# Publicatieblad C 75/10 m

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 75 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 60e jaargang10 maart 2017 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 75

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

60e jaargang10 maart 2017

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 521e zitting van het EESC van 14 en 15 December 2016 |
| 2017/C 75/01 | Advies Europees Economisch en Sociaal Comité over De functionele economie (initiatiefadvies) | 1 |
| 2017/C 75/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over bevordering van innovatieve en snelgroeiende ondernemingen (initiatiefadvies) | 6 |
| 2017/C 75/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een passend kader voor transparantie van bedrijven (initiatiefadvies) | 14 |
| 2017/C 75/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de belangrijkste onderliggende factoren die het gemeenschappelijk landbouwbeleid post-2020 beïnvloeden (initiatiefadvies) | 21 |
| 2017/C 75/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de toepassing van nudging in het EU-beleid (initiatiefadvies) | 28 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

521e zitting van het EESC van 14 en 15 December 2016

2017/C 75/01

Advies Europees Economisch en Sociaal Comité over De functionele economie (initiatiefadvies)

1

2017/C 75/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over bevordering van innovatieve en snelgroeiende ondernemingen (initiatiefadvies)

6

2017/C 75/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een passend kader voor transparantie van bedrijven (initiatiefadvies)

14

2017/C 75/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de belangrijkste onderliggende factoren die het gemeenschappelijk landbouwbeleid post-2020 beïnvloeden (initiatiefadvies)

21

2017/C 75/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de toepassing van nudging in het EU-beleid (initiatiefadvies)

28

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ |
| | 521e zitting van het EESC van 14 en 15 December 2016 |
| 2017/C 75/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een Europese agenda voor de deeleconomie (COM(2016) 356 final) | 33 |
| 2017/C 75/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Het jaarlijks werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie voor 2017 (COM(2016) 357 final) | 40 |
| 2017/C 75/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1286/2014 van het Europees Parlement en de Raad over essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten wat betreft de datum van toepassing ervan (COM(2016) 709 final — 2016/0355 (COD)) | 44 |
| 2017/C 75/09 | Advies van het Europees Economische en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 345/2013 betreffende Europese durfkapitaalfondsen en Verordening (EU) nr. 346/2013 betreffende Europese sociaalondernemerschapsfondsen (COM(2016) 461 final) | 48 |
| 2017/C 75/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 99/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees statistisch programma 2013-2017, door verlenging tot 2018-2020 (COM(2016) 557 final — 2016/0265(COD)) | 53 |
| 2017/C 75/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1316/2013 en (EU) 2015/1017 wat betreft de verlenging van de looptijd van het Europees Fonds voor strategische investeringen en wat betreft de invoering van technische versterkingen voor dat fonds en de Europese investeringsadvieshub (COM(2016) 597 final — 2016/0276 (COD)) | 57 |
| 2017/C 75/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Tussentijdse evaluatie/herziening van het meerjarig financieel kader 2014-2020: een resultaatgerichte EU-begroting (COM(2016) 603 final) en over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (COM(2016) 604 — 2016/0283 (APP)) en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2012/2002, Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1305/2013, (EU) nr. 1306/2013, (EU) nr. 1307/2013, (EU) nr. 1308/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014, (EU) nr. 652/2014 van het Europees Parlement en de Raad en Besluit nr. 541/2014/EU van het Europees Parlement en de Raad (COM(2016) 605 final — 2016/0282 (COD)) | 63 |
| 2017/C 75/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybride mismatches met derde landen (COM(2016) 687 final — 2016/0339 (CNS)) | 70 |
| 2017/C 75/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden voor toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op een hooggekwalificeerde baan (COM(2016) 378 final — 2016/0176 (COD)) | 75 |
| 2017/C 75/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (COM(2016) 128 final — 2016/0070 (COD)) | 81 |
| 2017/C 75/16 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van normen voor de opvang van verzoekers om internationale bescherming (herschikking) (COM(2016) 465 final) en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming, en tot wijziging van Richtlijn 2003/109/EG van de Raad van 25 november 2003 betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen (COM(2016) 466 final) en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijke procedure voor internationale bescherming in de Unie en tot intrekking van Richtlijn 2013/32/EU (COM(2016) 467 final) | 97 |
| 2017/C 75/17 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen door landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw in het klimaat- en energiekader 2030 en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 525/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een bewakings- en rapportagesysteem voor de uitstoot van broeikasgassen en overige informatie met betrekking tot klimaatverandering (COM(2016) 479 final — 2016/0230 (COD)) en het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende bindende jaarlijkse broeikasgasemissiereducties door de lidstaten van 2021 tot en met 2030 voor een veerkrachtige energie-unie en om aan de verbintenissen uit hoofde van de Overeenkomst van Parijs te voldoen, en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 525/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een bewakings- en rapportagesysteem voor de uitstoot van broeikasgassen en een rapportagemechanisme voor overige informatie op nationaal niveau en op het niveau van de Unie met betrekking tot klimaatverandering (COM(2016) 482 final — 2016/0231(COD)) | 103 |
| 2017/C 75/18 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een meerjarenplan voor de demersale bestanden in de Noordzee en de bevissing hiervan, en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 676/2007 en (EG) nr. 1342/2008 van de Raad (COM(2016) 493 final — 2016/0238 (COD)) | 109 |
| 2017/C 75/19 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Luchtvaartpakket II, bestaande uit het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad (COM(2015) 613 final — 2015/0277 (COD)) en het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart (COM(2015) 599 final) | 111 |
| 2017/C 75/20 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Onlineplatformen en de digitale eengemaakte markt — Kansen en uitdagingen voor Europa (COM(2016) 288 final) | 119 |
| 2017/C 75/21 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Versterken van het Europese cyberbeveiligingssysteem en bevorderen van een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche (COM(2016) 410 final) | 124 |
| 2017/C 75/22 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de versterking van de bilaterale handelsbetrekkingen tussen de EU en Turkije en de modernisering van de douane-unie | 129 |
| 2017/C 75/23 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Waardig leven: van afhankelijkheid van steun tot zelfredzaamheid — Gedwongen ontheemding en ontwikkeling(COM(2016) 234 final) | 138 |
| 2017/C 75/24 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een geïntegreerd EU-beleid voor het noordpoolgebied (JOIN(2016) 21 final) | 144 |

III   Voorbereidende handelingen

EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

521e zitting van het EESC van 14 en 15 December 2016

2017/C 75/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een Europese agenda voor de deeleconomie (COM(2016) 356 final)

(COM(2016) 356 final)

33

2017/C 75/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Het jaarlijks werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie voor 2017 (COM(2016) 357 final)

(COM(2016) 357 final)

40

2017/C 75/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1286/2014 van het Europees Parlement en de Raad over essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten wat betreft de datum van toepassing ervan (COM(2016) 709 final — 2016/0355 (COD))

(COM(2016) 709 final — 2016/0355 (COD))

44

2017/C 75/09

Advies van het Europees Economische en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 345/2013 betreffende Europese durfkapitaalfondsen en Verordening (EU) nr. 346/2013 betreffende Europese sociaalondernemerschapsfondsen (COM(2016) 461 final)

(COM(2016) 461 final)

48

2017/C 75/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 99/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees statistisch programma 2013-2017, door verlenging tot 2018-2020 (COM(2016) 557 final — 2016/0265(COD))

(COM(2016) 557 final — 2016/0265(COD))

53

2017/C 75/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1316/2013 en (EU) 2015/1017 wat betreft de verlenging van de looptijd van het Europees Fonds voor strategische investeringen en wat betreft de invoering van technische versterkingen voor dat fonds en de Europese investeringsadvieshub (COM(2016) 597 final — 2016/0276 (COD))

(COM(2016) 597 final — 2016/0276 (COD))

57

2017/C 75/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Tussentijdse evaluatie/herziening van het meerjarig financieel kader 2014-2020: een resultaatgerichte EU-begroting (COM(2016) 603 final) en over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (COM(2016) 604 — 2016/0283 (APP)) en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2012/2002, Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1305/2013, (EU) nr. 1306/2013, (EU) nr. 1307/2013, (EU) nr. 1308/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014, (EU) nr. 652/2014 van het Europees Parlement en de Raad en Besluit nr. 541/2014/EU van het Europees Parlement en de Raad (COM(2016) 605 final — 2016/0282 (COD))

(COM(2016) 603 final)

(COM(2016) 604 — 2016/0283 (APP))

(COM(2016) 605 final — 2016/0282 (COD))

63

2017/C 75/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybride mismatches met derde landen (COM(2016) 687 final — 2016/0339 (CNS))

(COM(2016) 687 final — 2016/0339 (CNS))

70

2017/C 75/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden voor toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op een hooggekwalificeerde baan (COM(2016) 378 final — 2016/0176 (COD))

(COM(2016) 378 final — 2016/0176 (COD))

75

2017/C 75/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (COM(2016) 128 final — 2016/0070 (COD))

(COM(2016) 128 final — 2016/0070 (COD))

81

2017/C 75/16

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van normen voor de opvang van verzoekers om internationale bescherming (herschikking) (COM(2016) 465 final) en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming, en tot wijziging van Richtlijn 2003/109/EG van de Raad van 25 november 2003 betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen (COM(2016) 466 final) en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijke procedure voor internationale bescherming in de Unie en tot intrekking van Richtlijn 2013/32/EU (COM(2016) 467 final)

(COM(2016) 465 final)

(COM(2016) 466 final)

(COM(2016) 467 final)

97

2017/C 75/17

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen door landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw in het klimaat- en energiekader 2030 en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 525/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een bewakings- en rapportagesysteem voor de uitstoot van broeikasgassen en overige informatie met betrekking tot klimaatverandering (COM(2016) 479 final — 2016/0230 (COD)) en het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende bindende jaarlijkse broeikasgasemissiereducties door de lidstaten van 2021 tot en met 2030 voor een veerkrachtige energie-unie en om aan de verbintenissen uit hoofde van de Overeenkomst van Parijs te voldoen, en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 525/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een bewakings- en rapportagesysteem voor de uitstoot van broeikasgassen en een rapportagemechanisme voor overige informatie op nationaal niveau en op het niveau van de Unie met betrekking tot klimaatverandering (COM(2016) 482 final — 2016/0231(COD))

(COM(2016) 479 final — 2016/0230 (COD))

(COM(2016) 482 final — 2016/0231(COD))

103

2017/C 75/18

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een meerjarenplan voor de demersale bestanden in de Noordzee en de bevissing hiervan, en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 676/2007 en (EG) nr. 1342/2008 van de Raad (COM(2016) 493 final — 2016/0238 (COD))

(COM(2016) 493 final — 2016/0238 (COD))

109

2017/C 75/19

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Luchtvaartpakket II, bestaande uit het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad (COM(2015) 613 final — 2015/0277 (COD)) en het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart (COM(2015) 599 final)

(COM(2015) 613 final — 2015/0277 (COD))

(COM(2015) 599 final)

111

2017/C 75/20

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Onlineplatformen en de digitale eengemaakte markt — Kansen en uitdagingen voor Europa (COM(2016) 288 final)

(COM(2016) 288 final)

119

2017/C 75/21

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Versterken van het Europese cyberbeveiligingssysteem en bevorderen van een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche (COM(2016) 410 final)

(COM(2016) 410 final)

124

2017/C 75/22

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de versterking van de bilaterale handelsbetrekkingen tussen de EU en Turkije en de modernisering van de douane-unie

129

2017/C 75/23

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's Waardig leven: van afhankelijkheid van steun tot zelfredzaamheid — Gedwongen ontheemding en ontwikkeling(COM(2016) 234 final)

(COM(2016) 234 final)

138

2017/C 75/24

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een geïntegreerd EU-beleid voor het noordpoolgebied (JOIN(2016) 21 final)

(JOIN(2016) 21 final)

144

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

521e zitting van het EESC van 14 en 15 December 2016

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/1 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/1

---

Advies Europees Economisch en Sociaal Comité over „De functionele economie”

(initiatiefadvies)

(2017/C 075/01)

| Rapporteur: | Thierry LIBAERT |
| --- | --- |

Rapporteur:

Thierry LIBAERT

| Rechtsgrondslag | Artikel 29, lid 2, rvo |
| --- | --- |
| | Initiatiefadvies |
| Besluit van de voltallige vergadering: | 21.1.2016 |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 4.10.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 169/0/3 |

Rechtsgrondslag

Artikel 29, lid 2, rvo

Initiatiefadvies

Besluit van de voltallige vergadering:

21.1.2016

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

4.10.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

169/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Met dit advies geeft het EESC aan dat het graag een economische overgang zou zien in de samenleving, van een fase van verspilling en overexploitatie van hulpbronnen naar een meer duurzame fase waarin meer waarde wordt gehecht aan kwaliteit dan aan kwantiteit en waarin meer banen worden gecreëerd. Het EESC zou graag zien dat Europa het initiatief neemt voor de uitwerking van nieuwe vormen van economie. |
| --- | --- |

1.1.

Met dit advies geeft het EESC aan dat het graag een economische overgang zou zien in de samenleving, van een fase van verspilling en overexploitatie van hulpbronnen naar een meer duurzame fase waarin meer waarde wordt gehecht aan kwaliteit dan aan kwantiteit en waarin meer banen worden gecreëerd. Het EESC zou graag zien dat Europa het initiatief neemt voor de uitwerking van nieuwe vormen van economie.

| 1.2. | Het EESC is van mening dat de functionele economie (FE) moet worden ondersteund, aangezien zij op zijn minst een gedeeltelijke oplossing biedt voor de genoemde problemen. De functionele economie is geen doel op zich, maar een middel om nieuwe doelstellingen ten aanzien van ons consumptiemodel te verwezenlijken. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC is van mening dat de functionele economie (FE) moet worden ondersteund, aangezien zij op zijn minst een gedeeltelijke oplossing biedt voor de genoemde problemen. De functionele economie is geen doel op zich, maar een middel om nieuwe doelstellingen ten aanzien van ons consumptiemodel te verwezenlijken.

| 1.3. | Aangezien de veronderstelde economische, sociale en milieuvoordelen van de FE voorlopig nog onzeker of onbekend zijn, moeten de verschillende soorten producten en diensten grondig worden geëvalueerd, om na te gaan welke voordelen de FE kan bieden en aan welke voorwaarden moet worden voldaan voor een geslaagde inzet van de FE. |
| --- | --- |

1.3.

Aangezien de veronderstelde economische, sociale en milieuvoordelen van de FE voorlopig nog onzeker of onbekend zijn, moeten de verschillende soorten producten en diensten grondig worden geëvalueerd, om na te gaan welke voordelen de FE kan bieden en aan welke voorwaarden moet worden voldaan voor een geslaagde inzet van de FE.

| 1.4. | Vervolgens moet meer informatie worden verstrekt over de effecten (op het milieu, de samenleving, de economie enz.) van het product dat of de dienst die via een EF-oplossing wordt verworven — „toegang” of „gebruik” versus „eigendom”. Door dergelijke informatie te verspreiden, kan de consument bepalen of het al dan niet beter is om een product of dienst aan te kopen en kan hij zo een geïnformeerde keuze maken. De kwaliteit en geloofwaardigheid van de door de ondernemingen verstrekte informatie zijn in dat opzicht van cruciaal belang. Er moeten daarom instanties en mechanismen worden opgezet om die kwaliteit en geloofwaardigheid tegenover de consument te waarborgen. |
| --- | --- |

1.4.

Vervolgens moet meer informatie worden verstrekt over de effecten (op het milieu, de samenleving, de economie enz.) van het product dat of de dienst die via een EF-oplossing wordt verworven — „toegang” of „gebruik” versus „eigendom”. Door dergelijke informatie te verspreiden, kan de consument bepalen of het al dan niet beter is om een product of dienst aan te kopen en kan hij zo een geïnformeerde keuze maken. De kwaliteit en geloofwaardigheid van de door de ondernemingen verstrekte informatie zijn in dat opzicht van cruciaal belang. Er moeten daarom instanties en mechanismen worden opgezet om die kwaliteit en geloofwaardigheid tegenover de consument te waarborgen.

| 1.5. | Het EESC beveelt de lidstaten en de belanghebbenden aan om verantwoorde consumptie te bevorderen, vooral tijdens het onderwijs, door de nadruk te leggen op de FE. Die kan, als zij slim wordt ingezet, een bijdrage leveren om heel wat uitdagingen op het gebied van consumptie het hoofd te bieden. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC beveelt de lidstaten en de belanghebbenden aan om verantwoorde consumptie te bevorderen, vooral tijdens het onderwijs, door de nadruk te leggen op de FE. Die kan, als zij slim wordt ingezet, een bijdrage leveren om heel wat uitdagingen op het gebied van consumptie het hoofd te bieden.

| 1.6. | Meer in het algemeen beveelt het EESC aan om meer werk te maken van onderzoek en ontwikkeling rond nieuwe productie- en consumptiemethoden die samenhangen met de FE:






  — | Ecodesign, dat uitgaat van een duurzaam gebruik van hulpbronnen door rekening te houden met de milieu-impact en de totale levensduur van de producten. De FE kan tot nieuwe productontwerpen leiden die eenvoudiger te repareren zijn, moduleerbaar zijn enz. |
| --- | --- | --- |

1.6.

Meer in het algemeen beveelt het EESC aan om meer werk te maken van onderzoek en ontwikkeling rond nieuwe productie- en consumptiemethoden die samenhangen met de FE:

—

Ecodesign, dat uitgaat van een duurzaam gebruik van hulpbronnen door rekening te houden met de milieu-impact en de totale levensduur van de producten. De FE kan tot nieuwe productontwerpen leiden die eenvoudiger te repareren zijn, moduleerbaar zijn enz.

| — | De circulaire economie, zoals beschreven in het advies van het EESC over het pakket „circulaire economie” (1), die is gebaseerd op het beginsel „van wieg tot wieg”, wat inhoudt dat afval van de ene onderneming weer nuttig kan worden ingezet in een andere onderneming. De FE kan helpen om nevenproducten beter te benutten en de externe effecten van bepaalde producten te benutten bij de productie van andere. |
| --- | --- |

—

De circulaire economie, zoals beschreven in het advies van het EESC over het pakket „circulaire economie” (1), die is gebaseerd op het beginsel „van wieg tot wieg”, wat inhoudt dat afval van de ene onderneming weer nuttig kan worden ingezet in een andere onderneming. De FE kan helpen om nevenproducten beter te benutten en de externe effecten van bepaalde producten te benutten bij de productie van andere.

| — | De deeleconomie, in het bijzonder zoals beschreven in het advies van het EESC van 21 januari 2014 (2), die zijn theoretische grondslag vindt in de FE. De ontwikkeling van dit soort uitwisselingen kan, mits zij vergezeld gaat van bepaalde voorwaarden, de voordelen van de FE versterken, in het bijzonder op milieugebied. |
| --- | --- |

—

De deeleconomie, in het bijzonder zoals beschreven in het advies van het EESC van 21 januari 2014 (2), die zijn theoretische grondslag vindt in de FE. De ontwikkeling van dit soort uitwisselingen kan, mits zij vergezeld gaat van bepaalde voorwaarden, de voordelen van de FE versterken, in het bijzonder op milieugebied.

| — | De economie van het algemeen goed, in samenhang met het advies van het EESC van 17 september 2015 (3). |
| --- | --- |

—

De economie van het algemeen goed, in samenhang met het advies van het EESC van 17 september 2015 (3).

| — | De deeleconomie, waarover het EESC op 13 mei 2016 een speciaal advies heeft uitgebracht (4). |
| --- | --- |

—

De deeleconomie, waarover het EESC op 13 mei 2016 een speciaal advies heeft uitgebracht (4).

| 1.7. | Een Europees wetgevingspakket zou het aanbod van de FE kunnen helpen structureren, in het bijzonder in samenhang met de nieuwe consumptieproblematiek — het delen en weggeven van goederen en diensten, economische veroudering, de opvatting van de consument over deze modellen en een gunstiger rechts- en belastingkader voor innovatieve ondernemingen. |
| --- | --- |

1.7.

Een Europees wetgevingspakket zou het aanbod van de FE kunnen helpen structureren, in het bijzonder in samenhang met de nieuwe consumptieproblematiek — het delen en weggeven van goederen en diensten, economische veroudering, de opvatting van de consument over deze modellen en een gunstiger rechts- en belastingkader voor innovatieve ondernemingen.

| 1.8. | De territorialisering van de FE kan een antwoord bieden op de nieuwe uitdagingen voor de duurzame ontwikkeling van regio’s, door te experimenteren met nieuwe economische modellen. De FE is nuttig om de troeven van regio’s onder de aandacht te brengen, af te stappen van de standaardisatie die massaproductie met zich brengt en die gedeeltelijk verantwoordelijk is voor de desillusie over de huidige consumptie en rekening te houden met alle externe effecten van het productiesysteem. Steden lenen zich door hun bevolkingsdichtheid goed tot een deellogica en zijn daardoor bijzonder geschikt voor het ontwikkelen van FE-oplossingen. |
| --- | --- |

1.8.

De territorialisering van de FE kan een antwoord bieden op de nieuwe uitdagingen voor de duurzame ontwikkeling van regio’s, door te experimenteren met nieuwe economische modellen. De FE is nuttig om de troeven van regio’s onder de aandacht te brengen, af te stappen van de standaardisatie die massaproductie met zich brengt en die gedeeltelijk verantwoordelijk is voor de desillusie over de huidige consumptie en rekening te houden met alle externe effecten van het productiesysteem. Steden lenen zich door hun bevolkingsdichtheid goed tot een deellogica en zijn daardoor bijzonder geschikt voor het ontwikkelen van FE-oplossingen.

| 1.9. | Om het hoofd te bieden aan de ingrijpende overgang naar een nieuw economisch model met belangrijke en systemische gevolgen op tal van gebieden, zou er binnen het EESC een nieuwe permanente horizontale structuur moeten komen om deze ontwikkelingen te analyseren. |
| --- | --- |

1.9.

Om het hoofd te bieden aan de ingrijpende overgang naar een nieuw economisch model met belangrijke en systemische gevolgen op tal van gebieden, zou er binnen het EESC een nieuwe permanente horizontale structuur moeten komen om deze ontwikkelingen te analyseren.

| 1.10. | Een uitwisselingsplatform om FE-initiatieven op Europees niveau meer zichtbaarheid te geven zou nuttig zijn, aangezien er nog maar weinig goede voorbeelden bestaan, die bovendien niet altijd de zichtbaarheid krijgen die zij verdienen. Dat platform zou kunnen worden geïntegreerd in het project voor een Europees platform voor de circulaire economie dat de goedkeuring van het EESC kreeg tijdens de stemming in het Comité over het door de Europese Commissie voorgestelde pakket voor de „circulaire economie”. |
| --- | --- |

1.10.

Een uitwisselingsplatform om FE-initiatieven op Europees niveau meer zichtbaarheid te geven zou nuttig zijn, aangezien er nog maar weinig goede voorbeelden bestaan, die bovendien niet altijd de zichtbaarheid krijgen die zij verdienen. Dat platform zou kunnen worden geïntegreerd in het project voor een Europees platform voor de circulaire economie dat de goedkeuring van het EESC kreeg tijdens de stemming in het Comité over het door de Europese Commissie voorgestelde pakket voor de „circulaire economie”.

| 1.11. | De functionele economie kan ervoor zorgen dat de verschillende waarden die samen de waarde van een goed uitmaken, opnieuw tot uitdrukking komen. De gebruikswaarde, maar ook de arbeidswaarde moeten dus een manier vinden om in de functionele economie naast elkaar te bestaan. |
| --- | --- |

1.11.

De functionele economie kan ervoor zorgen dat de verschillende waarden die samen de waarde van een goed uitmaken, opnieuw tot uitdrukking komen. De gebruikswaarde, maar ook de arbeidswaarde moeten dus een manier vinden om in de functionele economie naast elkaar te bestaan.

| 1.12. | Het zal van cruciaal belang zijn om de uitdagingen die FE-modellen opleveren op verzekeringsgebied op te helderen en te vereenvoudigen en ze dus explicieter te maken voor de eindconsument bij de ontwikkeling van het nieuwe FE-aanbod. |
| --- | --- |

1.12.

Het zal van cruciaal belang zijn om de uitdagingen die FE-modellen opleveren op verzekeringsgebied op te helderen en te vereenvoudigen en ze dus explicieter te maken voor de eindconsument bij de ontwikkeling van het nieuwe FE-aanbod.

2.   Definitie en inhoud: van bezit naar gebruik

| 2.1. | De functionele economie is op de eerste plaats gericht op het gebruik van producten; het gaat er niet langer om een product te bezitten. Het volstaat echter niet om „dienstverlening” aan te bieden bij een „product”: alle veranderingen op het gebied van consumptie moeten worden overwogen, waarbij meer aandacht moet uitgaan naar de eindgebruiker en naar economische modellen waarin zuiniger wordt omgesprongen met hulpbronnen, of zelfs naar manieren om positieve spill-overeffecten te creëren voor de regio’s. Ondernemingen verkopen hun producten dan niet meer, maar laten zich betalen voor het gebruik ervan. Dan heeft de industrie er ook a priori baat bij om binnen haar economische model degelijke producten te vervaardigen die kunnen worden gerepareerd en eenvoudig te onderhouden zijn en om een aangepaste toeleveringsketen en logistiek op te zetten. |
| --- | --- |

2.1.

De functionele economie is op de eerste plaats gericht op het gebruik van producten; het gaat er niet langer om een product te bezitten. Het volstaat echter niet om „dienstverlening” aan te bieden bij een „product”: alle veranderingen op het gebied van consumptie moeten worden overwogen, waarbij meer aandacht moet uitgaan naar de eindgebruiker en naar economische modellen waarin zuiniger wordt omgesprongen met hulpbronnen, of zelfs naar manieren om positieve spill-overeffecten te creëren voor de regio’s. Ondernemingen verkopen hun producten dan niet meer, maar laten zich betalen voor het gebruik ervan. Dan heeft de industrie er ook a priori baat bij om binnen haar economische model degelijke producten te vervaardigen die kunnen worden gerepareerd en eenvoudig te onderhouden zijn en om een aangepaste toeleveringsketen en logistiek op te zetten.

| 2.1.1. | Het onderliggende economische paradigma blijft dat de waarde wordt bepaald door de voordelen die het gebruik ervan oplevert — de gebruikswaarde — maar ook door het product of de dienst zelf of de manier waarop anderen dit laatste zien — de arbeidswaarde of de ruilwaarde. |
| --- | --- |

2.1.1.

Het onderliggende economische paradigma blijft dat de waarde wordt bepaald door de voordelen die het gebruik ervan oplevert — de gebruikswaarde — maar ook door het product of de dienst zelf of de manier waarop anderen dit laatste zien — de arbeidswaarde of de ruilwaarde.

| 2.1.2. | Binnen het traditionele economische bestel wordt waarde gecreëerd door producenten en vernietigd via de consumptie door consumenten. In de FE moeten de belangen van beide partijen samengaan, of op zijn minst convergeren opdat elke partij waarde behoudt of zelfs creëert. In de huidige digitale revolutie vinden we al een voorbeeld van deze nieuwe hulpbronnen en waarden die beide partijen creëren: de productie en exploitatie van gegevens die worden geproduceerd op basis van gebruik en de kennis daarover. |
| --- | --- |

2.1.2.

Binnen het traditionele economische bestel wordt waarde gecreëerd door producenten en vernietigd via de consumptie door consumenten. In de FE moeten de belangen van beide partijen samengaan, of op zijn minst convergeren opdat elke partij waarde behoudt of zelfs creëert. In de huidige digitale revolutie vinden we al een voorbeeld van deze nieuwe hulpbronnen en waarden die beide partijen creëren: de productie en exploitatie van gegevens die worden geproduceerd op basis van gebruik en de kennis daarover.

| 2.1.3. | De nieuwe dynamiek die ontstaat rond de voorlopig nog louter theoretische figuur van de „prosument” (een neologisme waarin twee rollen worden verenigd die historisch van elkaar gescheiden waren, namelijk die van producent en consument) is een treffend voorbeeld van de verschuiving van sterk lineaire of verticale economische verhoudingen naar meer vertakte of horizontale stelsels en organisatievormen. |
| --- | --- |

2.1.3.

De nieuwe dynamiek die ontstaat rond de voorlopig nog louter theoretische figuur van de „prosument” (een neologisme waarin twee rollen worden verenigd die historisch van elkaar gescheiden waren, namelijk die van producent en consument) is een treffend voorbeeld van de verschuiving van sterk lineaire of verticale economische verhoudingen naar meer vertakte of horizontale stelsels en organisatievormen.

| 2.1.4. | De FE kan de dematerialisering van de economie bevorderen doordat alle kosten worden meegenomen in de uiteindelijke prijs. Zij moet het mogelijk maken om economische activiteit los te koppelen van milieueffecten. |
| --- | --- |

2.1.4.

De FE kan de dematerialisering van de economie bevorderen doordat alle kosten worden meegenomen in de uiteindelijke prijs. Zij moet het mogelijk maken om economische activiteit los te koppelen van milieueffecten.

| 2.2. | Twee theoretische scholen hanteren twee min of meer voltooide modellen voor de toepassing van het concept „functionele economie”. In het eerste model wordt uitgegaan van een dienstenaanbod dat gebaseerd is op gebruik en wordt verwezen naar het globale idee van een diensteneconomie. De eigendomsverhoudingen worden herbekeken, maar bij de producten worden nauwelijks vraagtekens geplaatst. In het tweede model staan de externe effecten van de FE centraal, die het mogelijk maken om nieuwe oplossingen uit te werken waarin de verkoop van goederen en diensten als een integraal geheel wordt beschouwd (en arbeid of zelfs de productie van immateriële activa, in het bijzonder voor het eigen grondgebied, worden heroverwogen) en waarin de consument integraal deel uitmaakt van de beoogde oplossing. |
| --- | --- |

2.2.

Twee theoretische scholen hanteren twee min of meer voltooide modellen voor de toepassing van het concept „functionele economie”. In het eerste model wordt uitgegaan van een dienstenaanbod dat gebaseerd is op gebruik en wordt verwezen naar het globale idee van een diensteneconomie. De eigendomsverhoudingen worden herbekeken, maar bij de producten worden nauwelijks vraagtekens geplaatst. In het tweede model staan de externe effecten van de FE centraal, die het mogelijk maken om nieuwe oplossingen uit te werken waarin de verkoop van goederen en diensten als een integraal geheel wordt beschouwd (en arbeid of zelfs de productie van immateriële activa, in het bijzonder voor het eigen grondgebied, worden heroverwogen) en waarin de consument integraal deel uitmaakt van de beoogde oplossing.

| 2.3. | Het EESC pleit voor een evenwichtige aanpak. Het is niet de bedoeling om de functionele economie over de hele lijn door te drukken, maar om ze te ondersteunen waar zij antwoorden biedt op de genoemde nieuwe uitdagingen. |
| --- | --- |

2.3.

Het EESC pleit voor een evenwichtige aanpak. Het is niet de bedoeling om de functionele economie over de hele lijn door te drukken, maar om ze te ondersteunen waar zij antwoorden biedt op de genoemde nieuwe uitdagingen.

3.   Uitdagingen

| 3.1. | De FE is interessant omdat zij in theorie, of op zijn minst onder bepaalde voorwaarden, een antwoord kan bieden op verschillende actuele uitdagingen in verband met consumptie, of het nu gaat om economische, sociale, culturele of ecologische uitdagingen. |
| --- | --- |

3.1.

De FE is interessant omdat zij in theorie, of op zijn minst onder bepaalde voorwaarden, een antwoord kan bieden op verschillende actuele uitdagingen in verband met consumptie, of het nu gaat om economische, sociale, culturele of ecologische uitdagingen.

| 3.2. | Binnen een geïntegreerde benadering, vooral binnen de regio’s, kan zij positieve neveneffecten of spill-overeffecten hebben. Zo kunnen gemeenten via coöperatieve en horizontale samenwerkingsverbanden economische prestaties, de beveiliging van openbare ruimten en zelfs de vermindering van de lichtvervuiling en de beperking van het energieverbruik in hun openbare verlichtingsdiensten doorberekenen. Door die verschillende doelstellingen te integreren in plaats van afzonderlijke parameters te optimaliseren, kunnen verschillende uitdagingen kostenefficiënt worden aangepakt. |
| --- | --- |

3.2.

Binnen een geïntegreerde benadering, vooral binnen de regio’s, kan zij positieve neveneffecten of spill-overeffecten hebben. Zo kunnen gemeenten via coöperatieve en horizontale samenwerkingsverbanden economische prestaties, de beveiliging van openbare ruimten en zelfs de vermindering van de lichtvervuiling en de beperking van het energieverbruik in hun openbare verlichtingsdiensten doorberekenen. Door die verschillende doelstellingen te integreren in plaats van afzonderlijke parameters te optimaliseren, kunnen verschillende uitdagingen kostenefficiënt worden aangepakt.

| 3.2.1. | Doordat investeringen worden gedeeld, kan de FE de innovatie voor duurzame ontwikkeling bevorderen, in het bijzonder op het gebied van schone of groene technologie. Zo ontstaat een economisch model dat de verspreiding bevordert van dergelijke technologieën, die vaak meer kapitaal vergen dan klassieke oplossingen. Dit gebeurt met de hulp van de consument, die daar op zijn eentje niet de nodige financiële capaciteit voor zou hebben. Dankzij een energieprestatiecontract kan de gebruiker bijvoorbeeld over soms dure energiezuinige technologieën en diensten beschikken tegen een bescheiden maandelijkse vergoeding. |
| --- | --- |

3.2.1.

Doordat investeringen worden gedeeld, kan de FE de innovatie voor duurzame ontwikkeling bevorderen, in het bijzonder op het gebied van schone of groene technologie. Zo ontstaat een economisch model dat de verspreiding bevordert van dergelijke technologieën, die vaak meer kapitaal vergen dan klassieke oplossingen. Dit gebeurt met de hulp van de consument, die daar op zijn eentje niet de nodige financiële capaciteit voor zou hebben. Dankzij een energieprestatiecontract kan de gebruiker bijvoorbeeld over soms dure energiezuinige technologieën en diensten beschikken tegen een bescheiden maandelijkse vergoeding.

| 3.3. | Op milieugebied leiden de huidige consumptiepatronen, die gebaseerd zijn op individueel bezit, tot een onderbenutting van goederen en bijgevolg tot een aanzienlijke verspilling van natuurlijke hulpbronnen (zo worden auto’s tegenwoordig 95 % van de tijd niet gebruikt en worden zij in de stad gewoonlijk door nauwelijks meer dan één persoon gebruikt (1,2)). |
| --- | --- |

3.3.

Op milieugebied leiden de huidige consumptiepatronen, die gebaseerd zijn op individueel bezit, tot een onderbenutting van goederen en bijgevolg tot een aanzienlijke verspilling van natuurlijke hulpbronnen (zo worden auto’s tegenwoordig 95 % van de tijd niet gebruikt en worden zij in de stad gewoonlijk door nauwelijks meer dan één persoon gebruikt (1,2)).

| 3.3.1. | Door een mobiliteitsdienst aan te kopen (een stoel voor een bepaald aantal kilometer, een auto voor een bepaalde duur en een bepaald aantal kilometer enz.) kunnen deze hulpbronnen intensiever worden gebruikt. De FE kan dus tot een intensiever gebruik van talrijke consumptiegoederen leiden en zo meer waarde scheppen tegen een kleinere ecologische voetafdruk. |
| --- | --- |

3.3.1.

Door een mobiliteitsdienst aan te kopen (een stoel voor een bepaald aantal kilometer, een auto voor een bepaalde duur en een bepaald aantal kilometer enz.) kunnen deze hulpbronnen intensiever worden gebruikt. De FE kan dus tot een intensiever gebruik van talrijke consumptiegoederen leiden en zo meer waarde scheppen tegen een kleinere ecologische voetafdruk.

| 3.3.2. | De tarifering van de FE-diensten, waarbij alle kosten van het product en van de diensten worden meegerekend, en niet enkel de marginale kosten, geeft de gebruiker een beter beeld van de werkelijke kosten. Dat geeft een prijssignaal dat dichter aanleunt bij de werkelijke effecten van de productie en zet zo aan tot verantwoordelijker gedrag (bijvoorbeeld: bij de aankoop van een uur autodelen betaalt de gebruiker de waardevermindering van de auto, de verzekering, de parkeerkosten, de brandstof enz. Hij deelt dus in alle kosten in verhouding tot zijn gebruik. Zo zal de consument sterker geneigd zijn om rationeel om te springen met de auto dan wanneer hij die zelf zou bezitten, aangezien gewoonlijk enkel de brandstofkosten als gebruikskosten worden gezien). |
| --- | --- |

3.3.2.

De tarifering van de FE-diensten, waarbij alle kosten van het product en van de diensten worden meegerekend, en niet enkel de marginale kosten, geeft de gebruiker een beter beeld van de werkelijke kosten. Dat geeft een prijssignaal dat dichter aanleunt bij de werkelijke effecten van de productie en zet zo aan tot verantwoordelijker gedrag (bijvoorbeeld: bij de aankoop van een uur autodelen betaalt de gebruiker de waardevermindering van de auto, de verzekering, de parkeerkosten, de brandstof enz. Hij deelt dus in alle kosten in verhouding tot zijn gebruik. Zo zal de consument sterker geneigd zijn om rationeel om te springen met de auto dan wanneer hij die zelf zou bezitten, aangezien gewoonlijk enkel de brandstofkosten als gebruikskosten worden gezien).

| 3.4. | Op sociaal gebied kan de FE, doordat zij de kosten voor de toegang tot een product of dienst verlaagt — hetzij doordat collectieve investeringen worden gedeeld, hetzij doordat de kosten voor het gewenste gebruik worden beperkt tot de kosten voor toegang -, meer consumenten toegang bieden tot diensten waarop zij tot op heden geen aanspraak konden maken. Uit economisch en juridisch of verzekeringsoogpunt zal de kernvraag zijn wie investeerder en wie eigenaar is van het kapitaal dat ter beschikking van de gebruikers wordt gesteld. Die vraag zal waarschijnlijk nog grote uitdagingen opleveren voor de nieuwe regelgeving die moet worden opgesteld. |
| --- | --- |

3.4.

Op sociaal gebied kan de FE, doordat zij de kosten voor de toegang tot een product of dienst verlaagt — hetzij doordat collectieve investeringen worden gedeeld, hetzij doordat de kosten voor het gewenste gebruik worden beperkt tot de kosten voor toegang -, meer consumenten toegang bieden tot diensten waarop zij tot op heden geen aanspraak konden maken. Uit economisch en juridisch of verzekeringsoogpunt zal de kernvraag zijn wie investeerder en wie eigenaar is van het kapitaal dat ter beschikking van de gebruikers wordt gesteld. Die vraag zal waarschijnlijk nog grote uitdagingen opleveren voor de nieuwe regelgeving die moet worden opgesteld.

| 3.4.1. | Er rijzen heel wat sociale vragen, die net zoals de milieuaspecten ernstig moeten worden bestudeerd om te bepalen of de FE al dan niet van nut kan zijn op dat gebied, en vooral aan welke voorwaarde moet worden voldaan om FE te kunnen inzetten om sociale vooruitgang te creëren. |
| --- | --- |

3.4.1.

Er rijzen heel wat sociale vragen, die net zoals de milieuaspecten ernstig moeten worden bestudeerd om te bepalen of de FE al dan niet van nut kan zijn op dat gebied, en vooral aan welke voorwaarde moet worden voldaan om FE te kunnen inzetten om sociale vooruitgang te creëren.

| 3.5. | De overschakeling van „bezit” op „toegang” houdt een aanzienlijke paradigmaverschuiving in. Ze vormt de basis voor het omgooien van een consumptiemodel dat is gebaseerd op uiterlijk vertoon en erbij willen horen ten voordele van een meer gematigde consumptie, die minder wordt bepaald door dwangmatig gedrag en in elk geval minder afhankelijk is van het bezit van materiële goederen. |
| --- | --- |

3.5.

De overschakeling van „bezit” op „toegang” houdt een aanzienlijke paradigmaverschuiving in. Ze vormt de basis voor het omgooien van een consumptiemodel dat is gebaseerd op uiterlijk vertoon en erbij willen horen ten voordele van een meer gematigde consumptie, die minder wordt bepaald door dwangmatig gedrag en in elk geval minder afhankelijk is van het bezit van materiële goederen.

| 3.6. | De digitale evolutie kan de reikwijdte van de FE verruimen, waardoor zij niet langer uitsluitend voorbehouden blijft aan het B2B-domein, wat oorspronkelijk wel het geval was. Digitale oplossingen kunnen, doordat zij de kosten van de verspreiding en de inzet van de FE beperken, oplossingen van de FE voor iedereen binnen handbereik brengen, op de meest uiteenlopende domeinen (muziek, mobiliteit, uitrusting, huisvesting enz.). Opdat de FE naast het huidige economische model zou kunnen bestaan, moet daarom snel een aangepast belastings- en rechtskader worden uitgewerkt en toegepast. |
| --- | --- |

3.6.

De digitale evolutie kan de reikwijdte van de FE verruimen, waardoor zij niet langer uitsluitend voorbehouden blijft aan het B2B-domein, wat oorspronkelijk wel het geval was. Digitale oplossingen kunnen, doordat zij de kosten van de verspreiding en de inzet van de FE beperken, oplossingen van de FE voor iedereen binnen handbereik brengen, op de meest uiteenlopende domeinen (muziek, mobiliteit, uitrusting, huisvesting enz.). Opdat de FE naast het huidige economische model zou kunnen bestaan, moet daarom snel een aangepast belastings- en rechtskader worden uitgewerkt en toegepast.

| 3.7. | Recente werkzaamheden en ervaringen tonen aan dat FE-praktijken succes hebben en worden toegepast omdat de oplossingen de gebruikerservaring en de levenskwaliteit van de consument verbeteren, en niet zozeer uit louter economische of ecologische overwegingen. Dat blijkt ook duidelijk uit het voorbeeld van autodelen, dat een oplossing biedt voor het parkeertekort in de binnenstad, of van streaming, waarmee men vrijwel direct toegang krijgt tot een enorme catalogus. |
| --- | --- |

3.7.

Recente werkzaamheden en ervaringen tonen aan dat FE-praktijken succes hebben en worden toegepast omdat de oplossingen de gebruikerservaring en de levenskwaliteit van de consument verbeteren, en niet zozeer uit louter economische of ecologische overwegingen. Dat blijkt ook duidelijk uit het voorbeeld van autodelen, dat een oplossing biedt voor het parkeertekort in de binnenstad, of van streaming, waarmee men vrijwel direct toegang krijgt tot een enorme catalogus.

4.   Belemmeringen en beperkingen

| 4.1. | De FE kan er in bepaalde gevallen toe leiden dat gebruikers sneller gaan consumeren en producten sneller worden vervangen. In de mobiele telefonie of de verkoop van leasewagens is het lang niet zeker dat deze modellen (gewoonlijk langdurig huren met aankoopoptie) de levensduur van de producten helpen verlengen of de recyclage ervan aan het einde van de levensduur helpen verbeteren. |
| --- | --- |

4.1.

De FE kan er in bepaalde gevallen toe leiden dat gebruikers sneller gaan consumeren en producten sneller worden vervangen. In de mobiele telefonie of de verkoop van leasewagens is het lang niet zeker dat deze modellen (gewoonlijk langdurig huren met aankoopoptie) de levensduur van de producten helpen verlengen of de recyclage ervan aan het einde van de levensduur helpen verbeteren.

| 4.2. | Zijn de grote industriële concerns het meest bekend voor de uitvoering van concrete voorbeelden, de meer traditionele sectoren zoals de landbouw, bijvoorbeeld via de collectieve inkoop, maar ook startende bedrijven, spelen een rol in de consolidatie en verspreiding van de functionele economie binnen de samenleving. Bovendien kunnen ook mkb-bedrijven in dit concept en de uitvoering ervan nieuwe oplossingen vinden voor hun klanten. Bepaalde structuren, zoals coöperaties, kunnen ook voor meer horizontale bestuursmodellen zorgen waarbij de gebruiker actief wordt betrokken. |
| --- | --- |

4.2.

Zijn de grote industriële concerns het meest bekend voor de uitvoering van concrete voorbeelden, de meer traditionele sectoren zoals de landbouw, bijvoorbeeld via de collectieve inkoop, maar ook startende bedrijven, spelen een rol in de consolidatie en verspreiding van de functionele economie binnen de samenleving. Bovendien kunnen ook mkb-bedrijven in dit concept en de uitvoering ervan nieuwe oplossingen vinden voor hun klanten. Bepaalde structuren, zoals coöperaties, kunnen ook voor meer horizontale bestuursmodellen zorgen waarbij de gebruiker actief wordt betrokken.

| 4.3. | Door de kosten voor de toegang tot een product of dienst te beperken, kan de FE een troef vormen voor de minst kapitaalkrachtige burgers. Zij kan immers helpen om de toegang tot diensten en producten enigszins flexibeler te maken. Toch kan zij minder kapitaalkrachtige burgers tegelijkertijd kwetsbaarder maken, als zij bijvoorbeeld niet langer in staat zouden zijn om de rechten voor de toegang tot, het gebruik van of het abonnement op een dienst te betalen. In dat opzicht, en in de huidige context van groeiende onzekerheid in talrijke Europese landen, kan bezit voor mensen die het moeilijk hebben aantrekkelijker lijken, omdat dat hen meer zekerheid lijkt te bieden. Wat de toegang tot bepaalde goederen en diensten betreft, is ongelijke toegang niet alleen een kwestie van economisch kapitaal (financiële middelen), maar ook van cultureel of educatief kapitaal (sociaal milieu, opleiding). |
| --- | --- |

4.3.

Door de kosten voor de toegang tot een product of dienst te beperken, kan de FE een troef vormen voor de minst kapitaalkrachtige burgers. Zij kan immers helpen om de toegang tot diensten en producten enigszins flexibeler te maken. Toch kan zij minder kapitaalkrachtige burgers tegelijkertijd kwetsbaarder maken, als zij bijvoorbeeld niet langer in staat zouden zijn om de rechten voor de toegang tot, het gebruik van of het abonnement op een dienst te betalen. In dat opzicht, en in de huidige context van groeiende onzekerheid in talrijke Europese landen, kan bezit voor mensen die het moeilijk hebben aantrekkelijker lijken, omdat dat hen meer zekerheid lijkt te bieden. Wat de toegang tot bepaalde goederen en diensten betreft, is ongelijke toegang niet alleen een kwestie van economisch kapitaal (financiële middelen), maar ook van cultureel of educatief kapitaal (sociaal milieu, opleiding).

| 4.4. | Uit sociaal oogpunt kan de FE de consument, en bijgevolg ook de burger, nog sterker afhankelijk maken van economische organisaties of bepaalde technische en economische systemen. Zodra men zich op een bepaalde dienst heeft geabonneerd, is het vaak moeilijk of zelfs onmogelijk om het ter beschikking gestelde product te repareren, te wijzigen, aan te passen enz. Zo kan de FE de afhankelijkheid vergroten als de gebruikers door de diensten onvoldoende worden betrokken bij het ontwerp van de ontwikkelde producten en oplossingen. Er moeten economische en bestuursmodellen worden gevonden en bevorderd die de autonomie van de consument (in zijn keuzes, zijn praktijken en de manier waarop hij producten en diensten gebruikt) vergroten. |
| --- | --- |

4.4.

Uit sociaal oogpunt kan de FE de consument, en bijgevolg ook de burger, nog sterker afhankelijk maken van economische organisaties of bepaalde technische en economische systemen. Zodra men zich op een bepaalde dienst heeft geabonneerd, is het vaak moeilijk of zelfs onmogelijk om het ter beschikking gestelde product te repareren, te wijzigen, aan te passen enz. Zo kan de FE de afhankelijkheid vergroten als de gebruikers door de diensten onvoldoende worden betrokken bij het ontwerp van de ontwikkelde producten en oplossingen. Er moeten economische en bestuursmodellen worden gevonden en bevorderd die de autonomie van de consument (in zijn keuzes, zijn praktijken en de manier waarop hij producten en diensten gebruikt) vergroten.

| 4.5. | Digitale technologieën kunnen het toepassingsgebied van de FE helpen uitbreiden naar alle consumenten. Toch brengt de digitale evolutie ook tal van vragen met zich mee: bepaalde platformen die zich waarde gaan toe-eigenen, fiscale planning of belastingontduiking, bescherming van de persoonlijke levenssfeer (vooral door het gebruik van de verzamelde gegevens) of economische concentratie (monopolies van platformen) en kwesties in verband met arbeid (zoals vermeld in paragraaf 1.6). |
| --- | --- |

4.5.

Digitale technologieën kunnen het toepassingsgebied van de FE helpen uitbreiden naar alle consumenten. Toch brengt de digitale evolutie ook tal van vragen met zich mee: bepaalde platformen die zich waarde gaan toe-eigenen, fiscale planning of belastingontduiking, bescherming van de persoonlijke levenssfeer (vooral door het gebruik van de verzamelde gegevens) of economische concentratie (monopolies van platformen) en kwesties in verband met arbeid (zoals vermeld in paragraaf 1.6).

| 4.6. | Voor al deze belemmeringen of beperkingen geldt dat de overstap naar een „diensteneconomie” de FE niet kan wapenen tegen dergelijke risico’s. Een meer geïntegreerde benadering tot de FE, waarin zowel wordt gekeken naar het bestuur van ondernemingen, als naar werk en territoriale verhoudingen en waarbij van bij het ontwerp van de dienst en gedurende de volledige levenscyclus van het product rekening wordt gehouden met de consument, kan helpen om deze problemen te overwinnen. |
| --- | --- |

4.6.

Voor al deze belemmeringen of beperkingen geldt dat de overstap naar een „diensteneconomie” de FE niet kan wapenen tegen dergelijke risico’s. Een meer geïntegreerde benadering tot de FE, waarin zowel wordt gekeken naar het bestuur van ondernemingen, als naar werk en territoriale verhoudingen en waarbij van bij het ontwerp van de dienst en gedurende de volledige levenscyclus van het product rekening wordt gehouden met de consument, kan helpen om deze problemen te overwinnen.

| 4.7. | Toch moeten een aantal van deze punten, vooral wat de mededinging en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer betreft, zeker bij wet worden geregeld. |
| --- | --- |

4.7.

Toch moeten een aantal van deze punten, vooral wat de mededinging en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer betreft, zeker bij wet worden geregeld.

5.   Naar een Europese impuls voor de functionele economie

| 5.1. | Er zijn verschillende redenen waarom de Europese Unie zich om het thema „functionele economie” moet bekommeren. Die zijn sociaal, cultureel en ecologisch van aard, maar ook economisch. Bovendien moet bij deze denkoefening aandacht worden geschonken aan het digitale vraagstuk, en meer in het algemeen aan de nieuwe economische modellen, zoals de deeleconomie, de circulaire economie enz., en meer in het bijzonder aan de snelle, drastische veranderingen die zij teweegbrengen. |
| --- | --- |

5.1.

Er zijn verschillende redenen waarom de Europese Unie zich om het thema „functionele economie” moet bekommeren. Die zijn sociaal, cultureel en ecologisch van aard, maar ook economisch. Bovendien moet bij deze denkoefening aandacht worden geschonken aan het digitale vraagstuk, en meer in het algemeen aan de nieuwe economische modellen, zoals de deeleconomie, de circulaire economie enz., en meer in het bijzonder aan de snelle, drastische veranderingen die zij teweegbrengen.

| 5.2. | In Europa lijkt de FE een middel te zijn voor bedrijven om de toegevoegde waarde te herstellen en oplossingen te bevorderen die werkgelegenheid creëren (vooral stroomafwaarts, op het gebied van onderhoud, reparatie enz., maar ook hogerop in de keten, bij de uitwerking van innovatieve economische modellen en de ontwikkeling van aanverwante diensten) en vooral om het concurrentievermogen van bepaalde bedrijfstakken te vergroten. Door een dienstenaanbod te ontwikkelen dat nauwer aansluit op de behoeften van de consument, in plaats van een gestandaardiseerde, weinig persoonlijke productie, kan de FE de vertrouwensband tussen ondernemingen en consumenten helpen aanhalen en opnieuw zin geven aan consumptie. |
| --- | --- |

5.2.

In Europa lijkt de FE een middel te zijn voor bedrijven om de toegevoegde waarde te herstellen en oplossingen te bevorderen die werkgelegenheid creëren (vooral stroomafwaarts, op het gebied van onderhoud, reparatie enz., maar ook hogerop in de keten, bij de uitwerking van innovatieve economische modellen en de ontwikkeling van aanverwante diensten) en vooral om het concurrentievermogen van bepaalde bedrijfstakken te vergroten. Door een dienstenaanbod te ontwikkelen dat nauwer aansluit op de behoeften van de consument, in plaats van een gestandaardiseerde, weinig persoonlijke productie, kan de FE de vertrouwensband tussen ondernemingen en consumenten helpen aanhalen en opnieuw zin geven aan consumptie.

| 5.3. | Terwijl de innovatieafdelingen van grote ondernemingen, de regio’s en talrijke deskundigen zich inzetten om de functionele economie te promoten, blijft een krachtige Europese impuls gek genoeg uit. Hoewel de functionele economie een centrale rol speelt in de circulaire economie, wordt er met geen woord over gerept in het recente verslag van de Commissie daaromtrent, getiteld „Maak de cirkel rond”. |
| --- | --- |

5.3.

Terwijl de innovatieafdelingen van grote ondernemingen, de regio’s en talrijke deskundigen zich inzetten om de functionele economie te promoten, blijft een krachtige Europese impuls gek genoeg uit. Hoewel de functionele economie een centrale rol speelt in de circulaire economie, wordt er met geen woord over gerept in het recente verslag van de Commissie daaromtrent, getiteld „Maak de cirkel rond”.

| 5.3.1. | Ondanks deze onzekerheden en beperkingen biedt de FE, gezien het onzekere politieke en economische klimaat dat momenteel heerst in Europa, een gelegenheid voor Europa om de knowhow en vaardigheden van talrijke actoren te benutten en te ontwikkelen. |
| --- | --- |

5.3.1.

Ondanks deze onzekerheden en beperkingen biedt de FE, gezien het onzekere politieke en economische klimaat dat momenteel heerst in Europa, een gelegenheid voor Europa om de knowhow en vaardigheden van talrijke actoren te benutten en te ontwikkelen.

Brussel, 15 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 264 van 20.7.2016, blz. 98.

1

(2)  PB C 177 van 11.6.2014, blz. 1.

2

(3)  PB C 13 van 15.1.2016, blz. 26.

3

(4)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 36.

4

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/6 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/6

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over bevordering van innovatieve en snelgroeiende ondernemingen

(initiatiefadvies)

(2017/C 075/02)

| Rapporteur: | Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |

Rapporteur:

Antonio GARCÍA DEL RIEGO

| Besluit van de voltallige vergadering | 21.1.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 29, lid 2, van het rvo |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 29.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 220/1/8 |

Besluit van de voltallige vergadering

21.1.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 29, lid 2, van het rvo

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

29.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

220/1/8

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) moedigt de Commissie aan om verder werk te maken van de uitwerking van beleidsvoorstellen ter bevordering van de ontwikkeling van innovatieve en snelgroeiende ondernemingen en beveelt aan dat desbetreffende initiatieven worden opgezet, gestuurd en gecoördineerd door één enkele eenheid die belast moet worden met de beoordeling, monitoring en de totstandbrenging van synergieën tussen de door de verschillende directoraten-generaal ten uitvoer gelegde innovatieve beleidsmaatregelen. Deze beleidsvoorstellen moeten erop zijn gericht de eengemaakte markt krachtiger te maken, de clusters en ecosystemen waarin innovatieve startups worden opgericht te versterken, de aandelencomponent van de Europese kapitaalmarkten te ontwikkelen, aan te moedigen tot een toespitsing van de academische agenda op banen van de toekomst en paal en perk te stellen aan de kosten en de omslachtige administratieve procedures die bij het opstarten van ondernemingen om de hoek komen kijken. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) moedigt de Commissie aan om verder werk te maken van de uitwerking van beleidsvoorstellen ter bevordering van de ontwikkeling van innovatieve en snelgroeiende ondernemingen en beveelt aan dat desbetreffende initiatieven worden opgezet, gestuurd en gecoördineerd door één enkele eenheid die belast moet worden met de beoordeling, monitoring en de totstandbrenging van synergieën tussen de door de verschillende directoraten-generaal ten uitvoer gelegde innovatieve beleidsmaatregelen. Deze beleidsvoorstellen moeten erop zijn gericht de eengemaakte markt krachtiger te maken, de clusters en ecosystemen waarin innovatieve startups worden opgericht te versterken, de aandelencomponent van de Europese kapitaalmarkten te ontwikkelen, aan te moedigen tot een toespitsing van de academische agenda op banen van de toekomst en paal en perk te stellen aan de kosten en de omslachtige administratieve procedures die bij het opstarten van ondernemingen om de hoek komen kijken.

| 1.1.1. | De Commissie moet zich blijven inspannen om de bestaande regels voor de eengemaakte markt te handhaven: harmonisatieprojecten voor de lange termijn, zoals boekhoudnormen en normen voor faillissement, automatische erkenning van academische en beroepstitels, de versnelde uitvoering van de strategie voor de digitale eengemaakte markt en de volledige realisatie van de kapitaalmarktunie (1), zouden er in hoge mate aan bijdragen dat de EU kan profiteren van het volledige potentieel van een echte eengemaakte markt. Eenvoudige en doeltreffende grensoverschrijdende contractuele bepalingen moeten grensoverschrijdende elektronische handel een impuls geven en zowel de juridische versnippering op het gebied van consumentenwetgeving als de kosten voor bedrijven om aan wet- en regelgeving te voldoen verminderen. |
| --- | --- |

1.1.1.

De Commissie moet zich blijven inspannen om de bestaande regels voor de eengemaakte markt te handhaven: harmonisatieprojecten voor de lange termijn, zoals boekhoudnormen en normen voor faillissement, automatische erkenning van academische en beroepstitels, de versnelde uitvoering van de strategie voor de digitale eengemaakte markt en de volledige realisatie van de kapitaalmarktunie (1), zouden er in hoge mate aan bijdragen dat de EU kan profiteren van het volledige potentieel van een echte eengemaakte markt. Eenvoudige en doeltreffende grensoverschrijdende contractuele bepalingen moeten grensoverschrijdende elektronische handel een impuls geven en zowel de juridische versnippering op het gebied van consumentenwetgeving als de kosten voor bedrijven om aan wet- en regelgeving te voldoen verminderen.

| 1.1.2. | Er is meer aandelenfinanciering nodig om startups in de ontwikkelingsfase te ondersteunen. Hiervoor is, naast andere factoren, een neutraler belastingstelsel vereist dat schuld- en aandelenfinanciering gelijk behandelt door aftrekbaarheid van zowel rentebetalingen als dividendenuitkeringen mogelijk te maken (2). Startups moeten de mogelijkheid hebben om gebruik te maken van aandelenoptieplannen om talent aan te trekken en vast te houden. |
| --- | --- |

1.1.2.

Er is meer aandelenfinanciering nodig om startups in de ontwikkelingsfase te ondersteunen. Hiervoor is, naast andere factoren, een neutraler belastingstelsel vereist dat schuld- en aandelenfinanciering gelijk behandelt door aftrekbaarheid van zowel rentebetalingen als dividendenuitkeringen mogelijk te maken (2). Startups moeten de mogelijkheid hebben om gebruik te maken van aandelenoptieplannen om talent aan te trekken en vast te houden.

| 1.1.3. | Er moet een aandelencultuur tot stand worden gebracht en bevorderd, onder meer door middel van educatieve en niet-wetgevende initiatieven. Het Europese financiële stelsel moet liquide investeringsproducten ontwikkelen die zijn afgestemd op particuliere beleggers, zodat zij worden aangemoedigd te beleggen in innovatieve kleine ondernemingen. |
| --- | --- |

1.1.3.

Er moet een aandelencultuur tot stand worden gebracht en bevorderd, onder meer door middel van educatieve en niet-wetgevende initiatieven. Het Europese financiële stelsel moet liquide investeringsproducten ontwikkelen die zijn afgestemd op particuliere beleggers, zodat zij worden aangemoedigd te beleggen in innovatieve kleine ondernemingen.

| 1.1.4. | Ook is het van essentieel belang om onnodige bureaucratische rompslomp af te schaffen en overregulering tegen te gaan, teneinde de administratieve lasten voor ondernemers tot een minimum te beperken en hun onnodige kosten en tijdrovende procedures te besparen. |
| --- | --- |

1.1.4.

Ook is het van essentieel belang om onnodige bureaucratische rompslomp af te schaffen en overregulering tegen te gaan, teneinde de administratieve lasten voor ondernemers tot een minimum te beperken en hun onnodige kosten en tijdrovende procedures te besparen.

| 1.1.5. | De ontwikkeling van nieuwe vormen van samenwerking tussen universiteiten en het bedrijfsleven, waarbij zowel grote industrieondernemingen als kleinere bedrijven dienen te worden betrokken, moet in alle lidstaten worden versterkt en bespoedigd door nieuwe beleidsmaatregelen te nemen om in de EU talent aan te trekken. |
| --- | --- |

1.1.5.

De ontwikkeling van nieuwe vormen van samenwerking tussen universiteiten en het bedrijfsleven, waarbij zowel grote industrieondernemingen als kleinere bedrijven dienen te worden betrokken, moet in alle lidstaten worden versterkt en bespoedigd door nieuwe beleidsmaatregelen te nemen om in de EU talent aan te trekken.

| 1.1.5.1. | Het EESC moedigt de Commissie aan alle juridische obstakels voor de uitwisseling van studenten en jonge ondernemers weg te nemen (3), bijvoorbeeld door een Erasmus-programma voor jonge ondernemers op te zetten. |
| --- | --- |

1.1.5.1.

Het EESC moedigt de Commissie aan alle juridische obstakels voor de uitwisseling van studenten en jonge ondernemers weg te nemen (3), bijvoorbeeld door een Erasmus-programma voor jonge ondernemers op te zetten.

| 1.1.5.2. | Om veelbelovende bedrijven meer zichtbaarheid te geven, pleit het EESC voor het opzetten van een platform met een informatiedatabase die is geïntegreerd in de Europese investeringsadvieshub (EIAH) en het Europees investeringsprojectenportaal (EIPP) (4). In deze informatiedatabase zouden snelgroeiende ondernemingen uit verschillende sectoren binnen de EU worden opgenomen, geselecteerd op basis van objectieve en transparante criteria, zodat bedrijven onderling kunnen worden vergeleken en er benchmarks kunnen worden opgesteld. |
| --- | --- |

1.1.5.2.

Om veelbelovende bedrijven meer zichtbaarheid te geven, pleit het EESC voor het opzetten van een platform met een informatiedatabase die is geïntegreerd in de Europese investeringsadvieshub (EIAH) en het Europees investeringsprojectenportaal (EIPP) (4). In deze informatiedatabase zouden snelgroeiende ondernemingen uit verschillende sectoren binnen de EU worden opgenomen, geselecteerd op basis van objectieve en transparante criteria, zodat bedrijven onderling kunnen worden vergeleken en er benchmarks kunnen worden opgesteld.

| 1.1.6. | Het EESC is ervan overtuigd dat de uitwisseling en evaluatie van goede praktijken waardevolle inzichten opleveren voor het verkennen van nieuwe beleidsbenaderingen (5). |
| --- | --- |

1.1.6.

Het EESC is ervan overtuigd dat de uitwisseling en evaluatie van goede praktijken waardevolle inzichten opleveren voor het verkennen van nieuwe beleidsbenaderingen (5).

| 1.2. | Het Europees Investeringsfonds (EIF) en de Europese Investeringsbank (EIB) worden gevraagd innovatieve ondernemingen te ondersteunen met specifiek start- en durfkapitaal om de technologieoverdracht vanaf universiteiten en onderzoekscentra te bevorderen. Deze steun zou kunnen worden gestructureerd in de vorm van garanties voor een eerste lening, om de initiële weerstand van particuliere beleggers weg te nemen. |
| --- | --- |

1.2.

Het Europees Investeringsfonds (EIF) en de Europese Investeringsbank (EIB) worden gevraagd innovatieve ondernemingen te ondersteunen met specifiek start- en durfkapitaal om de technologieoverdracht vanaf universiteiten en onderzoekscentra te bevorderen. Deze steun zou kunnen worden gestructureerd in de vorm van garanties voor een eerste lening, om de initiële weerstand van particuliere beleggers weg te nemen.

| 1.3. | Het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), een fonds van 21 miljard EUR dat bestaat uit garanties van de Europese Unie en kapitaal van de Europese Investeringsbank, moet een cruciale rol spelen bij het ondersteunen van innovatieve projecten zodat deze kunnen worden opgeschaald en de markt kunnen bereiken. Daarnaast kan het EFSI een model zijn voor toekomstige EU-begrotingen door van een traditionele methode voor het financieren van projecten op basis van subsidies over te stappen op een efficiënter model dat wordt geleid door investeringen en dat fondsen voor projecten kan helpen aantrekken. Het EFSI heeft met succes relatief risicovolle gebieden gefinancierd die gemakkelijk over het hoofd hadden kunnen worden gezien (6). |
| --- | --- |

1.3.

Het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), een fonds van 21 miljard EUR dat bestaat uit garanties van de Europese Unie en kapitaal van de Europese Investeringsbank, moet een cruciale rol spelen bij het ondersteunen van innovatieve projecten zodat deze kunnen worden opgeschaald en de markt kunnen bereiken. Daarnaast kan het EFSI een model zijn voor toekomstige EU-begrotingen door van een traditionele methode voor het financieren van projecten op basis van subsidies over te stappen op een efficiënter model dat wordt geleid door investeringen en dat fondsen voor projecten kan helpen aantrekken. Het EFSI heeft met succes relatief risicovolle gebieden gefinancierd die gemakkelijk over het hoofd hadden kunnen worden gezien (6).

| 1.4. | Het EESC roept op een breder instrumentarium voor investeringen te ontwikkelen om investeringen in de groeifase te stimuleren, met inbegrip van „asymmetrische fondsen” die verschillende opbrengsten genereren voor verschillende categorieën investeerders in activa, en alternatieve financieringsinstrumenten als crowdfunding (7). Het creëren van submarkten kan ook worden overwogen als manier om de toegang tot de markt voor Europese kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) te versoepelen. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC roept op een breder instrumentarium voor investeringen te ontwikkelen om investeringen in de groeifase te stimuleren, met inbegrip van „asymmetrische fondsen” die verschillende opbrengsten genereren voor verschillende categorieën investeerders in activa, en alternatieve financieringsinstrumenten als crowdfunding (7). Het creëren van submarkten kan ook worden overwogen als manier om de toegang tot de markt voor Europese kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) te versoepelen.

| 1.5. | De Commissie moet iets doen aan de verschillen in regelgeving tussen Europa en de VS wat betreft de behandeling van investeringen in software en de regelgevende beperkingen wegnemen die de Europese financiële sector beletten te investeren in digitale ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.5.

De Commissie moet iets doen aan de verschillen in regelgeving tussen Europa en de VS wat betreft de behandeling van investeringen in software en de regelgevende beperkingen wegnemen die de Europese financiële sector beletten te investeren in digitale ontwikkeling.

2.   Stand van zaken

| 2.1. | Kmo’s vormen een essentieel onderdeel van de Europese economie en dragen in belangrijke mate bij tot het scheppen van banen en economische groei (8). |
| --- | --- |

2.1.

Kmo’s vormen een essentieel onderdeel van de Europese economie en dragen in belangrijke mate bij tot het scheppen van banen en economische groei (8).

| 2.1.1. | In 2015 telde de Europese Unie meer dan 22,3 miljoen kmo’s, die 99,8 % van alle niet-financiële ondernemingen uitmaakten, werk boden aan 90 miljoen mensen (66,9 % van de totale werkzame beroepsbevolking), 57,8 % van de totale toegevoegde waarde creëerden (9) en voor 85 % van alle nieuwe banen zorgden. De EU moet ervoor zorgen dat nieuwe kmo’s worden gecreëerd die in de plaats komen van de 200 000 ondernemingen die elk jaar failliet gaan (10), waardoor 1,7 miljoen werknemers hun baan verliezen. Nog belangrijker voor toekomstige economische groei zijn die ondernemingen die willen innoveren, expanderen en exporteren. |
| --- | --- |

2.1.1.

In 2015 telde de Europese Unie meer dan 22,3 miljoen kmo’s, die 99,8 % van alle niet-financiële ondernemingen uitmaakten, werk boden aan 90 miljoen mensen (66,9 % van de totale werkzame beroepsbevolking), 57,8 % van de totale toegevoegde waarde creëerden (9) en voor 85 % van alle nieuwe banen zorgden. De EU moet ervoor zorgen dat nieuwe kmo’s worden gecreëerd die in de plaats komen van de 200 000 ondernemingen die elk jaar failliet gaan (10), waardoor 1,7 miljoen werknemers hun baan verliezen. Nog belangrijker voor toekomstige economische groei zijn die ondernemingen die willen innoveren, expanderen en exporteren.

| 2.2. | De ontwikkeling van snelgroeiende startups is van cruciaal belang omdat zij zich richten op innovatie in snelgroeiende sectoren met een hoge toegevoegde waarde. Dit zijn de ondernemingen die in de toekomst banen creëren en voor productiviteitsstijgingen zorgen, wat van essentieel belang is voor het verbeteren van de levensstandaard. Europa heeft op bepaalde gebieden vooruitgang geboekt, maar loopt achter wat betreft de overgang van bedrijven van de startup- naar de scale-upfase. Het is deze overgang die uiteindelijk moet leiden tot de groei en werkgelegenheid die Europa nodig heeft (11). |
| --- | --- |

2.2.

De ontwikkeling van snelgroeiende startups is van cruciaal belang omdat zij zich richten op innovatie in snelgroeiende sectoren met een hoge toegevoegde waarde. Dit zijn de ondernemingen die in de toekomst banen creëren en voor productiviteitsstijgingen zorgen, wat van essentieel belang is voor het verbeteren van de levensstandaard. Europa heeft op bepaalde gebieden vooruitgang geboekt, maar loopt achter wat betreft de overgang van bedrijven van de startup- naar de scale-upfase. Het is deze overgang die uiteindelijk moet leiden tot de groei en werkgelegenheid die Europa nodig heeft (11).

| 2.3. | Dit initiatiefadvies richt zich op scale-ups: snelgroeiende ondernemingen met een gemiddelde jaarlijkse groei op jaarbasis qua werknemers (of omzet) van meer dan 20 %, gerekend over een periode van drie jaar, en met meer dan tien werknemers aan het begin van de waarnemingsperiode (12). Een belangrijk kenmerk van scale-ups is dat zij bedrijfsmodellen met een hoge schaalbaarheid hanteren. Schaalbaarheid is het vermogen tot groei in termen van markttoegang, ontvangsten en organisatie op grond van bijvoorbeeld een snelle replicatie van het bedrijfsmodel op verschillende markten of nieuwe managementpraktijken. |
| --- | --- |

2.3.

Dit initiatiefadvies richt zich op scale-ups: snelgroeiende ondernemingen met een gemiddelde jaarlijkse groei op jaarbasis qua werknemers (of omzet) van meer dan 20 %, gerekend over een periode van drie jaar, en met meer dan tien werknemers aan het begin van de waarnemingsperiode (12). Een belangrijk kenmerk van scale-ups is dat zij bedrijfsmodellen met een hoge schaalbaarheid hanteren. Schaalbaarheid is het vermogen tot groei in termen van markttoegang, ontvangsten en organisatie op grond van bijvoorbeeld een snelle replicatie van het bedrijfsmodel op verschillende markten of nieuwe managementpraktijken.

| 2.3.1. | Uit een in elf landen verrichte OESO-studie (13) kwam naar voren dat scale-ups minder dan 10 % van alle ondernemingen in die landen uitmaakten, maar soms wel goed waren voor twee derde van alle nieuwe banen (14). |
| --- | --- |

2.3.1.

Uit een in elf landen verrichte OESO-studie (13) kwam naar voren dat scale-ups minder dan 10 % van alle ondernemingen in die landen uitmaakten, maar soms wel goed waren voor twee derde van alle nieuwe banen (14).

| 2.4. | Startups zijn op korte termijn doorgaans minder rendabel en zijn aangewezen op externe financiering. Indien deze innovatieve ondernemingen hun expansieplannen niet kunnen financieren, kunnen zij niet worden opgeschaald en zal hun potentieel om groei en banen te creëren waarschijnlijk worden ondermijnd. |
| --- | --- |

2.4.

Startups zijn op korte termijn doorgaans minder rendabel en zijn aangewezen op externe financiering. Indien deze innovatieve ondernemingen hun expansieplannen niet kunnen financieren, kunnen zij niet worden opgeschaald en zal hun potentieel om groei en banen te creëren waarschijnlijk worden ondermijnd.

| 2.4.1. | Volgens een analyse van de Wereldbank (15) bedroeg het aantal niet-presterende leningen aan kmo’s in de ontwikkelde markten in 2007 gemiddeld 6,93 %, tegenover 2,54 % voor leningen aan grote ondernemingen. Het aantal niet-presterende leningen is tijdens de crisis in Portugal, Spanje, Italië en Ierland drastisch gestegen tot een niveau schommelend tussen 10 % en 25 %. |
| --- | --- |

2.4.1.

Volgens een analyse van de Wereldbank (15) bedroeg het aantal niet-presterende leningen aan kmo’s in de ontwikkelde markten in 2007 gemiddeld 6,93 %, tegenover 2,54 % voor leningen aan grote ondernemingen. Het aantal niet-presterende leningen is tijdens de crisis in Portugal, Spanje, Italië en Ierland drastisch gestegen tot een niveau schommelend tussen 10 % en 25 %.

| 2.4.1.1. | Een beleid dat banken aanmoedigt meer leningen te verstrekken aan bedrijven met een hoger risicoprofiel, met name startende ondernemingen die weinig zekerheden kunnen bieden, zou kunnen leiden tot het ontstaan van risicobanken, een inkrimping van de kredietmarkten en grotere financiële instabiliteit (16). |
| --- | --- |

2.4.1.1.

Een beleid dat banken aanmoedigt meer leningen te verstrekken aan bedrijven met een hoger risicoprofiel, met name startende ondernemingen die weinig zekerheden kunnen bieden, zou kunnen leiden tot het ontstaan van risicobanken, een inkrimping van de kredietmarkten en grotere financiële instabiliteit (16).

| 2.5. | Europa moet zich concentreren op de soepele werking van de „financieringstransitie”, die momenteel niet goed functioneert. |
| --- | --- |

2.5.

Europa moet zich concentreren op de soepele werking van de „financieringstransitie”, die momenteel niet goed functioneert.

| 2.5.1. | De financieringstransitie bestaat uit vier etappes: de opstartfase (gefinancierd door middel van subsidies, startkapitaal, familie en vrienden); de fase van groei van het eigen vermogen (crowdfunding, microfinanciering, „business angels”); aanhoudende groei (securitisatie, private equity, durfkapitaal, institutionele beleggers, onderhandse plaatsing van schuld) en de uitstapfase (overname, openbare aandelenmarkten). |
| --- | --- |

2.5.1.

De financieringstransitie bestaat uit vier etappes: de opstartfase (gefinancierd door middel van subsidies, startkapitaal, familie en vrienden); de fase van groei van het eigen vermogen (crowdfunding, microfinanciering, „business angels”); aanhoudende groei (securitisatie, private equity, durfkapitaal, institutionele beleggers, onderhandse plaatsing van schuld) en de uitstapfase (overname, openbare aandelenmarkten).

3.   Bouwstenen voor de ontwikkeling van ecosystemen voor schaalbare innovatie

| 3.1. | Succesvolle ecosystemen voor innovatie waarin startups kunnen gedijen, worden gekenmerkt door sterke, onderling verbonden netwerken van onderzoeks- en onderwijsinstellingen, grote ondernemingen, durfkapitaalverstrekkers en de aanwezigheid van creatief en ondernemend talent (17). |
| --- | --- |

3.1.

Succesvolle ecosystemen voor innovatie waarin startups kunnen gedijen, worden gekenmerkt door sterke, onderling verbonden netwerken van onderzoeks- en onderwijsinstellingen, grote ondernemingen, durfkapitaalverstrekkers en de aanwezigheid van creatief en ondernemend talent (17).

| 3.1.1. | Veelal ontstaan startups in technologiecentra die zich hebben ontwikkeld rond topuniversiteiten, die een grote rol spelen bij de totstandbrenging van een dynamisch ondernemingsklimaat aangezien ze een bron van talent zijn, zowel wat studenten als academici betreft. Sterke clusters met een goed netwerk verhogen de productiviteit van bedrijven, zijn bepalend voor de richting en het tempo van innovatie en stimuleren het ontstaan van nieuwe ondernemingen. De VS en China, evenals bepaalde centra in Europa, lopen voorop in een langdurige strijd om talent en kapitaal aan te trekken en innovatie te bevorderen. |
| --- | --- |

3.1.1.

Veelal ontstaan startups in technologiecentra die zich hebben ontwikkeld rond topuniversiteiten, die een grote rol spelen bij de totstandbrenging van een dynamisch ondernemingsklimaat aangezien ze een bron van talent zijn, zowel wat studenten als academici betreft. Sterke clusters met een goed netwerk verhogen de productiviteit van bedrijven, zijn bepalend voor de richting en het tempo van innovatie en stimuleren het ontstaan van nieuwe ondernemingen. De VS en China, evenals bepaalde centra in Europa, lopen voorop in een langdurige strijd om talent en kapitaal aan te trekken en innovatie te bevorderen.

| 3.1.2. | De versnippering van de Europese arbeidsmarkten staat de overgang van startups naar scale-ups echter in de weg. In dit opzicht is het van cruciaal belang de arbeidsmobiliteit binnen de EU te vergroten en talent aan te trekken uit derde landen. Dit heeft een aanzuigende werking en creëert zo een positieve cirkel. |
| --- | --- |

3.1.2.

De versnippering van de Europese arbeidsmarkten staat de overgang van startups naar scale-ups echter in de weg. In dit opzicht is het van cruciaal belang de arbeidsmobiliteit binnen de EU te vergroten en talent aan te trekken uit derde landen. Dit heeft een aanzuigende werking en creëert zo een positieve cirkel.

| 3.1.3. | De oprichting van een Erasmus-programma voor jonge ondernemers kan worden aangemoedigd. Dit initiatief sluit goed aan op het leidende beginsel van groei en banen, zou de mobiliteit vergroten en door bedrijven positief worden ontvangen. |
| --- | --- |

3.1.3.

De oprichting van een Erasmus-programma voor jonge ondernemers kan worden aangemoedigd. Dit initiatief sluit goed aan op het leidende beginsel van groei en banen, zou de mobiliteit vergroten en door bedrijven positief worden ontvangen.

| 3.1.3.1. | Onlangs is er beleid aangenomen om talent van buiten de EU aan te trekken. Door de in 2009 ingevoerde blauwe kaart kunnen gekwalificeerde werknemers sneller aan de slag bij een werkgever in de Unie (18). Op nationaal niveau hebben sommige Europese landen reeds visumprocedures voor ondernemers ingesteld en andere landen zijn hiermee een begin aan het maken (19). |
| --- | --- |

3.1.3.1.

Onlangs is er beleid aangenomen om talent van buiten de EU aan te trekken. Door de in 2009 ingevoerde blauwe kaart kunnen gekwalificeerde werknemers sneller aan de slag bij een werkgever in de Unie (18). Op nationaal niveau hebben sommige Europese landen reeds visumprocedures voor ondernemers ingesteld en andere landen zijn hiermee een begin aan het maken (19).

| 3.1.4. | Een bijzonder succesvol voorbeeld van een technologiecentrum is Oxbridge, de regio rond de universiteiten van Oxford en Cambridge in het Verenigd Koninkrijk. Tijdens de langdurige economische recessie en stagnatie tussen 2008 en 2012 is de hightechcommunity in het VK doorgegroeid en doorgegaan met innoveren (20). |
| --- | --- |

3.1.4.

Een bijzonder succesvol voorbeeld van een technologiecentrum is Oxbridge, de regio rond de universiteiten van Oxford en Cambridge in het Verenigd Koninkrijk. Tijdens de langdurige economische recessie en stagnatie tussen 2008 en 2012 is de hightechcommunity in het VK doorgegroeid en doorgegaan met innoveren (20).

| 3.1.4.1. | Vele Europese universiteiten beschikken echter nog niet de over de reputatie, organisatie en wil om de juiste omgeving te scheppen voor de ontwikkeling van ondernemingsprojecten op de campus of om zich voor een desbetreffende agenda in te zetten bij de overheid (21). Universiteitsbestuurders en de overheid dienen contacten met het bedrijfsleven te ontwikkelen en in organisaties voor technologieoverdracht op de campussen en in onderwijs in ondernemerschap te investeren (22). |
| --- | --- |

3.1.4.1.

Vele Europese universiteiten beschikken echter nog niet de over de reputatie, organisatie en wil om de juiste omgeving te scheppen voor de ontwikkeling van ondernemingsprojecten op de campus of om zich voor een desbetreffende agenda in te zetten bij de overheid (21). Universiteitsbestuurders en de overheid dienen contacten met het bedrijfsleven te ontwikkelen en in organisaties voor technologieoverdracht op de campussen en in onderwijs in ondernemerschap te investeren (22).

| 3.1.5. | Spin-offs die het resultaat zijn van technologieoverdracht vanaf universiteiten ondervinden moeilijkheden bij het opschalen als gevolg van een gebrek aan fondsen en gespecialiseerd management. Het is daarom cruciaal dat zij kunnen rekenen op institutionele steun van de overheid om de initiële terughoudendheid van particuliere verstrekkers van fondsen om te investeren in spin-offs met een technisch profiel te overwinnen. Deze projecten worden namelijk als te technisch en risicovol gezien en vaak niet begrepen. |
| --- | --- |

3.1.5.

Spin-offs die het resultaat zijn van technologieoverdracht vanaf universiteiten ondervinden moeilijkheden bij het opschalen als gevolg van een gebrek aan fondsen en gespecialiseerd management. Het is daarom cruciaal dat zij kunnen rekenen op institutionele steun van de overheid om de initiële terughoudendheid van particuliere verstrekkers van fondsen om te investeren in spin-offs met een technisch profiel te overwinnen. Deze projecten worden namelijk als te technisch en risicovol gezien en vaak niet begrepen.

| 3.2. | Ondanks het feit dat zij een vergelijkbaar opleidingsniveau hebben, richten Europeanen duidelijk minder bedrijven op dan Amerikanen. Enkele van de vele redenen hiervoor zijn een grote risicoaversie, administratieve rompslomp, een onderontwikkelde tweedekanscultuur, een gebrek aan onderwijsprogramma’s op het gebied van ondernemerschap en het ontbreken van een private-equitycultuur. Er moet ook aandacht worden besteed aan de vroegtijdige ontwikkeling van een ondernemingscultuur op basis- en middelbare scholen. |
| --- | --- |

3.2.

Ondanks het feit dat zij een vergelijkbaar opleidingsniveau hebben, richten Europeanen duidelijk minder bedrijven op dan Amerikanen. Enkele van de vele redenen hiervoor zijn een grote risicoaversie, administratieve rompslomp, een onderontwikkelde tweedekanscultuur, een gebrek aan onderwijsprogramma’s op het gebied van ondernemerschap en het ontbreken van een private-equitycultuur. Er moet ook aandacht worden besteed aan de vroegtijdige ontwikkeling van een ondernemingscultuur op basis- en middelbare scholen.

| 3.2.1. | Europeanen vrezen vooral dat zij failliet kunnen gaan als zij een bedrijf oprichten: 43 % in Europa tegenover 19 % in de VS. In de VS (23) is er sprake van een redelijk efficiënte, niet-punitieve faillissementsregeling voor ondernemingen en van een over het algemeen grotere acceptatie van bedrijfsfaillissementen, wat ertoe bijdraagt dat meer mensen bereid zijn risico’s te nemen. Het ontwikkelen van een sterkere ondernemingscultuur moet daarom een prioriteit worden voor beleidsmakers en onderwijsinstellingen. |
| --- | --- |

3.2.1.

Europeanen vrezen vooral dat zij failliet kunnen gaan als zij een bedrijf oprichten: 43 % in Europa tegenover 19 % in de VS. In de VS (23) is er sprake van een redelijk efficiënte, niet-punitieve faillissementsregeling voor ondernemingen en van een over het algemeen grotere acceptatie van bedrijfsfaillissementen, wat ertoe bijdraagt dat meer mensen bereid zijn risico’s te nemen. Het ontwikkelen van een sterkere ondernemingscultuur moet daarom een prioriteit worden voor beleidsmakers en onderwijsinstellingen.

| 3.2.1.1. | Uit een recente studie is gebleken dat ondernemingen die door herstarters worden opgericht, een hogere omzet behalen, een sterkere groei van het aantal werknemers vertonen en meer kans maken op externe financiering (24). In Spanje is slechts 20 % van de ondernemers succesvol met hun eerste startup, terwijl het succespercentage bij degenen die het er een tweede keer op wagen verbluffend hoog is, namelijk 80 %. |
| --- | --- |

3.2.1.1.

Uit een recente studie is gebleken dat ondernemingen die door herstarters worden opgericht, een hogere omzet behalen, een sterkere groei van het aantal werknemers vertonen en meer kans maken op externe financiering (24). In Spanje is slechts 20 % van de ondernemers succesvol met hun eerste startup, terwijl het succespercentage bij degenen die het er een tweede keer op wagen verbluffend hoog is, namelijk 80 %.

| 3.3. | Snelgroeiende en innovatieve ondernemingen komen vaak niet in aanmerking voor leningfinanciering door een bank omdat zij over onvoldoende vermogen beschikken, wat nog steeds een belangrijk criterium is bij de kredietbeoordeling door banken (25). Aandelenfinanciering is daarom van essentieel belang voor startups en ondernemingen met grote uitbreidingsplannen die een onzekere kasstroom hebben of die volgens de prognoses een negatieve kasstroom te wachten staat. De kredietverlening door banken moet daarom worden aangevuld door een bevordering van de diversiteit en flexibiliteit van financieringsbronnen, met bijzondere nadruk op aandelenfinanciering. |
| --- | --- |

3.3.

Snelgroeiende en innovatieve ondernemingen komen vaak niet in aanmerking voor leningfinanciering door een bank omdat zij over onvoldoende vermogen beschikken, wat nog steeds een belangrijk criterium is bij de kredietbeoordeling door banken (25). Aandelenfinanciering is daarom van essentieel belang voor startups en ondernemingen met grote uitbreidingsplannen die een onzekere kasstroom hebben of die volgens de prognoses een negatieve kasstroom te wachten staat. De kredietverlening door banken moet daarom worden aangevuld door een bevordering van de diversiteit en flexibiliteit van financieringsbronnen, met bijzondere nadruk op aandelenfinanciering.

| 3.4. | Er moet in Europa een equitycultuur tot stand worden gebracht en bevorderd en Europese financiële stelsels moeten beleggingsproducten ontwikkelen die geschikt zijn voor particuliere beleggers en de noodzakelijke liquiditeit bieden zodat zij kunnen investeren in innovatieve kleine ondernemingen. |
| --- | --- |

3.4.

Er moet in Europa een equitycultuur tot stand worden gebracht en bevorderd en Europese financiële stelsels moeten beleggingsproducten ontwikkelen die geschikt zijn voor particuliere beleggers en de noodzakelijke liquiditeit bieden zodat zij kunnen investeren in innovatieve kleine ondernemingen.

| 3.4.1. | Door een gebrek aan financiering in de tweede ontwikkelingsfase kunnen Europese startups het groeitempo van hun Amerikaanse tegenhangers niet bijbenen en moeten zij in een eerder stadium ontvangsten genereren om te overleven of worden zij al vroeg verkocht tegen lage prijzen. In 2009 had slechts 5 % van de Europese ondernemingen die sinds 1980 uit het niets zijn opgebouwd, de top 1 000 van ondernemingen bereikt op het gebied van marktkapitalisatie. In de VS was dit percentage 22 % (26). |
| --- | --- |

3.4.1.

Door een gebrek aan financiering in de tweede ontwikkelingsfase kunnen Europese startups het groeitempo van hun Amerikaanse tegenhangers niet bijbenen en moeten zij in een eerder stadium ontvangsten genereren om te overleven of worden zij al vroeg verkocht tegen lage prijzen. In 2009 had slechts 5 % van de Europese ondernemingen die sinds 1980 uit het niets zijn opgebouwd, de top 1 000 van ondernemingen bereikt op het gebied van marktkapitalisatie. In de VS was dit percentage 22 % (26).

| 3.4.1.1. | Het is opvallend dat meer dan de helft van het durfkapitaal wereldwijd in de VS wordt verstrekt en slechts 15 % in Europa. In 2013 werd in de VS 26 miljard EUR en in Europa 5 miljard EUR aan durfkapitaal verstrekt, terwijl business angels voor 6 miljard EUR in Europese startups investeerden, tegenover 20 miljard in de VS. |
| --- | --- |

3.4.1.1.

Het is opvallend dat meer dan de helft van het durfkapitaal wereldwijd in de VS wordt verstrekt en slechts 15 % in Europa. In 2013 werd in de VS 26 miljard EUR en in Europa 5 miljard EUR aan durfkapitaal verstrekt, terwijl business angels voor 6 miljard EUR in Europese startups investeerden, tegenover 20 miljard in de VS.

| 3.4.1.2. | De EU heeft dus een grote achterstand op de VS: in de VS valt de financiering door business angels drie keer hoger uit dan in de EU en wordt er vijf keer zoveel durfkapitaal geïnvesteerd. Dit is een belangrijk verschil, aangezien deze vormen van kapitaal nodig zijn om bedrijven groter en succesvoller te maken. |
| --- | --- |

3.4.1.2.

De EU heeft dus een grote achterstand op de VS: in de VS valt de financiering door business angels drie keer hoger uit dan in de EU en wordt er vijf keer zoveel durfkapitaal geïnvesteerd. Dit is een belangrijk verschil, aangezien deze vormen van kapitaal nodig zijn om bedrijven groter en succesvoller te maken.

| 3.4.1.3. | De belangrijkste reden hiervoor is dat de EU-industrie voor durfkapitaal sterk is versnipperd op basis van nationale grenzen. Het gemiddelde Europese durfkapitaalfonds is met ongeveer 60 miljoen EUR slechts half zo groot als het gemiddelde fonds in de VS, en 90 % van de investeringen in durfkapitaal in de EU is geconcentreerd in slechts acht lidstaten (Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Spanje, Zweden en het VK) (27). Als gevolg van de verschillen in de regelgeving van de lidstaten is het voor kapitaalondernemingen duur om in Europa fondsen te werven. Daarom zijn zij klein en hebben zij minder kapitaal om groeiende bedrijven te ondersteunen. Als de durfkapitaalmarkten in Europa even diep waren als die van de VS, zou er tussen 2008 en 2013 90 miljard EUR aan extra financiële middelen beschikbaar zijn geweest voor de financiering van ondernemingen (28). |
| --- | --- |

3.4.1.3.

De belangrijkste reden hiervoor is dat de EU-industrie voor durfkapitaal sterk is versnipperd op basis van nationale grenzen. Het gemiddelde Europese durfkapitaalfonds is met ongeveer 60 miljoen EUR slechts half zo groot als het gemiddelde fonds in de VS, en 90 % van de investeringen in durfkapitaal in de EU is geconcentreerd in slechts acht lidstaten (Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Spanje, Zweden en het VK) (27). Als gevolg van de verschillen in de regelgeving van de lidstaten is het voor kapitaalondernemingen duur om in Europa fondsen te werven. Daarom zijn zij klein en hebben zij minder kapitaal om groeiende bedrijven te ondersteunen. Als de durfkapitaalmarkten in Europa even diep waren als die van de VS, zou er tussen 2008 en 2013 90 miljard EUR aan extra financiële middelen beschikbaar zijn geweest voor de financiering van ondernemingen (28).

| 3.4.1.4. | Ook de ontoereikende betrokkenheid van particuliere beleggers is problematisch. In het laatste decennium is de Europese durfkapitaalsector steeds meer afhankelijk geworden van overheidsinstellingen, die in 2015 verantwoordelijk waren voor 31 % (29) van de totale investeringen, ten opzichte van slechts 15 % (30) in 2007. Het doel is niet minder overheidsgeld, maar meer particuliere bronnen. De beleggersbasis moet worden verbreed en gediversifieerd zodat de sector op de lange termijn zelfvoorzienend kan zijn. |
| --- | --- |

3.4.1.4.

Ook de ontoereikende betrokkenheid van particuliere beleggers is problematisch. In het laatste decennium is de Europese durfkapitaalsector steeds meer afhankelijk geworden van overheidsinstellingen, die in 2015 verantwoordelijk waren voor 31 % (29) van de totale investeringen, ten opzichte van slechts 15 % (30) in 2007. Het doel is niet minder overheidsgeld, maar meer particuliere bronnen. De beleggersbasis moet worden verbreed en gediversifieerd zodat de sector op de lange termijn zelfvoorzienend kan zijn.

| 3.4.1.5. | Om publiek-private partnerschappen te stimuleren, kan worden overwogen om gebruik te maken van asymmetrische fondsen. Dit zijn durfkapitaalfondsen waarbij de voorwaarden en opbrengsten voor beleggers verschillen naargelang hun beleggingsdoelen, waarbij rekening wordt gehouden met de uiteenlopende belangen van partners in verschillende samenwerkingsverbanden. Deze partnerschappen bestaan al in Finland, Griekenland, het VK en Nederland. |
| --- | --- |

3.4.1.5.

Om publiek-private partnerschappen te stimuleren, kan worden overwogen om gebruik te maken van asymmetrische fondsen. Dit zijn durfkapitaalfondsen waarbij de voorwaarden en opbrengsten voor beleggers verschillen naargelang hun beleggingsdoelen, waarbij rekening wordt gehouden met de uiteenlopende belangen van partners in verschillende samenwerkingsverbanden. Deze partnerschappen bestaan al in Finland, Griekenland, het VK en Nederland.

| 3.4.2. | Het creëren van submarkten kan ook worden overwogen als manier om de toegang tot de markt voor Europese kmo’s te versoepelen. In deze submarkten kunnen de kosten van notering laag worden gehouden en een flexibele, op maat gemaakte aanpak worden gekozen die is afgestemd op de behoeften van kleinere, dynamische bedrijven. Goede voorbeelden zijn de Alternative Investment Market (AIM) in Londen, de Nouveau Marché in Parijs en de Mercado Alternativo Bursatil (MAB) van Madrid. Dit systeem van flexibele regelgeving kan echter een tweesnijdend zwaard zijn. Kleine bedrijven kunnen gemakkelijker toegang krijgen tot de beurs om hun aandelen aan te bieden, maar aan de andere kant kan het voor onervaren beleggers moeilijk zijn het exacte risicoprofiel van een bedrijf te beoordelen. |
| --- | --- |

3.4.2.

Het creëren van submarkten kan ook worden overwogen als manier om de toegang tot de markt voor Europese kmo’s te versoepelen. In deze submarkten kunnen de kosten van notering laag worden gehouden en een flexibele, op maat gemaakte aanpak worden gekozen die is afgestemd op de behoeften van kleinere, dynamische bedrijven. Goede voorbeelden zijn de Alternative Investment Market (AIM) in Londen, de Nouveau Marché in Parijs en de Mercado Alternativo Bursatil (MAB) van Madrid. Dit systeem van flexibele regelgeving kan echter een tweesnijdend zwaard zijn. Kleine bedrijven kunnen gemakkelijker toegang krijgen tot de beurs om hun aandelen aan te bieden, maar aan de andere kant kan het voor onervaren beleggers moeilijk zijn het exacte risicoprofiel van een bedrijf te beoordelen.

| 3.4.3. | De regelgeving voor specifieke sectoren zorgt er soms voor dat de capaciteit van bedrijven in de EU om te investeren in technologieontwikkeling ten opzichte van die van Amerikaanse bedrijven beperkt is. Zo is er bijvoorbeeld sprake van asymmetrie tussen de regelgeving voor Europese, Amerikaanse en Zwitserse financiële entiteiten wat betreft de noodzakelijke investeringen in software en andere immateriële activa die cruciaal zijn voor digitale ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.4.3.

De regelgeving voor specifieke sectoren zorgt er soms voor dat de capaciteit van bedrijven in de EU om te investeren in technologieontwikkeling ten opzichte van die van Amerikaanse bedrijven beperkt is. Zo is er bijvoorbeeld sprake van asymmetrie tussen de regelgeving voor Europese, Amerikaanse en Zwitserse financiële entiteiten wat betreft de noodzakelijke investeringen in software en andere immateriële activa die cruciaal zijn voor digitale ontwikkeling.

| 3.4.3.1. | De bankensector is verreweg de grootste IT-sector in de wereld: er wordt 700 miljard USD aan IT uitgegeven — de financiële sector geeft 1 van elke 5 EUR uit en is goed voor 5 tot 10 % van de investeringen (31). Als gevolg hiervan zijn banken zowel belangrijke spelers in de digitale transformatie als de belangrijkste financierders van de digitale economie. |
| --- | --- |

3.4.3.1.

De bankensector is verreweg de grootste IT-sector in de wereld: er wordt 700 miljard USD aan IT uitgegeven — de financiële sector geeft 1 van elke 5 EUR uit en is goed voor 5 tot 10 % van de investeringen (31). Als gevolg hiervan zijn banken zowel belangrijke spelers in de digitale transformatie als de belangrijkste financierders van de digitale economie.

| 3.4.3.2. | Toch straft het regelgevingskader hun broodnodige investeringen in IT af. In financiële regelgeving zou software moeten worden behandeld als een gewoon actief en zouden Europese banken niet mogen worden gedwongen om deze investeringen met het oog op de kapitaalvereisten af te trekken. |
| --- | --- |

3.4.3.2.

Toch straft het regelgevingskader hun broodnodige investeringen in IT af. In financiële regelgeving zou software moeten worden behandeld als een gewoon actief en zouden Europese banken niet mogen worden gedwongen om deze investeringen met het oog op de kapitaalvereisten af te trekken.

| 3.5. | Verschillende belastingregelingen in de lidstaten en een verschillende behandeling van verschillende financieringsvormen zijn een sta-in-de-weg voor de ontwikkeling van pan-Europese kapitaalmarkten, met nadelige gevolgen van dien voor investeerders en emittenten. |
| --- | --- |

3.5.

Verschillende belastingregelingen in de lidstaten en een verschillende behandeling van verschillende financieringsvormen zijn een sta-in-de-weg voor de ontwikkeling van pan-Europese kapitaalmarkten, met nadelige gevolgen van dien voor investeerders en emittenten.

| 3.5.1. | In de meeste Europese vennootschapsbelastingstelsels wordt schuldfinanciering gunstiger behandeld dan aandelenfinanciering, doordat wel in de aftrek van rentekosten, maar niet in de aftrek van dividendenuitkeringen bij aandelenfinanciering wordt voorzien. Dit verschil in behandeling kan worden opgeheven door de kosten van zowel aandelen- als schuldfinanciering aftrekbaar te maken (32). |
| --- | --- |

3.5.1.

In de meeste Europese vennootschapsbelastingstelsels wordt schuldfinanciering gunstiger behandeld dan aandelenfinanciering, doordat wel in de aftrek van rentekosten, maar niet in de aftrek van dividendenuitkeringen bij aandelenfinanciering wordt voorzien. Dit verschil in behandeling kan worden opgeheven door de kosten van zowel aandelen- als schuldfinanciering aftrekbaar te maken (32).

| 3.5.1.1. | Belastingprikkels spelen een grote rol bij de financiering van startende bedrijven met een hoog groeipotentieel. Een aantal regeringen in verschillende delen van de wereld staat belastingaftrek toe voor particulieren en ondernemingen die in startende hightechbedrijven of bepaalde durfkapitaalfondsen beleggen (33). |
| --- | --- |

3.5.1.1.

Belastingprikkels spelen een grote rol bij de financiering van startende bedrijven met een hoog groeipotentieel. Een aantal regeringen in verschillende delen van de wereld staat belastingaftrek toe voor particulieren en ondernemingen die in startende hightechbedrijven of bepaalde durfkapitaalfondsen beleggen (33).

| 3.5.1.2. | Een aandelenoptieregeling is traditioneel aantrekkelijk voor werknemers en ondernemers met een startup, aangezien zij vaak moeten afzien van een salaris. In de meeste lidstaten is de fiscale behandeling van aandelenopties buitengewoon punitief. Zij worden namelijk als normaal inkomen en tegen een marginaal tarief belast. Een preferentiële fiscale behandeling voor aandelenopties moet worden aangemoedigd, vergelijkbaar met de Incentive Stock Options (ISO’s) (34) in de VS. |
| --- | --- |

3.5.1.2.

Een aandelenoptieregeling is traditioneel aantrekkelijk voor werknemers en ondernemers met een startup, aangezien zij vaak moeten afzien van een salaris. In de meeste lidstaten is de fiscale behandeling van aandelenopties buitengewoon punitief. Zij worden namelijk als normaal inkomen en tegen een marginaal tarief belast. Een preferentiële fiscale behandeling voor aandelenopties moet worden aangemoedigd, vergelijkbaar met de Incentive Stock Options (ISO’s) (34) in de VS.

| 3.5.2. | Voor ondernemingen gaat de naleving van de btw-verplichtingen gepaard met hoge kosten, vooral als zij goederen of diensten grensoverschrijdend aanbieden. Het EESC is dan ook verheugd dat de Commissie heeft aangekondigd om in het kader van haar strategie voor de digitale eengemaakte markt tegen eind 2016 met wetgevingsvoorstellen te zullen komen om de aan de btw-regelingen verbonden administratieve lasten voor ondernemingen te verminderen. Naast andere maatregelen stelt de Commissie voor om een btw-vrije voet vast te stellen ten behoeve van startups en micro-ondernemingen (35). |
| --- | --- |

3.5.2.

Voor ondernemingen gaat de naleving van de btw-verplichtingen gepaard met hoge kosten, vooral als zij goederen of diensten grensoverschrijdend aanbieden. Het EESC is dan ook verheugd dat de Commissie heeft aangekondigd om in het kader van haar strategie voor de digitale eengemaakte markt tegen eind 2016 met wetgevingsvoorstellen te zullen komen om de aan de btw-regelingen verbonden administratieve lasten voor ondernemingen te verminderen. Naast andere maatregelen stelt de Commissie voor om een btw-vrije voet vast te stellen ten behoeve van startups en micro-ondernemingen (35).

| 3.6. | Het potentieel van de eengemaakte markt moet volledig worden ontsloten opdat startups hun diensten en producten in de hele EU reeds in een vroeg stadium kunnen aanbieden en snel kunnen opschalen om te kunnen concurreren op de wereldmarkt. |
| --- | --- |

3.6.

Het potentieel van de eengemaakte markt moet volledig worden ontsloten opdat startups hun diensten en producten in de hele EU reeds in een vroeg stadium kunnen aanbieden en snel kunnen opschalen om te kunnen concurreren op de wereldmarkt.

| 3.6.1. | Eenvoudige en doeltreffende grensoverschrijdende contractuele bepalingen voor consumenten en bedrijven vormen een prioriteit binnen de strategie voor de eengemaakte markt. Zij zouden de grensoverschrijdende elektronische handel in de EU stimuleren door een eind te maken aan de juridische versnippering op het gebied van het recht inzake consumentenovereenkomsten. Het wegnemen van barrières die het gevolg zijn van verschillen in verbintenissenrecht zou de consumptie in de EU met 18 miljard EUR verhogen en het bruto binnenlands product met 4 miljard EUR ten opzichte van het huidige niveau (36). |
| --- | --- |

3.6.1.

Eenvoudige en doeltreffende grensoverschrijdende contractuele bepalingen voor consumenten en bedrijven vormen een prioriteit binnen de strategie voor de eengemaakte markt. Zij zouden de grensoverschrijdende elektronische handel in de EU stimuleren door een eind te maken aan de juridische versnippering op het gebied van het recht inzake consumentenovereenkomsten. Het wegnemen van barrières die het gevolg zijn van verschillen in verbintenissenrecht zou de consumptie in de EU met 18 miljard EUR verhogen en het bruto binnenlands product met 4 miljard EUR ten opzichte van het huidige niveau (36).

| 3.7. | Onnodige administratieve lasten betekenen voor ondernemers ook extra kosten en tijdrovende procedures. |
| --- | --- |

3.7.

Onnodige administratieve lasten betekenen voor ondernemers ook extra kosten en tijdrovende procedures.

| 3.7.1. | In de periode 2013-2015 bedroegen de gemiddelde kosten voor de oprichting van een bedrijf in de EU 4,1 % van het bbp per hoofd van de bevolking, tegenover 1,17 % in de VS (37). |
| --- | --- |

3.7.1.

In de periode 2013-2015 bedroegen de gemiddelde kosten voor de oprichting van een bedrijf in de EU 4,1 % van het bbp per hoofd van de bevolking, tegenover 1,17 % in de VS (37).

| 3.7.2. | Wat betreft de voor de oprichting van een bedrijf in de EU benodigde tijd, duurde het gemiddeld 11,6 dagen om de inschrijving te voltooien. In de VS duurt het slechts zes dagen om een bedrijf op te starten. |
| --- | --- |

3.7.2.

Wat betreft de voor de oprichting van een bedrijf in de EU benodigde tijd, duurde het gemiddeld 11,6 dagen om de inschrijving te voltooien. In de VS duurt het slechts zes dagen om een bedrijf op te starten.

| 3.8. | Informatieasymmetrie is een andere reden dat Europa niet voldoende snelgroeiende bedrijven voortbrengt. Beleggers hebben geen volledig inzicht in alle investeringsmogelijkheden. Daarnaast krijgen niet-Europese investeerders te maken met aanvullende beperkingen wanneer zij proberen de specifieke kenmerken van de verschillende nationale markten te begrijpen. Een speciaal portaal, geïntegreerd in de EIAH en het EIPP (38), zou de zichtbaarheid van projecten met een hoog groeipotentieel verhogen en de informatieasymmetrie verminderen. |
| --- | --- |

3.8.

Informatieasymmetrie is een andere reden dat Europa niet voldoende snelgroeiende bedrijven voortbrengt. Beleggers hebben geen volledig inzicht in alle investeringsmogelijkheden. Daarnaast krijgen niet-Europese investeerders te maken met aanvullende beperkingen wanneer zij proberen de specifieke kenmerken van de verschillende nationale markten te begrijpen. Een speciaal portaal, geïntegreerd in de EIAH en het EIPP (38), zou de zichtbaarheid van projecten met een hoog groeipotentieel verhogen en de informatieasymmetrie verminderen.

4.   Voorbeelden van enkele van de vele goede praktijken die momenteel worden toegepast

| 4.1. | Een aantal landen heeft goede praktijken ontwikkeld om startups en scale-ups te ondersteunen. Het EESC raadt de Commissie aan de mogelijkheden voor hun invoering op Europees niveau te evalueren. |
| --- | --- |

4.1.

Een aantal landen heeft goede praktijken ontwikkeld om startups en scale-ups te ondersteunen. Het EESC raadt de Commissie aan de mogelijkheden voor hun invoering op Europees niveau te evalueren.

| 4.1.1. | In Duitsland moeten ondernemingen worden ingeschreven bij de kamer van koophandel (IHK), die ondersteuning en advies biedt (39). |
| --- | --- |

4.1.1.

In Duitsland moeten ondernemingen worden ingeschreven bij de kamer van koophandel (IHK), die ondersteuning en advies biedt (39).

| 4.1.2. | Overheidsgarantieregelingen zoals in Italië, het VK, Polen en Frankrijk moeten verder worden onderzocht, evenals cofinanciering door de overheid zoals gebeurt in Duitsland en Zweden (40). |
| --- | --- |

4.1.2.

Overheidsgarantieregelingen zoals in Italië, het VK, Polen en Frankrijk moeten verder worden onderzocht, evenals cofinanciering door de overheid zoals gebeurt in Duitsland en Zweden (40).

| 4.1.3. | Het Verenigd Koninkrijk heeft in de vorm van de maatregelen EIS, SEIS en VCT fiscale stimuleringsregelingen ingesteld om de toevoer van kapitaal voor risicovollere activa te verbeteren (41). |
| --- | --- |

4.1.3.

Het Verenigd Koninkrijk heeft in de vorm van de maatregelen EIS, SEIS en VCT fiscale stimuleringsregelingen ingesteld om de toevoer van kapitaal voor risicovollere activa te verbeteren (41).

| 4.1.4. | De Italiaanse regio Piëmont heeft in twaalf industriële clusters netwerken ontwikkeld waarin bedrijven, universiteiten en lokale overheidsinstanties bijeen worden gebracht (42). |
| --- | --- |

4.1.4.

De Italiaanse regio Piëmont heeft in twaalf industriële clusters netwerken ontwikkeld waarin bedrijven, universiteiten en lokale overheidsinstanties bijeen worden gebracht (42).

| 4.1.5. | In de regio Baskenland in Spanje moedigt de coöperatie Elkar-Lan de oprichting van andere coöperaties aan door een volledige analyse van de levensvatbaarheid van het beoogde project, scholing en hulp bij het aanvragen van subsidies en financiële steun (43). |
| --- | --- |

4.1.5.

In de regio Baskenland in Spanje moedigt de coöperatie Elkar-Lan de oprichting van andere coöperaties aan door een volledige analyse van de levensvatbaarheid van het beoogde project, scholing en hulp bij het aanvragen van subsidies en financiële steun (43).

| 4.1.6. | De digitalisering van overheidsdiensten, zoals die in Estland heeft plaatsgevonden, kan een doorbraak betekenen voor de bevordering van de groei van innovatieve hightechbedrijven. De ontwikkeling van de e-overheidsdiensten op pan-Europese schaal zou een enorme impact hebben. |
| --- | --- |

4.1.6.

De digitalisering van overheidsdiensten, zoals die in Estland heeft plaatsgevonden, kan een doorbraak betekenen voor de bevordering van de groei van innovatieve hightechbedrijven. De ontwikkeling van de e-overheidsdiensten op pan-Europese schaal zou een enorme impact hebben.

| 4.1.7. | In het tijdperk van de datagestuurde economie kan een concurrentievoordeel afhangen van immateriële activa die met traditionele financieringsmechanismen moeilijk te beoordelen en waarderen zijn. Het Britse bureau voor intellectueel eigendom heeft manieren ontwikkeld om deze activa te identificeren en meten in termen van kasstroom (44). |
| --- | --- |

4.1.7.

In het tijdperk van de datagestuurde economie kan een concurrentievoordeel afhangen van immateriële activa die met traditionele financieringsmechanismen moeilijk te beoordelen en waarderen zijn. Het Britse bureau voor intellectueel eigendom heeft manieren ontwikkeld om deze activa te identificeren en meten in termen van kasstroom (44).

| 4.1.8. | In het VK ondersteunt een speciaal team binnen Tech City UK genaamd Future Fifty de top 50 van Britse digitale bedrijven die zich in de groeifase bevinden. Het programma verschaft toegang tot expertise binnen de overheid en de particuliere sector, brengt koppelingen tot stand met institutionele beleggers in het VK en biedt ondersteuning op maat om bedrijven te helpen snel te groeien en de basis te leggen voor de eerste openbare aanbieding (45), fusies en overnames en wereldwijde expansie (46). |
| --- | --- |

4.1.8.

In het VK ondersteunt een speciaal team binnen Tech City UK genaamd Future Fifty de top 50 van Britse digitale bedrijven die zich in de groeifase bevinden. Het programma verschaft toegang tot expertise binnen de overheid en de particuliere sector, brengt koppelingen tot stand met institutionele beleggers in het VK en biedt ondersteuning op maat om bedrijven te helpen snel te groeien en de basis te leggen voor de eerste openbare aanbieding (45), fusies en overnames en wereldwijde expansie (46).

| 4.1.9. | In 2015 heeft de federale regering van de VS de STEM-regeling ingevoerd om bij kinderen belangstelling te wekken voor studies op het gebied van natuurwetenschappen, technologie, ingenieurswetenschappen en wiskunde. Het voorbereiden van studenten op de toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt vormt een centrale pijler (47). De nadruk ligt steeds meer op overdraagbare vaardigheden en STEAM, waarbij de „A” voor „arts” (kunst/creativiteit) staat. |
| --- | --- |

4.1.9.

In 2015 heeft de federale regering van de VS de STEM-regeling ingevoerd om bij kinderen belangstelling te wekken voor studies op het gebied van natuurwetenschappen, technologie, ingenieurswetenschappen en wiskunde. Het voorbereiden van studenten op de toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt vormt een centrale pijler (47). De nadruk ligt steeds meer op overdraagbare vaardigheden en STEAM, waarbij de „A” voor „arts” (kunst/creativiteit) staat.

5.   Initiatieven van de Commissie ter bevordering van ontwikkeling en groei van startups

| 5.1. | De Commissie heeft opmerkelijke inspanningen geleverd ter ondersteuning van ondernemers en in de afgelopen jaren een reeks van initiatieven op touw gezet die door verschillende directoraten-generaal worden aangestuurd, te weten DG CNECT (48), DG EAC (49), DG GROW (50), DG RTD (51) en DG FISMA (52). |
| --- | --- |

5.1.

De Commissie heeft opmerkelijke inspanningen geleverd ter ondersteuning van ondernemers en in de afgelopen jaren een reeks van initiatieven op touw gezet die door verschillende directoraten-generaal worden aangestuurd, te weten DG CNECT (48), DG EAC (49), DG GROW (50), DG RTD (51) en DG FISMA (52).

| 5.2. | Omdat het merendeel van deze initiatieven recent is, is het nog te vroeg om het effect ervan te beoordelen. Het EESC is er echter van overtuigd dat de Commissie op de goede weg is en moedigt haar dan ook aan om deze weg te blijven volgen, altijd in onderling overleg met de relevante Europese en nationale belanghebbenden. |
| --- | --- |

5.2.

Omdat het merendeel van deze initiatieven recent is, is het nog te vroeg om het effect ervan te beoordelen. Het EESC is er echter van overtuigd dat de Commissie op de goede weg is en moedigt haar dan ook aan om deze weg te blijven volgen, altijd in onderling overleg met de relevante Europese en nationale belanghebbenden.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Het EESC heeft zich achter de initiatieven voor de kapitaalmarktunie geschaard in zijn adviezen over een actieplan voor de opbouw van een kapitaalmarktunie (PB C 133 van 14.4.2016, blz. 17) over securitisatie (PB C 82 van 3.3.2016, blz. 1) en over het prospectus (PB C 177 van 18.5.2016, blz. 9).

1

(2)  Het EESC heeft herhaaldelijk opgeroepen tot maatregelen om iets te doen aan de fiscale bevoordeling van schulden in belastingstelsels, bijvoorbeeld in zijn advies ECO/361 „Financiering van bedrijven: een onderzoek van alternatieve aanbodmechanismen” (PB C 451 van 16.12.2014, blz. 20).

2

(3)  Zie het EESC-advies „De bijdrage van geëngageerde universiteiten aan de vormgeving van Europa” (PB C 71 van 24.2.2016, blz. 11).

3

(4)  Europese investeringsadvieshub: http://www.eib.org/eiah/index.htm

4

Informatie over het Europees investeringsprojectenportaal: https://ec.europa.eu/eipp/desktop/en/index.html

(5)  Zie paragraaf 4.

5

(6)  Europees digitaal forum, From Start-up to Scale-up: Growing Europe’s Digital Economy, Sergey Filippov en Paul Hofheinz, 2016, blz. 3-5.

6

From Start-up to Scale-up: Growing Europe’s Digital Economy

(7)  Ibidem blz. 5.

7

(8)  EU-definitie van kmo’s (PB L 124 van 20.5.2003, blz. 36).

8

(9)  http://www.eif.org/news_centre/publications/eif_annual_report_2015.pdf

9

(10)  „Bankruptcy and second chance for honest failed entrepreneurs — European Commission’s policy”, Entrepreneur’s Day, 12 november 2015.

10

Entrepreneur’s Day

(11)  Een startup wordt gewoonlijk gedefinieerd als een zakelijke onderneming die als doel heeft een repliceerbaar en schaalbaar zakelijk model te ontwikkelen. Deze nieuwe bedrijven zijn meestal buitengewoon innovatief en over het algemeen gebaseerd op ideeën, technologieën of zakelijke modellen die nog niet eerder zijn gepresenteerd. Een scale-up breidt daarentegen snel uit en groeit in termen van markttoegang, ontvangsten en aantal medewerkers. Zie het Octopus High Growth Small Business Report 2015 (Londen: Octopus, 2015).

11

Octopus High Growth Small Business Report 2015

(12)  https://www.linkedin.com/pulse/20141201163113-4330901-understanding-scale-up-companies

12

(13)  VK, Finland, Spanje, Italië, VS, Canada, Noorwegen, Nederland, Denemarken, Nieuw-Zeeland, Oostenrijk.

13

(14)  T. Aubrey, R. Thillaye, A. Reed, Supporting investors and growth firms, 2015, blz. 11.

14

Supporting investors and growth firms

(15)  http://siteresources.worldbank.org/INTFR/Resources/BeckDemirgucKuntMartinezPeria.pdf

15

(16)  T. Aubrey, R. Thillaye, A. Reed, Supporting investors and growth firms, 2015, blz. 21.

16

Supporting investors and growth firms

(17)  Tataj, D. Innovation and Entrepreneurship. A Growth Model for Europe beyond the Crisis, Tataj Innovation Library, New York, 2015.

17

Innovation and Entrepreneurship. A Growth Model for Europe beyond the Crisis

(18)  https://www.apply.eu/directives/

18

(19)  http://tech.eu/features/6500/European-start-up-visa

19

(20)  www.cambridge.gov.uk/sites/default/files/documents/cnfe-aap-io-employment-sector-profile.pdf

20

(21)  Clustering for Growth, How to build dynamic innovation clusters in Europe, blz. 11.

21

Clustering for Growth, How to build dynamic innovation clusters in Europe

(22)  Zie het EESC-advies „De bijdrage van geëngageerde universiteiten aan de vormgeving van Europa” (PB C 71 van 24.2.2016, blz. 11).

22

(23)  Bankruptcy and second chance for honest failed entrepreneurs — European Commission’s policy.

23

Bankruptcy and second chance for honest failed entrepreneurs — European Commission’s policy

(24)  Onderzoek van professor Kathryn Shaw van de Stanford Graduate School of Business.

24

(25)  T. Aubrey, R. Thillaye, A. Reed, Supporting investors and growth firms, 2015, blz. 40.

25

Supporting investors and growth firms

(26)  http://eref.knowledge-economy.net/uploads/documents/Born%20to%20Grow.pdf

26

(27)  Europese Commissie, Building a Capital Market Union, groenboek, op. cit.

27

Building a Capital Market Union

(28)  Ibidem.

28

(29)  http://www.investeurope.eu/media/476271/2015-european-private-equity-activity.pdf

29

(30)  http://www.investeurope.eu/media/340371/141109_EVCA_FOF_scheme.pdf

30

(31)  Europese Bankenfederatie, 16 september 2016.

31

(32)  Serena Fatica, Thomas Hemmelgarn en Gaëtan Nicodème, The Debt-Equity Tax Bias: Consequences and Solutions, Taxation Papers van de Europese Commissie/werkdocument 33-2012: http://ec.europa.eu/taxation_customs/resources/documents/taxation/gen_info/economic_analysis/tax_papers/taxation_paper_33_en.pdf

32

The Debt-Equity Tax Bias: Consequences and Solutions

(33)  Bijv. paragraaf 4.3.

33

(34)  https://www.law.cornell.edu/cfr/text/26/1.422-2

34

(35)  http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-16-1024_en.htm

35

(36)  http://europa.eu/rapid/press-release_IP-15-6264_nl.htm

36

(37)  www.theglobaleconomy.com/USA/Cost_of_starting_business

37

(38)  Zie voetnoot 4.

38

(39)  http://www.dihk.de/en

39

(40)  T. Aubrey, R. Thillaye, A. Reed, Supporting investors and growth firms, 2015, blz. 36.

40

Supporting investors and growth firms

(41)  Enterprise Investment Scheme (EIS), Seed Enterprise Investment Scheme (SEIS) en Venture Capital Trust (VCT).

41

(42)  cordis.europa.eu/piedmont/infra-science_technology_en.html

42

(43)  www.elkarlan.coop

43

(44)  https://www.gov.uk/government/publications/banking-on-ip

44

(45)  Initial Public Offering (IPO) of beursgang.

45

Initial Public Offering

(46)  http://futurefifty.com/

46

(47)  https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2015/03/23/fact-sheet-president-obama-announces-over-240-million-new-stem-commitmen

47

(48)  Actieplan ondernemerschap 2020.

48

(49)  Erasmusprogramma.

49

(50)  Strategie voor de eengemaakte markt.

50

(51)  Horizon 2020 — Programma voor onderzoek en innovatie.

51

(52)  Kapitaalmarktenunie.

52

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/14 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/14

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een passend kader voor transparantie van bedrijven

(initiatiefadvies)

(2017/C 075/03)

| Rapporteur: | Vladimíra DRBALOVÁ |
| --- | --- |

Rapporteur:

Vladimíra DRBALOVÁ

| Besluit van de voltallige vergadering | 21.1.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 29, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 29.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 219/3/14 |

Besluit van de voltallige vergadering

21.1.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 29, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

29.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

219/3/14

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) acht het essentieel dat bedrijven transparant zijn, en steunt alle initiatieven ter bevordering van de duurzaamheid en voorspelbaarheid van het bedrijfsleven op lange termijn. Transparantie is belangrijk zowel voor alle belanghebbenden als voor de ondernemingen zelf, voor de verbetering van hun imago en voor het vertrouwen van de werknemers, consumenten en investeerders. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) acht het essentieel dat bedrijven transparant zijn, en steunt alle initiatieven ter bevordering van de duurzaamheid en voorspelbaarheid van het bedrijfsleven op lange termijn. Transparantie is belangrijk zowel voor alle belanghebbenden als voor de ondernemingen zelf, voor de verbetering van hun imago en voor het vertrouwen van de werknemers, consumenten en investeerders.

| 1.2. | Het Comité erkent dat het leeuwendeel van de bedrijven in de EU transparant zijn. Toch hebben een reeks schandalen aangetoond dat de transparantie moet worden verbeterd om deel te gaan uitmaken van duurzame bedrijfsstrategieën. Steeds meer investeerders en aandeelhouders hebben niet alleen aandacht voor de winstgevendheid van ondernemingen, maar ook voor kwalitatieve indicatoren van maatschappelijk verantwoord ondernemen (1), die bijdragen tot de vermindering van maatschappelijke risico’s, en voor de duurzame ontwikkeling van de onderneming. Om tegemoet te komen aan de behoeften van ondernemingen en andere belanghebbenden moet de informatie substantieel en goedkoop te krijgen zijn. |
| --- | --- |

1.2.

Het Comité erkent dat het leeuwendeel van de bedrijven in de EU transparant zijn. Toch hebben een reeks schandalen aangetoond dat de transparantie moet worden verbeterd om deel te gaan uitmaken van duurzame bedrijfsstrategieën. Steeds meer investeerders en aandeelhouders hebben niet alleen aandacht voor de winstgevendheid van ondernemingen, maar ook voor kwalitatieve indicatoren van maatschappelijk verantwoord ondernemen (1), die bijdragen tot de vermindering van maatschappelijke risico’s, en voor de duurzame ontwikkeling van de onderneming. Om tegemoet te komen aan de behoeften van ondernemingen en andere belanghebbenden moet de informatie substantieel en goedkoop te krijgen zijn.

| 1.3. | Het Comité merkt op dat de overheden van de lidstaten bedrijven moeten motiveren en aanmoedigen om transparantie te zien als een bedrijfswaarde en een uitgelezen ondernemingskans. Ze moeten hen ondersteunen om aan deze vereisten te voldoen. |
| --- | --- |

1.3.

Het Comité merkt op dat de overheden van de lidstaten bedrijven moeten motiveren en aanmoedigen om transparantie te zien als een bedrijfswaarde en een uitgelezen ondernemingskans. Ze moeten hen ondersteunen om aan deze vereisten te voldoen.

| 1.4. | Het Comité is van mening dat het belangrijk is om aandacht te besteden aan zowel de efficiëntie en reikwijdte van de verstrekte informatie als aan de kwaliteit en betrouwbaarheid. De verbetering van de transparantie moet zijn gericht op de behaalde resultaten en de wijze van verslaglegging en openbaarmaking van de informatie. De verslaglegging moet zowel informatie over de geleverde prestaties omvatten als gericht zijn op de toekomst. |
| --- | --- |

1.4.

Het Comité is van mening dat het belangrijk is om aandacht te besteden aan zowel de efficiëntie en reikwijdte van de verstrekte informatie als aan de kwaliteit en betrouwbaarheid. De verbetering van de transparantie moet zijn gericht op de behaalde resultaten en de wijze van verslaglegging en openbaarmaking van de informatie. De verslaglegging moet zowel informatie over de geleverde prestaties omvatten als gericht zijn op de toekomst.

| 1.5. | Het Comité beveelt de Commissie aan om verdere stappen te ondernemen om bedrijven in staat te stellen aan de transparantievereisten te voldoen en tegelijk hun concurrentievermogen wereldwijd op peil te houden. |
| --- | --- |

1.5.

Het Comité beveelt de Commissie aan om verdere stappen te ondernemen om bedrijven in staat te stellen aan de transparantievereisten te voldoen en tegelijk hun concurrentievermogen wereldwijd op peil te houden.

| 1.6. | Kleine en middelgrote ondernemingen werken over het algemeen onder verschillende omstandigheden. Daarom moeten de regels voor hen worden vereenvoudigd, zodat ze meer op een geschikte manier kunnen rapporteren om volledige transparantie te garanderen. Het EESC is ingenomen met het project voor capaciteitsopbouw om kmo’s te helpen deze uitdagingen het hoofd te bieden. |
| --- | --- |

1.6.

Kleine en middelgrote ondernemingen werken over het algemeen onder verschillende omstandigheden. Daarom moeten de regels voor hen worden vereenvoudigd, zodat ze meer op een geschikte manier kunnen rapporteren om volledige transparantie te garanderen. Het EESC is ingenomen met het project voor capaciteitsopbouw om kmo’s te helpen deze uitdagingen het hoofd te bieden.

| 1.7. | Het Comité is van mening dat bij elk toekomstig initiatief op het gebied van openbaarmaking van informatie rekening moet worden gehouden met de werkelijke informatiebehoeften van de belanghebbenden. Tot die informatie behoort een gemeenschappelijke reeks indicatoren en tegelijkertijd moet rekening worden gehouden met de aard van de onderneming en de sector waarin deze actief is. |
| --- | --- |

1.7.

Het Comité is van mening dat bij elk toekomstig initiatief op het gebied van openbaarmaking van informatie rekening moet worden gehouden met de werkelijke informatiebehoeften van de belanghebbenden. Tot die informatie behoort een gemeenschappelijke reeks indicatoren en tegelijkertijd moet rekening worden gehouden met de aard van de onderneming en de sector waarin deze actief is.

| 1.8. | Het Comité benadrukt dat een beleid rond maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) en transparantie binnen een onderneming zonder de betrokkenheid van de werknemers niet tot resultaten leidt. Daarom moeten zij deel uitmaken van het overleg tussen de sociale partners. |
| --- | --- |

1.8.

Het Comité benadrukt dat een beleid rond maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) en transparantie binnen een onderneming zonder de betrokkenheid van de werknemers niet tot resultaten leidt. Daarom moeten zij deel uitmaken van het overleg tussen de sociale partners.

| 1.9. | Terwijl de publieke belangstelling voor bedrijfsverslaglegging groeit, tonen steeds meer groepen belanghebbenden interesse voor meer aspecten van het bedrijfsleven. Het Comité gelooft daarom dat het van belang is het huidige verslagleggingsmodel te beoordelen en het op het doel af te stemmen. |
| --- | --- |

1.9.

Terwijl de publieke belangstelling voor bedrijfsverslaglegging groeit, tonen steeds meer groepen belanghebbenden interesse voor meer aspecten van het bedrijfsleven. Het Comité gelooft daarom dat het van belang is het huidige verslagleggingsmodel te beoordelen en het op het doel af te stemmen.

2.   Een algemene context

| 2.1. | In 2010 heeft de Commissie een mededeling gepubliceerd, met daarin vijftig voorstellen ter verbetering van de interne markt. Ondernemingen moeten bijdragen aan deze gezamenlijke inspanningen door blijk te geven van verantwoordelijkheid en transparantie, zowel ten aanzien van hun werknemers en aandeelhouders als ten aanzien van de samenleving in het algemeen. De Commissie heeft benadrukt dat het bestuur van ondernemingen voor verbetering vatbaar is, met name wat betreft samenstelling van en de diversiteit in de raden van bestuur — inclusief de vertegenwoordiging van vrouwen — teneinde de werkgelegenheid, de ondernemingsgeest en de handel te verbeteren (2). Zakelijke ethiek en waarden zijn erkend als een bijdrage aan het economisch herstel. |
| --- | --- |

2.1.

In 2010 heeft de Commissie een mededeling gepubliceerd, met daarin vijftig voorstellen ter verbetering van de interne markt. Ondernemingen moeten bijdragen aan deze gezamenlijke inspanningen door blijk te geven van verantwoordelijkheid en transparantie, zowel ten aanzien van hun werknemers en aandeelhouders als ten aanzien van de samenleving in het algemeen. De Commissie heeft benadrukt dat het bestuur van ondernemingen voor verbetering vatbaar is, met name wat betreft samenstelling van en de diversiteit in de raden van bestuur — inclusief de vertegenwoordiging van vrouwen — teneinde de werkgelegenheid, de ondernemingsgeest en de handel te verbeteren (2). Zakelijke ethiek en waarden zijn erkend als een bijdrage aan het economisch herstel.

| 2.2. | In 2011 heeft de Commissie een vernieuwde EU-strategie 2011-2014 ter bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) (3) gepubliceerd, waarin zij als nieuwe definitie voor mvo „de verantwoordelijkheid van bedrijven voor het effect dat ze op de samenleving hebben” voorstelt. Eén bouwsteen van de strategie was een actieplan voor een geïntegreerde financiële en sociale verslaglegging. |
| --- | --- |

2.2.

In 2011 heeft de Commissie een vernieuwde EU-strategie 2011-2014 ter bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) (3) gepubliceerd, waarin zij als nieuwe definitie voor mvo „de verantwoordelijkheid van bedrijven voor het effect dat ze op de samenleving hebben” voorstelt. Eén bouwsteen van de strategie was een actieplan voor een geïntegreerde financiële en sociale verslaglegging.

| 2.3. | In 2012 heeft het Comité zijn advies over de vernieuwde EU-strategie ter bevordering van mvo (4) goedgekeurd, waarbij het heeft benadrukt dat in economisch en politiek lastige tijden het mvo-beleidsinitiatief een gelegenheid bood om het bedrijfsleven positief tegemoet te treden. Het is van belang om de verschillende drijfveren achter mvo in te zien. In de mededeling worden diverse voordelen geschetst. Deze zouden — samen met voorbeelden van goede praktijken — beter bekendgemaakt moeten worden om bedrijven te informeren en aan te moedigen meer werk te maken van mvo. |
| --- | --- |

2.3.

In 2012 heeft het Comité zijn advies over de vernieuwde EU-strategie ter bevordering van mvo (4) goedgekeurd, waarbij het heeft benadrukt dat in economisch en politiek lastige tijden het mvo-beleidsinitiatief een gelegenheid bood om het bedrijfsleven positief tegemoet te treden. Het is van belang om de verschillende drijfveren achter mvo in te zien. In de mededeling worden diverse voordelen geschetst. Deze zouden — samen met voorbeelden van goede praktijken — beter bekendgemaakt moeten worden om bedrijven te informeren en aan te moedigen meer werk te maken van mvo.

| 2.4. | De laatste jaren heeft het Comité tal van andere adviezen opgesteld die in dit advies worden vermeld. In deze adviezen wordt het belang benadrukt van maatschappelijk verantwoord ondernemen, transparantie bij bedrijven, openbaarmaking van niet-financiële informatie en betrokkenheid van de respectieve belanghebbenden bij het proces — investeerders, consumenten, werknemers en hun vakbondsafgevaardigden en ngo’s. In dit advies wil het Comité dieper ingaan op een geschikt kader voor het volledige proces. |
| --- | --- |

2.4.

De laatste jaren heeft het Comité tal van andere adviezen opgesteld die in dit advies worden vermeld. In deze adviezen wordt het belang benadrukt van maatschappelijk verantwoord ondernemen, transparantie bij bedrijven, openbaarmaking van niet-financiële informatie en betrokkenheid van de respectieve belanghebbenden bij het proces — investeerders, consumenten, werknemers en hun vakbondsafgevaardigden en ngo’s. In dit advies wil het Comité dieper ingaan op een geschikt kader voor het volledige proces.

3.   Voor maatschappelijk verantwoordelijke en transparante bedrijven

| 3.1. | De economische crisis van 2008 en de sociale gevolgen daarvan hebben het vertrouwen van de burgers in ondernemingen enigszins beschadigd. De aandacht van het publiek en van de beleggers is nu gericht op de maatschappelijke en ethische prestaties van ondernemingen. Meer groepen belanghebbenden tonen interesse voor meer aspecten van het bedrijfsleven. |
| --- | --- |

3.1.

De economische crisis van 2008 en de sociale gevolgen daarvan hebben het vertrouwen van de burgers in ondernemingen enigszins beschadigd. De aandacht van het publiek en van de beleggers is nu gericht op de maatschappelijke en ethische prestaties van ondernemingen. Meer groepen belanghebbenden tonen interesse voor meer aspecten van het bedrijfsleven.

| 3.2. | Investeerders willen transparantie en controle over hun investering, ze willen weten welke positieve of negatieve impact hun geld heeft op het milieu en de maatschappij. Voor investeerders zijn de belangrijkste bronnen van niet-financiële informatie de duurzaamheids-/mvo-rapporten en jaarverslagen. Kwalitatieve beleidsverklaringen zijn van belang om de financiële voordelen te beoordelen, maar kwantitatieve prestatie-indicatoren worden als essentieel gezien. |
| --- | --- |

3.2.

Investeerders willen transparantie en controle over hun investering, ze willen weten welke positieve of negatieve impact hun geld heeft op het milieu en de maatschappij. Voor investeerders zijn de belangrijkste bronnen van niet-financiële informatie de duurzaamheids-/mvo-rapporten en jaarverslagen. Kwalitatieve beleidsverklaringen zijn van belang om de financiële voordelen te beoordelen, maar kwantitatieve prestatie-indicatoren worden als essentieel gezien.

| 3.3. | De werknemers zijn de eerste slachtoffers van bedrijven die het met de wettelijke regels niet zo nauw nemen en weinig transparantie bieden. Toch zijn het de werknemers die een centrale rol spelen in de ontwikkeling van hun bedrijf: hun werkzekerheid, loon, gezondheid en arbeidsomstandigheden zijn hier afhankelijk van. Ze hebben het recht om transparantie te vereisen en om geïnformeerd te worden over en betrokken te worden bij de financiële situatie en de maatschappelijke, milieu- en economische beleidsmaatregelen die in hun bedrijf zijn genomen. |
| --- | --- |

3.3.

De werknemers zijn de eerste slachtoffers van bedrijven die het met de wettelijke regels niet zo nauw nemen en weinig transparantie bieden. Toch zijn het de werknemers die een centrale rol spelen in de ontwikkeling van hun bedrijf: hun werkzekerheid, loon, gezondheid en arbeidsomstandigheden zijn hier afhankelijk van. Ze hebben het recht om transparantie te vereisen en om geïnformeerd te worden over en betrokken te worden bij de financiële situatie en de maatschappelijke, milieu- en economische beleidsmaatregelen die in hun bedrijf zijn genomen.

| 3.4. | Consumenten willen transparantie en verwachten dit op specifieke gebieden die voor hen belangrijk zijn. Een transparantiebeleid voeren is erg positief voor de relaties van de bedrijven met andere belanghebbenden (werknemers, burgers en consumenten). Vaak betekent dit gewoon klanten de juiste gegevens verstrekken en hen helpen geïnformeerde beslissingen te nemen met betrekking tot hun aankoop. De bedrijven die hierin investeren, zullen het meest genieten van de loyaliteit van beter geïnformeerde klanten (5). De levensmiddelenindustrie is hier erg gevoelig voor. Het meest recente onderzoek van het Centre for Food Integrity (CFI) (6) toont aan dat een betere transparantie leidt tot een groter vertrouwen van de klant in levensmiddelen en dat transparantie een duidelijk traject biedt om dit doel te bereiken. |
| --- | --- |

3.4.

Consumenten willen transparantie en verwachten dit op specifieke gebieden die voor hen belangrijk zijn. Een transparantiebeleid voeren is erg positief voor de relaties van de bedrijven met andere belanghebbenden (werknemers, burgers en consumenten). Vaak betekent dit gewoon klanten de juiste gegevens verstrekken en hen helpen geïnformeerde beslissingen te nemen met betrekking tot hun aankoop. De bedrijven die hierin investeren, zullen het meest genieten van de loyaliteit van beter geïnformeerde klanten (5). De levensmiddelenindustrie is hier erg gevoelig voor. Het meest recente onderzoek van het Centre for Food Integrity (CFI) (6) toont aan dat een betere transparantie leidt tot een groter vertrouwen van de klant in levensmiddelen en dat transparantie een duidelijk traject biedt om dit doel te bereiken.

| 3.5. | Door de globalisering wil een groot aantal zakenpartners en belanghebbenden graag meer informatie over een breder gamma aspecten van het bedrijfsleven uit tal van landen. |
| --- | --- |

3.5.

Door de globalisering wil een groot aantal zakenpartners en belanghebbenden graag meer informatie over een breder gamma aspecten van het bedrijfsleven uit tal van landen.

| 3.6. | Transparantie leidt tot vertrouwen en ondernemingen hebben het vertrouwen van de maatschappij nodig. Er is echter vaak een kloof tussen wat burgers verwachten van ondernemingen en hun perceptie van hoe zij zich werkelijk gedragen. Deze kloof is deels veroorzaakt door gevallen van onverantwoord gedrag van sommige ondernemingen, alsmede door de manier waarop sommige ondernemingen hun milieu- of sociale prestaties overdrijven. Soms kan dit ook worden verklaard door de gebrekkige kennis bij burgers van de prestaties van ondernemingen, en de beperkingen waaronder de ondernemingen moeten opereren. |
| --- | --- |

3.6.

Transparantie leidt tot vertrouwen en ondernemingen hebben het vertrouwen van de maatschappij nodig. Er is echter vaak een kloof tussen wat burgers verwachten van ondernemingen en hun perceptie van hoe zij zich werkelijk gedragen. Deze kloof is deels veroorzaakt door gevallen van onverantwoord gedrag van sommige ondernemingen, alsmede door de manier waarop sommige ondernemingen hun milieu- of sociale prestaties overdrijven. Soms kan dit ook worden verklaard door de gebrekkige kennis bij burgers van de prestaties van ondernemingen, en de beperkingen waaronder de ondernemingen moeten opereren.

| 3.7. | Om deze reden heeft de Europese Commissie in 2009 een reeks workshops gelanceerd over de transparantie van ondernemingen. De Europese ondernemingen hebben deze workshops enthousiast ontvangen als een welkom initiatief, vooral in tijden van crisis, waarin transparantie en maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) in het algemeen zouden kunnen helpen om het vertrouwen van het publiek in het bedrijfsleven, dat door de aanhoudende economische crisis enigszins beschadigd is, te herstellen. Het initiatief was gericht op verschillende groepen belanghebbenden (werkgevers, vakbonden, ngo’s, de media). Het onderzoek moest dienen als leidraad voor de Commissie, om verdere stappen te kunnen nemen. |
| --- | --- |

3.7.

Om deze reden heeft de Europese Commissie in 2009 een reeks workshops gelanceerd over de transparantie van ondernemingen. De Europese ondernemingen hebben deze workshops enthousiast ontvangen als een welkom initiatief, vooral in tijden van crisis, waarin transparantie en maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) in het algemeen zouden kunnen helpen om het vertrouwen van het publiek in het bedrijfsleven, dat door de aanhoudende economische crisis enigszins beschadigd is, te herstellen. Het initiatief was gericht op verschillende groepen belanghebbenden (werkgevers, vakbonden, ngo’s, de media). Het onderzoek moest dienen als leidraad voor de Commissie, om verdere stappen te kunnen nemen.

| 3.7.1. | De getrokken lessen op grond van dit initiatief:






  — | Veel bedrijven hebben reeds positieve resultaten bereikt op het gebied van transparantie. Mvo is tegenwoordig onderdeel van de bedrijfsstrategieën van ondernemingen. |
| --- | --- | --- |

3.7.1.

De getrokken lessen op grond van dit initiatief:

—

Veel bedrijven hebben reeds positieve resultaten bereikt op het gebied van transparantie. Mvo is tegenwoordig onderdeel van de bedrijfsstrategieën van ondernemingen.

| — | Toegang tot informatie is van belang voor verscheidene belanghebbenden, die echter verschillende soorten informatie nodig hebben voor verschillende doeleinden. De verschillende sectoren hebben uiteenlopende voorwaarden en behoeften. |
| --- | --- |

—

Toegang tot informatie is van belang voor verscheidene belanghebbenden, die echter verschillende soorten informatie nodig hebben voor verschillende doeleinden. De verschillende sectoren hebben uiteenlopende voorwaarden en behoeften.

| — | De meningen lopen uiteen, met name als het gaat om essentiële prestatie-indicatoren (KPI’s). De meeste andere belangengroepen in de lidstaten geven de voorkeur aan een duidelijke kern van indicatoren, met inbegrip van arbeid en milieu. Bedrijven vinden dat flexibiliteit nodig is, en één model voor alle is niet de juiste weg. |
| --- | --- |

—

De meningen lopen uiteen, met name als het gaat om essentiële prestatie-indicatoren (KPI’s). De meeste andere belangengroepen in de lidstaten geven de voorkeur aan een duidelijke kern van indicatoren, met inbegrip van arbeid en milieu. Bedrijven vinden dat flexibiliteit nodig is, en één model voor alle is niet de juiste weg.

| — | De belangrijkste vraag voor kmo's betreft het vermogen om informatie te verstrekken. In het geval dat er een brede waaier aan belanghebbende partijen is, elk met een verschillende informatiebehoefte en andere verwachtingen, kan dit leiden tot hoge administratieve lasten voor ondernemingen. |
| --- | --- |

—

De belangrijkste vraag voor kmo's betreft het vermogen om informatie te verstrekken. In het geval dat er een brede waaier aan belanghebbende partijen is, elk met een verschillende informatiebehoefte en andere verwachtingen, kan dit leiden tot hoge administratieve lasten voor ondernemingen.

| — | Het transparantieproces moet zowel op resultaten gericht zijn als op de procedure van verslaglegging en openbaarmaking van informatie. Mvo moet worden geïntegreerd in de strategieën, en geïntegreerde verslaglegging is één manier om dat te doen. |
| --- | --- |

—

Het transparantieproces moet zowel op resultaten gericht zijn als op de procedure van verslaglegging en openbaarmaking van informatie. Mvo moet worden geïntegreerd in de strategieën, en geïntegreerde verslaglegging is één manier om dat te doen.

| — | Transparantie en de bekendmaking van mvo-verslagen zijn aanvullende bedrijfswaarden voor bedrijven en hun werknemers, voor de begunstigden van hun producten en diensten — met name de consumenten en de burgers — en voor investeerders. |
| --- | --- |

—

Transparantie en de bekendmaking van mvo-verslagen zijn aanvullende bedrijfswaarden voor bedrijven en hun werknemers, voor de begunstigden van hun producten en diensten — met name de consumenten en de burgers — en voor investeerders.

4.   De Commissie stelt nog meer vereisten aan transparantie en openbaarmaking van niet-financiële informatie

| 4.1. | De Commissie zegt in haar EU-strategie voor mvo dat de openbaarmaking van sociale en milieu-informatie, met inbegrip van klimaatgerelateerde informatie, de communicatie met de belanghebbende partijen en de aanwijzing van belangrijke risico’s voor de duurzaamheid kan vergemakkelijken. Dit vormt een belangrijk onderdeel van de verantwoordingsplicht en kan helpen om het vertrouwen van de burger in ondernemingen te vergroten. Om tegemoet te komen aan de behoeften van ondernemingen en andere belanghebbenden moet de informatie relevant zijn. |
| --- | --- |

4.1.

De Commissie zegt in haar EU-strategie voor mvo dat de openbaarmaking van sociale en milieu-informatie, met inbegrip van klimaatgerelateerde informatie, de communicatie met de belanghebbende partijen en de aanwijzing van belangrijke risico’s voor de duurzaamheid kan vergemakkelijken. Dit vormt een belangrijk onderdeel van de verantwoordingsplicht en kan helpen om het vertrouwen van de burger in ondernemingen te vergroten. Om tegemoet te komen aan de behoeften van ondernemingen en andere belanghebbenden moet de informatie relevant zijn.

| 4.1.1. | De Commissie erkent ook dat steeds meer bedrijven sociale en milieu-informatie verstrekken. Kleine en middelgrote ondernemingen delen deze informatie vaak op informele wijze en op vrijwillige basis mee. Een bron schat dat ongeveer 2 500 Europese bedrijven verslagen inzake mvo of duurzaamheid publiceren, waarmee de EU een leidende positie inneemt (7). |
| --- | --- |

4.1.1.

De Commissie erkent ook dat steeds meer bedrijven sociale en milieu-informatie verstrekken. Kleine en middelgrote ondernemingen delen deze informatie vaak op informele wijze en op vrijwillige basis mee. Een bron schat dat ongeveer 2 500 Europese bedrijven verslagen inzake mvo of duurzaamheid publiceren, waarmee de EU een leidende positie inneemt (7).

| 4.2. | De Commissie heeft in 2013, op initiatief van het Europees Parlement, een wetgevingsvoorstel gepresenteerd betreffende de transparantie van de sociale en milieu-informatie die door ondernemingen uit alle sectoren wordt verstrekt
   (8). Deze wijziging van de „jaarrekeningenrichtlijn” was erop gericht om bepaalde grote ondernemingen (momenteel ongeveer 6 000 bedrijven en organisaties in de EU) te verplichten om niet-financiële informatie bekend te maken in het jaarverslag, met name over de diversiteit. |
| --- | --- |

4.2.

De Commissie heeft in 2013, op initiatief van het Europees Parlement, een wetgevingsvoorstel gepresenteerd betreffende de transparantie van de sociale en milieu-informatie die door ondernemingen uit alle sectoren wordt verstrekt
   (8). Deze wijziging van de „jaarrekeningenrichtlijn” was erop gericht om bepaalde grote ondernemingen (momenteel ongeveer 6 000 bedrijven en organisaties in de EU) te verplichten om niet-financiële informatie bekend te maken in het jaarverslag, met name over de diversiteit.

| 4.2.1. | De omzetting van de richtlijn wordt in sommige landen na raadpleging van ondernemingen gedaan, om te profiteren van de flexibiliteit die de richtlijn biedt, om het kader van de richtlijn niet te buiten te gaan, om bedrijven rechtszekerheid te bieden en tegemoet te komen aan de werkelijke vereisten van ondernemingen. In verband hiermee heeft het EESC een advies opgesteld (9) waarin het de nadruk legt op het recht om van dit flexibele en gepaste mechanisme te genieten om de communicatie met aandeelhouders, investeerders, werknemers en andere belanghebbenden te verbeteren, en het is verheugd dat dit voorstel enkel op grote bedrijven is gericht. |
| --- | --- |

4.2.1.

De omzetting van de richtlijn wordt in sommige landen na raadpleging van ondernemingen gedaan, om te profiteren van de flexibiliteit die de richtlijn biedt, om het kader van de richtlijn niet te buiten te gaan, om bedrijven rechtszekerheid te bieden en tegemoet te komen aan de werkelijke vereisten van ondernemingen. In verband hiermee heeft het EESC een advies opgesteld (9) waarin het de nadruk legt op het recht om van dit flexibele en gepaste mechanisme te genieten om de communicatie met aandeelhouders, investeerders, werknemers en andere belanghebbenden te verbeteren, en het is verheugd dat dit voorstel enkel op grote bedrijven is gericht.

| 4.2.2. | De Commissie stelt momenteel niet-bindende richtsnoeren op over niet-financiële verslaglegging op basis van de resultaten van de openbare raadpleging. Om de raadpleging met de belanghebbenden in de follow-upfase (10) vlotter te laten verlopen, heeft de Commissie ter illustratie een referentiedocument verspreid waarin de belangrijkste beginselen voor de bekendmaking van niet-financiële informatie beschreven zijn. De overgelegde niet-financiële informatie moet relevant, betrouwbaar, evenwichtig en begrijpelijk, alomvattend en beknopt, strategisch en toekomstgericht, bedoeld voor belanghebbenden, bedrijfs-/sectorspecifiek, kwalitatief en kwantitatief, en consistent zijn. |
| --- | --- |

4.2.2.

De Commissie stelt momenteel niet-bindende richtsnoeren op over niet-financiële verslaglegging op basis van de resultaten van de openbare raadpleging. Om de raadpleging met de belanghebbenden in de follow-upfase (10) vlotter te laten verlopen, heeft de Commissie ter illustratie een referentiedocument verspreid waarin de belangrijkste beginselen voor de bekendmaking van niet-financiële informatie beschreven zijn. De overgelegde niet-financiële informatie moet relevant, betrouwbaar, evenwichtig en begrijpelijk, alomvattend en beknopt, strategisch en toekomstgericht, bedoeld voor belanghebbenden, bedrijfs-/sectorspecifiek, kwalitatief en kwantitatief, en consistent zijn.

| 4.3. | Overeenkomstig de Europa 2020-strategie, waarin wordt opgeroepen tot het verbeteren van het ondernemingsklimaat in Europa, heeft de Commissie in 2014 een voorstel voor een richtlijn gepubliceerd ter ondersteuning van de totstandkoming van een modern en doelmatig kader inzake corporate governance voor Europese ondernemingen, beleggers en werknemers
   (11), dat beantwoordt aan de behoeften van de hedendaagse samenleving en het veranderende economische klimaat. |
| --- | --- |

4.3.

Overeenkomstig de Europa 2020-strategie, waarin wordt opgeroepen tot het verbeteren van het ondernemingsklimaat in Europa, heeft de Commissie in 2014 een voorstel voor een richtlijn gepubliceerd ter ondersteuning van de totstandkoming van een modern en doelmatig kader inzake corporate governance voor Europese ondernemingen, beleggers en werknemers
   (11), dat beantwoordt aan de behoeften van de hedendaagse samenleving en het veranderende economische klimaat.

| 4.3.1. | Het voorstel moet bijdragen tot de duurzaamheid op lange termijn van ondernemingen in de EU, en ervoor zorgen dat aandeelhouders meer naar de lange termijn gaan kijken, waardoor ondernemingen waarvan de aandelen worden verhandeld op een gereglementeerde markt in de EU beter kunnen functioneren. In zijn advies (12) benadrukte het Comité dat het voorstel zou leiden tot een stabieler, duurzamer klimaat voor corporate governance en investeringen in Europa. Het nam er bovendien nota van dat de Commissie in de effectbeoordeling stelt dat de maatregelen die zij voorstelt nauwelijks tot extra administratieve lasten voor beursgenoteerde vennootschappen zouden leiden. Het is van belang dat dit evenwicht bij de evaluatie van de richtlijn onder de loep wordt genomen. |
| --- | --- |

4.3.1.

Het voorstel moet bijdragen tot de duurzaamheid op lange termijn van ondernemingen in de EU, en ervoor zorgen dat aandeelhouders meer naar de lange termijn gaan kijken, waardoor ondernemingen waarvan de aandelen worden verhandeld op een gereglementeerde markt in de EU beter kunnen functioneren. In zijn advies (12) benadrukte het Comité dat het voorstel zou leiden tot een stabieler, duurzamer klimaat voor corporate governance en investeringen in Europa. Het nam er bovendien nota van dat de Commissie in de effectbeoordeling stelt dat de maatregelen die zij voorstelt nauwelijks tot extra administratieve lasten voor beursgenoteerde vennootschappen zouden leiden. Het is van belang dat dit evenwicht bij de evaluatie van de richtlijn onder de loep wordt genomen.

| 4.4. | In oktober 2015 heeft de Commissie haar nieuwe strategie „Handel voor iedereen — Naar een meer verantwoord handels- en investeringsbeleid voor de EU” gepubliceerd, waarin zij een visie uiteenzet over de richting die het beleid van de EU moet uitgaan, en die de noodzaak van een meer verantwoordelijk en transparant handelsbeleid weerspiegelt. |
| --- | --- |

4.4.

In oktober 2015 heeft de Commissie haar nieuwe strategie „Handel voor iedereen — Naar een meer verantwoord handels- en investeringsbeleid voor de EU” gepubliceerd, waarin zij een visie uiteenzet over de richting die het beleid van de EU moet uitgaan, en die de noodzaak van een meer verantwoordelijk en transparant handelsbeleid weerspiegelt.

| 4.4.1. | In het hoofdstuk „Een handels- en investeringsbeleid op basis van waarden” verklaart de Commissie dat zij de rechten van de consument wil consolideren door het versterken van initiatieven voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en een zorgvuldigheidsbeleid in de hele productieketen, met bijzondere aandacht voor de naleving van de mensenrechten en de sociale rechten — inclusief arbeidsrechten — en voor de ecologische aspecten van de waardeketens. De Commissie wenst de weg uit te gaan van een versterking van de duurzame ontwikkeling-dimensie in vrijhandelsovereenkomsten. |
| --- | --- |

4.4.1.

In het hoofdstuk „Een handels- en investeringsbeleid op basis van waarden” verklaart de Commissie dat zij de rechten van de consument wil consolideren door het versterken van initiatieven voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en een zorgvuldigheidsbeleid in de hele productieketen, met bijzondere aandacht voor de naleving van de mensenrechten en de sociale rechten — inclusief arbeidsrechten — en voor de ecologische aspecten van de waardeketens. De Commissie wenst de weg uit te gaan van een versterking van de duurzame ontwikkeling-dimensie in vrijhandelsovereenkomsten.

| 4.4.2. | In zijn advies (13) over fatsoenlijk werk in de mondiale voorzieningsketens (MVK’s) verklaart het EESC: „Het EESC heeft veel ervaring op het gebied van duurzaamheid, deelname aan de tenuitvoerlegging en monitoring van specifieke hoofdstukken in vrijhandelsovereenkomsten en betrokkenheid bij een breed scala van comités van maatschappelijke organisaties. Zodoende kan het voorstellen doen voor een redelijk evenwicht tussen de noodzakelijke wettelijke vereisten op het gebied van mensen- en arbeidsrechten, transparantie, corruptiebestrijding en de nodige flexibiliteit van multinationals om hun MVK’s dusdanig te organiseren en te ontwikkelen om op doeltreffende wijze in te spelen op de diverse plaatselijke omstandigheden”. |
| --- | --- |

4.4.2.

In zijn advies (13) over fatsoenlijk werk in de mondiale voorzieningsketens (MVK’s) verklaart het EESC: „Het EESC heeft veel ervaring op het gebied van duurzaamheid, deelname aan de tenuitvoerlegging en monitoring van specifieke hoofdstukken in vrijhandelsovereenkomsten en betrokkenheid bij een breed scala van comités van maatschappelijke organisaties. Zodoende kan het voorstellen doen voor een redelijk evenwicht tussen de noodzakelijke wettelijke vereisten op het gebied van mensen- en arbeidsrechten, transparantie, corruptiebestrijding en de nodige flexibiliteit van multinationals om hun MVK’s dusdanig te organiseren en te ontwikkelen om op doeltreffende wijze in te spelen op de diverse plaatselijke omstandigheden”.

| 4.4.3. | Hogere normen voor niet-financiële verslaglegging kunnen een belangrijk element in een handelsbeleid vormen. Wereldwijde regelgeving, met inbegrip van handelsovereenkomsten, moeten transparantie met betrekking tot de bekendmaking van niet-financiële informatie bevorderen in landen zoals de Verenigde Staten en China, om een gelijk speelveld voor de Europese bedrijven te waarborgen. |
| --- | --- |

4.4.3.

Hogere normen voor niet-financiële verslaglegging kunnen een belangrijk element in een handelsbeleid vormen. Wereldwijde regelgeving, met inbegrip van handelsovereenkomsten, moeten transparantie met betrekking tot de bekendmaking van niet-financiële informatie bevorderen in landen zoals de Verenigde Staten en China, om een gelijk speelveld voor de Europese bedrijven te waarborgen.

| 4.4.4. | De Commissie treft voorbereidingen voor een versterking van de prikkels voor met name multinationale organisaties, om hen aan te moedigen informatie te verstrekken over de toepassing van het voorzorgsbeginsel, voor een ambitieuzere aanpak van de delfstoffenontginning in conflictgebieden
   (14), voor de zoektocht naar nieuwe gebieden voor versterkt partnerschap ten behoeve van verantwoordelijke waardeketens, en voor de publicatie van een overzicht van de verslagen van ondernemingen over verantwoordelijke waardeketens. |
| --- | --- |

4.4.4.

De Commissie treft voorbereidingen voor een versterking van de prikkels voor met name multinationale organisaties, om hen aan te moedigen informatie te verstrekken over de toepassing van het voorzorgsbeginsel, voor een ambitieuzere aanpak van de delfstoffenontginning in conflictgebieden
   (14), voor de zoektocht naar nieuwe gebieden voor versterkt partnerschap ten behoeve van verantwoordelijke waardeketens, en voor de publicatie van een overzicht van de verslagen van ondernemingen over verantwoordelijke waardeketens.

| 4.4.5. | Wat de vereisten van de Commissie op het gebied van ethische handel en de bevordering en bescherming van de mensenrechten betreft, wordt ook van de uitvoering van het Actieplan van de Europese Commissie op het gebied van mensenrechten 2015-2018 (15) verwacht dat het ondernemingen nieuwe vereisten zal opleggen. In zijn conclusies van juni 2016 wijst de Raad Buitenlandse Zaken erop dat transparantie van het bedrijfsleven een cruciale rol speelt om markten in staat te stellen de eerbiediging van de mensenrechten door bedrijven te erkennen, te stimuleren en te belonen. |
| --- | --- |

4.4.5.

Wat de vereisten van de Commissie op het gebied van ethische handel en de bevordering en bescherming van de mensenrechten betreft, wordt ook van de uitvoering van het Actieplan van de Europese Commissie op het gebied van mensenrechten 2015-2018 (15) verwacht dat het ondernemingen nieuwe vereisten zal opleggen. In zijn conclusies van juni 2016 wijst de Raad Buitenlandse Zaken erop dat transparantie van het bedrijfsleven een cruciale rol speelt om markten in staat te stellen de eerbiediging van de mensenrechten door bedrijven te erkennen, te stimuleren en te belonen.

| 4.5. | In januari 2016 presenteerde de Commissie haar pakket ter bestrijding van belastingontwijking met het oog op het waarborgen van een doeltreffende belastingheffing en fiscale transparantie. |
| --- | --- |

4.5.

In januari 2016 presenteerde de Commissie haar pakket ter bestrijding van belastingontwijking met het oog op het waarborgen van een doeltreffende belastingheffing en fiscale transparantie.

| 4.5.1. | Een van de geviseerde gebieden die relevant zijn voor multinationale ondernemingen en groepen is de zgn. country-by-country reporting (de verplichting tot opstelling en toezending aan de belastingdienst van een verklaring van de transacties binnen de groep, met gegevens over inkomsten, winsten, betaalde belastingen enz.). Momenteel voorziet het pakket in de uitwisseling van informatie tussen de belastingdiensten van de lidstaten. |
| --- | --- |

4.5.1.

Een van de geviseerde gebieden die relevant zijn voor multinationale ondernemingen en groepen is de zgn. country-by-country reporting (de verplichting tot opstelling en toezending aan de belastingdienst van een verklaring van de transacties binnen de groep, met gegevens over inkomsten, winsten, betaalde belastingen enz.). Momenteel voorziet het pakket in de uitwisseling van informatie tussen de belastingdiensten van de lidstaten.

| 4.6. | Begin april 2016 (16) heeft de Commissie voorgesteld dat multinationale ondernemingen een speciaal verslag publiceren over de betaalde winstbelasting, samen met andere informatie over belastingen. Multinationale ondernemingen met een geconsolideerde netto-omzet van meer dan 750 miljoen EUR, ongeacht of hun hoofdkantoor zich binnen of buiten de EU bevindt, zullen aan de aanvullende transparantie-eisen moeten voldoen. Deze verplichting geldt ook voor hun bijkantoren en dochterondernemingen. In dit verband heeft het Comité onlangs een advies goedgekeurd over de bestrijding van belastingontwijking (17) waarin de Commissie wordt aangespoord om meer ambitie te tonen bij het vereisen van fiscale transparantie van bedrijven door de grens van 750 miljoen EUR omzet te verlagen of daartoe een schema voor geleidelijke verlaging op te stellen. |
| --- | --- |

4.6.

Begin april 2016 (16) heeft de Commissie voorgesteld dat multinationale ondernemingen een speciaal verslag publiceren over de betaalde winstbelasting, samen met andere informatie over belastingen. Multinationale ondernemingen met een geconsolideerde netto-omzet van meer dan 750 miljoen EUR, ongeacht of hun hoofdkantoor zich binnen of buiten de EU bevindt, zullen aan de aanvullende transparantie-eisen moeten voldoen. Deze verplichting geldt ook voor hun bijkantoren en dochterondernemingen. In dit verband heeft het Comité onlangs een advies goedgekeurd over de bestrijding van belastingontwijking (17) waarin de Commissie wordt aangespoord om meer ambitie te tonen bij het vereisen van fiscale transparantie van bedrijven door de grens van 750 miljoen EUR omzet te verlagen of daartoe een schema voor geleidelijke verlaging op te stellen.

| 4.6.1. | De Commissie moet niettemin rekening houden met de beginselen van de interne markt en het concurrentievermogen van de EU. Unilaterale voorschriften binnen de EU kunnen onbedoelde gevolgen hebben indien ondernemingen buiten de EU zijn vrijgesteld van deze verplichtingen. Daarom moeten ondernemingen van buiten de EU eveneens aan deze verplichting voldoen. Daartoe zijn onderhandelingen over internationale handelsovereenkomsten de juiste weg. |
| --- | --- |

4.6.1.

De Commissie moet niettemin rekening houden met de beginselen van de interne markt en het concurrentievermogen van de EU. Unilaterale voorschriften binnen de EU kunnen onbedoelde gevolgen hebben indien ondernemingen buiten de EU zijn vrijgesteld van deze verplichtingen. Daarom moeten ondernemingen van buiten de EU eveneens aan deze verplichting voldoen. Daartoe zijn onderhandelingen over internationale handelsovereenkomsten de juiste weg.

| 4.7. | De Europese Commissie werkt samen met andere internationale organisaties, zoals de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), de WHO en de Wereldbank, en verstevigt de synergie met hun instrumenten die gericht zijn op een goede corporate governance, transparantie en een verantwoord ondernemerschap (18). Deze instrumenten worden regelmatig herzien en zijn gebaseerd op de verantwoordelijkheid en transparantie van ondernemingen op het gebied van sociaal, milieu- en mensenrechtenbeleid. Zij zetten ook aan tot risicopreventie en -analyse en de opstelling van maatregelen in het kader van het voorzorgsbeginsel. Deze instrumenten zijn primair gericht op multinationals, maar dienen ook als leidraad voor ondernemingen op nationaal niveau. Bij elke herziening van deze instrumenten moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan een betere uitvoering. |
| --- | --- |

4.7.

De Europese Commissie werkt samen met andere internationale organisaties, zoals de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), de WHO en de Wereldbank, en verstevigt de synergie met hun instrumenten die gericht zijn op een goede corporate governance, transparantie en een verantwoord ondernemerschap (18). Deze instrumenten worden regelmatig herzien en zijn gebaseerd op de verantwoordelijkheid en transparantie van ondernemingen op het gebied van sociaal, milieu- en mensenrechtenbeleid. Zij zetten ook aan tot risicopreventie en -analyse en de opstelling van maatregelen in het kader van het voorzorgsbeginsel. Deze instrumenten zijn primair gericht op multinationals, maar dienen ook als leidraad voor ondernemingen op nationaal niveau. Bij elke herziening van deze instrumenten moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan een betere uitvoering.

| 4.8. | De groeiende wereldwijde en Europese vraag naar transparantie bij ondernemingen wordt gericht aan de ondernemingen die in de lidstaten actief zijn. De Commissie moet het beleid van de lidstaten begeleiden en coördineren en zo het risico van uiteenlopende benaderingen verkleinen (19). |
| --- | --- |

4.8.

De groeiende wereldwijde en Europese vraag naar transparantie bij ondernemingen wordt gericht aan de ondernemingen die in de lidstaten actief zijn. De Commissie moet het beleid van de lidstaten begeleiden en coördineren en zo het risico van uiteenlopende benaderingen verkleinen (19).

| 4.8.1. | De mvo-strategie van de Europese Commissie en de aanbevelingen voor de lidstaten leiden op nationaal niveau vaak tot het idee dat maatschappelijk verantwoord ondernemen en transparantie enkel door de staat moeten worden beheerd en gecontroleerd. |
| --- | --- |

4.8.1.

De mvo-strategie van de Europese Commissie en de aanbevelingen voor de lidstaten leiden op nationaal niveau vaak tot het idee dat maatschappelijk verantwoord ondernemen en transparantie enkel door de staat moeten worden beheerd en gecontroleerd.

| 4.8.2. | Het bedrijfsleven ziet zichzelf als aanjager van transparant en verantwoordelijk gedrag. De Commissie toonde zich daarmee eens in haar mededeling over de uitvoering van het partnerschap voor groei en werkgelegenheid om Europa een pool for excellence voor mvo te maken (20). |
| --- | --- |

4.8.2.

Het bedrijfsleven ziet zichzelf als aanjager van transparant en verantwoordelijk gedrag. De Commissie toonde zich daarmee eens in haar mededeling over de uitvoering van het partnerschap voor groei en werkgelegenheid om Europa een pool for excellence voor mvo te maken (20).

| 4.8.3. | Elke onderneming is in de eerste plaats verantwoordelijk voor het creëren van waarde, niet enkel voor haar aandeelhouders maar ook voor haar werknemers, het milieu en de gemeenschap, en voor het scheppen en in stand houden van werkgelegenheid. De lidstaten zouden de voorwaarden moeten scheppen om ondernemingen te steunen bij hun inspanningen om verantwoordelijk en transparant te zijn. |
| --- | --- |

4.8.3.

Elke onderneming is in de eerste plaats verantwoordelijk voor het creëren van waarde, niet enkel voor haar aandeelhouders maar ook voor haar werknemers, het milieu en de gemeenschap, en voor het scheppen en in stand houden van werkgelegenheid. De lidstaten zouden de voorwaarden moeten scheppen om ondernemingen te steunen bij hun inspanningen om verantwoordelijk en transparant te zijn.

5.   Zoeken naar een geschikt kader voor bedrijfsverslaglegging

| 5.1. | Het Comité erkent dat niet-financiële verslaglegging erg belangrijk is voor bedrijfsverslaglegging, aangezien dit bijdraagt aan de vorming van een volledig beeld van het bedrijfsleven. |
| --- | --- |

5.1.

Het Comité erkent dat niet-financiële verslaglegging erg belangrijk is voor bedrijfsverslaglegging, aangezien dit bijdraagt aan de vorming van een volledig beeld van het bedrijfsleven.

| 5.2. | Voor ondernemingen is de regelgeving voor zakendoen steeds complexer. Om beter tegemoet te komen aan de behoeften van de belanghebbenden aan een passend kader van bedrijfsrapportage moeten regels worden vastgesteld en tegelijkertijd onnodige administratieve en financiële lasten worden vermeden. Mvo en transparantie moeten ook worden bevorderd en worden gebruikt als een kans voor ondernemingen om sociale risico’s te voorkomen en ervoor te zorgen dat zij zich duurzaam ontwikkelen. |
| --- | --- |

5.2.

Voor ondernemingen is de regelgeving voor zakendoen steeds complexer. Om beter tegemoet te komen aan de behoeften van de belanghebbenden aan een passend kader van bedrijfsrapportage moeten regels worden vastgesteld en tegelijkertijd onnodige administratieve en financiële lasten worden vermeden. Mvo en transparantie moeten ook worden bevorderd en worden gebruikt als een kans voor ondernemingen om sociale risico’s te voorkomen en ervoor te zorgen dat zij zich duurzaam ontwikkelen.

| 5.3. | De laatste tien jaar neemt de aandacht voor verschillende aspecten van niet-financiële informatie gestaag toe. Er bestaan verschillende internationale kaders voor de bekendmaking van sociale en milieu-informatie, zoals het Global Reporting Initiative (GRI). |
| --- | --- |

5.3.

De laatste tien jaar neemt de aandacht voor verschillende aspecten van niet-financiële informatie gestaag toe. Er bestaan verschillende internationale kaders voor de bekendmaking van sociale en milieu-informatie, zoals het Global Reporting Initiative (GRI).

| 5.4. | De vraag rijst of alle belanghebbenden gediend zijn met hetzelfde verslag of er behoefte is aan een reeks verslagen. Moeten er diverse verslagen zijn of één enkel omvattend verslag zoals het Core&More-concept (21), voorgesteld door de Europese Federatie van Accountants (FEE) in 2015? |
| --- | --- |

5.4.

De vraag rijst of alle belanghebbenden gediend zijn met hetzelfde verslag of er behoefte is aan een reeks verslagen. Moeten er diverse verslagen zijn of één enkel omvattend verslag zoals het Core&More-concept (21), voorgesteld door de Europese Federatie van Accountants (FEE) in 2015?

| 5.5. | In de discussie over toekomstige bedrijfsverslaglegging moet rekening worden gehouden met de diversiteit van de informatiebehoeften van de verschillende groepen belanghebbenden, afhankelijk van de omvang en aard van de verslagleggende organisatie. |
| --- | --- |

5.5.

In de discussie over toekomstige bedrijfsverslaglegging moet rekening worden gehouden met de diversiteit van de informatiebehoeften van de verschillende groepen belanghebbenden, afhankelijk van de omvang en aard van de verslagleggende organisatie.

| 5.6. | Zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité benadrukt in advies over openbaarmaking van niet-financiële informatie, wordt de Commissie verzocht een proces op te starten of te bevorderen dat verschillende belanghebbenden samenbrengt (22) om de richtsnoeren en benchmarks beter te definiëren die moeten bijdragen tot vergelijking en, op lange termijn, standaardisering. |
| --- | --- |

5.6.

Zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité benadrukt in advies over openbaarmaking van niet-financiële informatie, wordt de Commissie verzocht een proces op te starten of te bevorderen dat verschillende belanghebbenden samenbrengt (22) om de richtsnoeren en benchmarks beter te definiëren die moeten bijdragen tot vergelijking en, op lange termijn, standaardisering.

| 5.6.1. | Het Comité heeft in dit verband reeds de aandacht gevestigd op de behoefte aan een correctiemechanisme om te voorkomen dat ondernemingswaarden door kortetermijndenken worden uitgehold. Bovendien heeft het Comité er in zijn advies (23) op aangedrongen dat de Europese politiek moet worden getoond hoe het huidige overheersende standpunt (uitsluitend transparantie voor de aandeelhouders) in het belang van de ontwikkeling van het bedrijf op lange termijn kan worden vervangen door een bredere opvatting van een onderneming als „Sustainable Company”. |
| --- | --- |

5.6.1.

Het Comité heeft in dit verband reeds de aandacht gevestigd op de behoefte aan een correctiemechanisme om te voorkomen dat ondernemingswaarden door kortetermijndenken worden uitgehold. Bovendien heeft het Comité er in zijn advies (23) op aangedrongen dat de Europese politiek moet worden getoond hoe het huidige overheersende standpunt (uitsluitend transparantie voor de aandeelhouders) in het belang van de ontwikkeling van het bedrijf op lange termijn kan worden vervangen door een bredere opvatting van een onderneming als „Sustainable Company”.

| 5.7. | Zelfs indien de toekomst van duurzaam ondernemerschap een sterk verband vertoont met sociaal milieu en consumentenrespect, moet elk bijkomend initiatief over openbaarmaking van informatie gericht zijn op de werkelijke behoeften van de belanghebbenden. |
| --- | --- |

5.7.

Zelfs indien de toekomst van duurzaam ondernemerschap een sterk verband vertoont met sociaal milieu en consumentenrespect, moet elk bijkomend initiatief over openbaarmaking van informatie gericht zijn op de werkelijke behoeften van de belanghebbenden.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  COM(2011) 681 final.

1

(2)  COM(2010) 608 final.

2

(3)  COM(2011) 681 final.

3

(4)  PB C 229 van 31.7.2012, blz. 77.

4

(5)  https://www.visioncritical.com/5-brands-employed-transparency-marketing- and won/

5

(6)  „A clear view of transparency and how it builds consumer trust”, 2015 Consumer trust research, The Centre for Food Integrity.

6

2015 Consumer trust research

(7)  CorporateRegister.com

7

(8)  COM(2013) 207 final.

8

(9)  PB C 327 van 12.11.2013, blz. 47.

9

(10)  Workshop met belanghebbenden over de niet-bindende richtsnoeren voor de bekendmaking van niet-financiële informatie, georganiseerd op 27 september 2016 in Brussel door het DG FISMA van de Europese Commissie.

10

(11)  COM(2014) 213 final.

11

(12)  PB C 451 van 16.12.2014, blz. 87.

12

(13)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 17.

13

(14)  JOIN (2014) 8 final.

14

(15)  SWD(2015) 144 final.

15

(16)  COM(2016) 198 final.

16

(17)  PB C 487 van 28.12.2016, blz. 62.

17

(18)  De OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en de tripartiete beginselverklaring van de Internationale Arbeidsorganisatie betreffende multinationale ondernemingen en sociaal beleid.

18

(19)  COM(2011) 681 final.

19

(20)  COM(2006) 136 final.

20

(21)  „The future for corporate reporting — creating the dynamic for change”, FEE, oktober 2015.

21

(22)  PB C 327 van 12.11.2013, blz. 47.

22

(23)  PB C 161 van 6.6.2013, blz. 35.

23

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/21 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/21

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de belangrijkste onderliggende factoren die het gemeenschappelijk landbouwbeleid post-2020 beïnvloeden

(initiatiefadvies)

(2017/C 075/04)

| Rapporteur: | Simo TIAINEN |
| --- | --- |

Rapporteur:

Simo TIAINEN

| Besluit van de voltallige vergadering | 21.1.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 29, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 24.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 188/2/8 |

Besluit van de voltallige vergadering

21.1.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 29, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

24.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

188/2/8

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is al een halve eeuw een van de bouwstenen van de Europese Unie. Heden ten dage zou een terugkeer naar de basis de kans bieden om tot een nieuwe langetermijnvisie voor het GLB te komen en duidelijk en concreet aan te geven waar we naartoe willen, zowel voor de boeren als voor de miljoenen burgers. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) hamert er consequent op dat met het toekomstige GLB moet worden opgekomen voor het Europese landbouwmodel, waarin beginselen als voedselsoevereiniteit en duurzaamheid centraal staan en waarmee aan de daadwerkelijke behoeften van de Europese burgers (of die nu landbouwers, werknemers in de landbouw of consumenten zijn) moet worden voldaan. |
| --- | --- |

1.1.

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is al een halve eeuw een van de bouwstenen van de Europese Unie. Heden ten dage zou een terugkeer naar de basis de kans bieden om tot een nieuwe langetermijnvisie voor het GLB te komen en duidelijk en concreet aan te geven waar we naartoe willen, zowel voor de boeren als voor de miljoenen burgers. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) hamert er consequent op dat met het toekomstige GLB moet worden opgekomen voor het Europese landbouwmodel, waarin beginselen als voedselsoevereiniteit en duurzaamheid centraal staan en waarmee aan de daadwerkelijke behoeften van de Europese burgers (of die nu landbouwers, werknemers in de landbouw of consumenten zijn) moet worden voldaan.

| 1.2. | Het EESC verwelkomt de eerste discussies en gedachtebepalingen over het GLB voor de periode na 2020. De sinds 1957 ongewijzigde GLB-doelstellingen zoals vastgelegd in het Verdrag en de nieuwe uitdagingen die het GLB moet aangaan zijn relevanter dan ooit. In dit licht is het uitermate belangrijk om het huidige GLB en de resultaten van de vorige hervorming grondig te analyseren. Doel van dit advies is om een aantal suggesties te doen en deel te nemen aan de gedachtevorming over de toekomst van het GLB. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC verwelkomt de eerste discussies en gedachtebepalingen over het GLB voor de periode na 2020. De sinds 1957 ongewijzigde GLB-doelstellingen zoals vastgelegd in het Verdrag en de nieuwe uitdagingen die het GLB moet aangaan zijn relevanter dan ooit. In dit licht is het uitermate belangrijk om het huidige GLB en de resultaten van de vorige hervorming grondig te analyseren. Doel van dit advies is om een aantal suggesties te doen en deel te nemen aan de gedachtevorming over de toekomst van het GLB.

| 1.3. | Het GLB zit ingewikkeld in elkaar en het doorvoeren van de laatste hervorming is geen sinecure gebleken. De boeren hebben dan ook allereerst behoefte aan politieke stabiliteit en een langetermijnvisie op het landbouwbeleid. Met name gezien het Verdrag van Lissabon zullen er zeker verscheidene jaren nodig zijn om na te denken, gezamenlijke doelstellingen overeen te komen, uitdagingen te bespreken en oplossingen te vinden. De Europese instellingen zouden het er daarom snel over eens moeten worden om de huidige GLB-periode met minstens twee jaar te verlengen. |
| --- | --- |

1.3.

Het GLB zit ingewikkeld in elkaar en het doorvoeren van de laatste hervorming is geen sinecure gebleken. De boeren hebben dan ook allereerst behoefte aan politieke stabiliteit en een langetermijnvisie op het landbouwbeleid. Met name gezien het Verdrag van Lissabon zullen er zeker verscheidene jaren nodig zijn om na te denken, gezamenlijke doelstellingen overeen te komen, uitdagingen te bespreken en oplossingen te vinden. De Europese instellingen zouden het er daarom snel over eens moeten worden om de huidige GLB-periode met minstens twee jaar te verlengen.

| 1.4. | In het kader van het GLB moet het voor jonge en nieuwe boeren en boerinnen gemakkelijker worden om een bedrijf op te starten. Dat vereist niet alleen specifieke instrumenten, maar ook een echt stabiel beleid. Boeren hebben namelijk meer stabiliteit nodig om met het oog op de komende decennia te kunnen investeren en om generatie-opvolging mogelijk te maken. |
| --- | --- |

1.4.

In het kader van het GLB moet het voor jonge en nieuwe boeren en boerinnen gemakkelijker worden om een bedrijf op te starten. Dat vereist niet alleen specifieke instrumenten, maar ook een echt stabiel beleid. Boeren hebben namelijk meer stabiliteit nodig om met het oog op de komende decennia te kunnen investeren en om generatie-opvolging mogelijk te maken.

| 1.5. | In het toekomstige GLB moet rekening worden gehouden met enerzijds de diversiteit aan landbouwmodellen en regionale kenmerken, en anderzijds de diversiteit aan doelstellingen (op economisch, sociaal en milieugebied). Voor ieder land in de wereld geldt dat de eigen voedselproductie en de eigen landbouw belangrijk zijn en deel uitmaken van de cultuur. Een Europees voedselbeleid, dat gebaseerd dient te zijn op gezond voedsel van goede kwaliteit, zou synergieën met het GLB teweeg moeten brengen. Het zou een van de belangrijkste uitgangspunten van het GLB moeten zijn om in alle EU-regio’s te zorgen voor een levende en duurzame landbouw. |
| --- | --- |

1.5.

In het toekomstige GLB moet rekening worden gehouden met enerzijds de diversiteit aan landbouwmodellen en regionale kenmerken, en anderzijds de diversiteit aan doelstellingen (op economisch, sociaal en milieugebied). Voor ieder land in de wereld geldt dat de eigen voedselproductie en de eigen landbouw belangrijk zijn en deel uitmaken van de cultuur. Een Europees voedselbeleid, dat gebaseerd dient te zijn op gezond voedsel van goede kwaliteit, zou synergieën met het GLB teweeg moeten brengen. Het zou een van de belangrijkste uitgangspunten van het GLB moeten zijn om in alle EU-regio’s te zorgen voor een levende en duurzame landbouw.

| 1.6. | De eerste onderliggende prioriteit voor de volgende GLB-hervorming zou vereenvoudiging moeten zijn. Het GLB zou vlotter ten uitvoer moeten worden gelegd en er zouden redelijkere controle- en sanctieregelingen moeten worden uitgewerkt. Het is van het grootste belang om tijdige betalingen aan landbouwers te garanderen. |
| --- | --- |

1.6.

De eerste onderliggende prioriteit voor de volgende GLB-hervorming zou vereenvoudiging moeten zijn. Het GLB zou vlotter ten uitvoer moeten worden gelegd en er zouden redelijkere controle- en sanctieregelingen moeten worden uitgewerkt. Het is van het grootste belang om tijdige betalingen aan landbouwers te garanderen.

| 1.7. | Het GLB is een beleid dat rechtstreeks op Europees niveau ingrijpt, en aangezien de aantasting van de communautaire preferentie tot een daling van de producentenprijzen leidt, moet het toekomstige GLB in staat zijn om alle uitdagingen waar het voor staat aan te gaan, ook marktturbulentie. Het is dan ook zaak dat het beleidskader op nieuwe leest wordt geschoeid om al deze nieuwe uitdagingen te kunnen aangaan, en dat er op Europees niveau adequate instrumenten worden verschaft. |
| --- | --- |

1.7.

Het GLB is een beleid dat rechtstreeks op Europees niveau ingrijpt, en aangezien de aantasting van de communautaire preferentie tot een daling van de producentenprijzen leidt, moet het toekomstige GLB in staat zijn om alle uitdagingen waar het voor staat aan te gaan, ook marktturbulentie. Het is dan ook zaak dat het beleidskader op nieuwe leest wordt geschoeid om al deze nieuwe uitdagingen te kunnen aangaan, en dat er op Europees niveau adequate instrumenten worden verschaft.

| 1.8. | In 2017 zal de Europese Commissie doorgaan met haar werk en een brede raadpleging houden over de vereenvoudiging en modernisering van het GLB. Het is belangrijk dat Europese maatschappelijke organisaties actief aan dit proces meedoen. Het EESC zou een studiegroep moeten opzetten om dit proces te volgen en eraan bij te dragen. |
| --- | --- |

1.8.

In 2017 zal de Europese Commissie doorgaan met haar werk en een brede raadpleging houden over de vereenvoudiging en modernisering van het GLB. Het is belangrijk dat Europese maatschappelijke organisaties actief aan dit proces meedoen. Het EESC zou een studiegroep moeten opzetten om dit proces te volgen en eraan bij te dragen.

2.   Inleiding

| 2.1. | De landbouw is van centraal belang om de strategische, economische, sociale en milieu-uitdagingen van morgen te kunnen aangaan. Het GLB is een voorbeeld van een geslaagd Europees beleid voornamelijk omdat de Europese consumenten hierdoor de voorbije decennia hebben kunnen genieten van veiliger voedsel voor dalende prijzen. In sommige gebieden hebben we echter te maken met problemen op het vlak van biodiversiteit, milieu en landschap, die aangepakt moeten worden. Burgers en consumenten willen een duurzame landbouw die hoogwaardig voedsel produceert. Om aan deze wens te voldoen is er een gemeenschappelijk landbouwbeleid nodig dat zorgt voor gezonde en veilige levensmiddelen, hoge kwaliteit tegen een redelijke prijs, milieubescherming, landschapsbehoud en een dynamische economie in landelijke gebieden. |
| --- | --- |

2.1.

De landbouw is van centraal belang om de strategische, economische, sociale en milieu-uitdagingen van morgen te kunnen aangaan. Het GLB is een voorbeeld van een geslaagd Europees beleid voornamelijk omdat de Europese consumenten hierdoor de voorbije decennia hebben kunnen genieten van veiliger voedsel voor dalende prijzen. In sommige gebieden hebben we echter te maken met problemen op het vlak van biodiversiteit, milieu en landschap, die aangepakt moeten worden. Burgers en consumenten willen een duurzame landbouw die hoogwaardig voedsel produceert. Om aan deze wens te voldoen is er een gemeenschappelijk landbouwbeleid nodig dat zorgt voor gezonde en veilige levensmiddelen, hoge kwaliteit tegen een redelijke prijs, milieubescherming, landschapsbehoud en een dynamische economie in landelijke gebieden.

| 2.2. | Wanneer boeren in onze marktgerichte samenleving levensmiddelen produceren en daarmee voor voedselzekerheid zorgen, hebben ze ook een impact op de beschikbaarheid en de kwaliteit van water en op de lucht- en bodemkwaliteit, oftewel de natuur, creëren ze werkgelegenheid in landelijke gebieden en helpen ze landschappen in stand te houden. Veel van deze bijproducten zouden als publieke goederen moeten worden beschouwd. |
| --- | --- |

2.2.

Wanneer boeren in onze marktgerichte samenleving levensmiddelen produceren en daarmee voor voedselzekerheid zorgen, hebben ze ook een impact op de beschikbaarheid en de kwaliteit van water en op de lucht- en bodemkwaliteit, oftewel de natuur, creëren ze werkgelegenheid in landelijke gebieden en helpen ze landschappen in stand te houden. Veel van deze bijproducten zouden als publieke goederen moeten worden beschouwd.

| 2.3. | Land- en bosbouw zijn nauw met elkaar verbonden; een groot deel van het grondgebied van de EU wordt hiervoor gebruikt. De bosbouw speelt dan ook vaak een rol bij de levering van publieke goederen. |
| --- | --- |

2.3.

Land- en bosbouw zijn nauw met elkaar verbonden; een groot deel van het grondgebied van de EU wordt hiervoor gebruikt. De bosbouw speelt dan ook vaak een rol bij de levering van publieke goederen.

| 2.4. | Waar het gaat om de factoren die het GLB voor de periode na 2020 beïnvloeden, moet eerst worden gewezen op de uitdagingen waar de landbouw voor staat, maar ook op het feit dat het landbouwbeleid een Europese aangelegenheid is met een specifiek hervormingsproces, een specifiek budget en bovenal een duidelijke visie voor de komende decennia. |
| --- | --- |

2.4.

Waar het gaat om de factoren die het GLB voor de periode na 2020 beïnvloeden, moet eerst worden gewezen op de uitdagingen waar de landbouw voor staat, maar ook op het feit dat het landbouwbeleid een Europese aangelegenheid is met een specifiek hervormingsproces, een specifiek budget en bovenal een duidelijke visie voor de komende decennia.

| 2.5. | Het gemeenschappelijk landbouwbeleid behoort sinds jaar en dag tot de voornaamste beleidsterreinen van de EU. Algemeen gesproken kan men zeggen dat het GLB in het belang is van de Europese samenleving. Het EESC hecht er dan ook aan om van meet af aan een actieve rol te spelen bij de voorbereiding van de hervorming van het GLB voor de periode na 2020. |
| --- | --- |

2.5.

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid behoort sinds jaar en dag tot de voornaamste beleidsterreinen van de EU. Algemeen gesproken kan men zeggen dat het GLB in het belang is van de Europese samenleving. Het EESC hecht er dan ook aan om van meet af aan een actieve rol te spelen bij de voorbereiding van de hervorming van het GLB voor de periode na 2020.

3.   Belangrijke uitdagingen voor de landbouw

Voedselzekerheid

| 3.1. | Op basis van de wereldwijde mondiale trends wordt ervan uitgegaan dat er in 2050 ca. 9 miljard monden te voeden zullen zijn. Door de hogere levensstandaard in verschillende regio’s van de wereld stijgt de vraag naar voedsel en gaan de mensen meer producten van dierlijke oorsprong consumeren. Geraamd wordt dat deze ontwikkelingen zullen resulteren in een verdubbeling van de vraag naar voedsel in 2050. De EU moet haar verantwoordelijkheid nemen waar het gaat om de mondiale voedselzekerheid, maar de export van Europese landbouwproducten lost het probleem van de honger in de wereld niet op. Voedselzekerheid zou gebaseerd moeten zijn op duurzame lokale voedselsystemen. Iedere natie moet de verantwoordelijkheid dragen voor de eigen voedselzekerheid; dit wordt ook door de FAO aanbevolen. Het EESC acht het noodzakelijk dat de EU zich ook concentreert op kennisoverdracht en uitwisseling van ervaringen over manieren waarop er elders in de wereld meer en beter voedsel lokaal en op duurzame wijze geproduceerd kan worden. |
| --- | --- |

3.1.

Op basis van de wereldwijde mondiale trends wordt ervan uitgegaan dat er in 2050 ca. 9 miljard monden te voeden zullen zijn. Door de hogere levensstandaard in verschillende regio’s van de wereld stijgt de vraag naar voedsel en gaan de mensen meer producten van dierlijke oorsprong consumeren. Geraamd wordt dat deze ontwikkelingen zullen resulteren in een verdubbeling van de vraag naar voedsel in 2050. De EU moet haar verantwoordelijkheid nemen waar het gaat om de mondiale voedselzekerheid, maar de export van Europese landbouwproducten lost het probleem van de honger in de wereld niet op. Voedselzekerheid zou gebaseerd moeten zijn op duurzame lokale voedselsystemen. Iedere natie moet de verantwoordelijkheid dragen voor de eigen voedselzekerheid; dit wordt ook door de FAO aanbevolen. Het EESC acht het noodzakelijk dat de EU zich ook concentreert op kennisoverdracht en uitwisseling van ervaringen over manieren waarop er elders in de wereld meer en beter voedsel lokaal en op duurzame wijze geproduceerd kan worden.

| 3.2. | Ook wordt verwacht dat de vraag naar voedsel in Europa vrij stabiel zal blijven, maar gekenmerkt zal blijven worden door een grote diversiteit waar het gaat om kwaliteit, gezondheid, ethiek, herkomst enz. |
| --- | --- |

3.2.

Ook wordt verwacht dat de vraag naar voedsel in Europa vrij stabiel zal blijven, maar gekenmerkt zal blijven worden door een grote diversiteit waar het gaat om kwaliteit, gezondheid, ethiek, herkomst enz.

Uitdagingen op milieugebied

| 3.3. | In alle regio’s hangen landbouw en milieu op allerlei manieren zeer nauw met elkaar samen. Land- en bosbouw spelen een essentiële rol bij natuurbehoud, bescherming van de biodiversiteit, waterkwaliteit, bodemkwaliteit en het terugdringen van de vervuiling. |
| --- | --- |

3.3.

In alle regio’s hangen landbouw en milieu op allerlei manieren zeer nauw met elkaar samen. Land- en bosbouw spelen een essentiële rol bij natuurbehoud, bescherming van de biodiversiteit, waterkwaliteit, bodemkwaliteit en het terugdringen van de vervuiling.

Energie

| 3.4. | Volgens het klimaat- en energiekader van de EU moeten hernieuwbare energiebronnen in 2030 een aandeel in het energieverbruik hebben van minstens 27 %. Dit aandeel zal in de toekomst nog toenemen. Land- en bosbouw zouden biomassa kunnen leveren om deze doelstelling te bereiken in het kader van een economie die op groene groei is gericht. Ook moeten zij hun eigen energie-efficiëntie verbeteren. |
| --- | --- |

3.4.

Volgens het klimaat- en energiekader van de EU moeten hernieuwbare energiebronnen in 2030 een aandeel in het energieverbruik hebben van minstens 27 %. Dit aandeel zal in de toekomst nog toenemen. Land- en bosbouw zouden biomassa kunnen leveren om deze doelstelling te bereiken in het kader van een economie die op groene groei is gericht. Ook moeten zij hun eigen energie-efficiëntie verbeteren.

Klimaatverandering: aanpassing en afzwakking

| 3.5. | De Commissie heeft op 20 juli 2016 een pakket wetgevingsvoorstellen ingediend met gedetailleerde regels voor het klimaat- en energiebeleidskader van de EU met het oog op 2030. De EU reageert hiermee op de COP21-overeenkomst van december 2015 waarin is afgesproken om de klimaatverandering te beperken. Land- en bosbouw zijn een deel van de oplossing om de emissies te verminderen en koolstof op te slaan in bomen of in de bodem. Om de voedselzekerheid te waarborgen en de klimaatverandering te beperken is er behoefte aan groene groei en een agro-ecologische benadering en moet de landbouwproductie op duurzame en efficiënte wijze worden opgevoerd. Met het oog op de toekomst is het voorts cruciaal dat de landbouw wordt aangepast aan de klimaatverandering. |
| --- | --- |

3.5.

De Commissie heeft op 20 juli 2016 een pakket wetgevingsvoorstellen ingediend met gedetailleerde regels voor het klimaat- en energiebeleidskader van de EU met het oog op 2030. De EU reageert hiermee op de COP21-overeenkomst van december 2015 waarin is afgesproken om de klimaatverandering te beperken. Land- en bosbouw zijn een deel van de oplossing om de emissies te verminderen en koolstof op te slaan in bomen of in de bodem. Om de voedselzekerheid te waarborgen en de klimaatverandering te beperken is er behoefte aan groene groei en een agro-ecologische benadering en moet de landbouwproductie op duurzame en efficiënte wijze worden opgevoerd. Met het oog op de toekomst is het voorts cruciaal dat de landbouw wordt aangepast aan de klimaatverandering.

Een evenwichtige plattelandsontwikkeling

| 3.6. | Land- en bosbouw en alle daarmee samenhangende vormen van bio-economie zijn onmisbaar om de dynamiek in landelijke gebieden in stand te houden en voor een evenwichtigere plattelandsontwikkeling te zorgen. Ze zijn belangrijk voor werkgelegenheid, cultuur, territoriale samenhang en toerisme in landelijke EU-gebieden. Demografisch gezien worden vele afgelegen regio’s, bergstreken en kansarme gebieden nog steeds gekenmerkt door ontvolking en vergrijzing. Overheidsbeleid, met name het GLB, moet ervoor helpen zorgen dat er overal in de EU landbouw blijft bestaan en dat producenten gesteund worden, ook in regio’s met specifieke problemen. Steunbetalingen aan boerenbedrijven in landelijke gebieden die met natuurlijke handicaps te kampen hebben, zijn voor plattelandsontwikkeling essentieel. Anders kan er van een levensvatbare landbouw in dergelijke gebieden geen sprake zijn. |
| --- | --- |

3.6.

Land- en bosbouw en alle daarmee samenhangende vormen van bio-economie zijn onmisbaar om de dynamiek in landelijke gebieden in stand te houden en voor een evenwichtigere plattelandsontwikkeling te zorgen. Ze zijn belangrijk voor werkgelegenheid, cultuur, territoriale samenhang en toerisme in landelijke EU-gebieden. Demografisch gezien worden vele afgelegen regio’s, bergstreken en kansarme gebieden nog steeds gekenmerkt door ontvolking en vergrijzing. Overheidsbeleid, met name het GLB, moet ervoor helpen zorgen dat er overal in de EU landbouw blijft bestaan en dat producenten gesteund worden, ook in regio’s met specifieke problemen. Steunbetalingen aan boerenbedrijven in landelijke gebieden die met natuurlijke handicaps te kampen hebben, zijn voor plattelandsontwikkeling essentieel. Anders kan er van een levensvatbare landbouw in dergelijke gebieden geen sprake zijn.

| 3.7. | Synergieën tussen de twee pijlers van het GLB zijn belangrijk en moeten versterkt worden. Met de laatste hervormingen zijn het verband en de samenhang tussen alle ESI-fondsen versterkt. Dit zou moeten worden voortgezet. |
| --- | --- |

3.7.

Synergieën tussen de twee pijlers van het GLB zijn belangrijk en moeten versterkt worden. Met de laatste hervormingen zijn het verband en de samenhang tussen alle ESI-fondsen versterkt. Dit zou moeten worden voortgezet.

| 3.8. | Het EESC is er voorstander van dat het gebruik van de CLLD-methode (vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling) in het kader van alle ESI-fondsen wordt uitgebreid en verplicht wordt gesteld, met het oog op een evenwichtige ontwikkeling van landelijke gebieden. De inschakeling van lokale actiegroepen (LAG’s), via lokale partnerschappen, en de participatie van landbouwers bij het zoeken en financieren van lokale projecten zijn van positieve invloed op de kwaliteit van het bestaan van de bevolking. Dit zou de leegloop en de vergrijzing in de landelijke gebieden van de EU op doeltreffende wijze kunnen tegengaan. |
| --- | --- |

3.8.

Het EESC is er voorstander van dat het gebruik van de CLLD-methode (vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling) in het kader van alle ESI-fondsen wordt uitgebreid en verplicht wordt gesteld, met het oog op een evenwichtige ontwikkeling van landelijke gebieden. De inschakeling van lokale actiegroepen (LAG’s), via lokale partnerschappen, en de participatie van landbouwers bij het zoeken en financieren van lokale projecten zijn van positieve invloed op de kwaliteit van het bestaan van de bevolking. Dit zou de leegloop en de vergrijzing in de landelijke gebieden van de EU op doeltreffende wijze kunnen tegengaan.

| 3.9. | Generatievernieuwing is van cruciaal belang om de landbouw in stand te houden. De vestiging van jonge en/of nieuwe boeren en boerinnen zou met alle beschikbare middelen verder gestimuleerd moeten worden. Gekoppelde steun is ook noodzakelijk voor sectoren of regio’s waar specifieke vormen van landbouw of specifieke agrarische branches van bijzonder belang zijn om economische, sociale of milieuredenen. In het GLB zou ook het stimuleren van actieve landbouwers en productie duidelijk moeten worden benadrukt. |
| --- | --- |

3.9.

Generatievernieuwing is van cruciaal belang om de landbouw in stand te houden. De vestiging van jonge en/of nieuwe boeren en boerinnen zou met alle beschikbare middelen verder gestimuleerd moeten worden. Gekoppelde steun is ook noodzakelijk voor sectoren of regio’s waar specifieke vormen van landbouw of specifieke agrarische branches van bijzonder belang zijn om economische, sociale of milieuredenen. In het GLB zou ook het stimuleren van actieve landbouwers en productie duidelijk moeten worden benadrukt.

Schommelingen van prijzen en inkomens

| 3.10. | De landbouw is een bijzondere economische activiteit waarop de normale economische wetten niet van toepassing zijn. Schommelingen in prijzen en inkomens zijn in een markteconomie het gevolg van verschuivingen in vraag en aanbod. Kenmerkend voor voedsel echter is dat het een basisbehoefte is, waardoor de prijzen per definitie inelastisch zijn. Het aanbod van voedsel kan ook niet snel aan prijsveranderingen worden aangepast. Het herstellen van het marktevenwicht na onverwachte veranderingen in productievolumes, vereist dan ook vaak meer tijd en grote prijsveranderingen. Om deze redenen worden landbouwmarkten als zeer volatiel beschouwd. Ook zouden er andere innovatieve marktmechanismen kunnen worden getest. |
| --- | --- |

3.10.

De landbouw is een bijzondere economische activiteit waarop de normale economische wetten niet van toepassing zijn. Schommelingen in prijzen en inkomens zijn in een markteconomie het gevolg van verschuivingen in vraag en aanbod. Kenmerkend voor voedsel echter is dat het een basisbehoefte is, waardoor de prijzen per definitie inelastisch zijn. Het aanbod van voedsel kan ook niet snel aan prijsveranderingen worden aangepast. Het herstellen van het marktevenwicht na onverwachte veranderingen in productievolumes, vereist dan ook vaak meer tijd en grote prijsveranderingen. Om deze redenen worden landbouwmarkten als zeer volatiel beschouwd. Ook zouden er andere innovatieve marktmechanismen kunnen worden getest.

Consumentenvraag

| 3.11. | Consumenten vragen om veilige, duurzame, voedzame en hoogwaardige levensmiddelen. Voedsel moet voor hen ook betaalbaar zijn; het belang hiervan is met de economische crisis nog vergroot. Daarnaast hebben veel consumenten waardering voor traceerbaar, lokaal geproduceerd voedsel. Volgens de Speciale Eurobarometer 410 vindt een grote meerderheid van de respondenten in alle lidstaten dat de herkomst van vlees bekend moet zijn. Alle betrokkenen in de voedselvoorzieningsketen moeten helpen om deze uitdagingen aan te pakken. |
| --- | --- |

3.11.

Consumenten vragen om veilige, duurzame, voedzame en hoogwaardige levensmiddelen. Voedsel moet voor hen ook betaalbaar zijn; het belang hiervan is met de economische crisis nog vergroot. Daarnaast hebben veel consumenten waardering voor traceerbaar, lokaal geproduceerd voedsel. Volgens de Speciale Eurobarometer 410 vindt een grote meerderheid van de respondenten in alle lidstaten dat de herkomst van vlees bekend moet zijn. Alle betrokkenen in de voedselvoorzieningsketen moeten helpen om deze uitdagingen aan te pakken.

Duurzame ontwikkeling

| 3.12. | Ook in de volgende periode moet het GLB, net als het EU-beleid op andere terreinen, aansluiten bij de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen. Het GLB is van belang voor tal van doelstellingen, maar vooral voor doelstelling 2: honger uitbannen, voor veilig voedsel zorgen, de voeding verbeteren en duurzame landbouw bevorderen |
| --- | --- |

3.12.

Ook in de volgende periode moet het GLB, net als het EU-beleid op andere terreinen, aansluiten bij de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen. Het GLB is van belang voor tal van doelstellingen, maar vooral voor doelstelling 2: honger uitbannen, voor veilig voedsel zorgen, de voeding verbeteren en duurzame landbouw bevorderen

Onzekerheid in de internationale handel

| 3.13. | De internationale handel zal in de toekomst onvermijdelijk een grotere rol gaan spelen. Het recente Russische embargo op voedselproducten uit de Europese Unie heeft echter tot grote onzekerheid in de internationale handel geleid. Het Russische embargo heeft landbouwmarkten in de EU, vooral in sommige lidstaten, enorm onder druk gezet. Voor de toekomst van de landbouw is het van cruciaal belang dat de problemen rond de onzekerheid in de internationale handel worden aangepakt. |
| --- | --- |

3.13.

De internationale handel zal in de toekomst onvermijdelijk een grotere rol gaan spelen. Het recente Russische embargo op voedselproducten uit de Europese Unie heeft echter tot grote onzekerheid in de internationale handel geleid. Het Russische embargo heeft landbouwmarkten in de EU, vooral in sommige lidstaten, enorm onder druk gezet. Voor de toekomst van de landbouw is het van cruciaal belang dat de problemen rond de onzekerheid in de internationale handel worden aangepakt.

Verschuivende machtsverhoudingen in de voedselvoorzieningsketen

| 3.14. | De afgelopen jaren heeft er een verschuiving in de machtsverhoudingen in de voedselvoorzieningsketen plaatsgevonden, meestal in het voordeel van de retailsector en van sommige transnationale ondernemingen en ten nadele van leveranciers, met name landbouwers. Het volgende GLB zou de onderhandelingsmacht van landbouwers ten goede moeten komen. |
| --- | --- |

3.14.

De afgelopen jaren heeft er een verschuiving in de machtsverhoudingen in de voedselvoorzieningsketen plaatsgevonden, meestal in het voordeel van de retailsector en van sommige transnationale ondernemingen en ten nadele van leveranciers, met name landbouwers. Het volgende GLB zou de onderhandelingsmacht van landbouwers ten goede moeten komen.

4.   Landbouw in de EU is een Europese aangelegenheid

| 4.1. | De landbouw is voor de EU van cruciaal belang. De doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid zijn meteen al in het Verdrag van Rome in 1957 vastgelegd. Ze zijn nog steeds van toepassing. Nieuwe uitdagingen, bijv. op het gebied van milieu, de ontwikkeling van plattelandsgebieden en gezondheids- en kwaliteitskwesties, alsook vraagstukken als de honger in de wereld zijn erbij gekomen zonder dat tot dusver de Verdragen zijn aangepast. |
| --- | --- |

4.1.

De landbouw is voor de EU van cruciaal belang. De doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid zijn meteen al in het Verdrag van Rome in 1957 vastgelegd. Ze zijn nog steeds van toepassing. Nieuwe uitdagingen, bijv. op het gebied van milieu, de ontwikkeling van plattelandsgebieden en gezondheids- en kwaliteitskwesties, alsook vraagstukken als de honger in de wereld zijn erbij gekomen zonder dat tot dusver de Verdragen zijn aangepast.

| 4.2. | Het GLB is een fundamenteel Europees en geïntegreerd beleidsterrein, dat ook steeds nauwer verband houdt met andere beleidsterreinen met een specifieke Europese meerwaarde, zoals werkgelegenheid, klimaat, mededinging, begroting, handel en onderzoek. |
| --- | --- |

4.2.

Het GLB is een fundamenteel Europees en geïntegreerd beleidsterrein, dat ook steeds nauwer verband houdt met andere beleidsterreinen met een specifieke Europese meerwaarde, zoals werkgelegenheid, klimaat, mededinging, begroting, handel en onderzoek.

| 4.3. | Het GLB is een noodzakelijke voorwaarde om in de voedselsector in de EU een interne markt tot stand te brengen. De Europese voedselindustrie is de grootste industriesector in de EU en goed voor ruim 5 miljoen arbeidsplaatsen. |
| --- | --- |

4.3.

Het GLB is een noodzakelijke voorwaarde om in de voedselsector in de EU een interne markt tot stand te brengen. De Europese voedselindustrie is de grootste industriesector in de EU en goed voor ruim 5 miljoen arbeidsplaatsen.

Voorbereiding van de volgende GLB-hervorming

| 4.4. | Complexiteit en subsidiariteit zijn sleutelbegrippen wanneer het erop aankomt alle sectoren en regio’s voor te bereiden op de uitdagingen die voor de deur staan. Deze begrippen hebben met de jongste hervorming nog aan kracht gewonnen. Het blijkt zeer lastig om met betrokkenheid van 28 lidstaten en het Europees Parlement gemeenschappelijke regels in het kader van het Verdrag van Lissabon voor te bereiden en af te spreken. |
| --- | --- |

4.4.

Complexiteit en subsidiariteit zijn sleutelbegrippen wanneer het erop aankomt alle sectoren en regio’s voor te bereiden op de uitdagingen die voor de deur staan. Deze begrippen hebben met de jongste hervorming nog aan kracht gewonnen. Het blijkt zeer lastig om met betrokkenheid van 28 lidstaten en het Europees Parlement gemeenschappelijke regels in het kader van het Verdrag van Lissabon voor te bereiden en af te spreken.

| 4.5. | De huidige beleidsmaatregelen zijn nog niet geëvalueerd. De evaluatie van de tenuitvoerlegging van het eerste jaar van de „vergroeningsverplichtingen” is nog bezig. Hetzelfde geldt voor de ecologische aandachtsgebieden. Het is belangrijk om het GLB niet overhaast opnieuw te hervormen zonder dat er een heldere en grondige beoordeling is gemaakt van het huidige GLB, zodat kan worden vastgesteld in welke mate beleidsmaatregelen doeltreffend zijn geweest. Dit vereist dat maatregelen goed worden geëvalueerd, met name maatregelen waarvan het effect pas na geruime tijd zichtbaar wordt, zoals vergroeningsverplichtingen. |
| --- | --- |

4.5.

De huidige beleidsmaatregelen zijn nog niet geëvalueerd. De evaluatie van de tenuitvoerlegging van het eerste jaar van de „vergroeningsverplichtingen” is nog bezig. Hetzelfde geldt voor de ecologische aandachtsgebieden. Het is belangrijk om het GLB niet overhaast opnieuw te hervormen zonder dat er een heldere en grondige beoordeling is gemaakt van het huidige GLB, zodat kan worden vastgesteld in welke mate beleidsmaatregelen doeltreffend zijn geweest. Dit vereist dat maatregelen goed worden geëvalueerd, met name maatregelen waarvan het effect pas na geruime tijd zichtbaar wordt, zoals vergroeningsverplichtingen.

| 4.6. | De meest recente hervorming werd in 2010 gelanceerd en pas vanaf 2015 doorgevoerd. Het duurde dus vijf jaar om de hervorming af te ronden. In de huidige mandaatsperiode van de Commissie en het EP zal er geen tijd zijn om de volgende GLB-hervorming af te ronden met het oog op een mogelijke implementatie in 2021. Er moet dan ook een overgangsperiode worden ingesteld om het huidige GLB na 2020 nog voldoende tijd voort te zetten |
| --- | --- |

4.6.

De meest recente hervorming werd in 2010 gelanceerd en pas vanaf 2015 doorgevoerd. Het duurde dus vijf jaar om de hervorming af te ronden. In de huidige mandaatsperiode van de Commissie en het EP zal er geen tijd zijn om de volgende GLB-hervorming af te ronden met het oog op een mogelijke implementatie in 2021. Er moet dan ook een overgangsperiode worden ingesteld om het huidige GLB na 2020 nog voldoende tijd voort te zetten

Subsidiariteit en Europese meerwaarde

| 4.7. | Sinds 1962 is het GLB gebaseerd op drie kernbeginselen: één markt, communautaire preferentie en financiële solidariteit. De interne markt is tegenwoordig een feit, maar communautaire preferentie en financiële solidariteit moeten op politiek niveau opnieuw worden bevestigd. |
| --- | --- |

4.7.

Sinds 1962 is het GLB gebaseerd op drie kernbeginselen: één markt, communautaire preferentie en financiële solidariteit. De interne markt is tegenwoordig een feit, maar communautaire preferentie en financiële solidariteit moeten op politiek niveau opnieuw worden bevestigd.

| 4.8. | Met de mondialisering wordt er door de VS financiële steun verleend om Amerikaanse landbouwproducten onder de consumenten te promoten in het kader van het „Food Stamp Program” (voedselbonnenprogramma) en de „Buy American Act”. De EU zou soortgelijke maatregelen moeten nemen en zou het strategische belang van Europese preferentie in de verf kunnen zetten middels een „Buy European Act”. |
| --- | --- |

4.8.

Met de mondialisering wordt er door de VS financiële steun verleend om Amerikaanse landbouwproducten onder de consumenten te promoten in het kader van het „Food Stamp Program” (voedselbonnenprogramma) en de „Buy American Act”. De EU zou soortgelijke maatregelen moeten nemen en zou het strategische belang van Europese preferentie in de verf kunnen zetten middels een „Buy European Act”.

5.   Algemene opmerkingen

Brexit

| 5.1. | De brexit zal een grote impact hebben op de EU, met name op de interne markt en de internationale handel, en daarmee ook op de toekomst van het GLB. Als tijdens de brexitonderhandelingen blijkt dat het VK uit de EU-douane-unie stapt, zouden de huidige handelsstromen als uitgangspunt moeten dienen bij de verdeling van de WTO-quota van de EU-28 tussen het VK en de nieuwe EU. |
| --- | --- |

5.1.

De brexit zal een grote impact hebben op de EU, met name op de interne markt en de internationale handel, en daarmee ook op de toekomst van het GLB. Als tijdens de brexitonderhandelingen blijkt dat het VK uit de EU-douane-unie stapt, zouden de huidige handelsstromen als uitgangspunt moeten dienen bij de verdeling van de WTO-quota van de EU-28 tussen het VK en de nieuwe EU.

Concurrentievermogen, productiviteit en duurzaamheid

| 5.2. | Sinds de hervorming van 1992 en de invoering van rechtstreekse betalingen is concurrentievermogen topprioriteit in het GLB. Maar om het concurrentievermogen en de productiviteit en duurzaamheid naar een hoger plan te tillen, zijn er nieuwe prikkels nodig ter bevordering van innovatie (ontwikkeling, verspreiding en ingebruikname van nieuwe technologieën). |
| --- | --- |

5.2.

Sinds de hervorming van 1992 en de invoering van rechtstreekse betalingen is concurrentievermogen topprioriteit in het GLB. Maar om het concurrentievermogen en de productiviteit en duurzaamheid naar een hoger plan te tillen, zijn er nieuwe prikkels nodig ter bevordering van innovatie (ontwikkeling, verspreiding en ingebruikname van nieuwe technologieën).

| 5.3. | In de agrarische sector moet veel geïnvesteerd worden. Dat kan als het verwachte inkomen toereikend is en als de economische risico’s beheersbaar zijn. In de huidige situatie kan men er niet omheen om de landbouwinkomens te ondersteunen met rechtstreekse betalingen. |
| --- | --- |

5.3.

In de agrarische sector moet veel geïnvesteerd worden. Dat kan als het verwachte inkomen toereikend is en als de economische risico’s beheersbaar zijn. In de huidige situatie kan men er niet omheen om de landbouwinkomens te ondersteunen met rechtstreekse betalingen.

Risico- en crisisbeheer in de landbouw

| 5.4. | EU-producenten hebben tegenwoordig rekening te houden met de wereldmarkten en met het feit dat de prijsschommelingen daar groter zijn. Voorts wordt de landbouw geconfronteerd met extreme natuurverschijnselen, en met meer gezondheidsproblemen doordat het personen- en goederenverkeer is toegenomen (pandemieën). Een en ander heeft aanzienlijke productieverliezen tot gevolg. Het GLB zou moeten zorgen voor specifieke instrumenten waarmee de landbouwsector deze risico’s kan beperken en ondervangen. |
| --- | --- |

5.4.

EU-producenten hebben tegenwoordig rekening te houden met de wereldmarkten en met het feit dat de prijsschommelingen daar groter zijn. Voorts wordt de landbouw geconfronteerd met extreme natuurverschijnselen, en met meer gezondheidsproblemen doordat het personen- en goederenverkeer is toegenomen (pandemieën). Een en ander heeft aanzienlijke productieverliezen tot gevolg. Het GLB zou moeten zorgen voor specifieke instrumenten waarmee de landbouwsector deze risico’s kan beperken en ondervangen.

| 5.5. | Met het huidige GLB zijn er al enkele risicobeheersinstrumenten voorhanden. Interventieprijzen, particuliere opslag, afzetbevordering, termijnmarkten en instrumenten die met de integrale GMO worden verschaft, zouden gehandhaafd of verder ontwikkeld moeten worden. |
| --- | --- |

5.5.

Met het huidige GLB zijn er al enkele risicobeheersinstrumenten voorhanden. Interventieprijzen, particuliere opslag, afzetbevordering, termijnmarkten en instrumenten die met de integrale GMO worden verschaft, zouden gehandhaafd of verder ontwikkeld moeten worden.

| 5.6. | Maar het is hoe dan ook noodzakelijk om nieuwe instrumenten uit te werken:






  — | Marktwaarnemingsmechanismen moeten verder worden ontwikkeld. De Europese Commissie zou verschillende crisisniveaus moeten afbakenen om crisis doeltreffender te voorkomen. Voor een goed functionerende voedselvoorzieningsketen is het van cruciaal belang dat de markten transparanter worden wat productievolumes en prijzen betreft. |
| --- | --- | --- |

5.6.

Maar het is hoe dan ook noodzakelijk om nieuwe instrumenten uit te werken:

—

Marktwaarnemingsmechanismen moeten verder worden ontwikkeld. De Europese Commissie zou verschillende crisisniveaus moeten afbakenen om crisis doeltreffender te voorkomen. Voor een goed functionerende voedselvoorzieningsketen is het van cruciaal belang dat de markten transparanter worden wat productievolumes en prijzen betreft.

| — | Er zou verder geëxperimenteerd moeten worden met systemen op basis van onderlinge fondsen of verzekeringsregelingen (gewas-, omzet- of inkomensverzekeringen) om te onderzoeken of verzekeringsmaatschappijen of andere organen in staat zijn efficiënte opties aan te bieden. We stellen vast dat met de meest recente Amerikaanse landbouwwet (US Farm Bill) de mogelijkheid is ingevoerd om verzekeringsregelingen te gebruiken, maar dat geen enkele van onze handelspartners de „green box” gebruikt om dergelijke verzekeringsinstrumenten bij de WTO te melden. Hoe dan ook zouden eventuele stappen in die richting de concurrentie tussen producenten niet verder mogen verstoren. Voorts moet worden vastgesteld wat zo’n mechanisme kost. |
| --- | --- |

—

Er zou verder geëxperimenteerd moeten worden met systemen op basis van onderlinge fondsen of verzekeringsregelingen (gewas-, omzet- of inkomensverzekeringen) om te onderzoeken of verzekeringsmaatschappijen of andere organen in staat zijn efficiënte opties aan te bieden. We stellen vast dat met de meest recente Amerikaanse landbouwwet (US Farm Bill) de mogelijkheid is ingevoerd om verzekeringsregelingen te gebruiken, maar dat geen enkele van onze handelspartners de „green box” gebruikt om dergelijke verzekeringsinstrumenten bij de WTO te melden. Hoe dan ook zouden eventuele stappen in die richting de concurrentie tussen producenten niet verder mogen verstoren. Voorts moet worden vastgesteld wat zo’n mechanisme kost.

De milieudimensie van het GLB

| 5.7. | De zorg om het milieu is in de landbouw duidelijk een prioriteit. Daarom is bij de laatste hervorming werk gemaakt van de zgn. vergroening. Beleidsmakers hebben er herhaaldelijk op gewezen dat dit een belangrijke ontwikkeling in het GLB is. De milieudimensie van het GLB is even breed als complex, want bij het bedrijven van landbouw spelen bodem, water, biodiversiteit, bosbouw en CO2-emissies een rol. Een efficiënter beleid zou voor de boeren begrijpelijker, haalbaarder en eenvoudiger moeten zijn. |
| --- | --- |

5.7.

De zorg om het milieu is in de landbouw duidelijk een prioriteit. Daarom is bij de laatste hervorming werk gemaakt van de zgn. vergroening. Beleidsmakers hebben er herhaaldelijk op gewezen dat dit een belangrijke ontwikkeling in het GLB is. De milieudimensie van het GLB is even breed als complex, want bij het bedrijven van landbouw spelen bodem, water, biodiversiteit, bosbouw en CO2-emissies een rol. Een efficiënter beleid zou voor de boeren begrijpelijker, haalbaarder en eenvoudiger moeten zijn.

| 5.8. | Betalingen zijn nodig om boeren te vergoeden voor het verlenen van openbare diensten (met name ecosysteemdiensten). |
| --- | --- |

5.8.

Betalingen zijn nodig om boeren te vergoeden voor het verlenen van openbare diensten (met name ecosysteemdiensten).

Een gemeenschappelijk voedselbeleid

| 5.9. | Met name het Nederlandse EU-voorzitterschap heeft gepleit voor een gemeenschappelijk voedselbeleid. Met het nieuwe GLB erkent de EU dat de Europese landbouw meer moet streven naar het duurzaam produceren van veilige levensmiddelen van goede kwaliteit. Het GLB bevordert regelingen waarbij fruit en melk aan kinderen op school worden verstrekt, bedoeld om ze al op jonge leeftijd aan te zetten tot een gezond voedselpatroon. Ook stimuleert het GLB biologische productiemethoden via duidelijke etiketteringsregels die een weloverwogen keuze mogelijk maken, en via specifieke steunregelingen in het kader van het plattelandsontwikkelingsbeleid. |
| --- | --- |

5.9.

Met name het Nederlandse EU-voorzitterschap heeft gepleit voor een gemeenschappelijk voedselbeleid. Met het nieuwe GLB erkent de EU dat de Europese landbouw meer moet streven naar het duurzaam produceren van veilige levensmiddelen van goede kwaliteit. Het GLB bevordert regelingen waarbij fruit en melk aan kinderen op school worden verstrekt, bedoeld om ze al op jonge leeftijd aan te zetten tot een gezond voedselpatroon. Ook stimuleert het GLB biologische productiemethoden via duidelijke etiketteringsregels die een weloverwogen keuze mogelijk maken, en via specifieke steunregelingen in het kader van het plattelandsontwikkelingsbeleid.

| 5.10. | De bevordering van de volksgezondheid en van gezonde eetgewoonten en een gezonde levensstijl valt momenteel onder de bevoegdheid van de lidstaten. Maar de Europese Unie moet garanderen dat alle inwoners van Europa toegang hebben tot goede en gezonde levensmiddelen die voortvloeien uit duurzame voedselsystemen. Europees optreden kan nationale inspanningen aanvullen en coördineren. Tegelijkertijd zou synergie tussen het GLB en een toekomstig Europees voedselbeleid moeten worden bevorderd. |
| --- | --- |

5.10.

De bevordering van de volksgezondheid en van gezonde eetgewoonten en een gezonde levensstijl valt momenteel onder de bevoegdheid van de lidstaten. Maar de Europese Unie moet garanderen dat alle inwoners van Europa toegang hebben tot goede en gezonde levensmiddelen die voortvloeien uit duurzame voedselsystemen. Europees optreden kan nationale inspanningen aanvullen en coördineren. Tegelijkertijd zou synergie tussen het GLB en een toekomstig Europees voedselbeleid moeten worden bevorderd.

| 5.11. | Gezien de verwachtingen van de burgers en de vraag van de consumenten zou er in het bijzonder geijverd moeten worden voor de ontwikkeling van plaatselijke voedselsystemen en dus van korte toeleveringsketens, met name voor collectieve cateringfaciliteiten. |
| --- | --- |

5.11.

Gezien de verwachtingen van de burgers en de vraag van de consumenten zou er in het bijzonder geijverd moeten worden voor de ontwikkeling van plaatselijke voedselsystemen en dus van korte toeleveringsketens, met name voor collectieve cateringfaciliteiten.

Klimaatbeleid en het GLB

| 5.12. | Sinds 1990 is de ecologische voetafdruk van de landbouw kleiner geworden. Toch is er nog steeds werk aan de winkel om de emissies door de landbouw met het oog op 2030 terug te dringen. Dit moet zijn beslag krijgen met instandhouding van een Europees landbouwmodel en met een kostenefficiënt uitstootverminderingsbeleid. Er zijn mogelijkheden om het koolstofgehalte in de bodem op te voeren en om fossiele energie en petrochemische producten te vervangen door land- en bosbouwproducten. |
| --- | --- |

5.12.

Sinds 1990 is de ecologische voetafdruk van de landbouw kleiner geworden. Toch is er nog steeds werk aan de winkel om de emissies door de landbouw met het oog op 2030 terug te dringen. Dit moet zijn beslag krijgen met instandhouding van een Europees landbouwmodel en met een kostenefficiënt uitstootverminderingsbeleid. Er zijn mogelijkheden om het koolstofgehalte in de bodem op te voeren en om fossiele energie en petrochemische producten te vervangen door land- en bosbouwproducten.

| 5.13. | De meervoudige doelstellingen van de agrarische en landgebruiksector, die minder mogelijkheden biedt om de klimaatverandering af te zwakken, moeten worden onderkend. Dat geldt ook voor de noodzaak om coherentie tussen de EU-doelstellingen inzake voedselzekerheid en die inzake klimaatverandering te waarborgen (1). |
| --- | --- |

5.13.

De meervoudige doelstellingen van de agrarische en landgebruiksector, die minder mogelijkheden biedt om de klimaatverandering af te zwakken, moeten worden onderkend. Dat geldt ook voor de noodzaak om coherentie tussen de EU-doelstellingen inzake voedselzekerheid en die inzake klimaatverandering te waarborgen (1).

Onderzoek, innovatie en adviseringssystemen

| 5.14. | Op boerderijen, in proefstations en in laboratoria worden voortdurend belangrijke innovaties ontdekt. Er zou meer werk moeten worden gemaakt van onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten waarmee de ontwikkeling van de landbouw in de richting van duurzamere systemen in goede banen kan worden geleid. Absoluut noodzakelijk is ook dat deze innovaties onder de aandacht van andere stakeholders worden gebracht. Landbouwvoorlichtingsdiensten, samenwerking tussen stakeholders en andere manieren om innovatie te verspreiden en navolgenswaardige methoden te delen, moeten gepromoot worden. |
| --- | --- |

5.14.

Op boerderijen, in proefstations en in laboratoria worden voortdurend belangrijke innovaties ontdekt. Er zou meer werk moeten worden gemaakt van onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten waarmee de ontwikkeling van de landbouw in de richting van duurzamere systemen in goede banen kan worden geleid. Absoluut noodzakelijk is ook dat deze innovaties onder de aandacht van andere stakeholders worden gebracht. Landbouwvoorlichtingsdiensten, samenwerking tussen stakeholders en andere manieren om innovatie te verspreiden en navolgenswaardige methoden te delen, moeten gepromoot worden.

| 5.15. | Het landbouwonderzoeksprogramma van de EU zou in de komende programmeringsperiode versterkt moeten worden om rekening te houden met de uitdagingen en het geostrategische belang van voedsel in de 21e eeuw. De digitalisering van de landbouw zou na de groene revolutie van de 20e eeuw wel eens de volgende agrarische revolutie kunnen worden. |
| --- | --- |

5.15.

Het landbouwonderzoeksprogramma van de EU zou in de komende programmeringsperiode versterkt moeten worden om rekening te houden met de uitdagingen en het geostrategische belang van voedsel in de 21e eeuw. De digitalisering van de landbouw zou na de groene revolutie van de 20e eeuw wel eens de volgende agrarische revolutie kunnen worden.

Werking van de toeleveringsketen

| 5.16. | Het is duidelijk aangetoond dat de voedselvoorzieningsketen in bijna alle lidstaten slecht functioneert als gevolg van de hoge mate van concentratie in de downstreamsector. Hierdoor is er geen sprake van een eerlijke verdeling van de meerwaarde tussen de verschillende betrokkenen in de keten. |
| --- | --- |

5.16.

Het is duidelijk aangetoond dat de voedselvoorzieningsketen in bijna alle lidstaten slecht functioneert als gevolg van de hoge mate van concentratie in de downstreamsector. Hierdoor is er geen sprake van een eerlijke verdeling van de meerwaarde tussen de verschillende betrokkenen in de keten.

| 5.17. | Aangezien de EU bevoegd is voor mededingings- en internemarktkwesties, zou dit probleem op Europees niveau moeten worden aangepakt. De Europese Commissie zou Europese regelgevingskaders moeten voorstellen om de contractuele betrekkingen binnen de keten te reguleren en voor boeren wettelijke mogelijkheden te scheppen collectieve acties op touw te zetten. Producentenorganisaties zijn immers belangrijke spelers in de voedselvoorzieningsketen en dragen ertoe bij dat de positie van producenten wordt versterkt. Het volgende GLB zou de onderhandelingsmacht van producentenorganisaties ten goede moeten komen. Er zou rekening moeten worden gehouden met de resultaten van het werk van de taskforce voor de landbouwmarkt (Agricultural Market Task Force — AMTF). |
| --- | --- |

5.17.

Aangezien de EU bevoegd is voor mededingings- en internemarktkwesties, zou dit probleem op Europees niveau moeten worden aangepakt. De Europese Commissie zou Europese regelgevingskaders moeten voorstellen om de contractuele betrekkingen binnen de keten te reguleren en voor boeren wettelijke mogelijkheden te scheppen collectieve acties op touw te zetten. Producentenorganisaties zijn immers belangrijke spelers in de voedselvoorzieningsketen en dragen ertoe bij dat de positie van producenten wordt versterkt. Het volgende GLB zou de onderhandelingsmacht van producentenorganisaties ten goede moeten komen. Er zou rekening moeten worden gehouden met de resultaten van het werk van de taskforce voor de landbouwmarkt (Agricultural Market Task Force — AMTF).

| 5.18. | Het GLB moet worden aangepast aan de realiteit van de zich snel voltrekkende economische veranderingen. De artikelen 219 tot en met 222 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 dienen verder te worden uitgewerkt om ervoor te zorgen dat ze voor de Europese Commissie en de producent werkbaar en haalbaar zijn. |
| --- | --- |

5.18.

Het GLB moet worden aangepast aan de realiteit van de zich snel voltrekkende economische veranderingen. De artikelen 219 tot en met 222 van Verordening (EU) nr. 1308/2013 dienen verder te worden uitgewerkt om ervoor te zorgen dat ze voor de Europese Commissie en de producent werkbaar en haalbaar zijn.

Internationale handel

| 5.19. | Door de wereldhandel en de open markten wordt het concurrentievermogen versterkt en zou de prijs van voedsel kunnen dalen. Wel hecht de EU in dit verband zeer sterk aan eerlijke handel, want alleen dan is het mogelijk om met gebruikmaking van dezelfde productiemethoden en regels te concurreren met derde landen. Non-tarifaire belemmeringen kunnen de internationale ontwikkeling in gevaar brengen. Er zijn vele uiteenlopende oplossingen om voor wereldwijde voedselzekerheid te zorgen, en daarbij moet in verband met de toename van de agrarische export ook voor de handel een rol zijn weggelegd. |
| --- | --- |

5.19.

Door de wereldhandel en de open markten wordt het concurrentievermogen versterkt en zou de prijs van voedsel kunnen dalen. Wel hecht de EU in dit verband zeer sterk aan eerlijke handel, want alleen dan is het mogelijk om met gebruikmaking van dezelfde productiemethoden en regels te concurreren met derde landen. Non-tarifaire belemmeringen kunnen de internationale ontwikkeling in gevaar brengen. Er zijn vele uiteenlopende oplossingen om voor wereldwijde voedselzekerheid te zorgen, en daarbij moet in verband met de toename van de agrarische export ook voor de handel een rol zijn weggelegd.

| 5.20. | Het GLB en het handelsbeleid moeten er wel voor zorgen dat Europese producenten op voet van gelijkheid kunnen concurreren met niet-EU-producenten die naar de EU uitvoeren. De EU zou derhalve moeten eisen dat ingevoerde producten aan dezelfde normen voldoen. |
| --- | --- |

5.20.

Het GLB en het handelsbeleid moeten er wel voor zorgen dat Europese producenten op voet van gelijkheid kunnen concurreren met niet-EU-producenten die naar de EU uitvoeren. De EU zou derhalve moeten eisen dat ingevoerde producten aan dezelfde normen voldoen.

Europese begroting

| 5.21. | Het GLB wordt van oudsher gefinancierd op Europees niveau. Een aanzienlijk deel van de EU-begroting (38 % in 2015) gaat naar het GLB, en toch vertegenwoordigt het desbetreffende bedrag maar 0,4 % van de Europese overheidsuitgaven. De GLB-begroting is kleiner dan het landbouwbudget van de VS en China. Daarbij komt dat de GLB-begroting de voorbije jaren stabiel is gebleven of zelfs kleiner is geworden, ofschoon de EU is uitgebreid. Het GLB moet kunnen reageren op de vele belangrijke uitdagingen waarmee het te maken zal krijgen, en daarom is het zaak dat de begroting voor het landbouwbeleid op Europees niveau wordt verhoogd. |
| --- | --- |

5.21.

Het GLB wordt van oudsher gefinancierd op Europees niveau. Een aanzienlijk deel van de EU-begroting (38 % in 2015) gaat naar het GLB, en toch vertegenwoordigt het desbetreffende bedrag maar 0,4 % van de Europese overheidsuitgaven. De GLB-begroting is kleiner dan het landbouwbudget van de VS en China. Daarbij komt dat de GLB-begroting de voorbije jaren stabiel is gebleven of zelfs kleiner is geworden, ofschoon de EU is uitgebreid. Het GLB moet kunnen reageren op de vele belangrijke uitdagingen waarmee het te maken zal krijgen, en daarom is het zaak dat de begroting voor het landbouwbeleid op Europees niveau wordt verhoogd.

| 5.22. | Sommige specifieke aspecten van de Europese begroting, zoals het jaarperiodiciteitsbeginsel, maken de formulering van het GLB allesbehalve gemakkelijker. Onderlinge fondsen of crisismaatregelen worden hierdoor beperkt. Bovendien vormt de verdeling van het budget een bron van politieke spanningen die tot inefficiëntie kan leiden. |
| --- | --- |

5.22.

Sommige specifieke aspecten van de Europese begroting, zoals het jaarperiodiciteitsbeginsel, maken de formulering van het GLB allesbehalve gemakkelijker. Onderlinge fondsen of crisismaatregelen worden hierdoor beperkt. Bovendien vormt de verdeling van het budget een bron van politieke spanningen die tot inefficiëntie kan leiden.

Vereenvoudiging

| 5.23. | Vereenvoudiging is al jarenlang een prioriteit in het GLB, en vooral in de eerste jaren van de doorvoering van de GLB-hervorming van 2013. Bij de volgende hervorming zou vereenvoudiging echter de eerste onderliggende prioriteit moeten zijn. In het bijzonder is het zaak om adequate controles en regelingen voor proportionele sancties te verbeteren. Momenteel kunnen kortingen op de steun voor vergroeningsmaatregelen en maatregelen inzake de randvoorwaarden onredelijk en buitenproportioneel zijn. Het is van het grootste belang om ervoor te zorgen dat rechtstreekse steun tijdig wordt uitbetaald. |
| --- | --- |

5.23.

Vereenvoudiging is al jarenlang een prioriteit in het GLB, en vooral in de eerste jaren van de doorvoering van de GLB-hervorming van 2013. Bij de volgende hervorming zou vereenvoudiging echter de eerste onderliggende prioriteit moeten zijn. In het bijzonder is het zaak om adequate controles en regelingen voor proportionele sancties te verbeteren. Momenteel kunnen kortingen op de steun voor vergroeningsmaatregelen en maatregelen inzake de randvoorwaarden onredelijk en buitenproportioneel zijn. Het is van het grootste belang om ervoor te zorgen dat rechtstreekse steun tijdig wordt uitbetaald.

Structuur van het GLB

| 5.24. | Het GLB stoelt al decennialang op twee pijlers. De eerste pijler wordt volledig door de EU gefinancierd. De tweede daarentegen wordt gecofinancierd en aan de behoeften van iedere lidstaat aangepast via meerjarenprogramma’s. Daar de lidstaten en regio’s allemaal hun eigen kenmerken en verschillende behoeften hebben, is het zaak om in het toekomstige GLB aan de tweepijlerstructuur vast te houden. |
| --- | --- |

5.24.

Het GLB stoelt al decennialang op twee pijlers. De eerste pijler wordt volledig door de EU gefinancierd. De tweede daarentegen wordt gecofinancierd en aan de behoeften van iedere lidstaat aangepast via meerjarenprogramma’s. Daar de lidstaten en regio’s allemaal hun eigen kenmerken en verschillende behoeften hebben, is het zaak om in het toekomstige GLB aan de tweepijlerstructuur vast te houden.

Voorbereiding van het GLB voor de periode na 2020

| 5.25. | De Commissie zegt in haar op 25 oktober 2016 gepubliceerde werkprogramma voor 2017 dat ze verder zal werken aan en brede consultatie zal voeren over de vereenvoudiging en modernisering van het GLB, zodat dit maximaal kan bijdragen aan de tien prioriteiten van de Commissie en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling. Het is belangrijk dat Europese maatschappelijke organisaties actief bij dit proces worden betrokken. |
| --- | --- |

5.25.

De Commissie zegt in haar op 25 oktober 2016 gepubliceerde werkprogramma voor 2017 dat ze verder zal werken aan en brede consultatie zal voeren over de vereenvoudiging en modernisering van het GLB, zodat dit maximaal kan bijdragen aan de tien prioriteiten van de Commissie en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling. Het is belangrijk dat Europese maatschappelijke organisaties actief bij dit proces worden betrokken.

Brussel, 15 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Conclusies van de Europese Raad van 23 en 24 oktober 2014, paragraaf 2.14.

1

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/28 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/28

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de toepassing van „nudging” in het EU-beleid

(initiatiefadvies)

(2017/C 075/05)

| Rapporteur: | Thierry LIBAERT |
| --- | --- |

Rapporteur:

Thierry LIBAERT

| Besluit van de voltallige vergadering | 21.1.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | artikel 29, lid 2, rvo |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 24.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 162/3/3 |

Besluit van de voltallige vergadering

21.1.2016

Rechtsgrondslag

artikel 29, lid 2, rvo

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

24.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

162/3/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Nudging wordt beschouwd als een aanvulling op de beleidsinstrumenten waarvan de Europese overheden op dit moment al gebruikmaken (informatie en bewustmaking, financiële stimulansen, wetgeving en de voorbeeldfunctie), maar zou daarnaast ook van groot nut kunnen zijn bij de aanpak van bepaalde maatschappelijke, ecologische en economische problemen. |
| --- | --- |

1.1.

Nudging wordt beschouwd als een aanvulling op de beleidsinstrumenten waarvan de Europese overheden op dit moment al gebruikmaken (informatie en bewustmaking, financiële stimulansen, wetgeving en de voorbeeldfunctie), maar zou daarnaast ook van groot nut kunnen zijn bij de aanpak van bepaalde maatschappelijke, ecologische en economische problemen.

| 1.2. | De overheid moet worden aangemoedigd om naast het traditionele instrumentarium gebruik te maken van nudging; met name de nieuwe benadering van individueel gedrag verdient aandacht. Zo zou nudging deel kunnen gaan uitmaken van het algemene beleidskader, zodat de desbetreffende maatregelen sneller en goedkoper kunnen worden uitgevoerd. Het gaat om een flexibel en eenvoudig instrument dat kan worden ingezet in diverse situaties en door verschillende categorieën actoren, te weten intergouvernementele organen, de interne afdelingen van de verschillende ministeries, territoriale overheden, ngo’s, particuliere actoren enz. |
| --- | --- |

1.2.

De overheid moet worden aangemoedigd om naast het traditionele instrumentarium gebruik te maken van nudging; met name de nieuwe benadering van individueel gedrag verdient aandacht. Zo zou nudging deel kunnen gaan uitmaken van het algemene beleidskader, zodat de desbetreffende maatregelen sneller en goedkoper kunnen worden uitgevoerd. Het gaat om een flexibel en eenvoudig instrument dat kan worden ingezet in diverse situaties en door verschillende categorieën actoren, te weten intergouvernementele organen, de interne afdelingen van de verschillende ministeries, territoriale overheden, ngo’s, particuliere actoren enz.

| 1.3. | In het bijzonder dient aandacht te worden besteed aan vormen van nudging die aansluiten bij onder meer sociale en milieudoelstellingen (ecologische/energietransitie, strijd tegen verspilling van middelen, sociaal welzijn, verbetering van de volksgezondheid enz.). Waar de traditionele beleidsmaatregelen weinig efficiënt of te duur blijken te zijn om bepaalde van te voren afgebakende gemeenschappelijke doelstellingen te bereiken, kan nudging worden ingezet. |
| --- | --- |

1.3.

In het bijzonder dient aandacht te worden besteed aan vormen van nudging die aansluiten bij onder meer sociale en milieudoelstellingen (ecologische/energietransitie, strijd tegen verspilling van middelen, sociaal welzijn, verbetering van de volksgezondheid enz.). Waar de traditionele beleidsmaatregelen weinig efficiënt of te duur blijken te zijn om bepaalde van te voren afgebakende gemeenschappelijke doelstellingen te bereiken, kan nudging worden ingezet.

| 1.4. | Alle mogelijke betrokkenen (overheden, instanties, ondernemingen, verenigingen, ngo’s enz.) moeten ertoe worden aangezet om op Europees niveau informatie en goede praktijken met betrekking tot nudging uit te wisselen. Eventueel kan worden overwogen een platform om de initiatieven in kaart te brengen op te richten, en/of een speciale waarnemingspost. |
| --- | --- |

1.4.

Alle mogelijke betrokkenen (overheden, instanties, ondernemingen, verenigingen, ngo’s enz.) moeten ertoe worden aangezet om op Europees niveau informatie en goede praktijken met betrekking tot nudging uit te wisselen. Eventueel kan worden overwogen een platform om de initiatieven in kaart te brengen op te richten, en/of een speciale waarnemingspost.

| 1.5. | Er moet diepgaand onderzoek worden verricht naar de manier waarop de impact van nudging kan verschillen, afhankelijk van de culturele, sociaal-economische of regionale context. Op die manier kan meer inzicht worden verkregen in de voordelen en beperkingen van het verspreiden en overdragen van nudging tussen verschillende landen of sectoren. Met name de vraag hoe lang de invloed van nudging op het gedrag blijft nawerken, verdient nadere studie. |
| --- | --- |

1.5.

Er moet diepgaand onderzoek worden verricht naar de manier waarop de impact van nudging kan verschillen, afhankelijk van de culturele, sociaal-economische of regionale context. Op die manier kan meer inzicht worden verkregen in de voordelen en beperkingen van het verspreiden en overdragen van nudging tussen verschillende landen of sectoren. Met name de vraag hoe lang de invloed van nudging op het gedrag blijft nawerken, verdient nadere studie.

| 1.6. | Verduidelijking van de algemene voorwaarden voor het gebruik van nudging kan de negatieve gevolgen ervan beperken en ethische bezwaren wegnemen. De diverse betrokken partijen zouden in gezamenlijk overleg een op Europees niveau goed te keuren handvest van goede praktijken inzake nudging kunnen opstellen; de uitvoering daarvan zou worden overgelaten aan de individuele lidstaten. Ook kunnen richtsnoeren worden gepubliceerd en verstrekt aan de betrokken actoren. |
| --- | --- |

1.6.

Verduidelijking van de algemene voorwaarden voor het gebruik van nudging kan de negatieve gevolgen ervan beperken en ethische bezwaren wegnemen. De diverse betrokken partijen zouden in gezamenlijk overleg een op Europees niveau goed te keuren handvest van goede praktijken inzake nudging kunnen opstellen; de uitvoering daarvan zou worden overgelaten aan de individuele lidstaten. Ook kunnen richtsnoeren worden gepubliceerd en verstrekt aan de betrokken actoren.

| 1.7. | Het zou nuttig zijn procedures uit te werken voor informatie over het gebruik van de verschillende soorten nudging, zodat een en ander ook helder is voor de doelgroepen. Om een zo breed mogelijk draagvlak te creëren moet nudging worden begrepen, besproken en gedeeld. Op die manier kunnen ontsporingen en misbruik worden vermeden. |
| --- | --- |

1.7.

Het zou nuttig zijn procedures uit te werken voor informatie over het gebruik van de verschillende soorten nudging, zodat een en ander ook helder is voor de doelgroepen. Om een zo breed mogelijk draagvlak te creëren moet nudging worden begrepen, besproken en gedeeld. Op die manier kunnen ontsporingen en misbruik worden vermeden.

| 1.8. | Met een echte gedragscode kan worden voorkomen dat nudging wordt ingezet voor onverantwoorde doelstellingen. Bij de uitwerking van richtsnoeren voor nudging moet aan vier voorwaarden worden voldaan: het proces moet transparant zijn, de betrokkenen moeten de nodige armslag krijgen en hun eigen weg kunnen kiezen, de verstrekte informatie moet betrouwbaar zijn en er mag mensen geen schuldgevoel worden aangepraat. |
| --- | --- |

1.8.

Met een echte gedragscode kan worden voorkomen dat nudging wordt ingezet voor onverantwoorde doelstellingen. Bij de uitwerking van richtsnoeren voor nudging moet aan vier voorwaarden worden voldaan: het proces moet transparant zijn, de betrokkenen moeten de nodige armslag krijgen en hun eigen weg kunnen kiezen, de verstrekte informatie moet betrouwbaar zijn en er mag mensen geen schuldgevoel worden aangepraat.

| 1.9. | Er moeten regelingen worden getroffen voor de follow-up en evaluatie van nudging aan de hand van diverse criteria (op sociaal, economisch en milieuvlak). In een eerste proeffase zou kunnen worden nagegaan welke invloed nudging precies heeft naargelang de aard, de doelgroep, de context enz. Op die manier zijn snelle aanpassingen mogelijk mochten de resultaten tegenvallen, en kan het hele project worden afgeblazen mocht een bepaalde vorm van nudging inefficiënt blijken te zijn. |
| --- | --- |

1.9.

Er moeten regelingen worden getroffen voor de follow-up en evaluatie van nudging aan de hand van diverse criteria (op sociaal, economisch en milieuvlak). In een eerste proeffase zou kunnen worden nagegaan welke invloed nudging precies heeft naargelang de aard, de doelgroep, de context enz. Op die manier zijn snelle aanpassingen mogelijk mochten de resultaten tegenvallen, en kan het hele project worden afgeblazen mocht een bepaalde vorm van nudging inefficiënt blijken te zijn.

| 1.10. | Wat opleiding betreft (zowel op basis- als vervolgniveau) moet extra aandacht uitgaan naar vakken die verband houden met de gedragseconomie. Zo kan de kennis van nudging worden verbeterd en zullen de verschillende doelgroepen (overheidsambtenaren, personeel van ondernemingen, verkozenen enz.) met meer beleid en oordeelsvermogen gebruik kunnen maken van dit instrument. Aangezien nudging uitgaat van een transversale benadering houdt dit ook in dat de scheiding tussen de verschillende universitaire vakgebieden ongedaan wordt gemaakt. |
| --- | --- |

1.10.

Wat opleiding betreft (zowel op basis- als vervolgniveau) moet extra aandacht uitgaan naar vakken die verband houden met de gedragseconomie. Zo kan de kennis van nudging worden verbeterd en zullen de verschillende doelgroepen (overheidsambtenaren, personeel van ondernemingen, verkozenen enz.) met meer beleid en oordeelsvermogen gebruik kunnen maken van dit instrument. Aangezien nudging uitgaat van een transversale benadering houdt dit ook in dat de scheiding tussen de verschillende universitaire vakgebieden ongedaan wordt gemaakt.

| 1.11. | Om de mogelijkheden van nudging zo goed mogelijk te benutten moet de nodige flexibiliteit aan de dag worden gelegd. Nudging is immers geen panacee, net zo min als de andere instrumenten die de overheid tot haar beschikking heeft, en eigenlijk ook geen echte nieuwigheid, maar het is wel een nuttige en zeer welkome aanvulling om bepaalde gedragingen te doen evolueren. De grootste troef van nudging is dat beleidsmakers ertoe worden aangezet om rekening te houden met de psychologische dimensie van gedragingen, en niet enkel met hun „economische rationaliteit”. |
| --- | --- |

1.11.

Om de mogelijkheden van nudging zo goed mogelijk te benutten moet de nodige flexibiliteit aan de dag worden gelegd. Nudging is immers geen panacee, net zo min als de andere instrumenten die de overheid tot haar beschikking heeft, en eigenlijk ook geen echte nieuwigheid, maar het is wel een nuttige en zeer welkome aanvulling om bepaalde gedragingen te doen evolueren. De grootste troef van nudging is dat beleidsmakers ertoe worden aangezet om rekening te houden met de psychologische dimensie van gedragingen, en niet enkel met hun „economische rationaliteit”.

| 1.12. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) zou de eerste Europese conferentie over nudging moeten organiseren; dit zou voor de gebruikers een unieke gelegenheid betekenen om binnen de Europese Unie ervaringen uit te wisselen. |
| --- | --- |

1.12.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) zou de eerste Europese conferentie over nudging moeten organiseren; dit zou voor de gebruikers een unieke gelegenheid betekenen om binnen de Europese Unie ervaringen uit te wisselen.

| 1.13. | Om het hoofd te bieden aan de ingrijpende overgang naar een nieuw economisch model met belangrijke systemische gevolgen op tal van gebieden, zou er binnen het EESC een nieuwe permanente horizontale structuur moeten komen om zich te buigen over deze ontwikkelingen, waartoe ook nudging en aanverwante kwesties als de kringloopeconomie, de deeleconomie en de functionele economie behoren. |
| --- | --- |

1.13.

Om het hoofd te bieden aan de ingrijpende overgang naar een nieuw economisch model met belangrijke systemische gevolgen op tal van gebieden, zou er binnen het EESC een nieuwe permanente horizontale structuur moeten komen om zich te buigen over deze ontwikkelingen, waartoe ook nudging en aanverwante kwesties als de kringloopeconomie, de deeleconomie en de functionele economie behoren.

2.   Een vijfde instrument voor de overheid

| 2.1. | De overheid beschikt over vier klassieke instrumenten om gedragsveranderingen te bewerkstelligen, te weten voorlichting en bewustmaking, financiële stimulansen, wetgeving (verbod of verplichting) en de voorbeeldfunctie. De ervaring leert echter dat deze vier instrumenten geen wondermiddelen zijn, met name wat het bevorderen van verantwoord gedrag en verantwoorde consumptie (waarbij minder natuurlijke hulpbronnen worden verbruikt) aangaat. Vaak is er immers nog steeds een discrepantie tussen de bewustwording van individuen en hun dagelijkse gewoonten. |
| --- | --- |

2.1.

De overheid beschikt over vier klassieke instrumenten om gedragsveranderingen te bewerkstelligen, te weten voorlichting en bewustmaking, financiële stimulansen, wetgeving (verbod of verplichting) en de voorbeeldfunctie. De ervaring leert echter dat deze vier instrumenten geen wondermiddelen zijn, met name wat het bevorderen van verantwoord gedrag en verantwoorde consumptie (waarbij minder natuurlijke hulpbronnen worden verbruikt) aangaat. Vaak is er immers nog steeds een discrepantie tussen de bewustwording van individuen en hun dagelijkse gewoonten.

| 2.2. | Het waarom van die kloof tussen intenties en daden is bestudeerd door economen en gedragswetenschappers — deze laatsten houden zich specifiek bezig met het verwerven van inzicht in de factoren die het gedrag van individuen beïnvloeden. Onderzoekers uit de gedragswetenschappen zijn ervan overtuigd dat onze individuele acties worden bepaald door een veelheid van factoren. Wij zijn complexe, zeer emotionele en maar in beperkte mate rationele wezens, die worden beïnvloed door anderen en sociale interactie, maar ook door de context en de omgeving waarin we onze beslissingen nemen. |
| --- | --- |

2.2.

Het waarom van die kloof tussen intenties en daden is bestudeerd door economen en gedragswetenschappers — deze laatsten houden zich specifiek bezig met het verwerven van inzicht in de factoren die het gedrag van individuen beïnvloeden. Onderzoekers uit de gedragswetenschappen zijn ervan overtuigd dat onze individuele acties worden bepaald door een veelheid van factoren. Wij zijn complexe, zeer emotionele en maar in beperkte mate rationele wezens, die worden beïnvloed door anderen en sociale interactie, maar ook door de context en de omgeving waarin we onze beslissingen nemen.

| 2.3. | In feite worden onze besluiten en gedragingen hoofdzakelijk ingegeven door wat Daniel Kahneman, Nobelprijs economie, ons „systeem 1” heeft genoemd: een vrijwel onbewuste, automatische en zeer snelle manier van denken die het ons mogelijk maakt dagelijks meerdere beslissingen te nemen met een minimale inspanning en spaarzaam gebruik van aandacht, maar die werkt op basis van stereotypen en associaties en ons al te vaak de wiskundige rationaliteit doet vergeten. |
| --- | --- |

2.3.

In feite worden onze besluiten en gedragingen hoofdzakelijk ingegeven door wat Daniel Kahneman, Nobelprijs economie, ons „systeem 1” heeft genoemd: een vrijwel onbewuste, automatische en zeer snelle manier van denken die het ons mogelijk maakt dagelijks meerdere beslissingen te nemen met een minimale inspanning en spaarzaam gebruik van aandacht, maar die werkt op basis van stereotypen en associaties en ons al te vaak de wiskundige rationaliteit doet vergeten.

3.   Rekening houden met gedrag om keuzes te bepalen

| 3.1. | Volgens de gedragseconomie (behavioral economics) zouden de traditionele overheidsinstrumenten wel eens kunnen tekortschieten als het erom gaat een gedragswijziging te bewerkstelligen, omdat zij geen rekening houden met de verschillende aspecten die de besluitvorming kunnen beïnvloeden. Deze vaststelling is het uitgangspunt van het eerste werk over nudging (1), van de hand van twee Amerikaanse hoogleraren, Richard THALER (docent economie in Chicago en eminent gedragseconoom) en Cass SUNSTEIN (docent recht aan Harvard). Kernidee van dit werk uit 2008 is dat gedragsveranderingen moeten berusten op „zachte dwang”. De auteurs omschrijven nudging als „elk aspect van het geheel aan keuzes dat het gedrag van mensen op voorspelbare wijze verandert, zonder bepaalde opties te verbieden of de financiële prikkels wezenlijk te wijzigen”. Nudging is nooit dwingend van aard; alleen handelingen die moeiteloos te vermijden zijn kunnen het onderwerp zijn van nudging. |
| --- | --- |

3.1.

Volgens de gedragseconomie (behavioral economics) zouden de traditionele overheidsinstrumenten wel eens kunnen tekortschieten als het erom gaat een gedragswijziging te bewerkstelligen, omdat zij geen rekening houden met de verschillende aspecten die de besluitvorming kunnen beïnvloeden. Deze vaststelling is het uitgangspunt van het eerste werk over nudging (1), van de hand van twee Amerikaanse hoogleraren, Richard THALER (docent economie in Chicago en eminent gedragseconoom) en Cass SUNSTEIN (docent recht aan Harvard). Kernidee van dit werk uit 2008 is dat gedragsveranderingen moeten berusten op „zachte dwang”. De auteurs omschrijven nudging als „elk aspect van het geheel aan keuzes dat het gedrag van mensen op voorspelbare wijze verandert, zonder bepaalde opties te verbieden of de financiële prikkels wezenlijk te wijzigen”. Nudging is nooit dwingend van aard; alleen handelingen die moeiteloos te vermijden zijn kunnen het onderwerp zijn van nudging.

| 3.2. | Nudging is bedoeld om het geheel aan keuzes zo te presenteren dat de keuze die wordt beschouwd als gunstig voor het individu en/of de gemeenschap, naar voren wordt geschoven, zonder het aantal of de aard van de beschikbare keuzemogelijkheden te wijzigen. Zaak is de consument of gebruiker ertoe aan te zetten de als beter beschouwde keuze te maken. Nudging bezit drie kenmerken: mensen krijgen volledige keuzevrijheid, een en ander is eenvoudig in te voeren, en de kosten zijn beperkt. |
| --- | --- |

3.2.

Nudging is bedoeld om het geheel aan keuzes zo te presenteren dat de keuze die wordt beschouwd als gunstig voor het individu en/of de gemeenschap, naar voren wordt geschoven, zonder het aantal of de aard van de beschikbare keuzemogelijkheden te wijzigen. Zaak is de consument of gebruiker ertoe aan te zetten de als beter beschouwde keuze te maken. Nudging bezit drie kenmerken: mensen krijgen volledige keuzevrijheid, een en ander is eenvoudig in te voeren, en de kosten zijn beperkt.

| 3.3. | In een aantal landen gaat de overheid steeds meer belangstelling aan de dag leggen voor nudging. Er zijn dan ook twee grote voordelen: er is geen sprake van beperking van de individuele vrijheid, en er kunnen mooie resultaten bereikt worden zonder dat er veel geld mee gemoeid is. Nudging kan daarom een aanvulling vormen op de beleidsmaatregelen van de overheid om mensen aan te zetten tot meer verantwoord gedrag op het gebied van gezondheid, milieu e.d. Daarenboven maakt nudging het mensen makkelijker te kiezen en een besluit te nemen. |
| --- | --- |

3.3.

In een aantal landen gaat de overheid steeds meer belangstelling aan de dag leggen voor nudging. Er zijn dan ook twee grote voordelen: er is geen sprake van beperking van de individuele vrijheid, en er kunnen mooie resultaten bereikt worden zonder dat er veel geld mee gemoeid is. Nudging kan daarom een aanvulling vormen op de beleidsmaatregelen van de overheid om mensen aan te zetten tot meer verantwoord gedrag op het gebied van gezondheid, milieu e.d. Daarenboven maakt nudging het mensen makkelijker te kiezen en een besluit te nemen.

4.   Nudging: één begrip, verschillende instrumenten

| 4.1. | De standaardoptie. Bedoeling is een standaardoplossing voor te stellen, die de beste is in de ogen van de desbetreffende autoriteit, maar ook het makkelijkst uitvoerbaar. Daarbij wordt uitgegaan van de menselijke inertie. Zo wordt er bij de aangifte van de inkomstenbelasting in Frankrijk sinds 2005 vanuit gegaan dat gezinnen over een televisietoestel beschikken. Daardoor is het fraudepercentage naar schatting van 6 % gedaald tot 1 %. Ook banken, energieleveranciers en andere bedrijven maken steeds vaker gebruik van de standaardkeuze; zo zullen zij bijvoorbeeld hun factuur niet op papier maar elektronisch versturen, en kiezen voor dubbelzijdig printen. |
| --- | --- |

4.1.

De standaardoptie. Bedoeling is een standaardoplossing voor te stellen, die de beste is in de ogen van de desbetreffende autoriteit, maar ook het makkelijkst uitvoerbaar. Daarbij wordt uitgegaan van de menselijke inertie. Zo wordt er bij de aangifte van de inkomstenbelasting in Frankrijk sinds 2005 vanuit gegaan dat gezinnen over een televisietoestel beschikken. Daardoor is het fraudepercentage naar schatting van 6 % gedaald tot 1 %. Ook banken, energieleveranciers en andere bedrijven maken steeds vaker gebruik van de standaardkeuze; zo zullen zij bijvoorbeeld hun factuur niet op papier maar elektronisch versturen, en kiezen voor dubbelzijdig printen.

| 4.2. | De macht van sociale regels, die door voorstanders van nudging wordt beschouwd als een doorslaggevend element in gedragsverandering. Dankzij deze macht kunnen mensen in een bepaalde richting worden gestuurd. Meestal gaat het erom de aandacht te vestigen op gedrag dat gangbaar is in de naaste omgeving (buren, collega’s enz.). De boodschap is bedoeld om individuen ertoe te brengen zich op dezelfde manier te gaan gedragen en zich aan te passen aan de sociale norm. In 2011 heeft energieleverancier Opower in de Verenigde Staten een experiment uitgevoerd. Op grond van gegevens over het elektriciteitsverbruik van 600 000 huishoudens, werden berichten verstuurd waarin bijvoorbeeld het volgende te lezen stond: „U heeft vorige maand 15 % meer elektriciteit verbruikt dan uw zuinigere buren.” Aan de hand van diagrammen konden mensen hun elektriciteitsverbruik vergelijken met dat van hun buren en andere gebruikers; met een smiley werd aangegeven of het verbruik gedaald was. Bij de deelnemende huishoudens werd achteraf een gemiddelde daling van het elektriciteitsverbruik van 2 % vastgesteld, wat volgens Opower neerkwam op een totale besparing van 250 miljoen USD (2). Bij tal van vergelijkbare experimenten werd dalingen van het energiegebruik van 1 tot 20 % opgetekend. |
| --- | --- |

4.2.

De macht van sociale regels, die door voorstanders van nudging wordt beschouwd als een doorslaggevend element in gedragsverandering. Dankzij deze macht kunnen mensen in een bepaalde richting worden gestuurd. Meestal gaat het erom de aandacht te vestigen op gedrag dat gangbaar is in de naaste omgeving (buren, collega’s enz.). De boodschap is bedoeld om individuen ertoe te brengen zich op dezelfde manier te gaan gedragen en zich aan te passen aan de sociale norm. In 2011 heeft energieleverancier Opower in de Verenigde Staten een experiment uitgevoerd. Op grond van gegevens over het elektriciteitsverbruik van 600 000 huishoudens, werden berichten verstuurd waarin bijvoorbeeld het volgende te lezen stond: „U heeft vorige maand 15 % meer elektriciteit verbruikt dan uw zuinigere buren.” Aan de hand van diagrammen konden mensen hun elektriciteitsverbruik vergelijken met dat van hun buren en andere gebruikers; met een smiley werd aangegeven of het verbruik gedaald was. Bij de deelnemende huishoudens werd achteraf een gemiddelde daling van het elektriciteitsverbruik van 2 % vastgesteld, wat volgens Opower neerkwam op een totale besparing van 250 miljoen USD (2). Bij tal van vergelijkbare experimenten werd dalingen van het energiegebruik van 1 tot 20 % opgetekend.

| 4.3. | Het risico op verlies, waarbij de klemtoon wordt gelegd op het verlies (in het bijzonder financieel) dat iemand dreigt te lijden als hij zijn gedrag niet verandert; het kan dan bijvoorbeeld om het energieverbruik gaan. Zo kan mensen worden voorgehouden welk bedrag zij bij benadering verliezen als ze hun gewoontes niet veranderen, of hoeveel ze juist zouden winnen als ze dat wel doen. Ook niet-financiële indicatoren (calorieën, CO2-uitstoot enz.) kunnen helpen om het verlies te visualiseren. |
| --- | --- |

4.3.

Het risico op verlies, waarbij de klemtoon wordt gelegd op het verlies (in het bijzonder financieel) dat iemand dreigt te lijden als hij zijn gedrag niet verandert; het kan dan bijvoorbeeld om het energieverbruik gaan. Zo kan mensen worden voorgehouden welk bedrag zij bij benadering verliezen als ze hun gewoontes niet veranderen, of hoeveel ze juist zouden winnen als ze dat wel doen. Ook niet-financiële indicatoren (calorieën, CO2-uitstoot enz.) kunnen helpen om het verlies te visualiseren.

| 4.4. | Competitie, waarbij bijvoorbeeld wedstrijden worden georganiseerd om bepaalde praktijken te stimuleren; we denken dan bijvoorbeeld aan de strijd tegen verspilling. De Franse ngo Prioriterre bijvoorbeeld wil op deze manier mensen het nut van energiebesparing doen inzien. Zij organiseert daarom elk jaar de wedstrijd „Familles à énergie positive” (gezinnen met positieve energie), waaraan in 2014 werd deelgenomen door circa 7 500 gezinnen, die allerlei prijzen konden winnen als zij erin slaagden hun energieverbruik met 8 % terug te brengen (3). |
| --- | --- |

4.4.

Competitie, waarbij bijvoorbeeld wedstrijden worden georganiseerd om bepaalde praktijken te stimuleren; we denken dan bijvoorbeeld aan de strijd tegen verspilling. De Franse ngo Prioriterre bijvoorbeeld wil op deze manier mensen het nut van energiebesparing doen inzien. Zij organiseert daarom elk jaar de wedstrijd „Familles à énergie positive” (gezinnen met positieve energie), waaraan in 2014 werd deelgenomen door circa 7 500 gezinnen, die allerlei prijzen konden winnen als zij erin slaagden hun energieverbruik met 8 % terug te brengen (3).

| 4.5. | Spelelement en ludieke acties. Een van de bekendste vormen van nudging werd ingevoerd op de luchthaven van Amsterdam: op urinoirs werden vliegen geschilderd, zodat de heren beter zouden richten. In 2009 veranderde Volkswagen de trap naar de uitgang van station Odenplan in een reusachtig pianoklavier. Elke keer als iemand op een trede gaat staan weerklinkt er een muzieknoot (4). Bedoeling was dat de reizigers in plaats van de roltrap de trap zouden nemen. In Zuid-Korea is het risico op overgewicht van roltrapgebruikers op de vloer aangegeven. |
| --- | --- |

4.5.

Spelelement en ludieke acties. Een van de bekendste vormen van nudging werd ingevoerd op de luchthaven van Amsterdam: op urinoirs werden vliegen geschilderd, zodat de heren beter zouden richten. In 2009 veranderde Volkswagen de trap naar de uitgang van station Odenplan in een reusachtig pianoklavier. Elke keer als iemand op een trede gaat staan weerklinkt er een muzieknoot (4). Bedoeling was dat de reizigers in plaats van de roltrap de trap zouden nemen. In Zuid-Korea is het risico op overgewicht van roltrapgebruikers op de vloer aangegeven.

| 4.6. | Tevens kan nudging erop gericht zijn een product of de keuzemogelijkheden op een andere manier te presenteren, zodat de aandacht wordt gevestigd op de meest gezonde of milieuvriendelijke producten. Deze vorm van nudging ligt in bepaalde gevallen dicht bij etikettering. Ook in kantines zijn al diverse experimenten uitgevoerd om te kijken hoe klanten kunnen worden overgehaald om gezond te eten. Daarbij is gebleken dat de verkoop van gezonde producten in bepaalde gevallen verdubbelt als zij vooraan in de vitrine liggen, in plaats van in het midden of achterin. In andere kantines is gekeken of het mogelijk is verspilling tegen te gaan door kleinere borden te gebruiken: het bord lijkt even vol, maar er ligt minder op (vanzelfsprekend kunnen klanten die dat wensen opnieuw opscheppen) (5). |
| --- | --- |

4.6.

Tevens kan nudging erop gericht zijn een product of de keuzemogelijkheden op een andere manier te presenteren, zodat de aandacht wordt gevestigd op de meest gezonde of milieuvriendelijke producten. Deze vorm van nudging ligt in bepaalde gevallen dicht bij etikettering. Ook in kantines zijn al diverse experimenten uitgevoerd om te kijken hoe klanten kunnen worden overgehaald om gezond te eten. Daarbij is gebleken dat de verkoop van gezonde producten in bepaalde gevallen verdubbelt als zij vooraan in de vitrine liggen, in plaats van in het midden of achterin. In andere kantines is gekeken of het mogelijk is verspilling tegen te gaan door kleinere borden te gebruiken: het bord lijkt even vol, maar er ligt minder op (vanzelfsprekend kunnen klanten die dat wensen opnieuw opscheppen) (5).

5.   Een steeds vaker door de overheid gebruikt instrument

| 5.1. | Sinds 2008 leggen steeds meer landen belangstelling aan de dag voor de mogelijkheden van beleidsinstrumenten die gebaseerd zijn op nudging, die immers niet alleen een breder draagvlak hebben dan regels of belastingen, maar ook nog eens goedkoop en efficiënt zijn. Hieronder een greep uit de vele voorbeelden. |
| --- | --- |

5.1.

Sinds 2008 leggen steeds meer landen belangstelling aan de dag voor de mogelijkheden van beleidsinstrumenten die gebaseerd zijn op nudging, die immers niet alleen een breder draagvlak hebben dan regels of belastingen, maar ook nog eens goedkoop en efficiënt zijn. Hieronder een greep uit de vele voorbeelden.

| 5.2. | In 2010 roept de Britse regering van David CAMERON het Behavioural Insights Team in het leven; deze groep, met David HALPERN aan het hoofd, wordt ermee belast de gedragswetenschappen toe te passen op het Britse overheidsbeleid. Zo heeft de groep de website van de overheid voor orgaandonatie vernieuwd. Daarop staat nu het volgende: „Elke dag besluiten duizenden mensen die dit lezen zich op te geven als donor.” Daarnaast is het logo van de NHS (National Health Service), het Britse socialezekerheidsstelsel, op de site gezet. In één jaar tijd is het aantal aanmeldingen van 2,3 % gestegen tot 3,2 % (+96 000 nieuwe kandidaat-donors). Sinds 2014 is er een zelfstandige Nudge Unit die advies verstrekt aan buitenlandse regeringen, lokale overheden, bedrijven enz (6). |
| --- | --- |

5.2.

In 2010 roept de Britse regering van David CAMERON het Behavioural Insights Team in het leven; deze groep, met David HALPERN aan het hoofd, wordt ermee belast de gedragswetenschappen toe te passen op het Britse overheidsbeleid. Zo heeft de groep de website van de overheid voor orgaandonatie vernieuwd. Daarop staat nu het volgende: „Elke dag besluiten duizenden mensen die dit lezen zich op te geven als donor.” Daarnaast is het logo van de NHS (National Health Service), het Britse socialezekerheidsstelsel, op de site gezet. In één jaar tijd is het aantal aanmeldingen van 2,3 % gestegen tot 3,2 % (+96 000 nieuwe kandidaat-donors). Sinds 2014 is er een zelfstandige Nudge Unit die advies verstrekt aan buitenlandse regeringen, lokale overheden, bedrijven enz (6).

| 5.3. | Ook de regering Obama heeft in 2014 een eigen Nudge Squad opgericht, onder leiding van Maya SHANKAR. In een decreet van september 2015 dringt president OBAMA er bij alle ministeries en overheidsagentschappen op aan gebruik te maken van de mogelijkheden van de gedragswetenschappen (behavioral science) (7). Voorts hebben ook de regeringen van Singapore, Australië en Duitsland teams van specialisten in de gedragseconomie opgezet. |
| --- | --- |

5.3.

Ook de regering Obama heeft in 2014 een eigen Nudge Squad opgericht, onder leiding van Maya SHANKAR. In een decreet van september 2015 dringt president OBAMA er bij alle ministeries en overheidsagentschappen op aan gebruik te maken van de mogelijkheden van de gedragswetenschappen (behavioral science) (7). Voorts hebben ook de regeringen van Singapore, Australië en Duitsland teams van specialisten in de gedragseconomie opgezet.

| 5.4. | In Frankrijk zijn het SGMAP (algemeen secretariaat voor de modernisering van het overheidsbestuur) en het DGFIP (directoraat-generaal Openbare Financiën) (8) sinds 2013 volop aan het experimenteren met nudging. |
| --- | --- |

5.4.

In Frankrijk zijn het SGMAP (algemeen secretariaat voor de modernisering van het overheidsbestuur) en het DGFIP (directoraat-generaal Openbare Financiën) (8) sinds 2013 volop aan het experimenteren met nudging.

| 5.5. | De Europese Commissie heeft binnen het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek een eenheid in het leven geroepen die zich bezighoudt met inzicht in gedragingen; aan het hoofd daarvan staat Xavier TROUSSARD. Deze eenheid heeft in 2016 een rapport uitgebracht waarin wordt onderstreept dat de inbreng van de gedragseconomie steeds vaker wordt meegenomen in het overheidsbeleid in de EU (9). De politiek en de academische wereld zouden hierover vaker van gedachten moeten wisselen. Voorts pleit de eenheid er in het bijzonder voor dat in alle fasen van het overheidsbeleid meer gebruik wordt gemaakt van het instrumentarium van de gedragseconomie, en dat het publiek beter wordt voorgelicht over deze instrumenten en de impact ervan. |
| --- | --- |

5.5.

De Europese Commissie heeft binnen het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek een eenheid in het leven geroepen die zich bezighoudt met inzicht in gedragingen; aan het hoofd daarvan staat Xavier TROUSSARD. Deze eenheid heeft in 2016 een rapport uitgebracht waarin wordt onderstreept dat de inbreng van de gedragseconomie steeds vaker wordt meegenomen in het overheidsbeleid in de EU (9). De politiek en de academische wereld zouden hierover vaker van gedachten moeten wisselen. Voorts pleit de eenheid er in het bijzonder voor dat in alle fasen van het overheidsbeleid meer gebruik wordt gemaakt van het instrumentarium van de gedragseconomie, en dat het publiek beter wordt voorgelicht over deze instrumenten en de impact ervan.

6.   Niet te onderschatten risico’s en beperkingen

| 6.1. | Er zijn grenzen aan wat nudging vermag. De uitwerking en invoering van de maatregelen moeten met de grootste omzichtigheid verlopen, en er zijn problemen op zowel technisch als ethisch vlak. Nudging doet niet af aan de plicht om burgers te informeren en kan geen vervanging zijn voor pedagogische maatregelen die erop gericht zijn mensen doordachte keuzes te doen maken, of voor de klassieke hulpmiddelen waarover de overheid beschikt, namelijk de wet en financiële prikkels. Daarnaast mogen de risico’s en beperkingen van nudging niet worden onderschat. |
| --- | --- |

6.1.

Er zijn grenzen aan wat nudging vermag. De uitwerking en invoering van de maatregelen moeten met de grootste omzichtigheid verlopen, en er zijn problemen op zowel technisch als ethisch vlak. Nudging doet niet af aan de plicht om burgers te informeren en kan geen vervanging zijn voor pedagogische maatregelen die erop gericht zijn mensen doordachte keuzes te doen maken, of voor de klassieke hulpmiddelen waarover de overheid beschikt, namelijk de wet en financiële prikkels. Daarnaast mogen de risico’s en beperkingen van nudging niet worden onderschat.

| 6.2. | Op dit moment is er niet meer dan een handvol studies over de efficiëntie van nudging, met name op middellange en lange termijn. In sommige daarvan wordt erop gewezen dat mensen erg uiteenlopend kunnen reageren op dit instrument. Uit het experiment van Opower bijvoorbeeld bleek dat huishoudens waarvan het elektriciteitsverbruik al lager lag dan het gemiddelde, juist meer gingen verbruiken nadat zij op de hoogte waren gebracht van hun positie. Bij huishoudens die vernemen dat zij veel meer elektriciteit verbruiken dan hun buren kan nudging dan weer gevoelens van schuld of inferioriteit in de hand werken. Voorts zijn er studies die erop wijzen dat de ontvankelijkheid voor nudging beïnvloedt wordt door de waarden en meningen van mensen (10), maar ook door de politieke en culturele context. Over het algemeen lijken de auteurs van de studies het erover eens te zijn dat de impact van nudging afhankelijk is van de doelgroep, de cultuur en de context. Het effect van nudging moet dus rechtstreeks of willekeurig worden bestudeerd. |
| --- | --- |

6.2.

Op dit moment is er niet meer dan een handvol studies over de efficiëntie van nudging, met name op middellange en lange termijn. In sommige daarvan wordt erop gewezen dat mensen erg uiteenlopend kunnen reageren op dit instrument. Uit het experiment van Opower bijvoorbeeld bleek dat huishoudens waarvan het elektriciteitsverbruik al lager lag dan het gemiddelde, juist meer gingen verbruiken nadat zij op de hoogte waren gebracht van hun positie. Bij huishoudens die vernemen dat zij veel meer elektriciteit verbruiken dan hun buren kan nudging dan weer gevoelens van schuld of inferioriteit in de hand werken. Voorts zijn er studies die erop wijzen dat de ontvankelijkheid voor nudging beïnvloedt wordt door de waarden en meningen van mensen (10), maar ook door de politieke en culturele context. Over het algemeen lijken de auteurs van de studies het erover eens te zijn dat de impact van nudging afhankelijk is van de doelgroep, de cultuur en de context. Het effect van nudging moet dus rechtstreeks of willekeurig worden bestudeerd.

| 6.3. | Belangrijk is voorts de vraag hoe lang de impact van nudging doorwerkt. Waar het gaat om water- en elektriciteitsverbruik is aangetoond dat de impact van sociale normen geleidelijk aan vervaagt, al kan er na een aantal jaren nog steeds een afgezwakt effect merkbaar zijn (11). Of nudging langetermijneffecten heeft wordt bepaald door de vraag of de verandering van gewoonten ook echt diepgaand is. Als er eenmaal een nieuwe, blijvende standaardoptie is, dan is er geen reden om te denken dat het gedrag in kwestie weer zou verdwijnen. In dergelijke gevallen is het meer de vraag hoe nóg verder te gaan, of hoe een en ander aan te passen. Belastingen of regels lijken zich immers beter te lenen voor geleidelijke aanpassingen dan standaardopties. |
| --- | --- |

6.3.

Belangrijk is voorts de vraag hoe lang de impact van nudging doorwerkt. Waar het gaat om water- en elektriciteitsverbruik is aangetoond dat de impact van sociale normen geleidelijk aan vervaagt, al kan er na een aantal jaren nog steeds een afgezwakt effect merkbaar zijn (11). Of nudging langetermijneffecten heeft wordt bepaald door de vraag of de verandering van gewoonten ook echt diepgaand is. Als er eenmaal een nieuwe, blijvende standaardoptie is, dan is er geen reden om te denken dat het gedrag in kwestie weer zou verdwijnen. In dergelijke gevallen is het meer de vraag hoe nóg verder te gaan, of hoe een en ander aan te passen. Belastingen of regels lijken zich immers beter te lenen voor geleidelijke aanpassingen dan standaardopties.

| 6.4. | Nudging kan ook een negatieve uitwerking hebben: wie verkeerd handelt, zal daarna sneller geneigd zijn het juiste te doen, en vice versa. Zo is gebleken dat na de aankoop van „groene” producten mensen in bepaalde omstandigheden vaker negatief gedrag gaan vertonen, zoals bedrog of diefstal (12). Inspanningen om goed gedrag op een bepaald vlak aan te moedigen kunnen met andere woorden negatieve gevolgen hebben op andere vlakken. Mocht er inderdaad sprake zijn van dergelijke averechtse effecten, dan wordt het wel heel lastig om de totale impact van nudging te evalueren. Hoewel dergelijke effecten waarschijnlijk hoogst zeldzaam zijn en niets afdoen aan de zin van nudging, mogen zij niet van tafel worden geveegd. |
| --- | --- |

6.4.

Nudging kan ook een negatieve uitwerking hebben: wie verkeerd handelt, zal daarna sneller geneigd zijn het juiste te doen, en vice versa. Zo is gebleken dat na de aankoop van „groene” producten mensen in bepaalde omstandigheden vaker negatief gedrag gaan vertonen, zoals bedrog of diefstal (12). Inspanningen om goed gedrag op een bepaald vlak aan te moedigen kunnen met andere woorden negatieve gevolgen hebben op andere vlakken. Mocht er inderdaad sprake zijn van dergelijke averechtse effecten, dan wordt het wel heel lastig om de totale impact van nudging te evalueren. Hoewel dergelijke effecten waarschijnlijk hoogst zeldzaam zijn en niets afdoen aan de zin van nudging, mogen zij niet van tafel worden geveegd.

| 6.5. | Nudging is efficiënt als daarmee wenselijk gedrag wordt bewerkstelligd; vraag is dan hoe wenselijk gedrag te definiëren en hoe ver we daarin willen gaan. Het is immers bepaald geen sinecure vast te stellen of mensen zichzelf als gelukkig zien. Daarnaast rijst de vraag wie de te bereiken doelen vastlegt, met andere woorden wie beslist wat wenselijk is voor individuen en/of de samenleving. Zo zouden beleidsmakers om opportunistische redenen via nudging bepaalde doelstellingen kunnen nastreven, al kan een en ander ook minder bewust gebeuren, bijvoorbeeld omdat de informatie tekortschiet. |
| --- | --- |

6.5.

Nudging is efficiënt als daarmee wenselijk gedrag wordt bewerkstelligd; vraag is dan hoe wenselijk gedrag te definiëren en hoe ver we daarin willen gaan. Het is immers bepaald geen sinecure vast te stellen of mensen zichzelf als gelukkig zien. Daarnaast rijst de vraag wie de te bereiken doelen vastlegt, met andere woorden wie beslist wat wenselijk is voor individuen en/of de samenleving. Zo zouden beleidsmakers om opportunistische redenen via nudging bepaalde doelstellingen kunnen nastreven, al kan een en ander ook minder bewust gebeuren, bijvoorbeeld omdat de informatie tekortschiet.

| 6.6. | Kortom, de grens tussen informatie, communicatie en manipulatie is vaak vaag. Veel hotels trachten gasten ervan te overtuigen hun handdoeken opnieuw te gebruiken; sommige echter deinzen er niet voor terug de cijfers over hergebruik bewust „op te blazen” (13). Bedoeling van dergelijke boodschappen is niet het publiek om de tuin te leiden, maar om een selffulfilling prophecy tot stand te brengen. Feit blijft echter dat de klant ertoe wordt gebracht zijn gedrag te wijzigen naar aanleiding van een leugen. Ook al leidt een en ander tot beter gedrag, de vraag blijft of het moreel aanvaardbaar is gebruik te maken van valse beweringen, a fortiori als het om beleidsmakers gaat. Bovendien lopen beleidsmakers de kans dat hun reputatie wordt geschaad en dat nudging op termijn minder efficiënt wordt, omdat de consument niet voor vol wordt aangezien. |
| --- | --- |

6.6.

Kortom, de grens tussen informatie, communicatie en manipulatie is vaak vaag. Veel hotels trachten gasten ervan te overtuigen hun handdoeken opnieuw te gebruiken; sommige echter deinzen er niet voor terug de cijfers over hergebruik bewust „op te blazen” (13). Bedoeling van dergelijke boodschappen is niet het publiek om de tuin te leiden, maar om een selffulfilling prophecy tot stand te brengen. Feit blijft echter dat de klant ertoe wordt gebracht zijn gedrag te wijzigen naar aanleiding van een leugen. Ook al leidt een en ander tot beter gedrag, de vraag blijft of het moreel aanvaardbaar is gebruik te maken van valse beweringen, a fortiori als het om beleidsmakers gaat. Bovendien lopen beleidsmakers de kans dat hun reputatie wordt geschaad en dat nudging op termijn minder efficiënt wordt, omdat de consument niet voor vol wordt aangezien.

Brussel, 15 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Thaler Richard & Sunstein Cass, Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness, Yale University Press, 2008.

1

Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness

(2)  Opower.com

2

(3)  http://www.prioriterre.org/ong/particuliers/a2210/une-nouvelle-edition-familles-a-energie-positive.html

3

(4)  https://www.youtube.com/watch?v=2lXh2n0aPyw

4

(5)  Liebig Georg, Nudging to Reduce Food Waste, URL: http://www.wiwi-experimente.tu-berlin.de/fileadmin/fg210/nudging_to_reduce_food_waste_Georg_Liebig.pdf

5

Nudging to Reduce Food Waste

(6)  Website van de Nudge Unit: http://www.behaviouralinsights.co.uk/

6

(7)  Executive Order — Using Behavorial Science Insights to Better Serve the American People, executive order, 15 september 2015. URL: https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2015/09/15/executive-order-using-behavioral-science-insights-better-serve-american

7

Executive Order — Using Behavorial Science Insights to Better Serve the American People

(8)  Zie bijvoorbeeld Le nudge: un nouvel outil au service de l’action publique, 13 maart 2014. URL: http://www.modernisation.gouv.fr/les-services-publics-se-simplifient-et-innovent/par-des-services-numeriques-aux-usagers/le-nudge-au-service-de-laction-publique

8

Le nudge: un nouvel outil au service de l’action publique

(9)  http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC100146/kjna27726enn_new.pdf

9

(10)  Costa Dora L. en Kahn Matthey E., Energy conservation „nudges” and environmentalist ideology: Evidence from a randomized residential electricity field experiment, Journal of European Economic Association, 2013.

10

Energy conservation „nudges” and environmentalist ideology: Evidence from a randomized residential electricity field experiment

(11)  Ferraro Paul J., Miranda Juan Jose en Price Michael K., The persistence of treatment effects with norm-based policy, American Economic Review, vol. 101, no 3, mei 2011.

11

The persistence of treatment effects with norm-based policy

o

(12)  Mazar Nina et Zhong Chen-Bo, Do green products make us better people?, Psychological Science, 2010.

12

Do green products make us better people?

(13)  Simon Stephanie, The Secret to Turning Consumers Green, The Wall Street Journal, 18 oktober 2010. URL: http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704575304575296243891721972

13

The Secret to Turning Consumers Green

---

III Voorbereidende handelingen

EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

521e zitting van het EESC van 14 en 15 December 2016

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/33 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/33

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een Europese agenda voor de deeleconomie

(COM(2016) 356 final)

(2017/C 075/06)

| Rapporteur: | Carlos TRIAS PINTÓ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Mihai MANOLIU |

Rapporteur:

Carlos TRIAS PINTÓ

Corapporteur:

Mihai MANOLIU

| Raadpleging | Europese Commissie, 8.12.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 17.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 157/1/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 8.12.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

17.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

157/1/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het ziet ernaar uit dat met de opkomst van de decentrale digitale economie een aanzienlijk gedeelte van de nieuwe economische peer-to-peeruitwisselingen sterk gebaseerd zal zijn op sociale betrekkingen en diep geworteld zal zijn in de gemeenschap; ondernemerschap en het uitoefenen van een beroep zullen daarmee een nieuwe invulling krijgen, met als uitgangspunt de democratisering van de manier waarop we produceren, consumeren, besturen en sociale problemen aanpakken. Daarbij moet er nauwlettend op worden toegezien dat een en ander niet leidt tot meer precaire banen en belastingontwijking en dat de toegevoegde waarde niet op grote schaal verschuift van de industriële marktdeelnemers naar de eigenaren van particuliere digitale platforms (1). |
| --- | --- |

1.1.

Het ziet ernaar uit dat met de opkomst van de decentrale digitale economie een aanzienlijk gedeelte van de nieuwe economische peer-to-peeruitwisselingen sterk gebaseerd zal zijn op sociale betrekkingen en diep geworteld zal zijn in de gemeenschap; ondernemerschap en het uitoefenen van een beroep zullen daarmee een nieuwe invulling krijgen, met als uitgangspunt de democratisering van de manier waarop we produceren, consumeren, besturen en sociale problemen aanpakken. Daarbij moet er nauwlettend op worden toegezien dat een en ander niet leidt tot meer precaire banen en belastingontwijking en dat de toegevoegde waarde niet op grote schaal verschuift van de industriële marktdeelnemers naar de eigenaren van particuliere digitale platforms (1).

| 1.2. | Met het oog op deze paradigmaverschuiving zou het Comité graag zien dat de Commissie een meer gedetailleerd en inclusief beeld schetst van de deeleconomie om te voorkomen dat deze verkeerdelijk wordt gelijkgesteld met de digitale economie. Zo vertoont de deeleconomie, die net als de sociale economie berust op democratie en participatie, de volgende kenmerken:






  a) | een en ander speelt zich niet noodzakelijk af in een digitale omgeving; het kan ook gaan om transacties op buurtniveau waarbij het accent komt te liggen op het persoonlijke contact (bijvoorbeeld de uitwisseling van goederen); |
| --- | --- | --- |

1.2.

Met het oog op deze paradigmaverschuiving zou het Comité graag zien dat de Commissie een meer gedetailleerd en inclusief beeld schetst van de deeleconomie om te voorkomen dat deze verkeerdelijk wordt gelijkgesteld met de digitale economie. Zo vertoont de deeleconomie, die net als de sociale economie berust op democratie en participatie, de volgende kenmerken:

a)

een en ander speelt zich niet noodzakelijk af in een digitale omgeving; het kan ook gaan om transacties op buurtniveau waarbij het accent komt te liggen op het persoonlijke contact (bijvoorbeeld de uitwisseling van goederen);

| b) | winst speelt meestal geen rol; de deeleconomie berust over het algemeen op coöperatieve en solidaire beginselen (bijvoorbeeld bepaalde vormen van crowdfunding, zoals crowdfunding via donaties); |
| --- | --- |

b)

winst speelt meestal geen rol; de deeleconomie berust over het algemeen op coöperatieve en solidaire beginselen (bijvoorbeeld bepaalde vormen van crowdfunding, zoals crowdfunding via donaties);

| c) | de deeleconomie speelt zich niet altijd af op internationaal of transnationaal niveau, maar heel vaak ook op regionaal of lokaal niveau (bijvoorbeeld zelfvoorzienende gemeenschappen); |
| --- | --- |

c)

de deeleconomie speelt zich niet altijd af op internationaal of transnationaal niveau, maar heel vaak ook op regionaal of lokaal niveau (bijvoorbeeld zelfvoorzienende gemeenschappen);

| d) | niet alleen de economische aspecten spelen een rol, de deeleconomie draait ook om het milieu en sociale zaken (bijvoorbeeld duurzame mobiliteit); |
| --- | --- |

d)

niet alleen de economische aspecten spelen een rol, de deeleconomie draait ook om het milieu en sociale zaken (bijvoorbeeld duurzame mobiliteit);

| e) | niet alleen wordt een nieuwe vorm van dienstverlening op aanvraag geboden, waarbij het delen betrekking heeft op de mogelijkheid werk uit te voeren, de nadruk ligt ook op de toegang tot diensten (bijvoorbeeld het delen van goederen); |
| --- | --- |

e)

niet alleen wordt een nieuwe vorm van dienstverlening op aanvraag geboden, waarbij het delen betrekking heeft op de mogelijkheid werk uit te voeren, de nadruk ligt ook op de toegang tot diensten (bijvoorbeeld het delen van goederen);

| f) | het gaat niet alleen om concrete zaken van grote economische waarde, maar om alle soorten producten en diensten (bijvoorbeeld tijdskrediet). |
| --- | --- |

f)

het gaat niet alleen om concrete zaken van grote economische waarde, maar om alle soorten producten en diensten (bijvoorbeeld tijdskrediet).

| 1.3. | Er bestaan kortom verschillende vormen van deeleconomie, elk met hun eigen specifieke voordelen en uitdagingen. In de „toegangseconomie” bijvoorbeeld wordt onderbenut eigendom op de markt aangeboden, zodat de consument beschikt over een ruimer aanbod en middelen efficiënter worden gebruikt; wel bestaat het risico van een boemerangeffect, waardoor de totale productie nog wordt gestimuleerd. De „economie op aanvraag” houdt fragmentatie van de arbeidskrachten in, en dus meer flexibiliteit, maar het risico op onzeker werk neemt toe. De gifteconomie ten slotte, waarin goederen en diensten op altruïstische wijze worden gedeeld, kan tot sterkere gemeenschappen leiden, maar blijft vaak onder de radar. |
| --- | --- |

1.3.

Er bestaan kortom verschillende vormen van deeleconomie, elk met hun eigen specifieke voordelen en uitdagingen. In de „toegangseconomie” bijvoorbeeld wordt onderbenut eigendom op de markt aangeboden, zodat de consument beschikt over een ruimer aanbod en middelen efficiënter worden gebruikt; wel bestaat het risico van een boemerangeffect, waardoor de totale productie nog wordt gestimuleerd. De „economie op aanvraag” houdt fragmentatie van de arbeidskrachten in, en dus meer flexibiliteit, maar het risico op onzeker werk neemt toe. De gifteconomie ten slotte, waarin goederen en diensten op altruïstische wijze worden gedeeld, kan tot sterkere gemeenschappen leiden, maar blijft vaak onder de radar.

| 1.4. | Onlineplatforms, en dan met name de platforms die ten grondslag liggen aan winstgevende activiteiten, verdienen de volle aandacht van de Commissie; zij moeten worden gereguleerd en geharmoniseerd om een gelijk speelveld te creëren, uitgaande van transparantie, informatie, volledige toegankelijkheid, non-discriminatie en het afdoende benutten van gegevens. Concreet moet het begrip juridische ondergeschiktheid opnieuw worden bekeken in het licht van de economische afhankelijkheid van de werknemers, en de arbeidsrechten moeten worden veiliggesteld, los van de vorm die de activiteit aanneemt. |
| --- | --- |

1.4.

Onlineplatforms, en dan met name de platforms die ten grondslag liggen aan winstgevende activiteiten, verdienen de volle aandacht van de Commissie; zij moeten worden gereguleerd en geharmoniseerd om een gelijk speelveld te creëren, uitgaande van transparantie, informatie, volledige toegankelijkheid, non-discriminatie en het afdoende benutten van gegevens. Concreet moet het begrip juridische ondergeschiktheid opnieuw worden bekeken in het licht van de economische afhankelijkheid van de werknemers, en de arbeidsrechten moeten worden veiliggesteld, los van de vorm die de activiteit aanneemt.

| 1.5. | De uitdaging bestaat erin de verschillende vormen van deeleconomie af te bakenen en telkens een op maat gesneden regelgevende aanpak voor te stellen (2), waarbij voorrang wordt gegeven aan digitale initiatieven die berusten op democratisch, solidair en inclusief bestuur en gericht zijn op sociale innovatie; dit houdt ook in dat de consument op de hoogte moet worden gebracht van de specifieke waarden en de organisatorische en beheersaanpak van deze initiatieven. Het Comité zou in dit verband graag zien dat onderzoek wordt verricht naar de kwaliteit van de betrekkingen tussen de deelnemers aan de deeleconomie. |
| --- | --- |

1.5.

De uitdaging bestaat erin de verschillende vormen van deeleconomie af te bakenen en telkens een op maat gesneden regelgevende aanpak voor te stellen (2), waarbij voorrang wordt gegeven aan digitale initiatieven die berusten op democratisch, solidair en inclusief bestuur en gericht zijn op sociale innovatie; dit houdt ook in dat de consument op de hoogte moet worden gebracht van de specifieke waarden en de organisatorische en beheersaanpak van deze initiatieven. Het Comité zou in dit verband graag zien dat onderzoek wordt verricht naar de kwaliteit van de betrekkingen tussen de deelnemers aan de deeleconomie.

| 1.6. | Het Comité dringt er daarom op aan dat een specifieke methodologie wordt uitgewerkt om deze nieuwe vorm van economie waarvoor andere normen gelden, te reguleren en te beoordelen. Vertrouwen — dat berust op informatieverstrekking in twee richtingen — staat hierbij centraal. Voorts moet in het kader van de beoordeling van het product of de dienst meer aandacht uitgaan naar de criteria transparantie, eerlijkheid en objectiviteit, en mag niet enkel gebruik worden gemaakt van algoritmen. |
| --- | --- |

1.6.

Het Comité dringt er daarom op aan dat een specifieke methodologie wordt uitgewerkt om deze nieuwe vorm van economie waarvoor andere normen gelden, te reguleren en te beoordelen. Vertrouwen — dat berust op informatieverstrekking in twee richtingen — staat hierbij centraal. Voorts moet in het kader van de beoordeling van het product of de dienst meer aandacht uitgaan naar de criteria transparantie, eerlijkheid en objectiviteit, en mag niet enkel gebruik worden gemaakt van algoritmen.

| 1.7. | Ook pleit het Comité voor de oprichting van een Europees bureau voor de classificatie van digitale platforms, dat overal in de lidstaten over dezelfde bevoegdheden zou beschikken en zich zou bezighouden met de beoordeling van deze platforms op het gebied van concurrentie, werkgelegenheid en belastingen. |
| --- | --- |

1.7.

Ook pleit het Comité voor de oprichting van een Europees bureau voor de classificatie van digitale platforms, dat overal in de lidstaten over dezelfde bevoegdheden zou beschikken en zich zou bezighouden met de beoordeling van deze platforms op het gebied van concurrentie, werkgelegenheid en belastingen.

| 1.8. | In het door de Commissie geschetste beeld van de deeleconomie wordt voorbijgegaan aan belangrijke kwesties als de virtuele en sociale valuta waarop deze economie drijft, het feit dat wordt gehandeld in kennis, informatie en energie, en de rol van onder meer cocreatie en technologische innovatie. |
| --- | --- |

1.8.

In het door de Commissie geschetste beeld van de deeleconomie wordt voorbijgegaan aan belangrijke kwesties als de virtuele en sociale valuta waarop deze economie drijft, het feit dat wordt gehandeld in kennis, informatie en energie, en de rol van onder meer cocreatie en technologische innovatie.

| 1.9. | Aangezien de deeleconomie in de huidige context een complexe aangelegenheid is, wijst het Comité erop dat diverse vormen van deeleconomie naast elkaar moeten kunnen bestaan en zich ten volle moeten kunnen ontwikkelen zonder negatieve externe effecten op de markt — met name wat betreft concurrentie, belastingen en hoogwaardige werkgelegenheid. Daartoe moet in overleg met de betrokken partijen (werkgevers- en vakbondsorganisaties, consumentenverenigingen enz.) een passend kader voor de follow-up en monitoring van de nieuwe parameters van de deeleconomie worden uitgewerkt. |
| --- | --- |

1.9.

Aangezien de deeleconomie in de huidige context een complexe aangelegenheid is, wijst het Comité erop dat diverse vormen van deeleconomie naast elkaar moeten kunnen bestaan en zich ten volle moeten kunnen ontwikkelen zonder negatieve externe effecten op de markt — met name wat betreft concurrentie, belastingen en hoogwaardige werkgelegenheid. Daartoe moet in overleg met de betrokken partijen (werkgevers- en vakbondsorganisaties, consumentenverenigingen enz.) een passend kader voor de follow-up en monitoring van de nieuwe parameters van de deeleconomie worden uitgewerkt.

| 1.10. | Ten slotte is het met het oog op de overgang naar een nieuwe economie met belangrijke implicaties voor het systeem, raadzaam om een permanent horizontaal orgaan op te zetten dat ermee zou worden belast om in samenwerking met de Commissie, het Comité van de Regio’s en het Europees Parlement dit soort nieuwe verschijnselen te analyseren. |
| --- | --- |

1.10.

Ten slotte is het met het oog op de overgang naar een nieuwe economie met belangrijke implicaties voor het systeem, raadzaam om een permanent horizontaal orgaan op te zetten dat ermee zou worden belast om in samenwerking met de Commissie, het Comité van de Regio’s en het Europees Parlement dit soort nieuwe verschijnselen te analyseren.

2.   Inleiding en achtergrond

| 2.1. | De sociale cultuur, de consumptiepatronen en de manier waarop wordt ingespeeld op de behoeften van de consument, zijn aan diepgaande veranderingen onderhevig; in het kader van deze herziening en rationalisering vanuit een meer inclusief perspectief worden prijzen gekoppeld aan de sociale en milieu-impact van producten en diensten, en bij dat alles komt nog het ontwrichtende effect van het internet en de sociale netwerken. |
| --- | --- |

2.1.

De sociale cultuur, de consumptiepatronen en de manier waarop wordt ingespeeld op de behoeften van de consument, zijn aan diepgaande veranderingen onderhevig; in het kader van deze herziening en rationalisering vanuit een meer inclusief perspectief worden prijzen gekoppeld aan de sociale en milieu-impact van producten en diensten, en bij dat alles komt nog het ontwrichtende effect van het internet en de sociale netwerken.

| 2.2. | Het bezit van goederen voor persoonlijk gebruik, harde valuta en vaste, betaalde banen in situ, dat alles zal het veld moeten ruimen voor virtuele uitwisselingen, gedeelde toegang, digitale valuta en flexibelere arbeidskrachten. |
| --- | --- |

2.2.

Het bezit van goederen voor persoonlijk gebruik, harde valuta en vaste, betaalde banen in situ, dat alles zal het veld moeten ruimen voor virtuele uitwisselingen, gedeelde toegang, digitale valuta en flexibelere arbeidskrachten.

| 2.3. | Tegen de achtergrond van de overgang naar nieuwe vormen van productie en consumptie zijn bepaalde economische sectoren volledig van het toneel verdwenen en vervangen door nieuwe actoren; sommigen daarvan zijn geïnteresseerd in samenwerking en worden gedreven door gemeenschapsgevoel, anderen ruiken nieuwe kansen op zakelijk gebied (en houden zich daarbij niet altijd aan de regels van eerlijke concurrentie). |
| --- | --- |

2.3.

Tegen de achtergrond van de overgang naar nieuwe vormen van productie en consumptie zijn bepaalde economische sectoren volledig van het toneel verdwenen en vervangen door nieuwe actoren; sommigen daarvan zijn geïnteresseerd in samenwerking en worden gedreven door gemeenschapsgevoel, anderen ruiken nieuwe kansen op zakelijk gebied (en houden zich daarbij niet altijd aan de regels van eerlijke concurrentie).

| 2.4. | Nu de roep om een nieuw regelgevingskader (3) voor de deeleconomie (waarmee wordt aangezet tot het gebruik van digitale technologie om overcapaciteit op decentraal niveau te kunnen benutten, in plaats van nieuwe centrale monopolies te creëren) steeds luider klinkt, heeft de Commissie besloten werk te maken van „een Europese agenda voor de deeleconomie”, nadat was gebleken dat de nationale en lokale overheden in de Unie elk hun eigen regelgevende oplossingen hebben uitgedacht. Afhankelijk van de sector kan de deeleconomie immers steeds weer anders worden ingevuld. |
| --- | --- |

2.4.

Nu de roep om een nieuw regelgevingskader (3) voor de deeleconomie (waarmee wordt aangezet tot het gebruik van digitale technologie om overcapaciteit op decentraal niveau te kunnen benutten, in plaats van nieuwe centrale monopolies te creëren) steeds luider klinkt, heeft de Commissie besloten werk te maken van „een Europese agenda voor de deeleconomie”, nadat was gebleken dat de nationale en lokale overheden in de Unie elk hun eigen regelgevende oplossingen hebben uitgedacht. Afhankelijk van de sector kan de deeleconomie immers steeds weer anders worden ingevuld.

| 2.5. | Die versnipperde aanpak van de nieuwe handelsmodellen zorgt voor onzekerheid (op economisch en regelgevend vlak, wat de arbeidskrachten betreft enz.) en twijfels (op het vlak van vertrouwen, de nieuwe digitale instrumenten zoals blockchains, de veiligheidsnetten en privacy) bij de traditionele spelers, de nieuwe aanbieders van diensten en de consumenten, en zet een rem op innovatie, werkgelegenheid en groei. |
| --- | --- |

2.5.

Die versnipperde aanpak van de nieuwe handelsmodellen zorgt voor onzekerheid (op economisch en regelgevend vlak, wat de arbeidskrachten betreft enz.) en twijfels (op het vlak van vertrouwen, de nieuwe digitale instrumenten zoals blockchains, de veiligheidsnetten en privacy) bij de traditionele spelers, de nieuwe aanbieders van diensten en de consumenten, en zet een rem op innovatie, werkgelegenheid en groei.

| 2.6. | Als hulpmiddel voor de marktdeelnemers en de autoriteiten van de verschillende lidstaten heeft de Commissie de volgende richtsnoeren vastgesteld:






  — | Vereisten inzake markttoegang: aanbieders van diensten kunnen enkel worden verplicht een vergunning of licentie aan te vragen als daarmee een doelstelling van algemeen belang wordt gediend. Een absoluut verbod op een activiteit mag alleen als uiterste maatregel worden opgelegd. Deelplatforms hoeven geen vergunning of licentie voor te leggen als zij enkel optreden als tussenpersoon voor de consument en de aanbieder van de dienst in kwestie (bijvoorbeeld vervoersdiensten of accommodatie). De lidstaten moeten onderscheid maken tussen burgers die incidenteel diensten aanbieden en professionele dienstverleners, bijvoorbeeld door op basis van het niveau van de activiteit drempels vast te stellen. |
| --- | --- | --- |

2.6.

Als hulpmiddel voor de marktdeelnemers en de autoriteiten van de verschillende lidstaten heeft de Commissie de volgende richtsnoeren vastgesteld:

—

Vereisten inzake markttoegang: aanbieders van diensten kunnen enkel worden verplicht een vergunning of licentie aan te vragen als daarmee een doelstelling van algemeen belang wordt gediend. Een absoluut verbod op een activiteit mag alleen als uiterste maatregel worden opgelegd. Deelplatforms hoeven geen vergunning of licentie voor te leggen als zij enkel optreden als tussenpersoon voor de consument en de aanbieder van de dienst in kwestie (bijvoorbeeld vervoersdiensten of accommodatie). De lidstaten moeten onderscheid maken tussen burgers die incidenteel diensten aanbieden en professionele dienstverleners, bijvoorbeeld door op basis van het niveau van de activiteit drempels vast te stellen.

| — | Aansprakelijkheidsstelsels: deelplatforms kunnen worden vrijgesteld van aansprakelijkheid voor de informatie die zij namens de aanbieders van diensten opslaan. Deze vrijstelling van aansprakelijkheid geldt evenwel niet voor de diensten die de platforms zelf aanbieden, zoals bijvoorbeeld betalingsdiensten. |
| --- | --- |

—

Aansprakelijkheidsstelsels: deelplatforms kunnen worden vrijgesteld van aansprakelijkheid voor de informatie die zij namens de aanbieders van diensten opslaan. Deze vrijstelling van aansprakelijkheid geldt evenwel niet voor de diensten die de platforms zelf aanbieden, zoals bijvoorbeeld betalingsdiensten.

| — | Bescherming van gebruikers: de lidstaten moeten ervoor zorgen dat consumenten maximaal worden beschermd tegen oneerlijke handelspraktijken, zonder dat dit leidt tot onevenredige informatieverplichtingen voor particulieren die incidenteel diensten verlenen. |
| --- | --- |

—

Bescherming van gebruikers: de lidstaten moeten ervoor zorgen dat consumenten maximaal worden beschermd tegen oneerlijke handelspraktijken, zonder dat dit leidt tot onevenredige informatieverplichtingen voor particulieren die incidenteel diensten verlenen.

| — | Arbeidsverhoudingen (zelfstandigen en werknemers): het arbeidsrecht behoort overwegend tot de nationale bevoegdheden; het wordt aangevuld door de jurisprudentie en een aantal sociale minimumnormen op EU-niveau. lidstaten kunnen onder meer aan de hand van de volgende criteria bepalen of een bepaalde persoon werknemers is van een platform: ondergeschiktheid aan het platform, de aard van het werk, en de beloning. |
| --- | --- |

—

Arbeidsverhoudingen (zelfstandigen en werknemers): het arbeidsrecht behoort overwegend tot de nationale bevoegdheden; het wordt aangevuld door de jurisprudentie en een aantal sociale minimumnormen op EU-niveau. lidstaten kunnen onder meer aan de hand van de volgende criteria bepalen of een bepaalde persoon werknemers is van een platform: ondergeschiktheid aan het platform, de aard van het werk, en de beloning.

| — | Belastingheffing: dienstverleners in de deeleconomie moeten belastingen betalen. Het gaat onder meer om inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting en belasting over de toegevoegde waarde. De lidstaten worden aangemoedigd om de toepassing van de fiscale regels op de deeleconomie verder te vereenvoudigen en te verduidelijken. De deelplatformen moeten hun volledige medewerking verlenen aan de nationale autoriteiten zodat hun economische activiteit kan worden geregistreerd en de belastinginning vlotter verloopt. |
| --- | --- |

—

Belastingheffing: dienstverleners in de deeleconomie moeten belastingen betalen. Het gaat onder meer om inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting en belasting over de toegevoegde waarde. De lidstaten worden aangemoedigd om de toepassing van de fiscale regels op de deeleconomie verder te vereenvoudigen en te verduidelijken. De deelplatformen moeten hun volledige medewerking verlenen aan de nationale autoriteiten zodat hun economische activiteit kan worden geregistreerd en de belastinginning vlotter verloopt.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | De Commissie schept verwarring door digitale platforms en de deeleconomie onder dezelfde noemer te brengen; bovendien laat zij na de link te leggen tussen de deeleconomie en het algemeen belang en gaat zij voorbij aan het feit dat de deeleconomie positieve externe effecten heeft op het in de praktijk brengen van waarden als samenwerking en solidariteit. |
| --- | --- |

3.1.

De Commissie schept verwarring door digitale platforms en de deeleconomie onder dezelfde noemer te brengen; bovendien laat zij na de link te leggen tussen de deeleconomie en het algemeen belang en gaat zij voorbij aan het feit dat de deeleconomie positieve externe effecten heeft op het in de praktijk brengen van waarden als samenwerking en solidariteit.

| 3.2. | De Commissie vergeet in haar mededeling wat haar belangrijkste doelstelling zou moeten zijn en gaat voorbij aan de legitieme verwachtingen van de betrokkenen — de vaststelling van een model en de parameters voor een duidelijk en transparant juridisch kader, zodat de activiteiten van de diverse vormen van de deeleconomie zich op Europees niveau kunnen ontwikkelen en kunnen worden uitgeoefend, steun krijgen, aan geloofwaardigheid winnen en vertrouwen wekken. |
| --- | --- |

3.2.

De Commissie vergeet in haar mededeling wat haar belangrijkste doelstelling zou moeten zijn en gaat voorbij aan de legitieme verwachtingen van de betrokkenen — de vaststelling van een model en de parameters voor een duidelijk en transparant juridisch kader, zodat de activiteiten van de diverse vormen van de deeleconomie zich op Europees niveau kunnen ontwikkelen en kunnen worden uitgeoefend, steun krijgen, aan geloofwaardigheid winnen en vertrouwen wekken.

| 3.3. | De digitale economie vertoont vier kenmerken: verplaatsing van activiteiten, de centrale rol van digitale platforms, het belang van netwerken en het massaal benutten van gegevens (4). Hoewel van een andere aard heeft de digitale economie wel raakvlakken met de deeleconomie, aangezien de context waarin de activiteiten in kwestie plaatsvinden vaak vergelijkbaar is: participatienetwerken, waarbij bijvoorbeeld de grenzen tussen privéleven en werk, vast en incidenteel werk en zelfstandig werk en werken in loondienst, vaag zijn. |
| --- | --- |

3.3.

De digitale economie vertoont vier kenmerken: verplaatsing van activiteiten, de centrale rol van digitale platforms, het belang van netwerken en het massaal benutten van gegevens (4). Hoewel van een andere aard heeft de digitale economie wel raakvlakken met de deeleconomie, aangezien de context waarin de activiteiten in kwestie plaatsvinden vaak vergelijkbaar is: participatienetwerken, waarbij bijvoorbeeld de grenzen tussen privéleven en werk, vast en incidenteel werk en zelfstandig werk en werken in loondienst, vaag zijn.

| 3.4. | Om de verschillen tussen beide begrippen te verduidelijken zou de Commissie erop moeten wijzen dat de deeleconomie draait om „prosociaal, niet-wederkerig gedrag”, zodat duidelijk wordt dat niet op winst gericht gemeenschappelijk gebruik een aparte categorie vormt, die ruimte biedt voor consumptie, productie, financiering en het delen van kennis. |
| --- | --- |

3.4.

Om de verschillen tussen beide begrippen te verduidelijken zou de Commissie erop moeten wijzen dat de deeleconomie draait om „prosociaal, niet-wederkerig gedrag”, zodat duidelijk wordt dat niet op winst gericht gemeenschappelijk gebruik een aparte categorie vormt, die ruimte biedt voor consumptie, productie, financiering en het delen van kennis.

| 3.5. | Het model van de deeleconomie zelf houdt met andere woorden al een overgang in, niet alleen in economisch maar ook in sociaal en milieuopzicht. Dit wordt ook bevestigd door de Commissie, die verwijst naar duurzaamheid en de overgang naar de circulaire economie, en de sociale markten beschrijft als onderdeel van de deeleconomie. |
| --- | --- |

3.5.

Het model van de deeleconomie zelf houdt met andere woorden al een overgang in, niet alleen in economisch maar ook in sociaal en milieuopzicht. Dit wordt ook bevestigd door de Commissie, die verwijst naar duurzaamheid en de overgang naar de circulaire economie, en de sociale markten beschrijft als onderdeel van de deeleconomie.

| 3.6. | Door deze context buiten beschouwing te laten, wordt het huidige belang van de initiatieven van de deeleconomie maar gedeeltelijk onderkend, wat overigens ook het geval is als we ons bij de analyse van dit fenomeen beperken tot de uitwisseling van diensten of de deelplatforms, zonder rekening te houden met aspecten als recycling en de uitwisseling van goederen, een optimaal gebruik van bezit en het aangaan van sociale banden. |
| --- | --- |

3.6.

Door deze context buiten beschouwing te laten, wordt het huidige belang van de initiatieven van de deeleconomie maar gedeeltelijk onderkend, wat overigens ook het geval is als we ons bij de analyse van dit fenomeen beperken tot de uitwisseling van diensten of de deelplatforms, zonder rekening te houden met aspecten als recycling en de uitwisseling van goederen, een optimaal gebruik van bezit en het aangaan van sociale banden.

| 3.7. | De Commissie wijst er terecht op dat de toepassing van juridische kaders voor de regulering van de deeleconomie gepaard gaat met heel wat onzekerheid; daarnaast kan evenwel niet worden ontkend dat er pogingen worden ondernomen om het nieuwe economische model te normaliseren en aan te passen aan traditionele beoordelingscriteria. Het zou nodig kunnen zijn om nieuwe criteria en normen uit te werken op juridisch, fiscaal en arbeidsgebied, met name met het oog op de overgang naar een nieuw productie- en consumptiemodel, waarbij ook een nieuwe definitie van de betrokken actoren geboden is. |
| --- | --- |

3.7.

De Commissie wijst er terecht op dat de toepassing van juridische kaders voor de regulering van de deeleconomie gepaard gaat met heel wat onzekerheid; daarnaast kan evenwel niet worden ontkend dat er pogingen worden ondernomen om het nieuwe economische model te normaliseren en aan te passen aan traditionele beoordelingscriteria. Het zou nodig kunnen zijn om nieuwe criteria en normen uit te werken op juridisch, fiscaal en arbeidsgebied, met name met het oog op de overgang naar een nieuw productie- en consumptiemodel, waarbij ook een nieuwe definitie van de betrokken actoren geboden is.

| 3.8. | Er kan enkel worden gesproken van een nieuwe, meer inclusieve economie die bevorderlijk is voor de sociale samenhang, als alle burgers beschikken over de nodige digitale vaardigheden en financiële middelen om toegang te krijgen tot deze economie en daarmee hun voordeel te doen. Ook is het aan de overheid erop toe te zien dat degenen die het grootste risico lopen op digitale uitsluiting, met name gehandicapten, ten volle gebruik kunnen maken van deze mogelijkheden. |
| --- | --- |

3.8.

Er kan enkel worden gesproken van een nieuwe, meer inclusieve economie die bevorderlijk is voor de sociale samenhang, als alle burgers beschikken over de nodige digitale vaardigheden en financiële middelen om toegang te krijgen tot deze economie en daarmee hun voordeel te doen. Ook is het aan de overheid erop toe te zien dat degenen die het grootste risico lopen op digitale uitsluiting, met name gehandicapten, ten volle gebruik kunnen maken van deze mogelijkheden.

| 3.9. | Ten slotte wil het Comité nog verwijzen naar een aantal aspecten die in de Commissiemededeling niet worden aangekaart:






  — | Het debat over de deeleconomie mag niet voorbijgaan aan de desbetreffende instrumenten, zoals digitale, virtuele en sociale valuta. Nu gebruik wordt gemaakt van blockchains is de tweede generatie gebruikers van het internet, ondernemers zowel als traditionele actoren, bezig met het uitdenken van nieuwe manieren om de acht basisfuncties van de financiële intermediairs uit te oefenen via wereldwijd verspreide grootboeken, technologie en bitcoins. |
| --- | --- | --- |

3.9.

Ten slotte wil het Comité nog verwijzen naar een aantal aspecten die in de Commissiemededeling niet worden aangekaart:

—

Het debat over de deeleconomie mag niet voorbijgaan aan de desbetreffende instrumenten, zoals digitale, virtuele en sociale valuta. Nu gebruik wordt gemaakt van blockchains is de tweede generatie gebruikers van het internet, ondernemers zowel als traditionele actoren, bezig met het uitdenken van nieuwe manieren om de acht basisfuncties van de financiële intermediairs uit te oefenen via wereldwijd verspreide grootboeken, technologie en bitcoins.

| — | Uitgaande van het principe dat de overgang naar de deeleconomie berust op twee pijlers, te weten energie en informatie, mag in een analyse van deze economie nooit worden voorbijgegaan aan de overdracht van intellectuele eigendom via het delen van kennis en open bronnen; dat geldt ook voor het energieaspect. |
| --- | --- |

—

Uitgaande van het principe dat de overgang naar de deeleconomie berust op twee pijlers, te weten energie en informatie, mag in een analyse van deze economie nooit worden voorbijgegaan aan de overdracht van intellectuele eigendom via het delen van kennis en open bronnen; dat geldt ook voor het energieaspect.

| — | Voorts moet nader worden ingegaan op de gevolgen voor de arbeidsmarkt, zoals de tendens tot extreme flexibiliteit, de uitholling van de positie van de werknemers van de deeleconomie bij de collectieve onderhandelingen, het risico van individualisering op de arbeidsmarkt, het gebrek aan opleiding, de mogelijke (negatieve) gevolgen van de beoordelingssystemen en de behandeling van algoritmen. |
| --- | --- |

—

Voorts moet nader worden ingegaan op de gevolgen voor de arbeidsmarkt, zoals de tendens tot extreme flexibiliteit, de uitholling van de positie van de werknemers van de deeleconomie bij de collectieve onderhandelingen, het risico van individualisering op de arbeidsmarkt, het gebrek aan opleiding, de mogelijke (negatieve) gevolgen van de beoordelingssystemen en de behandeling van algoritmen.

4.   Specifieke opmerkingen: cruciale kwesties

4.1.   
  Vereisten voor de toegang tot de markt, schaalvoordelen en lokale netwerkeffecten

| 4.1.1. | Conform de huidige EU-wetgeving, en met name de dienstenrichtlijn en de richtlijn inzake elektronische handel, moeten de lidstaten de toegang tot de markten van de deeleconomie bevorderen, aangezien een meer gevarieerd aanbod meer consumptie betekent; waar nodig kunnen zij beperkende maatregelen nemen, uitsluitend uit hoofde van redenen van algemeen belang, die naar behoren moeten worden gemotiveerd. Conflicten op wetgevend vlak zullen waarschijnlijk niet uitblijven, aangezien met de deeleconomie nieuwe vormen van dienstverlening opduiken op gebieden die van oudsher strikt gereglementeerd zijn. |
| --- | --- |

4.1.1.

Conform de huidige EU-wetgeving, en met name de dienstenrichtlijn en de richtlijn inzake elektronische handel, moeten de lidstaten de toegang tot de markten van de deeleconomie bevorderen, aangezien een meer gevarieerd aanbod meer consumptie betekent; waar nodig kunnen zij beperkende maatregelen nemen, uitsluitend uit hoofde van redenen van algemeen belang, die naar behoren moeten worden gemotiveerd. Conflicten op wetgevend vlak zullen waarschijnlijk niet uitblijven, aangezien met de deeleconomie nieuwe vormen van dienstverlening opduiken op gebieden die van oudsher strikt gereglementeerd zijn.

| 4.1.2. | In dit verband zij opgemerkt dat de deeleconomie bestaat uit een amalgaam van initiatieven die niet zijn begrensd in ruimte of tijd, en dat dus een open en decentrale aanpak nodig is; begrenzingen op grond van territoriale criteria dreigen te leiden tot fiscale of sociale concurrentie die de gunstige effecten kunnen ondermijnen. |
| --- | --- |

4.1.2.

In dit verband zij opgemerkt dat de deeleconomie bestaat uit een amalgaam van initiatieven die niet zijn begrensd in ruimte of tijd, en dat dus een open en decentrale aanpak nodig is; begrenzingen op grond van territoriale criteria dreigen te leiden tot fiscale of sociale concurrentie die de gunstige effecten kunnen ondermijnen.

| 4.1.3. | De deeleconomie bevordert ongetwijfeld de toegang tot de markt op transnationaal niveau, maar een beter argument is dat zij de positie van de burgers versterkt (winst op het vlak van menselijk kapitaal); in dit verband moeten twee fundamentele kwesties voor ogen worden gehouden: enerzijds moet worden gestreefd naar harmonisatie om ongelijke behandeling en verstoring van de markt te voorkomen, anderzijds moet verder werk worden gemaakt van gedeelde regelgevingspraktijken (5) (peer-to-peerregelgeving, instanties voor zelfregulering en gedelegeerde regelgeving via data). |
| --- | --- |

4.1.3.

De deeleconomie bevordert ongetwijfeld de toegang tot de markt op transnationaal niveau, maar een beter argument is dat zij de positie van de burgers versterkt (winst op het vlak van menselijk kapitaal); in dit verband moeten twee fundamentele kwesties voor ogen worden gehouden: enerzijds moet worden gestreefd naar harmonisatie om ongelijke behandeling en verstoring van de markt te voorkomen, anderzijds moet verder werk worden gemaakt van gedeelde regelgevingspraktijken (5) (peer-to-peerregelgeving, instanties voor zelfregulering en gedelegeerde regelgeving via data).

| 4.1.4. | Net als de Commissie is het Comité voorstander van een meer flexibele regelgeving voor de dienstenmarkten (nieuwe definitie van werk in het kader van de deeleconomie). Het pleit er dan ook voor per lidstaat na te gaan in hoeverre de wetgeving die van toepassing is op de deeleconomie gerechtvaardigd en proportioneel is vanuit het oogpunt van het algemeen belang (regelgeving die erop gericht is de tekortkomingen van de markt aan te pakken en vertrouwen te wekken); daarbij dient rekening te worden gehouden met de specifieke kenmerken van de verschillende bedrijfsmodellen en de instrumenten op het vlak van toegang, kwaliteit en veiligheid. |
| --- | --- |

4.1.4.

Net als de Commissie is het Comité voorstander van een meer flexibele regelgeving voor de dienstenmarkten (nieuwe definitie van werk in het kader van de deeleconomie). Het pleit er dan ook voor per lidstaat na te gaan in hoeverre de wetgeving die van toepassing is op de deeleconomie gerechtvaardigd en proportioneel is vanuit het oogpunt van het algemeen belang (regelgeving die erop gericht is de tekortkomingen van de markt aan te pakken en vertrouwen te wekken); daarbij dient rekening te worden gehouden met de specifieke kenmerken van de verschillende bedrijfsmodellen en de instrumenten op het vlak van toegang, kwaliteit en veiligheid.

| 4.1.5. | Het Comité beklemtoont de specifieke kenmerken van dit model, waaronder de instrumenten waarmee de aanbieders worden beoordeeld en een reputatie opbouwen en die beantwoorden aan een doelstelling van algemeen belang, namelijk het rechttrekken van de scheve verhoudingen op informatievlak, zodat de consument minder risico loopt, wat evenwel ook kan leiden tot „negatieve selectie” en een „moreel risico” inhoudt. In dit verband is het aan de overheidsinstanties en de beheerders van de digitale platforms om toe te zien op de kwaliteit en betrouwbaarheid van de informatie, de evaluaties en de beoordelingen van de platforms van de deeleconomie; zij kunnen daartoe de hulp inroepen van onafhankelijke controle-instanties. |
| --- | --- |

4.1.5.

Het Comité beklemtoont de specifieke kenmerken van dit model, waaronder de instrumenten waarmee de aanbieders worden beoordeeld en een reputatie opbouwen en die beantwoorden aan een doelstelling van algemeen belang, namelijk het rechttrekken van de scheve verhoudingen op informatievlak, zodat de consument minder risico loopt, wat evenwel ook kan leiden tot „negatieve selectie” en een „moreel risico” inhoudt. In dit verband is het aan de overheidsinstanties en de beheerders van de digitale platforms om toe te zien op de kwaliteit en betrouwbaarheid van de informatie, de evaluaties en de beoordelingen van de platforms van de deeleconomie; zij kunnen daartoe de hulp inroepen van onafhankelijke controle-instanties.

| 4.1.6. | De vaststelling van drempels om per sector het onderscheid te maken tussen professionele en niet-professionele dienstverlening, kan de basis leggen voor de ontwikkeling van een methodologie die kan helpen de versnippering van de markten in de EU tegen te gaan. Waar het gaat om de integratie van niet-professionele peer-to-peeractiviteiten, zou deze methode echter wel eens minder efficiënt kunnen blijken. |
| --- | --- |

4.1.6.

De vaststelling van drempels om per sector het onderscheid te maken tussen professionele en niet-professionele dienstverlening, kan de basis leggen voor de ontwikkeling van een methodologie die kan helpen de versnippering van de markten in de EU tegen te gaan. Waar het gaat om de integratie van niet-professionele peer-to-peeractiviteiten, zou deze methode echter wel eens minder efficiënt kunnen blijken.

4.2.   
  Aansprakelijkheidsstelsels en verzekeringen

| 4.2.1. | De instandhouding van de huidige regeling inzake de aansprakelijkheid (6) van tussenpersonen is cruciaal voor de ontwikkeling van de digitale economie in de EU. |
| --- | --- |

4.2.1.

De instandhouding van de huidige regeling inzake de aansprakelijkheid (6) van tussenpersonen is cruciaal voor de ontwikkeling van de digitale economie in de EU.

| 4.2.2. | Meer geloofwaardigheid en vertrouwen zijn fundamenteel voor de ontwikkeling van de deeleconomie. Het EESC onderschrijft dan ook het pleidooi van de Commissie om vrijwillige beperkende maatregelen te nemen om zo de strijd aan te gaan tegen illegale online-inhoud die wordt verspreid via geassocieerde of onderliggende activiteiten, zonder af te zien van de mogelijkheid tot vrijstelling van aansprakelijkheid. |
| --- | --- |

4.2.2.

Meer geloofwaardigheid en vertrouwen zijn fundamenteel voor de ontwikkeling van de deeleconomie. Het EESC onderschrijft dan ook het pleidooi van de Commissie om vrijwillige beperkende maatregelen te nemen om zo de strijd aan te gaan tegen illegale online-inhoud die wordt verspreid via geassocieerde of onderliggende activiteiten, zonder af te zien van de mogelijkheid tot vrijstelling van aansprakelijkheid.

| 4.2.3. | Wel wijst het EESC erop dat de activiteiten van de deeleconomie grondig moeten worden bestudeerd, los van de centrale plek die aan de digitale platforms wordt toegekend, om vast te houden aan de geest van burgerschap die ten grondslag ligt aan de deeleconomie. |
| --- | --- |

4.2.3.

Wel wijst het EESC erop dat de activiteiten van de deeleconomie grondig moeten worden bestudeerd, los van de centrale plek die aan de digitale platforms wordt toegekend, om vast te houden aan de geest van burgerschap die ten grondslag ligt aan de deeleconomie.

4.3.   
  Bescherming van gebruikers

| 4.3.1. | Nu de grens tussen producent en consument vervaagt (mondiger burgers, mensen die zich bezig houden met cocreatie en crowdfunding, peers, klanten), meent het EESC dat er een regeling ter waarborging van de rechten van de consument moet komen. Er mag echter niet worden geraakt aan de diversiteit van de initiatieven, die kenmerkend is voor de deeleconomie. |
| --- | --- |

4.3.1.

Nu de grens tussen producent en consument vervaagt (mondiger burgers, mensen die zich bezig houden met cocreatie en crowdfunding, peers, klanten), meent het EESC dat er een regeling ter waarborging van de rechten van de consument moet komen. Er mag echter niet worden geraakt aan de diversiteit van de initiatieven, die kenmerkend is voor de deeleconomie.

| 4.3.2. | Aan de multilaterale betrekkingen in het kader van de deeleconomie moeten nog de betrekkingen worden toegevoegd die samenhangen met de opkomst van de „prosument” (bij uitstek van economisch belang voor de deeleconomie; prosumenten verdienen dan ook bescherming en er moet een definitie worden uitgewerkt); prosumenten zullen ongetwijfeld een voortrekkersrol gaan spelen in de deeleconomie, net als het genereren van gedeelde waarde, vooral vanuit het oogpunt van de kringloopeconomie en functionaliteit. |
| --- | --- |

4.3.2.

Aan de multilaterale betrekkingen in het kader van de deeleconomie moeten nog de betrekkingen worden toegevoegd die samenhangen met de opkomst van de „prosument” (bij uitstek van economisch belang voor de deeleconomie; prosumenten verdienen dan ook bescherming en er moet een definitie worden uitgewerkt); prosumenten zullen ongetwijfeld een voortrekkersrol gaan spelen in de deeleconomie, net als het genereren van gedeelde waarde, vooral vanuit het oogpunt van de kringloopeconomie en functionaliteit.

| 4.3.3. | Het EESC heeft zich altijd opgeworpen als pleitbezorger van eerlijke concurrentievoorwaarden. Overeenkomstig de leidende beginselen inzake oneerlijke handelspraktijken, moet bij de niet-limitatieve opsomming van kenmerken van consumenten en handelaren worden gekeken naar de volgende factoren (7): frequentie van de dienstverlening, winstoogmerk en omzet. |
| --- | --- |

4.3.3.

Het EESC heeft zich altijd opgeworpen als pleitbezorger van eerlijke concurrentievoorwaarden. Overeenkomstig de leidende beginselen inzake oneerlijke handelspraktijken, moet bij de niet-limitatieve opsomming van kenmerken van consumenten en handelaren worden gekeken naar de volgende factoren (7): frequentie van de dienstverlening, winstoogmerk en omzet.

| 4.3.4. | Het Comité kan zich hierin vinden, maar wijst erop dat een en ander opnieuw zal moeten worden bekeken en dat bij de toepassing van de criteria voor een passende classificatie misschien ook andere factoren in aanmerking moeten worden genomen; daarbij dient niet te worden gestreefd naar volledigheid, gezien de complexe en uiteenlopende vormen die de deeleconomie kan aannemen en aangezien toekomstige ontwikkelingen moeilijk te voorspellen zijn (een onafhankelijk, overdraagbaar, universeel model dat open staat voor innovatie). |
| --- | --- |

4.3.4.

Het Comité kan zich hierin vinden, maar wijst erop dat een en ander opnieuw zal moeten worden bekeken en dat bij de toepassing van de criteria voor een passende classificatie misschien ook andere factoren in aanmerking moeten worden genomen; daarbij dient niet te worden gestreefd naar volledigheid, gezien de complexe en uiteenlopende vormen die de deeleconomie kan aannemen en aangezien toekomstige ontwikkelingen moeilijk te voorspellen zijn (een onafhankelijk, overdraagbaar, universeel model dat open staat voor innovatie).

| 4.3.5. | De snelste manier om het vertrouwen van de consument te versterken, is de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van peer-to-peerdiensten te verbeteren (een „veilige haven” voor specifieke platforms van de deeleconomie waarmee vergoedingen, opleiding, verzekeringen en andere vormen van bescherming worden mogelijk gemaakt) via passende diensten (8) voor onlinebeoordelingen, en externe certificering (kwaliteitslabel) en een nieuw systeem van „burgerrechtelijke arbitrage”. Dit houdt nauw verband met de aspecten vertrouwen en reputatie die een rol spelen in de harmonieuze ontwikkeling van de deeleconomie in een nieuw systeem van economische, sociale en milieucoördinaten. |
| --- | --- |

4.3.5.

De snelste manier om het vertrouwen van de consument te versterken, is de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van peer-to-peerdiensten te verbeteren (een „veilige haven” voor specifieke platforms van de deeleconomie waarmee vergoedingen, opleiding, verzekeringen en andere vormen van bescherming worden mogelijk gemaakt) via passende diensten (8) voor onlinebeoordelingen, en externe certificering (kwaliteitslabel) en een nieuw systeem van „burgerrechtelijke arbitrage”. Dit houdt nauw verband met de aspecten vertrouwen en reputatie die een rol spelen in de harmonieuze ontwikkeling van de deeleconomie in een nieuw systeem van economische, sociale en milieucoördinaten.

4.4.   
  Werknemers en zelfstandigen in de deeleconomie

| 4.4.1. | In het kader van de Europese pijler van sociale rechten spreekt het Comité zich ondubbelzinnig uit voor een herziening van het juridische acquis om eerlijke arbeidsvoorwaarden en afdoende sociale bescherming te garanderen, uitgaande van de — cumulatieve — criteria van ondergeschiktheid van de dienstverlener, de aard van het werk en de beloning. |
| --- | --- |

4.4.1.

In het kader van de Europese pijler van sociale rechten spreekt het Comité zich ondubbelzinnig uit voor een herziening van het juridische acquis om eerlijke arbeidsvoorwaarden en afdoende sociale bescherming te garanderen, uitgaande van de — cumulatieve — criteria van ondergeschiktheid van de dienstverlener, de aard van het werk en de beloning.

| 4.4.2. | Meer concreet moet, met inachtneming van de nationale bevoegdheden, een juridisch kader voor werknemers worden uitgewerkt waarin de arbeidsvoorwaarden nauwgezet worden vastgelegd: een behoorlijk salaris en het recht om deel te nemen aan de collectieve onderhandelingen, bescherming tegen willekeur en het recht „uit te loggen”, zodat de digitale werktijden binnen fatsoenlijke grenzen blijven enz. |
| --- | --- |

4.4.2.

Meer concreet moet, met inachtneming van de nationale bevoegdheden, een juridisch kader voor werknemers worden uitgewerkt waarin de arbeidsvoorwaarden nauwgezet worden vastgelegd: een behoorlijk salaris en het recht om deel te nemen aan de collectieve onderhandelingen, bescherming tegen willekeur en het recht „uit te loggen”, zodat de digitale werktijden binnen fatsoenlijke grenzen blijven enz.

| 4.4.3. | Voorts zou het Comité graag zien dat een meer diepgravende analyse wordt opgemaakt van de arbeidspatronen van de deeleconomie die verband houden met niet-wederkerig prosociaal gedrag. |
| --- | --- |

4.4.3.

Voorts zou het Comité graag zien dat een meer diepgravende analyse wordt opgemaakt van de arbeidspatronen van de deeleconomie die verband houden met niet-wederkerig prosociaal gedrag.

| 4.4.4. | De deeleconomie is de drijvende kracht achter werkgelegenheid; alle lidstaten moeten hun beleid daarop afstemmen, zodat de initiatieven in kwestie niet worden ondermijnd; ook dient de ondernemingszin te worden aangemoedigd, met name waar het gaat om start-ups, onafhankelijkheid en infrastructuur. |
| --- | --- |

4.4.4.

De deeleconomie is de drijvende kracht achter werkgelegenheid; alle lidstaten moeten hun beleid daarop afstemmen, zodat de initiatieven in kwestie niet worden ondermijnd; ook dient de ondernemingszin te worden aangemoedigd, met name waar het gaat om start-ups, onafhankelijkheid en infrastructuur.

4.5.   
  Belastingen

| 4.5.1. | Het EESC is zich ervan bewust dat de digitale economie risico’s als agressieve fiscale planning en fiscale ondoorzichtigheid inhoudt, en pleit voor een systeem van toezicht op de handelsstromen via de digitale platforms die het product of de dienst immers kunnen traceren en de belastinginning vlotter kunnen doen verlopen. De manier waarop Estland omgaat met platforms voor autodelen verdient navolging in de andere lidstaten. |
| --- | --- |

4.5.1.

Het EESC is zich ervan bewust dat de digitale economie risico’s als agressieve fiscale planning en fiscale ondoorzichtigheid inhoudt, en pleit voor een systeem van toezicht op de handelsstromen via de digitale platforms die het product of de dienst immers kunnen traceren en de belastinginning vlotter kunnen doen verlopen. De manier waarop Estland omgaat met platforms voor autodelen verdient navolging in de andere lidstaten.

| 4.5.2. | Er zullen nog vrij vergaande hervormingen nodig zijn om bepaalde vormen van belasting, zoals de btw, aan te passen aan de deeleconomie. Digitale platforms — die hun winst grotendeels halen uit de verkoop van gegevens van particulieren aan bedrijven — moeten volledig onderworpen zijn aan de vennootschapsbelasting in het land waar zij hun activiteit uitoefenen, om fiscale concurrentie tussen lidstaten te vermijden. |
| --- | --- |

4.5.2.

Er zullen nog vrij vergaande hervormingen nodig zijn om bepaalde vormen van belasting, zoals de btw, aan te passen aan de deeleconomie. Digitale platforms — die hun winst grotendeels halen uit de verkoop van gegevens van particulieren aan bedrijven — moeten volledig onderworpen zijn aan de vennootschapsbelasting in het land waar zij hun activiteit uitoefenen, om fiscale concurrentie tussen lidstaten te vermijden.

| 4.5.3. | Het EESC is zich bewust van het belang van degelijke fiscale governance en pleit dan ook voor de invoering van ad-hocinstrumenten (centrale contactpunten en online-uitwisseling van informatie) en maatregelen die gericht zijn op administratieve vereenvoudiging, harmonisatie, transparantie en samenwerking tussen belastingdiensten. |
| --- | --- |

4.5.3.

Het EESC is zich bewust van het belang van degelijke fiscale governance en pleit dan ook voor de invoering van ad-hocinstrumenten (centrale contactpunten en online-uitwisseling van informatie) en maatregelen die gericht zijn op administratieve vereenvoudiging, harmonisatie, transparantie en samenwerking tussen belastingdiensten.

4.6.   
  Toezicht

| 4.6.1. | De door de Commissie voorgestelde toezichtregeling beantwoordt aan het gestelde doel. Het Comité zou met name de dialoog tussen alle betrokken partijen (vakbonden, werkgeversorganisaties, consumentenverenigingen enz) willen aanzwengelen om zo goede praktijken in kaart te brengen en initiatieven te ontplooien op het vlak van zelfregulering en coregulering, waarbij rekening wordt gehouden met de nieuwe parameters van de deeleconomie (9) op Europees niveau (bijvoorbeeld in de sectoren accommodatie, vervoer, zakelijk onroerend goed, gezondheidszorg en energievoorziening). |
| --- | --- |

4.6.1.

De door de Commissie voorgestelde toezichtregeling beantwoordt aan het gestelde doel. Het Comité zou met name de dialoog tussen alle betrokken partijen (vakbonden, werkgeversorganisaties, consumentenverenigingen enz) willen aanzwengelen om zo goede praktijken in kaart te brengen en initiatieven te ontplooien op het vlak van zelfregulering en coregulering, waarbij rekening wordt gehouden met de nieuwe parameters van de deeleconomie (9) op Europees niveau (bijvoorbeeld in de sectoren accommodatie, vervoer, zakelijk onroerend goed, gezondheidszorg en energievoorziening).

Brussel, 15 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 389 van 21.10.2016, blz. 50.

1

(2)  PB C 51 van 10.2.2016, blz. 28.

2

(3)  Het EESC was als een van de eerste vragende partij (PB C 177 van 11.6.2014, blz. 1).

3

(4)  Charrié, J. en Janin, L., Le numérique: comment réguler une économie sans frontière, 2015.

4

Le numérique: comment réguler une économie sans frontière,

(5)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 36.

5

(6)  Zoals vastgelegd in de richtlijn elektronische handel.

6

(7)  Zoals de Commissie opmerkt, zou geen van deze elementen op zich voldoende zijn om een dienstverlener te bestempelen als handelaar.

7

(8)  Deze moeten aan nauwlettend toezicht worden onderworpen.

8

(9)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 36.

9

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/40 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/40

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité — Het jaarlijks werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie voor 2017

(COM(2016) 357 final)

(2017/C 075/07)

| Afdelingsrapporteur: | Elżbieta SZADZIŃSKA |
| --- | --- |

Afdelingsrapporteur:

Elżbieta SZADZIŃSKA

| Raadpleging | Europese Commissie, 17.8.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 17.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 206/0/3 |

Raadpleging

Europese Commissie, 17.8.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

17.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

206/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het jaarlijks werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie voor 2017 dat deel uitmaakt van een omvangrijk normalisatiepakket. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het jaarlijks werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie voor 2017 dat deel uitmaakt van een omvangrijk normalisatiepakket.

| 1.2. | Het jaarlijks werkprogramma dat de Commissie heeft voorgelegd, houdt in dat de maatregelen in het programma voor 2016, waarover het EESC zich reeds in eerdere adviezen (1) heeft uitgesproken, voortgezet en aangevuld worden. |
| --- | --- |

1.2.

Het jaarlijks werkprogramma dat de Commissie heeft voorgelegd, houdt in dat de maatregelen in het programma voor 2016, waarover het EESC zich reeds in eerdere adviezen (1) heeft uitgesproken, voortgezet en aangevuld worden.

| 1.3. | Niet voor het eerst wijst het EESC op het belang van normen voor de vergroting van het concurrentievermogen van de eengemaakte markt, voor de ontwikkeling van innovatieve producten en diensten en voor de verbetering van de kwaliteit en veiligheid daarvan — iets waar consumenten, werknemers, bedrijven en milieu bij gebaat zijn. |
| --- | --- |

1.3.

Niet voor het eerst wijst het EESC op het belang van normen voor de vergroting van het concurrentievermogen van de eengemaakte markt, voor de ontwikkeling van innovatieve producten en diensten en voor de verbetering van de kwaliteit en veiligheid daarvan — iets waar consumenten, werknemers, bedrijven en milieu bij gebaat zijn.

| 1.4. | Als vertegenwoordiger van het georganiseerde maatschappelijk middenveld steunt het EESC een dergelijk normalisatiesysteem waarbinnen oog is voor zowel maatschappelijke als economische behoeften. |
| --- | --- |

1.4.

Als vertegenwoordiger van het georganiseerde maatschappelijk middenveld steunt het EESC een dergelijk normalisatiesysteem waarbinnen oog is voor zowel maatschappelijke als economische behoeften.

| 1.5. | Het EESC herinnert er opnieuw aan dat deelname van de in bijlage III bij Verordening (EU) nr. 1025/2012 genoemde organisaties aan de ontwikkeling van een pluralistisch Europees normalisatiesysteem een grotere transparantie en een betere toegang tot dit systeem oplevert. Het is zaak dat de maatschappelijke vertegenwoordigers niet alleen op EU-niveau bij het normalisatiesysteem worden betrokken; de belanghebbende partijen zouden ook een rol bij de nationale normalisatiesystemen kunnen spelen. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC herinnert er opnieuw aan dat deelname van de in bijlage III bij Verordening (EU) nr. 1025/2012 genoemde organisaties aan de ontwikkeling van een pluralistisch Europees normalisatiesysteem een grotere transparantie en een betere toegang tot dit systeem oplevert. Het is zaak dat de maatschappelijke vertegenwoordigers niet alleen op EU-niveau bij het normalisatiesysteem worden betrokken; de belanghebbende partijen zouden ook een rol bij de nationale normalisatiesystemen kunnen spelen.

| 1.6. | Normen worden ontwikkeld ter ondersteuning van EU-wetgeving en -beleid (normen die verband houden met de „nieuwe wetgevingsaanpak”, energie-unie enz.). Vanwege de voortschrijdende digitalisering in het bedrijfsleven, de toeleveringsketens en de dienstverlening zijn ICT- en dienstverleningsnormen voor bedrijven in alle bedrijfstakken bovendien van cruciaal belang. De Commissie heeft maatregelen op deze twee terreinen dan ook als prioritair aangemerkt, hetgeen door het EESC wordt toegejuicht. |
| --- | --- |

1.6.

Normen worden ontwikkeld ter ondersteuning van EU-wetgeving en -beleid (normen die verband houden met de „nieuwe wetgevingsaanpak”, energie-unie enz.). Vanwege de voortschrijdende digitalisering in het bedrijfsleven, de toeleveringsketens en de dienstverlening zijn ICT- en dienstverleningsnormen voor bedrijven in alle bedrijfstakken bovendien van cruciaal belang. De Commissie heeft maatregelen op deze twee terreinen dan ook als prioritair aangemerkt, hetgeen door het EESC wordt toegejuicht.

| 1.7. | Tegelijkertijd wijst het EESC erop dat het concurrentievermogen van kleine en middelgrote ondernemingen bevorderd moet worden door hen aan de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van de normen te laten deelnemen en door passende maatregelen te treffen om hen bewust te maken van de voordelen van de normen. |
| --- | --- |

1.7.

Tegelijkertijd wijst het EESC erop dat het concurrentievermogen van kleine en middelgrote ondernemingen bevorderd moet worden door hen aan de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van de normen te laten deelnemen en door passende maatregelen te treffen om hen bewust te maken van de voordelen van de normen.

| 1.8. | Zowel bij de lopende TTIP-onderhandelingen als bij afgeronde CETA-onderhandelingen neemt normalisatie vanwege de uiteenlopende systemen van de onderhandelingspartijen een centrale plaats in. Het EESC vindt dan ook dat de belanghebbenden geïnformeerd moeten worden over de verschillen tussen de normalisatiesystemen van de onderhandelingspartijen en gewezen moeten worden op de risico’s en voordelen die daaruit kunnen voortvloeien. |
| --- | --- |

1.8.

Zowel bij de lopende TTIP-onderhandelingen als bij afgeronde CETA-onderhandelingen neemt normalisatie vanwege de uiteenlopende systemen van de onderhandelingspartijen een centrale plaats in. Het EESC vindt dan ook dat de belanghebbenden geïnformeerd moeten worden over de verschillen tussen de normalisatiesystemen van de onderhandelingspartijen en gewezen moeten worden op de risico’s en voordelen die daaruit kunnen voortvloeien.

| 1.9. | Zoals in zijn eerdere advies (2) reeds is aangegeven, steunt het EESC het voorstel om een interinstitutionele dialoog over normalisatie op te zetten. |
| --- | --- |

1.9.

Zoals in zijn eerdere advies (2) reeds is aangegeven, steunt het EESC het voorstel om een interinstitutionele dialoog over normalisatie op te zetten.

| 1.10. | Het is ook verheugd over het voorstel van de Commissie om de gevolgen van normen voor economie en samenleving te onderzoeken. |
| --- | --- |

1.10.

Het is ook verheugd over het voorstel van de Commissie om de gevolgen van normen voor economie en samenleving te onderzoeken.

2.   Voorstellen van de Commissie

| 2.1. | Overeenkomstig Verordening (EU) nr. 1025/2012 heeft de Commissie in haar mededeling het jaarlijks werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie voor 2017 voorgelegd. |
| --- | --- |

2.1.

Overeenkomstig Verordening (EU) nr. 1025/2012 heeft de Commissie in haar mededeling het jaarlijks werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie voor 2017 voorgelegd.

| 2.2. | Het jaarlijks werkprogramma maakt deel uit van een omvattend normalisatiepakket, dat daarnaast ook bestaat uit een mededeling van de Commissie inzake normen voor de 21e eeuw, een werkdocument van de diensten van de Commissie inzake normalisatie van diensten en een mededeling inzake het verslag uit hoofde van artikel 24 over de uitvoering van de verordening. |
| --- | --- |

2.2.

Het jaarlijks werkprogramma maakt deel uit van een omvattend normalisatiepakket, dat daarnaast ook bestaat uit een mededeling van de Commissie inzake normen voor de 21e eeuw, een werkdocument van de diensten van de Commissie inzake normalisatie van diensten en een mededeling inzake het verslag uit hoofde van artikel 24 over de uitvoering van de verordening.

| 2.3. | Het werkprogramma voor normalisatie 2017 vormt een aanvulling op de maatregelen in het jaarlijks werkprogramma voor 2016, waarvan de meeste momenteel worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

2.3.

Het werkprogramma voor normalisatie 2017 vormt een aanvulling op de maatregelen in het jaarlijks werkprogramma voor 2016, waarvan de meeste momenteel worden uitgevoerd.

| 2.4. | Tot de strategische prioriteiten van de Europese normalisatie voor 2017 behoren:






  — | ICT-normalisatie voor de digitale eengemaakte markt (3); |
| --- | --- | --- |

2.4.

Tot de strategische prioriteiten van de Europese normalisatie voor 2017 behoren:

—

ICT-normalisatie voor de digitale eengemaakte markt (3);

| — | normalisatie van diensten; |
| --- | --- |

—

normalisatie van diensten;

| — | ontwikkeling van normen en normalisatieproducten door Europese normalisatieorganisaties op het gebied van een connectieve digitale eengemaakte markt, een veerkrachtige energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering en een verdiepte en eerlijkere eengemaakte markt met een versterkte industriële basis; |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van normen en normalisatieproducten door Europese normalisatieorganisaties op het gebied van een connectieve digitale eengemaakte markt, een veerkrachtige energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering en een verdiepte en eerlijkere eengemaakte markt met een versterkte industriële basis;

| — | industriële samenwerking op normalisatiegebied; |
| --- | --- |

—

industriële samenwerking op normalisatiegebied;

| — | ondersteuning van normalisatie via onderzoek. |
| --- | --- |

—

ondersteuning van normalisatie via onderzoek.

| 2.5. | Ter verbetering van de empirische onderbouwing van de jaarlijkse bestuurscyclus over het normalisatiebeleid van de EU zal de Commissie bovendien:






  — | de economische en maatschappelijke gevolgen van normalisatie analyseren; |
| --- | --- | --- |

2.5.

Ter verbetering van de empirische onderbouwing van de jaarlijkse bestuurscyclus over het normalisatiebeleid van de EU zal de Commissie bovendien:

—

de economische en maatschappelijke gevolgen van normalisatie analyseren;

| — | een interinstitutionele dialoog opstarten. |
| --- | --- |

—

een interinstitutionele dialoog opstarten.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met het huidige werkprogramma voor normalisatie, aangezien de toepassing van normen in de productie en in de dienstensector bijdraagt aan de verbetering van het concurrentievermogen op de eengemaakte markt, zoals het reeds meermalen heeft beklemtoond. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is ingenomen met het huidige werkprogramma voor normalisatie, aangezien de toepassing van normen in de productie en in de dienstensector bijdraagt aan de verbetering van het concurrentievermogen op de eengemaakte markt, zoals het reeds meermalen heeft beklemtoond.

| 3.2. | Het EESC is verheugd dat de Commissie de maatregelen uit haar vorige programma voortzet en zo de continuïteit en tenuitvoerlegging van de prioriteiten van de strategie voor de eengemaakte markt waarborgt. |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC is verheugd dat de Commissie de maatregelen uit haar vorige programma voortzet en zo de continuïteit en tenuitvoerlegging van de prioriteiten van de strategie voor de eengemaakte markt waarborgt.

| 3.2.1. | In het jaarlijks werkprogramma voor 2017 worden de prioriteiten die nu ten uitvoer worden gelegd, nader verduidelijkt en aangevuld om het Europees normalisatiesysteem aan te passen aan de veranderende internationale randvoorwaarden en de uitdagingen op de wereldwijde markt. |
| --- | --- |

3.2.1.

In het jaarlijks werkprogramma voor 2017 worden de prioriteiten die nu ten uitvoer worden gelegd, nader verduidelijkt en aangevuld om het Europees normalisatiesysteem aan te passen aan de veranderende internationale randvoorwaarden en de uitdagingen op de wereldwijde markt.

4.   Strategische prioriteiten voor Europese normalisatie

| 4.1. | In een tijdperk waarin de informatietechnologie zich razendsnel ontwikkelt, is het opstellen van adequate normen om de interoperabiliteit en de cyberveiligheid te garanderen een absolute noodzaak. |
| --- | --- |

4.1.

In een tijdperk waarin de informatietechnologie zich razendsnel ontwikkelt, is het opstellen van adequate normen om de interoperabiliteit en de cyberveiligheid te garanderen een absolute noodzaak.

| 4.1.1. | Technologieën zoals 5G-communicatie, cloudcomputing, het internet der dingen (Internet of Things) en bigdatatechnologie worden o.a. ingezet op het gebied van e-gezondheidsdiensten, slimme energie, slimme steden, hoogwaardige technologie en slimme fabrieken, alsook bij geconnecteerde en zelfrijdende voertuigen, en vereisen cyberveiligheidsnormen, risicobeheer en controlerichtsnoeren voor toezichthoudende en regelgevende instanties. |
| --- | --- |

4.1.1.

Technologieën zoals 5G-communicatie, cloudcomputing, het internet der dingen (Internet of Things) en bigdatatechnologie worden o.a. ingezet op het gebied van e-gezondheidsdiensten, slimme energie, slimme steden, hoogwaardige technologie en slimme fabrieken, alsook bij geconnecteerde en zelfrijdende voertuigen, en vereisen cyberveiligheidsnormen, risicobeheer en controlerichtsnoeren voor toezichthoudende en regelgevende instanties.

| 4.1.2. | Het veiligheidsniveau, de gegevensbescherming en de toegankelijkheid van het internet der dingen zijn nog voor verbetering vatbaar. Normalisatie op dit gebied zou de noodzakelijke voorwaarden voor de interoperabiliteit van het internet der dingen en voor waarborging van de cyberveiligheid, de gegevensbescherming en de toegankelijkheid voor de gebruikers kunnen scheppen. |
| --- | --- |

4.1.2.

Het veiligheidsniveau, de gegevensbescherming en de toegankelijkheid van het internet der dingen zijn nog voor verbetering vatbaar. Normalisatie op dit gebied zou de noodzakelijke voorwaarden voor de interoperabiliteit van het internet der dingen en voor waarborging van de cyberveiligheid, de gegevensbescherming en de toegankelijkheid voor de gebruikers kunnen scheppen.

| 4.2. | Het EESC is verheugd dat de Commissie de Europese normalisatieorganisaties zal verzoeken de huidige normen te controleren alvorens nieuwe normalisatieverzoeken voor diensten in te dienen. |
| --- | --- |

4.2.

Het EESC is verheugd dat de Commissie de Europese normalisatieorganisaties zal verzoeken de huidige normen te controleren alvorens nieuwe normalisatieverzoeken voor diensten in te dienen.

| 4.2.1. | Tegelijkertijd is het EESC wat de toekomstige werkzaamheden betreft, van mening dat het goede praktijk is om de belanghebbenden aan te geven welke Commissieverzoeken nog in uitvoering zijn en welke afgesloten respectievelijk opgeschort zijn. |
| --- | --- |

4.2.1.

Tegelijkertijd is het EESC wat de toekomstige werkzaamheden betreft, van mening dat het goede praktijk is om de belanghebbenden aan te geven welke Commissieverzoeken nog in uitvoering zijn en welke afgesloten respectievelijk opgeschort zijn.

| 4.2.2. | Bij de beoordeling van de huidige normen dient nagegaan te worden of daarbij rekening wordt gehouden met de specifieke behoeften van kwetsbare groepen, zoals mensen met een handicap. Wanneer dit niet het geval is, zoals bij de normen voor elektronische handtekeningen, verdient het aanbeveling een nieuwe norm op te stellen. |
| --- | --- |

4.2.2.

Bij de beoordeling van de huidige normen dient nagegaan te worden of daarbij rekening wordt gehouden met de specifieke behoeften van kwetsbare groepen, zoals mensen met een handicap. Wanneer dit niet het geval is, zoals bij de normen voor elektronische handtekeningen, verdient het aanbeveling een nieuwe norm op te stellen.

| 4.2.3. | Wanneer nieuwe normalisatieprocessen in gang worden gezet, moet in voorkomend geval bij het vaststellen van de desbetreffende normen rekening worden gehouden met de specifieke behoeften van kwetsbare groepen, zoals personen met een handicap. Er moet een nieuwe procedure worden vastgesteld om deskundigen op het gebied van toegankelijkheid alsook gehandicaptenorganisaties in voorkomend geval in staat te stellen kosteloos aan normalisatieprocessen deel te nemen. |
| --- | --- |

4.2.3.

Wanneer nieuwe normalisatieprocessen in gang worden gezet, moet in voorkomend geval bij het vaststellen van de desbetreffende normen rekening worden gehouden met de specifieke behoeften van kwetsbare groepen, zoals personen met een handicap. Er moet een nieuwe procedure worden vastgesteld om deskundigen op het gebied van toegankelijkheid alsook gehandicaptenorganisaties in voorkomend geval in staat te stellen kosteloos aan normalisatieprocessen deel te nemen.

| 4.3. | Het EESC heeft er meermaals op gewezen dat normen van grote invloed zijn op de kwaliteit van producten en diensten op de eengemaakte markt. Het is dan ook ingenomen met de plannen van de Commissie om de ontwikkeling van de normen te verbeteren en daarbij de nationale normen en de behoeften van de markt in het oog te houden en vast te stellen op welke gebieden Europese normen opgesteld moeten worden. |
| --- | --- |

4.3.

Het EESC heeft er meermaals op gewezen dat normen van grote invloed zijn op de kwaliteit van producten en diensten op de eengemaakte markt. Het is dan ook ingenomen met de plannen van de Commissie om de ontwikkeling van de normen te verbeteren en daarbij de nationale normen en de behoeften van de markt in het oog te houden en vast te stellen op welke gebieden Europese normen opgesteld moeten worden.

| 4.3.1. | Het EESC onderschrijft de aanbeveling van de Commissie aan nationale normalisatie-instellingen om bij besluiten over de eventuele ontwikkeling van een nationale dienstennorm te kijken naar de Europese dimensie en na te gaan of het beter is om in de plaats daarvan een Europese norm te ontwikkelen. Dit kan belemmeringen en potentiële conflicten op dienstverleningsgebied helpen tegengaan. |
| --- | --- |

4.3.1.

Het EESC onderschrijft de aanbeveling van de Commissie aan nationale normalisatie-instellingen om bij besluiten over de eventuele ontwikkeling van een nationale dienstennorm te kijken naar de Europese dimensie en na te gaan of het beter is om in de plaats daarvan een Europese norm te ontwikkelen. Dit kan belemmeringen en potentiële conflicten op dienstverleningsgebied helpen tegengaan.

| 4.4. | De verbreiding van zowel private als openbare onlinediensten (ziekenhuizen, kinderdagverblijven, slim vervoer enz.) vergt technische oplossingen die een grotere anonimiteit van de gebruiker waarborgen en het gevaar verkleinen dat de verwerking van hun gegevens buitensporige proporties aanneemt. |
| --- | --- |

4.4.

De verbreiding van zowel private als openbare onlinediensten (ziekenhuizen, kinderdagverblijven, slim vervoer enz.) vergt technische oplossingen die een grotere anonimiteit van de gebruiker waarborgen en het gevaar verkleinen dat de verwerking van hun gegevens buitensporige proporties aanneemt.

| 4.5. | Toekomstige normalisatiewerkzaamheden moeten bijdragen aan de verbetering van de kwaliteit, de toegankelijkheid en de veiligheid van vervoersdiensten en aan de vermindering van de milieuverontreiniging die door het vervoer wordt veroorzaakt. |
| --- | --- |

4.5.

Toekomstige normalisatiewerkzaamheden moeten bijdragen aan de verbetering van de kwaliteit, de toegankelijkheid en de veiligheid van vervoersdiensten en aan de vermindering van de milieuverontreiniging die door het vervoer wordt veroorzaakt.

| 4.6. | Op energiegebied zijn de maatregelen van de Commissie gericht op koppeling van infrastructuren, diversificatie van energiebronnen, vermindering van het energieverbruik en bevordering van klimaatvriendelijke technologie. |
| --- | --- |

4.6.

Op energiegebied zijn de maatregelen van de Commissie gericht op koppeling van infrastructuren, diversificatie van energiebronnen, vermindering van het energieverbruik en bevordering van klimaatvriendelijke technologie.

| 4.6.1. | Het EESC is het eens met de opvatting dat de ontwikkeling van uniforme normen voor slimme-energienetwerken leidt tot een betere interoperabiliteit van de netwerken en bijdraagt aan optimalisering van alle onderdelen daarvan ten behoeve van de verlaging van de kosten, verhoging van de efficiëntie en integratie van decentrale energiebronnen, waaronder ook hernieuwbare energiebronnen. Uiteindelijk zal de eindverbruiker zich daardoor volledig kunnen verlaten op slimme-energiesystemen. |
| --- | --- |

4.6.1.

Het EESC is het eens met de opvatting dat de ontwikkeling van uniforme normen voor slimme-energienetwerken leidt tot een betere interoperabiliteit van de netwerken en bijdraagt aan optimalisering van alle onderdelen daarvan ten behoeve van de verlaging van de kosten, verhoging van de efficiëntie en integratie van decentrale energiebronnen, waaronder ook hernieuwbare energiebronnen. Uiteindelijk zal de eindverbruiker zich daardoor volledig kunnen verlaten op slimme-energiesystemen.

| 4.7. | Het CvdR is ingenomen met het feit dat de volgende problemen aandacht krijgen in het Commissiedocument: afbreekbaarheid van verpakkingskunststoffen; duurzame, uit secundaire grondstoffen gemaakte chemische stoffen; methoden om het risico te beoordelen van niet-geclassificeerde stoffen die gebruikt worden bij de productie van kunststof voorwerpen die zijn bestemd om in contact te komen met levensmiddelen. |
| --- | --- |

4.7.

Het CvdR is ingenomen met het feit dat de volgende problemen aandacht krijgen in het Commissiedocument: afbreekbaarheid van verpakkingskunststoffen; duurzame, uit secundaire grondstoffen gemaakte chemische stoffen; methoden om het risico te beoordelen van niet-geclassificeerde stoffen die gebruikt worden bij de productie van kunststof voorwerpen die zijn bestemd om in contact te komen met levensmiddelen.

| 4.7.1. | Gezien het hoge risico zouden de normen voor deze gebieden strenge voorwaarden ter bescherming van zowel de volksgezondheid als het milieu moeten omvatten. |
| --- | --- |

4.7.1.

Gezien het hoge risico zouden de normen voor deze gebieden strenge voorwaarden ter bescherming van zowel de volksgezondheid als het milieu moeten omvatten.

5.   Internationale samenwerking

| 5.1. | De Commissie spoort de Europese normalisatieorganisaties aan zich wereldwijd in te zetten voor bevordering van internationale en Europese normen om het Europees bedrijfsleven te ondersteunen en de markttoegang te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

5.1.

De Commissie spoort de Europese normalisatieorganisaties aan zich wereldwijd in te zetten voor bevordering van internationale en Europese normen om het Europees bedrijfsleven te ondersteunen en de markttoegang te vergemakkelijken.

| 5.2. | Gezien het feit dat het met Canada onderhandelde CETA-verdrag omstreden is in de lidstaten en de TTIP-onderhandelingen nog niet afgerond zijn, moet het belang van normen in het internationale handelsverkeer voortdurend onder de aandacht worden gebracht. |
| --- | --- |

5.2.

Gezien het feit dat het met Canada onderhandelde CETA-verdrag omstreden is in de lidstaten en de TTIP-onderhandelingen nog niet afgerond zijn, moet het belang van normen in het internationale handelsverkeer voortdurend onder de aandacht worden gebracht.

| 5.2.1. | De dialoog met partners buiten Europa (zoals China en India) zou niet alleen een verlaging van technische handelsbelemmeringen moeten opleveren, maar ook moeten bijdragen aan de verbreiding van het Europees normalisatiesysteem, aan de uitwisseling van informatie tussen Europese en nationale normalisatieorganisaties en aan de omzetting van de ISO- en IEC-normen, alsook aan de ontwikkeling en omzetting van Europese normen in die branches waarin internationale normalisatie niet volstaat of ontbreekt. |
| --- | --- |

5.2.1.

De dialoog met partners buiten Europa (zoals China en India) zou niet alleen een verlaging van technische handelsbelemmeringen moeten opleveren, maar ook moeten bijdragen aan de verbreiding van het Europees normalisatiesysteem, aan de uitwisseling van informatie tussen Europese en nationale normalisatieorganisaties en aan de omzetting van de ISO- en IEC-normen, alsook aan de ontwikkeling en omzetting van Europese normen in die branches waarin internationale normalisatie niet volstaat of ontbreekt.

6.   Normalisatie ter bevordering van innovatie

| 6.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel om normalisatie via onderzoek te ondersteunen en wetenschappelijke bevindingen in normen om te zetten. |
| --- | --- |

6.1.

Het EESC is ingenomen met het voorstel om normalisatie via onderzoek te ondersteunen en wetenschappelijke bevindingen in normen om te zetten.

| 6.2. | De dialoog tussen onderzoeksinstellingen en de technische comités CEN en Cenelec in het kader van Horizon 2020 zou een groter innovatievermogen moeten opleveren. |
| --- | --- |

6.2.

De dialoog tussen onderzoeksinstellingen en de technische comités CEN en Cenelec in het kader van Horizon 2020 zou een groter innovatievermogen moeten opleveren.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 303, 19.8.2016, blz. 81, advies over Europese normen voor de 21e eeuw (INT/794, PB C 34 van 2.2.2017, blz. 86) en advies over normalisatieprioriteiten op ICT-gebied voor de digitale eengemaakte markt (PB C 487 van 28.12.2016, blz. 92).

1

(2)  Advies INT/794 over de Europese normen voor de 21e eeuw (PB C 34 van 2.2.2017, blz. 86).

2

(3)  Commissiemededeling COM(2016) 176 final van 19 april 2016, waarover het EESC advies heeft uitgebracht (PB C 487 van 28.12.2016, blz. 92).

3

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/44 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/44

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1286/2014 van het Europees Parlement en de Raad over essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten wat betreft de datum van toepassing ervan

(COM(2016) 709 final — 2016/0355 (COD))

(2017/C 075/08)

| Algemeen rapporteur: | Daniel MAREELS |
| --- | --- |

Algemeen rapporteur:

Daniel MAREELS

| Raadpleging | Raad, 17.11.2016
  Europees Parlement, 21.11.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne markt, Productie en Consumptie |
| Besluit van de voorzitter | 17.11.2016 (artikel 57 spoedprocedure) |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 152/1/2 |

Raadpleging

Raad, 17.11.2016

Europees Parlement, 21.11.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne markt, Productie en Consumptie

Besluit van de voorzitter

17.11.2016 (artikel 57 spoedprocedure)

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

152/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC kan in de omstandigheden en onder de voorwaarden als hierna vermeld, instemmen met het voorstel van de Commissie om de inwerkingtreding van de PRIIP-verordening (1) met één jaar uit te stellen tot 1 januari 2018. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC kan in de omstandigheden en onder de voorwaarden als hierna vermeld, instemmen met het voorstel van de Commissie om de inwerkingtreding van de PRIIP-verordening (1) met één jaar uit te stellen tot 1 januari 2018.

| 1.2. | De PRIIP-verordening bevat maatregelen met als doel een verbetering van de bescherming van retailklanten en beleggers en het herstel van het vertrouwen van de consument in de sector van de financiële dienstverlening te bewerkstelligen door een vergroting van de transparantie op de markt voor retailbeleggingen. Zij verplicht met name ontwikkelaars van verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIP's) tot het opstellen van een essentiële-informatiedocument (KID (2)). |
| --- | --- |

1.2.

De PRIIP-verordening bevat maatregelen met als doel een verbetering van de bescherming van retailklanten en beleggers en het herstel van het vertrouwen van de consument in de sector van de financiële dienstverlening te bewerkstelligen door een vergroting van de transparantie op de markt voor retailbeleggingen. Zij verplicht met name ontwikkelaars van verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIP's) tot het opstellen van een essentiële-informatiedocument (KID (2)).

| 1.3. | Uitstel is er gekomen op vraag van het Europees Parlement en een meerderheid van lidstaten nadat een „gedelegeerde handeling” (3) van de Commissie met betrekking tot PRIIP's door het Parlement is verworpen op 14 september 2016. Die gedelegeerde handeling strekte tot de verwezenlijking van technische reguleringsnormen inzake het KID voor PRIIP's, op basis van de ontwerpen uitgewerkt door de gezamenlijke Europese toezichthoudende autoriteiten. |
| --- | --- |

1.3.

Uitstel is er gekomen op vraag van het Europees Parlement en een meerderheid van lidstaten nadat een „gedelegeerde handeling” (3) van de Commissie met betrekking tot PRIIP's door het Parlement is verworpen op 14 september 2016. Die gedelegeerde handeling strekte tot de verwezenlijking van technische reguleringsnormen inzake het KID voor PRIIP's, op basis van de ontwerpen uitgewerkt door de gezamenlijke Europese toezichthoudende autoriteiten.

| 1.4. | Eerder al heeft het EESC zich in een advies (4) positief opgesteld ten aanzien van de totstandkoming van PRIIP's en daarbij het belang benadrukt van een wetgevingshandeling waarin voor het eerst alle vormen van complexe financiële producten aan regels worden onderworpen en waarin wordt bepaald in welke mate deze producten vergelijkbaar zijn, onafhankelijk van het type ontwikkelaar ervan (banken, verzekeraars of beleggingsmaatschappijen). |
| --- | --- |

1.4.

Eerder al heeft het EESC zich in een advies (4) positief opgesteld ten aanzien van de totstandkoming van PRIIP's en daarbij het belang benadrukt van een wetgevingshandeling waarin voor het eerst alle vormen van complexe financiële producten aan regels worden onderworpen en waarin wordt bepaald in welke mate deze producten vergelijkbaar zijn, onafhankelijk van het type ontwikkelaar ervan (banken, verzekeraars of beleggingsmaatschappijen).

| 1.5. | Bij dezelfde gelegenheid pleitte het Comité in dit vlak voor de totstandkoming van een eengemaakte financiële markt met duidelijke, nauwkeurige, eenvoudige en vergelijkbare informatie. Een voor een homogeen, vereenvoudigd en geüniformeerd systeem dat het mogelijk maakt informatie te begrijpen en te vergelijken, waardoor de markt transparanter en doeltreffender wordt (5). |
| --- | --- |

1.5.

Bij dezelfde gelegenheid pleitte het Comité in dit vlak voor de totstandkoming van een eengemaakte financiële markt met duidelijke, nauwkeurige, eenvoudige en vergelijkbare informatie. Een voor een homogeen, vereenvoudigd en geüniformeerd systeem dat het mogelijk maakt informatie te begrijpen en te vergelijken, waardoor de markt transparanter en doeltreffender wordt (5).

| 1.6. | Mocht niet voor een uitstel zijn gekozen, dan dreigden, naar de mening van het Comité, de in dit vlak belangrijkste vooropgestelde doelstellingen (cf. supra en infra) mogelijks in het gedrang te kunnen komen, hetgeen ten zeerste onwenselijk wordt geacht. Het Comité onderschrijft dat de door de PRIIP-verordening voorziene grotere transparantie en de harmonisatie van het verplicht ter beschikking stellen van informatie ten goede komen aan de interne markt voor financiële diensten door het creëren van een gelijk speelveld tussen verschillende producten en distributiekanalen. En aldus zal deze regeling niet alleen ten goede komen van retailklanten en beleggers, maar ook bijdragen aan het verdere herstel van het consumentenvertrouwen in de financiëledienstensector. Ook zou de verwerping van de gedelegeerde handeling minder dan vier maanden voor de inwerkingtreding van de teksten voor de marktoperatoren geleid hebben tot rechtsonzekerheid en zeer ernstige implementatieproblemen. |
| --- | --- |

1.6.

Mocht niet voor een uitstel zijn gekozen, dan dreigden, naar de mening van het Comité, de in dit vlak belangrijkste vooropgestelde doelstellingen (cf. supra en infra) mogelijks in het gedrang te kunnen komen, hetgeen ten zeerste onwenselijk wordt geacht. Het Comité onderschrijft dat de door de PRIIP-verordening voorziene grotere transparantie en de harmonisatie van het verplicht ter beschikking stellen van informatie ten goede komen aan de interne markt voor financiële diensten door het creëren van een gelijk speelveld tussen verschillende producten en distributiekanalen. En aldus zal deze regeling niet alleen ten goede komen van retailklanten en beleggers, maar ook bijdragen aan het verdere herstel van het consumentenvertrouwen in de financiëledienstensector. Ook zou de verwerping van de gedelegeerde handeling minder dan vier maanden voor de inwerkingtreding van de teksten voor de marktoperatoren geleid hebben tot rechtsonzekerheid en zeer ernstige implementatieproblemen.

| 1.7. | Met betrekking tot de gekozen periode van één jaar is het Comité van oordeel dat die om dezelfde redenen kan bijgetreden worden, des te meer omdat aldus de inwerkingtreding samenvalt met die van de nieuwe MiFID II-regeling. Voor het Comité is het noodzakelijk dat dit uitstel exceptioneel en eenmalig blijft en de tussenliggende periode gebruikt wordt om de definitieve gedelegeerde handeling vast te leggen en bekend te maken, en dat op de kortst mogelijke tijd. Het komt er inderdaad op aan zo snel als mogelijk duidelijkheid en zekerheid te verschaffen zowel aan de marktoperatoren als aan de retailklanten en beleggers. |
| --- | --- |

1.7.

Met betrekking tot de gekozen periode van één jaar is het Comité van oordeel dat die om dezelfde redenen kan bijgetreden worden, des te meer omdat aldus de inwerkingtreding samenvalt met die van de nieuwe MiFID II-regeling. Voor het Comité is het noodzakelijk dat dit uitstel exceptioneel en eenmalig blijft en de tussenliggende periode gebruikt wordt om de definitieve gedelegeerde handeling vast te leggen en bekend te maken, en dat op de kortst mogelijke tijd. Het komt er inderdaad op aan zo snel als mogelijk duidelijkheid en zekerheid te verschaffen zowel aan de marktoperatoren als aan de retailklanten en beleggers.

| 1.8. | Voor het Comité mogen de doelstellingen en verwezenlijkingen van de PRIIP-verordening daarbij niet in het gedrang worden gebracht. Daarom is het noodzakelijk dat mogelijke aanpassingen aan de gedelegeerde handeling zich inschrijven in dat kader. Dat is des te meer het geval nu de evaluatie van de PRIIP-verordening al na één jaar zal plaatsvinden en eventuele kwesties op dat ogenblik kunnen opgebracht worden, rekening houdend met de eerste praktijk- en toezichtservaringen. Voormelde aanpassingen dienen wel van meet af aan bij te dragen aan een effectieve verbetering van het vertrouwen van de consumenten. Tezelfdertijd dienen ze in overeenstemming te blijven met de regels voorzien in de toekomstige MIFID-regeling. |
| --- | --- |

1.8.

Voor het Comité mogen de doelstellingen en verwezenlijkingen van de PRIIP-verordening daarbij niet in het gedrang worden gebracht. Daarom is het noodzakelijk dat mogelijke aanpassingen aan de gedelegeerde handeling zich inschrijven in dat kader. Dat is des te meer het geval nu de evaluatie van de PRIIP-verordening al na één jaar zal plaatsvinden en eventuele kwesties op dat ogenblik kunnen opgebracht worden, rekening houdend met de eerste praktijk- en toezichtservaringen. Voormelde aanpassingen dienen wel van meet af aan bij te dragen aan een effectieve verbetering van het vertrouwen van de consumenten. Tezelfdertijd dienen ze in overeenstemming te blijven met de regels voorzien in de toekomstige MIFID-regeling.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Met Verordening (EU) nr. 1286/2014 van het Europees Parlement en de Raad (6) („de PRIIP-verordening”) zijn maatregelen ingevoerd om te komen tot een grotere transparantie op de markt voor retailbeleggingen. Meer bepaald verplicht deze verordening de ontwikkelaars van PRIIP's tot het opstellen van een KID. |
| --- | --- |

2.1.

Met Verordening (EU) nr. 1286/2014 van het Europees Parlement en de Raad (6) („de PRIIP-verordening”) zijn maatregelen ingevoerd om te komen tot een grotere transparantie op de markt voor retailbeleggingen. Meer bepaald verplicht deze verordening de ontwikkelaars van PRIIP's tot het opstellen van een KID.

| 2.2. | Deze verordening verleent de Europese toezichthoudende autoriteiten (7) (ETA’s) de bevoegdheid tot het opstellen van technische reguleringsnormen (TRN) om de elementen van het KID te specificeren. |
| --- | --- |

2.2.

Deze verordening verleent de Europese toezichthoudende autoriteiten (7) (ETA’s) de bevoegdheid tot het opstellen van technische reguleringsnormen (TRN) om de elementen van het KID te specificeren.

| 2.3. | Nadat de ETA’s hun gezamenlijke ontwerpen inzake de vorenbedoelde normen hadden overgemaakt aan de Commissie, heeft deze laatste eind juni 2016 de gedelegeerde handeling vastgesteld ter effectieve verwezenlijking van de vastgestelde TRN. |
| --- | --- |

2.3.

Nadat de ETA’s hun gezamenlijke ontwerpen inzake de vorenbedoelde normen hadden overgemaakt aan de Commissie, heeft deze laatste eind juni 2016 de gedelegeerde handeling vastgesteld ter effectieve verwezenlijking van de vastgestelde TRN.

| 2.4. | Het Europees Parlement (EP) heeft met een resolutie van 14 september 2016 bezwaar gemaakt tegen de door de Commissie vastgestelde gedelegeerde handeling (8). Het EP heeft de Commissie om een evaluatie verzocht van de bepalingen inzake multioptie-PRIIP's, prestatiescenario’s en begrijpelijkheidswaarschuwing. |
| --- | --- |

2.4.

Het Europees Parlement (EP) heeft met een resolutie van 14 september 2016 bezwaar gemaakt tegen de door de Commissie vastgestelde gedelegeerde handeling (8). Het EP heeft de Commissie om een evaluatie verzocht van de bepalingen inzake multioptie-PRIIP's, prestatiescenario’s en begrijpelijkheidswaarschuwing.

| 2.5. | Daarnaast heeft het EP samen met een grote meerderheid van lidstaten uitstel van de toepassing van de verordening gevraagd. |
| --- | --- |

2.5.

Daarnaast heeft het EP samen met een grote meerderheid van lidstaten uitstel van de toepassing van de verordening gevraagd.

| 2.6. | Met het thans voorliggende voorstel van verordening wordt voorgesteld de inwerkingtreding van de hele regeling met één jaar te verdagen tot 1 januari 2018. |
| --- | --- |

2.6.

Met het thans voorliggende voorstel van verordening wordt voorgesteld de inwerkingtreding van de hele regeling met één jaar te verdagen tot 1 januari 2018.

3.   Opmerkingen en commentaren

| 3.1. | Globaal genomen strekt de PRIIP-verordening ertoe retailklanten en beleggers beter te beschermen, inzonderheid degenen die beleggen in PRIIP's. De voorziene grotere transparantie en de harmonisatie van het verplicht ter beschikking stellen van informatie komen ook ten goede aan de interne markt voor financiële diensten door het creëren van een gelijk speelveld tussen verschillende producten en distributiekanalen. Aldus zal ook het consumentenvertrouwen in de financiëledienstensector verder herstellen. |
| --- | --- |

3.1.

Globaal genomen strekt de PRIIP-verordening ertoe retailklanten en beleggers beter te beschermen, inzonderheid degenen die beleggen in PRIIP's. De voorziene grotere transparantie en de harmonisatie van het verplicht ter beschikking stellen van informatie komen ook ten goede aan de interne markt voor financiële diensten door het creëren van een gelijk speelveld tussen verschillende producten en distributiekanalen. Aldus zal ook het consumentenvertrouwen in de financiëledienstensector verder herstellen.

| 3.2. | Ter verwezenlijking van deze doelstellingen wordt vereist dat ontwikkelaars van PRIIP's voldoen aan een uniforme reeks vereisten inzake informatieverschaffing over producten en dat retailklanten en beleggers het KID over de aangeboden PRIIP's ontvangen. Dat moet toelaten dat retailbeleggers een beter inzicht kunnen verwerven in de economische aard en risico’s van een bepaald product en verschillende aanbiedingen kunnen vergelijken. |
| --- | --- |

3.2.

Ter verwezenlijking van deze doelstellingen wordt vereist dat ontwikkelaars van PRIIP's voldoen aan een uniforme reeks vereisten inzake informatieverschaffing over producten en dat retailklanten en beleggers het KID over de aangeboden PRIIP's ontvangen. Dat moet toelaten dat retailbeleggers een beter inzicht kunnen verwerven in de economische aard en risico’s van een bepaald product en verschillende aanbiedingen kunnen vergelijken.

| 3.3. | In haar originele versie is voorzien dat de verordening in werking treedt per eind 2016. Die datum geldt in principe ook voor de „uitvoeringsmaatregelen” die de Commissie middels gedelegeerde handeling midden 2016 heeft vastgesteld, op basis van de RTN-ontwerpen van de ETA’s. Die RTN betreffen de specificering van de presentatie en de inhoud van het KID, het gestandaardiseerde formaat van het KID, de methodologie die ten grondslag ligt aan de presentatie van risico en rendement en de berekening van kosten, alsmede de voorwaarden en de minimale frequentie voor evaluatie van de informatie in het KID en de voorwaarden voor het voldoen aan het vereiste om het KID voor retailbeleggers ter beschikking te stellen. |
| --- | --- |

3.3.

In haar originele versie is voorzien dat de verordening in werking treedt per eind 2016. Die datum geldt in principe ook voor de „uitvoeringsmaatregelen” die de Commissie middels gedelegeerde handeling midden 2016 heeft vastgesteld, op basis van de RTN-ontwerpen van de ETA’s. Die RTN betreffen de specificering van de presentatie en de inhoud van het KID, het gestandaardiseerde formaat van het KID, de methodologie die ten grondslag ligt aan de presentatie van risico en rendement en de berekening van kosten, alsmede de voorwaarden en de minimale frequentie voor evaluatie van de informatie in het KID en de voorwaarden voor het voldoen aan het vereiste om het KID voor retailbeleggers ter beschikking te stellen.

| 3.4. | Terwijl de Raad in de onderzoeksperiode geen bezwaren maakte tegen de gedelegeerde handeling van de Commissie, verwierp het EP deze tekst met een resolutie van 14 september 2016 (9). |
| --- | --- |

3.4.

Terwijl de Raad in de onderzoeksperiode geen bezwaren maakte tegen de gedelegeerde handeling van de Commissie, verwierp het EP deze tekst met een resolutie van 14 september 2016 (9).

| 3.5. | Ofschoon zij rechtstreeks van toepassing is per eind 2016 en de productie van een KID niet aan de vaststelling van de gedelegeerde handeling is gekoppeld, heeft het EP tezelfdertijd om uitstel van de inwerkingtreding van de PRIIP-verordening gevraagd. Een grote meerderheid van lidstaten heeft eveneens eenzelfde vraag om uitstel op tafel gelegd. Daarbij werd erop gewezen dat het ontbreken van technische normen een belemmering zou vormen voor de soepele toepassing van de verordening. |
| --- | --- |

3.5.

Ofschoon zij rechtstreeks van toepassing is per eind 2016 en de productie van een KID niet aan de vaststelling van de gedelegeerde handeling is gekoppeld, heeft het EP tezelfdertijd om uitstel van de inwerkingtreding van de PRIIP-verordening gevraagd. Een grote meerderheid van lidstaten heeft eveneens eenzelfde vraag om uitstel op tafel gelegd. Daarbij werd erop gewezen dat het ontbreken van technische normen een belemmering zou vormen voor de soepele toepassing van de verordening.

| 3.6. | Het EESC kan zich in de gegeven omstandigheden vinden in het principe van een uitstel van de inwerkingtreding van de verordening. Zo niet ontstond het risico dat de belangrijkste vooropgestelde doelstellingen (cf. supra en infra) niet of onvoldoende zouden worden gerealiseerd. Verder kwam de verwerping van de gedelegeerde handeling er minder dan vier maanden voor de inwerkingtreding van de teksten, hetgeen voor de marktoperatoren zou geleid hebben tot rechtsonzekerheid en ernstige implementatieproblemen. |
| --- | --- |

3.6.

Het EESC kan zich in de gegeven omstandigheden vinden in het principe van een uitstel van de inwerkingtreding van de verordening. Zo niet ontstond het risico dat de belangrijkste vooropgestelde doelstellingen (cf. supra en infra) niet of onvoldoende zouden worden gerealiseerd. Verder kwam de verwerping van de gedelegeerde handeling er minder dan vier maanden voor de inwerkingtreding van de teksten, hetgeen voor de marktoperatoren zou geleid hebben tot rechtsonzekerheid en ernstige implementatieproblemen.

| 3.7. | Overigens herinnert het EESC aan zijn eerder advies over PRIIP's waarin het zich positief heeft opgesteld ten aanzien van de voorstellen ter zake en de ingeslagen weg (10). Het Comité heeft bij die gelegenheid het belang benadrukt van een wetgevingshandeling waarin voor het eerst alle vormen van complexe financiële producten aan regels worden onderworpen en waarin wordt bepaald in welke mate deze producten vergelijkbaar zijn, onafhankelijk van het type ontwikkelaar ervan (banken, verzekeraars of beleggingsmaatschappijen). |
| --- | --- |

3.7.

Overigens herinnert het EESC aan zijn eerder advies over PRIIP's waarin het zich positief heeft opgesteld ten aanzien van de voorstellen ter zake en de ingeslagen weg (10). Het Comité heeft bij die gelegenheid het belang benadrukt van een wetgevingshandeling waarin voor het eerst alle vormen van complexe financiële producten aan regels worden onderworpen en waarin wordt bepaald in welke mate deze producten vergelijkbaar zijn, onafhankelijk van het type ontwikkelaar ervan (banken, verzekeraars of beleggingsmaatschappijen).

| 3.8. | Verder pleitte het Comité in dit vlak voor de totstandkoming van een eengemaakte financiële markt met duidelijke, nauwkeurige, eenvoudige en vergelijkbare informatie (11). Ook klonk het dat een homogeen, vereenvoudigd en geüniformeerd systeem het mogelijk maakt informatie te begrijpen en te vergelijken, waardoor de markt transparanter en doeltreffender wordt (12). Het Comité voegt daar thans aan toe dat de toekomstige TRN van meet af aan effectief dienen bij te dragen aan de verbetering van het vertrouwen van de consumenten. Aldus moet het duidelijk zijn welke producten complex zijn, moeten zij hun beslissing met kennis van zaken kunnen nemen en dient er aandacht te zijn voor kosten- en rendementsaspecten. Om inconsistenties te vermijden, dient hier wel rekening te worden gehouden met de regels voorzien in de toekomstige regels in de MiFID-verordening (13). |
| --- | --- |

3.8.

Verder pleitte het Comité in dit vlak voor de totstandkoming van een eengemaakte financiële markt met duidelijke, nauwkeurige, eenvoudige en vergelijkbare informatie (11). Ook klonk het dat een homogeen, vereenvoudigd en geüniformeerd systeem het mogelijk maakt informatie te begrijpen en te vergelijken, waardoor de markt transparanter en doeltreffender wordt (12). Het Comité voegt daar thans aan toe dat de toekomstige TRN van meet af aan effectief dienen bij te dragen aan de verbetering van het vertrouwen van de consumenten. Aldus moet het duidelijk zijn welke producten complex zijn, moeten zij hun beslissing met kennis van zaken kunnen nemen en dient er aandacht te zijn voor kosten- en rendementsaspecten. Om inconsistenties te vermijden, dient hier wel rekening te worden gehouden met de regels voorzien in de toekomstige regels in de MiFID-verordening (13).

| 3.9. | Het Comité is verder van oordeel dat de gekozen periode van één jaar kan bijgetreden worden, mits dit uitstel exceptioneel en eenmalig blijft en de tussenliggende periode gebruikt wordt om de definitieve gedelegeerde handeling vast te leggen en bekend te maken. Dat moet op de kortst mogelijke tijd gebeuren om zo snel als mogelijk duidelijkheid en zekerheid tot stand te brengen voor marktoperatoren, retailklanten en beleggers. |
| --- | --- |

3.9.

Het Comité is verder van oordeel dat de gekozen periode van één jaar kan bijgetreden worden, mits dit uitstel exceptioneel en eenmalig blijft en de tussenliggende periode gebruikt wordt om de definitieve gedelegeerde handeling vast te leggen en bekend te maken. Dat moet op de kortst mogelijke tijd gebeuren om zo snel als mogelijk duidelijkheid en zekerheid tot stand te brengen voor marktoperatoren, retailklanten en beleggers.

| 3.10. | Overigens, door te kiezen voor een periode van één jaar valt de inwerkingtreding van PRIIP's opnieuw samen met de inwerkingtreding van de MiFID II-verordening (14) die eveneens de consumenten ten goede komt. Die inwerkingtreding van MiFID II was eerder eveneens met één jaar uitgesteld (15) en het Comité heeft daarmee ingestemd (16). |
| --- | --- |

3.10.

Overigens, door te kiezen voor een periode van één jaar valt de inwerkingtreding van PRIIP's opnieuw samen met de inwerkingtreding van de MiFID II-verordening (14) die eveneens de consumenten ten goede komt. Die inwerkingtreding van MiFID II was eerder eveneens met één jaar uitgesteld (15) en het Comité heeft daarmee ingestemd (16).

| 3.11. | Daarbij mogen de eerder vooropgestelde doelstellingen, die door het Comité zijn onderschreven, niet in het gedrang worden gebracht. Daarom is het noodzakelijk dat eventuele aanpassingen aan de gedelegeerde handeling passen binnen het huidig kader van PRIIP's. |
| --- | --- |

3.11.

Daarbij mogen de eerder vooropgestelde doelstellingen, die door het Comité zijn onderschreven, niet in het gedrang worden gebracht. Daarom is het noodzakelijk dat eventuele aanpassingen aan de gedelegeerde handeling passen binnen het huidig kader van PRIIP's.

| 3.12. | Voor het overige, en voor zover nodig, lijkt het meer aangewezen de evaluatie van de PRIIP-verordening af te wachten, die door de thans voorgestelde verdaging van de inwerkingtreding, nu al één jaar na de inwerkingtreding van de PRIIP-verordening zal plaatsvinden (17). Daarbij kan dan rekening worden gehouden met de eerste praktijk- en toezichtservaringen. |
| --- | --- |

3.12.

Voor het overige, en voor zover nodig, lijkt het meer aangewezen de evaluatie van de PRIIP-verordening af te wachten, die door de thans voorgestelde verdaging van de inwerkingtreding, nu al één jaar na de inwerkingtreding van de PRIIP-verordening zal plaatsvinden (17). Daarbij kan dan rekening worden gehouden met de eerste praktijk- en toezichtservaringen.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Pripp is een afkorting van het Engelse „packaged retail and insurance-based investment product”. In het Nederlands spreekt men over een „verpakt retailbeleggingsproduct en verzekeringsgebaseerd beleggingsproduct”.

1

(2)  KID is een afkorting van het Engelse „key information document”. In het Nederlands spreekt men over het „essentiële-informatiedocument”.

2

(3)  Gedelegeerde handelingen zijn nieuw sinds het Verdrag van Lissabon. Door artikel 290 van het VWEU kan de EU-wetgever (meestal het Europees Parlement en de Raad) bevoegdheid aan de Commissie delegeren om niet-wetgevende handelingen van algemene toepassing aan te nemen ter aanvulling of wijziging van bepaalde niet-essentiële onderdelen van een wetgevende handeling.

3

Zo kunnen met gedelegeerde handelingen nieuwe (niet-essentiële) regels worden toegevoegd of latere wijzigingen van bepaalde aspecten van een wetgevende handeling worden uitgevoerd. De wetgever kan zich zo concentreren op beleidsrichting en doelstellingen zonder al te diep in te gaan op de details of uiterst technische debatten aan te gaan.

De bevoegdheidsoverdracht om gedelegeerde handelingen aan te nemen, is echter aan strenge beperkingen onderworpen. Alleen de Commissie kan de bevoegdheid krijgen gedelegeerde handelingen aan te nemen. Bovendien kunnen essentiële onderdelen van een gebied niet aan een bevoegdheidsdelegatie worden onderworpen. Daarnaast moeten de doelstellingen, de inhoud, het toepassingsgebied en de duur van de bevoegdheidsdelegatie in de wetgevende handeling omschreven zijn. Tot slot moet de wetgever expliciet de voorwaarden voor delegatie in de wetgevende handeling opnemen. In dit opzicht kunnen het Parlement en de Raad voorzien in het recht de delegatie in te trekken of bezwaren te uiten tegen de gedelegeerde handeling. Zie http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=URISERV%3Aai0032

(4)  Zie het advies van het EESC (PB C 11 van 15.1.2013, blz. 59, paragraaf 1.2).

4

(5)  Zie het advies in voetnoot 4, paragrafen 2.3 en 3.2.

5

(6)  Verordening (EU) nr. 1286/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 26 november 2014 over essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIP’s) (PB L 352 van 9.12.2014, blz. 1).

6

(7)  Bedoeld zijn de „ETA’s”: de Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen, de Europese Bankautoriteit en de Europese Autoriteit voor effecten en markten.

7

(8)  Zie http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P8-TA-2016-0347+0+DOC+XML+V0//NL

8

(9)  In de resolutie wordt het volgende aangegeven ter verwerping van de gedelegeerde handeling:

9

| „A. | overwegende dat de vergelijkbaarheid van consumentenvoorlichting over beleggingsproducten essentieel is met het oog op gelijke marktverhoudingen, ongeacht welke soort van financiële tussenfiguur deze producten ontwerpt of op de markt aanbiedt; |
| --- | --- |

„A.

overwegende dat de vergelijkbaarheid van consumentenvoorlichting over beleggingsproducten essentieel is met het oog op gelijke marktverhoudingen, ongeacht welke soort van financiële tussenfiguur deze producten ontwerpt of op de markt aanbiedt;

| B. | overwegende dat het misleidend zou zijn om het kredietrisico buiten de berekening van de risicoklasse-indeling voor verzekeringsproducten te houden; |
| --- | --- |

B.

overwegende dat het misleidend zou zijn om het kredietrisico buiten de berekening van de risicoklasse-indeling voor verzekeringsproducten te houden;

| C. | overwegende dat de behandeling van „multi-option” producten nog steeds verduidelijking behoeft, met name in verband met de uitdrukkelijke vrijstelling voor ICBE-fondsen ingevolge Verordening (EU) nr. 1286/2014; |
| --- | --- |

C.

overwegende dat de behandeling van „multi-option” producten nog steeds verduidelijking behoeft, met name in verband met de uitdrukkelijke vrijstelling voor ICBE-fondsen ingevolge Verordening (EU) nr. 1286/2014;

| D. | overwegende dat de door de Commissie uitgevaardigde gedelegeerde handeling gebreken vertoont in de berekeningsmethode voor toekomstige prestatiescenario’s en daarom niet beantwoordt aan het vereiste van Verordening (EU) nr. 1286/2014, namelijk informatie te bieden die „juist, eerlijk, duidelijk en niet-misleidend” is, en met name in het geval van sommige PRIIP's niet laat zien dat de belegger zijn geld kan verliezen, zelfs niet in het ongunstige scenario, en zelfs niet voor producten die regelmatig gedurende de aanbevolen vasthoudperiode verliezen hebben opgeleverd; |
| --- | --- |

D.

overwegende dat de door de Commissie uitgevaardigde gedelegeerde handeling gebreken vertoont in de berekeningsmethode voor toekomstige prestatiescenario’s en daarom niet beantwoordt aan het vereiste van Verordening (EU) nr. 1286/2014, namelijk informatie te bieden die „juist, eerlijk, duidelijk en niet-misleidend” is, en met name in het geval van sommige PRIIP's niet laat zien dat de belegger zijn geld kan verliezen, zelfs niet in het ongunstige scenario, en zelfs niet voor producten die regelmatig gedurende de aanbevolen vasthoudperiode verliezen hebben opgeleverd;

| E. | overwegende dat het ontbreken van gedetailleerde richtsnoeren in de gedelegeerde verordening op het punt van de „beleggerswaarschuwing” het ernstige gevaar met zich brengt dat dit element in de essentiële-informatiedocumenten niet overal op de binnenmarkt consistente vorm krijgt; |
| --- | --- |

E.

overwegende dat het ontbreken van gedetailleerde richtsnoeren in de gedelegeerde verordening op het punt van de „beleggerswaarschuwing” het ernstige gevaar met zich brengt dat dit element in de essentiële-informatiedocumenten niet overal op de binnenmarkt consistente vorm krijgt;

| F. | overwegende dat het Parlement van mening blijft dat opdracht moet worden gegeven tot nadere normering van het moment waarop een beleggerswaarschuwing moet worden afgegeven, bij wijze van extra technische reguleringsnorm; |
| --- | --- |

F.

overwegende dat het Parlement van mening blijft dat opdracht moet worden gegeven tot nadere normering van het moment waarop een beleggerswaarschuwing moet worden afgegeven, bij wijze van extra technische reguleringsnorm;

| G. | overwegende dat de regels in de gedelegeerde verordening, als zij ongewijzigd blijven, dreigen in te gaan tegen de geest en de bedoeling van de wetgeving, te weten de kleine belegger te verzekeren van duidelijke, vergelijkbare, begrijpelijke en niet-misleidende informatie; |
| --- | --- |

G.

overwegende dat de regels in de gedelegeerde verordening, als zij ongewijzigd blijven, dreigen in te gaan tegen de geest en de bedoeling van de wetgeving, te weten de kleine belegger te verzekeren van duidelijke, vergelijkbare, begrijpelijke en niet-misleidende informatie;

| H. | overwegende dat de voorzitter van de Commissie economische en monetaire zaken in zijn brief van 30 juni 2016 de vraag van het onderhandelingsteam van het Parlement aan de Commissie overbracht, of de uitvoering van Verordening (EU) nr. 1286/2014 niet moet worden uitgesteld”. |
| --- | --- |

H.

overwegende dat de voorzitter van de Commissie economische en monetaire zaken in zijn brief van 30 juni 2016 de vraag van het onderhandelingsteam van het Parlement aan de Commissie overbracht, of de uitvoering van Verordening (EU) nr. 1286/2014 niet moet worden uitgesteld”.

(10)  Zie het advies in voetnoot 4, paragraaf 1.2.

10

(11)  Zie het advies in voetnoot 4, paragraaf 3.2.

11

(12)  Zie het advies in voetnoot 4, paragraaf 2.3.

12

(13)  Zie Richtlijn 2014/65/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende markten voor financiële instrumenten en tot wijziging van Richtlijn 2002/92/EG en Richtlijn 2011/61/EU (PB L 173 van 12.6.2014, blz. 349).

13

(14)  De nieuwe MiFID II-regeling treedt in werking op 3 januari 2018. Dat is twee dagen na de datum voorzien in het huidig wijzigingsvoorstel inzake de nieuwe PRIIP-regeling.

14

(15)  Zie het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 600/2014 betreffende markten in financiële instrumenten, Verordening (EU) nr. 596/2014 betreffende marktmisbruik en Verordening (EU) nr. 909/2014 betreffende de verbetering van de effectenafwikkeling in de Europese Unie en betreffende centrale effectenbewaarinstellingen, wat bepaalde data betreft — COM(2016) 57 final — 2016/0034 (COD).

15

(16)  Het EESC heeft ingestemd met het uitstel van inwerkingtreding van MiFID II, zie het advies van het EESC (PB C 303 van 19.8.2016, blz. 91).

16

(17)  Zie artikel 33 van de PRIIP-verordening, dat niet wordt gewijzigd door het hier besproken voorstel. Dat artikel voorziet een evaluatie van de verordening „binnen 31 december 2018”.

17

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/48 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/48

---

Advies van het Europees Economische en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 345/2013 betreffende Europese durfkapitaalfondsen en Verordening (EU) nr. 346/2013 betreffende Europese sociaalondernemerschapsfondsen

(COM(2016) 461 final)

(2017/C 075/09)

| Rapporteur: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Michael IKRATH |

Rapporteur:

Giuseppe GUERINI

Corapporteur:

Michael IKRATH

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 27.6.2016
  Europees Parlement, 12.9.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Besluit van het bureau | 12.7.2016 |
| Bevoegde afdeling: | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 29.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 117/1/2 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 27.6.2016

Europees Parlement, 12.9.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Besluit van het bureau

12.7.2016

Bevoegde afdeling:

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

29.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

117/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de inspanningen van de Commissie en de lidstaten van de afgelopen jaren om de economische stagnatie te overwinnen. Toch moet het bij de EU-instellingen aandringen op meer daadkracht bij het vastleggen en uitvoeren van een algehele strategie voor de financiering van de reële economie. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de inspanningen van de Commissie en de lidstaten van de afgelopen jaren om de economische stagnatie te overwinnen. Toch moet het bij de EU-instellingen aandringen op meer daadkracht bij het vastleggen en uitvoeren van een algehele strategie voor de financiering van de reële economie.

| 1.2. | Volgens het EESC moet gegarandeerd worden dat de Europese investeringen in de eerste plaats ten goede komen aan de reële economie, die gekenmerkt wordt door innovatievermogen, groei en sociale verantwoordelijkheid. |
| --- | --- |

1.2.

Volgens het EESC moet gegarandeerd worden dat de Europese investeringen in de eerste plaats ten goede komen aan de reële economie, die gekenmerkt wordt door innovatievermogen, groei en sociale verantwoordelijkheid.

| 1.3. | Het midden- en kleinbedrijf (mkb) vormt de ruggengraat van de Europese economie. Een soepele toegang tot financiering voor het mkb en snelgroeiende ondernemingen zijn daarom doorslaggevend voor zowel de ontwikkeling van deze bedrijven alsook voor innovatie, economische groei, werkgelegenheid, veiligstelling van het Europees concurrentievermogen en maatschappelijk verantwoord ondernemen. In de EU zijn kredieten de belangrijkste bron van financiering voor het mkb. Aangezien er nieuwe groeigebieden moeten worden ontgonnen en Europa voor innovatie het voortouw moet gaan nemen, moeten er nieuwe financieringsmethoden worden gevonden ter ondersteuning van start-ups, innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en snelgroeiende ondernemingen (scale-ups). |
| --- | --- |

1.3.

Het midden- en kleinbedrijf (mkb) vormt de ruggengraat van de Europese economie. Een soepele toegang tot financiering voor het mkb en snelgroeiende ondernemingen zijn daarom doorslaggevend voor zowel de ontwikkeling van deze bedrijven alsook voor innovatie, economische groei, werkgelegenheid, veiligstelling van het Europees concurrentievermogen en maatschappelijk verantwoord ondernemen. In de EU zijn kredieten de belangrijkste bron van financiering voor het mkb. Aangezien er nieuwe groeigebieden moeten worden ontgonnen en Europa voor innovatie het voortouw moet gaan nemen, moeten er nieuwe financieringsmethoden worden gevonden ter ondersteuning van start-ups, innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en snelgroeiende ondernemingen (scale-ups).

| 1.4. | Gepleit wordt voor uitbreiding van de Europese durfkapitaalfondsen (EuVECA) en de Europese sociaalondernemerschapsfondsen (EuSEF), waarbij de bescherming van investeerders moet worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.4.

Gepleit wordt voor uitbreiding van de Europese durfkapitaalfondsen (EuVECA) en de Europese sociaalondernemerschapsfondsen (EuSEF), waarbij de bescherming van investeerders moet worden gewaarborgd.

| 1.5. | Het EESC is er dan ook van overtuigd dat de klassieke kredietfinanciering van de in paragraaf 1.2 vermelde ondernemingen aangevuld moet worden met alternatieve vormen van financiering, zoals durfkapitaal, crowdfunding, private equity enz. Daarom moet de EU concrete en consistente maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de banken hun kerntaak, het financieren van de reële economie, weer kunnen vervullen en om de mogelijkheden voor financiering met eigen middelen of via de kapitaalmarkt aanzienlijk te verbeteren en de bestaande belemmeringen in het kader van de oprichting van de kapitaalmarktenunie op te heffen. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is er dan ook van overtuigd dat de klassieke kredietfinanciering van de in paragraaf 1.2 vermelde ondernemingen aangevuld moet worden met alternatieve vormen van financiering, zoals durfkapitaal, crowdfunding, private equity enz. Daarom moet de EU concrete en consistente maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de banken hun kerntaak, het financieren van de reële economie, weer kunnen vervullen en om de mogelijkheden voor financiering met eigen middelen of via de kapitaalmarkt aanzienlijk te verbeteren en de bestaande belemmeringen in het kader van de oprichting van de kapitaalmarktenunie op te heffen.

| 1.6. | Het EESC staat derhalve achter het initiatief van de Commissie om de evaluatie van de verordening betreffende EuVECA en EuSEF te vervroegen. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC staat derhalve achter het initiatief van de Commissie om de evaluatie van de verordening betreffende EuVECA en EuSEF te vervroegen.

| 1.7. | Het EESC is van mening dat via een verordening de kans op uiteenlopende interpretaties op nationaal niveau eerder beperkt blijft, waardoor de totstandkoming van een kapitaalmarktenunie kan worden bevorderd. Bovendien pleit het ervoor de op nationaal niveau bestaande verschillen in de interpretatie weg te nemen. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC is van mening dat via een verordening de kans op uiteenlopende interpretaties op nationaal niveau eerder beperkt blijft, waardoor de totstandkoming van een kapitaalmarktenunie kan worden bevorderd. Bovendien pleit het ervoor de op nationaal niveau bestaande verschillen in de interpretatie weg te nemen.

| 1.8. | Voorts wordt de Europese Unie verzocht zich sterk te maken voor meer synergie tussen de doelstellingen van de Europa 2020-strategie, zoals de digitale interne markt en de energie-unie/COP 21 en de 17 doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties, met het oog op langdurige, zeer doeltreffende investeringen. De verdieping van de economische integratie, die de mondiale concurrentiekracht van de EU moet waarborgen, dient in alle investeringsstrategieën voorop te staan. |
| --- | --- |

1.8.

Voorts wordt de Europese Unie verzocht zich sterk te maken voor meer synergie tussen de doelstellingen van de Europa 2020-strategie, zoals de digitale interne markt en de energie-unie/COP 21 en de 17 doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties, met het oog op langdurige, zeer doeltreffende investeringen. De verdieping van de economische integratie, die de mondiale concurrentiekracht van de EU moet waarborgen, dient in alle investeringsstrategieën voorop te staan.

| 1.9. | Bepaalde delen van de financiële sector geven de voorkeur aan alternatieve investeringsdoelen, in plaats van in de reële economie te investeren. Deze houden vaak verband met maximaal rendement van investeringen (ROI) en houden een groot speculatiegevaar in. Hiertoe draagt ook regelgeving voor eigen kapitaal van de Europese banken bij, die duidelijk gunstiger is voor investeringen in effecten, met name in overheidsobligaties, dan voor kredietfinanciering voor ondernemingen. Ook zij opgemerkt dat de EU-wetgeving tot nu toe alarmerend weinig gedaan heeft voor de regulering van zuiver speculatieve financiële ondernemingen (hedgefondsen, schaduwbanken). Het wordt dan ook aanbevolen dat de Europese instellingen productieve investeringen in de reële economie duidelijk begunstigen en financiële speculatie met een hoog risicoprofiel tegengaan. Een voorbeeld van deze ontwikkeling: tijdens de IMF-vergadering in Washington dit jaar stond de financiering van de groene economie, „green finance”, centraal. De Chinezen hebben het belang van dit nieuwe aspect al vroeg ingezien en het ook in het kader van hun voorzitterschap van de G-20 benadrukt. In het kader van de EuVECA/EuSEF moet de EU dus ook hiervoor maatregelen nemen die de financiering van de groene economie (tegen de achtergrond van COP 21) stimuleren en versterken om vroegtijdige financiële speculatie op dit gebied tegen te gaan (green finance) (1). |
| --- | --- |

1.9.

Bepaalde delen van de financiële sector geven de voorkeur aan alternatieve investeringsdoelen, in plaats van in de reële economie te investeren. Deze houden vaak verband met maximaal rendement van investeringen (ROI) en houden een groot speculatiegevaar in. Hiertoe draagt ook regelgeving voor eigen kapitaal van de Europese banken bij, die duidelijk gunstiger is voor investeringen in effecten, met name in overheidsobligaties, dan voor kredietfinanciering voor ondernemingen. Ook zij opgemerkt dat de EU-wetgeving tot nu toe alarmerend weinig gedaan heeft voor de regulering van zuiver speculatieve financiële ondernemingen (hedgefondsen, schaduwbanken). Het wordt dan ook aanbevolen dat de Europese instellingen productieve investeringen in de reële economie duidelijk begunstigen en financiële speculatie met een hoog risicoprofiel tegengaan. Een voorbeeld van deze ontwikkeling: tijdens de IMF-vergadering in Washington dit jaar stond de financiering van de groene economie, „green finance”, centraal. De Chinezen hebben het belang van dit nieuwe aspect al vroeg ingezien en het ook in het kader van hun voorzitterschap van de G-20 benadrukt. In het kader van de EuVECA/EuSEF moet de EU dus ook hiervoor maatregelen nemen die de financiering van de groene economie (tegen de achtergrond van COP 21) stimuleren en versterken om vroegtijdige financiële speculatie op dit gebied tegen te gaan (green finance) (1).

| 1.10. | In het specifieke geval van deze verordening merkt het EESC op dat er op EU-niveau tal van cruciale financieringsbronnen bestaan, zoals InnovFin van Horizon 2020, Cosme of EaSI, om naast ESIF en EFSI maar de belangrijkste te noemen. Het Comité verwacht daarom dat het in het licht van de heroriëntatie van EuVECA en EuSEF tot een nauwe coördinatie komt. Aandacht verdient ook het feit dat de Commissie de tot dusver zeer beperkte toegangscriteria net als de andere beperkende voorwaarden duidelijk moet versoepelen om het effect van de fondsen, met het oog op de doelstellingen, aanzienlijk te verbeteren. Een hoge mate van flexibiliteit moet het uitgangspunt zijn. |
| --- | --- |

1.10.

In het specifieke geval van deze verordening merkt het EESC op dat er op EU-niveau tal van cruciale financieringsbronnen bestaan, zoals InnovFin van Horizon 2020, Cosme of EaSI, om naast ESIF en EFSI maar de belangrijkste te noemen. Het Comité verwacht daarom dat het in het licht van de heroriëntatie van EuVECA en EuSEF tot een nauwe coördinatie komt. Aandacht verdient ook het feit dat de Commissie de tot dusver zeer beperkte toegangscriteria net als de andere beperkende voorwaarden duidelijk moet versoepelen om het effect van de fondsen, met het oog op de doelstellingen, aanzienlijk te verbeteren. Een hoge mate van flexibiliteit moet het uitgangspunt zijn.

| 1.11. | Het Comité hoopt dat de herziening ook tot wijzigingen van de kredietregelgeving in Bazel III leidt, zodat naast de zogeheten ondersteuningsfactor voor het mkb (SME supporting factor) ook nog een factor wordt ingevoerd voor de ondersteuning van sociale ondernemingen (social enterprise supporting factor). Op die manier moeten de eisen voor eigen vermogen voor het kredietrisico bij een financiële deelname aan een sociale onderneming verlaagd kunnen worden. |
| --- | --- |

1.11.

Het Comité hoopt dat de herziening ook tot wijzigingen van de kredietregelgeving in Bazel III leidt, zodat naast de zogeheten ondersteuningsfactor voor het mkb (SME supporting factor) ook nog een factor wordt ingevoerd voor de ondersteuning van sociale ondernemingen (social enterprise supporting factor). Op die manier moeten de eisen voor eigen vermogen voor het kredietrisico bij een financiële deelname aan een sociale onderneming verlaagd kunnen worden.

| 1.12. | Om de deelname aan zulke investeringsfondsen uit te breiden pleit het EESC voor de oprichting van „paraplufondsen”. Deze kunnen bijdragen tot meer betrokkenheid van niet-institutionele investeerders, ook in de vorm van belangengroepen — door de oprichting van met publieke middelen en op Europees niveau beheerde „garantiefondsen”. Zulke fondsen moeten investeringen in sterk sociaal gerichte bedrijven en instellingen steunen. |
| --- | --- |

1.12.

Om de deelname aan zulke investeringsfondsen uit te breiden pleit het EESC voor de oprichting van „paraplufondsen”. Deze kunnen bijdragen tot meer betrokkenheid van niet-institutionele investeerders, ook in de vorm van belangengroepen — door de oprichting van met publieke middelen en op Europees niveau beheerde „garantiefondsen”. Zulke fondsen moeten investeringen in sterk sociaal gerichte bedrijven en instellingen steunen.

| 1.13. | Even belangrijk acht het EESC het dat er kadervoorwaarden komen waarbinnen de financieringsdoelstellingen van sociale investeringsfondsen, zoals sociale ondernemingen (SE) en socialesectororganisaties (SSO) kunnen gedijen. Daarom moeten de belemmeringen verdwijnen die het de partijen vrijwel onmogelijk maakt om in een gelijke marktomgeving werkzaam te zijn. Er is met name behoefte aan innovatieve instrumenten waarmee de publieke sector, samen met SE/SSO, sociaal gerichte initiatieven kan ontwikkelen. |
| --- | --- |

1.13.

Even belangrijk acht het EESC het dat er kadervoorwaarden komen waarbinnen de financieringsdoelstellingen van sociale investeringsfondsen, zoals sociale ondernemingen (SE) en socialesectororganisaties (SSO) kunnen gedijen. Daarom moeten de belemmeringen verdwijnen die het de partijen vrijwel onmogelijk maakt om in een gelijke marktomgeving werkzaam te zijn. Er is met name behoefte aan innovatieve instrumenten waarmee de publieke sector, samen met SE/SSO, sociaal gerichte initiatieven kan ontwikkelen.

| 1.14. | Voorts pleit het EESC ervoor om in de zin van advies TEN/584, „Potentieel van e-senioren”, in het kader van de EuVECA en de EuSEF de toegang tot financiering voor de „zilveren economie” te vergemakkelijken. Vervolgens heeft dit ook positieve gevolgen voor de begrotingen van de lidstaten, waarbij het pensioenstelsel door actieve oudere vrouwen die een eigen bedrijf starten, ontlast wordt. Er ontstaat een nieuwe waardeketen, die voor de overheid nieuwe bronnen van inkomsten oplevert. Hetzelfde geldt voor vrouwelijke ondernemers (2), vrouwen die een bedrijf beginnen, sociale ondernemers enz. |
| --- | --- |

1.14.

Voorts pleit het EESC ervoor om in de zin van advies TEN/584, „Potentieel van e-senioren”, in het kader van de EuVECA en de EuSEF de toegang tot financiering voor de „zilveren economie” te vergemakkelijken. Vervolgens heeft dit ook positieve gevolgen voor de begrotingen van de lidstaten, waarbij het pensioenstelsel door actieve oudere vrouwen die een eigen bedrijf starten, ontlast wordt. Er ontstaat een nieuwe waardeketen, die voor de overheid nieuwe bronnen van inkomsten oplevert. Hetzelfde geldt voor vrouwelijke ondernemers (2), vrouwen die een bedrijf beginnen, sociale ondernemers enz.

2.   Inhoud van het voorstel van de Commissie

| 2.1. | Het voorstel beoogt de EuVECA- en EuSEF-fondsen af te stemmen op reeds op EU-niveau overeengekomen maatregelen om het economisch herstel te stimuleren (bijv. het investeringsplan voor Europa, het actieplan voor de opbouw van een kapitaalmarktenunie, het Europees Fonds voor strategische investeringen). |
| --- | --- |

2.1.

Het voorstel beoogt de EuVECA- en EuSEF-fondsen af te stemmen op reeds op EU-niveau overeengekomen maatregelen om het economisch herstel te stimuleren (bijv. het investeringsplan voor Europa, het actieplan voor de opbouw van een kapitaalmarktenunie, het Europees Fonds voor strategische investeringen).

| 2.2. | Toegang tot durfkapitaal en kapitaal voor sociaal ondernemerschap is volgens de Commissie het antwoord om de groei van start-ups in de EU, innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen en sociale ondernemingen te financieren. |
| --- | --- |

2.2.

Toegang tot durfkapitaal en kapitaal voor sociaal ondernemerschap is volgens de Commissie het antwoord om de groei van start-ups in de EU, innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen en sociale ondernemingen te financieren.

| 2.3. | De EU loopt wat de markt voor durfkapitaal betreft, wél achterop bij de VS, in plaats van de achterstand in te halen. |
| --- | --- |

2.3.

De EU loopt wat de markt voor durfkapitaal betreft, wél achterop bij de VS, in plaats van de achterstand in te halen.

| 2.4. | Daarom wijzigt de Commissie het kader van de EuVECA en de EuSEF zelfs vóór de aanvankelijk geplande evaluatie (2017) om ervoor te zorgen dat zij, in combinatie met andere maatregelen, meer bijdragen tot ondersteuning van durfkapitaal en sociale investeringen in de hele EU. |
| --- | --- |

2.4.

Daarom wijzigt de Commissie het kader van de EuVECA en de EuSEF zelfs vóór de aanvankelijk geplande evaluatie (2017) om ervoor te zorgen dat zij, in combinatie met andere maatregelen, meer bijdragen tot ondersteuning van durfkapitaal en sociale investeringen in de hele EU.

| 2.5. | De wijzigingen betreffen de volgende bepalingen: i) hoe de fondsen in activa investeren; ii) de wijze waarop fondsbeheerders die fondsen beheren; iii) hoe beide verordeningen zich verhouden tot andere wetgeving voor investeringsfondsen; iv) de eisen waaraan de fondsen moeten voldoen om de grensoverschrijdende pas te gebruiken. |
| --- | --- |

2.5.

De wijzigingen betreffen de volgende bepalingen: i) hoe de fondsen in activa investeren; ii) de wijze waarop fondsbeheerders die fondsen beheren; iii) hoe beide verordeningen zich verhouden tot andere wetgeving voor investeringsfondsen; iv) de eisen waaraan de fondsen moeten voldoen om de grensoverschrijdende pas te gebruiken.

| 2.6. | Het voorstel van de Commissie is gebaseerd op artikel 114 van het VWEU en berust op een uitvoerige effectbeoordeling (3). |
| --- | --- |

2.6.

Het voorstel van de Commissie is gebaseerd op artikel 114 van het VWEU en berust op een uitvoerige effectbeoordeling (3).

3.   Algemene en specifieke opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Commissie om de verordeningen over Europese risicokapitaalfondsen (EuVECA) en over de Europese sociaalondernemerschapsfondsen (EuSEF) vervroegd te evalueren; over beide heeft het zich al positief uitgelaten naar aanleiding van de eerste voorstellen voor de invoering ervan in 2012, in de adviezen „Europese durfkapitaalfondsen” (4) en „Europese sociaalondernemerschapsfondsen” (5). Een en ander met name ook in het licht van het actieplan voor de opbouw van een kapitaalmarktenunie (6). |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Commissie om de verordeningen over Europese risicokapitaalfondsen (EuVECA) en over de Europese sociaalondernemerschapsfondsen (EuSEF) vervroegd te evalueren; over beide heeft het zich al positief uitgelaten naar aanleiding van de eerste voorstellen voor de invoering ervan in 2012, in de adviezen „Europese durfkapitaalfondsen” (4) en „Europese sociaalondernemerschapsfondsen” (5). Een en ander met name ook in het licht van het actieplan voor de opbouw van een kapitaalmarktenunie (6).

| 3.2. | Het EESC onderschrijft en steunt het voornemen om de financiering van nieuwe bedrijven te forceren. De doelgroep omvat kleine en middelgrote ondernemingen, vooral start-ups en EPU met innovatievermogen. Het gaat hierbij niet om de startfase, maar vooral om de tweede en de derde groeifase. De aandacht moet met name uitgaan naar de kleine en middelgrote ondernemingen die snel kunnen groeien, maar voor de kapitaalmarkt te klein zijn en niet voldoen aan de criteria voor krediet. Net zo belangrijk is aandacht voor ondernemingen met maatschappelijke doelstellingen en een duurzaam bedrijfsmodel (sociale ondernemers). |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC onderschrijft en steunt het voornemen om de financiering van nieuwe bedrijven te forceren. De doelgroep omvat kleine en middelgrote ondernemingen, vooral start-ups en EPU met innovatievermogen. Het gaat hierbij niet om de startfase, maar vooral om de tweede en de derde groeifase. De aandacht moet met name uitgaan naar de kleine en middelgrote ondernemingen die snel kunnen groeien, maar voor de kapitaalmarkt te klein zijn en niet voldoen aan de criteria voor krediet. Net zo belangrijk is aandacht voor ondernemingen met maatschappelijke doelstellingen en een duurzaam bedrijfsmodel (sociale ondernemers).

| 3.3. | De instellingen van de EU en de lidstaten moeten actie ondernemen voor de ontwikkeling van kapitalisatie-, investerings- en financiële instrumenten voor zakelijke activiteiten die dienen ter aanvulling van bankfinanciering. Niettemin moet worden erkend dat tal van Europese banken, met name de regionale banken, zoals spaarbanken en kredietcoöperaties in de lidstaten, maatregelen hebben getroffen ter ondersteuning van nieuwe bedrijven en tot de belangrijkste geldschieters behoren voor sociale ondernemers en innovatieve starters (7). |
| --- | --- |

3.3.

De instellingen van de EU en de lidstaten moeten actie ondernemen voor de ontwikkeling van kapitalisatie-, investerings- en financiële instrumenten voor zakelijke activiteiten die dienen ter aanvulling van bankfinanciering. Niettemin moet worden erkend dat tal van Europese banken, met name de regionale banken, zoals spaarbanken en kredietcoöperaties in de lidstaten, maatregelen hebben getroffen ter ondersteuning van nieuwe bedrijven en tot de belangrijkste geldschieters behoren voor sociale ondernemers en innovatieve starters (7).

| 3.4. | Feit is echter dat vaak niet alleen de kmo’s, maar ook sociale ondernemers en start-ups over te weinig vermogen beschikken. Daarom kunnen zij niet voldoen aan de in RKV IV/VKV bijzonder aangescherpte solvabiliteitscriteria. Bazel IV dreigt deze onbevredigende situatie nog te verergeren. |
| --- | --- |

3.4.

Feit is echter dat vaak niet alleen de kmo’s, maar ook sociale ondernemers en start-ups over te weinig vermogen beschikken. Daarom kunnen zij niet voldoen aan de in RKV IV/VKV bijzonder aangescherpte solvabiliteitscriteria. Bazel IV dreigt deze onbevredigende situatie nog te verergeren.

| 3.5. | Daarom meent het EESC dat actualisering van de EuVECA- en de EuSEF-verordening zinvol is, maar niet de enige noodzakelijke maatregel. Naast verbetering van die verordeningen zijn verdere stappen nodig om een dynamischer investeringscultuur te creëren die op alle thans op de markt aanwezige ondernemingsvormen gericht is. Dit versterkt niet alleen het ondernemerschap, maar draagt ook bij aan de verwezenlijking van de sociale pijler. |
| --- | --- |

3.5.

Daarom meent het EESC dat actualisering van de EuVECA- en de EuSEF-verordening zinvol is, maar niet de enige noodzakelijke maatregel. Naast verbetering van die verordeningen zijn verdere stappen nodig om een dynamischer investeringscultuur te creëren die op alle thans op de markt aanwezige ondernemingsvormen gericht is. Dit versterkt niet alleen het ondernemerschap, maar draagt ook bij aan de verwezenlijking van de sociale pijler.

| 3.6. | Wél is het zo dat een deel van de financiële wereld geen belangstelling heeft voor duurzame financiering van de reële economie en uitsluitend daar investeert waar direct een hoog rendement kan worden bereikt, en vaak in een heel korte periode, zoals tussen de koop en verkoop van ondernemingen. De instellingen van de EU hebben weinig gedaan om de gevolgen van dergelijke louter speculatieve investeringsfondsen/-banken (hedgefondsen, schaduwbanken) te beperken en aan een consequente regulering te onderwerpen. |
| --- | --- |

3.6.

Wél is het zo dat een deel van de financiële wereld geen belangstelling heeft voor duurzame financiering van de reële economie en uitsluitend daar investeert waar direct een hoog rendement kan worden bereikt, en vaak in een heel korte periode, zoals tussen de koop en verkoop van ondernemingen. De instellingen van de EU hebben weinig gedaan om de gevolgen van dergelijke louter speculatieve investeringsfondsen/-banken (hedgefondsen, schaduwbanken) te beperken en aan een consequente regulering te onderwerpen.

| 3.7. | De EU zou investeringen in ondernemersactiviteit in de reële economie — en niet alleen in financiële instrumenten — ook via prikkels aantrekkelijker moeten maken en een ambitieuze ontwikkelingsagenda moeten voorleggen. |
| --- | --- |

3.7.

De EU zou investeringen in ondernemersactiviteit in de reële economie — en niet alleen in financiële instrumenten — ook via prikkels aantrekkelijker moeten maken en een ambitieuze ontwikkelingsagenda moeten voorleggen.

| 3.8. | Het EESC is het met de Commissie eens dat door de verdere ontwikkeling van de EuVECA- en EuSEF-fondsen innovatieve ondernemingen en sociale ondernemers en kmo’s in het algemeen toegang krijgen tot bankleningen en dat de financiering van leningen en risicokapitaal als een positief hefboomeffect met elkaar gecombineerd kunnen worden. Het pleit voor de ontwikkeling van een „Europese financiering van durfkapitaal”. |
| --- | --- |

3.8.

Het EESC is het met de Commissie eens dat door de verdere ontwikkeling van de EuVECA- en EuSEF-fondsen innovatieve ondernemingen en sociale ondernemers en kmo’s in het algemeen toegang krijgen tot bankleningen en dat de financiering van leningen en risicokapitaal als een positief hefboomeffect met elkaar gecombineerd kunnen worden. Het pleit voor de ontwikkeling van een „Europese financiering van durfkapitaal”.

| 3.9. | Bij de analyse van het Europees durfkapitaalfonds moet ook worden opgemerkt dat acht van de elf actiefste fondsen met publieke middelen of in ieder geval met een aanzienlijke deelname van openbare instellingen ondersteund worden, met forse verschillen tussen de lidstaten. Het EESC beveelt daarom aan om bij de oriëntatie van het fonds rekening te houden met de belangrijkste Europese projecten, zoals het actieplan voor de digitale eengemaakte markt, de energie-unie en de sociale pijler van de EU. |
| --- | --- |

3.9.

Bij de analyse van het Europees durfkapitaalfonds moet ook worden opgemerkt dat acht van de elf actiefste fondsen met publieke middelen of in ieder geval met een aanzienlijke deelname van openbare instellingen ondersteund worden, met forse verschillen tussen de lidstaten. Het EESC beveelt daarom aan om bij de oriëntatie van het fonds rekening te houden met de belangrijkste Europese projecten, zoals het actieplan voor de digitale eengemaakte markt, de energie-unie en de sociale pijler van de EU.

| 3.10. | Het is zaak om de nieuwe oriëntatie van de EuVECA- en EuSEF-maatregelen snel af te stemmen op de volgende instrumenten: a) het Europees Investeringsfonds; b) het initiatief voor de kapitaalmarktenunie; c) het Europees Fonds voor strategische investeringen (dat steeds belangrijker wordt, en dat nationale economische en bankenstelsels, die het potentieel ervan nog niet volledig benutten, misschien meer aandacht moeten schenken). |
| --- | --- |

3.10.

Het is zaak om de nieuwe oriëntatie van de EuVECA- en EuSEF-maatregelen snel af te stemmen op de volgende instrumenten: a) het Europees Investeringsfonds; b) het initiatief voor de kapitaalmarktenunie; c) het Europees Fonds voor strategische investeringen (dat steeds belangrijker wordt, en dat nationale economische en bankenstelsels, die het potentieel ervan nog niet volledig benutten, misschien meer aandacht moeten schenken).

| 3.11. | Het voorstel voor de evaluatie van de EuVECA- en EuSEF-verordeningen komt de verwezenlijking van een cruciale doelstelling van het EU-beleid ten goede, nl. verbetering van de toegang van kmo’s en sociale ondernemingen tot financiering. Daarom is het EESC van oordeel dat de relevante kredietregelgeving van Bazel III, die in de EU via een richtlijn (CRD4) en een verordening (CRR) omgezet worden, moeten worden gewijzigd. Daarbij moet naast de zgn. ondersteuningsfactor voor het mkb (SME supporting factor) ook nog een ondersteuningsfactor voor sociale ondernemingen (social enterprises supporting factor) in de CRR worden opgenomen om de eisen inzake eigen vermogen voor het kredietrisico bij financiële verplichtingen in sociale ondernemingen drastisch terug te dringen. Het gaat om gemakkelijk te berekenen coëfficiënten, zonder kosten voor de overheidsfinanciën van de lidstaten. Het EESC beschouwt dit als onontbeerlijk, aangezien kmo’s de ruggengraat van de economie van de EU zijn en het mondiale concurrentievermogen van bedrijven uit de EU waarborgen. Zo gezien zijn zij de sleutel tot groei en werkgelegenheid. |
| --- | --- |

3.11.

Het voorstel voor de evaluatie van de EuVECA- en EuSEF-verordeningen komt de verwezenlijking van een cruciale doelstelling van het EU-beleid ten goede, nl. verbetering van de toegang van kmo’s en sociale ondernemingen tot financiering. Daarom is het EESC van oordeel dat de relevante kredietregelgeving van Bazel III, die in de EU via een richtlijn (CRD4) en een verordening (CRR) omgezet worden, moeten worden gewijzigd. Daarbij moet naast de zgn. ondersteuningsfactor voor het mkb (SME supporting factor) ook nog een ondersteuningsfactor voor sociale ondernemingen (social enterprises supporting factor) in de CRR worden opgenomen om de eisen inzake eigen vermogen voor het kredietrisico bij financiële verplichtingen in sociale ondernemingen drastisch terug te dringen. Het gaat om gemakkelijk te berekenen coëfficiënten, zonder kosten voor de overheidsfinanciën van de lidstaten. Het EESC beschouwt dit als onontbeerlijk, aangezien kmo’s de ruggengraat van de economie van de EU zijn en het mondiale concurrentievermogen van bedrijven uit de EU waarborgen. Zo gezien zijn zij de sleutel tot groei en werkgelegenheid.

| 3.12. | Er zij aan herinnerd dat vaak niet alleen ondernemingen uit de sociale economie, maar ook diverse kmo’s gekenmerkt worden door een sterke band met de lokale gemeenschap. Het zou voor hen interessant kunnen zijn om te investeren in bijv. sociale instellingen of in coöperatie energievoorziening uit hernieuwbare energiebronnen (8). De huidige opzet van de verordeningen voor het EuVECA- en EuSEF-fonds staat uitsluitend deelname van professionele beleggers toe. Maar als het doel is om tot meer investeringen te komen, dan is het volgens het EESC gewenst om het spectrum van potentieel geïnteresseerde investeerders te verbreden. |
| --- | --- |

3.12.

Er zij aan herinnerd dat vaak niet alleen ondernemingen uit de sociale economie, maar ook diverse kmo’s gekenmerkt worden door een sterke band met de lokale gemeenschap. Het zou voor hen interessant kunnen zijn om te investeren in bijv. sociale instellingen of in coöperatie energievoorziening uit hernieuwbare energiebronnen (8). De huidige opzet van de verordeningen voor het EuVECA- en EuSEF-fonds staat uitsluitend deelname van professionele beleggers toe. Maar als het doel is om tot meer investeringen te komen, dan is het volgens het EESC gewenst om het spectrum van potentieel geïnteresseerde investeerders te verbreden.

| 3.13. | Onverlet de noodzaak om te zorgen voor adequate bescherming van de beleggers zou deelname aan deze fondsen kunnen worden toegestaan voor gemotiveerde, maar niet-institutionele beleggers. Alternatieve methoden om kapitaal aan te trekken, zoals crowdfunding, zijn in opkomst en worden vaak op informele basis en zonder duidelijke regels toegepast. Een bescheiden openstelling van de EuVECA- en EuSEF-fondsen voor niet-institutionele beleggers kan dan ook van belang zijn, waarbij ook overwogen kan worden om deze beleggers in homogene groepen te organiseren. |
| --- | --- |

3.13.

Onverlet de noodzaak om te zorgen voor adequate bescherming van de beleggers zou deelname aan deze fondsen kunnen worden toegestaan voor gemotiveerde, maar niet-institutionele beleggers. Alternatieve methoden om kapitaal aan te trekken, zoals crowdfunding, zijn in opkomst en worden vaak op informele basis en zonder duidelijke regels toegepast. Een bescheiden openstelling van de EuVECA- en EuSEF-fondsen voor niet-institutionele beleggers kan dan ook van belang zijn, waarbij ook overwogen kan worden om deze beleggers in homogene groepen te organiseren.

| 3.14. | Verheugend is ook de aandacht die aan ondernemingen van middelgrote omvang (tot 499 werknemers) geschonken wordt; zij mogen niet in de kou blijven staan opdat hun groei — vaak zijn deze bedrijven immers zelf als kleine of middelgrote onderneming begonnen — geconsolideerd en eventueel verder versterkt wordt. |
| --- | --- |

3.14.

Verheugend is ook de aandacht die aan ondernemingen van middelgrote omvang (tot 499 werknemers) geschonken wordt; zij mogen niet in de kou blijven staan opdat hun groei — vaak zijn deze bedrijven immers zelf als kleine of middelgrote onderneming begonnen — geconsolideerd en eventueel verder versterkt wordt.

| 3.15. | Met het subsidiariteitsbeginsel wordt in het voorstel adequaat rekening gehouden; maatregelen op EU-niveau (in plaats van lidstaatniveau) met behulp van de EuVECA- en EuSEF-fondsen zijn daarom welkom om een geharmoniseerd kader op Europees niveau te scheppen, zonder dat de vrijheid van de lidstaten ten aanzien van de algemene aanpak bij durfkapitaal al te zeer wordt beperkt. In dit verband is het EESC ingenomen met de verordening. Een beter geharmoniseerd kader kan de concentratie van durfkapitaal in enkele lidstaten helpen voorkomen en bijdragen aan een ruimere geografische spreiding en een groter effect. De investeringen in de vorm van durfkapitaal bedragen momenteel slechts 0,1 % van het bbp van de EU en zijn beperkt tot een paar lidstaten. |
| --- | --- |

3.15.

Met het subsidiariteitsbeginsel wordt in het voorstel adequaat rekening gehouden; maatregelen op EU-niveau (in plaats van lidstaatniveau) met behulp van de EuVECA- en EuSEF-fondsen zijn daarom welkom om een geharmoniseerd kader op Europees niveau te scheppen, zonder dat de vrijheid van de lidstaten ten aanzien van de algemene aanpak bij durfkapitaal al te zeer wordt beperkt. In dit verband is het EESC ingenomen met de verordening. Een beter geharmoniseerd kader kan de concentratie van durfkapitaal in enkele lidstaten helpen voorkomen en bijdragen aan een ruimere geografische spreiding en een groter effect. De investeringen in de vorm van durfkapitaal bedragen momenteel slechts 0,1 % van het bbp van de EU en zijn beperkt tot een paar lidstaten.

| 3.16. | Toegang tot EuVECa- en EuSEF-fondsen verlenen aan beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen, in de zin van Richtlijn 2011/61/EU, lijkt een passende oplossing om deze fondsen via een verwijzing naar de reeds bestaande bepalingen op Europees niveau toe te passen en hun werk te laten doen. |
| --- | --- |

3.16.

Toegang tot EuVECa- en EuSEF-fondsen verlenen aan beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen, in de zin van Richtlijn 2011/61/EU, lijkt een passende oplossing om deze fondsen via een verwijzing naar de reeds bestaande bepalingen op Europees niveau toe te passen en hun werk te laten doen.

| 3.17. | De kwalitatieve en kwantitatieve uitbreiding van de toegang tot de fondsen sluit daarom naadloos aan op de algemene benadering van de Commissie wat betreft de versterking van de twee fondsen. |
| --- | --- |

3.17.

De kwalitatieve en kwantitatieve uitbreiding van de toegang tot de fondsen sluit daarom naadloos aan op de algemene benadering van de Commissie wat betreft de versterking van de twee fondsen.

| 3.18. | Het lijkt ook zinvol om voor de toegang tot de fondsen een minimumdrempel voor de investeringen te handhaven. Toch moeten mechanismen voor een bredere deelname gestimuleerd worden: te denken valt aan de oprichting van een overkoepelend fonds, een optie die overigens ook in de analyse van de Commissie vermeld wordt die bij het voorstel voor de evaluatie van deze verordeningen is gevoegd. |
| --- | --- |

3.18.

Het lijkt ook zinvol om voor de toegang tot de fondsen een minimumdrempel voor de investeringen te handhaven. Toch moeten mechanismen voor een bredere deelname gestimuleerd worden: te denken valt aan de oprichting van een overkoepelend fonds, een optie die overigens ook in de analyse van de Commissie vermeld wordt die bij het voorstel voor de evaluatie van deze verordeningen is gevoegd.

| 3.19. | Bijzonder lovenswaardig is de voorgestelde verlaging van de administratiekosten voor de registratie, met name voor zover zij betrekking heeft op het wegnemen van bureaucratische belemmeringen voor de volledige toepassing van de door de Commissie gefinancierde acties, om te voorkomen dat de toegangskosten potentiële investeerders afschrikken. Laatstgenoemden dienen zich te kunnen richten op het ontwikkelingspotentieel van bedrijven die toegang krijgen tot risicokapitaal en niet op de toegangskosten van een buitensporig complex systeem. |
| --- | --- |

3.19.

Bijzonder lovenswaardig is de voorgestelde verlaging van de administratiekosten voor de registratie, met name voor zover zij betrekking heeft op het wegnemen van bureaucratische belemmeringen voor de volledige toepassing van de door de Commissie gefinancierde acties, om te voorkomen dat de toegangskosten potentiële investeerders afschrikken. Laatstgenoemden dienen zich te kunnen richten op het ontwikkelingspotentieel van bedrijven die toegang krijgen tot risicokapitaal en niet op de toegangskosten van een buitensporig complex systeem.

| 3.20. | De technische regelgeving inzake de eigen middelen waarover de investeerders moeten beschikken om toegang tot de fondsen te krijgen, wordt terecht overgedragen aan een technische instantie, zoals de ESMA. Deze is het beste in staat om hoogwaardige regelgeving op een uiterst technisch terrein te garanderen. Het EESC verwacht dat deze secundaire regelgeving voor de uitvoering in overleg met belanghebbenden en met de inbreng van de sociale partners kan worden vastgesteld, doordat zij de gelegenheid krijgen om standpunten en opmerkingen over een voorlopige versie van de tekst naar voren te brengen, onder andere ten aanzien van de vereenvoudiging van soms overdadige regelgeving. |
| --- | --- |

3.20.

De technische regelgeving inzake de eigen middelen waarover de investeerders moeten beschikken om toegang tot de fondsen te krijgen, wordt terecht overgedragen aan een technische instantie, zoals de ESMA. Deze is het beste in staat om hoogwaardige regelgeving op een uiterst technisch terrein te garanderen. Het EESC verwacht dat deze secundaire regelgeving voor de uitvoering in overleg met belanghebbenden en met de inbreng van de sociale partners kan worden vastgesteld, doordat zij de gelegenheid krijgen om standpunten en opmerkingen over een voorlopige versie van de tekst naar voren te brengen, onder andere ten aanzien van de vereenvoudiging van soms overdadige regelgeving.

| 3.21. | De EuVECA- en EuSEF-fondsen kunnen vooral op de gebieden innovatie, sociale innovatie en milieuduurzaamheid, gezien de lopende prioriteiten van de Commissie, een bijzonder belangrijke rol vervullen in de oriëntatie en de indeling van investeringen. Zeer zinvol zou in dit verband de invoering kunnen zijn van „garantiefondsen” ter ondersteuning en bevordering van investeringen in gebieden met een zeer hoge sociale en milieuwaarde en die van groot belang voor het werkgelegenheidsbeleid zijn, die met overheidsmiddelen worden gefinancierd en het beste op Europees niveau worden beheerd. Het EESC benadrukt tot slot dat de Commissie zich sterk moet maken voor alomvattende ontwikkelingsbevorderende maatregelen om te komen tot een overkoepelende en holistische strategie. Het effect van specifieke maatregelen voor een groter concurrentievermogen van de Europese economieën in een steeds complexere mondiale context is immers niet meer toereikend. |
| --- | --- |

3.21.

De EuVECA- en EuSEF-fondsen kunnen vooral op de gebieden innovatie, sociale innovatie en milieuduurzaamheid, gezien de lopende prioriteiten van de Commissie, een bijzonder belangrijke rol vervullen in de oriëntatie en de indeling van investeringen. Zeer zinvol zou in dit verband de invoering kunnen zijn van „garantiefondsen” ter ondersteuning en bevordering van investeringen in gebieden met een zeer hoge sociale en milieuwaarde en die van groot belang voor het werkgelegenheidsbeleid zijn, die met overheidsmiddelen worden gefinancierd en het beste op Europees niveau worden beheerd. Het EESC benadrukt tot slot dat de Commissie zich sterk moet maken voor alomvattende ontwikkelingsbevorderende maatregelen om te komen tot een overkoepelende en holistische strategie. Het effect van specifieke maatregelen voor een groter concurrentievermogen van de Europese economieën in een steeds complexere mondiale context is immers niet meer toereikend.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  www.blackrock.com/corporate/en-mx/literature/whitepaper/bii-pricing-climate-risk-international.pdf

1

(2)  http://www.imf.org/external/pubs/ft/sdn/2013/sdn1310.pdf

2

(3)  Het voorstel berust op eerdere openbare raadplegingen — over het groenboek „Het opbouwen van een kapitaalmarktenunie” (18 februari 2015 tot 13 mei 2015), over de herziening van Verordening (EU) nr. 345/2013 en Verordening (EU) nr. 346/2013 (30 september 2015 tot 6 januari 2016), alsook op de openbare raadpleging in het kader van een enquête over het EU-rechtskader voor financiële dienstverlening (30 september 2015 tot 31 januari 2016) en een desbetreffende technische workshop (27 januari 2016).

3

(4)  PB C 191 van 29.6.2012, blz. 72.

4

(5)  PB C 229 van 31.7.2012, blz. 55.

5

(6)  PB C 133 van 14.4.2016, blz. 17.

6

(7)  Zie het verslag van het Italiaanse ministerie van Economische Ontwikkeling, dat vermeldt dat een aanzienlijke toename van de verstrekte financiering voor innovatieve startersbedrijven toe te schrijven is aan kleine banken en vooral kredietcoöperaties (cijfers verderop in de tekst).

7

(8)  Zo hebben in Italië de coöperatieve banken (Banche di credito cooperativo (BCC)) via hun nationale overkoepelende organisatie het energieconsortium „Consorzio BCC Energia” opgericht, waaraan meer dan 110 betrokken coöperatieve banken deelnemen en dat op de vrije markt, via een openbare aanbesteding, tegen 5-10 % lagere kosten energie inkoopt die uitsluitend afkomstig is uit hernieuwbare bronnen. De energie wordt nu ook aangeboden aan leden van de coöperatie en afnemers (huishoudens, ondernemingen, lokale overheden) van de gemeenschappen waar de respectieve coöperatieve banken actief zijn.

8

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/53 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/53

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 99/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees statistisch programma 2013-2017, door verlenging tot 2018-2020

(COM(2016) 557 final — 2016/0265(COD))

(2017/C 075/10)

| Rapporteur: | Petru Sorin DANDEA |
| --- | --- |

Rapporteur:

Petru Sorin DANDEA

| Raadpleging | Europees Parlement, 15.9.2016
  Raad van de Europese Unie, 26.10.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 304 en 338 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 29.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 221/1/4 |

Raadpleging

Europees Parlement, 15.9.2016

Raad van de Europese Unie, 26.10.2016

Rechtsgrondslag

Artikelen 304 en 338 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

29.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

221/1/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC onderschrijft en ondersteunt het voorstel van de Commissie om het huidig Europees statistisch programma (ESP) te verlengen tot de periode 2018-2020. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC onderschrijft en ondersteunt het voorstel van de Commissie om het huidig Europees statistisch programma (ESP) te verlengen tot de periode 2018-2020.

| 1.2. | Het EESC is van mening dat de geprefereerde beleidsoptie die de Commissie heeft gekozen, het best tegemoetkomt aan de oproepen van de gegevensgebruikers en ook zal bijdragen aan de ontwikkeling van statistische producten die voor beleidsmakers nuttig zijn. De beleidsmakers zullen aldus kunnen beschikken over een betere statistische ondersteuning wanneer ze beleidsmaatregelen voor het Europees Semester ontwikkelen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC is van mening dat de geprefereerde beleidsoptie die de Commissie heeft gekozen, het best tegemoetkomt aan de oproepen van de gegevensgebruikers en ook zal bijdragen aan de ontwikkeling van statistische producten die voor beleidsmakers nuttig zijn. De beleidsmakers zullen aldus kunnen beschikken over een betere statistische ondersteuning wanneer ze beleidsmaatregelen voor het Europees Semester ontwikkelen.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat, als prioriteit voor het Europees statistisch systeem (ESS), bestaande producten moeten worden verbeterd en nieuwe moeten worden ontwikkeld om de voortgang van de EU te meten ten opzichte van de 17 doelstellingen en 169 einddoelen van de strategie van de VN inzake duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC is van mening dat, als prioriteit voor het Europees statistisch systeem (ESS), bestaande producten moeten worden verbeterd en nieuwe moeten worden ontwikkeld om de voortgang van de EU te meten ten opzichte van de 17 doelstellingen en 169 einddoelen van de strategie van de VN inzake duurzame ontwikkeling.

| 1.4. | Het EESC herhaalt een eerder ingediend voorstel (1) en beveelt aan dat de Commissie de door deze verordening geboden kans aangrijpt om maatregelen in te voeren voor de ontwikkeling van statistisch onderzoek op het niveau van de EU en de lidstaten om de economische waarde van vrijwilligersactiviteiten te beoordelen. De methodologische aanpak moet gebaseerd zijn op het handboek van de Internationale Arbeidsorganisatie voor de evaluatie van vrijwilligerswerk. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC herhaalt een eerder ingediend voorstel (1) en beveelt aan dat de Commissie de door deze verordening geboden kans aangrijpt om maatregelen in te voeren voor de ontwikkeling van statistisch onderzoek op het niveau van de EU en de lidstaten om de economische waarde van vrijwilligersactiviteiten te beoordelen. De methodologische aanpak moet gebaseerd zijn op het handboek van de Internationale Arbeidsorganisatie voor de evaluatie van vrijwilligerswerk.

| 1.5. | Het EESC is van mening dat de nieuwe statistische producten die de Commissie voorstelt om globalisering te meten, ook statistische onderzoeken moeten omvatten, aan de hand waarvan de positieve en negatieve gevolgen op de interne markt kunnen worden gemeten, zoals het effect van de verplaatsing van bedrijven op de EU-arbeidsmarkt of de druk van oneerlijke mededinging door goedkope arbeid of de niet-naleving van normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) inzake arbeidsverhoudingen, met name in de Europese industriële en dienstensector. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is van mening dat de nieuwe statistische producten die de Commissie voorstelt om globalisering te meten, ook statistische onderzoeken moeten omvatten, aan de hand waarvan de positieve en negatieve gevolgen op de interne markt kunnen worden gemeten, zoals het effect van de verplaatsing van bedrijven op de EU-arbeidsmarkt of de druk van oneerlijke mededinging door goedkope arbeid of de niet-naleving van normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) inzake arbeidsverhoudingen, met name in de Europese industriële en dienstensector.

| 1.6. | Het EESC onderschrijft het voorstel van de Commissie om verkennende werkzaamheden voor een toekomstig sociaal onderzoek op EU-niveau aan te vatten. Dit onderzoek moet ook betrekking hebben op gegevens over de geschiktheid van socialezekerheidsstelsels en hun duurzaamheid in de nieuwe demografische context. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC onderschrijft het voorstel van de Commissie om verkennende werkzaamheden voor een toekomstig sociaal onderzoek op EU-niveau aan te vatten. Dit onderzoek moet ook betrekking hebben op gegevens over de geschiktheid van socialezekerheidsstelsels en hun duurzaamheid in de nieuwe demografische context.

| 1.7. | Het EESC beveelt in het licht van de toenemende migratiestromen aan om lacunes in de statistische onderzoeken over migratie en asiel snel op te sporen en op te lossen. Het programma ter integratie van migratiestatistieken moet ten volle ten uitvoer worden gelegd in samenwerking met de nationale instituten voor de statistiek. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC beveelt in het licht van de toenemende migratiestromen aan om lacunes in de statistische onderzoeken over migratie en asiel snel op te sporen en op te lossen. Het programma ter integratie van migratiestatistieken moet ten volle ten uitvoer worden gelegd in samenwerking met de nationale instituten voor de statistiek.

| 1.8. | Het EESC beveelt de lidstaten aan meer te investeren in de ontwikkeling van het ESS, zodat het systeem kan tegemoetkomen aan de toenemende vraag naar statistieken en nieuwe statistieken snel kan ontwikkelen en verspreiden. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC beveelt de lidstaten aan meer te investeren in de ontwikkeling van het ESS, zodat het systeem kan tegemoetkomen aan de toenemende vraag naar statistieken en nieuwe statistieken snel kan ontwikkelen en verspreiden.

| 1.9. | Het EESC herhaalt het voorstel in vorige adviezen (2), met name de oproep aan Eurostat en de nationale statistische instanties, om de beste personele, financiële en IT-hulpbronnen in te zetten, wat een essentiële voorwaarde is om tegemoet te komen aan de steeds moeilijker wordende taken waarmee het verstrekken van hoogwaardige statistische informatie op een steeds kortere termijn gepaard gaat. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC herhaalt het voorstel in vorige adviezen (2), met name de oproep aan Eurostat en de nationale statistische instanties, om de beste personele, financiële en IT-hulpbronnen in te zetten, wat een essentiële voorwaarde is om tegemoet te komen aan de steeds moeilijker wordende taken waarmee het verstrekken van hoogwaardige statistische informatie op een steeds kortere termijn gepaard gaat.

| 1.10. | Het EESC benadrukt dat de inspanningen van de Commissie en het ESS om de kwaliteit van de statistieken te verbeteren en nieuwe statistische producten te ontwikkelen, niet mogen leiden tot een buitensporige toename van de administratieve lasten voor de gegevensverstrekkers, huishoudens en bedrijven. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC benadrukt dat de inspanningen van de Commissie en het ESS om de kwaliteit van de statistieken te verbeteren en nieuwe statistische producten te ontwikkelen, niet mogen leiden tot een buitensporige toename van de administratieve lasten voor de gegevensverstrekkers, huishoudens en bedrijven.

| 1.11. | Aangezien de sociale partners en organisaties uit het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol kunnen spelen in het beter en doeltreffender afstemmen van statistische producten op de vraag naar gegevens, onderschrijft het EESC het voorstel van de Commissie betreffende de regelmatige dialoog tussen de gegevensgebruikers en het EES. |
| --- | --- |

1.11.

Aangezien de sociale partners en organisaties uit het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol kunnen spelen in het beter en doeltreffender afstemmen van statistische producten op de vraag naar gegevens, onderschrijft het EESC het voorstel van de Commissie betreffende de regelmatige dialoog tussen de gegevensgebruikers en het EES.

2.   Voorstel voor een verordening, opgesteld door de Europese Commissie

| 2.1. | Het voorstel van de Europese Commissie voor een verordening (3) betreft een wijziging van Verordening (EU) nr. 99/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees statistisch programma 2013-2017, door verlenging ervan tot 2018-2020. |
| --- | --- |

2.1.

Het voorstel van de Europese Commissie voor een verordening (3) betreft een wijziging van Verordening (EU) nr. 99/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees statistisch programma 2013-2017, door verlenging ervan tot 2018-2020.

| 2.2. | Verordening (EG) nr. 223/2009 bepaalt dat het Europees statistisch programma het kader moet vastleggen voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van Europese statistieken voor een periode die overeenkomt met die van het meerjarig financieel kader. Verordening (EU) nr. 99/2013 bestrijkt uitsluitend de periode 2013-2017, terwijl het meerjarig financieel kader tot 2020 loopt. Bijgevolg moet het Europees statistisch programma worden verlengd tot 2020. |
| --- | --- |

2.2.

Verordening (EG) nr. 223/2009 bepaalt dat het Europees statistisch programma het kader moet vastleggen voor de ontwikkeling, productie en verspreiding van Europese statistieken voor een periode die overeenkomt met die van het meerjarig financieel kader. Verordening (EU) nr. 99/2013 bestrijkt uitsluitend de periode 2013-2017, terwijl het meerjarig financieel kader tot 2020 loopt. Bijgevolg moet het Europees statistisch programma worden verlengd tot 2020.

| 2.3. | Het doel van het voorstel is het ESP te verlengen tot de periode 2018-2020 en de financiële ondersteuning te bieden die het ESS nodig heeft om:






  — | hoogwaardige statistische informatie te verstrekken en de dringendste statistische lacunes op te vullen, met bijzondere aandacht voor een aantal prioriteitsterreinen die de tien beleidsprioriteiten van de Commissie weerspiegelen; |
| --- | --- | --- |

2.3.

Het doel van het voorstel is het ESP te verlengen tot de periode 2018-2020 en de financiële ondersteuning te bieden die het ESS nodig heeft om:

—

hoogwaardige statistische informatie te verstrekken en de dringendste statistische lacunes op te vullen, met bijzondere aandacht voor een aantal prioriteitsterreinen die de tien beleidsprioriteiten van de Commissie weerspiegelen;

| — | te zorgen voor de permanente capaciteit die nodig is om sneller te reageren op opkomende behoeften, en de statistische infrastructuur zodanig aan te passen dat het potentieel van nieuwe gegevensbronnen wordt benut; |
| --- | --- |

—

te zorgen voor de permanente capaciteit die nodig is om sneller te reageren op opkomende behoeften, en de statistische infrastructuur zodanig aan te passen dat het potentieel van nieuwe gegevensbronnen wordt benut;

| — | het partnerschap binnen en buiten het ESS te verstevigen om de productiviteit daarvan verder te verhogen en de leidende rol die het in de wereld speelt op het gebied van officiële statistieken, zeker te stellen. |
| --- | --- |

—

het partnerschap binnen en buiten het ESS te verstevigen om de productiviteit daarvan verder te verhogen en de leidende rol die het in de wereld speelt op het gebied van officiële statistieken, zeker te stellen.

| 2.4. | De Commissie heeft, na uitvoering van een effectbeoordeling en na de belanghebbenden te hebben geraadpleegd (4), een geprefereerde beleidsoptie gekozen uit de vijf opties die oorspronkelijk werden ontwikkeld. De gekozen optie 2c zou de gunstigste gevolgen hebben wat betreft tijdigheid, waarbij nieuwe acties zich richten op een verbeterde tijdigheid voor statistieken over ongelijkheid, armoede en materiële deprivatie en voor energie- en milieugegevens. |
| --- | --- |

2.4.

De Commissie heeft, na uitvoering van een effectbeoordeling en na de belanghebbenden te hebben geraadpleegd (4), een geprefereerde beleidsoptie gekozen uit de vijf opties die oorspronkelijk werden ontwikkeld. De gekozen optie 2c zou de gunstigste gevolgen hebben wat betreft tijdigheid, waarbij nieuwe acties zich richten op een verbeterde tijdigheid voor statistieken over ongelijkheid, armoede en materiële deprivatie en voor energie- en milieugegevens.

| 2.5. | De begroting voor de verlenging van het programma (2018-2020) bedraagt 218,1 miljoen EUR. |
| --- | --- |

2.5.

De begroting voor de verlenging van het programma (2018-2020) bedraagt 218,1 miljoen EUR.

3.   Algemene en specifieke opmerkingen

| 3.1. | Aangezien het Europees statistisch programma moet worden afgestemd op het meerjarig financieel kader, onderschrijft en ondersteunt het EESC het voorstel van de Commissie om het huidig ESP te verlengen tot de periode 2018-2020. |
| --- | --- |

3.1.

Aangezien het Europees statistisch programma moet worden afgestemd op het meerjarig financieel kader, onderschrijft en ondersteunt het EESC het voorstel van de Commissie om het huidig ESP te verlengen tot de periode 2018-2020.

| 3.2. | De geprefereerde beleidsoptie die de Commissie heeft gekozen, moet de statistische indicatoren beter afstemmen op de tien beleidsprioriteiten van de Commissie door de huidige statistische instrumenten te verbeteren en nieuwe producten te ontwikkelen. Het EESC is van mening dat deze optie het best beantwoordt aan de oproepen van de gegevensgebruikers en ook zal bijdragen aan de ontwikkeling van statistische producten die voor beleidsmakers nuttig zijn. De beleidsmakers zullen aldus kunnen beschikken over een betere statistische ondersteuning wanneer ze beleidsmaatregelen voor het Europees Semester ontwikkelen. |
| --- | --- |

3.2.

De geprefereerde beleidsoptie die de Commissie heeft gekozen, moet de statistische indicatoren beter afstemmen op de tien beleidsprioriteiten van de Commissie door de huidige statistische instrumenten te verbeteren en nieuwe producten te ontwikkelen. Het EESC is van mening dat deze optie het best beantwoordt aan de oproepen van de gegevensgebruikers en ook zal bijdragen aan de ontwikkeling van statistische producten die voor beleidsmakers nuttig zijn. De beleidsmakers zullen aldus kunnen beschikken over een betere statistische ondersteuning wanneer ze beleidsmaatregelen voor het Europees Semester ontwikkelen.

| 3.3. | Het EESC onderschrijft het initiatief om in de nieuwe statistische producten onderzoeken op te nemen die de voortgang ten opzichte van de doelstellingen van de VN inzake duurzame ontwikkeling meten. Bestaande producten moeten, als prioriteit voor het Europees statistisch systeem (ESS), worden verbeterd en nieuwe moeten worden ontwikkeld om de voortgang van de EU te meten ten opzichte van de 17 doelstellingen en 169 einddoelen van de strategie van de VN inzake duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC onderschrijft het initiatief om in de nieuwe statistische producten onderzoeken op te nemen die de voortgang ten opzichte van de doelstellingen van de VN inzake duurzame ontwikkeling meten. Bestaande producten moeten, als prioriteit voor het Europees statistisch systeem (ESS), worden verbeterd en nieuwe moeten worden ontwikkeld om de voortgang van de EU te meten ten opzichte van de 17 doelstellingen en 169 einddoelen van de strategie van de VN inzake duurzame ontwikkeling.

| 3.4. | Het bbp (bruto binnenlands product) was gedurende lange tijd de op wereldniveau gebruikte indicator om ontwikkeling te meten. De Commissie erkende in een mededeling van 2009 (5) dat deze indicator beperkingen heeft wanneer de sociale of ecologische ontwikkeling correct moet worden beoordeeld. Het EESC herhaalt de voorstellen in de adviezen die het op dat moment en later heeft uitgebracht (6), en acht deze zeer relevant voor het voorstel van de Commissie voor een verordening. |
| --- | --- |

3.4.

Het bbp (bruto binnenlands product) was gedurende lange tijd de op wereldniveau gebruikte indicator om ontwikkeling te meten. De Commissie erkende in een mededeling van 2009 (5) dat deze indicator beperkingen heeft wanneer de sociale of ecologische ontwikkeling correct moet worden beoordeeld. Het EESC herhaalt de voorstellen in de adviezen die het op dat moment en later heeft uitgebracht (6), en acht deze zeer relevant voor het voorstel van de Commissie voor een verordening.

| 3.5. | Het EESC herhaalt een eerder ingediend voorstel (7) en beveelt aan dat de Commissie de door deze verordening geboden kans aangrijpt om maatregelen in te voeren voor de ontwikkeling van statistisch onderzoek op het niveau van de EU en de lidstaten om de economische waarde van vrijwilligersactiviteiten te beoordelen. De methodologische aanpak moet gebaseerd zijn op het handboek van de Internationale Arbeidsorganisatie voor de evaluatie van vrijwilligerswerk, waarin een beschrijving is opgenomen die de aandacht vestigt op drie fundamentele kenmerken. Vrijwilligerswerk wordt daarin gedefinieerd als werk dat betrekking heeft op productieve werkzaamheden die onbetaald en vrijwillig zijn en geen baten opleveren voor het eigen huishouden van de vrijwilliger. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC herhaalt een eerder ingediend voorstel (7) en beveelt aan dat de Commissie de door deze verordening geboden kans aangrijpt om maatregelen in te voeren voor de ontwikkeling van statistisch onderzoek op het niveau van de EU en de lidstaten om de economische waarde van vrijwilligersactiviteiten te beoordelen. De methodologische aanpak moet gebaseerd zijn op het handboek van de Internationale Arbeidsorganisatie voor de evaluatie van vrijwilligerswerk, waarin een beschrijving is opgenomen die de aandacht vestigt op drie fundamentele kenmerken. Vrijwilligerswerk wordt daarin gedefinieerd als werk dat betrekking heeft op productieve werkzaamheden die onbetaald en vrijwillig zijn en geen baten opleveren voor het eigen huishouden van de vrijwilliger.

| 3.6. | In de nationale rekeningen moet meer rekening worden gehouden met sociale en milieu-indicatoren. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om onder het ESP 2018-2020 inspanningen te blijven leveren op dit gebied. |
| --- | --- |

3.6.

In de nationale rekeningen moet meer rekening worden gehouden met sociale en milieu-indicatoren. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om onder het ESP 2018-2020 inspanningen te blijven leveren op dit gebied.

| 3.7. | Het EESC is van mening dat de nieuwe statistische producten om globalisering te meten, ook statistische onderzoeken moeten omvatten, aan de hand waarvan de positieve en negatieve gevolgen op de interne markt kunnen worden gemeten, zoals het effect van de verplaatsing van bedrijven op de EU-arbeidsmarkt of de druk van oneerlijke mededinging door goedkope arbeid of de niet-naleving van normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) inzake arbeidsverhoudingen, met name in de Europese industriële en dienstensector. |
| --- | --- |

3.7.

Het EESC is van mening dat de nieuwe statistische producten om globalisering te meten, ook statistische onderzoeken moeten omvatten, aan de hand waarvan de positieve en negatieve gevolgen op de interne markt kunnen worden gemeten, zoals het effect van de verplaatsing van bedrijven op de EU-arbeidsmarkt of de druk van oneerlijke mededinging door goedkope arbeid of de niet-naleving van normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) inzake arbeidsverhoudingen, met name in de Europese industriële en dienstensector.

| 3.8. | Volgens het EESC zal het vertrouwen van gegevensgebruikers toenemen naarmate de regeringen van de lidstaten uitvoering geven aan de aanbeveling (8) die de Europese Adviescommissie voor statistische governance (ESGAB) heeft geformuleerd met het oog op het aangaan van „vertrouwensverbintenissen voor de statistiek”. |
| --- | --- |

3.8.

Volgens het EESC zal het vertrouwen van gegevensgebruikers toenemen naarmate de regeringen van de lidstaten uitvoering geven aan de aanbeveling (8) die de Europese Adviescommissie voor statistische governance (ESGAB) heeft geformuleerd met het oog op het aangaan van „vertrouwensverbintenissen voor de statistiek”.

| 3.9. | Het EESC onderschrijft het voorstel van de Commissie om verkennende werkzaamheden voor een toekomstig sociaal onderzoek op EU-niveau aan te vatten. Dit onderzoek moet, gezien de vergrijzing van de Europese bevolking, ook betrekking hebben op gegevens over de geschiktheid van socialezekerheidsstelsels en hun duurzaamheid in de nieuwe demografische context. Tekortkomingen in de statistische onderzoeken over migratie en asiel moeten ook snel worden opgespoord en opgelost. |
| --- | --- |

3.9.

Het EESC onderschrijft het voorstel van de Commissie om verkennende werkzaamheden voor een toekomstig sociaal onderzoek op EU-niveau aan te vatten. Dit onderzoek moet, gezien de vergrijzing van de Europese bevolking, ook betrekking hebben op gegevens over de geschiktheid van socialezekerheidsstelsels en hun duurzaamheid in de nieuwe demografische context. Tekortkomingen in de statistische onderzoeken over migratie en asiel moeten ook snel worden opgespoord en opgelost.

| 3.10. | Het EESC herhaalt het voorstel in vorige adviezen (9), met name de oproep aan Eurostat en de nationale statistische instanties om de beste personele, financiële en IT-hulpbronnen in te zetten, wat een essentiële voorwaarde is om tegemoet te komen aan de steeds moeilijker wordende taken waarmee het verstrekken van hoogwaardige statistische informatie op een steeds kortere termijn gepaard gaat. Het EESC beveelt de lidstaten aan meer te investeren in de ontwikkeling van het ESS, zodat het systeem kan tegemoetkomen aan de toenemende vraag naar statistieken en nieuwe statistieken snel kan ontwikkelen en verspreiden. |
| --- | --- |

3.10.

Het EESC herhaalt het voorstel in vorige adviezen (9), met name de oproep aan Eurostat en de nationale statistische instanties om de beste personele, financiële en IT-hulpbronnen in te zetten, wat een essentiële voorwaarde is om tegemoet te komen aan de steeds moeilijker wordende taken waarmee het verstrekken van hoogwaardige statistische informatie op een steeds kortere termijn gepaard gaat. Het EESC beveelt de lidstaten aan meer te investeren in de ontwikkeling van het ESS, zodat het systeem kan tegemoetkomen aan de toenemende vraag naar statistieken en nieuwe statistieken snel kan ontwikkelen en verspreiden.

| 3.11. | Het EESC benadrukt dat de inspanningen van de Commissie en het ESS om de kwaliteit van de statistieken te verbeteren en nieuwe statistische producten te ontwikkelen, niet mogen leiden tot een aanzienlijke toename van de administratieve lasten voor de gegevensverstrekkers, huishoudens en bedrijven. |
| --- | --- |

3.11.

Het EESC benadrukt dat de inspanningen van de Commissie en het ESS om de kwaliteit van de statistieken te verbeteren en nieuwe statistische producten te ontwikkelen, niet mogen leiden tot een aanzienlijke toename van de administratieve lasten voor de gegevensverstrekkers, huishoudens en bedrijven.

| 3.12. | Het EESC onderschrijft het voorstel van de Commissie betreffende de regelmatige dialoog tussen de gegevensgebruikers en het EES. Organisaties uit het maatschappelijk middenveld kunnen een belangrijke rol spelen in het beter en doeltreffender afstemmen van statistische producten op de vraag naar gegevens. In het jaarverslag voor 2016 heeft ESGAB een voorstel in die zin geformuleerd. |
| --- | --- |

3.12.

Het EESC onderschrijft het voorstel van de Commissie betreffende de regelmatige dialoog tussen de gegevensgebruikers en het EES. Organisaties uit het maatschappelijk middenveld kunnen een belangrijke rol spelen in het beter en doeltreffender afstemmen van statistische producten op de vraag naar gegevens. In het jaarverslag voor 2016 heeft ESGAB een voorstel in die zin geformuleerd.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Zie het EESC-advies over statistische instrumenten voor het meten van vrijwilligerswerk (PB C 170 van 5.6.2014, blz. 11).

1

(2)  Zie het EESC-advies over het voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende het communautair statistisch programma voor de periode 2008-2012 (PB C 175 van 27.7.2007, blz. 8).

2

(3)  COM(2016) 557 final.

3

(4)  De raadpleging werd tussen 23 juli en 15 oktober 2015 via het onlineplatform „Uw Stem in Europa” uitgevoerd en gepubliceerd via de communicatiekanalen van Eurostat en de nationale instituten voor de statistiek (NSI’s).

4

(5)  Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: Het bbp en verder — Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld, COM(2009) 433 final.

5

(6)  Zie de adviezen van het EESC over het bbp en verder — De rol van maatschappelijke organisaties bij de vaststelling van aanvullende indicatoren (PB C 181 van 21.6.2012, blz. 14), en het bbp en verder — Meting van de vooruitgang in een veranderende wereld (PB C 18 van 19.1.2011, blz. 64).

6

(7)  Zie voetnoot 1.

7

(8)  http://ec.europa.eu/eurostat/documents/34693/7723121/ESGAB+Annual+Report+2016

8

(9)  Zie voetnoot 2.

9

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/57 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/57

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1316/2013 en (EU) 2015/1017 wat betreft de verlenging van de looptijd van het Europees Fonds voor strategische investeringen en wat betreft de invoering van technische versterkingen voor dat fonds en de Europese investeringsadvieshub

(COM(2016) 597 final — 2016/0276 (COD))

(2017/C 075/11)

| Rapporteur: | Alberto MAZZOLA |
| --- | --- |

Rapporteur:

Alberto MAZZOLA

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 26.9.2016; Europees Parlement, 3.10.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 172, 173, 175 en 182 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 29.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 15.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 172/0/3 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 26.9.2016; Europees Parlement, 3.10.2016

Rechtsgrondslag

Artikelen 172, 173, 175 en 182 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

29.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

15.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

172/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité kan zich volledig vinden in het initiatief van de Europese Commissie om de looptijd van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) te verlengen en de financiering ervan te verhogen. Het onderschrijft de doelstellingen van het EFSI en het belang ervan om investeerders en projectontwikkelaars stabiliteit en zekerheid te garanderen. Het is er ook voorstander van de tijdschema’s en financiering van het EFSI uit te breiden om een nog langere termijn te bestrijken, teneinde te zorgen voor stelselmatige en ononderbroken interventies. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité kan zich volledig vinden in het initiatief van de Europese Commissie om de looptijd van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) te verlengen en de financiering ervan te verhogen. Het onderschrijft de doelstellingen van het EFSI en het belang ervan om investeerders en projectontwikkelaars stabiliteit en zekerheid te garanderen. Het is er ook voorstander van de tijdschema’s en financiering van het EFSI uit te breiden om een nog langere termijn te bestrijken, teneinde te zorgen voor stelselmatige en ononderbroken interventies.

| 1.2. | Het Comité is ingenomen met de positieve resultaten van het eerste EFSI-jaar, waarin de verwachte investeringen meteen zijn aangetrokken. Het vindt in het bijzonder het „investeringsvenster” voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo-venster) een succes. De waarnemingspost Interne Markt van het Comité zou het EFSI-gebruik ten gunste van die ondernemingen constant moeten monitoren met behulp van impactindicatoren. |
| --- | --- |

1.2.

Het Comité is ingenomen met de positieve resultaten van het eerste EFSI-jaar, waarin de verwachte investeringen meteen zijn aangetrokken. Het vindt in het bijzonder het „investeringsvenster” voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo-venster) een succes. De waarnemingspost Interne Markt van het Comité zou het EFSI-gebruik ten gunste van die ondernemingen constant moeten monitoren met behulp van impactindicatoren.

| 1.3. | Het Comité vindt dat met EFSI 2.0 moet worden gestreefd naar een groter aandeel particulier kapitaal, meer dan de in het eerste jaar behaalde 62 %. In dit verband zou voorzichtig moeten worden overwogen om het toepassingsgebied ervan uit te breiden tot andere financieringstakken dan banken: de obligatiemarkt en verzekerings- en pensioenfondsen. Europese en internationale verzekerings- en pensioenfondsen kunnen essentieel zijn voor investeringen. |
| --- | --- |

1.3.

Het Comité vindt dat met EFSI 2.0 moet worden gestreefd naar een groter aandeel particulier kapitaal, meer dan de in het eerste jaar behaalde 62 %. In dit verband zou voorzichtig moeten worden overwogen om het toepassingsgebied ervan uit te breiden tot andere financieringstakken dan banken: de obligatiemarkt en verzekerings- en pensioenfondsen. Europese en internationale verzekerings- en pensioenfondsen kunnen essentieel zijn voor investeringen.

| 1.4. | Het is belangrijk dat de nadruk blijft liggen op marktgerichtheid, waarbij goed wordt gekeken naar de sociale en werkgelegenheidsgevolgen van het EFSI en waarbij de additionaliteit van het EFSI ten aanzien van andere EU-instrumenten en normale EIB-activiteiten wordt versterkt. Het Comité betreurt het dat het EFSI er niet voor zorgt dat de middelen geïnvesteerd worden in de landen met de grootste behoeften. Er zou sprake moeten zijn van een geografisch evenwichtige EFSI-dekking in de hele EU, die rekening houdt met de algemene economische bedrijvigheid in elke lidstaat, het scheppen van nieuwe banen en het vraag- en marktgestuurde karakter van het initiatief. Vooraf zouden geen quota moeten worden vastgesteld en tussen de betrokken sectoren zou voldoende flexibiliteit behouden moeten blijven. |
| --- | --- |

1.4.

Het is belangrijk dat de nadruk blijft liggen op marktgerichtheid, waarbij goed wordt gekeken naar de sociale en werkgelegenheidsgevolgen van het EFSI en waarbij de additionaliteit van het EFSI ten aanzien van andere EU-instrumenten en normale EIB-activiteiten wordt versterkt. Het Comité betreurt het dat het EFSI er niet voor zorgt dat de middelen geïnvesteerd worden in de landen met de grootste behoeften. Er zou sprake moeten zijn van een geografisch evenwichtige EFSI-dekking in de hele EU, die rekening houdt met de algemene economische bedrijvigheid in elke lidstaat, het scheppen van nieuwe banen en het vraag- en marktgestuurde karakter van het initiatief. Vooraf zouden geen quota moeten worden vastgesteld en tussen de betrokken sectoren zou voldoende flexibiliteit behouden moeten blijven.

| 1.5. | Volgens het Comité zouden de interventies uit hoofde van EFSI 2.0 zich op basis van het beschikbare investeringspotentieel moeten richten op sectoren van de toekomst, zoals industrie 4.0, slimme energie, netwerken van digitale en vervoersinfrastructuur, milieubescherming en grensoverschrijdende projecten, waaronder grootschalige Europese projecten in sectoren met de hoogste economische bbp-multipliers, zonder de landbouw uit het oog te verliezen, teneinde een maximale groei- en werkgelegenheidsimpact te realiseren, eventueel met benutting van andere EU-Fondsen. De interventies zouden zich ook moeten richten op voor tweeërlei gebruik bestemde technologieën met betrekking tot de veiligheids- en defensie-industrie; de lijst met van de EIB uitgesloten sectoren zou dienovereenkomstig moeten worden gewijzigd. |
| --- | --- |

1.5.

Volgens het Comité zouden de interventies uit hoofde van EFSI 2.0 zich op basis van het beschikbare investeringspotentieel moeten richten op sectoren van de toekomst, zoals industrie 4.0, slimme energie, netwerken van digitale en vervoersinfrastructuur, milieubescherming en grensoverschrijdende projecten, waaronder grootschalige Europese projecten in sectoren met de hoogste economische bbp-multipliers, zonder de landbouw uit het oog te verliezen, teneinde een maximale groei- en werkgelegenheidsimpact te realiseren, eventueel met benutting van andere EU-Fondsen. De interventies zouden zich ook moeten richten op voor tweeërlei gebruik bestemde technologieën met betrekking tot de veiligheids- en defensie-industrie; de lijst met van de EIB uitgesloten sectoren zou dienovereenkomstig moeten worden gewijzigd.

| 1.6. | De Europese investeringsadvieshub (EIAH) zou moeten worden versterkt, haar activiteiten in de lidstaten moeten intensiveren en een proactieve rol moeten gaan spelen in met name de minst begunstigde regio’s. Ook de rol van de nationale stimuleringsbanken zou moeten worden versterkt en er zouden territoriale bijstandsplatforms moeten worden opgericht. Verder zou moeten worden overwogen de structuur- en investeringsfondsen aan te wenden voor de medefinanciering van EFSI-projecten (vlekkeloos en zonder bureaucratische belemmeringen) en om te zorgen voor beter overleg met de lokale en regionale overheden. |
| --- | --- |

1.6.

De Europese investeringsadvieshub (EIAH) zou moeten worden versterkt, haar activiteiten in de lidstaten moeten intensiveren en een proactieve rol moeten gaan spelen in met name de minst begunstigde regio’s. Ook de rol van de nationale stimuleringsbanken zou moeten worden versterkt en er zouden territoriale bijstandsplatforms moeten worden opgericht. Verder zou moeten worden overwogen de structuur- en investeringsfondsen aan te wenden voor de medefinanciering van EFSI-projecten (vlekkeloos en zonder bureaucratische belemmeringen) en om te zorgen voor beter overleg met de lokale en regionale overheden.

| 1.7. | Het Comité pleit ervoor om de sociale dimensie van het EFSI te verstevigen door meer projecten te financieren op bijvoorbeeld het gebied van onderwijs, scholing en beroepsopleiding, stimulering van vaardigheden en levenslang leren, ontwikkeling van creatieve en culturele industrieën, innovaties in de gezondheidszorg en geneeskunde, sociale dienstverlening, sociale huisvesting en kinderopvang, toeristische infrastructuur en milieubescherming. Het investeringsplan voor Europa zou de COP21-verbintenissen duidelijk moeten ondersteunen. |
| --- | --- |

1.7.

Het Comité pleit ervoor om de sociale dimensie van het EFSI te verstevigen door meer projecten te financieren op bijvoorbeeld het gebied van onderwijs, scholing en beroepsopleiding, stimulering van vaardigheden en levenslang leren, ontwikkeling van creatieve en culturele industrieën, innovaties in de gezondheidszorg en geneeskunde, sociale dienstverlening, sociale huisvesting en kinderopvang, toeristische infrastructuur en milieubescherming. Het investeringsplan voor Europa zou de COP21-verbintenissen duidelijk moeten ondersteunen.

| 1.8. | De bekendheid van de EFSI-financiering zou moeten worden vergroot met een grootschalige, Europabrede informatiecampagne in het veld, door bij de gefinancierde initiatieven — met name die voor kleine en middelgrote ondernemingen — een EFSI-logo te gebruiken en meer met de lokale en regionale overheden te overleggen. |
| --- | --- |

1.8.

De bekendheid van de EFSI-financiering zou moeten worden vergroot met een grootschalige, Europabrede informatiecampagne in het veld, door bij de gefinancierde initiatieven — met name die voor kleine en middelgrote ondernemingen — een EFSI-logo te gebruiken en meer met de lokale en regionale overheden te overleggen.

| 1.9. | Omdat het welslagen van het EFSI voor het maatschappelijk middenveld en het merk „Europa” van groot belang is, wil het Comité graag regelmatig worden geraadpleegd, zodat het informatieve rapporten over financiële en investeringsactiviteiten en het functioneren van het Garantiefonds kan uitbrengen. Speciale aandacht zal uitgaan naar het scheppen van banen, de impact op het milieu, alsmede naar evaluatierapporten van onafhankelijke deskundigen over de toepassing van de EFSI-verordening en verslagen over de bewerkstelligde veranderingen. Daarbij moet gebruik worden gemaakt van duidelijke sociaaleconomische en milieu-indicatoren en moet de meerwaarde van het initiatief worden toegelicht. |
| --- | --- |

1.9.

Omdat het welslagen van het EFSI voor het maatschappelijk middenveld en het merk „Europa” van groot belang is, wil het Comité graag regelmatig worden geraadpleegd, zodat het informatieve rapporten over financiële en investeringsactiviteiten en het functioneren van het Garantiefonds kan uitbrengen. Speciale aandacht zal uitgaan naar het scheppen van banen, de impact op het milieu, alsmede naar evaluatierapporten van onafhankelijke deskundigen over de toepassing van de EFSI-verordening en verslagen over de bewerkstelligde veranderingen. Daarbij moet gebruik worden gemaakt van duidelijke sociaaleconomische en milieu-indicatoren en moet de meerwaarde van het initiatief worden toegelicht.

| 1.10. | Gezien de vele gunstige effecten van sociale investeringen voor met name de arbeidsmarkt en de overheidsfinanciën verdient de vraag hoe een koppeling kan worden aangebracht tussen het „plan-Juncker 2” en de doelstellingen van het pakket sociale-investeringsmaatregelen, nadere overweging. |
| --- | --- |

1.10.

Gezien de vele gunstige effecten van sociale investeringen voor met name de arbeidsmarkt en de overheidsfinanciën verdient de vraag hoe een koppeling kan worden aangebracht tussen het „plan-Juncker 2” en de doelstellingen van het pakket sociale-investeringsmaatregelen, nadere overweging.

2.   Huidige situatie ten aanzien van het EFSI en ontwikkeling

| 2.1. | Op 28 juni 2016 heeft de Europese Raad geconcludeerd: „Het investeringsplan voor Europa, met name het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), heeft al concrete resultaten opgeleverd en vormt een belangrijke stap om particuliere investeringen aan te trekken en tegelijkertijd slim gebruik te maken van schaarse begrotingsmiddelen.” |
| --- | --- |

2.1.

Op 28 juni 2016 heeft de Europese Raad geconcludeerd: „Het investeringsplan voor Europa, met name het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), heeft al concrete resultaten opgeleverd en vormt een belangrijke stap om particuliere investeringen aan te trekken en tegelijkertijd slim gebruik te maken van schaarse begrotingsmiddelen.”

| 2.2. | Sinds de presentatie van het investeringsplan voor Europa in november 2014 keren de groei en ook enigszins het vertrouwen in de economie terug. Desalniettemin zijn er nog 22 miljoen werklozen, blijven de investeringen 15 % achter bij die van voor de crisis in 2008 en is er jaarlijks 300 miljard EUR extra aan investeringen nodig om weer op het niveau van voor de crisis uit te komen. Voor het vierde opeenvolgende jaar is er in de EU sprake van bescheiden herstel, met een groei van het bbp van 2 % in 2015. Hoewel grotere investeringsprojecten niet onmiddellijk macro-economische effecten kunnen sorteren, levert het met het investeringsplan onverdeeld aanvaarde commitment al concrete resultaten op. |
| --- | --- |

2.2.

Sinds de presentatie van het investeringsplan voor Europa in november 2014 keren de groei en ook enigszins het vertrouwen in de economie terug. Desalniettemin zijn er nog 22 miljoen werklozen, blijven de investeringen 15 % achter bij die van voor de crisis in 2008 en is er jaarlijks 300 miljard EUR extra aan investeringen nodig om weer op het niveau van voor de crisis uit te komen. Voor het vierde opeenvolgende jaar is er in de EU sprake van bescheiden herstel, met een groei van het bbp van 2 % in 2015. Hoewel grotere investeringsprojecten niet onmiddellijk macro-economische effecten kunnen sorteren, levert het met het investeringsplan onverdeeld aanvaarde commitment al concrete resultaten op.

| 2.3. | Tijdens het eerste operationele jaar van het EFSI is de soliditeit van het initiële plan gebleken. Het Fonds, dat door de EIB-groep wordt geïmplementeerd en medegefinancierd, ligt op schema om zijn doel te bereiken, namelijk om uiterlijk medio 2018 ten minste 315 miljard EUR aan extra investeringen in de reële economie te mobiliseren. De in het eerste jaar goedgekeurde verrichtingen hadden een waarde van meer dan 115 miljard EUR, waarvan 62 % afkomstig was van particuliere investeerders. Het meest recente cijfer (van 15 november 2016) bedraagt 154 miljard EUR of 49 % van het verwachte totaal (1). |
| --- | --- |

2.3.

Tijdens het eerste operationele jaar van het EFSI is de soliditeit van het initiële plan gebleken. Het Fonds, dat door de EIB-groep wordt geïmplementeerd en medegefinancierd, ligt op schema om zijn doel te bereiken, namelijk om uiterlijk medio 2018 ten minste 315 miljard EUR aan extra investeringen in de reële economie te mobiliseren. De in het eerste jaar goedgekeurde verrichtingen hadden een waarde van meer dan 115 miljard EUR, waarvan 62 % afkomstig was van particuliere investeerders. Het meest recente cijfer (van 15 november 2016) bedraagt 154 miljard EUR of 49 % van het verwachte totaal (1).

| 2.4. | De markt is bijzonder snel gebruik gaan maken van het kmo-venster van het EFSI, waarvan de resultaten de verwachtingen ver overtroffen. Om die reden is het kmo-venster in juli 2016 binnen de bestaande parameters van Verordening (EU) 2015/1017 opgeschaald met 500 miljoen EUR. Aan het eind van het eerste jaar was voor meer dan 47 miljard EUR aan verrichtingen ten bate van kleine en middelgrote ondernemingen goedgekeurd, 64 % van het voor de gehele periode van drie jaar verwachte totaal. |
| --- | --- |

2.4.

De markt is bijzonder snel gebruik gaan maken van het kmo-venster van het EFSI, waarvan de resultaten de verwachtingen ver overtroffen. Om die reden is het kmo-venster in juli 2016 binnen de bestaande parameters van Verordening (EU) 2015/1017 opgeschaald met 500 miljoen EUR. Aan het eind van het eerste jaar was voor meer dan 47 miljard EUR aan verrichtingen ten bate van kleine en middelgrote ondernemingen goedgekeurd, 64 % van het voor de gehele periode van drie jaar verwachte totaal.

| 2.5. | Het EFSI geeft als gezamenlijk maar zelfstandig beheerd initiatief van de Europese Commissie en de Europese Investeringsbank ook steun voor de financiering van innovatie- en infrastructuurprojecten in tal van sectoren: onderzoek en ontwikkeling (20 %), energie (22 %), digitalisering (12 %), vervoer (7 %), milieu en efficiënt hulpbronnengebruik (4 %) en sociale infrastructuur (4 %) (cijfers van 15 november 2016). |
| --- | --- |

2.5.

Het EFSI geeft als gezamenlijk maar zelfstandig beheerd initiatief van de Europese Commissie en de Europese Investeringsbank ook steun voor de financiering van innovatie- en infrastructuurprojecten in tal van sectoren: onderzoek en ontwikkeling (20 %), energie (22 %), digitalisering (12 %), vervoer (7 %), milieu en efficiënt hulpbronnengebruik (4 %) en sociale infrastructuur (4 %) (cijfers van 15 november 2016).

| 2.6. | Het Comité heeft de lancering van het investeringsplan voor Europa toegejuicht en zijn waardering uitgesproken voor „de veranderde toon, waarbij het pad van bezuinigingen en begrotingsconsolidatie wordt verlaten”. Het merkte op: „Het investeringsplan is een stap in de goede richting, maar werpt wel een aantal serieuze vragen op over de relatieve omvang ten opzichte van Europa’s enorme behoefte aan investeringen, over de hoge mate van de verwachte hefboomwerking, over de mogelijke stroom van geschikte investeringsprojecten, over de betrokkenheid van het mkb, met bijzondere aandacht voor de micro- en kleine bedrijven, en over de termijnen van het plan.” (2) Helaas heeft het EFSI echter niet gezorgd voor investeringen in de meest behoeftige landen. Lidstaten die onderworpen worden aan de procedure bij buitensporige tekorten van het correctieve deel van het stabiliteitspact, komen niet in aanmerking voor enige flexibiliteit (Ecofin 2012 en Ecofin 2014). |
| --- | --- |

2.6.

Het Comité heeft de lancering van het investeringsplan voor Europa toegejuicht en zijn waardering uitgesproken voor „de veranderde toon, waarbij het pad van bezuinigingen en begrotingsconsolidatie wordt verlaten”. Het merkte op: „Het investeringsplan is een stap in de goede richting, maar werpt wel een aantal serieuze vragen op over de relatieve omvang ten opzichte van Europa’s enorme behoefte aan investeringen, over de hoge mate van de verwachte hefboomwerking, over de mogelijke stroom van geschikte investeringsprojecten, over de betrokkenheid van het mkb, met bijzondere aandacht voor de micro- en kleine bedrijven, en over de termijnen van het plan.” (2) Helaas heeft het EFSI echter niet gezorgd voor investeringen in de meest behoeftige landen. Lidstaten die onderworpen worden aan de procedure bij buitensporige tekorten van het correctieve deel van het stabiliteitspact, komen niet in aanmerking voor enige flexibiliteit (Ecofin 2012 en Ecofin 2014).

| 2.7. | Het Comité heeft tijdens een op 10 november 2016 gehouden hoorzitting zijn voordeel gedaan bij de grotendeels positieve ervaringen en meningen van vertegenwoordigers van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld ten aanzien van het EFSI. |
| --- | --- |

2.7.

Het Comité heeft tijdens een op 10 november 2016 gehouden hoorzitting zijn voordeel gedaan bij de grotendeels positieve ervaringen en meningen van vertegenwoordigers van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld ten aanzien van het EFSI.

3.   De voorstellen van de Commissie

| 3.1. | De Commissie stelt voor om de looptijd van het EFSI met twee jaar te verlengen (tot 2020) en de EU-garantie van 16 naar 26 miljard EUR en de EIB-bijdrage van 5 naar 7,5 miljard EUR op te trekken. Doel daarvan is om gedurende de looptijd voor ongeveer 500 miljard EUR aan investeringen te mobiliseren. Daartoe stelt de Commissie ook voor om het Garantiefonds met 1,1 miljard EUR te verhogen naar 9,1 miljard EUR. Deze stijging zal voornamelijk worden gefinancierd met de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF) en de inkomsten uit de EFSI-gerelateerde EIB-verrichtingen. |
| --- | --- |

3.1.

De Commissie stelt voor om de looptijd van het EFSI met twee jaar te verlengen (tot 2020) en de EU-garantie van 16 naar 26 miljard EUR en de EIB-bijdrage van 5 naar 7,5 miljard EUR op te trekken. Doel daarvan is om gedurende de looptijd voor ongeveer 500 miljard EUR aan investeringen te mobiliseren. Daartoe stelt de Commissie ook voor om het Garantiefonds met 1,1 miljard EUR te verhogen naar 9,1 miljard EUR. Deze stijging zal voornamelijk worden gefinancierd met de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF) en de inkomsten uit de EFSI-gerelateerde EIB-verrichtingen.

| 3.2. | In het kader van EFSI 2.0 zijn voor de volgende prioritaire sectoren meerjarige strategische doelstellingen geformuleerd om investeringen voor groei te ondersteunen, in lijn met de begrotingsprioriteiten van de EU:






  — | strategische infrastructuur met investeringen op digitaal en energiegebied in overeenstemming met het EU-beleid; |
| --- | --- | --- |

3.2.

In het kader van EFSI 2.0 zijn voor de volgende prioritaire sectoren meerjarige strategische doelstellingen geformuleerd om investeringen voor groei te ondersteunen, in lijn met de begrotingsprioriteiten van de EU:

—

strategische infrastructuur met investeringen op digitaal en energiegebied in overeenstemming met het EU-beleid;

| — | vervoersinfrastructuur in industriecentra, milieu, onderwijs en onderzoek en innovatie; |
| --- | --- |

—

vervoersinfrastructuur in industriecentra, milieu, onderwijs en onderzoek en innovatie;

| — | investeringen ter bevordering van de werkgelegenheid, in het bijzonder via financiering voor kleine en middelgrote ondernemingen en maatregelen rond jeugdwerkgelegenheid; |
| --- | --- |

—

investeringen ter bevordering van de werkgelegenheid, in het bijzonder via financiering voor kleine en middelgrote ondernemingen en maatregelen rond jeugdwerkgelegenheid;

| — | menselijk kapitaal, cultuur en gezondheid. |
| --- | --- |

—

menselijk kapitaal, cultuur en gezondheid.

| 3.3. | Volgens de Commissie moet het initiatief de EIB en het EFSI in staat stellen om op deze terreinen financierings- en investeringsverrichtingen uit te voeren met een groter financieringsbedrag en, in het geval van de EIB, met betrekking tot risicovollere maar economisch houdbare projecten dankzij de ontvangen EU-garantie. Het multipliereffect kan hier voor elke euro aan garantie 15 EUR aan projectinvesteringen genereren — in totaal ten minste 500 miljard EUR tussen nu en het einde van het huidige meerjarig financieel kader. |
| --- | --- |

3.3.

Volgens de Commissie moet het initiatief de EIB en het EFSI in staat stellen om op deze terreinen financierings- en investeringsverrichtingen uit te voeren met een groter financieringsbedrag en, in het geval van de EIB, met betrekking tot risicovollere maar economisch houdbare projecten dankzij de ontvangen EU-garantie. Het multipliereffect kan hier voor elke euro aan garantie 15 EUR aan projectinvesteringen genereren — in totaal ten minste 500 miljard EUR tussen nu en het einde van het huidige meerjarig financieel kader.

| 3.4. | De voornaamste door de Commissie voorgestelde veranderingen ten aanzien van Verordening (EU) 2015/1017 betreffen:






  — | versterking van de additionaliteit van projecten, waaronder grensoverschrijdende infrastructuurprojecten en bijbehorende dienstverlening, die specifiek zijn aangemerkt als projecten die additionaliteit bieden; |
| --- | --- | --- |

3.4.

De voornaamste door de Commissie voorgestelde veranderingen ten aanzien van Verordening (EU) 2015/1017 betreffen:

—

versterking van de additionaliteit van projecten, waaronder grensoverschrijdende infrastructuurprojecten en bijbehorende dienstverlening, die specifiek zijn aangemerkt als projecten die additionaliteit bieden;

| — | vergroting van de penetratie van het EFSI in minder ontwikkelde en/of overgangsregio’s en vergemakkelijking van het combineren van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF), Horizon 2020 en de CEF met EFSI-steun; |
| --- | --- |

—

vergroting van de penetratie van het EFSI in minder ontwikkelde en/of overgangsregio’s en vergemakkelijking van het combineren van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF), Horizon 2020 en de CEF met EFSI-steun;

| — | ondersteuning van minder ontwikkelde en overgangsregio’s door expliciet te verwijzen naar alle sectoren die niet onder de andere algemene doelstellingen vallen; |
| --- | --- |

—

ondersteuning van minder ontwikkelde en overgangsregio’s door expliciet te verwijzen naar alle sectoren die niet onder de andere algemene doelstellingen vallen;

| — | meer concentratie van EFSI-steun voor projecten om de COP21-doelstellingen en de prioriteiten ten aanzien van klimaatverandering te realiseren; |
| --- | --- |

—

meer concentratie van EFSI-steun voor projecten om de COP21-doelstellingen en de prioriteiten ten aanzien van klimaatverandering te realiseren;

| — | mogelijkheid om defensiegerelateerde investeringsprojecten in het EFSI op te nemen gezien het aanzienlijke economische multipliereffect; |
| --- | --- |

—

mogelijkheid om defensiegerelateerde investeringsprojecten in het EFSI op te nemen gezien het aanzienlijke economische multipliereffect;

| — | bevordering van de met het EFSI beoogde sectorale en geografische diversificatie met behoud van de nadruk op marktgerichtheid; |
| --- | --- |

—

bevordering van de met het EFSI beoogde sectorale en geografische diversificatie met behoud van de nadruk op marktgerichtheid;

| — | transparanter beheer van het EFSI. |
| --- | --- |

—

transparanter beheer van het EFSI.

4.   Algemene opmerkingen

| 4.1. | Het Comité is ingenomen met en kan zich volledig vinden in het initiatief van de Commissie om de looptijd en financiering van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) te verlengen. Het onderschrijft de doelstellingen van het EFSI en het belang ervan voor het stimuleren van de investeringsontwikkeling in de EU. Het herhaalt hier wat het eerder (3) heeft gezegd over de noodzaak van een Europees plan voor groei en banen dat een ambitieuzer EFSI integreert met andere communautaire groeiprogramma’s, met name Horizon 2020, de CEF en de structuurfondsen. Het staat achter de benutting van andere EU-Fondsen om de investeringsgarantie in de desbetreffende sectoren financieel te ondersteunen. |
| --- | --- |

4.1.

Het Comité is ingenomen met en kan zich volledig vinden in het initiatief van de Commissie om de looptijd en financiering van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) te verlengen. Het onderschrijft de doelstellingen van het EFSI en het belang ervan voor het stimuleren van de investeringsontwikkeling in de EU. Het herhaalt hier wat het eerder (3) heeft gezegd over de noodzaak van een Europees plan voor groei en banen dat een ambitieuzer EFSI integreert met andere communautaire groeiprogramma’s, met name Horizon 2020, de CEF en de structuurfondsen. Het staat achter de benutting van andere EU-Fondsen om de investeringsgarantie in de desbetreffende sectoren financieel te ondersteunen.

| 4.2. | Het specifieke karakter van de betrokken subsidieprogramma’s en overheidsinvesteringen moet worden behouden en mag niet ondermijnd worden, omdat ze van belang zijn en veel kansen bieden voor groei en werkgelegenheid. |
| --- | --- |

4.2.

Het specifieke karakter van de betrokken subsidieprogramma’s en overheidsinvesteringen moet worden behouden en mag niet ondermijnd worden, omdat ze van belang zijn en veel kansen bieden voor groei en werkgelegenheid.

| 4.3. | Het Comité is ingenomen met de positieve resultaten van het eerste EFSI-jaar, waarin de verwachte investeringen meteen zijn aangetrokken. Het wacht nog op een uitgebreidere kwalitatieve en kwantitatieve analyse van die resultaten. Het vindt het „investeringsvenster” voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo-venster) een succes. Het EFSI beantwoordt aan de opmerkingen van het Comité over de rol ervan ten aanzien van risicokapitaal en de noodzaak om de groei van de werkgelegenheid en van met name kleine en middelgrote ondernemingen te financieren (4). |
| --- | --- |

4.3.

Het Comité is ingenomen met de positieve resultaten van het eerste EFSI-jaar, waarin de verwachte investeringen meteen zijn aangetrokken. Het wacht nog op een uitgebreidere kwalitatieve en kwantitatieve analyse van die resultaten. Het vindt het „investeringsvenster” voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo-venster) een succes. Het EFSI beantwoordt aan de opmerkingen van het Comité over de rol ervan ten aanzien van risicokapitaal en de noodzaak om de groei van de werkgelegenheid en van met name kleine en middelgrote ondernemingen te financieren (4).

| 4.4. | Volgens het Comité is het succes van het EFSI wat kleine en middelgrote ondernemingen betreft, deels het gevolg van de aanhoudende problematische geldoverdracht van banken naar bedrijven. Een bewijs daarvan zijn de bij de ECB onaangeroerd gebleven deposito’s. In dit verband zou de waarnemingspost Interne Markt van het Comité het EFSI-gebruik ten gunste van die ondernemingen constant moeten monitoren met behulp van impactindicatoren. |
| --- | --- |

4.4.

Volgens het Comité is het succes van het EFSI wat kleine en middelgrote ondernemingen betreft, deels het gevolg van de aanhoudende problematische geldoverdracht van banken naar bedrijven. Een bewijs daarvan zijn de bij de ECB onaangeroerd gebleven deposito’s. In dit verband zou de waarnemingspost Interne Markt van het Comité het EFSI-gebruik ten gunste van die ondernemingen constant moeten monitoren met behulp van impactindicatoren.

| 4.5. | Het Comité vindt dat met EFSI 2.0 moet worden gestreefd naar een groter aandeel particulier kapitaal, indien mogelijk meer dan de in het eerste jaar behaalde 62 %. In dit verband zou voorzichtig moeten worden overwogen om het toepassingsgebied ervan uit te breiden tot andere financieringstakken dan banken: financiële sectoren, de obligatiemarkt en verzekerings- en investeringsfondsen (5). Het Comité is het ermee eens dat een aanvullend fonds nodig is dat er in de eerste plaats op is gericht om particuliere investeringen aan te trekken. Op Europees niveau beheren institutionele beleggers activa ter waarde van 13 500 miljard EUR (6). Daarvan wordt minder dan 1 % in infrastructuur geïnvesteerd. |
| --- | --- |

4.5.

Het Comité vindt dat met EFSI 2.0 moet worden gestreefd naar een groter aandeel particulier kapitaal, indien mogelijk meer dan de in het eerste jaar behaalde 62 %. In dit verband zou voorzichtig moeten worden overwogen om het toepassingsgebied ervan uit te breiden tot andere financieringstakken dan banken: financiële sectoren, de obligatiemarkt en verzekerings- en investeringsfondsen (5). Het Comité is het ermee eens dat een aanvullend fonds nodig is dat er in de eerste plaats op is gericht om particuliere investeringen aan te trekken. Op Europees niveau beheren institutionele beleggers activa ter waarde van 13 500 miljard EUR (6). Daarvan wordt minder dan 1 % in infrastructuur geïnvesteerd.

| 4.6. | Het Comité verzoekt de Europese instellingen om na te gaan of lidstaten die zich in een moeilijke situatie bevinden, meer flexibiliteit kan worden geboden, zodat zij hun overheidsinvesteringen kunnen uitbreiden en via het EFSI infrastructuur en onderzoek, kwaliteitsvol onderwijs, kinderopvang, gezondheidszorg en sociale dienstverlening kunnen financieren. |
| --- | --- |

4.6.

Het Comité verzoekt de Europese instellingen om na te gaan of lidstaten die zich in een moeilijke situatie bevinden, meer flexibiliteit kan worden geboden, zodat zij hun overheidsinvesteringen kunnen uitbreiden en via het EFSI infrastructuur en onderzoek, kwaliteitsvol onderwijs, kinderopvang, gezondheidszorg en sociale dienstverlening kunnen financieren.

| 4.6.1. | Om de gewenste veranderingen teweeg te brengen, dienen de regels van de interne markt voor kapitaal te worden gewijzigd, zoals Solvabiliteit II dat infrastructuurinvesteringen door Europese verzekerings- en pensioenfondsen belemmert. In Canada bijvoorbeeld beloopt het aandeel van dergelijke fondsen in die investeringen — waaronder Europese infrastructuur — 15 % van de beheerde activa. Met een door de CEF, de EIB en verzekeringsfondsen gefinancierd platform zouden deze problemen kunnen worden verkleind en zouden deze fondsen adequaat gebruikt kunnen worden. |
| --- | --- |

4.6.1.

Om de gewenste veranderingen teweeg te brengen, dienen de regels van de interne markt voor kapitaal te worden gewijzigd, zoals Solvabiliteit II dat infrastructuurinvesteringen door Europese verzekerings- en pensioenfondsen belemmert. In Canada bijvoorbeeld beloopt het aandeel van dergelijke fondsen in die investeringen — waaronder Europese infrastructuur — 15 % van de beheerde activa. Met een door de CEF, de EIB en verzekeringsfondsen gefinancierd platform zouden deze problemen kunnen worden verkleind en zouden deze fondsen adequaat gebruikt kunnen worden.

| 4.7. | Voor het succes van EFSI 2.0 is het volgens het Comité belangrijk dat het marktgestuurde karakter ervan behouden blijft en de additionaliteit ervan ten aanzien van andere EU-instrumenten en de EIB-kernactiviteiten wordt versterkt. Elk afzonderlijk project moet niet alleen consistent zijn met het EU-beleid, maar ook op de eigen merites en verwachte economische resultaten worden beoordeeld. |
| --- | --- |

4.7.

Voor het succes van EFSI 2.0 is het volgens het Comité belangrijk dat het marktgestuurde karakter ervan behouden blijft en de additionaliteit ervan ten aanzien van andere EU-instrumenten en de EIB-kernactiviteiten wordt versterkt. Elk afzonderlijk project moet niet alleen consistent zijn met het EU-beleid, maar ook op de eigen merites en verwachte economische resultaten worden beoordeeld.

| 4.8. | Het is dus noodzakelijk om de additionaliteit van EFSI-projecten te verstevigen en zo de financierbaarheid van risicovollere projecten te vergroten. Bovendien moet een van de ontvankelijkheidscriteria zijn dat de gesteunde projecten marktfalen en suboptimale investeringsomstandigheden helpen aanpakken, en een ander dat grensoverschrijdende infrastructuurprojecten en gerelateerde diensten specifiek worden aangemerkt als projecten die intrinsiek aan het additionaliteitsvereiste voldoen, zodat het investeringsplan de Europese economie daadwerkelijk aanzwengelt en de werkgelegenheid en sociaaleconomische samenhang bevordert. |
| --- | --- |

4.8.

Het is dus noodzakelijk om de additionaliteit van EFSI-projecten te verstevigen en zo de financierbaarheid van risicovollere projecten te vergroten. Bovendien moet een van de ontvankelijkheidscriteria zijn dat de gesteunde projecten marktfalen en suboptimale investeringsomstandigheden helpen aanpakken, en een ander dat grensoverschrijdende infrastructuurprojecten en gerelateerde diensten specifiek worden aangemerkt als projecten die intrinsiek aan het additionaliteitsvereiste voldoen, zodat het investeringsplan de Europese economie daadwerkelijk aanzwengelt en de werkgelegenheid en sociaaleconomische samenhang bevordert.

| 4.9. | Het Comité pleit er nadrukkelijk voor om het EFSI intensiever te benutten voor projecten op het gebied van onderwijs, scholing en beroepsopleiding, stimulering van vaardigheden en levenslang leren, ontwikkeling van creatieve en culturele industrieën, gezondheidszorg, en sociale en toeristische infrastructuur. |
| --- | --- |

4.9.

Het Comité pleit er nadrukkelijk voor om het EFSI intensiever te benutten voor projecten op het gebied van onderwijs, scholing en beroepsopleiding, stimulering van vaardigheden en levenslang leren, ontwikkeling van creatieve en culturele industrieën, gezondheidszorg, en sociale en toeristische infrastructuur.

| 4.10. | Er zou moeten worden toegewerkt naar een geografisch evenwichtige EFSI-dekking in de hele EU, die rekening houdt met de algemene economische bedrijvigheid in elke lidstaat en het vraag- en marktgestuurde karakter van het initiatief. Vooraf zouden geen quota moeten worden vastgesteld en bij de middelentoewijzing tussen sectoren zou voldoende flexibiliteit behouden moeten blijven. Ook het Comité vindt het zinvol om de Europese investeringsadvieshub (EIAH) te versterken, zodat die haar activiteiten in de lidstaten opvoert. Verder kan het zich vinden in de mogelijkheid om de structuur- en investeringsfondsen aan te wenden voor de medefinanciering van EFSI-projecten (vlekkeloos en zonder bureaucratische belemmeringen). |
| --- | --- |

4.10.

Er zou moeten worden toegewerkt naar een geografisch evenwichtige EFSI-dekking in de hele EU, die rekening houdt met de algemene economische bedrijvigheid in elke lidstaat en het vraag- en marktgestuurde karakter van het initiatief. Vooraf zouden geen quota moeten worden vastgesteld en bij de middelentoewijzing tussen sectoren zou voldoende flexibiliteit behouden moeten blijven. Ook het Comité vindt het zinvol om de Europese investeringsadvieshub (EIAH) te versterken, zodat die haar activiteiten in de lidstaten opvoert. Verder kan het zich vinden in de mogelijkheid om de structuur- en investeringsfondsen aan te wenden voor de medefinanciering van EFSI-projecten (vlekkeloos en zonder bureaucratische belemmeringen).

| 4.10.1. | De rol van de EIAH en van de nationale stimuleringsbanken zou moeten worden vergroot, teneinde ervoor te zorgen dat technische bijstand doelgerichter op lokaal niveau in de EU wordt verleend en de communicatie tussen de lokale en regionale overheden en EFSI 2.0 verbetert. |
| --- | --- |

4.10.1.

De rol van de EIAH en van de nationale stimuleringsbanken zou moeten worden vergroot, teneinde ervoor te zorgen dat technische bijstand doelgerichter op lokaal niveau in de EU wordt verleend en de communicatie tussen de lokale en regionale overheden en EFSI 2.0 verbetert.

| 4.10.2. | De nationale stimuleringsbanken zijn voor het succes van het EFSI essentieel. Via het EFSI steunden de EU en de nationale overheden nieuwe en bestaande projecten die anders financieel niet uitvoerbaar zouden zijn. Zij zouden dat meer en meer moeten gaan doen. Het gaat hier met name over projecten met niet-kwantificeerbare gebruiks- en vraagrisico’s. Sommige van die risico’s kunnen worden verkleind door voor een deel gebruik te maken van door nationale stimuleringsbanken verstrekte garanties. In veel gevallen kunnen aanvankelijk onverhandelbare transacties zo wel aan institutionele beleggers worden verkocht. |
| --- | --- |

4.10.2.

De nationale stimuleringsbanken zijn voor het succes van het EFSI essentieel. Via het EFSI steunden de EU en de nationale overheden nieuwe en bestaande projecten die anders financieel niet uitvoerbaar zouden zijn. Zij zouden dat meer en meer moeten gaan doen. Het gaat hier met name over projecten met niet-kwantificeerbare gebruiks- en vraagrisico’s. Sommige van die risico’s kunnen worden verkleind door voor een deel gebruik te maken van door nationale stimuleringsbanken verstrekte garanties. In veel gevallen kunnen aanvankelijk onverhandelbare transacties zo wel aan institutionele beleggers worden verkocht.

| 4.11. | Het Comité staat achter het idee om de bijdragen van de lidstaten aan het EFSI niet mee te tellen bij de berekening van het begrotingstekort, en zou graag zien dat dit principe ook voor investeringsprogramma’s gaat gelden, bijvoorbeeld in de vorm van een volwaardige gouden regel voor strategische overheidsinvesteringen. |
| --- | --- |

4.11.

Het Comité staat achter het idee om de bijdragen van de lidstaten aan het EFSI niet mee te tellen bij de berekening van het begrotingstekort, en zou graag zien dat dit principe ook voor investeringsprogramma’s gaat gelden, bijvoorbeeld in de vorm van een volwaardige gouden regel voor strategische overheidsinvesteringen.

| 4.12. | Om zowel Europese als buitenlandse investeringen aan te trekken (7) (in de verordening zou moeten worden bepaald dat dit op basis van wederkerigheid moet gebeuren) en om daadwerkelijk een hefboomeffect van 1:15 te realiseren tussen garanties en investeringen, zouden niet alleen de Europese economie en groei moeten worden aangezwengeld, maar zou ook de volledige implementatie van de derde pijler van het investeringsplan moeten worden versneld door structurele hervormingen door te voeren, investeringsbelemmeringen uit de weg te ruimen en de EFSI-bijdrage daarin te integreren. |
| --- | --- |

4.12.

Om zowel Europese als buitenlandse investeringen aan te trekken (7) (in de verordening zou moeten worden bepaald dat dit op basis van wederkerigheid moet gebeuren) en om daadwerkelijk een hefboomeffect van 1:15 te realiseren tussen garanties en investeringen, zouden niet alleen de Europese economie en groei moeten worden aangezwengeld, maar zou ook de volledige implementatie van de derde pijler van het investeringsplan moeten worden versneld door structurele hervormingen door te voeren, investeringsbelemmeringen uit de weg te ruimen en de EFSI-bijdrage daarin te integreren.

| 4.13. | De bekendheid van de EFSI-financiering zou moeten worden vergroot met een grootschalige informatiecampagne in het veld en door het EFSI-logo te plaatsen op elke door het EFSI gesteunde financieringsovereenkomst, met name als daar kleine en middelgrote ondernemingen bij betrokken zijn. Het Comité beschouwt de monitoring van financiële en investeringsactiviteiten en van het functioneren van het Garantiefonds als belangrijk voor het hele door hem vertegenwoordigde maatschappelijk middenveld en voor de lokale en regionale overheden. Hetzelfde geldt voor de evaluatie van de toepassing van de EFSI-verordening en de wijzigingen daarvan door onafhankelijke deskundigen. De desbetreffende verslagen en rapporten zouden daarom niet alleen aan het Europees Parlement en de Raad, maar ook aan het Europees Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio’s moeten worden voorgelegd. |
| --- | --- |

4.13.

De bekendheid van de EFSI-financiering zou moeten worden vergroot met een grootschalige informatiecampagne in het veld en door het EFSI-logo te plaatsen op elke door het EFSI gesteunde financieringsovereenkomst, met name als daar kleine en middelgrote ondernemingen bij betrokken zijn. Het Comité beschouwt de monitoring van financiële en investeringsactiviteiten en van het functioneren van het Garantiefonds als belangrijk voor het hele door hem vertegenwoordigde maatschappelijk middenveld en voor de lokale en regionale overheden. Hetzelfde geldt voor de evaluatie van de toepassing van de EFSI-verordening en de wijzigingen daarvan door onafhankelijke deskundigen. De desbetreffende verslagen en rapporten zouden daarom niet alleen aan het Europees Parlement en de Raad, maar ook aan het Europees Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio’s moeten worden voorgelegd.

5.   Specifieke opmerkingen

| 5.1. | Wat prioritaire sectoren betreft, zou EFSI 2.0 op basis van het potentiële investeringsvolume evenwichtige en flexibele financiering moeten verschaffen aan diverse economische sectoren, met name energie en digitalisering, circulaire economie en COP21-doelstellingen, duurzaam vervoer en grensoverschrijdende netwerken, alsmede aan sectoren als landbouw, bio-economie, productie-industrie en dienstverlening in minder ontwikkelde en overgangsregio’s, teneinde de hoogst mogelijke werkgelegenheidsimpact te bereiken. De financiering zou zich ook moeten richten op voor tweeërlei gebruik bestemde technologieën met betrekking tot de veiligheids- en defensie-industrie ter ondersteuning van de ontwikkeling van één sterke, helder gedefinieerde Europese industriële en technologische defensiebasis (EDTIB) met „een grotere mate van coördinatie en gemeenschappelijke planning om toe te werken naar een Europese defensie-unie” (8). |
| --- | --- |

5.1.

Wat prioritaire sectoren betreft, zou EFSI 2.0 op basis van het potentiële investeringsvolume evenwichtige en flexibele financiering moeten verschaffen aan diverse economische sectoren, met name energie en digitalisering, circulaire economie en COP21-doelstellingen, duurzaam vervoer en grensoverschrijdende netwerken, alsmede aan sectoren als landbouw, bio-economie, productie-industrie en dienstverlening in minder ontwikkelde en overgangsregio’s, teneinde de hoogst mogelijke werkgelegenheidsimpact te bereiken. De financiering zou zich ook moeten richten op voor tweeërlei gebruik bestemde technologieën met betrekking tot de veiligheids- en defensie-industrie ter ondersteuning van de ontwikkeling van één sterke, helder gedefinieerde Europese industriële en technologische defensiebasis (EDTIB) met „een grotere mate van coördinatie en gemeenschappelijke planning om toe te werken naar een Europese defensie-unie” (8).

| 5.1.1. | Het Comité beveelt in het bijzonder aan om steun te verlenen voor de digitalisering van de productie-industrie (industrie 4.0) en voor de veilige en uniforme ontwikkeling van cloudnetwerken en datacentra. |
| --- | --- |

5.1.1.

Het Comité beveelt in het bijzonder aan om steun te verlenen voor de digitalisering van de productie-industrie (industrie 4.0) en voor de veilige en uniforme ontwikkeling van cloudnetwerken en datacentra.

| 5.2. | Ten aanzien van het beheer van het EFSI zou het volgens het Comité zinvol zijn om de vertegenwoordigers van de Europese Commissie (behalve die van DG ECFIN) en de EIB in het beheerscomité te laten rouleren, zodat daarin ook medewerkers zitting kunnen hebben van DG’s die bevoegd zijn voor sectoren als vervoer, digitalisering en milieu, met het oog op een evenwichtige financiering van alle sectoren. Het investeringscomité, dat besluit welke projecten door de EU-garantie zullen worden gesteund, moet volledig onafhankelijk zijn en transparante besluiten nemen zonder tussenkomst van de EIB, de Commissie of andere openbare of particuliere betrokkenen. Dit comité zou ook moeten worden uitgebreid met sectorspecifieke deskundigen die specialistische kennis kunnen inbrengen over de situatie op geografische interventiemarkten. |
| --- | --- |

5.2.

Ten aanzien van het beheer van het EFSI zou het volgens het Comité zinvol zijn om de vertegenwoordigers van de Europese Commissie (behalve die van DG ECFIN) en de EIB in het beheerscomité te laten rouleren, zodat daarin ook medewerkers zitting kunnen hebben van DG’s die bevoegd zijn voor sectoren als vervoer, digitalisering en milieu, met het oog op een evenwichtige financiering van alle sectoren. Het investeringscomité, dat besluit welke projecten door de EU-garantie zullen worden gesteund, moet volledig onafhankelijk zijn en transparante besluiten nemen zonder tussenkomst van de EIB, de Commissie of andere openbare of particuliere betrokkenen. Dit comité zou ook moeten worden uitgebreid met sectorspecifieke deskundigen die specialistische kennis kunnen inbrengen over de situatie op geografische interventiemarkten.

| 5.3. | Via het EFSI is veel meer financiering beschikbaar dan via andere communautaire initiatieven, wat investeringen mogelijk maakt in grootschalige Europese projecten ter waarde van meer dan 10 miljard EUR, die hoofdzakelijk met particulier kapitaal worden gesteund (9). Voor de implementatie van deze projecten acht het Comité het nodig de proactieve rol van de Europese Commissie te versterken, zodat zij de gezamenlijke lancering van diverse Europese programma’s kan ondersteunen en een geschikt regelgevingskader kan vaststellen, met name op het gebied van vervoer, energie en ICT-netwerken, waar de economische bbp-multipliers het hoogst zijn. |
| --- | --- |

5.3.

Via het EFSI is veel meer financiering beschikbaar dan via andere communautaire initiatieven, wat investeringen mogelijk maakt in grootschalige Europese projecten ter waarde van meer dan 10 miljard EUR, die hoofdzakelijk met particulier kapitaal worden gesteund (9). Voor de implementatie van deze projecten acht het Comité het nodig de proactieve rol van de Europese Commissie te versterken, zodat zij de gezamenlijke lancering van diverse Europese programma’s kan ondersteunen en een geschikt regelgevingskader kan vaststellen, met name op het gebied van vervoer, energie en ICT-netwerken, waar de economische bbp-multipliers het hoogst zijn.

| 5.4. | Binnen het EFSI zou meer nadruk moeten worden gelegd op de digitale deeleconomie in Europa, de bevordering van Europese investeringsplatforms om de groei van start-ups in deze sector te stimuleren, en op het scheppen van kwaliteitsvolle arbeidsplaatsen. De rechten van werknemers en de bescherming van consumenten moeten worden gewaarborgd. |
| --- | --- |

5.4.

Binnen het EFSI zou meer nadruk moeten worden gelegd op de digitale deeleconomie in Europa, de bevordering van Europese investeringsplatforms om de groei van start-ups in deze sector te stimuleren, en op het scheppen van kwaliteitsvolle arbeidsplaatsen. De rechten van werknemers en de bescherming van consumenten moeten worden gewaarborgd.

Brussel, 15 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Cijfers van de EIB-groep, 12 oktober 2016.

1

(2)  EESC-advies over een investeringsplan voor Europa (PB C 268 van 14.8.2015, blz. 27).

2

(3)  Zie voetnoot 1.

3

(4)  EESC-advies over groei en staatsschulden in de EU: twee innovatieve oplossingen (PB C 143 van 22.5.2012, blz. 10).

4

(5)  Zie voetnoot 1.

5

(6)  EU-actieplan over de optimale benutting van nieuwe financieringsregelingen.

6

(7)  Vgl. bijvoorbeeld het Chinese „Eén gordel, één weg”-programma („One Belt One Road programme”).

7

(8)  Zie het EESC-advies over de nieuwe strategie voor het buitenlands- en veiligheidsbeleid van de EU (PB C 264 van 20.7.2016, blz. 1).

8

(9)  Bijvoorbeeld het Europees luchtverkeersleidingssysteem, het Europees beheersysteem voor het spoorverkeer (ERTMS), automatische en verbonden voertuigen, het vermaasd offshorenetwerk voor windmolenparken in de Noordzee, industriële gigabyte, geavanceerde computers (high performance computing) en de uitrol van breedband in heel Europa.

9

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/63 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/63

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Tussentijdse evaluatie/herziening van het meerjarig financieel kader 2014-2020: een resultaatgerichte EU-begroting

(COM(2016) 603 final)

en over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020

(COM(2016) 604 — 2016/0283 (APP))

en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2012/2002, Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1305/2013, (EU) nr. 1306/2013, (EU) nr. 1307/2013, (EU) nr. 1308/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014, (EU) nr. 652/2014 van het Europees Parlement en de Raad en Besluit nr. 541/2014/EU van het Europees Parlement en de Raad

(COM(2016) 605 final — 2016/0282 (COD))

(2017/C 075/12)

| Rapporteur: | Stefano PALMIERI |
| --- | --- |

Rapporteur:

Stefano PALMIERI

| Raadpleging | Europese Commissie, 20.4.2016
  Raad, 9.12.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegd orgaan | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Besluit van het bureau | 20.9.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 169/5/9 |

Raadpleging

Europese Commissie, 20.4.2016

Raad, 9.12.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegd orgaan

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Besluit van het bureau

20.9.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

169/5/9

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) begrijpt het streven van de Commissie naar een tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader (MFK) 2014-2020 en onderschrijft de bepalingen inzake flexibiliteit die zijn ingevoerd om het hoofd te bieden aan de onverwachte crises van de afgelopen jaren. Het voorgestelde kader is echter ontoereikend om werk te maken van de problemen en de prioriteiten van de Europese Unie (EU), vooral ten aanzien van het Europese politieke project dat momenteel ernstig in twijfel wordt getrokken. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) begrijpt het streven van de Commissie naar een tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader (MFK) 2014-2020 en onderschrijft de bepalingen inzake flexibiliteit die zijn ingevoerd om het hoofd te bieden aan de onverwachte crises van de afgelopen jaren. Het voorgestelde kader is echter ontoereikend om werk te maken van de problemen en de prioriteiten van de Europese Unie (EU), vooral ten aanzien van het Europese politieke project dat momenteel ernstig in twijfel wordt getrokken.

| 1.1.1. | Tegenwoordig moet voor mondiale problemen en crises een Europees antwoord worden gevonden. Daarom meent het EESC dat het huidige MFK en dat voor na 2020 de middelen adequaat dient te bundelen en voor programma’s te bestemmen die:






  — | de economische, sociale en ecologische ontwikkeling (inclusief de overeenkomst van Parijs over klimaatverandering), de werkgelegenheid, de innovatie en het concurrentievermogen kunnen stimuleren; |
| --- | --- | --- |

1.1.1.

Tegenwoordig moet voor mondiale problemen en crises een Europees antwoord worden gevonden. Daarom meent het EESC dat het huidige MFK en dat voor na 2020 de middelen adequaat dient te bundelen en voor programma’s te bestemmen die:

—

de economische, sociale en ecologische ontwikkeling (inclusief de overeenkomst van Parijs over klimaatverandering), de werkgelegenheid, de innovatie en het concurrentievermogen kunnen stimuleren;

| — | kunnen inspelen op de migratie- en vluchtelingencrisis, de binnenlandse veiligheid, externe factoren en de crisis in de landbouw; |
| --- | --- |

—

kunnen inspelen op de migratie- en vluchtelingencrisis, de binnenlandse veiligheid, externe factoren en de crisis in de landbouw;

| 1.2. | Voor het EESC moeten de tussentijdse herziening van het MFK 2014-2020 en het overleg over het MFK na 2020 plaatsvinden met volledige inachtneming van artikel 3 van het Verdrag van Lissabon, om ervoor te zorgen dat de EU-burgers fatsoenlijke levensomstandigheden worden gegarandeerd, met inachtneming van hun welzijn, en van artikel 311 VWEU, luidende: „De Unie voorziet zich van de middelen die nodig zijn om haar doelstellingen te verwezenlijken en haar beleid ten uitvoer te leggen.” |
| --- | --- |

1.2.

Voor het EESC moeten de tussentijdse herziening van het MFK 2014-2020 en het overleg over het MFK na 2020 plaatsvinden met volledige inachtneming van artikel 3 van het Verdrag van Lissabon, om ervoor te zorgen dat de EU-burgers fatsoenlijke levensomstandigheden worden gegarandeerd, met inachtneming van hun welzijn, en van artikel 311 VWEU, luidende: „De Unie voorziet zich van de middelen die nodig zijn om haar doelstellingen te verwezenlijken en haar beleid ten uitvoer te leggen.”

| 1.3. | Het EESC veroordeelt met name de solidariteitscrisis binnen de EU, die moet worden aangepakt en opgelost. Het is onaanvaardbaar dat sommige lidstaten het legitieme solidariteitsbeginsel onderschrijven bij de verdeling van de middelen van het MFK 2014-2020 en tegelijkertijd niet thuisgeven om het hoofd te bieden aan de nood van vluchtelingen en migranten. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC veroordeelt met name de solidariteitscrisis binnen de EU, die moet worden aangepakt en opgelost. Het is onaanvaardbaar dat sommige lidstaten het legitieme solidariteitsbeginsel onderschrijven bij de verdeling van de middelen van het MFK 2014-2020 en tegelijkertijd niet thuisgeven om het hoofd te bieden aan de nood van vluchtelingen en migranten.

| 1.4. | Het vermogen van de EU om te reageren op de huidige en toekomstige uitdagingen zal juist afhangen van de kwalitatieve en de kwantitatieve dimensie van haar strategieën voor steunverlening. Het debat over het MFK moet zich concentreren op de functionaliteit — zowel qua uitgetrokken middelen als structuur van de begroting — om de EU de middelen te verschaffen voor de verwezenlijking van haar strategische prioriteiten zonder de belastingdruk op burgers en bedrijven te verhogen, d.w.z. het vermogen om een meerwaarde op Europees niveau te bieden met gelijke lasten voor de burgers. Een Europese meerwaarde waarvoor een brede politieke consensus bestaat ter ondersteuning van het optreden van de EU en die de burgers concrete voordelen kan garanderen.
  Tot de onderdelen met de grootste Europese meerwaarde rekent het EESC: de bijdrage aan de financiering van grote investeringen en innovatie (Europees Fonds voor strategische investeringen); het belichten van de potentiële voordelen van migranten en vluchtelingen voor de economie, de arbeidsmarkt en de dynamiek van de samenleving; de monitoring en begeleiding van de invoering van de cyclus 2014-2020 van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF); de versterking van de sociale pijler. Een specifiek instrument zou nuttig en noodzakelijk kunnen zijn voor de aanpak van de jeugdwerkloosheid, precaire arbeid en het verschijnsel van niet studerende, noch werkende jongeren (NEET). |
| --- | --- |

1.4.

Het vermogen van de EU om te reageren op de huidige en toekomstige uitdagingen zal juist afhangen van de kwalitatieve en de kwantitatieve dimensie van haar strategieën voor steunverlening. Het debat over het MFK moet zich concentreren op de functionaliteit — zowel qua uitgetrokken middelen als structuur van de begroting — om de EU de middelen te verschaffen voor de verwezenlijking van haar strategische prioriteiten zonder de belastingdruk op burgers en bedrijven te verhogen, d.w.z. het vermogen om een meerwaarde op Europees niveau te bieden met gelijke lasten voor de burgers. Een Europese meerwaarde waarvoor een brede politieke consensus bestaat ter ondersteuning van het optreden van de EU en die de burgers concrete voordelen kan garanderen.

Tot de onderdelen met de grootste Europese meerwaarde rekent het EESC: de bijdrage aan de financiering van grote investeringen en innovatie (Europees Fonds voor strategische investeringen); het belichten van de potentiële voordelen van migranten en vluchtelingen voor de economie, de arbeidsmarkt en de dynamiek van de samenleving; de monitoring en begeleiding van de invoering van de cyclus 2014-2020 van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF); de versterking van de sociale pijler. Een specifiek instrument zou nuttig en noodzakelijk kunnen zijn voor de aanpak van de jeugdwerkloosheid, precaire arbeid en het verschijnsel van niet studerende, noch werkende jongeren (NEET).

| 1.4.1. | Wat het kwantitatieve aspect van de herziening van het MFK betreft, onderschrijft het Comité de verhoging van de middelen voor bepaalde, zeer effectief geachte uitgavencategorieën, met name Horizon 2020, de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF), Erasmus+, Cosme en Wifi4EU, alsook de uitbreiding van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) en het YEI. |
| --- | --- |

1.4.1.

Wat het kwantitatieve aspect van de herziening van het MFK betreft, onderschrijft het Comité de verhoging van de middelen voor bepaalde, zeer effectief geachte uitgavencategorieën, met name Horizon 2020, de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF), Erasmus+, Cosme en Wifi4EU, alsook de uitbreiding van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) en het YEI.

| 1.4.2. | Het EESC staat ook achter de nieuwe kredieten voor de aanpak van de migratiecrisis (Europees Grens- en kustwachtagentschap, Europol, het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken, het gemeenschappelijk asielstelsel van Dublin, noodhulp binnen de EU en een inreis-/uitreissysteem) en de politieke en economische instabiliteit in de EU en in de buurlanden (partnerschapskader, Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling, macrofinanciële bijstand, mandaat voor externe leningen van de Europese Investeringsbank (EIB), de technische aanpassing van de toewijzingen voor het cohesiebeleid). |
| --- | --- |

1.4.2.

Het EESC staat ook achter de nieuwe kredieten voor de aanpak van de migratiecrisis (Europees Grens- en kustwachtagentschap, Europol, het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken, het gemeenschappelijk asielstelsel van Dublin, noodhulp binnen de EU en een inreis-/uitreissysteem) en de politieke en economische instabiliteit in de EU en in de buurlanden (partnerschapskader, Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling, macrofinanciële bijstand, mandaat voor externe leningen van de Europese Investeringsbank (EIB), de technische aanpassing van de toewijzingen voor het cohesiebeleid).

| 1.5. | Het EESC is het ermee eens om voor het kwalitatieve deel van de herziening van het MFK eenvoudiger en flexibeler algemene en sectorale financiële regels te formuleren. Het is dus zeer ingenomen met de vereenvoudiging van de administratieve verplichtingen voor de begunstigden van communautaire middelen, en van controles, audits en rapportage-vereisten. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is het ermee eens om voor het kwalitatieve deel van de herziening van het MFK eenvoudiger en flexibeler algemene en sectorale financiële regels te formuleren. Het is dus zeer ingenomen met de vereenvoudiging van de administratieve verplichtingen voor de begunstigden van communautaire middelen, en van controles, audits en rapportage-vereisten.

| 1.5.1. | Toch meent het EESC dat de invoering van de beginselen voor beter uitgeven („better spending”) en de op resultaten gebaseerde budgettering („performance-based budgeting”) geen vrijbrief mag zijn om onterecht te snijden in uitgaven voor sectoren of programma’s waarvan de evaluatie minder voor de hand ligt dan bij andere, hetzij omdat de voordelen pas op lange termijn blijken of omdat ze moeilijker te kwantificeren zijn. Dit zou zeer nadelig kunnen uitpakken voor programma’s zoals Horizon 2020, CEF en Cosme. |
| --- | --- |

1.5.1.

Toch meent het EESC dat de invoering van de beginselen voor beter uitgeven („better spending”) en de op resultaten gebaseerde budgettering („performance-based budgeting”) geen vrijbrief mag zijn om onterecht te snijden in uitgaven voor sectoren of programma’s waarvan de evaluatie minder voor de hand ligt dan bij andere, hetzij omdat de voordelen pas op lange termijn blijken of omdat ze moeilijker te kwantificeren zijn. Dit zou zeer nadelig kunnen uitpakken voor programma’s zoals Horizon 2020, CEF en Cosme.

| 1.5.2. | Enerzijds moeten er volgens het EESC stimuli komen die verantwoord uitgeven kunnen bevorderen. Anderzijds dient er een systeem te komen van adequate en tijdige monitoring van de doelstellingen voor de verschillende beleidsgebieden van de EU-begroting. |
| --- | --- |

1.5.2.

Enerzijds moeten er volgens het EESC stimuli komen die verantwoord uitgeven kunnen bevorderen. Anderzijds dient er een systeem te komen van adequate en tijdige monitoring van de doelstellingen voor de verschillende beleidsgebieden van de EU-begroting.

| 1.6. | Met het oog op het debat over het voorstel inzake het MFK na 2020 dringt het EESC erop aan dat de resultaten van de lopende begroting nu al zorgvuldig worden beoordeeld, ook in het licht van de tussentijdse evaluatie, en dat daarbij besproken wordt wat de prioriteiten zijn en welke wijzigingen moeten worden doorgevoerd. |
| --- | --- |

1.6.

Met het oog op het debat over het voorstel inzake het MFK na 2020 dringt het EESC erop aan dat de resultaten van de lopende begroting nu al zorgvuldig worden beoordeeld, ook in het licht van de tussentijdse evaluatie, en dat daarbij besproken wordt wat de prioriteiten zijn en welke wijzigingen moeten worden doorgevoerd.

| 1.7. | Het Comité meent dat het nuttig zou zijn om de looptijd van de volgende MFK’s gelijk te trekken met die van de politieke cycli van de Commissie en het Parlement. Het Comité steunt het voorstel voor een periode van 5 + 5 met een verplichte tussentijdse beoordeling voor sommige begrotingsposten die een langetermijnplanning vereisen (met name het cohesie- en het plattelandsontwikkelingsbeleid) en voor alle andere begrotingsposten een middellange looptijd van 5 jaar, afgestemd op de Europese verkiezingen. |
| --- | --- |

1.7.

Het Comité meent dat het nuttig zou zijn om de looptijd van de volgende MFK’s gelijk te trekken met die van de politieke cycli van de Commissie en het Parlement. Het Comité steunt het voorstel voor een periode van 5 + 5 met een verplichte tussentijdse beoordeling voor sommige begrotingsposten die een langetermijnplanning vereisen (met name het cohesie- en het plattelandsontwikkelingsbeleid) en voor alle andere begrotingsposten een middellange looptijd van 5 jaar, afgestemd op de Europese verkiezingen.

| 1.8. | Het EESC onderschrijft het voornemen van de Commissie om nieuwe soorten eigen middelen te introduceren, alsook het werk van de Groep op hoog niveau inzake de eigen middelen (HLGOR). De voorstellen die de Commissie uitwerkt over het stelsel van eigen middelen moeten in de loop van 2017 echter wel, met een passende inbreng van het EESC, worden besproken en vastgesteld in de aanloop naar het MFK voor na 2020. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC onderschrijft het voornemen van de Commissie om nieuwe soorten eigen middelen te introduceren, alsook het werk van de Groep op hoog niveau inzake de eigen middelen (HLGOR). De voorstellen die de Commissie uitwerkt over het stelsel van eigen middelen moeten in de loop van 2017 echter wel, met een passende inbreng van het EESC, worden besproken en vastgesteld in de aanloop naar het MFK voor na 2020.

| 1.8.1. | In deze context benadrukt het EESC dat de EU zich moet toerusten met een autonoom, transparant en billijk stelsel van eigen middelen, waardoor de nationale bijdragen van de lidstaten kunnen afnemen, maar zonder de belastingdruk te verhogen, met name voor de meest benadeelde burgers. Voorts wijst het EESC op het belang van de bestrijding van belastingontduiking, ook dankzij meer transparantie (1), en van elke vorm van illegale belastingconcurrentie tussen de lidstaten. |
| --- | --- |

1.8.1.

In deze context benadrukt het EESC dat de EU zich moet toerusten met een autonoom, transparant en billijk stelsel van eigen middelen, waardoor de nationale bijdragen van de lidstaten kunnen afnemen, maar zonder de belastingdruk te verhogen, met name voor de meest benadeelde burgers. Voorts wijst het EESC op het belang van de bestrijding van belastingontduiking, ook dankzij meer transparantie (1), en van elke vorm van illegale belastingconcurrentie tussen de lidstaten.

| 1.8.2. | Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om onverwijld een raming te maken van het begrotingsverlies ten gevolge van het Brits vertrek uit de EU. |
| --- | --- |

1.8.2.

Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om onverwijld een raming te maken van het begrotingsverlies ten gevolge van het Brits vertrek uit de EU.

| 1.9. | Ook het Comité is van mening dat de Unie behoefte heeft aan „meer (= beter) en niet aan minder Europa” (2). De crisis in de EU is ontstaan doordat er geen strategische visie op de toekomst van Europa is. Deze crisis zal verscherpen als het MFK na 2020 niets aan de oorzaken doet die verband houden met het democratisch tekort, de tekortschietende rechtsstaat en het effect daarvan op de sociale groepen en productiesectoren die „verliezers” van de globalisering zijn. De Unie moet terugkeren naar een hooggestemde visie op de toekomst om te kunnen concurreren met grote spelers in de wereld. Dit vereist een ambitieus MFK, dat opgewassen is tegen de uitdagingen die ons te wachten staan. |
| --- | --- |

1.9.

Ook het Comité is van mening dat de Unie behoefte heeft aan „meer (= beter) en niet aan minder Europa” (2). De crisis in de EU is ontstaan doordat er geen strategische visie op de toekomst van Europa is. Deze crisis zal verscherpen als het MFK na 2020 niets aan de oorzaken doet die verband houden met het democratisch tekort, de tekortschietende rechtsstaat en het effect daarvan op de sociale groepen en productiesectoren die „verliezers” van de globalisering zijn. De Unie moet terugkeren naar een hooggestemde visie op de toekomst om te kunnen concurreren met grote spelers in de wereld. Dit vereist een ambitieus MFK, dat opgewassen is tegen de uitdagingen die ons te wachten staan.

| 1.10. | Om de doelstellingen van het MFK te concretiseren, moet de nieuwe begroting van de Unie voorbeeldig, efficiënt en transparant zijn om geloofwaardig bij de burgers over te komen en ervoor te zorgen dat zij er de voordelen van Europa en de kosten van een niet verenigd Europa gemakkelijk in kunnen terugvinden. |
| --- | --- |

1.10.

Om de doelstellingen van het MFK te concretiseren, moet de nieuwe begroting van de Unie voorbeeldig, efficiënt en transparant zijn om geloofwaardig bij de burgers over te komen en ervoor te zorgen dat zij er de voordelen van Europa en de kosten van een niet verenigd Europa gemakkelijk in kunnen terugvinden.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het door de Europese Commissie voorgestelde pakket naar aanleiding van de tussentijdse herziening van het MFK 2014-2020 betreft wetswijzigingen en hertoewijzing van middelen ter hoogte van 12,8 miljard EUR tot het einde van de periode, met inbegrip van de ontwerpbegroting 2017, die gericht zijn op groei en werkgelegenheid, migratie en veiligheid. Deze herziening bepaalt met name het volgende:






  — | wat het kwantitatieve gedeelte betreft: meer middelen voor prioritaire en doeltreffender geachte programma’s, zoals het EFSI; |
| --- | --- | --- |

2.1.

Het door de Europese Commissie voorgestelde pakket naar aanleiding van de tussentijdse herziening van het MFK 2014-2020 betreft wetswijzigingen en hertoewijzing van middelen ter hoogte van 12,8 miljard EUR tot het einde van de periode, met inbegrip van de ontwerpbegroting 2017, die gericht zijn op groei en werkgelegenheid, migratie en veiligheid. Deze herziening bepaalt met name het volgende:

—

wat het kwantitatieve gedeelte betreft: meer middelen voor prioritaire en doeltreffender geachte programma’s, zoals het EFSI;

| — | wat het kwalitatieve deel betreft: vereenvoudiging van algemene en sectorale regels en meer flexibiliteit in de uitvoering van de communautaire fondsen, met bijzondere aandacht voor resultaten (Budget Focused on Results — BFOR). |
| --- | --- |

—

wat het kwalitatieve deel betreft: vereenvoudiging van algemene en sectorale regels en meer flexibiliteit in de uitvoering van de communautaire fondsen, met bijzondere aandacht voor resultaten (Budget Focused on Results — BFOR).

| 2.2. | Het EESC heeft er al eerder (3) op gewezen, en bevestigt in dit advies dat het zich ervan bewust is dat de Commissie in 2013, tegen een ingewikkelde sociale, economische en politieke achtergrond, een evenwicht in het MFK heeft bereikt door te bemiddelen tussen twee tegengestelde vereisten. Het eerste vereiste betrof de wens van sommige lidstaten om naar aanleiding van de economische en financiële crisis te bezuinigen. Het tweede is dat de Europese Unie (EU) de ambitieuze uitdagingen die uit het Verdrag van Lissabon of de Europa 2020-strategie voortvloeien op de juiste wijze efficiënt aangaat. |
| --- | --- |

2.2.

Het EESC heeft er al eerder (3) op gewezen, en bevestigt in dit advies dat het zich ervan bewust is dat de Commissie in 2013, tegen een ingewikkelde sociale, economische en politieke achtergrond, een evenwicht in het MFK heeft bereikt door te bemiddelen tussen twee tegengestelde vereisten. Het eerste vereiste betrof de wens van sommige lidstaten om naar aanleiding van de economische en financiële crisis te bezuinigen. Het tweede is dat de Europese Unie (EU) de ambitieuze uitdagingen die uit het Verdrag van Lissabon of de Europa 2020-strategie voortvloeien op de juiste wijze efficiënt aangaat.

| 2.3. | De tussentijdse evaluatie van het MFK vindt nu plaats in een situatie die ten opzichte van 2013, enigszins gewijzigd is. De EU blijft met moeilijkheden kampen wegens de in sommige lidstaten nog grote gevolgen van de financiële en economische crisis, vooral voor de lagere en middelhoge inkomens, in combinatie met het ontbreken van een onderling afgestemd antwoord op deze crisis op communautair niveau. En hier zijn nog onrustwekkende sociale, politieke en institutionele ontwikkelingen bijgekomen, zoals de terroristische aanslagen die Europa recent hebben getroffen. |
| --- | --- |

2.3.

De tussentijdse evaluatie van het MFK vindt nu plaats in een situatie die ten opzichte van 2013, enigszins gewijzigd is. De EU blijft met moeilijkheden kampen wegens de in sommige lidstaten nog grote gevolgen van de financiële en economische crisis, vooral voor de lagere en middelhoge inkomens, in combinatie met het ontbreken van een onderling afgestemd antwoord op deze crisis op communautair niveau. En hier zijn nog onrustwekkende sociale, politieke en institutionele ontwikkelingen bijgekomen, zoals de terroristische aanslagen die Europa recent hebben getroffen.

| 2.3.1. | In de eerste plaats is er een groeiende stroom migranten en vluchtelingen die op de vlucht zijn voor oorlog en armoede in Afrika en het Midden-Oosten; deze leidt in de Europese publieke opinie tot bezorgdheid, vooral in het Middellandse Zeegebied en de Balkanlanden, die de eerste impact ondergaan, en in de landen van bestemming, die voor de integratie moeten zorgen. |
| --- | --- |

2.3.1.

In de eerste plaats is er een groeiende stroom migranten en vluchtelingen die op de vlucht zijn voor oorlog en armoede in Afrika en het Midden-Oosten; deze leidt in de Europese publieke opinie tot bezorgdheid, vooral in het Middellandse Zeegebied en de Balkanlanden, die de eerste impact ondergaan, en in de landen van bestemming, die voor de integratie moeten zorgen.

| 2.3.2. | Ten tweede heerst er wijdverbreide scepsis over het vermogen van de politiek, en dus ook van de lidstaten en de EU, om economische welvaart en sociale cohesie (4) te handhaven, met tot gevolg de oproep tot meer ruimte voor de nationale regeringen, net op een moment waarop juist de EU als mondiale speler zou moeten optreden. |
| --- | --- |

2.3.2.

Ten tweede heerst er wijdverbreide scepsis over het vermogen van de politiek, en dus ook van de lidstaten en de EU, om economische welvaart en sociale cohesie (4) te handhaven, met tot gevolg de oproep tot meer ruimte voor de nationale regeringen, net op een moment waarop juist de EU als mondiale speler zou moeten optreden.

| 2.3.3. | Ten derde maakt het referendum over de uitstap van het Verenigd Koninkrijk uit de EU, de zogenaamde brexit, duidelijk dat de EU geen wet van Meden en Perzen en brengt de situatie van een lidstaat die op het punt staat de Unie te verlaten, nooit eerder geziene institutionele en financiële problemen mee voor het MFK. |
| --- | --- |

2.3.3.

Ten derde maakt het referendum over de uitstap van het Verenigd Koninkrijk uit de EU, de zogenaamde brexit, duidelijk dat de EU geen wet van Meden en Perzen en brengt de situatie van een lidstaat die op het punt staat de Unie te verlaten, nooit eerder geziene institutionele en financiële problemen mee voor het MFK.

| 2.4. | In deze snel veranderende omgeving hangt de beoordeling van de doeltreffendheid van het MFK af van de volledige inachtneming van de fundamentele beginselen van het gemeenschapsrecht, in het bijzonder artikel 3 van het Verdrag van Lissabon, dat tot doel heeft om de EU-burgers te voorzien van fatsoenlijke levensomstandigheden, met inachtneming van hun welzijn (5), en artikel 311 VWEU, dat stelt: „De Unie voorziet zich van de middelen die nodig zijn om haar doelstellingen te verwezenlijken en aan haar beleid uitvoering te geven.”. |
| --- | --- |

2.4.

In deze snel veranderende omgeving hangt de beoordeling van de doeltreffendheid van het MFK af van de volledige inachtneming van de fundamentele beginselen van het gemeenschapsrecht, in het bijzonder artikel 3 van het Verdrag van Lissabon, dat tot doel heeft om de EU-burgers te voorzien van fatsoenlijke levensomstandigheden, met inachtneming van hun welzijn (5), en artikel 311 VWEU, dat stelt: „De Unie voorziet zich van de middelen die nodig zijn om haar doelstellingen te verwezenlijken en aan haar beleid uitvoering te geven.”.

| 2.5. | Het vermogen van de EU om te reageren op de huidige en toekomstige uitdagingen zal juist afhangen van de kwalitatieve en de kwantitatieve dimensie van haar strategieën voor steunverlening. Het gaat erom te begrijpen in welke sectoren er moet worden uitgegeven om tot groei, werkgelegenheid en een antwoord op de nieuwe uitdagingen te komen; in welke vorm de uitgaven het meest effectief zijn; hoe een serieuze en niet slechts formele evaluatie van de investeringen moet plaatsvinden; en tot slot hoe het optreden van de Europese instellingen tegen een achtergrond van wijdverbreid wantrouwen onder de burgers (6) moet worden meegedeeld. |
| --- | --- |

2.5.

Het vermogen van de EU om te reageren op de huidige en toekomstige uitdagingen zal juist afhangen van de kwalitatieve en de kwantitatieve dimensie van haar strategieën voor steunverlening. Het gaat erom te begrijpen in welke sectoren er moet worden uitgegeven om tot groei, werkgelegenheid en een antwoord op de nieuwe uitdagingen te komen; in welke vorm de uitgaven het meest effectief zijn; hoe een serieuze en niet slechts formele evaluatie van de investeringen moet plaatsvinden; en tot slot hoe het optreden van de Europese instellingen tegen een achtergrond van wijdverbreid wantrouwen onder de burgers (6) moet worden meegedeeld.

| 2.6. | Daarom kan nu worden gesteld dat het voorgestelde kader geheel en al ontoereikend is om werk te maken van de uitdagingen en de prioriteiten van de EU, ondanks de waardering van het Comité voor de inspanningen van de Commissie voor de voorgestelde tussentijdse herziening van het MFK 2014-2020. |
| --- | --- |

2.6.

Daarom kan nu worden gesteld dat het voorgestelde kader geheel en al ontoereikend is om werk te maken van de uitdagingen en de prioriteiten van de EU, ondanks de waardering van het Comité voor de inspanningen van de Commissie voor de voorgestelde tussentijdse herziening van het MFK 2014-2020.

3.   Bijzondere opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is het ermee eens om voor het kwalitatieve deel van de herziening van het MFK eenvoudiger en flexibeler algemene en sectorale financiële regels te formuleren. Het is dus zeer ingenomen met de vereenvoudiging van de administratieve verplichtingen voor de begunstigden van communautaire middelen, en van controles, audits en rapportagevereisten. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is het ermee eens om voor het kwalitatieve deel van de herziening van het MFK eenvoudiger en flexibeler algemene en sectorale financiële regels te formuleren. Het is dus zeer ingenomen met de vereenvoudiging van de administratieve verplichtingen voor de begunstigden van communautaire middelen, en van controles, audits en rapportagevereisten.

| 3.2. | Toch meent het EESC dat de invoering van de beginselen voor beter uitgeven („better spending”) en de op resultaten gebaseerde budgettering („performance-based budgeting”) geen vrijbrief mag zijn om onterecht te snijden in uitgaven voor sectoren of programma’s waarvan de evaluatie minder voor de hand ligt dan bij andere, hetzij omdat de voordelen pas op lange termijn blijken of omdat ze moeilijker te kwantificeren zijn. Dit zou zeer nadelig kunnen uitpakken voor programma’s zoals Horizon 2020, CEF en Cosme. |
| --- | --- |

3.2.

Toch meent het EESC dat de invoering van de beginselen voor beter uitgeven („better spending”) en de op resultaten gebaseerde budgettering („performance-based budgeting”) geen vrijbrief mag zijn om onterecht te snijden in uitgaven voor sectoren of programma’s waarvan de evaluatie minder voor de hand ligt dan bij andere, hetzij omdat de voordelen pas op lange termijn blijken of omdat ze moeilijker te kwantificeren zijn. Dit zou zeer nadelig kunnen uitpakken voor programma’s zoals Horizon 2020, CEF en Cosme.

| 3.2.1. | Enerzijds moeten er volgens het EESC stimuli komen die verantwoord en doeltreffend uitgeven kunnen bevorderen. Anderzijds dient er een systeem te komen van adequate en tijdige monitoring van de doelstellingen voor de verschillende beleidsgebieden van de EU-begroting. |
| --- | --- |

3.2.1.

Enerzijds moeten er volgens het EESC stimuli komen die verantwoord en doeltreffend uitgeven kunnen bevorderen. Anderzijds dient er een systeem te komen van adequate en tijdige monitoring van de doelstellingen voor de verschillende beleidsgebieden van de EU-begroting.

| 3.3. | Maar dit is op zichzelf niet voldoende om concreet te reageren op de toenemende economische, sociale en politieke problemen, en om groei, werkgelegenheid en de sociale pijler te stimuleren. Dit is des te meer het geval als aanvullende middelen ontbreken in sectoren waar de communautaire begroting een meerwaarde heeft ten opzichte van het beleid dat de individuele lidstaten kunnen voeren. |
| --- | --- |

3.3.

Maar dit is op zichzelf niet voldoende om concreet te reageren op de toenemende economische, sociale en politieke problemen, en om groei, werkgelegenheid en de sociale pijler te stimuleren. Dit is des te meer het geval als aanvullende middelen ontbreken in sectoren waar de communautaire begroting een meerwaarde heeft ten opzichte van het beleid dat de individuele lidstaten kunnen voeren.

| 3.4. | Zoals vermeld in eerdere adviezen van het EESC maken de uitdagingen waarmee de EU wordt geconfronteerd, een verhoging van de communautaire begroting niet alleen wenselijk maar ook noodzakelijk (7). |
| --- | --- |

3.4.

Zoals vermeld in eerdere adviezen van het EESC maken de uitdagingen waarmee de EU wordt geconfronteerd, een verhoging van de communautaire begroting niet alleen wenselijk maar ook noodzakelijk (7).

| 3.5. | De reactie op deze uitdagingen is in eerste instantie krachtige steun en prikkels voor zowel publieke als particuliere investeringen. In 2014 lag het niveau van de investeringen 15 % onder dat van 2007, direct vóór de grote financiële en economische crisis, wat overeenkomt met een daling van 430 miljard ten opzichte van het hoogst bereikte niveau, en circa 300 miljard minder dan het gemiddelde van de laatste jaren. Voorts waren vijf landen alleen al (Spanje, Italië, Griekenland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk) goed voor 75 % van deze achteruitgang (8). |
| --- | --- |

3.5.

De reactie op deze uitdagingen is in eerste instantie krachtige steun en prikkels voor zowel publieke als particuliere investeringen. In 2014 lag het niveau van de investeringen 15 % onder dat van 2007, direct vóór de grote financiële en economische crisis, wat overeenkomt met een daling van 430 miljard ten opzichte van het hoogst bereikte niveau, en circa 300 miljard minder dan het gemiddelde van de laatste jaren. Voorts waren vijf landen alleen al (Spanje, Italië, Griekenland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk) goed voor 75 % van deze achteruitgang (8).

| 3.6. | Om indirect iets te doen aan de schaarse investeringen heeft de Commissie het EFSI voorgesteld en geactiveerd, dat via de EIB particuliere bronnen moet aanboren, in aanvulling op de communautaire. De beoordeling hangt af van het vermogen om aanvullende projecten te ondersteunen, ten opzichte van de normaliter gefinancierde projecten. Uit de eerste analyses blijkt echter dat een groot deel van de EFSI-projecten vrijwel overeenstemt met andere projecten die de EIB doorgaans financiert, vooral in de meer ontwikkelde regio’s (9). Het EESC zou graag zien dat de aandacht meer gericht wordt op daadwerkelijk innovatieve, riskante en anders niet te financieren projecten die echte economische groei en banen in de EU kunnen opleveren. |
| --- | --- |

3.6.

Om indirect iets te doen aan de schaarse investeringen heeft de Commissie het EFSI voorgesteld en geactiveerd, dat via de EIB particuliere bronnen moet aanboren, in aanvulling op de communautaire. De beoordeling hangt af van het vermogen om aanvullende projecten te ondersteunen, ten opzichte van de normaliter gefinancierde projecten. Uit de eerste analyses blijkt echter dat een groot deel van de EFSI-projecten vrijwel overeenstemt met andere projecten die de EIB doorgaans financiert, vooral in de meer ontwikkelde regio’s (9). Het EESC zou graag zien dat de aandacht meer gericht wordt op daadwerkelijk innovatieve, riskante en anders niet te financieren projecten die echte economische groei en banen in de EU kunnen opleveren.

| 3.7. | De migranten- en vluchtelingencrisis gaat niet alleen over de opvangverplichtingen. De door de EU uitgetrokken middelen kunnen ook dienen om de gevreesde risico’s voor de binnenlandse veiligheid om te zetten in kansen door te wijzen op de potentiële voordelen voor de economie, de arbeidsmarkt en de dynamiek van de samenleving. Het EESC meent, evenals het Europees Parlement (10), dat de gereserveerde middelen onder rubriek 3 („Veiligheid en burgerschap”) en 4 („Europa als wereldspeler”), in het bijzonder voor de vluchtelingencrisis en externe steun, in de komende maanden en jaren ontoereikend kunnen blijken. Het verzoekt derhalve om hogere uitgavenplafonds. |
| --- | --- |

3.7.

De migranten- en vluchtelingencrisis gaat niet alleen over de opvangverplichtingen. De door de EU uitgetrokken middelen kunnen ook dienen om de gevreesde risico’s voor de binnenlandse veiligheid om te zetten in kansen door te wijzen op de potentiële voordelen voor de economie, de arbeidsmarkt en de dynamiek van de samenleving. Het EESC meent, evenals het Europees Parlement (10), dat de gereserveerde middelen onder rubriek 3 („Veiligheid en burgerschap”) en 4 („Europa als wereldspeler”), in het bijzonder voor de vluchtelingencrisis en externe steun, in de komende maanden en jaren ontoereikend kunnen blijken. Het verzoekt derhalve om hogere uitgavenplafonds.

| 3.7.1. | Het EESC veroordeelt in dit verband de solidariteitscrisis binnen de EU, die moet worden aangepakt en opgelost. Het is onaanvaardbaar dat sommige lidstaten het legitieme solidariteitsbeginsel onderschrijven bij de verdeling van de middelen van het MFK 2014-2020 en tegelijkertijd niet thuisgeven om het hoofd te bieden aan de nood van vluchtelingen en migranten. |
| --- | --- |

3.7.1.

Het EESC veroordeelt in dit verband de solidariteitscrisis binnen de EU, die moet worden aangepakt en opgelost. Het is onaanvaardbaar dat sommige lidstaten het legitieme solidariteitsbeginsel onderschrijven bij de verdeling van de middelen van het MFK 2014-2020 en tegelijkertijd niet thuisgeven om het hoofd te bieden aan de nood van vluchtelingen en migranten.

| 3.8. | De Europese structuur- en investeringsfondsen vormen de kern van de Europa 2020-strategie en de doelstellingen daarvan, met een budget van 454 miljard EUR voor de programmeringsperiode 2014-2020. Als belangrijkste investeringsinstrument in de EU kan het door middel van een grotere sociale en territoriale cohesie bijdragen tot economische groei en het scheppen van nieuwe hoogwaardige banen. De Europese instellingen moeten de onlangs gelanceerde cyclus nauwlettend volgen en begeleiden om te garanderen dat de verwachte resultaten worden bereikt, zoals overeengekomen tussen de Commissie, de lidstaten en de regio’s. Dit impliceert hoe dan ook nauwe betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en sociale partners, die zijn vertegenwoordigd in het EESC. |
| --- | --- |

3.8.

De Europese structuur- en investeringsfondsen vormen de kern van de Europa 2020-strategie en de doelstellingen daarvan, met een budget van 454 miljard EUR voor de programmeringsperiode 2014-2020. Als belangrijkste investeringsinstrument in de EU kan het door middel van een grotere sociale en territoriale cohesie bijdragen tot economische groei en het scheppen van nieuwe hoogwaardige banen. De Europese instellingen moeten de onlangs gelanceerde cyclus nauwlettend volgen en begeleiden om te garanderen dat de verwachte resultaten worden bereikt, zoals overeengekomen tussen de Commissie, de lidstaten en de regio’s. Dit impliceert hoe dan ook nauwe betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en sociale partners, die zijn vertegenwoordigd in het EESC.

| 3.9. | De jeugdwerkloosheid (circa 20 % van de beroepsbevolking, hoewel met grote verschillen tussen de lidstaten (11)), precaire arbeid en het verschijnsel van niet studerende, noch werkende jongeren (NEET, 19 % van de bevolking tussen 20 en 34 jaar (12)) blijven onaanvaardbaar wijd verspreid en gaan ten koste van hun opleidingsniveau en in het algemeen van het menselijke kapitaal van Europa. Om deze problemen het hoofd te bieden dient in het kader van het Europees Sociaal Fonds (ESF) het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief (YEI) te worden versterkt en met meer middelen te worden gefinancierd, in combinatie met een verhoging van de geplande uitgavenplafonds voor rubriek 1B („Sociale en territoriale samenhang”). |
| --- | --- |

3.9.

De jeugdwerkloosheid (circa 20 % van de beroepsbevolking, hoewel met grote verschillen tussen de lidstaten (11)), precaire arbeid en het verschijnsel van niet studerende, noch werkende jongeren (NEET, 19 % van de bevolking tussen 20 en 34 jaar (12)) blijven onaanvaardbaar wijd verspreid en gaan ten koste van hun opleidingsniveau en in het algemeen van het menselijke kapitaal van Europa. Om deze problemen het hoofd te bieden dient in het kader van het Europees Sociaal Fonds (ESF) het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief (YEI) te worden versterkt en met meer middelen te worden gefinancierd, in combinatie met een verhoging van de geplande uitgavenplafonds voor rubriek 1B („Sociale en territoriale samenhang”).

| 3.10. | Tot slot moet de kwestie van de betalingsachterstanden worden opgelost. De kloof die in de laatste jaren is ontstaan tussen de betalingsverplichtingen en betalingen aan de lidstaten bedroeg eind 2014 bijna 25 miljard EUR en zou eind 2016 gedicht moeten zijn. De negatieve gevolgen van betalingsachterstanden treffen alle begunstigden van de EU-begroting, met inbegrip van bedrijven, onderzoeksinstellingen en lokale overheden. Met een begroting die toch al zeer beperkt is in vergelijking met het Europese bbp, moet op zijn minst gezorgd worden voor een tijdige betaling van aangegane verplichtingen, door alle maatregelen te nemen die kunnen voorkomen dat deze situatie aansleept of zich ook in het volgende MFK voordoet. |
| --- | --- |

3.10.

Tot slot moet de kwestie van de betalingsachterstanden worden opgelost. De kloof die in de laatste jaren is ontstaan tussen de betalingsverplichtingen en betalingen aan de lidstaten bedroeg eind 2014 bijna 25 miljard EUR en zou eind 2016 gedicht moeten zijn. De negatieve gevolgen van betalingsachterstanden treffen alle begunstigden van de EU-begroting, met inbegrip van bedrijven, onderzoeksinstellingen en lokale overheden. Met een begroting die toch al zeer beperkt is in vergelijking met het Europese bbp, moet op zijn minst gezorgd worden voor een tijdige betaling van aangegane verplichtingen, door alle maatregelen te nemen die kunnen voorkomen dat deze situatie aansleept of zich ook in het volgende MFK voordoet.

| 3.11. | Het EESC onderschrijft dus de verhoging van de middelen voor bepaalde, zeer effectief geachte uitgavencategorieën, met name Horizon 2020, CEF-vervoer, Erasmus+, Cosme en Wifi4EU, alsook de uitbreiding van het EFSI en het YEI. |
| --- | --- |

3.11.

Het EESC onderschrijft dus de verhoging van de middelen voor bepaalde, zeer effectief geachte uitgavencategorieën, met name Horizon 2020, CEF-vervoer, Erasmus+, Cosme en Wifi4EU, alsook de uitbreiding van het EFSI en het YEI.

| 3.11.1. | Het EESC staat ook achter de nieuwe kredieten voor de aanpak van de migratiecrisis (Europees Grens- en kustwachtagentschap, Europol, het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken, het gemeenschappelijk asielstelsel van Dublin, noodhulp binnen de EU en een inreis-/uitreissysteem) en de politieke en economische instabiliteit in de EU en de buurlanden (partnerschapskader, Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling, macrofinanciële bijstand, mandaat voor externe leningen van de EIB en de technische aanpassing van de toewijzingen voor het cohesiebeleid). |
| --- | --- |

3.11.1.

Het EESC staat ook achter de nieuwe kredieten voor de aanpak van de migratiecrisis (Europees Grens- en kustwachtagentschap, Europol, het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken, het gemeenschappelijk asielstelsel van Dublin, noodhulp binnen de EU en een inreis-/uitreissysteem) en de politieke en economische instabiliteit in de EU en de buurlanden (partnerschapskader, Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling, macrofinanciële bijstand, mandaat voor externe leningen van de EIB en de technische aanpassing van de toewijzingen voor het cohesiebeleid).

4.   Het meerjarig financieel kader na 2020

| 4.1. | Uiterlijk op 1 januari 2018 zal de Europese Commissie het voorstel voor het MFK na 2020 presenteren. Het EESC wil dat de resultaten van de lopende begroting nu al zorgvuldig worden beoordeeld, ook in het licht van de tussentijdse evaluatie en om te bespreken wat de prioriteiten zijn en welke wijzigingen moeten worden doorgevoerd. Het is de bedoeling dat het MFK opgewassen is tegen de uitdagingen en prioriteiten van de EU op lange termijn. |
| --- | --- |

4.1.

Uiterlijk op 1 januari 2018 zal de Europese Commissie het voorstel voor het MFK na 2020 presenteren. Het EESC wil dat de resultaten van de lopende begroting nu al zorgvuldig worden beoordeeld, ook in het licht van de tussentijdse evaluatie en om te bespreken wat de prioriteiten zijn en welke wijzigingen moeten worden doorgevoerd. Het is de bedoeling dat het MFK opgewassen is tegen de uitdagingen en prioriteiten van de EU op lange termijn.

| 4.2. | De crisis in de EU is ontstaan doordat er geen strategische visie op de toekomst van Europa is. Deze crisis zal verscherpen als het MFK na 2020 niets aan de oorzaken doet die verband houden met het democratisch tekort, de tekortschietende rechtsstaat en het effect daarvan op de sociale groepen en productiesectoren die „verliezers” van de globalisering zijn. Als de begrotingsregels van de EU de capaciteit van de lidstaten om zelfstandig op te treden, hebben beperkt, waardoor onzekerheid op de arbeidsmarkt en in het systeem van sociale voorzingen ontstond, dan hebben ze momenteel voor de burgers niet gezorgd voor sociale vangnetten op communautair niveau, en evenmin voor een Europees economisch systeem dat echt innovatief en concurrerend is en opgewassen tegen de mondiale uitdagingen (13). |
| --- | --- |

4.2.

De crisis in de EU is ontstaan doordat er geen strategische visie op de toekomst van Europa is. Deze crisis zal verscherpen als het MFK na 2020 niets aan de oorzaken doet die verband houden met het democratisch tekort, de tekortschietende rechtsstaat en het effect daarvan op de sociale groepen en productiesectoren die „verliezers” van de globalisering zijn. Als de begrotingsregels van de EU de capaciteit van de lidstaten om zelfstandig op te treden, hebben beperkt, waardoor onzekerheid op de arbeidsmarkt en in het systeem van sociale voorzingen ontstond, dan hebben ze momenteel voor de burgers niet gezorgd voor sociale vangnetten op communautair niveau, en evenmin voor een Europees economisch systeem dat echt innovatief en concurrerend is en opgewassen tegen de mondiale uitdagingen (13).

| 4.3. | Het is daarom cruciaal dat er in het nieuwe MFK meer aandacht, alsook nieuwe middelen, worden besteed aan de grote strategische prioriteiten voor Europa, die van doorslaggevend belang zijn voor het voortbestaan van de EU:






  — | het stimuleren van groei en werkgelegenheid, vooral voor jongeren, in het bijzonder wat betreft de nieuwe beroepen die verband houden met de ontwikkeling van IT en telecommunicatie (te beginnen bij het „internet der dingen” of „Industrie 4.0”); |
| --- | --- | --- |

4.3.

Het is daarom cruciaal dat er in het nieuwe MFK meer aandacht, alsook nieuwe middelen, worden besteed aan de grote strategische prioriteiten voor Europa, die van doorslaggevend belang zijn voor het voortbestaan van de EU:

—

het stimuleren van groei en werkgelegenheid, vooral voor jongeren, in het bijzonder wat betreft de nieuwe beroepen die verband houden met de ontwikkeling van IT en telecommunicatie (te beginnen bij het „internet der dingen” of „Industrie 4.0”);

| — | de instelling van speciale herscholingsfondsen om in te spelen op de ingrijpende veranderingen in het productiesysteem en de arbeidsmarkt, voortvloeiend uit nieuwe technologieën, die nieuwe beroepen zullen opleveren en tegelijk andere zullen doen verdwijnen; |
| --- | --- |

—

de instelling van speciale herscholingsfondsen om in te spelen op de ingrijpende veranderingen in het productiesysteem en de arbeidsmarkt, voortvloeiend uit nieuwe technologieën, die nieuwe beroepen zullen opleveren en tegelijk andere zullen doen verdwijnen;

| — | het dichten van de investeringskloof, ten gevolge van de economische en financiële crisis en de bestrijding van de nog steeds aanhoudende gevolgen van de crisis, vooral voor de lagere en de middeninkomens, die nog worden verergerd door het bezuinigingsbeleid van de landen van de eurozone; |
| --- | --- |

—

het dichten van de investeringskloof, ten gevolge van de economische en financiële crisis en de bestrijding van de nog steeds aanhoudende gevolgen van de crisis, vooral voor de lagere en de middeninkomens, die nog worden verergerd door het bezuinigingsbeleid van de landen van de eurozone;

| — | milieuduurzaamheid, ook ingevolge de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering, met een grotere bijdrage van de middelen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en de noodzakelijke overplaatsing van werknemers en beroepen die getroffen worden door het geleidelijk koolstofarm maken van de economie; |
| --- | --- |

—

milieuduurzaamheid, ook ingevolge de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering, met een grotere bijdrage van de middelen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en de noodzakelijke overplaatsing van werknemers en beroepen die getroffen worden door het geleidelijk koolstofarm maken van de economie;

| — | begeleiding van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU, zonder schade te berokkenen aan de economie van andere lidstaten en de werkgelegenheidskansen van Europese burgers; |
| --- | --- |

—

begeleiding van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU, zonder schade te berokkenen aan de economie van andere lidstaten en de werkgelegenheidskansen van Europese burgers;

| — | buitenlandse hulp voor nabuurschapslanden en ontwikkelingslanden die Europa beschouwen als een referentiemodel en wereldspeler. |
| --- | --- |

—

buitenlandse hulp voor nabuurschapslanden en ontwikkelingslanden die Europa beschouwen als een referentiemodel en wereldspeler.

| 4.4. | Wat betreft de hervorming van de duur van het MFK acht het EESC, evenals het Europees Parlement (14), het nuttig om deze gelijk te trekken met de beleidscyclus van de Commissie en het Parlement, zodat in de verkiezingscampagne voor de Europese verkiezingen het debat over de prioriteiten van de communautaire begroting centraal staat. Het Comité steunt het voorstel voor een periode van 5 + 5 met een verplichte tussentijdse beoordeling voor sommige begrotingsposten die een langetermijnplanning vereisen (met name het cohesie- en het plattelandsontwikkelingsbeleid) en voor alle andere begrotingsposten een middellange looptijd van 5 jaar, afgestemd op de Europese verkiezingen. |
| --- | --- |

4.4.

Wat betreft de hervorming van de duur van het MFK acht het EESC, evenals het Europees Parlement (14), het nuttig om deze gelijk te trekken met de beleidscyclus van de Commissie en het Parlement, zodat in de verkiezingscampagne voor de Europese verkiezingen het debat over de prioriteiten van de communautaire begroting centraal staat. Het Comité steunt het voorstel voor een periode van 5 + 5 met een verplichte tussentijdse beoordeling voor sommige begrotingsposten die een langetermijnplanning vereisen (met name het cohesie- en het plattelandsontwikkelingsbeleid) en voor alle andere begrotingsposten een middellange looptijd van 5 jaar, afgestemd op de Europese verkiezingen.

| 4.5. | De Commissie zou zo spoedig mogelijk, ook met het oog op het voorstel voor het MFK na 2020, een gedetailleerde analyse moeten maken van de gevolgen van de brexit voor de ontvangsten en uitgaven van de EU (15). |
| --- | --- |

4.5.

De Commissie zou zo spoedig mogelijk, ook met het oog op het voorstel voor het MFK na 2020, een gedetailleerde analyse moeten maken van de gevolgen van de brexit voor de ontvangsten en uitgaven van de EU (15).

| 4.6. | Voorts moet binnen de eurozone een passende begroting in staat zijn het hoofd te bieden aan de specifieke problemen van de lidstaten die de euro gebruiken. Verwijzend naar een voorstel van het EESC „moet dus worden toegewerkt naar een geschikte eigen begroting voor de eurozone, volgens algemeen aanvaarde regels. Die begroting voor de eurozone is de enige mogelijke opstap naar een gemeenschappelijk begrotingsbeleid en de ondervanging van schokken die zich in de toekomst nog kunnen voordoen.” (16). |
| --- | --- |

4.6.

Voorts moet binnen de eurozone een passende begroting in staat zijn het hoofd te bieden aan de specifieke problemen van de lidstaten die de euro gebruiken. Verwijzend naar een voorstel van het EESC „moet dus worden toegewerkt naar een geschikte eigen begroting voor de eurozone, volgens algemeen aanvaarde regels. Die begroting voor de eurozone is de enige mogelijke opstap naar een gemeenschappelijk begrotingsbeleid en de ondervanging van schokken die zich in de toekomst nog kunnen voordoen.” (16).

| 4.7. | Aan de ontvangstenzijde moet rekening worden gehouden met de voorstellen waaraan gewerkt wordt door de groep op hoog niveau inzake de eigen middelen (HLGOR), voorgezeten door Mario MONTI, waarvan eind 2016 het eindverslag wordt verwacht, samen met het door de Commissie voorbereide wetgevingsvoorstel hierover. |
| --- | --- |

4.7.

Aan de ontvangstenzijde moet rekening worden gehouden met de voorstellen waaraan gewerkt wordt door de groep op hoog niveau inzake de eigen middelen (HLGOR), voorgezeten door Mario MONTI, waarvan eind 2016 het eindverslag wordt verwacht, samen met het door de Commissie voorbereide wetgevingsvoorstel hierover.

| 4.7.1. | Van groot belang acht het EESC een nieuwe begroting met overwegend eigen, doelgerichte en duurzame middelen ten opzichte van de nationale bijdragen, die integendeel het onjuiste beginsel van de „billijke tegenprestatie” versterken. Daarom bevestigt het EESC zijn standpunt uit eerdere adviezen (17) en verleent het steun aan het voorstel van de Europese Commissie inzake de eigen middelen, waarbij inkomsten rechtstreeks naar de EU-begroting zouden gaan, zonder omweg via de lidstaten. Het nieuwe systeem moet vermijden dat de belastingdruk toeneemt, vooral voor de meest achtergestelde burgers en de kleine en middelgrote ondernemingen. |
| --- | --- |

4.7.1.

Van groot belang acht het EESC een nieuwe begroting met overwegend eigen, doelgerichte en duurzame middelen ten opzichte van de nationale bijdragen, die integendeel het onjuiste beginsel van de „billijke tegenprestatie” versterken. Daarom bevestigt het EESC zijn standpunt uit eerdere adviezen (17) en verleent het steun aan het voorstel van de Europese Commissie inzake de eigen middelen, waarbij inkomsten rechtstreeks naar de EU-begroting zouden gaan, zonder omweg via de lidstaten. Het nieuwe systeem moet vermijden dat de belastingdruk toeneemt, vooral voor de meest achtergestelde burgers en de kleine en middelgrote ondernemingen.

| 4.7.2. | Er dient een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag te komen voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) om fiscale transparantie te verbeteren, belastingontwijking te helpen bestrijden en om het scheppen van banen, investeringen en handel te stimuleren. |
| --- | --- |

4.7.2.

Er dient een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag te komen voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) om fiscale transparantie te verbeteren, belastingontwijking te helpen bestrijden en om het scheppen van banen, investeringen en handel te stimuleren.

| 4.8. | Ook het Comité is van mening dat de Unie behoefte heeft aan „meer (= beter) en niet aan minder Europa”. Om de doelstellingen van het MFK te concretiseren, moet de nieuwe begroting van de Unie voorbeeldig, efficiënt en transparant zijn om geloofwaardig bij de burgers over te komen en ervoor te zorgen dat zij er de voordelen van Europa en de kosten van een niet verenigd Europa gemakkelijk in kunnen terugvinden. |
| --- | --- |

4.8.

Ook het Comité is van mening dat de Unie behoefte heeft aan „meer (= beter) en niet aan minder Europa”. Om de doelstellingen van het MFK te concretiseren, moet de nieuwe begroting van de Unie voorbeeldig, efficiënt en transparant zijn om geloofwaardig bij de burgers over te komen en ervoor te zorgen dat zij er de voordelen van Europa en de kosten van een niet verenigd Europa gemakkelijk in kunnen terugvinden.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  EESC-advies over openbare fiscale transparantie (verslaglegging per land) (PB C 487 van 28.12.2016, blz. 62).

1

(2)  „[...] en dan niet door subsidiariteit maar door méér en beter Europa centraal te stellen”, EESC-advies over een bijgewerkte analyse van de kosten van een niet-verenigd Europa (PB C 351 van 15.11.2012, blz. 36).

2

(3)  EESC-advies over het voorstel voor een verordening van de Raad tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (PB C 229 van 31.7.2012, blz. 32).

3

(4)  Slechts een derde van de EU-burgers heeft vertrouwen in de EU en haar instellingen. Europese Commissie, „Public Opinion in the European Union” — Standard Eurobarometer 85, mei 2016:

4

http://ec.europa.eu/COMMFrontOffice/publicopinion/index.cfm/ResultDoc/download/DocumentKy/75977

(5)  „The Union’s aim is to promote peace, its values and the well-being of its peoples [...]”.

5

(6)  „Mid-term review/revision of the multiannual financial framework 2014-2020 An EU budget focused on results” (Tussentijdse evaluatie/herziening van het meerjarig financieel kader 2014-2020 — Een resultaatgerichte EU-begroting) (SWD(2016) 299 final).

6

(7)  EESC-advies over de bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020 (PB C 229 van 31.7.2012, blz. 32).

7

(8)  Europese Commissie en Europese Investeringsbank, „Why does the EU need an investment plan?”, 2015.

8

(9)  G. Claeys, A. Leandro, „Assessing the Juncker Plan after one year”, Bruegel.org, mei 2016.

9

(10)  Resolutie van het Europees Parlement van 6 juli 2016 over de voorbereiding van de post-electorale herziening van het MFK 2014-2020: bijdrage van het Parlement in afwachting van het Commissievoorstel (P8_TA-PROV(2016)0309).

10

(11)  Eurostat, Unemployment statistics (http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics).

11

(12)  Eurostat, „Statistics on young people neither in employment nor in education or training” (http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Statistics_on_young_people_neither_in_employment_nor_in_education_or_training).

12

(13)  P. De Grauwe, „What Future for the EU After Brexit?”, CEPS, oktober 2016.

13

(14)  Zie voetnoot 10.

14

(15)  Het Institute for Fiscal Studies heeft berekend dat de gemiddelde nettobijdrage van het Verenigd Koninkrijk aan de EU-begroting circa 8 miljard EUR beloopt. Zie Institute for Fiscal Studies, 2016, „The Budget of the EU: a guide”. IFS Briefing Note BN 181. Browne, J., Johnson, P., Phillips, D.

15

(16)  Zie het EESC-advies over de voltooiing van de EMU — de voorstellen van het EESC voor de volgende Europese legislatuur (PB C 451 van 16.12.2014, blz. 10).

16

(17)  Zie het EESC-advies over de evaluatie van de EU-begroting (PB C 248 van 25.8.2011 blz. 75).

17

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/70 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/70

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybride mismatches met derde landen

(COM(2016) 687 final — 2016/0339 (CNS))

(2017/C 075/13)

| Algemeen rapporteur: | Mihai IVAŞCU |
| --- | --- |

Algemeen rapporteur:

Mihai IVAŞCU

| Raadpleging | Raad, 21.11.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 115 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 176/1/4 |

Raadpleging

Raad, 21.11.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 115 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

176/1/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) waardeert de verdere inspanningen die de Commissie zich getroost om agressieve fiscale planning aan te pakken in de vorm van de richtlijn bestrijding belastingontwijking (1), die goed aansluit bij het BEPS-project van de OESO (2) en de verzoeken van Europese belanghebbende partijen, zoals het maatschappelijk middenveld, de lidstaten en het Europees Parlement. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) waardeert de verdere inspanningen die de Commissie zich getroost om agressieve fiscale planning aan te pakken in de vorm van de richtlijn bestrijding belastingontwijking (1), die goed aansluit bij het BEPS-project van de OESO (2) en de verzoeken van Europese belanghebbende partijen, zoals het maatschappelijk middenveld, de lidstaten en het Europees Parlement.

| 1.2. | Hoewel een nauwkeurige economische analyse van de impact van hybride mismatches moeilijk uit te voeren is, zoals de OESO ook heeft aangegeven, meent het EESC dat goedkeuring van het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybride mismatches met derde landen (3) (hierna de „richtlijn” genoemd), alle lidstaten aanzienlijk hogere inkomsten uit de vennootschapsbelasting zou moeten opleveren. |
| --- | --- |

1.2.

Hoewel een nauwkeurige economische analyse van de impact van hybride mismatches moeilijk uit te voeren is, zoals de OESO ook heeft aangegeven, meent het EESC dat goedkeuring van het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybride mismatches met derde landen (3) (hierna de „richtlijn” genoemd), alle lidstaten aanzienlijk hogere inkomsten uit de vennootschapsbelasting zou moeten opleveren.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat het volledige potentieel van deze richtlijn alleen benut zal worden als ook in derde landen dergelijke regels worden ingevoerd. Bepalend voor een doeltreffende tenuitvoerlegging is dat er sprake is van een gelijk speelveld en billijkheid in het wereldwijde belastingbeleid. Zo niet, dan zou de eengemaakte markt minder aantrekkelijk kunnen worden en daarvan zouden minder gereguleerde markten dan profiteren terwijl de richtlijn nauwelijks nog een positief effect zou sorteren. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC is van mening dat het volledige potentieel van deze richtlijn alleen benut zal worden als ook in derde landen dergelijke regels worden ingevoerd. Bepalend voor een doeltreffende tenuitvoerlegging is dat er sprake is van een gelijk speelveld en billijkheid in het wereldwijde belastingbeleid. Zo niet, dan zou de eengemaakte markt minder aantrekkelijk kunnen worden en daarvan zouden minder gereguleerde markten dan profiteren terwijl de richtlijn nauwelijks nog een positief effect zou sorteren.

| 1.4. | Het EESC is het ermee eens dat mismatches alleen moeten worden aangepakt wanneer een van de gelieerde ondernemingen effectieve zeggenschap over de andere gelieerde onderneming heeft door middel van een deelneming in de stemrechten, het kapitaalbezit of de winstgerechtigdheid van vijftig procent of meer. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC is het ermee eens dat mismatches alleen moeten worden aangepakt wanneer een van de gelieerde ondernemingen effectieve zeggenschap over de andere gelieerde onderneming heeft door middel van een deelneming in de stemrechten, het kapitaalbezit of de winstgerechtigdheid van vijftig procent of meer.

| 1.5. | Het Comité vindt dat speciale aandacht moet uitgaan naar geïmporteerde mismatches die de doeltreffendheid van regels om hybride mismatches uit te bannen ondermijnen. Bovendien is verdere verduidelijking noodzakelijk om een coherente tenuitvoerlegging in alle lidstaten te waarborgen. |
| --- | --- |

1.5.

Het Comité vindt dat speciale aandacht moet uitgaan naar geïmporteerde mismatches die de doeltreffendheid van regels om hybride mismatches uit te bannen ondermijnen. Bovendien is verdere verduidelijking noodzakelijk om een coherente tenuitvoerlegging in alle lidstaten te waarborgen.

| 1.6. | Ten aanzien van het feit dat verschillende rechtsgebieden verschillende belastingtijdvakken hebben is het EESC het ermee eens dat de timingverschillen geen aanleiding mogen geven tot een mismatch bij fiscale uitkomsten. De belastingplichtige moet beide rechtsgebieden wel binnen een redelijk tijdsbestek op de hoogte brengen van de betaling. |
| --- | --- |

1.6.

Ten aanzien van het feit dat verschillende rechtsgebieden verschillende belastingtijdvakken hebben is het EESC het ermee eens dat de timingverschillen geen aanleiding mogen geven tot een mismatch bij fiscale uitkomsten. De belastingplichtige moet beide rechtsgebieden wel binnen een redelijk tijdsbestek op de hoogte brengen van de betaling.

| 1.7. | Het EESC steunt de huidige aanpak van hybride mismatches, maar vindt wel dat de lidstaten zich ook moeten buigen over de oorzaken van hybride mismatches, potentiële mazen moeten dichten en agressieve fiscale planning moeten voorkomen in plaats van alleen de belastinginkomsten proberen te verhogen. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC steunt de huidige aanpak van hybride mismatches, maar vindt wel dat de lidstaten zich ook moeten buigen over de oorzaken van hybride mismatches, potentiële mazen moeten dichten en agressieve fiscale planning moeten voorkomen in plaats van alleen de belastinginkomsten proberen te verhogen.

| 1.8. | Het EESC beveelt alle lidstaten aan de mogelijkheid te overwegen om sancties in te voeren voor en op te leggen aan belastingplichtigen die van hybridemismatchregelingen profiteren, om zo hybride mismatches te voorkomen en/of te bestrijden. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC beveelt alle lidstaten aan de mogelijkheid te overwegen om sancties in te voeren voor en op te leggen aan belastingplichtigen die van hybridemismatchregelingen profiteren, om zo hybride mismatches te voorkomen en/of te bestrijden.

| 1.9. | Het EESC stelt voor dat de Commissie een globaal verslag opstelt over de mate waarin de richtlijn door alle lidstaten ten uitvoer wordt gelegd en over de wereldwijde situatie op het vlak van hybridemismatchregelingen |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC stelt voor dat de Commissie een globaal verslag opstelt over de mate waarin de richtlijn door alle lidstaten ten uitvoer wordt gelegd en over de wereldwijde situatie op het vlak van hybridemismatchregelingen

| 1.10. | Tot slot beveelt het EESC aan dat alle lidstaten relevante informatie en beste praktijken delen om het proces te bespoedigen en een coherente implementatie te waarborgen. |
| --- | --- |

1.10.

Tot slot beveelt het EESC aan dat alle lidstaten relevante informatie en beste praktijken delen om het proces te bespoedigen en een coherente implementatie te waarborgen.

2.   Achtergrond en Commissievoorstel

| 2.1. | In januari 2016 heeft de Commissie een pakket maatregelen ter bestrijding van belastingontwijking ingediend, als onderdeel van de agenda voor een billijkere en doeltreffendere vennootschapsbelasting (4). Het pakket bevat concrete maatregelen om agressieve fiscale planning te voorkomen, de fiscale transparantie te vergroten een gelijk speelveld voor alle ondernemingen in de EU te creëren. |
| --- | --- |

2.1.

In januari 2016 heeft de Commissie een pakket maatregelen ter bestrijding van belastingontwijking ingediend, als onderdeel van de agenda voor een billijkere en doeltreffendere vennootschapsbelasting (4). Het pakket bevat concrete maatregelen om agressieve fiscale planning te voorkomen, de fiscale transparantie te vergroten een gelijk speelveld voor alle ondernemingen in de EU te creëren.

| 2.2. | Het pakket maatregelen bestaat uit een overkoepelende mededeling (5) waarin de politieke, economische en internationale context van de strijd tegen agressieve fiscale planning uiteengezet wordt, en uit de volgende hoofdinstrumenten: een richtlijn ter bestrijding van belastingontwijking (6), een richtlijn tot wijziging van de richtlijn betreffende administratieve samenwerking (7), een aanbeveling van de Commissie inzake belastingverdragen (8) en een mededeling van de Commissie over een externe strategie van de EU (9) inzake de samenwerking met derde landen op het gebied van fiscaal bestuur. |
| --- | --- |

2.2.

Het pakket maatregelen bestaat uit een overkoepelende mededeling (5) waarin de politieke, economische en internationale context van de strijd tegen agressieve fiscale planning uiteengezet wordt, en uit de volgende hoofdinstrumenten: een richtlijn ter bestrijding van belastingontwijking (6), een richtlijn tot wijziging van de richtlijn betreffende administratieve samenwerking (7), een aanbeveling van de Commissie inzake belastingverdragen (8) en een mededeling van de Commissie over een externe strategie van de EU (9) inzake de samenwerking met derde landen op het gebied van fiscaal bestuur.

| 2.3. | Op 12 juli 2016 bracht de Ecofin-raad een verklaring over hybride mismatches uit, waarin hij de Commissie verzocht om een voorstel in te dienen voor regels die in overeenstemming zijn met en niet minder doeltreffend zijn dan de regels die worden aanbevolen in het OESO-verslag over BEPS-actie 2 met betrekking tot hybride structuren waarbij derde landen betrokken zijn. De meeste lidstaten hebben toegezegd deze aanbevelingen over te zullen nemen. |
| --- | --- |

2.3.

Op 12 juli 2016 bracht de Ecofin-raad een verklaring over hybride mismatches uit, waarin hij de Commissie verzocht om een voorstel in te dienen voor regels die in overeenstemming zijn met en niet minder doeltreffend zijn dan de regels die worden aanbevolen in het OESO-verslag over BEPS-actie 2 met betrekking tot hybride structuren waarbij derde landen betrokken zijn. De meeste lidstaten hebben toegezegd deze aanbevelingen over te zullen nemen.

| 2.4. | De richtlijn houdt een wijziging van de richtlijn bestrijding belastingontwijking in en maakt deel uit van een pakket dat ook bestaat uit het voorstel voor een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) en het voorstel voor een gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCTB); de regels inzake hybride mismatches in deze voorstellen houden verband met de regels in deze richtlijn. |
| --- | --- |

2.4.

De richtlijn houdt een wijziging van de richtlijn bestrijding belastingontwijking in en maakt deel uit van een pakket dat ook bestaat uit het voorstel voor een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) en het voorstel voor een gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCTB); de regels inzake hybride mismatches in deze voorstellen houden verband met de regels in deze richtlijn.

| 2.5. | Gezien de steun van de lidstaten en de verklaringen van de Ecofin-raad ter zake heeft de Commissie een voorstel opgesteld tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybride mismatches met derde landen, zoals mismatches bij hybride vaste inrichtingen, hybride overdrachten, geïmporteerde mismatches en mismatches bij dubbel inwonerschap. |
| --- | --- |

2.5.

Gezien de steun van de lidstaten en de verklaringen van de Ecofin-raad ter zake heeft de Commissie een voorstel opgesteld tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybride mismatches met derde landen, zoals mismatches bij hybride vaste inrichtingen, hybride overdrachten, geïmporteerde mismatches en mismatches bij dubbel inwonerschap.

| 2.6. | Aangezien de lidstaten niet gebonden zijn aan richtsnoeren, is het noodzakelijk bindende regels vast te stellen om ervoor te zorgen dat zij deze mismatches doeltreffend aanpakken. Zouden de lidstaten op eigen houtje optreden, dan zou de eengemaakte markt alleen maar verder versnipperd raken, waardoor mismatches zouden kunnen blijven bestaan en men aanzienlijke belastinginkomsten zou mislopen. |
| --- | --- |

2.6.

Aangezien de lidstaten niet gebonden zijn aan richtsnoeren, is het noodzakelijk bindende regels vast te stellen om ervoor te zorgen dat zij deze mismatches doeltreffend aanpakken. Zouden de lidstaten op eigen houtje optreden, dan zou de eengemaakte markt alleen maar verder versnipperd raken, waardoor mismatches zouden kunnen blijven bestaan en men aanzienlijke belastinginkomsten zou mislopen.

| 2.7. | Het doel van het Commissievoorstel is mismatchsituaties aan te pakken die toe te schrijven zijn aan verschillen in de wettelijke kwalificatie van een entiteit of een financieel instrument. Daarnaast is het voorstel gericht op mismatchsituaties die het gevolg zijn van uiteenlopende regels over de aanmerking van een commerciële aanwezigheid als vaste inrichting. Krachtens de regels in dit voorstel zullen lidstaten verplicht zijn om, naargelang van het geval, de aftrek van een betaling door een belastingplichtige te weigeren dan wel te eisen dat de belastingplichtige een betaling of een winst in zijn belastbare inkomsten opneemt. |
| --- | --- |

2.7.

Het doel van het Commissievoorstel is mismatchsituaties aan te pakken die toe te schrijven zijn aan verschillen in de wettelijke kwalificatie van een entiteit of een financieel instrument. Daarnaast is het voorstel gericht op mismatchsituaties die het gevolg zijn van uiteenlopende regels over de aanmerking van een commerciële aanwezigheid als vaste inrichting. Krachtens de regels in dit voorstel zullen lidstaten verplicht zijn om, naargelang van het geval, de aftrek van een betaling door een belastingplichtige te weigeren dan wel te eisen dat de belastingplichtige een betaling of een winst in zijn belastbare inkomsten opneemt.

| 2.8. | Tot slot voorziet deze richtlijn niet in een volledige harmonisatie, maar beperkt zij zich tot het bestrijden van agressieve fiscale planning waarbij gebruik wordt gemaakt van hybride mismatches. Daartoe zijn de bepalingen gericht op situaties waarin sprake is van aftrek in de ene staat zonder dat de inkomsten worden opgenomen in de belastinggrondslag in de andere staat, of inkomsten onbelast blijven in de ene staat zonder dat zij worden opgenomen in de belastinggrondslag in de andere staat. Ook worden gevallen waarin een dubbele aftrek wordt verricht, gecorrigeerd. |
| --- | --- |

2.8.

Tot slot voorziet deze richtlijn niet in een volledige harmonisatie, maar beperkt zij zich tot het bestrijden van agressieve fiscale planning waarbij gebruik wordt gemaakt van hybride mismatches. Daartoe zijn de bepalingen gericht op situaties waarin sprake is van aftrek in de ene staat zonder dat de inkomsten worden opgenomen in de belastinggrondslag in de andere staat, of inkomsten onbelast blijven in de ene staat zonder dat zij worden opgenomen in de belastinggrondslag in de andere staat. Ook worden gevallen waarin een dubbele aftrek wordt verricht, gecorrigeerd.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC erkent dat de huidige vennootschapsbelastingstelsels zijn ingericht volgens de economische realiteit van een tijdperk dat inmiddels achter ons ligt, toen ondernemingen nog fysiek en juridisch verbonden waren met lokale markten. Nu dit niet langer gewoon is, moet het belastingkader aan de internationale context en de huidige uitdagingen worden aangepast. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC erkent dat de huidige vennootschapsbelastingstelsels zijn ingericht volgens de economische realiteit van een tijdperk dat inmiddels achter ons ligt, toen ondernemingen nog fysiek en juridisch verbonden waren met lokale markten. Nu dit niet langer gewoon is, moet het belastingkader aan de internationale context en de huidige uitdagingen worden aangepast.

| 3.2. | Het EESC waardeert de verdere inspanningen die de Commissie zich op dit gebied getroost in de vorm van de richtlijn bestrijding belastingontwijking die goed aansluit bij het BEPS-project van de OESO en de verzoeken van Europese belanghebbende partijen, zoals het maatschappelijk middenveld, de lidstaten en het Europees Parlement. |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC waardeert de verdere inspanningen die de Commissie zich op dit gebied getroost in de vorm van de richtlijn bestrijding belastingontwijking die goed aansluit bij het BEPS-project van de OESO en de verzoeken van Europese belanghebbende partijen, zoals het maatschappelijk middenveld, de lidstaten en het Europees Parlement.

| 3.3. | Het EESC steun de BEPS-conclusies van de OESO/G20 en de regelingen die met de onderhavige richtlijn worden ingevoerd. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC steun de BEPS-conclusies van de OESO/G20 en de regelingen die met de onderhavige richtlijn worden ingevoerd.

| 3.4. | Het EESC stelt vast dat het voorstel is gericht op de hybridemismatchstructuren die in het OESO-verslag over BEPS-actie 2 (10) zijn opgenomen, en niet op situaties waarin niet of nauwelijks belasting wordt betaald als gevolg van een lager belastingtarief of een specifiek belastingstelsel van het rechtsgebied. |
| --- | --- |

3.4.

Het EESC stelt vast dat het voorstel is gericht op de hybridemismatchstructuren die in het OESO-verslag over BEPS-actie 2 (10) zijn opgenomen, en niet op situaties waarin niet of nauwelijks belasting wordt betaald als gevolg van een lager belastingtarief of een specifiek belastingstelsel van het rechtsgebied.

| 3.5. | Hybridemismatchstructuren worden beschouwd als een wijdverbreide agressieve fiscale planningstechniek die wordt gebruikt door multinationale ondernemingen die in meerdere landen — zowel lidstaten als derde landen — juridische of commerciële kantoren oprichten. Aangezien met Richtlijn 2016/1164 thans alleen hybride mismatches op lidstaatniveau worden aangepakt, is het EESC ermee eens dat deze richtlijn aangevuld moet worden met speciale regels voor gevallen waarbij derde landen zijn betrokken, met als enige doel de eengemaakte markt te beschermen. Het EESC wijst er wel op dat de regels die binnen de EU van toepassing zijn, afhankelijk zijn van de vraag of het derde land hybridemismatchregels op de situatie in kwestie toepast. |
| --- | --- |

3.5.

Hybridemismatchstructuren worden beschouwd als een wijdverbreide agressieve fiscale planningstechniek die wordt gebruikt door multinationale ondernemingen die in meerdere landen — zowel lidstaten als derde landen — juridische of commerciële kantoren oprichten. Aangezien met Richtlijn 2016/1164 thans alleen hybride mismatches op lidstaatniveau worden aangepakt, is het EESC ermee eens dat deze richtlijn aangevuld moet worden met speciale regels voor gevallen waarbij derde landen zijn betrokken, met als enige doel de eengemaakte markt te beschermen. Het EESC wijst er wel op dat de regels die binnen de EU van toepassing zijn, afhankelijk zijn van de vraag of het derde land hybridemismatchregels op de situatie in kwestie toepast.

| 3.6. | Het EESC heeft al eerder aangegeven dat agressieve fiscale planning de belastinggrondslagen van de lidstaten met een bedrag tussen 50 en 70 miljard EUR per jaar uitholt (11). Hybride mismatches nemen daarvan een aanzienlijk percentage voor hun rekening en hebben een grote weerslag op de belastinginkomsten en op de mededinging, billijkheid en transparantie. Hoewel een nauwkeurige economische analyse van de impact van hybride mismatches moeilijk uit te voeren is, zoals ook door de OESO wordt aangegeven, meent het EESC dat deze richtlijn alle lidstaten aanzienlijk hogere inkomsten uit de vennootschapsbelasting zal opleveren. |
| --- | --- |

3.6.

Het EESC heeft al eerder aangegeven dat agressieve fiscale planning de belastinggrondslagen van de lidstaten met een bedrag tussen 50 en 70 miljard EUR per jaar uitholt (11). Hybride mismatches nemen daarvan een aanzienlijk percentage voor hun rekening en hebben een grote weerslag op de belastinginkomsten en op de mededinging, billijkheid en transparantie. Hoewel een nauwkeurige economische analyse van de impact van hybride mismatches moeilijk uit te voeren is, zoals ook door de OESO wordt aangegeven, meent het EESC dat deze richtlijn alle lidstaten aanzienlijk hogere inkomsten uit de vennootschapsbelasting zal opleveren.

| 3.7. | Er is geen effectbeoordeling van de voorgestelde wijzigingen uitgevoerd vanwege de nauwe koppeling tussen het richtlijnvoorstel en het omvangrijke BEPS-verslag van de OESO, het werkdocument van de diensten van de Commissie (12), dat een belangrijke analyse bevat, de reeds gehouden raadplegingen alsook het feit dat de Raad de Commissie in zijn verklaring verzoekt de gewijzigde richtlijn uiterlijk in oktober 2016 voor te leggen. De lidstaten zijn verplicht om de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen om aan deze richtlijn te voldoen, uiterlijk op 31 december 2018 vast te stellen en aan de Commissie door te geven. Het EESC is het ermee eens dat een effectbeoordeling nu niet nodig is. |
| --- | --- |

3.7.

Er is geen effectbeoordeling van de voorgestelde wijzigingen uitgevoerd vanwege de nauwe koppeling tussen het richtlijnvoorstel en het omvangrijke BEPS-verslag van de OESO, het werkdocument van de diensten van de Commissie (12), dat een belangrijke analyse bevat, de reeds gehouden raadplegingen alsook het feit dat de Raad de Commissie in zijn verklaring verzoekt de gewijzigde richtlijn uiterlijk in oktober 2016 voor te leggen. De lidstaten zijn verplicht om de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen om aan deze richtlijn te voldoen, uiterlijk op 31 december 2018 vast te stellen en aan de Commissie door te geven. Het EESC is het ermee eens dat een effectbeoordeling nu niet nodig is.

| 3.8. | De Commissie wordt verzocht om de tenuitvoerlegging van deze richtlijn vier jaar na de inwerkingtreding ervan te evalueren en daarvan verslag uit te brengen aan de Raad. Het EESC zou liever zien dat de Commissie de stand van de tenuitvoerlegging jaarlijks evalueert en de Raad één jaar na de voorgestelde deadline een uitvoeringsbeoordeling voorlegt. Deze uitvoeringsbeoordeling zou niet alleen een studie moeten omvatten van de mate waarin de lidstaten de richtlijn hebben omgezet, maar ook een uitvoerig onderzoek naar derde landen die de BEPS-voorschriften van de OESO ten uitvoer hebben gelegd of ten uitvoer leggen, alsook naar de positie van de eengemaakte EU-markt op het wereldwijde toneel. Daarnaast beveelt het EESC aan dat de Commissie in haar verslag ook alle eventuele verstoringen van nationale wetgevingskaders opneemt die tot andere uitkomsten op fiscaal, commercieel of regelgevingsgebied leiden. |
| --- | --- |

3.8.

De Commissie wordt verzocht om de tenuitvoerlegging van deze richtlijn vier jaar na de inwerkingtreding ervan te evalueren en daarvan verslag uit te brengen aan de Raad. Het EESC zou liever zien dat de Commissie de stand van de tenuitvoerlegging jaarlijks evalueert en de Raad één jaar na de voorgestelde deadline een uitvoeringsbeoordeling voorlegt. Deze uitvoeringsbeoordeling zou niet alleen een studie moeten omvatten van de mate waarin de lidstaten de richtlijn hebben omgezet, maar ook een uitvoerig onderzoek naar derde landen die de BEPS-voorschriften van de OESO ten uitvoer hebben gelegd of ten uitvoer leggen, alsook naar de positie van de eengemaakte EU-markt op het wereldwijde toneel. Daarnaast beveelt het EESC aan dat de Commissie in haar verslag ook alle eventuele verstoringen van nationale wetgevingskaders opneemt die tot andere uitkomsten op fiscaal, commercieel of regelgevingsgebied leiden.

| 3.9. | Voorts zou de Commissie er goed aan doen om op basis van de uitvoeringsbeoordeling een algemene beoordeling van de gevolgen van de richtlijn voor de eengemaakte markt op te stellen. Dit zou moeten gebeuren zodra de nodige gegevens van de lidstaten voorhanden zijn. |
| --- | --- |

3.9.

Voorts zou de Commissie er goed aan doen om op basis van de uitvoeringsbeoordeling een algemene beoordeling van de gevolgen van de richtlijn voor de eengemaakte markt op te stellen. Dit zou moeten gebeuren zodra de nodige gegevens van de lidstaten voorhanden zijn.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Met de onderhavige richtlijn wordt de definitie van een gelieerde onderneming uitgebreid in die zin dat deze ook betrekking heeft op entiteiten die deel uitmaken van dezelfde voor de boekhouding geconsolideerde groep, alsook ondernemingen waarin de belastingplichtige invloed van betekenis op de leiding uitoefent of ondernemingen die invloed van betekenis op de leiding van de belastingplichtige uitoefenen. Het EESC is het ermee eens dat mismatches alleen moeten worden aangepakt wanneer een van de gelieerde ondernemingen effectieve zeggenschap over de andere gelieerde onderneming heeft. |
| --- | --- |

4.1.

Met de onderhavige richtlijn wordt de definitie van een gelieerde onderneming uitgebreid in die zin dat deze ook betrekking heeft op entiteiten die deel uitmaken van dezelfde voor de boekhouding geconsolideerde groep, alsook ondernemingen waarin de belastingplichtige invloed van betekenis op de leiding uitoefent of ondernemingen die invloed van betekenis op de leiding van de belastingplichtige uitoefenen. Het EESC is het ermee eens dat mismatches alleen moeten worden aangepakt wanneer een van de gelieerde ondernemingen effectieve zeggenschap over de andere gelieerde onderneming heeft.

| 4.2. | Het EESC onderschrijft de regels die met de richtlijn worden ingevoerd. Bepalend voor een doeltreffende tenuitvoerlegging is echter dat er sprake is van een gelijk speelveld en billijkheid in het wereldwijde belastingbeleid. Zo niet, dan zou de eengemaakte markt minder aantrekkelijk kunnen worden en daarvan zouden minder gereguleerde markten dan profiteren. |
| --- | --- |

4.2.

Het EESC onderschrijft de regels die met de richtlijn worden ingevoerd. Bepalend voor een doeltreffende tenuitvoerlegging is echter dat er sprake is van een gelijk speelveld en billijkheid in het wereldwijde belastingbeleid. Zo niet, dan zou de eengemaakte markt minder aantrekkelijk kunnen worden en daarvan zouden minder gereguleerde markten dan profiteren.

| 4.3. | Het EESC meent dat grensoverschrijdende investeringen zeker worden bevoordeeld boven binnenlandse investeringen wanneer een hybridemismatchconstructie mogelijk is en dat de eengemaakte markt hierdoor duidelijk verstoord wordt. |
| --- | --- |

4.3.

Het EESC meent dat grensoverschrijdende investeringen zeker worden bevoordeeld boven binnenlandse investeringen wanneer een hybridemismatchconstructie mogelijk is en dat de eengemaakte markt hierdoor duidelijk verstoord wordt.

| 4.4. | De Raad heeft voorgesteld dat de lidstaten de richtlijn uiterlijk op 31 december 2018 in nationale wetgeving omgezet moeten hebben. Op zich is deze deadline redelijk, maar het EESC adviseert wel om de vorderingen met de omzetting zorgvuldig in het oog te houden zodat alle lidstaten de doelstellingen van de richtlijn tegen de voorgestelde deadline bereiken. Indien de acties niet op consistente wijze worden uitgevoerd, kan het concurrentievermogen van ondernemingen op EU-niveau ernstig worden beschadigd. |
| --- | --- |

4.4.

De Raad heeft voorgesteld dat de lidstaten de richtlijn uiterlijk op 31 december 2018 in nationale wetgeving omgezet moeten hebben. Op zich is deze deadline redelijk, maar het EESC adviseert wel om de vorderingen met de omzetting zorgvuldig in het oog te houden zodat alle lidstaten de doelstellingen van de richtlijn tegen de voorgestelde deadline bereiken. Indien de acties niet op consistente wijze worden uitgevoerd, kan het concurrentievermogen van ondernemingen op EU-niveau ernstig worden beschadigd.

| 4.5. | Aangezien het BEPS-actieplan een overeenkomst is die bij consensus is goedgekeurd en geen bindende bepalingen bevat, en niet alle EU-lidstaten ook lid van de OESO zijn, waardeert het EESC dat lidstaten die geen lid van de OESO zijn, ondersteuning bij de coördinatie en implementatie van het BEPS-project krijgen. Wel beveelt het EESC aan dat er extra aandacht wordt geschonken aan het implementatieproces in deze landen, wat zowel de onderhavige richtlijn als de richtlijn bestrijding belastingontwijking zelf betreft. |
| --- | --- |

4.5.

Aangezien het BEPS-actieplan een overeenkomst is die bij consensus is goedgekeurd en geen bindende bepalingen bevat, en niet alle EU-lidstaten ook lid van de OESO zijn, waardeert het EESC dat lidstaten die geen lid van de OESO zijn, ondersteuning bij de coördinatie en implementatie van het BEPS-project krijgen. Wel beveelt het EESC aan dat er extra aandacht wordt geschonken aan het implementatieproces in deze landen, wat zowel de onderhavige richtlijn als de richtlijn bestrijding belastingontwijking zelf betreft.

| 4.6. | Daar het aan de lidstaten is om te bepalen of de belastingplichtigen sancties worden opgelegd, voorziet de voorgestelde richtlijn niet in dergelijke sancties. Het EESC beveelt de lidstaten aan om deze kwestie goed te bestuderen en dwangmaatregelen te treffen indien zij van mening zijn dat hybride mismatches daardoor voorkomen en/of bestreden zullen worden. |
| --- | --- |

4.6.

Daar het aan de lidstaten is om te bepalen of de belastingplichtigen sancties worden opgelegd, voorziet de voorgestelde richtlijn niet in dergelijke sancties. Het EESC beveelt de lidstaten aan om deze kwestie goed te bestuderen en dwangmaatregelen te treffen indien zij van mening zijn dat hybride mismatches daardoor voorkomen en/of bestreden zullen worden.

| 4.7. | Gezien het feit dat andere soorten mismatches, zoals mismatches bij hybride vaste inrichtingen, hybride overdrachten, geïmporteerde mismatches en mismatches bij dubbel inwonerschap, met de Richtlijn bestrijding belastingontwijking niet worden aangepakt, vindt het EESC dat de uitbreiding van artikel 9 voldoende gedetailleerd is. |
| --- | --- |

4.7.

Gezien het feit dat andere soorten mismatches, zoals mismatches bij hybride vaste inrichtingen, hybride overdrachten, geïmporteerde mismatches en mismatches bij dubbel inwonerschap, met de Richtlijn bestrijding belastingontwijking niet worden aangepakt, vindt het EESC dat de uitbreiding van artikel 9 voldoende gedetailleerd is.

| 4.8. | Ten aanzien van het feit dat verschillende rechtsgebieden verschillende belastingtijdvakken hebben, is het EESC het ermee eens dat de timingverschillen geen aanleiding mogen geven tot een mismatch bij fiscale uitkomsten. Om echter te voorkomen dat bedragen wel worden afgetrokken maar niet in de heffing worden betrokken, moet de belastingplichtige beide rechtsgebieden binnen een redelijk tijdsbestek op de hoogte brengen van de betaling. |
| --- | --- |

4.8.

Ten aanzien van het feit dat verschillende rechtsgebieden verschillende belastingtijdvakken hebben, is het EESC het ermee eens dat de timingverschillen geen aanleiding mogen geven tot een mismatch bij fiscale uitkomsten. Om echter te voorkomen dat bedragen wel worden afgetrokken maar niet in de heffing worden betrokken, moet de belastingplichtige beide rechtsgebieden binnen een redelijk tijdsbestek op de hoogte brengen van de betaling.

| 4.9. | Het EESC beveelt aan dat alle lidstaten zich buigen over de onderliggende oorzaken van hybride mismatches, potentiële mazen dichten en agressieve fiscale planning voorkomen in plaats van alleen de belastinginkomsten proberen te verhogen. |
| --- | --- |

4.9.

Het EESC beveelt aan dat alle lidstaten zich buigen over de onderliggende oorzaken van hybride mismatches, potentiële mazen dichten en agressieve fiscale planning voorkomen in plaats van alleen de belastinginkomsten proberen te verhogen.

| 4.10. | Het Comité vindt dat speciale aandacht moet uitgaan naar geïmporteerde mismatches die de doeltreffendheid van regels om hybride mismatches uit te bannen, ondermijnen. Het EESC steunt de inspanningen van de Commissie om dubbele aftrek of aftrek zonder betrekking in de heffing als gevolg van geïmporteerde mismatches, zoals uiteengezet in artikel 9, leden 4 en 5, tegen te gaan, maar acht nadere verduidelijking noodzakelijk. |
| --- | --- |

4.10.

Het Comité vindt dat speciale aandacht moet uitgaan naar geïmporteerde mismatches die de doeltreffendheid van regels om hybride mismatches uit te bannen, ondermijnen. Het EESC steunt de inspanningen van de Commissie om dubbele aftrek of aftrek zonder betrekking in de heffing als gevolg van geïmporteerde mismatches, zoals uiteengezet in artikel 9, leden 4 en 5, tegen te gaan, maar acht nadere verduidelijking noodzakelijk.

| 4.11. | Tot slot beveelt het EESC aan dat alle lidstaten tijdens de implementatieperiode relevante informatie en beste praktijken delen om het proces te bespoedigen en de coherentie ervan te waarborgen. |
| --- | --- |

4.11.

Tot slot beveelt het EESC aan dat alle lidstaten tijdens de implementatieperiode relevante informatie en beste praktijken delen om het proces te bespoedigen en de coherentie ervan te waarborgen.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

George DASSIS

---

(1)  COM(2016) 26 final.

1

(2)  Grondslaguitholling en winstverschuiving (BEPS) verwijzen naar belastingontwijkingsstrategieën waarbij van mazen en mismatches in belastingregels wordt geprofiteerd om winsten kunstmatig te verschuiven naar locaties waar weinig of geen belasting wordt geheven (zie http://www.oecd.org/ctp/beps).

2

(3)  COM(2016) 687 final

3

(4)  http://ec.europa.eu/taxation_customs/business/company-tax/anti-tax-avoidance-package_en

4

(5)  COM(2016) 23 final.

5

(6)  COM(2016) 26 final.

6

(7)  COM(2016) 25 final.

7

(8)  C(2016) 271 final.

8

(9)  COM(2016) 24 final.

9

(10)  http://www.oecd.org/ctp/neutralising-the-effects-of-hybrid-mismatch-arrangements-action-2-2015-final-report-9789264241138-en.htm

10

(11)  PB C 264 van 20.7.2016, blz. 93.

11

(12)  SWD(2016) 345 final.

12

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/75 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/75

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden voor toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op een hooggekwalificeerde baan

(COM(2016) 378 final — 2016/0176 (COD))

(2017/C 075/14)

| Rapporteur: | Peter CLEVER |
| --- | --- |

Rapporteur:

Peter CLEVER

| Raadpleging | Europees Parlement, 4.7.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 20.7.2016 |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| | |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 22.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 195/0/7 |

Raadpleging

Europees Parlement, 4.7.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 20.7.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

22.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

195/0/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Tegen de achtergrond van de demografische ontwikkeling is de EU ook aangewezen op de toelating van hooggeschoolde arbeidskrachten om groei en welvaart te garanderen. Het aanboren van het nationale arbeidsmarktpotentieel, hoe ongetwijfeld belangrijk juist dit in de nationale politiek ook is, is hiervoor onvoldoende; veeleer is een Europese strategie voor de aanwerving van arbeidskrachten nodig omdat in de mondiale concurrentie om werknemers Europa zich beter dan de afzonderlijke lidstaten als geheel kan presenteren. |
| --- | --- |

1.1.

Tegen de achtergrond van de demografische ontwikkeling is de EU ook aangewezen op de toelating van hooggeschoolde arbeidskrachten om groei en welvaart te garanderen. Het aanboren van het nationale arbeidsmarktpotentieel, hoe ongetwijfeld belangrijk juist dit in de nationale politiek ook is, is hiervoor onvoldoende; veeleer is een Europese strategie voor de aanwerving van arbeidskrachten nodig omdat in de mondiale concurrentie om werknemers Europa zich beter dan de afzonderlijke lidstaten als geheel kan presenteren.

| 1.2. | Een gemeenschappelijke strategie voor het aantrekken van werknemers uit derde landen moet alomvattend van opzet zijn en betrekking hebben op alle relevante terreinen, vanaf het eerste contact met werknemers die willen immigreren tot de behandeling van pensioenrechten. Daarbij moet ook gekeken worden naar immigranten die een deel van hun universitaire studie in het land hebben afgerond. Ook moet rekening worden gehouden met de gevolgen van vertrekkende werknemers in de landen van oorsprong. Bij de verdere ontwikkeling van onderwijsstelsels aldaar mag dit niet uit het oog worden verloren. |
| --- | --- |

1.2.

Een gemeenschappelijke strategie voor het aantrekken van werknemers uit derde landen moet alomvattend van opzet zijn en betrekking hebben op alle relevante terreinen, vanaf het eerste contact met werknemers die willen immigreren tot de behandeling van pensioenrechten. Daarbij moet ook gekeken worden naar immigranten die een deel van hun universitaire studie in het land hebben afgerond. Ook moet rekening worden gehouden met de gevolgen van vertrekkende werknemers in de landen van oorsprong. Bij de verdere ontwikkeling van onderwijsstelsels aldaar mag dit niet uit het oog worden verloren.

| 1.3. | Voorts is het van belang een zo breed mogelijk draagvlak te creëren dat ervoor zorgt dat de lidstaten deze strategie omarmen en de op EU-niveau afgesproken maatregelen consequent uitvoeren. De nationale en de Europese sociale partners moeten hierbij nauw betrokken worden. Als onderdanen van derde landen in dienst worden genomen, moet er sprake zijn van gelijke behandeling en non-discriminatie. |
| --- | --- |

1.3.

Voorts is het van belang een zo breed mogelijk draagvlak te creëren dat ervoor zorgt dat de lidstaten deze strategie omarmen en de op EU-niveau afgesproken maatregelen consequent uitvoeren. De nationale en de Europese sociale partners moeten hierbij nauw betrokken worden. Als onderdanen van derde landen in dienst worden genomen, moet er sprake zijn van gelijke behandeling en non-discriminatie.

| 1.4. | Een cruciaal onderdeel van een samenhangend arbeidsimmigratiebeleid is het toelatingsbeleid. Dankzij gemeenschappelijke regelingen kunnen onderdanen van derde landen Europese arbeidsmarkten gemakkelijker betreden, maar deze regelingen beperken tegelijkertijd ook altijd de nationale soevereiniteit. Daarom moeten hier de voor- en nadelen van verdere harmonisatie uitgebreid aan de orde komen. Volledige harmonisatie van het toelatingsbeleid lijkt in de huidige omstandigheden niet nuttig noch noodzakelijk. |
| --- | --- |

1.4.

Een cruciaal onderdeel van een samenhangend arbeidsimmigratiebeleid is het toelatingsbeleid. Dankzij gemeenschappelijke regelingen kunnen onderdanen van derde landen Europese arbeidsmarkten gemakkelijker betreden, maar deze regelingen beperken tegelijkertijd ook altijd de nationale soevereiniteit. Daarom moeten hier de voor- en nadelen van verdere harmonisatie uitgebreid aan de orde komen. Volledige harmonisatie van het toelatingsbeleid lijkt in de huidige omstandigheden niet nuttig noch noodzakelijk.

| 1.5. | Het voorstel van de Commissie voor de herziene regeling voor de blauwe kaart gaat momenteel op dit punt te ver omdat het de lidstaten de mogelijkheid ontneemt om eigen, op hun specifieke behoeften afgestemde toegangswegen voor hoogopgeleide werknemers te handhaven. Maar het is juist om ernaar te streven om de blauwe kaart voortaan meer te gebruiken bij de toelating van hoogopgeleide vakmensen uit derde landen tot EU-landen. Vergelijkbaar met de Amerikaanse Green Card zou ze dan een symbool kunnen worden dat de EU als regio voor de immigratie van hoogopgeleide werknemers aantrekkelijk maakt. |
| --- | --- |

1.5.

Het voorstel van de Commissie voor de herziene regeling voor de blauwe kaart gaat momenteel op dit punt te ver omdat het de lidstaten de mogelijkheid ontneemt om eigen, op hun specifieke behoeften afgestemde toegangswegen voor hoogopgeleide werknemers te handhaven. Maar het is juist om ernaar te streven om de blauwe kaart voortaan meer te gebruiken bij de toelating van hoogopgeleide vakmensen uit derde landen tot EU-landen. Vergelijkbaar met de Amerikaanse Green Card zou ze dan een symbool kunnen worden dat de EU als regio voor de immigratie van hoogopgeleide werknemers aantrekkelijk maakt.

| 1.6. | In grote lijnen acht het Comité het Commissievoorstel voor de herziening van de blauwe kaart positief omdat het deze kaart als toegangsweg tot de EU aantrekkelijker maakt, en met name de mobiliteit van houders van de kaart binnen de Unie aanzienlijk verbetert. In dit verband valt toe te juichen dat er betere mogelijkheden komen voor zakelijke verblijven in andere lidstaten. |
| --- | --- |

1.6.

In grote lijnen acht het Comité het Commissievoorstel voor de herziening van de blauwe kaart positief omdat het deze kaart als toegangsweg tot de EU aantrekkelijker maakt, en met name de mobiliteit van houders van de kaart binnen de Unie aanzienlijk verbetert. In dit verband valt toe te juichen dat er betere mogelijkheden komen voor zakelijke verblijven in andere lidstaten.

| 1.7. | Ook de versoepeling van de toekenning is juist. De verlaging van de salarisgrenzen moet echter kritisch bekeken worden. Een niveau onder het gemiddelde inkomen wordt voor hoogopgeleiden afgewezen. |
| --- | --- |

1.7.

Ook de versoepeling van de toekenning is juist. De verlaging van de salarisgrenzen moet echter kritisch bekeken worden. Een niveau onder het gemiddelde inkomen wordt voor hoogopgeleiden afgewezen.

| 1.8. | Hetzelfde geldt voor de facultatieve optie om een universitair diploma te vervangen door passende beroepservaring. De verlaging van de vereiste vergelijkbare beroepservaring van vijf naar drie jaar zou tegen het licht moeten worden gehouden. Het zou nuttig zijn te verduidelijken volgens welke criteria de beoordeling plaatsvindt. |
| --- | --- |

1.8.

Hetzelfde geldt voor de facultatieve optie om een universitair diploma te vervangen door passende beroepservaring. De verlaging van de vereiste vergelijkbare beroepservaring van vijf naar drie jaar zou tegen het licht moeten worden gehouden. Het zou nuttig zijn te verduidelijken volgens welke criteria de beoordeling plaatsvindt.

2.   Context — belang van arbeidsmigratie van hoogopgeleiden voor de Europese Unie en de behoefte aan een Europese aanwervingsstrategie voor specialisten

| 2.1. | Migratiebeleid omvat diverse doelstellingen. Eén daarvan is een stabiele werknemersbasis in landen die met vergrijzing te kampen hebben. Een andere is sociale verantwoordelijkheid nemen in de wereld, bijv. in de vorm van vluchtelingen opnemen. Rekening houdend met de complexiteit van het vraagstuk is dit advies gericht op de immigratie van hoogopgeleide werknemers uit derde landen. |
| --- | --- |

2.1.

Migratiebeleid omvat diverse doelstellingen. Eén daarvan is een stabiele werknemersbasis in landen die met vergrijzing te kampen hebben. Een andere is sociale verantwoordelijkheid nemen in de wereld, bijv. in de vorm van vluchtelingen opnemen. Rekening houdend met de complexiteit van het vraagstuk is dit advies gericht op de immigratie van hoogopgeleide werknemers uit derde landen.

| 2.2. | Zonder immigratie uit derde landen zal de vergrijzing de komende twee decennia een sterke daling van de beroepsbevolking in de EU te zien geven. Tegelijkertijd zal het aantal ouderen fors toenemen. Deze ontwikkeling brengt belangrijke uitdagingen met zich mee voor de opzet van de overheidsbegrotingen, aangezien er tegenover minder (netto)betalers van bijdragen meer (netto-)ontvangers van overheidsuitkeringen staan. Bovendien dreigen er op de arbeidsmarkt knelpunten te ontstaan. |
| --- | --- |

2.2.

Zonder immigratie uit derde landen zal de vergrijzing de komende twee decennia een sterke daling van de beroepsbevolking in de EU te zien geven. Tegelijkertijd zal het aantal ouderen fors toenemen. Deze ontwikkeling brengt belangrijke uitdagingen met zich mee voor de opzet van de overheidsbegrotingen, aangezien er tegenover minder (netto)betalers van bijdragen meer (netto-)ontvangers van overheidsuitkeringen staan. Bovendien dreigen er op de arbeidsmarkt knelpunten te ontstaan.

| 2.3. | Om de negatieve gevolgen van de demografische verandering te beperken, moet in de eerste plaats het in de lidstaten bestaande potentieel van werknemers worden uitgebreid. Daarvoor moeten grote inspanningen worden geleverd, met name wat betreft sociaal achtergestelde doelgroepen, om deze voor de arbeidsmarkt te kwalificeren. Ook kan de mobiliteit binnen de Europese Unie op middellange termijn bijdragen aan een stabilisering van de basis van werknemers, vooral in de landen die getroffen worden door de demografische veranderingen. Deze intra-Europese mobiliteit wordt nog niet in die mate gebruikt als juridisch en praktisch mogelijk is. Maar beide benaderingen zullen niet volstaan. Verder is een gerichte langetermijnstrategie nodig voor meer legale immigratie van gekwalificeerde werknemers uit derde landen. |
| --- | --- |

2.3.

Om de negatieve gevolgen van de demografische verandering te beperken, moet in de eerste plaats het in de lidstaten bestaande potentieel van werknemers worden uitgebreid. Daarvoor moeten grote inspanningen worden geleverd, met name wat betreft sociaal achtergestelde doelgroepen, om deze voor de arbeidsmarkt te kwalificeren. Ook kan de mobiliteit binnen de Europese Unie op middellange termijn bijdragen aan een stabilisering van de basis van werknemers, vooral in de landen die getroffen worden door de demografische veranderingen. Deze intra-Europese mobiliteit wordt nog niet in die mate gebruikt als juridisch en praktisch mogelijk is. Maar beide benaderingen zullen niet volstaan. Verder is een gerichte langetermijnstrategie nodig voor meer legale immigratie van gekwalificeerde werknemers uit derde landen.

| 2.4. | Momenteel loopt de situatie op de arbeidsmarkt in de lidstaten zeer uiteen. Terwijl in sommige landen een tekort aan specialisten heerst, hebben andere met hoge werkloosheid te maken. Dat leidt ertoe dat ook de vraag naar immigrerende werknemers en de kansen op integratie voor migranten uit derde landen fundamenteel verschillend zijn. Daarom moeten ook de immigratiestrategieën van de lidstaten verschillend van opzet zijn. |
| --- | --- |

2.4.

Momenteel loopt de situatie op de arbeidsmarkt in de lidstaten zeer uiteen. Terwijl in sommige landen een tekort aan specialisten heerst, hebben andere met hoge werkloosheid te maken. Dat leidt ertoe dat ook de vraag naar immigrerende werknemers en de kansen op integratie voor migranten uit derde landen fundamenteel verschillend zijn. Daarom moeten ook de immigratiestrategieën van de lidstaten verschillend van opzet zijn.

| 2.5. | Tegelijk is sterkere samenwerking vereist bij het aantrekken van hoogopgeleide arbeidskrachten voor de Europese arbeidsmarkt. Anders dan laaggeschoolden kunnen zij er namelijk ook voor kiezen om zich in andere, met name Engelstalige landen te vestigen die hen ook proberen aan te trekken. Europa moet dus met deze landen concurreren. Zo kiest slechts 31 % van de hoogopgeleide migranten uit niet-EU-landen in de OESO voor een lidstaat. Belangrijke hinderpaal voor de migratie van hoogopgeleide werknemers naar de EU is een gebrek aan talenkennis. Verder zijn met name de kleinere lidstaten buiten Europa vaak nauwelijks bekend. Daarom worden zij ten onrechte als minder aantrekkelijk beschouwd. |
| --- | --- |

2.5.

Tegelijk is sterkere samenwerking vereist bij het aantrekken van hoogopgeleide arbeidskrachten voor de Europese arbeidsmarkt. Anders dan laaggeschoolden kunnen zij er namelijk ook voor kiezen om zich in andere, met name Engelstalige landen te vestigen die hen ook proberen aan te trekken. Europa moet dus met deze landen concurreren. Zo kiest slechts 31 % van de hoogopgeleide migranten uit niet-EU-landen in de OESO voor een lidstaat. Belangrijke hinderpaal voor de migratie van hoogopgeleide werknemers naar de EU is een gebrek aan talenkennis. Verder zijn met name de kleinere lidstaten buiten Europa vaak nauwelijks bekend. Daarom worden zij ten onrechte als minder aantrekkelijk beschouwd.

| 2.6. | Zo gezien is voor de EU een belangrijke taak weggelegd, nl. het bundelen en dus effectiever maken van de activiteiten van de lidstaten voor het aantrekken van hooggekwalificeerde werknemers uit derde landen. In de concurrentieslag om internationaal mobiele specialisten is het een groot voordeel als de lidstaten gezamenlijk als Europa optreden. Om de EU aantrekkelijker te maken als bestemming voor hoogopgeleide migranten uit derde landen, is een specifieke Europese aanwervingsstrategie nodig, aangezien dit de enige manier is om de positie van de EU in de mondiale concurrentiestrijd om deze arbeidskrachten te kunnen handhaven en te verbeteren. |
| --- | --- |

2.6.

Zo gezien is voor de EU een belangrijke taak weggelegd, nl. het bundelen en dus effectiever maken van de activiteiten van de lidstaten voor het aantrekken van hooggekwalificeerde werknemers uit derde landen. In de concurrentieslag om internationaal mobiele specialisten is het een groot voordeel als de lidstaten gezamenlijk als Europa optreden. Om de EU aantrekkelijker te maken als bestemming voor hoogopgeleide migranten uit derde landen, is een specifieke Europese aanwervingsstrategie nodig, aangezien dit de enige manier is om de positie van de EU in de mondiale concurrentiestrijd om deze arbeidskrachten te kunnen handhaven en te verbeteren.

| 2.7. | Het welslagen van een Europese aanwervingsstrategie hangt echter grotendeels af van de mate waarin de strategie rekening houdt met nationale omstandigheden en de mate waarin de lidstaten haar steunen. Daarom moet bij desbetreffende maatregelen in principe gestreefd worden naar een zo breed mogelijke consensus, ook in verband met het vereiste wettelijke kader voor de migratie van werknemers. |
| --- | --- |

2.7.

Het welslagen van een Europese aanwervingsstrategie hangt echter grotendeels af van de mate waarin de strategie rekening houdt met nationale omstandigheden en de mate waarin de lidstaten haar steunen. Daarom moet bij desbetreffende maatregelen in principe gestreefd worden naar een zo breed mogelijke consensus, ook in verband met het vereiste wettelijke kader voor de migratie van werknemers.

3.   Elementen van een Europese aanwervingsstrategie

| 3.1. | In het kader van een gemeenschappelijke strategie om legale immigratie van hooggekwalificeerde werknemers te bevorderen, moeten er op Europees niveau maatregelen komen voor de aanwerving en bemiddeling van werknemers uit derde landen. Een Europese talentendatabank, waar, net zoals in Eures, in immigratie geïnteresseerde werknemers uit derde landen zich met hun kwalificaties kunnen registreren en via welke zij rechtstreeks met werkgevers contact kunnen opnemen, lijkt in dit verband heel veelbelovend. De Europese aanwervingsstrategie dient verder het volgende te omvatten: beschikbaarstelling van informatie over de Europese Unie, de relevante immigratiebepalingen en de situatie op de arbeidsmarkt in de lidstaten. Verder behoren hiertoe: een adequaat kader voor de mobiliteit van werknemers uit derde landen binnen de EU, een gecoördineerde aanpak van de erkenning van kwalificaties uit derde landen en de opzet van een Europese welkomstcultuur die vijandigheid van de lokale bevolking jegens immigranten bestrijdt. Dit kader moet met de inbreng van de nationale en Europese sociale partners uitgewerkt worden. |
| --- | --- |

3.1.

In het kader van een gemeenschappelijke strategie om legale immigratie van hooggekwalificeerde werknemers te bevorderen, moeten er op Europees niveau maatregelen komen voor de aanwerving en bemiddeling van werknemers uit derde landen. Een Europese talentendatabank, waar, net zoals in Eures, in immigratie geïnteresseerde werknemers uit derde landen zich met hun kwalificaties kunnen registreren en via welke zij rechtstreeks met werkgevers contact kunnen opnemen, lijkt in dit verband heel veelbelovend. De Europese aanwervingsstrategie dient verder het volgende te omvatten: beschikbaarstelling van informatie over de Europese Unie, de relevante immigratiebepalingen en de situatie op de arbeidsmarkt in de lidstaten. Verder behoren hiertoe: een adequaat kader voor de mobiliteit van werknemers uit derde landen binnen de EU, een gecoördineerde aanpak van de erkenning van kwalificaties uit derde landen en de opzet van een Europese welkomstcultuur die vijandigheid van de lokale bevolking jegens immigranten bestrijdt. Dit kader moet met de inbreng van de nationale en Europese sociale partners uitgewerkt worden.

| 3.2. | Bij een strategie ter bevordering van legale immigratie van hoogopgeleide werknemers uit derde landen moet niet alleen worden gedacht aan personen die al volledig opgeleid naar de lidstaten komen, maar ook aan degenen die hier eerst hun studie of een deel daarvan afronden. Bijzonder welkom in dit verband zijn de in de nieuwe richtlijn inzake het verblijf voor studie en onderzoek (Richtlijn (EU) 2016/801) overeengekomen versoepeling ten aanzien van aanvullende arbeid door studerenden en de mogelijkheid om na voltooiing van de studie ten minste negen maanden in het land te blijven om werk te zoeken. Dit dient gepaard te gaan met doelgerichte informatie en advies aan de universiteiten, die studenten uit derde landen informeren over hun vooruitzichten op de arbeidsmarkt in de EU. |
| --- | --- |

3.2.

Bij een strategie ter bevordering van legale immigratie van hoogopgeleide werknemers uit derde landen moet niet alleen worden gedacht aan personen die al volledig opgeleid naar de lidstaten komen, maar ook aan degenen die hier eerst hun studie of een deel daarvan afronden. Bijzonder welkom in dit verband zijn de in de nieuwe richtlijn inzake het verblijf voor studie en onderzoek (Richtlijn (EU) 2016/801) overeengekomen versoepeling ten aanzien van aanvullende arbeid door studerenden en de mogelijkheid om na voltooiing van de studie ten minste negen maanden in het land te blijven om werk te zoeken. Dit dient gepaard te gaan met doelgerichte informatie en advies aan de universiteiten, die studenten uit derde landen informeren over hun vooruitzichten op de arbeidsmarkt in de EU.

| 3.3. | Legaal in de EU toegelaten onderdanen van derde landen mogen niet worden gediscrimineerd. Zij moeten vooral betaald worden als plaatselijke werknemers en gelijke arbeidsvoorwaarden genieten. |
| --- | --- |

3.3.

Legaal in de EU toegelaten onderdanen van derde landen mogen niet worden gediscrimineerd. Zij moeten vooral betaald worden als plaatselijke werknemers en gelijke arbeidsvoorwaarden genieten.

| 3.4. | Bij de aanwerving van werknemers met een afgeronde opleiding moet heel omzichtig te werk worden gegaan, omdat in veel mogelijke landen van oorsprong zelf ook een tekort aan hooggeschoolde arbeidskrachten bestaat. Kennisvlucht moet worden voorkomen. Tijdelijke immigratie van geschoolde werknemers kan echter in het kader van brain circulation bijdragen tot de economische ontwikkeling in deze landen. Dan moet worden gegarandeerd dat een tijdelijke terugkeer naar het land van herkomst niet automatisch leidt tot het verstrijken van de bestaande werkvergunning in de lidstaat. In ieder geval moet een specifieke strategie voor het aantrekken van gekwalificeerde werknemers uit minder ontwikkelde landen vergezeld gaan van ontwikkelingsmaatregelen die de landen van oorsprong onder meer helpen bij de verdere uitbouw van hun onderwijsstelsels. Deze maatregelen moeten gekoppeld worden aan de belangen van de landen van herkomst en mogen er niet toe leiden dat de groep eventueel voor aanwerving geschikte gekwalificeerde vakmensen uit deze landen toeneemt. |
| --- | --- |

3.4.

Bij de aanwerving van werknemers met een afgeronde opleiding moet heel omzichtig te werk worden gegaan, omdat in veel mogelijke landen van oorsprong zelf ook een tekort aan hooggeschoolde arbeidskrachten bestaat. Kennisvlucht moet worden voorkomen. Tijdelijke immigratie van geschoolde werknemers kan echter in het kader van brain circulation bijdragen tot de economische ontwikkeling in deze landen. Dan moet worden gegarandeerd dat een tijdelijke terugkeer naar het land van herkomst niet automatisch leidt tot het verstrijken van de bestaande werkvergunning in de lidstaat. In ieder geval moet een specifieke strategie voor het aantrekken van gekwalificeerde werknemers uit minder ontwikkelde landen vergezeld gaan van ontwikkelingsmaatregelen die de landen van oorsprong onder meer helpen bij de verdere uitbouw van hun onderwijsstelsels. Deze maatregelen moeten gekoppeld worden aan de belangen van de landen van herkomst en mogen er niet toe leiden dat de groep eventueel voor aanwerving geschikte gekwalificeerde vakmensen uit deze landen toeneemt.

| 3.5. | Om de illegale immigratie te beperken, is de EU van plan om meer specifieke migratiepartnerschappen te sluiten met belangrijke landen van herkomst en doorreis. Zulke partnerschappen moeten ook worden gebruikt om legale migratie aan te moedigen. Tot dusver wordt hiervan in het kader van migratiepartnerschappen nauwelijks gebruikgemaakt. Daarbij kunnen gerichte maatregelen worden afgesproken om de opleidingen in de partnerlanden te ontwikkelen en om de (eventueel via quota vastgelegde) migratie naar Europa te vereenvoudigen. Hiermee kan ook de illegale migratie worden bestreden, omdat zo vele, in migratie geïnteresseerden een legaal alternatief aangereikt krijgen, waarvoor doorgaans verdere investeringen in opleiding zijn vereist, hetgeen positieve gevolgen kan hebben voor het opleidingsniveau in de landen van herkomst. |
| --- | --- |

3.5.

Om de illegale immigratie te beperken, is de EU van plan om meer specifieke migratiepartnerschappen te sluiten met belangrijke landen van herkomst en doorreis. Zulke partnerschappen moeten ook worden gebruikt om legale migratie aan te moedigen. Tot dusver wordt hiervan in het kader van migratiepartnerschappen nauwelijks gebruikgemaakt. Daarbij kunnen gerichte maatregelen worden afgesproken om de opleidingen in de partnerlanden te ontwikkelen en om de (eventueel via quota vastgelegde) migratie naar Europa te vereenvoudigen. Hiermee kan ook de illegale migratie worden bestreden, omdat zo vele, in migratie geïnteresseerden een legaal alternatief aangereikt krijgen, waarvoor doorgaans verdere investeringen in opleiding zijn vereist, hetgeen positieve gevolgen kan hebben voor het opleidingsniveau in de landen van herkomst.

4.   Behoeften en beperkingen van een uniform toelatingsbeleid

| 4.1. | Het toelatingsbeleid is een belangrijk onderdeel van het beleid inzake arbeidsmigratie. Dit regelt niet alleen de toegang van onderdanen van derde landen tot de arbeidsmarkt van de betrokken lidstaat, maar ook de mate waarin zij binnen de EU mobiel kunnen zijn en of zij gezinsleden kunnen meebrengen of later kunnen laten overkomen. Ook deze aspecten zijn voor de aantrekkelijkheid van de EU voor hoogopgeleide werknemers uit derde landen van groot belang. |
| --- | --- |

4.1.

Het toelatingsbeleid is een belangrijk onderdeel van het beleid inzake arbeidsmigratie. Dit regelt niet alleen de toegang van onderdanen van derde landen tot de arbeidsmarkt van de betrokken lidstaat, maar ook de mate waarin zij binnen de EU mobiel kunnen zijn en of zij gezinsleden kunnen meebrengen of later kunnen laten overkomen. Ook deze aspecten zijn voor de aantrekkelijkheid van de EU voor hoogopgeleide werknemers uit derde landen van groot belang.

| 4.2. | De vaststelling van voor de hele EU geldende uniforme regelingen voor de verlening van verblijfsvergunningen is altijd een forse ingreep in de nationale soevereiniteit. De ingreep wordt daarbij des te forser naarmate het nationale kader voor het verblijfsrecht sterker geharmoniseerd wordt en naarmate er minder speelruimte voor de lidstaten overblijft. Daarom moet aan het besluit over uniforme toelatingscriteria in beginsel een uitvoerige discussie voorafgaan over de voordelen van in de gehele EU geldende regels en de uiteenlopende nationale behoeften en belangen. |
| --- | --- |

4.2.

De vaststelling van voor de hele EU geldende uniforme regelingen voor de verlening van verblijfsvergunningen is altijd een forse ingreep in de nationale soevereiniteit. De ingreep wordt daarbij des te forser naarmate het nationale kader voor het verblijfsrecht sterker geharmoniseerd wordt en naarmate er minder speelruimte voor de lidstaten overblijft. Daarom moet aan het besluit over uniforme toelatingscriteria in beginsel een uitvoerige discussie voorafgaan over de voordelen van in de gehele EU geldende regels en de uiteenlopende nationale behoeften en belangen.

| 4.3. | De behoeften aan werknemers uit derde landen lopen tussen de lidstaten heel sterk uiteen. Artikel 79 VWEU biedt de EU terecht de optie om een gemeenschappelijk immigratiebeleid uit te werken, maar laat het recht van de lidstaten om een nationaal toelatingsbeleid vast te leggen onverlet. Nationale toelatingscriteria voor de arbeidsmigratie uit derde landen zijn immers doorgaans beter afgestemd op de kenmerken van de nationale arbeidsmarkten. Ook arbeidsmarkttoetsen kunnen voor de sturing van arbeidsmigratie van belang zijn; deze moeten voorbehouden blijven aan de lidstaten. |
| --- | --- |

4.3.

De behoeften aan werknemers uit derde landen lopen tussen de lidstaten heel sterk uiteen. Artikel 79 VWEU biedt de EU terecht de optie om een gemeenschappelijk immigratiebeleid uit te werken, maar laat het recht van de lidstaten om een nationaal toelatingsbeleid vast te leggen onverlet. Nationale toelatingscriteria voor de arbeidsmigratie uit derde landen zijn immers doorgaans beter afgestemd op de kenmerken van de nationale arbeidsmarkten. Ook arbeidsmarkttoetsen kunnen voor de sturing van arbeidsmigratie van belang zijn; deze moeten voorbehouden blijven aan de lidstaten.

| 4.4. | Niettemin is een gemeenschappelijk kader dringend geboden omdat de economieën van de lidstaten van de EU in verband met de interne markt heel nauw met elkaar verweven zijn. Zo hebben veel ondernemingen productielocaties in diverse EU-landen en bieden zij hun goederen en diensten in de hele EU aan. Tegelijkertijd moeten bedrijven ook vaak werknemers uit derde landen met specifieke kwalificaties kortstondig in verschillende EU-landen inzetten. Als zij niet onder het toepassingsgebied van de richtlijn betreffende overplaatsing binnen een onderneming vallen (zgn. ICT-richtlijn) en als de verblijfsvergunning geen recht biedt op werk in een andere lidstaat, wordt de inzet van onderdanen van derde landen lastig. Dergelijke problemen ervaren ook migranten die in één lidstaat zelfstandig zijn en met hun onderneming in diverse lidstaten werkzaam willen of moeten zijn. Met deze behoefte aan mobiliteit voor hooggekwalificeerde onderdanen van derde landen moet zonder meer rekening worden gehouden. |
| --- | --- |

4.4.

Niettemin is een gemeenschappelijk kader dringend geboden omdat de economieën van de lidstaten van de EU in verband met de interne markt heel nauw met elkaar verweven zijn. Zo hebben veel ondernemingen productielocaties in diverse EU-landen en bieden zij hun goederen en diensten in de hele EU aan. Tegelijkertijd moeten bedrijven ook vaak werknemers uit derde landen met specifieke kwalificaties kortstondig in verschillende EU-landen inzetten. Als zij niet onder het toepassingsgebied van de richtlijn betreffende overplaatsing binnen een onderneming vallen (zgn. ICT-richtlijn) en als de verblijfsvergunning geen recht biedt op werk in een andere lidstaat, wordt de inzet van onderdanen van derde landen lastig. Dergelijke problemen ervaren ook migranten die in één lidstaat zelfstandig zijn en met hun onderneming in diverse lidstaten werkzaam willen of moeten zijn. Met deze behoefte aan mobiliteit voor hooggekwalificeerde onderdanen van derde landen moet zonder meer rekening worden gehouden.

5.   Ervaringen met de Europese blauwe kaart en de behoefte aan hervorming

| 5.1. | Samen met andere instrumenten is de Europese blauwe kaart een belangrijk onderdeel van een gemeenschappelijke strategie voor de aanwerving van hoogopgeleide werknemers. Zij biedt tal van opties voor de aanwerving van geschoolde werknemers uit derde landen, omdat ze net als de Amerikaanse Green Card uit kan groeien tot een marketinginstrument dat de EU als migratieregio kan promoten. Zij maakt het voorts voor in migratie geïnteresseerde werknemers eenvoudiger om hun kansen op toegang tot de Europese arbeidsmarkt in te schatten omdat in alle lidstaten, tenminste wat de opzet betreft, dezelfde criteria gelden. Zo kan de kaart ook de immigratie naar de EU stimuleren. |
| --- | --- |

5.1.

Samen met andere instrumenten is de Europese blauwe kaart een belangrijk onderdeel van een gemeenschappelijke strategie voor de aanwerving van hoogopgeleide werknemers. Zij biedt tal van opties voor de aanwerving van geschoolde werknemers uit derde landen, omdat ze net als de Amerikaanse Green Card uit kan groeien tot een marketinginstrument dat de EU als migratieregio kan promoten. Zij maakt het voorts voor in migratie geïnteresseerde werknemers eenvoudiger om hun kansen op toegang tot de Europese arbeidsmarkt in te schatten omdat in alle lidstaten, tenminste wat de opzet betreft, dezelfde criteria gelden. Zo kan de kaart ook de immigratie naar de EU stimuleren.

| 5.2. | De blauwe kaart heeft in de verschillende lidstaten echter wisselend succes. Terwijl ze in één land, bijv. Duitsland, een belangrijk onderdeel is van de strategie voor de aanwerving van werknemers, gebruiken andere landen de kaart niet of nauwelijks en houden zij het hoofdzakelijk op nationale verblijfsvergunningen. In 2015 werden circa 14 600 van de 16 800 voor het eerst toegewezen blauwe kaarten in Duitsland afgegeven. Dit komt overeen met een aandeel van bijna 90 %. In geen enkele andere lidstaat waren er meer dan 1 000 uitgereikt. In een aantal lidstaten werden zelfs minder dan twintig blauwe kaarten afgegeven. Hiertoe behoren ook landen met een relatief gunstige situatie op de arbeidsmarkt, zoals Nederland en Zweden. |
| --- | --- |

5.2.

De blauwe kaart heeft in de verschillende lidstaten echter wisselend succes. Terwijl ze in één land, bijv. Duitsland, een belangrijk onderdeel is van de strategie voor de aanwerving van werknemers, gebruiken andere landen de kaart niet of nauwelijks en houden zij het hoofdzakelijk op nationale verblijfsvergunningen. In 2015 werden circa 14 600 van de 16 800 voor het eerst toegewezen blauwe kaarten in Duitsland afgegeven. Dit komt overeen met een aandeel van bijna 90 %. In geen enkele andere lidstaat waren er meer dan 1 000 uitgereikt. In een aantal lidstaten werden zelfs minder dan twintig blauwe kaarten afgegeven. Hiertoe behoren ook landen met een relatief gunstige situatie op de arbeidsmarkt, zoals Nederland en Zweden.

| 5.3. | Veel lidstaten gebruiken de Europese blauwe kaart dus niet als strategisch instrument om hooggekwalificeerde werknemers uit derde landen aan te trekken. Dat leidt ertoe dat de blauwe kaart door in migratie geïnteresseerde werknemers uit derde landen ook niet als symbool van het gemeenschappelijke migratiebeleid van de EU als geheel wordt gezien, en haar potentieel bijgevolg niet kan ontwikkelen. Tegen deze achtergrond heeft de Commissie een voorstel tot hervorming van de Europese blauwe kaart gepresenteerd. |
| --- | --- |

5.3.

Veel lidstaten gebruiken de Europese blauwe kaart dus niet als strategisch instrument om hooggekwalificeerde werknemers uit derde landen aan te trekken. Dat leidt ertoe dat de blauwe kaart door in migratie geïnteresseerde werknemers uit derde landen ook niet als symbool van het gemeenschappelijke migratiebeleid van de EU als geheel wordt gezien, en haar potentieel bijgevolg niet kan ontwikkelen. Tegen deze achtergrond heeft de Commissie een voorstel tot hervorming van de Europese blauwe kaart gepresenteerd.

| 5.4. | Grosso modo is het voorstel van de Commissie voor de herziening van de blauwe kaart positief, omdat het belangrijke aspecten als afstemming op andere nationale verblijfsvergunningen, mobiliteit van beroepsbeoefenaren uit derde landen binnen de EU en eenvoudiger toewijzingscriteria wil behandelen en hiervoor oplossingen wil bieden. Belangrijke aanpassingen zijn echter nog op hun plaats. |
| --- | --- |

5.4.

Grosso modo is het voorstel van de Commissie voor de herziening van de blauwe kaart positief, omdat het belangrijke aspecten als afstemming op andere nationale verblijfsvergunningen, mobiliteit van beroepsbeoefenaren uit derde landen binnen de EU en eenvoudiger toewijzingscriteria wil behandelen en hiervoor oplossingen wil bieden. Belangrijke aanpassingen zijn echter nog op hun plaats.

| 5.5. | Volgens het voorstel van de Commissie mogen voortaan aan hoogopgeleide arbeidsmigranten uitsluitend Europese blauwe kaarten (en geen andere verblijfsvergunningen) worden toegekend. Slechts bijzondere beroepsgroepen, zoals zelfstandigen en wetenschappers, zijn van het voorstel uitgezonderd. De starheid maakt het voor de lidstaten moeilijk om hun immigratiebeleid af te stemmen op de behoefte aan werknemers en om gericht in te spelen op bijzondere knelpunten. Een strikt verbod op toegangsopties voor hooggekwalificeerde werknemers zou dus niet tot de gewenste resultaten leiden. Veeleer moeten de lidstaten de mogelijkheid hebben om de nationale regelingen te handhaven. |
| --- | --- |

5.5.

Volgens het voorstel van de Commissie mogen voortaan aan hoogopgeleide arbeidsmigranten uitsluitend Europese blauwe kaarten (en geen andere verblijfsvergunningen) worden toegekend. Slechts bijzondere beroepsgroepen, zoals zelfstandigen en wetenschappers, zijn van het voorstel uitgezonderd. De starheid maakt het voor de lidstaten moeilijk om hun immigratiebeleid af te stemmen op de behoefte aan werknemers en om gericht in te spelen op bijzondere knelpunten. Een strikt verbod op toegangsopties voor hooggekwalificeerde werknemers zou dus niet tot de gewenste resultaten leiden. Veeleer moeten de lidstaten de mogelijkheid hebben om de nationale regelingen te handhaven.

| 5.6. | Desalniettemin moet de Europese blauwe kaart steviger in het toelatingsbeleid van de lidstaten verankerd worden. Hiertoe dient in de overwegingen van de richtlijn een passage te worden opgenomen waarin de lidstaten worden verzocht eerder een blauwe kaart dan een nationale verblijfsvergunning toe te kennen, mits de kandidaat in kwestie aan de criteria voldoet. Dan zou de nationale speelruimte niet zo sterk beperkt worden als bij een verbod op andere vergunningen. Voorts is het zo dat het welslagen van de blauwe kaart niet alleen afhangt van desbetreffende regelingen in de EU-richtlijn; het is ook nodig dat de lidstaten zich duidelijk uitspreken vóór deze kaart. De kaart kan pas een succes worden als de lidstaten de meerwaarde ervan inzien. |
| --- | --- |

5.6.

Desalniettemin moet de Europese blauwe kaart steviger in het toelatingsbeleid van de lidstaten verankerd worden. Hiertoe dient in de overwegingen van de richtlijn een passage te worden opgenomen waarin de lidstaten worden verzocht eerder een blauwe kaart dan een nationale verblijfsvergunning toe te kennen, mits de kandidaat in kwestie aan de criteria voldoet. Dan zou de nationale speelruimte niet zo sterk beperkt worden als bij een verbod op andere vergunningen. Voorts is het zo dat het welslagen van de blauwe kaart niet alleen afhangt van desbetreffende regelingen in de EU-richtlijn; het is ook nodig dat de lidstaten zich duidelijk uitspreken vóór deze kaart. De kaart kan pas een succes worden als de lidstaten de meerwaarde ervan inzien.

| 5.7. | Het verlagen van de salarisgrenzen is zinvol, maar het voorstel van de Commissie gaat te ver. |
| --- | --- |

5.7.

Het verlagen van de salarisgrenzen is zinvol, maar het voorstel van de Commissie gaat te ver.

| 5.7.1. | De huidige grenzen van ten minste 1,5 maal het gemiddelde brutojaarsalaris resp. 1,2 maal in knelpuntberoepen kunnen in sommige lidstaten in het bijzonder voor nieuwkomers op de markt een belemmering zijn. Daarom kan een verlaging van deze drempels een positieve stap zijn, waar de vakbonden echter kritisch tegenover staan. Vanuit de optiek van het EESC moet gewaarborgd worden dat hooggekwalificeerde nieuwkomers in ieder geval niet minder betaald krijgen dan het gemiddelde salaris. De grens van 0,8 in het Commissievoorstel is te laag. |
| --- | --- |

5.7.1.

De huidige grenzen van ten minste 1,5 maal het gemiddelde brutojaarsalaris resp. 1,2 maal in knelpuntberoepen kunnen in sommige lidstaten in het bijzonder voor nieuwkomers op de markt een belemmering zijn. Daarom kan een verlaging van deze drempels een positieve stap zijn, waar de vakbonden echter kritisch tegenover staan. Vanuit de optiek van het EESC moet gewaarborgd worden dat hooggekwalificeerde nieuwkomers in ieder geval niet minder betaald krijgen dan het gemiddelde salaris. De grens van 0,8 in het Commissievoorstel is te laag.

| 5.7.2. | Deze verwachting is erop gebaseerd dat in de berekening van het gemiddelde brutosalaris alle werknemers worden meegenomen en dat hoogopgeleiden ook als nieuwkomer in een bij de kwalificaties passend beroep doorgaans een boven het gemiddelde liggend salaris moeten kunnen bereiken. Bestaan er in een lidstaat knelpuntberoepen, dan is het vaststellen van naar verhouding lage salarisgrenzen voor de toekenning van een blauwe kaart zinvol; is er veel werkloosheid, ook onder hoogopgeleiden, dan zijn in de regel hogere grenzen zinvol. Verder mag niet de indruk ontstaan dat de blauwe kaart bedoeld is om „goedkope” arbeidskrachten naar de EU te halen. Dit kan ook nadelig uitpakken voor de nodige acceptatie van de regeling. |
| --- | --- |

5.7.2.

Deze verwachting is erop gebaseerd dat in de berekening van het gemiddelde brutosalaris alle werknemers worden meegenomen en dat hoogopgeleiden ook als nieuwkomer in een bij de kwalificaties passend beroep doorgaans een boven het gemiddelde liggend salaris moeten kunnen bereiken. Bestaan er in een lidstaat knelpuntberoepen, dan is het vaststellen van naar verhouding lage salarisgrenzen voor de toekenning van een blauwe kaart zinvol; is er veel werkloosheid, ook onder hoogopgeleiden, dan zijn in de regel hogere grenzen zinvol. Verder mag niet de indruk ontstaan dat de blauwe kaart bedoeld is om „goedkope” arbeidskrachten naar de EU te halen. Dit kan ook nadelig uitpakken voor de nodige acceptatie van de regeling.

| 5.7.3. | Bovendien moet worden opgemerkt dat de richtlijn nog steeds niet duidelijk regelt hoe het in aanmerking te nemen gemiddelde inkomen moet worden berekend, wat grote invloed kan hebben op de meest recente salarisgrenzen. |
| --- | --- |

5.7.3.

Bovendien moet worden opgemerkt dat de richtlijn nog steeds niet duidelijk regelt hoe het in aanmerking te nemen gemiddelde inkomen moet worden berekend, wat grote invloed kan hebben op de meest recente salarisgrenzen.

| 5.8. | De geplande verdere vereenvoudigingen in de toekenning van een Europese blauwe kaart zijn toe te juichen. |
| --- | --- |

5.8.

De geplande verdere vereenvoudigingen in de toekenning van een Europese blauwe kaart zijn toe te juichen.

| 5.8.1. | De door de Commissie voorgestelde verlaging van de minimumduur van twaalf naar zes maanden van het contract dat voor de Europese blauwe kaart moeten worden ingediend, is een positieve stap omdat het voor werkgevers die twijfelen aan de daadwerkelijke capaciteit van een hooggekwalificeerde onderdaan van een derde land gemakkelijker wordt om een arbeidsovereenkomst te sluiten, hetgeen de migratie bevordert. |
| --- | --- |

5.8.1.

De door de Commissie voorgestelde verlaging van de minimumduur van twaalf naar zes maanden van het contract dat voor de Europese blauwe kaart moeten worden ingediend, is een positieve stap omdat het voor werkgevers die twijfelen aan de daadwerkelijke capaciteit van een hooggekwalificeerde onderdaan van een derde land gemakkelijker wordt om een arbeidsovereenkomst te sluiten, hetgeen de migratie bevordert.

| 5.8.2. | Ook de gehandhaafde optie om een universitair diploma te vervangen door relevante beroepservaring valt toe te juichen, maar moet facultatief blijven. Ook de beperking van de vereiste vergelijkbare beroepservaring van vijf naar drie jaar moet heroverwogen worden. In dit verband zou het ook zinvol zijn om aan te geven volgens welke criteria de beoordeling plaatsvindt om al te zeer uiteenlopende interpretaties door de lidstaten te vermijden. |
| --- | --- |

5.8.2.

Ook de gehandhaafde optie om een universitair diploma te vervangen door relevante beroepservaring valt toe te juichen, maar moet facultatief blijven. Ook de beperking van de vereiste vergelijkbare beroepservaring van vijf naar drie jaar moet heroverwogen worden. In dit verband zou het ook zinvol zijn om aan te geven volgens welke criteria de beoordeling plaatsvindt om al te zeer uiteenlopende interpretaties door de lidstaten te vermijden.

| 5.8.3. | Openstelling van de blauwe kaart voor beschermde personen uit derde landen die aan de eisen voor gekwalificeerde migratie voldoen, is zinvol want hoogopgeleide vluchtelingen dienen gemakkelijker toegang tot de arbeidsmarkt te krijgen. |
| --- | --- |

5.8.3.

Openstelling van de blauwe kaart voor beschermde personen uit derde landen die aan de eisen voor gekwalificeerde migratie voldoen, is zinvol want hoogopgeleide vluchtelingen dienen gemakkelijker toegang tot de arbeidsmarkt te krijgen.

| 5.9. | De nieuwe regels voor de mobiliteit van blauwekaarthouders binnen de EU zijn een belangrijk besluit. |
| --- | --- |

5.9.

De nieuwe regels voor de mobiliteit van blauwekaarthouders binnen de EU zijn een belangrijk besluit.

| 5.9.1. | Hoogopgeleide werknemers mensen moeten, indien nodig, voor korte perioden in andere EU-lidstaten ingezet kunnen worden. Daarom is de door de Commissie voorgestelde duidelijke regeling voor zakelijk verblijf in andere lidstaten een belangrijke stap in de goede richting. De voorgestelde maximumduur van 90 dagen binnen een marge van 180 dagen moet echter met mensen uit de praktijk nader bekeken worden. |
| --- | --- |

5.9.1.

Hoogopgeleide werknemers mensen moeten, indien nodig, voor korte perioden in andere EU-lidstaten ingezet kunnen worden. Daarom is de door de Commissie voorgestelde duidelijke regeling voor zakelijk verblijf in andere lidstaten een belangrijke stap in de goede richting. De voorgestelde maximumduur van 90 dagen binnen een marge van 180 dagen moet echter met mensen uit de praktijk nader bekeken worden.

| 5.9.2. | De optie om na één jaar zonder uitgebreide controle van de kwalificaties in een andere lidstaat een blauwe kaart aan te vragen, is een hart onder de riem voor de bevordering van de mobiliteit binnen de EU. |
| --- | --- |

5.9.2.

De optie om na één jaar zonder uitgebreide controle van de kwalificaties in een andere lidstaat een blauwe kaart aan te vragen, is een hart onder de riem voor de bevordering van de mobiliteit binnen de EU.

6.   Integratiebeleid als belangrijk onderdeel van de Europese strategie voor de aanwerving van hoogopgeleide werknemers

| 6.1. | Om gelet op de demografische veranderingen de basis aan goedopgeleide werknemers in Europa te waarborgen, is het onvoldoende om genoeg geschoolde werknemers uit derde landen voor migratie te werven. Zij moeten ook goede vooruitzichten op integratie worden geboden zodat zij hun kansen op de Europese arbeidsmarkt volledig kunnen benutten en voor een langdurig verblijf in Europa kunnen kiezen. Daarom is het door de Commissie voorgelegde actieplan voor integratie toe te juichen, ook met het oog op de arbeidsmigratie. |
| --- | --- |

6.1.

Om gelet op de demografische veranderingen de basis aan goedopgeleide werknemers in Europa te waarborgen, is het onvoldoende om genoeg geschoolde werknemers uit derde landen voor migratie te werven. Zij moeten ook goede vooruitzichten op integratie worden geboden zodat zij hun kansen op de Europese arbeidsmarkt volledig kunnen benutten en voor een langdurig verblijf in Europa kunnen kiezen. Daarom is het door de Commissie voorgelegde actieplan voor integratie toe te juichen, ook met het oog op de arbeidsmigratie.

| 6.2. | Elke vorm van gewenste immigratie weerspiegelt tegelijk de afwijzing van racisme en vreemdelingenhaat. Dit strookt met de waarden van de EU en is een leidend beginsel voor het beleid en de samenleving. |
| --- | --- |

6.2.

Elke vorm van gewenste immigratie weerspiegelt tegelijk de afwijzing van racisme en vreemdelingenhaat. Dit strookt met de waarden van de EU en is een leidend beginsel voor het beleid en de samenleving.

| 6.3. | Groot pluspunt is dat het integratieplan aandacht besteedt aan de tijd vóór de aankomst in Europa; een belangrijke basis voor succesvolle integratie wordt reeds vóór de aankomst in het land van bestemming gelegd. Dat geldt met name voor de taalverwerving. Terwijl taalcursussen en andere, op eventuele migratie naar de EU gerichte opleidingen de carrièremogelijkheden in de EU verbeteren, maken zij de EU voor deelnemende mensen uit derde landen ook als bestemming aantrekkelijker. Zo kunnen zij ook rechtstreeks bijdragen aan de bevordering van de aanwerving van hoogopgeleide werknemers uit derde landen. |
| --- | --- |

6.3.

Groot pluspunt is dat het integratieplan aandacht besteedt aan de tijd vóór de aankomst in Europa; een belangrijke basis voor succesvolle integratie wordt reeds vóór de aankomst in het land van bestemming gelegd. Dat geldt met name voor de taalverwerving. Terwijl taalcursussen en andere, op eventuele migratie naar de EU gerichte opleidingen de carrièremogelijkheden in de EU verbeteren, maken zij de EU voor deelnemende mensen uit derde landen ook als bestemming aantrekkelijker. Zo kunnen zij ook rechtstreeks bijdragen aan de bevordering van de aanwerving van hoogopgeleide werknemers uit derde landen.

| 6.4. | Hoewel het integratieplan specifieke acties voor hooggekwalificeerde personen bevat, zoals nauwere samenwerking voor de erkenning van buitenlandse diploma’s, is het plan in wezen gericht op andere groepen arbeidsmigranten die meer behoefte aan ondersteuning hebben. Hetgeen ook juist is. Desalniettemin moet een gemeenschappelijke strategie voor het aantrekken van hoogopgeleide werknemers uit derde landen, afgezien van het bestaande integratieplan, gerichte integratieaanbiedingen voor hooggekwalificeerden bundelen. In dit verband zij verwezen naar de aanbevelingen van het Europees Forum inzake migratie van april 2016. |
| --- | --- |

6.4.

Hoewel het integratieplan specifieke acties voor hooggekwalificeerde personen bevat, zoals nauwere samenwerking voor de erkenning van buitenlandse diploma’s, is het plan in wezen gericht op andere groepen arbeidsmigranten die meer behoefte aan ondersteuning hebben. Hetgeen ook juist is. Desalniettemin moet een gemeenschappelijke strategie voor het aantrekken van hoogopgeleide werknemers uit derde landen, afgezien van het bestaande integratieplan, gerichte integratieaanbiedingen voor hooggekwalificeerden bundelen. In dit verband zij verwezen naar de aanbevelingen van het Europees Forum inzake migratie van april 2016.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/81 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/81

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten

(COM(2016) 128 final — 2016/0070 (COD))

(2017/C 075/15)

| Rapporteurs: | Vladimíra DRBALOVÁ en Ellen NYGREN |
| --- | --- |

Rapporteurs:

Vladimíra DRBALOVÁ en Ellen NYGREN

| Raadpleging | Europees Parlement, 11.4.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 22.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 180/84/30 |

Raadpleging

Europees Parlement, 11.4.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

22.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

180/84/30

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) waardeert de inzet van de Europese Commissie voor de totstandbrenging van een diepere en eerlijkere interne markt als een van de voornaamste prioriteiten van haar mandaat, alsook haar inspanningen om de grensoverschrijdende verlening van diensten een extra impuls te geven door middel van het investeringsplan voor Europa. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) waardeert de inzet van de Europese Commissie voor de totstandbrenging van een diepere en eerlijkere interne markt als een van de voornaamste prioriteiten van haar mandaat, alsook haar inspanningen om de grensoverschrijdende verlening van diensten een extra impuls te geven door middel van het investeringsplan voor Europa.

| 1.2. | Het EESC steunt tevens het besluit van de Commissie tot invoering van Richtlijn 2014/67/EU (1) (de handhavingsrichtlijn) met het oog op een betere gemeenschappelijke interpretatie en toepassing van Richtlijn 96/71/EG (2) (de detacheringsrichtlijn). |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC steunt tevens het besluit van de Commissie tot invoering van Richtlijn 2014/67/EU (1) (de handhavingsrichtlijn) met het oog op een betere gemeenschappelijke interpretatie en toepassing van Richtlijn 96/71/EG (2) (de detacheringsrichtlijn).

| 1.3. | De handhavingsrichtlijn en het huidige voorstel voor een gerichte herziening van de detacheringsrichtlijn hebben betrekking op verschillende aspecten van de inzet van detacheringskrachten. Zij vullen elkaar niet alleen aan, de resultaten die de tenuitvoerlegging van de handhavingsrichtlijn naar verwachting zal opleveren kunnen ook een duidelijker beeld geven van de werkelijke situatie. |
| --- | --- |

1.3.

De handhavingsrichtlijn en het huidige voorstel voor een gerichte herziening van de detacheringsrichtlijn hebben betrekking op verschillende aspecten van de inzet van detacheringskrachten. Zij vullen elkaar niet alleen aan, de resultaten die de tenuitvoerlegging van de handhavingsrichtlijn naar verwachting zal opleveren kunnen ook een duidelijker beeld geven van de werkelijke situatie.

| 1.4. | Het EESC staat in beginsel achter het voorstel van de Commissie om de detacheringsrichtlijn te herzien. Het principe gelijke beloning voor gelijk werk op dezelfde plaats is de hoeksteen van de pijler voor sociale rechten in Europa. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC staat in beginsel achter het voorstel van de Commissie om de detacheringsrichtlijn te herzien. Het principe gelijke beloning voor gelijk werk op dezelfde plaats is de hoeksteen van de pijler voor sociale rechten in Europa.

| 1.5. | Het EESC is van mening dat collectieve overeenkomsten de maatstaf zijn voor de salarisschalen. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is van mening dat collectieve overeenkomsten de maatstaf zijn voor de salarisschalen.

| 1.6. | Het Comité wijst erop dat voorbij is gegaan aan de exclusieve rol van de sociale partners en vraagt zich af waarom er geen behoorlijk overleg heeft plaatsgevonden, zoals voorzien in artikel 154, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). |
| --- | --- |

1.6.

Het Comité wijst erop dat voorbij is gegaan aan de exclusieve rol van de sociale partners en vraagt zich af waarom er geen behoorlijk overleg heeft plaatsgevonden, zoals voorzien in artikel 154, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).

| 1.7. | Het is verheugend dat de Commissie de maximale duur van de detachering concreet vastlegt. De beperking tot 24 maanden is een stap in de goede richting, maar een beperking tot zes maanden zou meer in de buurt komen van de werkelijkheid in het bedrijfsleven. |
| --- | --- |

1.7.

Het is verheugend dat de Commissie de maximale duur van de detachering concreet vastlegt. De beperking tot 24 maanden is een stap in de goede richting, maar een beperking tot zes maanden zou meer in de buurt komen van de werkelijkheid in het bedrijfsleven.

| 1.8. | Volgens het EESC moet de detacheringsrichtlijn duidelijk maken dat ze geen maximum-, maar een minimumnorm is. Daarom moet de rechtsgrondslag verbreed worden. |
| --- | --- |

1.8.

Volgens het EESC moet de detacheringsrichtlijn duidelijk maken dat ze geen maximum-, maar een minimumnorm is. Daarom moet de rechtsgrondslag verbreed worden.

2.   Europees beleidskader

| 2.1. | Het vrije verkeer van werknemers, de vrijheid van vestiging en de vrijheid van dienstverrichting zijn grondbeginselen van de Europese Unie. |
| --- | --- |

2.1.

Het vrije verkeer van werknemers, de vrijheid van vestiging en de vrijheid van dienstverrichting zijn grondbeginselen van de Europese Unie.

| 2.2. | Het vrije verkeer van werknemers moet worden onderscheiden van de vrijheid van dienstverrichting op grond van artikel 56 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Het vrije verkeer van werknemers geeft alle burgers het recht naar een andere lidstaat te reizen om er te wonen en te werken, en waarborgt dat zij in vergelijking met onderdanen van die staat niet het slachtoffer worden van discriminatie op het gebied van werkgelegenheid, beloning en andere arbeidsvoorwaarden. |
| --- | --- |

2.2.

Het vrije verkeer van werknemers moet worden onderscheiden van de vrijheid van dienstverrichting op grond van artikel 56 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Het vrije verkeer van werknemers geeft alle burgers het recht naar een andere lidstaat te reizen om er te wonen en te werken, en waarborgt dat zij in vergelijking met onderdanen van die staat niet het slachtoffer worden van discriminatie op het gebied van werkgelegenheid, beloning en andere arbeidsvoorwaarden.

| 2.3. | De vrijheid van dienstverrichting daarentegen geeft ondernemingen het recht om in een andere lidstaat diensten te verrichten. Daartoe mogen zij hun eigen werknemers tijdelijk in een andere lidstaat ter beschikking stellen (detachering) om daar de werkzaamheden te verrichten die voor de dienstverrichting noodzakelijk zijn. |
| --- | --- |

2.3.

De vrijheid van dienstverrichting daarentegen geeft ondernemingen het recht om in een andere lidstaat diensten te verrichten. Daartoe mogen zij hun eigen werknemers tijdelijk in een andere lidstaat ter beschikking stellen (detachering) om daar de werkzaamheden te verrichten die voor de dienstverrichting noodzakelijk zijn.

| 2.4. | Op 16 december 1996 namen het Europees Parlement en de Raad Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (3) aan. |
| --- | --- |

2.4.

Op 16 december 1996 namen het Europees Parlement en de Raad Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (3) aan.

| 2.5. | Die richtlijn wil een evenwicht tot stand brengen tussen de uitoefening van de vrijheid om grensoverschrijdende diensten te verrichten uit hoofde van artikel 56 VWEU en een passende mate van bescherming van de rechten van daarvoor tijdelijk gedetacheerde werknemers. |
| --- | --- |

2.5.

Die richtlijn wil een evenwicht tot stand brengen tussen de uitoefening van de vrijheid om grensoverschrijdende diensten te verrichten uit hoofde van artikel 56 VWEU en een passende mate van bescherming van de rechten van daarvoor tijdelijk gedetacheerde werknemers.

| 2.6. | In oktober 2010 deed de Commissie in haar mededeling „Naar een Single Market Act — Voor een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen — 50 voorstellen om beter samen te werken, te ondernemen en zaken te doen” (4) twee voorstellen om het publieke vertrouwen en de publieke steun te herstellen. Het ene betrof het evenwicht tussen de sociale grondrechten en de economische vrijheden, het andere ging over detachering van werknemers. |
| --- | --- |

2.6.

In oktober 2010 deed de Commissie in haar mededeling „Naar een Single Market Act — Voor een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen — 50 voorstellen om beter samen te werken, te ondernemen en zaken te doen” (4) twee voorstellen om het publieke vertrouwen en de publieke steun te herstellen. Het ene betrof het evenwicht tussen de sociale grondrechten en de economische vrijheden, het andere ging over detachering van werknemers.

| 2.7. | In maart 2010 hebben de Europese sociale partners een verslag (5) uitgebracht over de gevolgen van de uitspraken van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ), waaruit bleek dat de standpunten sterk uiteenliepen. Terwijl BUSINESSEUROPE tegen een herziening van de richtlijn was gekant (maar de noodzaak van verduidelijking van bepaalde aspecten in verband met handhaving aanvaardde), wilde het EVV een ingrijpende wijziging. |
| --- | --- |

2.7.

In maart 2010 hebben de Europese sociale partners een verslag (5) uitgebracht over de gevolgen van de uitspraken van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ), waaruit bleek dat de standpunten sterk uiteenliepen. Terwijl BUSINESSEUROPE tegen een herziening van de richtlijn was gekant (maar de noodzaak van verduidelijking van bepaalde aspecten in verband met handhaving aanvaardde), wilde het EVV een ingrijpende wijziging.

| 2.8. | In december 2012 publiceerde de Commissie een voorstel betreffende de handhaving van Richtlijn 96/71/EG. De handhavingsrichtlijn
   (6) stelt een gemeenschappelijk kader van adequate bepalingen, maatregelen en controlemechanismen vast voor een betere en meer uniforme uitvoering, toepassing en handhaving van Richtlijn 96/71/EG, met inbegrip van maatregelen om elk misbruik en elke omzeiling van de regels te voorkomen en te bestraffen. Tegelijkertijd biedt deze garanties voor de bescherming van de rechten van gedetacheerde werknemers en voor het wegwerken van ongerechtvaardigde belemmeringen voor de vrijheid van dienstverrichting. |
| --- | --- |

2.8.

In december 2012 publiceerde de Commissie een voorstel betreffende de handhaving van Richtlijn 96/71/EG. De handhavingsrichtlijn
   (6) stelt een gemeenschappelijk kader van adequate bepalingen, maatregelen en controlemechanismen vast voor een betere en meer uniforme uitvoering, toepassing en handhaving van Richtlijn 96/71/EG, met inbegrip van maatregelen om elk misbruik en elke omzeiling van de regels te voorkomen en te bestraffen. Tegelijkertijd biedt deze garanties voor de bescherming van de rechten van gedetacheerde werknemers en voor het wegwerken van ongerechtvaardigde belemmeringen voor de vrijheid van dienstverrichting.

| 2.9. | De uiterste datum voor omzetting van de handhavingsrichtlijn was 18 juni 2016. Uiterlijk 18 juni 2019 moet de Commissie een verslag indienen bij het Europees Parlement, de Raad en het EESC over de toepassing en uitvoering ervan en in voorkomend geval de nodige wijzigingen voorstellen. Tijdens de evaluatie moet de Commissie, na overleg te hebben gepleegd met de lidstaten en de Europese sociale partners, de toereikendheid en geschiktheid van alle ingevoerde en toegepaste maatregelen beoordelen, inclusief de toereikendheid van de beschikbare gegevens over detachering. |
| --- | --- |

2.9.

De uiterste datum voor omzetting van de handhavingsrichtlijn was 18 juni 2016. Uiterlijk 18 juni 2019 moet de Commissie een verslag indienen bij het Europees Parlement, de Raad en het EESC over de toepassing en uitvoering ervan en in voorkomend geval de nodige wijzigingen voorstellen. Tijdens de evaluatie moet de Commissie, na overleg te hebben gepleegd met de lidstaten en de Europese sociale partners, de toereikendheid en geschiktheid van alle ingevoerde en toegepaste maatregelen beoordelen, inclusief de toereikendheid van de beschikbare gegevens over detachering.

3.   Voorstel voor een gerichte herziening van de detacheringsrichtlijn

| 3.1. | Volgens de laatste beschikbare gegevens waren in de EU in 2014 meer dan 1,9 miljoen werknemers gedetacheerd, hetgeen neerkomt op 0,7 % (7) van de totale beroepsbevolking van de EU. Dit betekent wel een toename met 10,3 % in 2013 en met 44,4 % ten opzichte van 2010. Deze cijfers zijn gebaseerd op het aantal door de nationale socialezekerheidsinstanties uitgegeven A1-formulieren; het aantal niet-geregistreerde de facto gedetacheerde werknemers is onbekend. |
| --- | --- |

3.1.

Volgens de laatste beschikbare gegevens waren in de EU in 2014 meer dan 1,9 miljoen werknemers gedetacheerd, hetgeen neerkomt op 0,7 % (7) van de totale beroepsbevolking van de EU. Dit betekent wel een toename met 10,3 % in 2013 en met 44,4 % ten opzichte van 2010. Deze cijfers zijn gebaseerd op het aantal door de nationale socialezekerheidsinstanties uitgegeven A1-formulieren; het aantal niet-geregistreerde de facto gedetacheerde werknemers is onbekend.

| 3.2. | De detacheringsrichtlijn van 1996 vormt het EU-regelgevingskader om een passend en eerlijk evenwicht te vinden tussen drie doelstellingen: het grensoverschrijdend verrichten van diensten bevorderen en vergemakkelijken, bescherming bieden aan gedetacheerden en gelijke mededingingsvoorwaarden waarborgen voor buitenlandse en lokale concurrenten. |
| --- | --- |

3.2.

De detacheringsrichtlijn van 1996 vormt het EU-regelgevingskader om een passend en eerlijk evenwicht te vinden tussen drie doelstellingen: het grensoverschrijdend verrichten van diensten bevorderen en vergemakkelijken, bescherming bieden aan gedetacheerden en gelijke mededingingsvoorwaarden waarborgen voor buitenlandse en lokale concurrenten.

| 3.3. | De Commissie heeft nu een doelgerichte herziening van deze richtlijn aangekondigd met als tweeledig doel het aanpakken van oneerlijke praktijken (8) en het bevorderen van het beginsel dat gelijk werk op dezelfde plaats op dezelfde manier moet worden bezoldigd. |
| --- | --- |

3.3.

De Commissie heeft nu een doelgerichte herziening van deze richtlijn aangekondigd met als tweeledig doel het aanpakken van oneerlijke praktijken (8) en het bevorderen van het beginsel dat gelijk werk op dezelfde plaats op dezelfde manier moet worden bezoldigd.

| 3.4. | Het voorstel werd vóór het verstrijken van de omzettingstermijn van de handhavingsrichtlijn van 2014 gepubliceerd en voordat de tenuitvoerlegging kon worden beoordeeld. Veel van de problemen met betrekking tot detachering houden nog steeds verband met slechte handhaving en een gebrek aan controle in de lidstaten. Hoofddoel van de voorgestelde herziening is tegelijkertijd ook om het beginsel van gelijke beloning te verduidelijken. Dit doel kan enkel worden bereikt via een herziening van Richtlijn 96/71/EG zelf. |
| --- | --- |

3.4.

Het voorstel werd vóór het verstrijken van de omzettingstermijn van de handhavingsrichtlijn van 2014 gepubliceerd en voordat de tenuitvoerlegging kon worden beoordeeld. Veel van de problemen met betrekking tot detachering houden nog steeds verband met slechte handhaving en een gebrek aan controle in de lidstaten. Hoofddoel van de voorgestelde herziening is tegelijkertijd ook om het beginsel van gelijke beloning te verduidelijken. Dit doel kan enkel worden bereikt via een herziening van Richtlijn 96/71/EG zelf.

| 3.5. | In dit verband heeft het EESC reeds erkend dat de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de detacheringsrichtlijn het „tegelijkertijd echter [...] mogelijk moet[...] [maken] om de richtlijn inzake de detachering van werknemers zodanig te herzien dat het „werkplekbeginsel” consequent kan worden toegepast. Op die manier kan wettelijk worden geregeld dat werknemers die op dezelfde plaats hetzelfde werk doen ook dezelfde arbeidsvoorwaarden moeten genieten en hetzelfde loon dienen te krijgen” (9). |
| --- | --- |

3.5.

In dit verband heeft het EESC reeds erkend dat de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de detacheringsrichtlijn het „tegelijkertijd echter [...] mogelijk moet[...] [maken] om de richtlijn inzake de detachering van werknemers zodanig te herzien dat het „werkplekbeginsel” consequent kan worden toegepast. Op die manier kan wettelijk worden geregeld dat werknemers die op dezelfde plaats hetzelfde werk doen ook dezelfde arbeidsvoorwaarden moeten genieten en hetzelfde loon dienen te krijgen” (9).

| 3.6. | Het voorstel werd gepubliceerd zonder enig voorafgaand overleg met de Europese sociale partners, die de Commissie een gezamenlijke brief stuurden met het verzoek om naar behoren te worden geraadpleegd overeenkomstig artikel 154, lid 2, van het VWEU. |
| --- | --- |

3.6.

Het voorstel werd gepubliceerd zonder enig voorafgaand overleg met de Europese sociale partners, die de Commissie een gezamenlijke brief stuurden met het verzoek om naar behoren te worden geraadpleegd overeenkomstig artikel 154, lid 2, van het VWEU.

| 3.7. | De publicatie van het voorstel van de Commissie heeft geleid tot uiteenlopende standpunten en tot verdeeldheid onder de lidstaten, sociale partners en bedrijven onderling. Het voorstel mag het concurrentievermogen niet aantasten, noch nieuwe obstakels opwerpen voor aanbieders van grensoverschrijdende diensten. Daarnaast moet de herziening zorgen voor eerlijke concurrentie op de interne markt en discriminatie van werknemers op grond van hun nationaliteit voorkomen. |
| --- | --- |

3.7.

De publicatie van het voorstel van de Commissie heeft geleid tot uiteenlopende standpunten en tot verdeeldheid onder de lidstaten, sociale partners en bedrijven onderling. Het voorstel mag het concurrentievermogen niet aantasten, noch nieuwe obstakels opwerpen voor aanbieders van grensoverschrijdende diensten. Daarnaast moet de herziening zorgen voor eerlijke concurrentie op de interne markt en discriminatie van werknemers op grond van hun nationaliteit voorkomen.

| 3.8. | In overeenstemming met Protocol Nr. 2 bij de Verdragen (10) hebben veertien kamers van nationale parlementen gemotiveerde adviezen aan de Commissie gestuurd waarin zij stellen dat het voorstel van de Commissie betreffende de herziening van de detacheringsrichtlijn niet aan het subsidiariteitsbeginsel voldoet, zodat de „gele kaart”-procedure moest worden toegepast. Na beoordeling van de subsidiariteit concludeerde de Commissie op 20 juli 2016 (11) dat het voorstel voor een gerichte herziening van Richtlijn 96/71/EG voldoet aan het subsidiariteitsbeginsel zoals vastgesteld bij artikel 5, lid 3, VEU en dat intrekking of wijziging van het voorstel niet vereist was. De Commissie handhaafde daarom haar voorstel. |
| --- | --- |

3.8.

In overeenstemming met Protocol Nr. 2 bij de Verdragen (10) hebben veertien kamers van nationale parlementen gemotiveerde adviezen aan de Commissie gestuurd waarin zij stellen dat het voorstel van de Commissie betreffende de herziening van de detacheringsrichtlijn niet aan het subsidiariteitsbeginsel voldoet, zodat de „gele kaart”-procedure moest worden toegepast. Na beoordeling van de subsidiariteit concludeerde de Commissie op 20 juli 2016 (11) dat het voorstel voor een gerichte herziening van Richtlijn 96/71/EG voldoet aan het subsidiariteitsbeginsel zoals vastgesteld bij artikel 5, lid 3, VEU en dat intrekking of wijziging van het voorstel niet vereist was. De Commissie handhaafde daarom haar voorstel.

| 3.9. | Een deel van het bedrijfsleven is van mening dat het voorstel in strijd is met het evenredigheidsbeginsel. Sommige bedrijven zijn van mening dat de voorgestelde wijzigingen leiden tot rechtsonzekerheid en bijkomende administratieve lasten. Zij menen dat de herziening vooral gevolgen kan hebben voor bedrijven uit lidstaten met een lager loonniveau die grensoverschrijdende diensten willen verrichten op de interne markt, en dat dit indruist tegen de intentie en de inspanningen om het proces van convergentie binnen de EU te versterken. |
| --- | --- |

3.9.

Een deel van het bedrijfsleven is van mening dat het voorstel in strijd is met het evenredigheidsbeginsel. Sommige bedrijven zijn van mening dat de voorgestelde wijzigingen leiden tot rechtsonzekerheid en bijkomende administratieve lasten. Zij menen dat de herziening vooral gevolgen kan hebben voor bedrijven uit lidstaten met een lager loonniveau die grensoverschrijdende diensten willen verrichten op de interne markt, en dat dit indruist tegen de intentie en de inspanningen om het proces van convergentie binnen de EU te versterken.

| 3.10. | Andere partijen, waaronder vakbonden, zijn van mening dat de voorgestelde herziening — en met name het concept van „gelijke beloning voor gelijk werk op dezelfde plaats” — een gelijk speelveld creëert voor bedrijven en dat het werknemers in de EU meer gelijke rechten verleent. Dit komt ook de opwaartse convergentie in de EU ten goede, onder meer door het opheffen van verschillen tussen werknemers uit de oude en nieuwe lidstaten. |
| --- | --- |

3.10.

Andere partijen, waaronder vakbonden, zijn van mening dat de voorgestelde herziening — en met name het concept van „gelijke beloning voor gelijk werk op dezelfde plaats” — een gelijk speelveld creëert voor bedrijven en dat het werknemers in de EU meer gelijke rechten verleent. Dit komt ook de opwaartse convergentie in de EU ten goede, onder meer door het opheffen van verschillen tussen werknemers uit de oude en nieuwe lidstaten.

| 3.11. | Het voorstel van de Commissie werd vergezeld van een effectbeoordeling (12) waarin wordt gesteld dat de voorgestelde maatregelen voor de toepassing van de herziene richtlijn verschillende gevolgen zouden hebben voor verschillende lidstaten, sectoren en bedrijven en waarin wordt opgemerkt dat het ernstige tekort aan gegevens over de detachering van werknemers een aanhoudend probleem vormt. |
| --- | --- |

3.11.

Het voorstel van de Commissie werd vergezeld van een effectbeoordeling (12) waarin wordt gesteld dat de voorgestelde maatregelen voor de toepassing van de herziene richtlijn verschillende gevolgen zouden hebben voor verschillende lidstaten, sectoren en bedrijven en waarin wordt opgemerkt dat het ernstige tekort aan gegevens over de detachering van werknemers een aanhoudend probleem vormt.

| 3.12. | In 2010 publiceerde Eurofound een rapport over detachering in de Europese Unie (13), waarin men zich buigt over dit verschijnsel in de EU-lidstaten en Noorwegen. In dit rapport worden de beschikbare informatiebronnen over het aantal detacheringen in kaart gebracht en worden statistieken vermeld voor landen waarover gegevens voorhanden zijn. Uit het onderzoek van Eurofound blijkt dat er gebrek is aan gegevens over het totale aantal detacheringen in de EU en de kenmerken ervan. |
| --- | --- |

3.12.

In 2010 publiceerde Eurofound een rapport over detachering in de Europese Unie (13), waarin men zich buigt over dit verschijnsel in de EU-lidstaten en Noorwegen. In dit rapport worden de beschikbare informatiebronnen over het aantal detacheringen in kaart gebracht en worden statistieken vermeld voor landen waarover gegevens voorhanden zijn. Uit het onderzoek van Eurofound blijkt dat er gebrek is aan gegevens over het totale aantal detacheringen in de EU en de kenmerken ervan.

| 3.13. | Het Eurofoundrapport werd gevolgd door twee recente onderzoeken in verband met eerlijkere mobiliteit op de arbeidsmarkt: een beknopte analyse van de omzetting door de lidstaten van de handhavingsrichtlijn ter verbetering van de handhaving van de detacheringsrichtlijn betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers, en onderzoek naar frauduleuze vormen van uitzendarbeid en zelfstandige arbeid (14). |
| --- | --- |

3.13.

Het Eurofoundrapport werd gevolgd door twee recente onderzoeken in verband met eerlijkere mobiliteit op de arbeidsmarkt: een beknopte analyse van de omzetting door de lidstaten van de handhavingsrichtlijn ter verbetering van de handhaving van de detacheringsrichtlijn betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers, en onderzoek naar frauduleuze vormen van uitzendarbeid en zelfstandige arbeid (14).

4.   Belangrijkste wijzigingen in de voorgestelde herziening van Richtlijn 96/71/EG

4.1.   
  Bezoldiging

| 4.1.1. | De Commissie stelt voor om „minimumlonen” te vervangen door „bezoldiging”. Volgens het voorstel van de Commissie worden onder bezoldiging alle componenten van de bezoldiging verstaan die verplicht zijn in de gastlidstaat. |
| --- | --- |

4.1.1.

De Commissie stelt voor om „minimumlonen” te vervangen door „bezoldiging”. Volgens het voorstel van de Commissie worden onder bezoldiging alle componenten van de bezoldiging verstaan die verplicht zijn in de gastlidstaat.

| 4.1.2. | De Commissie heeft het voorstel ingediend als reactie op talrijke oproepen tot actie om de oorzaken van loonongelijkheid aan te pakken. Volgens de Commissie zit er een kloof tussen de arbeidsvoorwaarden voor plaatselijke en gedetacheerde werknemers. Volgens de effectbeoordeling bij het voorstel schommelt het loonverschil tussen 10 % en 50 %, afhankelijk van het land en de sector. Uiteenlopende beloningsregels verstoren het gelijke speelveld voor bedrijven. Het begrip „minimumloon” komt niet overeen met de verplichte regels die gelden voor lokale werknemers. |
| --- | --- |

4.1.2.

De Commissie heeft het voorstel ingediend als reactie op talrijke oproepen tot actie om de oorzaken van loonongelijkheid aan te pakken. Volgens de Commissie zit er een kloof tussen de arbeidsvoorwaarden voor plaatselijke en gedetacheerde werknemers. Volgens de effectbeoordeling bij het voorstel schommelt het loonverschil tussen 10 % en 50 %, afhankelijk van het land en de sector. Uiteenlopende beloningsregels verstoren het gelijke speelveld voor bedrijven. Het begrip „minimumloon” komt niet overeen met de verplichte regels die gelden voor lokale werknemers.

| 4.1.3. | Volgens de Commissie kan het concept „bezoldiging” daarom beter bijdragen tot de totstandbrenging van een gelijk speelveld op de interne markt voor dienstverrichting. „Bezoldiging” omvat alle componenten die aan lokale werknemers worden betaald en die zijn vastgelegd bij wet of bij collectieve arbeidsovereenkomsten die algemeen bindend zijn voor alle gelijksoortige ondernemingen in het betrokken geografische gebied en in de betrokken beroepsgroep of bedrijfstak, en/of, wanneer een dergelijke regeling ontbreekt, bij collectieve arbeidsovereenkomsten die gesloten zijn door de op nationaal niveau meest representatieve organisaties van de sociale partners, en die voor het gehele nationale grondgebied gelden. „Bezoldiging” kan een aantal componenten omvatten die niet zijn opgenomen in het begrip „minimumloon”, zoals een anciënniteitsvergoeding, vergoedingen en toeslagen voor vuil, zwaar of gevaarlijk werk, bonussen voor geleverde kwaliteit, een dertiende maand, een reiskostenvergoeding en maaltijdbonnen — hoewel de meeste gastlanden al diverse van deze componenten hebben opgenomen in het „minimumloon”. |
| --- | --- |

4.1.3.

Volgens de Commissie kan het concept „bezoldiging” daarom beter bijdragen tot de totstandbrenging van een gelijk speelveld op de interne markt voor dienstverrichting. „Bezoldiging” omvat alle componenten die aan lokale werknemers worden betaald en die zijn vastgelegd bij wet of bij collectieve arbeidsovereenkomsten die algemeen bindend zijn voor alle gelijksoortige ondernemingen in het betrokken geografische gebied en in de betrokken beroepsgroep of bedrijfstak, en/of, wanneer een dergelijke regeling ontbreekt, bij collectieve arbeidsovereenkomsten die gesloten zijn door de op nationaal niveau meest representatieve organisaties van de sociale partners, en die voor het gehele nationale grondgebied gelden. „Bezoldiging” kan een aantal componenten omvatten die niet zijn opgenomen in het begrip „minimumloon”, zoals een anciënniteitsvergoeding, vergoedingen en toeslagen voor vuil, zwaar of gevaarlijk werk, bonussen voor geleverde kwaliteit, een dertiende maand, een reiskostenvergoeding en maaltijdbonnen — hoewel de meeste gastlanden al diverse van deze componenten hebben opgenomen in het „minimumloon”.

| 4.1.4. | Volgens de Commissie zou de introductie van „bezoldiging” kunnen bijdragen aan de verduidelijking van de componenten waaruit bezoldiging bestaat en een vermindering van de bestaande verschillen tussen de sectoren bij de verplichte toepassing van collectieve arbeidsovereenkomsten. Ook kan het concept bezoldiging een einde maken aan de onzekerheid in verband met het salarisniveau waarop gedetacheerde werknemers moeten kunnen rekenen. Met deze herziening wordt beoogd de jurisprudentie van het Hof van Justitie met betrekking tot zaak C-396/13 Sähköalojen ammattiliitto te codificeren, zodat de rechtszekerheid voor werknemers én bedrijven aanzienlijk toeneemt (15). |
| --- | --- |

4.1.4.

Volgens de Commissie zou de introductie van „bezoldiging” kunnen bijdragen aan de verduidelijking van de componenten waaruit bezoldiging bestaat en een vermindering van de bestaande verschillen tussen de sectoren bij de verplichte toepassing van collectieve arbeidsovereenkomsten. Ook kan het concept bezoldiging een einde maken aan de onzekerheid in verband met het salarisniveau waarop gedetacheerde werknemers moeten kunnen rekenen. Met deze herziening wordt beoogd de jurisprudentie van het Hof van Justitie met betrekking tot zaak C-396/13 Sähköalojen ammattiliitto te codificeren, zodat de rechtszekerheid voor werknemers én bedrijven aanzienlijk toeneemt (15).

| 4.1.5. | De Commissie bevestigt dat het voorstel niet van invloed is op de bevoegdheden en tradities van de lidstaten op het gebied van loonbepaling en de sterke autonome rol van de sociale partners eerbiedigt. In dit verband is het zorgwekkend dat de Commissie voorstelt de verwijzing in de huidige richtlijn te schrappen volgens welke „minimumlonen [worden] bepaald door de nationale wetgeving en/of praktijk van de lidstaat waar de werknemer ter beschikking is gesteld”. Deze bepaling is van belang met het oog op overeenstemming met de verschillende nationale systemen voor de arbeidsverhoudingen. |
| --- | --- |

4.1.5.

De Commissie bevestigt dat het voorstel niet van invloed is op de bevoegdheden en tradities van de lidstaten op het gebied van loonbepaling en de sterke autonome rol van de sociale partners eerbiedigt. In dit verband is het zorgwekkend dat de Commissie voorstelt de verwijzing in de huidige richtlijn te schrappen volgens welke „minimumlonen [worden] bepaald door de nationale wetgeving en/of praktijk van de lidstaat waar de werknemer ter beschikking is gesteld”. Deze bepaling is van belang met het oog op overeenstemming met de verschillende nationale systemen voor de arbeidsverhoudingen.

| 4.1.6. | Voor de toepassing van deze richtlijn wordt het begrip bezoldiging bepaald door het nationale recht, collectieve overeenkomsten en/of door wat gebruikelijk is in de lidstaat waar de gedetacheerde werknemer werkt. |
| --- | --- |

4.1.6.

Voor de toepassing van deze richtlijn wordt het begrip bezoldiging bepaald door het nationale recht, collectieve overeenkomsten en/of door wat gebruikelijk is in de lidstaat waar de gedetacheerde werknemer werkt.

| 4.1.7. | Deze richtlijn vormt geen belemmering voor de toepassing van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden voorzien in het gastland of het land van herkomst van gedetacheerde werknemers die gunstiger zijn voor de werknemers, met name door uitoefening van het fundamentele recht van werknemers en werkgevers om te onderhandelen en op gepaste niveaus collectieve arbeidsovereenkomsten af te sluiten en collectieve actie te voeren om hun belangen te verdedigen, inclusief stakingen, en om de levens- en arbeidsomstandigheden van werknemers te beschermen en verbeteren, waaronder het recht op gelijke behandeling. |
| --- | --- |

4.1.7.

Deze richtlijn vormt geen belemmering voor de toepassing van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden voorzien in het gastland of het land van herkomst van gedetacheerde werknemers die gunstiger zijn voor de werknemers, met name door uitoefening van het fundamentele recht van werknemers en werkgevers om te onderhandelen en op gepaste niveaus collectieve arbeidsovereenkomsten af te sluiten en collectieve actie te voeren om hun belangen te verdedigen, inclusief stakingen, en om de levens- en arbeidsomstandigheden van werknemers te beschermen en verbeteren, waaronder het recht op gelijke behandeling.

| 4.1.8. | Ter waarborging van een goede tenuitvoerlegging van de handhavingsrichtlijn zijn de lidstaten verplicht om op één website informatie te publiceren over de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die gelden voor de op hun grondgebied gedetacheerde werknemers. Eventuele nieuwe voorstellen mogen dit proces niet negatief beïnvloeden. |
| --- | --- |

4.1.8.

Ter waarborging van een goede tenuitvoerlegging van de handhavingsrichtlijn zijn de lidstaten verplicht om op één website informatie te publiceren over de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die gelden voor de op hun grondgebied gedetacheerde werknemers. Eventuele nieuwe voorstellen mogen dit proces niet negatief beïnvloeden.

| 4.1.9. | De EESC-leden hebben de bezoldigingskwestie uitvoerig besproken, rekening houdend met alle mogelijke implicaties. |
| --- | --- |

4.1.9.

De EESC-leden hebben de bezoldigingskwestie uitvoerig besproken, rekening houdend met alle mogelijke implicaties.

| 4.1.10. | Sommigen zijn van mening dat dit nieuwe concept de enige manier is om de arbeidsvoorwaarden voor detacheringskrachten en lokale werknemers gelijk te trekken, omdat zo de loonverschillen worden weggewerkt en een gelijke speelveld voor bedrijven wordt verzekerd. Om de volle werking van het beginsel van gelijke beloning te garanderen moeten de collectieve overeenkomsten die effectief worden toegepast op de werkplek, worden nageleefd — ongeacht de vraag of zij universeel of algemeen verbindend zijn. |
| --- | --- |

4.1.10.

Sommigen zijn van mening dat dit nieuwe concept de enige manier is om de arbeidsvoorwaarden voor detacheringskrachten en lokale werknemers gelijk te trekken, omdat zo de loonverschillen worden weggewerkt en een gelijke speelveld voor bedrijven wordt verzekerd. Om de volle werking van het beginsel van gelijke beloning te garanderen moeten de collectieve overeenkomsten die effectief worden toegepast op de werkplek, worden nageleefd — ongeacht de vraag of zij universeel of algemeen verbindend zijn.

| 4.1.11. | Anderen zijn dan weer van oordeel dat de invoering van dit nieuwe concept kan leiden tot minder rechtszekerheid en duidelijkheid, en de administratieve en financiële lasten zal doen toenemen. Bij discussies over detachering moet steeds voor ogen worden gehouden dat de situatie van buitenlandse bedrijven anders is dan die van binnenlandse. Een buitenlandse dienstverlener die werknemers wil detacheren krijgt te maken met bijkomende kosten enkel en alleen omdat hij diensten verricht in een andere lidstaat — bijkomende huishoudelijke uitgaven (16) en indirecte kosten van grensoverschrijdende arbeid (17). |
| --- | --- |

4.1.11.

Anderen zijn dan weer van oordeel dat de invoering van dit nieuwe concept kan leiden tot minder rechtszekerheid en duidelijkheid, en de administratieve en financiële lasten zal doen toenemen. Bij discussies over detachering moet steeds voor ogen worden gehouden dat de situatie van buitenlandse bedrijven anders is dan die van binnenlandse. Een buitenlandse dienstverlener die werknemers wil detacheren krijgt te maken met bijkomende kosten enkel en alleen omdat hij diensten verricht in een andere lidstaat — bijkomende huishoudelijke uitgaven (16) en indirecte kosten van grensoverschrijdende arbeid (17).

4.2.   
  Terbeschikkingstelling van meer dan 24 maanden

| 4.2.1. | De Commissie wil de duur van detachering regelen door middel van een voorstel waarin, indien de verwachte of daadwerkelijke terbeschikkingstelling meer dan 24 maanden bedraagt, de lidstaat op het grondgebied waarvan een werknemer ter beschikking is gesteld, geacht wordt het land te zijn waarin hij of zij het werk gewoonlijk uitvoert. Dit geldt vanaf de eerste dag waarop de terbeschikkingstelling daadwerkelijk langer duurt dan 24 maanden. De Commissie voert bovendien een totale duur van de terbeschikkingstelling in als de desbetreffende werknemers worden vervangen. |
| --- | --- |

4.2.1.

De Commissie wil de duur van detachering regelen door middel van een voorstel waarin, indien de verwachte of daadwerkelijke terbeschikkingstelling meer dan 24 maanden bedraagt, de lidstaat op het grondgebied waarvan een werknemer ter beschikking is gesteld, geacht wordt het land te zijn waarin hij of zij het werk gewoonlijk uitvoert. Dit geldt vanaf de eerste dag waarop de terbeschikkingstelling daadwerkelijk langer duurt dan 24 maanden. De Commissie voert bovendien een totale duur van de terbeschikkingstelling in als de desbetreffende werknemers worden vervangen.

| 4.2.2. | De oorspronkelijke richtlijn stelt geen vaste limiet vast en definieert „ter beschikking gestelde werknemer” voor de toepassing van die richtlijn als iedere werknemer die gedurende een bepaalde periode werkt op het grondgebied van een lidstaat die niet de staat is waar die werknemer gewoonlijk werkt. |
| --- | --- |

4.2.2.

De oorspronkelijke richtlijn stelt geen vaste limiet vast en definieert „ter beschikking gestelde werknemer” voor de toepassing van die richtlijn als iedere werknemer die gedurende een bepaalde periode werkt op het grondgebied van een lidstaat die niet de staat is waar die werknemer gewoonlijk werkt.

| 4.2.3. | Het EESC is in principe ingenomen met de beperking van de duur van de detachering in de regelgeving van de detacheringsrichtlijn. In de praktijk is langdurige of steeds terugkerende detachering en zelfs detachering gedurende meerdere jaren achtereen aan de orde van de dag. Volgens het Comité is een beperking tot 24 maanden niet praktisch en moet deze aanzienlijk verkort worden. De gemiddelde duur van detacheringen in 2014 bedroeg bijvoorbeeld zelfs minder dan vier maanden (103 dagen). Daarom zou ook een cumuleringsregel, die pas na een detacheringsperiode van zes maanden geldt, zijn doel voorbijschieten. Detachering zou in totaal niet meer dan zes maanden mogen bedragen. |
| --- | --- |

4.2.3.

Het EESC is in principe ingenomen met de beperking van de duur van de detachering in de regelgeving van de detacheringsrichtlijn. In de praktijk is langdurige of steeds terugkerende detachering en zelfs detachering gedurende meerdere jaren achtereen aan de orde van de dag. Volgens het Comité is een beperking tot 24 maanden niet praktisch en moet deze aanzienlijk verkort worden. De gemiddelde duur van detacheringen in 2014 bedroeg bijvoorbeeld zelfs minder dan vier maanden (103 dagen). Daarom zou ook een cumuleringsregel, die pas na een detacheringsperiode van zes maanden geldt, zijn doel voorbijschieten. Detachering zou in totaal niet meer dan zes maanden mogen bedragen.

| 4.2.4. | Het EESC pleit daarom voor een regeling waarbij de detacheringsperioden vanaf de eerste dag worden samengeteld. Om te vermijden dat de regeling uitsluitend tot een uitwisseling van gedetacheerde werknemers leidt, is het belangrijk dat het referentiepunt de concrete werkplek blijft. Daarom moet de werkgever transparant zijn ten aanzien van de werkplekken en de werknemers en de bevoegde autoriteiten bijvoorbeeld meedelen hoelang hoeveel werknemers op die werkplek al werkzaam waren. |
| --- | --- |

4.2.4.

Het EESC pleit daarom voor een regeling waarbij de detacheringsperioden vanaf de eerste dag worden samengeteld. Om te vermijden dat de regeling uitsluitend tot een uitwisseling van gedetacheerde werknemers leidt, is het belangrijk dat het referentiepunt de concrete werkplek blijft. Daarom moet de werkgever transparant zijn ten aanzien van de werkplekken en de werknemers en de bevoegde autoriteiten bijvoorbeeld meedelen hoelang hoeveel werknemers op die werkplek al werkzaam waren.

| 4.2.5. | Het EESC is verheugd dat bij overschrijding van de maximumduur van de detachering in principe het recht van de gastlidstaat geldt. In dit verband is het volgens het EESC problematisch dat in overweging 8 verwezen wordt naar de Rome I-verordening („De werknemer zal met name de bescherming en de voordelen van de Rome I-verordening genieten.”). Volgens artikel 8 van de Rome I-verordening worden individuele arbeidsovereenkomsten beheerst door het recht dat de partijen hebben gekozen. |
| --- | --- |

4.2.5.

Het EESC is verheugd dat bij overschrijding van de maximumduur van de detachering in principe het recht van de gastlidstaat geldt. In dit verband is het volgens het EESC problematisch dat in overweging 8 verwezen wordt naar de Rome I-verordening („De werknemer zal met name de bescherming en de voordelen van de Rome I-verordening genieten.”). Volgens artikel 8 van de Rome I-verordening worden individuele arbeidsovereenkomsten beheerst door het recht dat de partijen hebben gekozen.

4.3.   
  Onderaanneming

| 4.3.1. | Het voorstel van de Commissie biedt de lidstaten de mogelijkheid om werknemers in de onderaanbestedingsketen dezelfde voorwaarden te bieden als de voorwaarden die door de hoofdaannemer worden toegepast. Deze voorwaarden zouden op dezelfde wijze moeten worden toegepast op nationale en grensoverschrijdende onderaannemers, in overeenstemming met het non-discriminatiebeginsel. |
| --- | --- |

4.3.1.

Het voorstel van de Commissie biedt de lidstaten de mogelijkheid om werknemers in de onderaanbestedingsketen dezelfde voorwaarden te bieden als de voorwaarden die door de hoofdaannemer worden toegepast. Deze voorwaarden zouden op dezelfde wijze moeten worden toegepast op nationale en grensoverschrijdende onderaannemers, in overeenstemming met het non-discriminatiebeginsel.

| 4.3.2. | Er bestaan aanzienlijke verschillen in de wet- en regelgeving, bestuursrechtelijke bepalingen en collectieve overeenkomsten die van toepassing zijn in de lidstaten om ervoor te zorgen dat ondernemingen bij het contracteren van onderaannemers niet de mogelijkheid krijgen om de regels te omzeilen die bepaalde arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden moeten garanderen in verband met bezoldiging. Het is niet bekend hoeveel lidstaten een dergelijk systeem al ten uitvoer leggen en de Commissie heeft in haar effectbeoordeling geen diepgravende analyse van de mogelijke gevolgen van dit soort regels opgenomen. |
| --- | --- |

4.3.2.

Er bestaan aanzienlijke verschillen in de wet- en regelgeving, bestuursrechtelijke bepalingen en collectieve overeenkomsten die van toepassing zijn in de lidstaten om ervoor te zorgen dat ondernemingen bij het contracteren van onderaannemers niet de mogelijkheid krijgen om de regels te omzeilen die bepaalde arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden moeten garanderen in verband met bezoldiging. Het is niet bekend hoeveel lidstaten een dergelijk systeem al ten uitvoer leggen en de Commissie heeft in haar effectbeoordeling geen diepgravende analyse van de mogelijke gevolgen van dit soort regels opgenomen.

| 4.3.3. | Om ervoor te zorgen dat dit deel van het voorstel in de praktijk vruchten afwerpt, zou het echter zinvol kunnen zijn om met betrekking tot onderaanbestedingsketens te verwijzen naar een regel inzake hoofdelijke aansprakelijkheid, zoals vastgelegd in artikel 12 van de handhavingsrichtlijn (18). |
| --- | --- |

4.3.3.

Om ervoor te zorgen dat dit deel van het voorstel in de praktijk vruchten afwerpt, zou het echter zinvol kunnen zijn om met betrekking tot onderaanbestedingsketens te verwijzen naar een regel inzake hoofdelijke aansprakelijkheid, zoals vastgelegd in artikel 12 van de handhavingsrichtlijn (18).

| 4.3.4. | Bovendien is de formulering „bepaalde arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden [...] in verband met bezoldiging” vaag en zal deze leiden tot rechtsonzekerheid, uiteenlopende interpretaties en mogelijke conflicten met andere delen van de richtlijn. Er zouden zich ook problemen kunnen voordoen voor de vergelijkbaarheid en andere problemen van zuiver praktische aard, zoals voldoende toegang tot informatie (ook in verband met de plicht van de overheid om dergelijke informatie te publiceren uit hoofde van artikel 5 van Richtlijn 2014/67/EU) en het bestaan van collectieve overeenkomsten. |
| --- | --- |

4.3.4.

Bovendien is de formulering „bepaalde arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden [...] in verband met bezoldiging” vaag en zal deze leiden tot rechtsonzekerheid, uiteenlopende interpretaties en mogelijke conflicten met andere delen van de richtlijn. Er zouden zich ook problemen kunnen voordoen voor de vergelijkbaarheid en andere problemen van zuiver praktische aard, zoals voldoende toegang tot informatie (ook in verband met de plicht van de overheid om dergelijke informatie te publiceren uit hoofde van artikel 5 van Richtlijn 2014/67/EU) en het bestaan van collectieve overeenkomsten.

| 4.3.5. | Het is ook onduidelijk hoe de Commissie non-discriminatie- en evenredigheidstests voor deze bepalingen zou definiëren en toepassen. |
| --- | --- |

4.3.5.

Het is ook onduidelijk hoe de Commissie non-discriminatie- en evenredigheidstests voor deze bepalingen zou definiëren en toepassen.

| 4.3.6. | Bovendien is het noodzakelijk om passende bepalingen in te voeren om te controleren of onderaannemers daadwerkelijk een zelfstandige status hebben, in overeenstemming met de normen van de lidstaten. |
| --- | --- |

4.3.6.

Bovendien is het noodzakelijk om passende bepalingen in te voeren om te controleren of onderaannemers daadwerkelijk een zelfstandige status hebben, in overeenstemming met de normen van de lidstaten.

4.4.   
  Uitzendwerk

| 4.4.1. | De Commissie introduceert een nieuwe verplichting voor de lidstaten door een nieuw lid toe te voegen met voorwaarden die van toepassing zijn op de werknemers als bedoeld in artikel 1, lid 3, onder c), van de richtlijn, namelijk werknemers die ter beschikking zijn gesteld door een uitzendbedrijf dat gevestigd is in een andere lidstaat dan de lidstaat waar de inlenende onderneming is gevestigd. De in artikel 1, lid 3, onder c), bedoelde ondernemingen moeten de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die krachtens artikel 5 van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid (19) gelden voor uitzendkrachten die worden uitgezonden door uitzendbedrijven die zijn gevestigd in de lidstaat waar het werk wordt uitgevoerd, ook garanderen voor ter beschikking gestelde werknemers. |
| --- | --- |

4.4.1.

De Commissie introduceert een nieuwe verplichting voor de lidstaten door een nieuw lid toe te voegen met voorwaarden die van toepassing zijn op de werknemers als bedoeld in artikel 1, lid 3, onder c), van de richtlijn, namelijk werknemers die ter beschikking zijn gesteld door een uitzendbedrijf dat gevestigd is in een andere lidstaat dan de lidstaat waar de inlenende onderneming is gevestigd. De in artikel 1, lid 3, onder c), bedoelde ondernemingen moeten de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die krachtens artikel 5 van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid (19) gelden voor uitzendkrachten die worden uitgezonden door uitzendbedrijven die zijn gevestigd in de lidstaat waar het werk wordt uitgevoerd, ook garanderen voor ter beschikking gestelde werknemers.

| 4.4.2. | Het EESC is van mening dat deze nieuwe bepaling overbodig is omdat de oorspronkelijke detacheringsrichtlijn al voorziet in een dergelijke optie in artikel 3, lid 9. De lidstaten mogen bepalen dat de in artikel 1, lid 1, bedoelde ondernemingen werknemers in de zin van artikel 1, lid 3, onder c), dezelfde voorwaarden moeten garanderen als degene die voor uitzendkrachten gelden in de lidstaat waar de arbeid wordt verricht. De meerderheid van de gastlanden heeft de gelegenheid al aangegrepen om Richtlijn 2008/104/EG toe te passen. |
| --- | --- |

4.4.2.

Het EESC is van mening dat deze nieuwe bepaling overbodig is omdat de oorspronkelijke detacheringsrichtlijn al voorziet in een dergelijke optie in artikel 3, lid 9. De lidstaten mogen bepalen dat de in artikel 1, lid 1, bedoelde ondernemingen werknemers in de zin van artikel 1, lid 3, onder c), dezelfde voorwaarden moeten garanderen als degene die voor uitzendkrachten gelden in de lidstaat waar de arbeid wordt verricht. De meerderheid van de gastlanden heeft de gelegenheid al aangegrepen om Richtlijn 2008/104/EG toe te passen.

| 4.4.3. | Het EESC is van mening dat de Commissie aan de huidige regeling moet vasthouden. Er moet rekening worden gehouden met het feit dat de bepalingen van Richtlijn 2008/104/EG van toepassing zijn op de situatie in de verschillende lidstaten en dat Richtlijn 96/71/EG van toepassing is op grensoverschrijdende activiteiten. De Commissie erkende dit zelf in haar verslag over de toepassing van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid (20). |
| --- | --- |

4.4.3.

Het EESC is van mening dat de Commissie aan de huidige regeling moet vasthouden. Er moet rekening worden gehouden met het feit dat de bepalingen van Richtlijn 2008/104/EG van toepassing zijn op de situatie in de verschillende lidstaten en dat Richtlijn 96/71/EG van toepassing is op grensoverschrijdende activiteiten. De Commissie erkende dit zelf in haar verslag over de toepassing van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid (20).

| 4.4.4. | Het Comité wijst er ook op dat artikel 5 van Richtlijn 2008/104/EG veel breder is dan artikel 3, lid 9, van Richtlijn 96/71/EG, en dat dit paradoxaal genoeg kan leiden tot verschillende voorwaarden voor de terbeschikkingstelling van werknemers uit hoofde van artikel 1, lid 3, onder a) en b), en artikel 1, lid 3, onder c), van de huidige wetgeving. |
| --- | --- |

4.4.4.

Het Comité wijst er ook op dat artikel 5 van Richtlijn 2008/104/EG veel breder is dan artikel 3, lid 9, van Richtlijn 96/71/EG, en dat dit paradoxaal genoeg kan leiden tot verschillende voorwaarden voor de terbeschikkingstelling van werknemers uit hoofde van artikel 1, lid 3, onder a) en b), en artikel 1, lid 3, onder c), van de huidige wetgeving.

5.   Bijkomende activiteiten

| 5.1. | De Commissie moet de lidstaten aansporen om Richtlijn 2014/67/EU (21) binnen de gestelde termijn om te zetten, mocht dat nog niet gebeurd zijn, en naar behoren ten uitvoer te leggen. Na twee jaar moet de Commissie de effecten beoordelen en bepalen of de aangenomen maatregelen hebben geleid tot een adequate en effectieve tenuitvoerlegging en handhaving, aangezien dit sleutelelementen zijn bij de bescherming van de rechten van ter beschikking gestelde werknemers en bij de totstandbrenging van een gelijk speelveld voor de dienstverrichters. |
| --- | --- |

5.1.

De Commissie moet de lidstaten aansporen om Richtlijn 2014/67/EU (21) binnen de gestelde termijn om te zetten, mocht dat nog niet gebeurd zijn, en naar behoren ten uitvoer te leggen. Na twee jaar moet de Commissie de effecten beoordelen en bepalen of de aangenomen maatregelen hebben geleid tot een adequate en effectieve tenuitvoerlegging en handhaving, aangezien dit sleutelelementen zijn bij de bescherming van de rechten van ter beschikking gestelde werknemers en bij de totstandbrenging van een gelijk speelveld voor de dienstverrichters.

| 5.2. | De Commissie moet de situatie in de verschillende EU-lidstaten grondig analyseren en voorzien in harde kwantitatieve informatie over ter beschikking gestelde werknemers en in manieren om de bestaande richtlijn ten uitvoer te leggen en te handhaven. |
| --- | --- |

5.2.

De Commissie moet de situatie in de verschillende EU-lidstaten grondig analyseren en voorzien in harde kwantitatieve informatie over ter beschikking gestelde werknemers en in manieren om de bestaande richtlijn ten uitvoer te leggen en te handhaven.

| 5.3. | De beschikbaarheid van betrouwbare gegevens over detachering is een voorwaarde voor een doeltreffend debat over hun specifieke kenmerken en beschermingsbehoefte. |
| --- | --- |

5.3.

De beschikbaarheid van betrouwbare gegevens over detachering is een voorwaarde voor een doeltreffend debat over hun specifieke kenmerken en beschermingsbehoefte.

| 5.4. | Indien de Commissie eerlijke concurrentie wil garanderen, dan moeten haar vervolgstappen ook gericht zijn op de bestrijding van frauduleuze praktijken en het beëindigen van niet-regulier en zwartwerk, dat met name plaatsvindt via misbruik van brievenbusmaatschappijen. |
| --- | --- |

5.4.

Indien de Commissie eerlijke concurrentie wil garanderen, dan moeten haar vervolgstappen ook gericht zijn op de bestrijding van frauduleuze praktijken en het beëindigen van niet-regulier en zwartwerk, dat met name plaatsvindt via misbruik van brievenbusmaatschappijen.

| 5.5. | De Commissie moet de economische en sociale opwaartse convergentie binnen de EU versnellen en tegelijkertijd zorgen voor eerlijke mobiliteit van werknemers in het kader van grensoverschrijdende dienstverrichting. |
| --- | --- |

5.5.

De Commissie moet de economische en sociale opwaartse convergentie binnen de EU versnellen en tegelijkertijd zorgen voor eerlijke mobiliteit van werknemers in het kader van grensoverschrijdende dienstverrichting.

| 5.6. | De Commissie moet de sociale partners raadplegen, hun autonomie erkennen en de desbetreffende collectieve overeenkomsten op dit gebied eerbiedigen. |
| --- | --- |

5.6.

De Commissie moet de sociale partners raadplegen, hun autonomie erkennen en de desbetreffende collectieve overeenkomsten op dit gebied eerbiedigen.

| 5.7. | Het EESC bepleit dat de herziening duidelijk maakt dat de detacheringsrichtlijn geen zuiver internemarktinstrument is, maar een instrument voor de bescherming van de werknemers. Dit vereist een uitbreiding van de rechtsgrondslag, waarbij ook gekeken moet worden naar de rechtsgrondslagen van het sociaal beleid (artikelen 153 en 155, VWEU). De herziening van de richtlijn zou ook een eind moeten maken aan de door een reeks van uitspraken van het HvJ (Laval, Rüffert, Commissie/Luxemburg) ontstane onjuiste uitleg van de detacheringsrichtlijn als maximumnorm, en het karakter van de richtlijn als minimumnorm weer moeten herstellen. |
| --- | --- |

5.7.

Het EESC bepleit dat de herziening duidelijk maakt dat de detacheringsrichtlijn geen zuiver internemarktinstrument is, maar een instrument voor de bescherming van de werknemers. Dit vereist een uitbreiding van de rechtsgrondslag, waarbij ook gekeken moet worden naar de rechtsgrondslagen van het sociaal beleid (artikelen 153 en 155, VWEU). De herziening van de richtlijn zou ook een eind moeten maken aan de door een reeks van uitspraken van het HvJ (Laval, Rüffert, Commissie/Luxemburg) ontstane onjuiste uitleg van de detacheringsrichtlijn als maximumnorm, en het karakter van de richtlijn als minimumnorm weer moeten herstellen.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Richtlijn 2014/67/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 inzake de handhaving van Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1024/2012 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de administratieve samenwerking via het Informatiesysteem interne markt („de IMI-verordening”) (PB L 159 van 28.5.2014, blz. 11).

1

(2)  Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (PB L 18 van 21.1.1997).

2

(3)  Zie voetnoot 2.

3

(4)  COM(2010) 608 def./2

4

(5)  De tekst werd gepresenteerd tijdens de conferentie over de detachering van werknemers en arbeidsrechten, die op 23 maart 2010 in Oviedo werd gehouden door het Spaanse voorzitterschap. Uit de discussies bleek eens te meer dat de opvattingen van de belanghebbenden uiteenliepen.

5

(6)  Zie voetnoot 1.

6

(7)  Zie Europese Commissie: „Posting of workers — Report on A1 portable documents issued in 2014”, gepubliceerd in december 2015. Wel dient rekening te worden gehouden met het feit dat de situatie per lidstaat verschilt en dat 0,7 % maar een gemiddelde is. In werkelijkheid liggen de percentages tussen 0,5 % en 3,6 %, en ook de gevolgen voor de lidstaten verschillen.

7

(8)  EESC-advies over eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU, goedgekeurd op 27 april 2016 (PB C 264 van 20.7.2016, blz. 11).

8

(9)  EESC-advies over EESC-advies over de sociale dimensie van de interne markt, goedgekeurd op 14 juli 2010, paragraaf 1.7 (PB C 44 van 11.2.2011, blz. 90).

9

(10)  Protocol Nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid.

10

(11)  Zie de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en de nationale parlementen betreffende het voorstel voor een richtlijn tot wijziging van de terbeschikkingstellingsrichtlijn, wat het subsidiariteitsbeginsel overeenkomstig Protocol Nr. 2 betreft, COM(2016) 505 final van 20 juli 2016.

11

(12)  Effectbeoordeling bij het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten, SWD(2016) 52 final van 8 maart 2016.

12

(13)  Eurofoundrapport „Posted workers in the European Union”, Roberto Pedersini en Massimo Pallini, gepubliceerd in 2010.

13

(14)  De voorlopige bevindingen van beide onderzoeksprojecten werden gepresenteerd tijdens de conferentie van de waarnemingspost Arbeidsmarkt van het EESC over „Eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU”, die werd gehouden op 28 september 2016. Zie Eurofound (2016) EurWORK Topical update „Member States' progress in transposing Enforcement Directive on posting of workers” en Eurofound (2016) „Exploring the fraudulent contracting of work in the European Union”.

14

(15)  In zaak C-396/13 Sähköalojen ammattiliitto van 12 februari 2015 heeft het Hof van Justitie geoordeeld dat het „minimumloon [...] niet (kan) afhangen van de vrije keuze van de werkgever die werknemers enkel detacheert met het doel lagere arbeidskosten te kunnen bieden dan die van lokale werknemers”. Voorts heeft het Hof geoordeeld dat dagvergoedingen die een compensatie vormen voor het feit dat de betrokkenen zich ver van huis bevinden, aan gedetacheerde werknemers moeten worden betaald op hetzelfde niveau als aan lokale werknemers in een vergelijkbare situatie. Het Hof van Justitie verwerpt dus de bewering dat een werkgever een werknemer zou kunnen indelen in de laagste loongroep, ongeacht zijn kwalificaties of anciënniteit.

15

(16)  Indirecte kosten: de kosten van het vertrouwd raken met de administratieve vereisten en regelingen in een andere lidstaat, zoals kennisgevingsprocedures, vertaling van documenten en samenwerking met de controleautoriteiten.

16

(17)  Deze indirecte kosten van grensoverschrijdende arbeid kunnen oplopen tot 32 %. Dit zijn enkele van de voorlopige bevindingen van de voorstudie over „Arbeidskosten bij grensoverschrijdende dienstverrichting” van het departement openbare economie en overheidsbestuur van de Economische Universiteit van Krakau. Deze bevindingen werden gepresenteerd tijdens de conferentie van de waarnemingspost Arbeidsmarkt van het EESC over „Eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU”, die werd gehouden op 28 september 2016.

17

(18)

18

Artikel 12 van de Richtlijn 2014/67/EU met betrekking tot de aansprakelijkheid van onderaannemers (zie voetnoot 1).

(19)  Richtlijn 2008/104/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 november 2008 betreffende uitzendarbeid (PB L 327 van 5.12.2008, blz. 9).

19

(20)  Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de toepassing van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid, COM(2014) 176 final.

20

(21)  Zie voetnoot 1.

21

---

BIJLAGE

Het volgende tegenadvies, waarvoor ten minste een kwart van alle stemmen is uitgebracht, is tijdens de beraadslaging verworpen::

Tegenadvies:

Het hele advies vervangen door de volgende tekst (motivering aan het einde):

1.   

  Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) waardeert de inzet van de Europese Commissie voor de totstandbrenging van een diepere en eerlijkere interne markt als een van de voornaamste prioriteiten van haar mandaat, alsook haar inspanningen om de grensoverschrijdende verlening van diensten een extra impuls te geven door middel van het investeringsplan voor Europa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC steunt tevens het besluit van de Commissie tot invoering van Richtlijn 2014/67/EU

   (1)

  (de handhavingsrichtlijn) met het oog op een betere gemeenschappelijke interpretatie en toepassing van Richtlijn 96/71/EG

   (2)

  (de detacheringsrichtlijn), die evenwel nog altijd een evenwichtig instrument vormt dat zowel de rechten van dienstverleners als die van gedetacheerde werknemers waarborgt. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De handhavingsrichtlijn en het huidige voorstel voor een gerichte herziening van de detacheringsrichtlijn hebben betrekking op verschillende aspecten van de inzet van detacheringskrachten. Zij vullen elkaar niet alleen aan, de resultaten die de tenuitvoerlegging van de handhavingsrichtlijn naar verwachting zal opleveren kunnen ook een duidelijker beeld geven van de werkelijke situatie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Op dit moment hebben nog niet alle lidstaten de richtlijn omgezet. Het Comité verwacht dat de Commissie in haar verslag, dat uiterlijk op 18 juni 2019 klaar moet zijn, een betrouwbaar overzicht zal geven van de toepassing en uitvoering van de richtlijn. Volgens sommige EESC-leden is het beter om pas verdere wijzigingen voor te stellen na de publicatie van dit verslag. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Een aantal leden is van mening dat het voorstel voor een gerichte herziening voorbarig is en niet in overeenstemming met het beginsel van betere regelgeving. Een dergelijke aanpak zou kunnen leiden tot vertraging in de omzetting van de richtlijn uit 2014, doordat handhavingsmaatregelen worden gecombineerd met de nieuwe voorstellen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Volgens het Comité zijn er niet genoeg gegevens beschikbaar over detachering van werknemers in Europa; er is dan ook reden tot bezorgdheid over de eerbiediging van het evenredigheidsbeginsel- de vraag is of de effectbeoordeling waarmee de herziening gepaard gaat een duidelijk beeld van de werkelijke situatie schetst. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het doorvoeren van nieuwe wijzigingen die slechts gebaseerd zijn op een zeer oppervlakkige effectbeoordeling met onvoldoende gegevens, en waarin geen rekening is gehouden met de verschillen in economische prestaties tussen de EU-lidstaten, leidt enkel tot nieuwe scheidslijnen tussen de lidstaten en ondermijnt de inspanningen van de Commissie om meer convergentie, integratie en vertrouwen in Europa te bewerkstelligen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het Comité wijst erop dat voorbij is gegaan aan de exclusieve rol van de sociale partners en vraagt zich af waarom er geen behoorlijk overleg heeft plaatsgevonden, zoals voorzien in artikel 154, lid 2, van het VWEU. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het begrip „bezoldiging” blijft centraal staan in de door de Europese Commissie voorgestelde gerichte herziening. De EESC-leden staan niet alleen in hun overtuiging dat grondig moet worden nagedacht over de optie van een „minimumloon”, zoals verduidelijkt door de jurisprudentie, en over een nieuwe manier om de bezoldiging te berekenen. Sommige leden zijn van oordeel dat deze nieuwe aanpak een manier is om de voorwaarden voor gedetacheerde werknemers te verbeteren en gelijk te trekken met de voorwaarden die gelden voor lokale werknemers. Anderen zijn dan weer de mening toegedaan dat het voorstel niet aansluit bij de realiteit van het bedrijfsleven, omdat het onzekerheid en zwaardere administratieve en financiële lasten meebrengt voor ondernemingen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het Comité is er niet van overtuigd dat het nodig is om strikte regels op te leggen inzake de duur van de detachering. De ervaring toont immers aan dat extreem lange perioden van terbeschikkingstelling in feite geen groot probleem vormen voor Europese bedrijven. |
| --- | --- |

1.10.

2.   

  Europees beleidskader

| 2.1. | Het vrije verkeer van werknemers, de vrijheid van vestiging en de vrijheid van dienstverrichting zijn grondbeginselen van de Europese Unie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het vrije verkeer van werknemers moet worden onderscheiden van de vrijheid van dienstverrichting op grond van artikel 56 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Het vrije verkeer van werknemers geeft alle burgers het recht naar een andere lidstaat te reizen om er te wonen en te werken, en waarborgt dat zij in vergelijking met onderdanen van die staat niet het slachtoffer worden van discriminatie op het gebied van werkgelegenheid, beloning en andere arbeidsvoorwaarden. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De vrijheid van dienstverrichting daarentegen geeft ondernemingen het recht om in een andere lidstaat diensten te verrichten. Daartoe mogen zij hun eigen werknemers tijdelijk in een andere lidstaat ter beschikking stellen (detachering) om daar de werkzaamheden te verrichten die voor de dienstverrichting noodzakelijk zijn. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Op 16 december 1996 namen het Europees Parlement en de Raad



  Richtlijn 96/71/EG



  betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten

   (3)

  aan. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Die richtlijn wil een evenwicht tot stand brengen tussen de uitoefening van de vrijheid om grensoverschrijdende diensten te verrichten uit hoofde van artikel 56 VWEU en een passende mate van bescherming van de rechten van daarvoor tijdelijk gedetacheerde werknemers. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | In oktober 2010 deed de Commissie in haar mededeling „Naar een Single Market Act — Voor een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen — 50 voorstellen om beter samen te werken, te ondernemen en zaken te doen”

   (4)

  twee voorstellen om het publieke vertrouwen en de publieke steun te herstellen. Het ene betrof het evenwicht tussen de sociale grondrechten en de economische vrijheden, het andere ging over detachering van werknemers. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | In maart 2010 hebben de Europese sociale partners een verslag

   (5)

  uitgebracht over de gevolgen van de uitspraken van het Hof van Justitie, waaruit bleek dat de standpunten sterk uiteenliepen. Terwijl BUSINESSEUROPE tegen een herziening van de richtlijn was gekant (maar de noodzaak van verduidelijking van bepaalde aspecten in verband met handhaving aanvaardde), wilde het EVV een ingrijpende wijziging. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | In december 2012 publiceerde de Commissie een voorstel betreffende de handhaving van Richtlijn 96/71/EG.



  De handhavingsrichtlijn


   (6)

  stelt een gemeenschappelijk kader van adequate bepalingen, maatregelen en controlemechanismen vast voor een betere en meer uniforme uitvoering, toepassing en handhaving van Richtlijn 96/71/EG, met inbegrip van maatregelen om elk misbruik en elke omzeiling van de regels te voorkomen en te bestraffen. Tegelijkertijd biedt deze garanties voor de bescherming van de rechten van gedetacheerde werknemers en voor het wegwerken van ongerechtvaardigde belemmeringen voor de vrijheid van dienstverrichting. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | De uiterste datum voor omzetting van de handhavingsrichtlijn was 18 juni 2016. Uiterlijk 18 juni 2019 moet de Commissie een verslag indienen bij het Europees Parlement, de Raad en het EESC over de toepassing en uitvoering ervan en in voorkomend geval de nodige wijzigingen voorstellen. Tijdens de evaluatie moet de Commissie, na overleg te hebben gepleegd met de lidstaten en de Europese sociale partners, de toereikendheid en geschiktheid van alle ingevoerde en toegepaste maatregelen beoordelen, inclusief de toereikendheid van de beschikbare gegevens over detachering. |
| --- | --- |

2.9.

3.   

  Voorstel voor een gerichte herziening van de detacheringsrichtlijn

| 3.1. | Volgens de laatste beschikbare gegevens waren in de EU in 2014 1,9 miljoen werknemers gedetacheerd, hetgeen neerkomt op 0,7 %

   (7)

  van de totale beroepsbevolking van de EU. Dit betekent wel een toename met 10,3 % in 2013 en met 44,4 % ten opzichte van 2010. Deze cijfers zijn gebaseerd op het aantal door de nationale socialezekerheidsinstanties uitgegeven A1-formulieren; het aantal niet-geregistreerde de facto gedetacheerde werknemers is onbekend. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De detacheringsrichtlijn van 1996 vormt het EU-regelgevingskader om een passend en eerlijk evenwicht te vinden tussen drie doelstellingen: het grensoverschrijdend verrichten van diensten bevorderen en vergemakkelijken, bescherming bieden aan gedetacheerden en gelijke mededingingsvoorwaarden waarborgen voor buitenlandse en lokale concurrenten. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | De Commissie heeft nu evenwel een doelgerichte herziening van deze richtlijn aangekondigd met als tweeledig doel het aanpakken van oneerlijke praktijken

   (8)

  en het bevorderen van het beginsel dat gelijk werk op dezelfde plaats op dezelfde manier moet worden bezoldigd. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het voorstel werd vóór het verstrijken van de omzettingstermijn van de handhavingsrichtlijn van 2014 gepubliceerd en voordat de tenuitvoerlegging kon worden beoordeeld. Veel van de problemen met betrekking tot detachering houden nog steeds verband met slechte handhaving en een gebrek aan controle in de lidstaten. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het voorstel werd eveneens gepubliceerd zonder enig voorafgaand overleg met de Europese sociale partners, die de Commissie een gezamenlijke brief stuurden met het verzoek om naar behoren te worden geraadpleegd overeenkomstig artikel 154, lid 2, van het VWEU. „Met dit schrijven verzoeken wij de Commissie de tijd te nemen om voor zij haar voorstel lanceert behoorlijk te overleggen met de sociale partners

   (9)
  .”. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | De publicatie van het voorstel van de Commissie heeft geleid tot uiteenlopende standpunten en tot verdeeldheid onder de lidstaten, sociale partners en bedrijven onderling. Het voorstel mag het concurrentievermogen niet aantasten, noch nieuwe obstakels opwerpen voor aanbieders van grensoverschrijdende diensten. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | In overeenstemming met Protocol Nr. 2 bij de Verdragen

   (10)

  hebben veertien kamers van nationale parlementen gemotiveerde adviezen aan de Commissie gestuurd waarin zij stellen dat het voorstel van de Commissie betreffende de herziening van de detacheringsrichtlijn niet aan het subsidiariteitsbeginsel voldoet, zodat de „gele kaart”-procedure moest worden toegepast. Na beoordeling van de subsidiariteit concludeerde de Commissie op 20 juli 2016

   (11)

  dat het voorstel voor een gerichte herziening van Richtlijn 96/71/EG voldoet aan het subsidiariteitsbeginsel zoals vastgesteld bij artikel 5, lid 3, VEU en dat intrekking of wijziging van het voorstel niet vereist was. De Commissie handhaafde daarom haar voorstel. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Een deel van het bedrijfsleven is van mening dat het voorstel in strijd is met het evenredigheidsbeginsel. Sommige bedrijven zijn van mening dat de voorgestelde wijzigingen leiden tot rechtsonzekerheid en bijkomende administratieve lasten. De herziening kan vooral gevolgen hebben voor bedrijven uit lidstaten met een lager loonniveau die grensoverschrijdende diensten willen verrichten op de interne markt, hetgeen indruist tegen de intentie en de inspanningen om het proces van convergentie binnen de EU te versterken. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Andere partijen, waaronder vakbonden, zijn van mening dat de voorgestelde herziening — en met name het concept van „gelijke beloning voor gelijk werk op dezelfde plaats” — een gelijk speelveld creëert voor bedrijven en dat het werknemers in de EU meer gelijke rechten verleent. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het voorstel van de Commissie werd vergezeld van een effectbeoordeling

   (12)

  waarin wordt gesteld dat de voorgestelde maatregelen voor de toepassing van de herziene richtlijn verschillende gevolgen zouden hebben voor verschillende lidstaten, sectoren en bedrijven en waarin wordt opgemerkt dat het ernstige tekort aan gegevens over de detachering van werknemers een aanhoudend probleem vormt. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Vergelijkbare cijfers zijn afkomstig van de meeneembare A1-documenten waarin bedrijven die werknemers in een land detacheren gedetailleerde informatie moeten verstrekken. De nauwkeurigheid van de informatie in de meeneembare A1-documenten kan niet worden gegarandeerd vanwege het gebrek aan officiële controles door de autoriteiten in de uitzendende landen. De cijfers die in de effectbeoordeling staan vermeld, vormen slechts een schatting van het daadwerkelijke aantal detacheringen en geven geen nauwkeurig beeld van de echte situatie. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | In 2010 publiceerde Eurofound een rapport over detachering in de Europese Unie

   (13)

  , waarin men zich buigt over dit verschijnsel in de EU-lidstaten en Noorwegen. In dit rapport worden de beschikbare informatiebronnen over het aantal detacheringen in kaart gebracht en worden statistieken vermeld voor landen waarover gegevens voorhanden zijn. Uit het onderzoek van Eurofound blijkt dat er gebrek is aan gegevens over het totale aantal detacheringen in de EU en de kenmerken ervan. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het Eurofoundrapport werd gevolgd door twee recente onderzoeken in verband met eerlijkere mobiliteit op de arbeidsmarkt: een beknopte analyse van de omzetting door de lidstaten van de handhavingsrichtlijn ter verbetering van de handhaving van de detacheringsrichtlijn betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers, en onderzoek naar frauduleuze vormen van uitzendarbeid en zelfstandige arbeid

   (14). |
| --- | --- |

3.13.

Het Eurofoundrapport werd gevolgd door twee recente onderzoeken in verband met eerlijkere mobiliteit op de arbeidsmarkt: een beknopte analyse van de omzetting door de lidstaten van de handhavingsrichtlijn ter verbetering van de handhaving van de detacheringsrichtlijn betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers, en onderzoek naar frauduleuze vormen van uitzendarbeid en zelfstandige arbeid

   (14).

4.   

  Belangrijkste wijzigingen in de voorgestelde herziening van Richtlijn 96/71/EG

4.1.   
  Bezoldiging

| 4.1.1. | De Commissie stelt voor om „minimumlonen” te vervangen door „bezoldiging”. Volgens het voorstel van de Commissie worden onder bezoldiging alle componenten van de bezoldiging verstaan die verplicht zijn in de gastlidstaat. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | De Commissie heeft het voorstel ingediend als reactie op talrijke oproepen tot actie om de oorzaken van loonongelijkheid aan te pakken. Volgens de Commissie zit er een kloof tussen de arbeidsvoorwaarden voor plaatselijke en gedetacheerde werknemers. Volgens de effectbeoordeling bij het voorstel schommelt het loonverschil tussen 10 % en 50 %, afhankelijk van het land en de sector. Uiteenlopende beloningsregels verstoren het gelijke speelveld voor bedrijven. Het begrip „minimumloon” komt niet overeen met de verplichte regels die gelden voor lokale werknemers. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Volgens de Commissie kan het concept „bezoldiging” daarom beter bijdragen tot de totstandbrenging van een gelijk speelveld op de interne markt voor dienstverrichting. „Bezoldiging” omvat alle componenten die aan lokale werknemers worden betaald en die zijn vastgelegd bij wet of bij collectieve arbeidsovereenkomsten die algemeen bindend zijn voor alle gelijksoortige ondernemingen in het betrokken geografische gebied en in de betrokken beroepsgroep of bedrijfstak, of bij collectieve arbeidsovereenkomsten die gesloten zijn door de op nationaal niveau meest representatieve organisaties van de sociale partners, en die voor het gehele nationale grondgebied gelden. „Bezoldiging” kan een aantal componenten omvatten die niet zijn opgenomen in het begrip „minimumloon”, zoals een anciënniteitsvergoeding, vergoedingen en toeslagen voor vuil, zwaar of gevaarlijk werk, bonussen voor geleverde kwaliteit, een dertiende maand, een reiskostenvergoeding en maaltijdbonnen — hoewel de meeste gastlanden al diverse van deze componenten hebben opgenomen in het „minimumloon”. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Volgens de Commissie zou de introductie van „bezoldiging” kunnen bijdragen aan de verduidelijking van de componenten waaruit bezoldiging bestaat en een vermindering van de bestaande verschillen tussen de sectoren bij de verplichte toepassing van collectieve arbeidsovereenkomsten. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | De term „bezoldiging” zelf kan echter worden beschouwd als onnauwkeurig en biedt ruimte voor verschillende interpretaties, hetgeen rechtsonzekerheid in de hand zal werken. Het begrip „minimumlonen” is, hoewel het tal van vraagtekens doet rijzen, nauwkeuriger en eenvoudiger te definiëren. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | De Commissie bevestigt dat het voorstel niet van invloed is op de bevoegdheden en tradities van de lidstaten op het gebied van loonbepaling en de sterke autonome rol van de sociale partners eerbiedigt. In dit verband is het zorgwekkend dat de Commissie voorstelt de verwijzing in de huidige richtlijn te schrappen volgens welke „minimumlonen [worden] bepaald door de nationale wetgeving en/of praktijk van de lidstaat waar de werknemer ter beschikking is gesteld”. Deze bepaling is van belang met het oog op overeenstemming met de verschillende nationale systemen voor de arbeidsverhoudingen. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Voor de toepassing van deze richtlijn wordt het begrip bezoldiging bepaald door het nationale recht en/of door wat gebruikelijk is in de lidstaat waar de gedetacheerde werknemer werkt. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | Deze richtlijn vormt geen belemmering voor de toepassing van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden voorzien in het gastland of het land van herkomst van gedetacheerde werknemers die gunstiger zijn voor de werknemers, met name door uitoefening van het fundamentele recht van werknemers en werkgevers om te onderhandelen en op gepaste niveaus collectieve arbeidsovereenkomsten af te sluiten en collectieve actie te voeren om hun belangen te verdedigen, inclusief stakingen, en om de levens- en arbeidsomstandigheden van werknemers te beschermen en verbeteren, waaronder het recht op gelijke behandeling. |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.1.9. | Ter waarborging van een goede tenuitvoerlegging van de handhavingsrichtlijn zijn de lidstaten verplicht om op één website informatie te publiceren over de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die gelden voor de op hun grondgebied gedetacheerde werknemers. De lidstaten kunnen nog eventjes wachten met het plaatsen van deze website omdat de toepasselijke voorwaarden en -omstandigheden waarschijnlijk nog zullen veranderen. Eventuele nieuwe voorstellen mogen dit proces niet negatief beïnvloeden. |
| --- | --- |

4.1.9.

| 4.1.10. | De EESC-leden hebben de bezoldigingskwestie uitvoerig besproken, rekening houdend met alle mogelijke implicaties. |
| --- | --- |

4.1.10.

| 4.1.11. | Sommigen zijn van mening dat dit nieuwe concept de enige manier is om de arbeidsvoorwaarden voor detacheringskrachten en lokale werknemers gelijk te trekken, omdat zo de loonverschillen worden weggewerkt en een gelijke speelveld voor bedrijven wordt verzekerd. |
| --- | --- |

4.1.11.

| 4.1.12. | Anderen zijn dan weer van oordeel dat de invoering van dit nieuwe concept kan leiden tot minder rechtszekerheid en duidelijkheid, en de administratieve en financiële lasten zal doen toenemen. Bij discussies over detachering moet steeds voor ogen worden gehouden dat de situatie van buitenlandse bedrijven anders is dan die van binnenlandse. Een buitenlandse dienstverlener die werknemers wil detacheren krijgt te maken met bijkomende kosten enkel en alleen omdat hij diensten verricht in een andere lidstaat — bijkomende huishoudelijke uitgaven

   (15)

  en indirecte kosten van grensoverschrijdende arbeid

   (16). |
| --- | --- |

4.1.12.

Anderen zijn dan weer van oordeel dat de invoering van dit nieuwe concept kan leiden tot minder rechtszekerheid en duidelijkheid, en de administratieve en financiële lasten zal doen toenemen. Bij discussies over detachering moet steeds voor ogen worden gehouden dat de situatie van buitenlandse bedrijven anders is dan die van binnenlandse. Een buitenlandse dienstverlener die werknemers wil detacheren krijgt te maken met bijkomende kosten enkel en alleen omdat hij diensten verricht in een andere lidstaat — bijkomende huishoudelijke uitgaven

   (15)

  en indirecte kosten van grensoverschrijdende arbeid

   (16).

| 4.1.13. | Wat betreft de uitbreiding van de werkingssfeer van de algemeen bindende collectieve overeenkomsten voor alle sectoren beveelt het EESC aan te heroverwegen of het ook nodig is de voor ter beschikking gestelde werknemers geldende arbeidsnormen automatisch uit te breiden naar sectoren waar geen grote problemen met detachering zijn vastgesteld. |
| --- | --- |

4.1.13.

4.2.   
  Terbeschikkingstelling van meer dan 24 maanden

| 4.2.1. | De Commissie wil de duur van detachering regelen door middel van een voorstel waarin, indien de verwachte of daadwerkelijke terbeschikkingstelling meer dan 24 maanden bedraagt, de lidstaat op het grondgebied waarvan een werknemer ter beschikking is gesteld, geacht wordt het land te zijn waarin hij of zij het werk gewoonlijk uitvoert. Dit geldt vanaf de eerste dag waarop de terbeschikkingstelling daadwerkelijk langer duurt dan 24 maanden. De Commissie voert bovendien een totale duur van de terbeschikkingstelling in als de desbetreffende werknemers worden vervangen. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | De oorspronkelijke richtlijn stelt geen vaste limiet vast en definieert „ter beschikking gestelde werknemer” voor de toepassing van die richtlijn als iedere werknemer die gedurende een bepaalde periode werkt op het grondgebied van een lidstaat die niet de staat is waar die werknemer gewoonlijk werkt. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Om onduidelijke situaties te vermijden waarin moeilijk kan worden vastgesteld of sprake is van een terbeschikkingstelling in de zin van de detacheringsrichtlijn, bevatten leden 1 en 2 van artikel 3 van de handhavingsrichtlijn een niet-uitputtende lijst van kwalitatieve criteria, die betrekking hebben op de inherent tijdelijke aard van detachering om diensten te verrichten en op het bestaan van een werkelijke relatie tussen de werkgever en het land van herkomst van de werknemer. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Een van de voornaamste argumenten was dat noch het VWEU, noch Verordening (EG) nr. 593/2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I)

   (17)

  een grondslag vormt voor de vaststelling van een termijn van 24 maanden als referentietermijn om te bepalen in welk land de werkzaamheden gewoonlijk worden uitgevoerd. Bovendien is het ongepast om een richtlijn te gebruiken om de toepassing van een verordening te wijzigen of om de voorwaarden van de Rome I-verordening anders te definiëren met het oog op de detacheringsrichtlijn. Volgens de uitleg van de juridische dienst van de Commissie doet het nieuwe artikel 2 bis) „geen afbreuk aan het recht van ondernemingen die werknemers op het grondgebied van een andere lidstaat ter beschikking stellen om ook vrijheid van dienstverrichting in te roepen in omstandigheden waarbij de terbeschikkingstelling langer dan 24 maanden duurt. Het doel is louter rechtszekerheid te creëren bij de toepassing van de Rome I-verordening in een specifieke situatie zonder die verordening op een of andere manier te wijzigen.”

   (18). |
| --- | --- |

4.2.4.

Een van de voornaamste argumenten was dat noch het VWEU, noch Verordening (EG) nr. 593/2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I)

   (17)

  een grondslag vormt voor de vaststelling van een termijn van 24 maanden als referentietermijn om te bepalen in welk land de werkzaamheden gewoonlijk worden uitgevoerd. Bovendien is het ongepast om een richtlijn te gebruiken om de toepassing van een verordening te wijzigen of om de voorwaarden van de Rome I-verordening anders te definiëren met het oog op de detacheringsrichtlijn. Volgens de uitleg van de juridische dienst van de Commissie doet het nieuwe artikel 2 bis) „geen afbreuk aan het recht van ondernemingen die werknemers op het grondgebied van een andere lidstaat ter beschikking stellen om ook vrijheid van dienstverrichting in te roepen in omstandigheden waarbij de terbeschikkingstelling langer dan 24 maanden duurt. Het doel is louter rechtszekerheid te creëren bij de toepassing van de Rome I-verordening in een specifieke situatie zonder die verordening op een of andere manier te wijzigen.”

   (18).

| 4.2.5. | Het EESC is geen voorstander van een vaste termijn. Die druist in tegen de aard van detachering en is in strijd met de doelstelling van de richtlijn. Een terbeschikkingstelling duurt in de EU gemiddeld 103 dagen

   (19)

  (slechts 4-5 % van alle terbeschikkingstellingen duurt langer dan twaalf maanden

   (20)

  ). Er zijn geen aanwijzingen dat de terbeschikkingstelling van werknemers voor de duur van meer dan twee jaar een wijdverspreide en problematische praktijk is die leidt tot misbruik van de regels. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Integendeel, de invoering van het begrip „verwachte duur van de terbeschikkingstelling” en de vaststelling van regels voor de vervanging van werknemers kunnen leiden tot onzekerheid en tot ongelijke toepassing van de regels. Met name in de bouwsector is het moeilijk om te voorzien hoe lang de werkzaamheden zullen duren en kunnen de inspectieorganen die duur moeilijk aantonen. |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | De bestaande definitie is toereikend en het vaststellen van een tijdslimiet voor detachering zou indruisen tegen het beginsel dat moet worden nagegaan in welke gevallen detachering echt en gerechtvaardigd is. Bovendien heeft het Hof van Justitie herhaaldelijk bevestigd dat het begrip „tijdelijk” per geval moet worden beoordeeld. |
| --- | --- |

4.2.7.

| 4.2.8. | De Commissie stelt dat de detacheringsrichtlijn met deze wijziging wordt afgestemd op de socialezekerheidsregels die bij Verordening (EG) nr. 883/2004

   (21)

  zijn ingevoerd. Verordening (EG) nr. 883/2004 biedt de lidstaten echter de mogelijkheid om de oorspronkelijke periode van twee jaar waarin de socialezekerheidspremies in het land van herkomst worden betaald, te verlengen door middel van bilaterale overeenkomsten. Het voorstel van de Commissie voor herziening van de detacheringsrichtlijn bepaalt dat alle arbeidsvoorwaarden van het gastland vanaf de eerste dag van de terbeschikkingstelling moeten worden toegepast wanneer de terbeschikkingstelling naar verwachting of daadwerkelijk langer dan 24 maanden duurt. Dit is onnodig en tegenstrijdig. |
| --- | --- |

4.2.8.

4.3.   
  Onderaanneming

| 4.3.1. | Het voorstel van de Commissie biedt de lidstaten de mogelijkheid om werknemers in de onderaanbestedingsketen dezelfde voorwaarden te bieden als de voorwaarden die door de hoofdaannemer worden toegepast. Deze voorwaarden zouden op dezelfde wijze moeten worden toegepast op nationale en grensoverschrijdende onderaannemers, in overeenstemming met het non-discriminatiebeginsel. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Er bestaan aanzienlijke verschillen in de wet- en regelgeving, bestuursrechtelijke bepalingen en collectieve overeenkomsten die van toepassing zijn in de lidstaten om ervoor te zorgen dat ondernemingen bij het contracteren van onderaannemers niet de mogelijkheid krijgen om de regels te omzeilen die bepaalde arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden moeten garanderen in verband met bezoldiging. Het is niet bekend hoeveel lidstaten een dergelijk systeem al ten uitvoer leggen en de Commissie heeft in haar effectbeoordeling geen diepgravende analyse van de mogelijke gevolgen van dit soort regels opgenomen. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Om ervoor te zorgen dat dit deel van het voorstel in de praktijk vruchten afwerpt, zou het echter zinvol kunnen zijn om met betrekking tot onderaanbestedingsketens te verwijzen naar een regel inzake hoofdelijke aansprakelijkheid, zoals vastgelegd in artikel 12 van de handhavingsrichtlijn

   (22). |
| --- | --- |

4.3.3.

Om ervoor te zorgen dat dit deel van het voorstel in de praktijk vruchten afwerpt, zou het echter zinvol kunnen zijn om met betrekking tot onderaanbestedingsketens te verwijzen naar een regel inzake hoofdelijke aansprakelijkheid, zoals vastgelegd in artikel 12 van de handhavingsrichtlijn

   (22).

| 4.3.4. | Bovendien is de formulering „bepaalde arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden [...] in verband met bezoldiging” vaag en zal deze leiden tot rechtsonzekerheid, uiteenlopende interpretaties en mogelijke conflicten met andere delen van de richtlijn. Er zouden zich ook problemen kunnen voordoen voor de vergelijkbaarheid en andere problemen van zuiver praktische aard, zoals voldoende toegang tot informatie (ook in verband met de plicht van de overheid om dergelijke informatie te publiceren uit hoofde van artikel 5 van Richtlijn 2014/67/EU) en het bestaan van collectieve overeenkomsten. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Het is ook onduidelijk hoe de Commissie non-discriminatie- en evenredigheidstests voor deze bepalingen zou definiëren en toepassen. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Bovendien is het noodzakelijk om passende bepalingen in te voeren om te controleren of onderaannemers daadwerkelijk een zelfstandige status hebben, in overeenstemming met de normen van de lidstaten. |
| --- | --- |

4.3.6.

4.4.   
  Uitzendwerk

| 4.4.1. | De Commissie introduceert een nieuwe verplichting voor de lidstaten door een nieuw lid toe te voegen met voorwaarden die van toepassing zijn op de werknemers als bedoeld in artikel 1, lid 3, onder c), van de richtlijn, namelijk werknemers die ter beschikking zijn gesteld door een uitzendbedrijf dat gevestigd is in een andere lidstaat dan de lidstaat waar de inlenende onderneming is gevestigd. De in artikel 1, lid 3, onder c), bedoelde ondernemingen moeten de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die krachtens artikel 5 van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid

   (23)

  gelden voor uitzendkrachten die worden uitgezonden door uitzendbedrijven die zijn gevestigd in de lidstaat waar het werk wordt uitgevoerd, ook garanderen voor ter beschikking gestelde werknemers. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Het EESC is van mening dat deze nieuwe bepaling overbodig is omdat de oorspronkelijke detacheringsrichtlijn al voorziet in een dergelijke optie in artikel 3, lid 9. De lidstaten mogen bepalen dat de in artikel 1, lid 1, bedoelde ondernemingen werknemers in de zin van artikel 1, lid 3, onder c), dezelfde voorwaarden moeten garanderen als degene die voor uitzendkrachten gelden in de lidstaat waar de arbeid wordt verricht. De meerderheid van de gastlanden heeft de gelegenheid al aangegrepen om Richtlijn 2008/104/EG toe te passen. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Het EESC is van mening dat de Commissie aan de huidige regeling moet vasthouden. Er moet rekening worden gehouden met het feit dat de bepalingen van Richtlijn 2008/104/EG van toepassing zijn op de situatie in de verschillende lidstaten en dat Richtlijn 96/71/EG van toepassing is op grensoverschrijdende activiteiten. De Commissie erkende dit zelf in haar verslag over de toepassing van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid

   (24). |
| --- | --- |

4.4.3.

Het EESC is van mening dat de Commissie aan de huidige regeling moet vasthouden. Er moet rekening worden gehouden met het feit dat de bepalingen van Richtlijn 2008/104/EG van toepassing zijn op de situatie in de verschillende lidstaten en dat Richtlijn 96/71/EG van toepassing is op grensoverschrijdende activiteiten. De Commissie erkende dit zelf in haar verslag over de toepassing van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid

   (24).

| 4.4.4. | Het Comité wijst er ook op dat artikel 5 van Richtlijn 2008/104/EG veel breder is dan artikel 3, lid 9, van Richtlijn 96/71/EG, en dat dit paradoxaal genoeg kan leiden tot verschillende voorwaarden voor de terbeschikkingstelling van werknemers uit hoofde van artikel 1, lid 3, onder a) en b), en artikel 1, lid 3, onder c), van de huidige wetgeving. |
| --- | --- |

4.4.4.

5.   

  Waar moet de Europese Commissie zich met name op richten?

| 5.1. | De Commissie moet de lidstaten aansporen om de handhavingsrichtlijn

   (25)

  binnen de gestelde termijn om te zetten, mocht dat nog niet gebeurd zijn, en naar behoren ten uitvoer te leggen. Na twee jaar moet de Commissie de effecten beoordelen en bepalen of de aangenomen maatregelen hebben geleid tot een adequate en effectieve tenuitvoerlegging en handhaving, aangezien dit sleutelelementen zijn bij de bescherming van de rechten van ter beschikking gestelde werknemers en bij de totstandbrenging van een gelijk speelveld voor de dienstverrichters. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | De Commissie moet de situatie in de verschillende EU-lidstaten grondig analyseren en voorzien in harde kwantitatieve informatie over ter beschikking gestelde werknemers en in manieren om de bestaande richtlijn ten uitvoer te leggen en te handhaven. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | De beschikbaarheid van betrouwbare gegevens over detachering is een voorwaarde voor een doeltreffend debat over hun specifieke kenmerken en beschermingsbehoefte. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Indien de Commissie eerlijke concurrentie wil garanderen, dan moeten haar vervolgstappen gericht zijn op de bestrijding van frauduleuze praktijken en het beëindigen van illegaal werk, dat met name plaatsvindt via misbruik van brievenbusmaatschappijen. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | De Commissie moet de economische en sociale convergentie binnen de EU versnellen en tegelijkertijd zorgen voor eerlijke mobiliteit van werknemers in het kader van grensoverschrijdende dienstverrichting. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | De invoering van een nieuw concept als „bezoldiging” kan leiden tot vragen van lidstaten in de Raad en van ondernemingen tijdens de openbare raadpleging. De Commissie zou een diepgaande sociaaleconomische analyse moeten opstellen van de gevolgen voor consumenten en bedrijven, en meer in het algemeen ook voor het concurrentievermogen en de werkgelegenheid in de EU. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | De Commissie moet de sociale partners raadplegen, hun autonomie erkennen en de desbetreffende collectieve overeenkomsten op dit gebied eerbiedigen. |
| --- | --- |

5.7.

Motivering:

Met dit wijzigingsvoorstel wordt een evenwichtige benadering voorgesteld van het Commissievoorstel, dat aanleiding heeft gegeven tot verschillende standpunten, zowel bij de lidstaten als bij de sociale partners en het bedrijfsleven. Bedoeling is deze uiteenlopende standpunten adequaat weer te geven op een geloofwaardige en evenwichtige manier, en tegelijk aan te geven over welke punten er een consensus bestaat. Het wijzigingsvoorstel komt overeen met de tekst die de twee rapporteurs van de afdeling SOC hebben voorgelegd na de derde studiegroepvergadering; de verschillende zienswijzen worden hier evenwichtiger weergegeven dan in de door de afdeling gewijzigde en goedgekeurde tekst.

Stemuitslag

| Voor | 94 |
| --- | --- |
| Tegen | 175 |
| Onthoudingen | 23 |

Voor

94

Tegen

175

Onthoudingen

23

---

(1)  Richtlijn 2014/67/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 inzake de handhaving van Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1024/2012 betreffende de administratieve samenwerking via het Informatiesysteem interne markt („de IMI-verordening”), (PB L 159 van 28.5.2014, blz. 11).

(2)  Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (PB L 18 van 21.1.1997).

(3)  Zie voetnoot 2.

(4)  COM(2010) 608 def./2.

(5)  De tekst werd gepresenteerd tijdens de conferentie over de detachering van werknemers en arbeidsrechten, die op 23 maart 2010 in Oviedo werd gehouden door het Spaanse voorzitterschap. Uit de discussies bleek eens te meer dat de opvattingen van de belanghebbenden uiteenliepen.

(6)  Zie voetnoot 1.

(7)  Wel dient rekening te worden gehouden met het feit dat de situatie per lidstaat verschilt en dat 0,7 % maar een gemiddelde is. In werkelijkheid liggen de percentages tussen 0,5 % en 3,6 %, en ook de gevolgen voor de lidstaten verschillen.

(8)  EESC-advies over eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU, goedgekeurd op 27 april 2016 (PB C 264 van 20.7.2016, blz. 11).

(9)  Gezamenlijke brief van de Europese sociale partners (EVV, BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP) aan voorzitter Juncker, 2 maart 2016.

(10)  Protocol Nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid.

(11)  Zie de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en de nationale parlementen betreffende het voorstel voor een richtlijn tot wijziging van de terbeschikkingstellingsrichtlijn, wat het subsidiariteitsbeginsel overeenkomstig Protocol Nr. 2 betreft, COM(2016) 505 final van 20 juli 2016.

(12)  Effectbeoordeling bij het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten, SWD(2016) 52 final van 8 maart 2016.

(13)  Eurofoundrapport „Posted workers in the European Union”, Roberto Pedersini en Massimo Pallini, gepubliceerd in 2010.

(14)  De voorlopige bevindingen van beide onderzoeksprojecten werden gepresenteerd tijdens de conferentie van de waarnemingspost Arbeidsmarkt van het EESC over „Eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU”, die werd gehouden op 28 september 2016.

(15)  Indirecte kosten: de kosten van het vertrouwd raken met de administratieve vereisten en regelingen in een andere lidstaat, zoals kennisgevingsprocedures, vertaling van documenten en samenwerking met de controleautoriteiten.

(16)  Deze indirecte kosten van grensoverschrijdende arbeid kunnen oplopen tot 32 %. Dit zijn enkele van de voorlopige bevindingen van de voorstudie over „Arbeidskosten bij grensoverschrijdende dienstverrichting” van het departement openbare economie en overheidsbestuur van de Economische Universiteit van Krakau. Deze bevindingen werden gepresenteerd tijdens de conferentie van de waarnemingspost Arbeidsmarkt van het EESC over „Eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU”, die werd gehouden op 28 september 2016.

(17)  Verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I) (PB L 177 van 4.7.2008, blz. 6).

(18)  Advies van de juridisch dienst van de Commissie — dossier 2016/0070 (COD) van 28 mei 2016.

(19)  Werkdocument van de diensten van de Commissie, SWD (2016) 52 final, blz. 39, J. Pacolet en F. De Wispelaere, „Posting of Workers. Report on A1 portable document issued in 2014”, december 2015.

(20)  Werkdocument van de diensten van de Commissie, SWD (2016) 52 final, blz. 39, L&R Sozialforschung, „Entwicklungen im Bereich des Lohndumpings”, mei 2014.

(21)  Verordening (EG) nr. 883/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels (PB L 166 van 30.4.2004, blz. 1).

(22)

Artikel 12 van Richtlijn 2014/67/EU met betrekking tot de aansprakelijkheid van onderaannemers (zie voetnoot 1).

(23)  Richtlijn 2008/104/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 november 2008 betreffende uitzendarbeid (PB L 327 van 5.12.2008, blz. 9).

(24)  Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de toepassing van Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid, COM(2014) 176 final.

(25)  Zie voetnoot 1.

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/97 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/97

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van normen voor de opvang van verzoekers om internationale bescherming (herschikking)

(COM(2016) 465 final)

en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming, en tot wijziging van Richtlijn 2003/109/EG van de Raad van 25 november 2003 betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen

(COM(2016) 466 final)

en over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijke procedure voor internationale bescherming in de Unie en tot intrekking van Richtlijn 2013/32/EU

(COM(2016) 467 final)

(2017/C 075/16)

| Rapporteur: | José Antonio MORENO DIAZ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Cristian PÎRVULESCU |

Rapporteur:

José Antonio MORENO DIAZ

Corapporteur:

Cristian PÎRVULESCU

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 7.9.2016
  Europees Parlement, 12.9.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 22.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 211/2/5 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 7.9.2016

Europees Parlement, 12.9.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

22.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

211/2/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

1.1.   
  Algemene conclusies en aanbevelingen

| 1.1.1. | Het EESC acht een billijke, doeltreffende en doelmatige hervorming van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (CEAS) noodzakelijk, alsook een echt gemeenschappelijke procedure die betrouwbaar, flexibel en doeltreffend is en de billijke en legale toegangskanalen tot de Europese Unie verbetert op basis van het beginsel van respect voor de rechten van mensen die vervolgd worden. |
| --- | --- |

1.1.1.

Het EESC acht een billijke, doeltreffende en doelmatige hervorming van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (CEAS) noodzakelijk, alsook een echt gemeenschappelijke procedure die betrouwbaar, flexibel en doeltreffend is en de billijke en legale toegangskanalen tot de Europese Unie verbetert op basis van het beginsel van respect voor de rechten van mensen die vervolgd worden.

| 1.1.2. | Ook is het belangrijk om in gedachten te houden dat in artikel 2 VEU expliciet is bepaald dat de Unie berust op de waarden van eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, met inbegrip van de rechten van personen die tot minderheden behoren. Deze waarden moeten door de lidstaten worden gedeeld in een samenleving die gekenmerkt wordt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van vrouwen en mannen. |
| --- | --- |

1.1.2.

Ook is het belangrijk om in gedachten te houden dat in artikel 2 VEU expliciet is bepaald dat de Unie berust op de waarden van eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, met inbegrip van de rechten van personen die tot minderheden behoren. Deze waarden moeten door de lidstaten worden gedeeld in een samenleving die gekenmerkt wordt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van vrouwen en mannen.

| 1.1.3. | Voorts is in artikel 78 VWEU bepaald dat de EU een gemeenschappelijk asielbeleid moet ontwikkelen en met het oog daarop een echt gemeenschappelijk en bindend systeem voor alle lidstaten moet opzetten teneinde nationale wetgevingen te harmoniseren of — indien dit niet mogelijk is — ten minste moet voorzien in een gemeenschappelijk systeem voor wederzijdse erkenning van asielbesluiten in alle EU-lidstaten. Dit zou kunnen leiden tot een echt gemeenschappelijk Europees asielstelsel. Anders zullen zogenoemde „secundaire stromen”, waarbij mensen die internationale bescherming behoeven op zoek gaan naar landen die binnen de EU de beste voorwaarden bieden, niet kunnen worden vermeden. |
| --- | --- |

1.1.3.

Voorts is in artikel 78 VWEU bepaald dat de EU een gemeenschappelijk asielbeleid moet ontwikkelen en met het oog daarop een echt gemeenschappelijk en bindend systeem voor alle lidstaten moet opzetten teneinde nationale wetgevingen te harmoniseren of — indien dit niet mogelijk is — ten minste moet voorzien in een gemeenschappelijk systeem voor wederzijdse erkenning van asielbesluiten in alle EU-lidstaten. Dit zou kunnen leiden tot een echt gemeenschappelijk Europees asielstelsel. Anders zullen zogenoemde „secundaire stromen”, waarbij mensen die internationale bescherming behoeven op zoek gaan naar landen die binnen de EU de beste voorwaarden bieden, niet kunnen worden vermeden.

| 1.1.4. | Er zij op gewezen dat de EU-28 in totaal ongeveer 510 miljoen inwoners telt en dat de Commissie in het najaar van 2015 heeft voorgesteld om ongeveer 160 000 personen die internationale bescherming behoeven, te herplaatsen, wat neerkomt op ongeveer 0,03 % van de totale EU-bevolking. Andere derde landen hebben miljoenen mensen opgevangen die om internationale bescherming verzoeken. |
| --- | --- |

1.1.4.

Er zij op gewezen dat de EU-28 in totaal ongeveer 510 miljoen inwoners telt en dat de Commissie in het najaar van 2015 heeft voorgesteld om ongeveer 160 000 personen die internationale bescherming behoeven, te herplaatsen, wat neerkomt op ongeveer 0,03 % van de totale EU-bevolking. Andere derde landen hebben miljoenen mensen opgevangen die om internationale bescherming verzoeken.

| 1.1.5. | Het EESC is in ieder geval ingenomen met de verbeteringen die in het systeem zijn aangebracht, zoals de verduidelijking van de rechten en verplichtingen betreffende de toegang tot de procedure, de vervanging van het begrip „kwetsbaarheid” door het begrip „bijzondere behoeften”, alsook de duidelijke beoordelingscriteria, de grotere garanties voor minderjarigen en de verruiming van het begrip „gezin”. |
| --- | --- |

1.1.5.

Het EESC is in ieder geval ingenomen met de verbeteringen die in het systeem zijn aangebracht, zoals de verduidelijking van de rechten en verplichtingen betreffende de toegang tot de procedure, de vervanging van het begrip „kwetsbaarheid” door het begrip „bijzondere behoeften”, alsook de duidelijke beoordelingscriteria, de grotere garanties voor minderjarigen en de verruiming van het begrip „gezin”.

| 1.1.6. | Het EESC maakt zich zorgen over de beperking van de grondrechten, zoals de beperking van het vrije verkeer, de beperking van het recht van minderjarigen op onderwijs, de toepassing van een procedure voor niet-begeleide minderjarigen aan de grenzen, het mogelijke ontbreken van een analyse per geval van het begrip „veilig land”, de beperkte garanties bij latere verzoeken en versnelde procedures, de automatische herziening van beschermingsstatussen, en de bestraffende hantering van beperkingen bij opvangvoorzieningen. |
| --- | --- |

1.1.6.

Het EESC maakt zich zorgen over de beperking van de grondrechten, zoals de beperking van het vrije verkeer, de beperking van het recht van minderjarigen op onderwijs, de toepassing van een procedure voor niet-begeleide minderjarigen aan de grenzen, het mogelijke ontbreken van een analyse per geval van het begrip „veilig land”, de beperkte garanties bij latere verzoeken en versnelde procedures, de automatische herziening van beschermingsstatussen, en de bestraffende hantering van beperkingen bij opvangvoorzieningen.

| 1.1.7. | Het EESC zou graag zien dat beschermingsstatussen genormaliseerd worden en dat de verschillen tussen de vluchtelingenstatus en de subsidiairebeschermingsstatus worden afgeschaft wat betreft de geldigheidsduur van de verblijfsvergunning en de verlenging ervan, alsook de beperking van de sociale bijstand voor personen met de subsidiairebeschermingsstatus. |
| --- | --- |

1.1.7.

Het EESC zou graag zien dat beschermingsstatussen genormaliseerd worden en dat de verschillen tussen de vluchtelingenstatus en de subsidiairebeschermingsstatus worden afgeschaft wat betreft de geldigheidsduur van de verblijfsvergunning en de verlenging ervan, alsook de beperking van de sociale bijstand voor personen met de subsidiairebeschermingsstatus.

1.2.   
  Aanbevelingen bij het voorstel voor de verordening inzake asielnormen

| 1.2.1. | Het EESC pleit ervoor de UNHCR-criteria voor de beoordeling van binnenlandse vluchtalternatieven in het voorstel mee te nemen, waarbij met andere woorden ook een analyse moet worden gemaakt van geschiktheid en redelijkheid, en waarbij de toepassing van artikel 8 in geval van vervolging door de staat uitdrukkelijk wordt uitgesloten. |
| --- | --- |

1.2.1.

Het EESC pleit ervoor de UNHCR-criteria voor de beoordeling van binnenlandse vluchtalternatieven in het voorstel mee te nemen, waarbij met andere woorden ook een analyse moet worden gemaakt van geschiktheid en redelijkheid, en waarbij de toepassing van artikel 8 in geval van vervolging door de staat uitdrukkelijk wordt uitgesloten.

| 1.2.2. | De bewijslast dient te worden verdeeld tussen de aanvrager en de beslissingsautoriteit, zoals bepaald in de jurisprudentie van het EHvJ, waarbij de beslissingsautoriteit verplicht blijft om „actief met de verzoeker samen te werken”. |
| --- | --- |

1.2.2.

De bewijslast dient te worden verdeeld tussen de aanvrager en de beslissingsautoriteit, zoals bepaald in de jurisprudentie van het EHvJ, waarbij de beslissingsautoriteit verplicht blijft om „actief met de verzoeker samen te werken”.

| 1.2.3. | Het EESC pleit voor een evenredigheidsbeoordeling bij de evaluatie van de gronden voor uitsluiting van de vluchtelingenstatus en van het restrictieve karakter van de toepassing van deze bepalingen. Daarbij moet artikel 12, lid 6, van de verordening inzake asielnormen worden geschrapt om te voorkomen dat automatisch gebruik wordt gemaakt van uitsluitingsgronden die geen rekening houden met de specifieke achtergrond van de aanvragers. |
| --- | --- |

1.2.3.

Het EESC pleit voor een evenredigheidsbeoordeling bij de evaluatie van de gronden voor uitsluiting van de vluchtelingenstatus en van het restrictieve karakter van de toepassing van deze bepalingen. Daarbij moet artikel 12, lid 6, van de verordening inzake asielnormen worden geschrapt om te voorkomen dat automatisch gebruik wordt gemaakt van uitsluitingsgronden die geen rekening houden met de specifieke achtergrond van de aanvragers.

| 1.2.4. | Er moet worden gegarandeerd dat elk geval apart wordt bekeken in procedures voor het evalueren van de internationale beschermingsstatus, dat rekening wordt gehouden met de specifieke omstandigheden en dat eventuele procedurele garanties worden verleend in de procedures die niet automatisch kunnen worden toegepast. |
| --- | --- |

1.2.4.

Er moet worden gegarandeerd dat elk geval apart wordt bekeken in procedures voor het evalueren van de internationale beschermingsstatus, dat rekening wordt gehouden met de specifieke omstandigheden en dat eventuele procedurele garanties worden verleend in de procedures die niet automatisch kunnen worden toegepast.

| 1.2.5. | Wat de herziening van de vluchtelingenstatus betreft, zal elke nieuwe procedure extra administratieve rompslomp en beoordeling meebrengen. Gezien het grote aantal vluchtelingen kunnen administratieve diensten van een land gemakkelijk overbelast raken, en overhaaste en mogelijk willekeurige beslissingen nemen. De bevoegde autoriteiten moeten dan ook over voldoende en goed opgeleid personeel beschikken om controles uit te voeren en de vluchtelingenstatus te verifiëren. |
| --- | --- |

1.2.5.

Wat de herziening van de vluchtelingenstatus betreft, zal elke nieuwe procedure extra administratieve rompslomp en beoordeling meebrengen. Gezien het grote aantal vluchtelingen kunnen administratieve diensten van een land gemakkelijk overbelast raken, en overhaaste en mogelijk willekeurige beslissingen nemen. De bevoegde autoriteiten moeten dan ook over voldoende en goed opgeleid personeel beschikken om controles uit te voeren en de vluchtelingenstatus te verifiëren.

| 1.2.6. | Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen beëindiging, uitsluiting, intrekking, niet-verlenging en einde van beschermingsstatussen en in dat verband moeten strikte criteria worden toegepast. Voorts moeten herhaling en verwarring worden vermeden wat betreft de feitelijke omstandigheden die aanleiding geven tot elke zaak. |
| --- | --- |

1.2.6.

Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen beëindiging, uitsluiting, intrekking, niet-verlenging en einde van beschermingsstatussen en in dat verband moeten strikte criteria worden toegepast. Voorts moeten herhaling en verwarring worden vermeden wat betreft de feitelijke omstandigheden die aanleiding geven tot elke zaak.

| 1.2.7. | De beperkingbinnen een lidstaat van het vrije verkeer van personen aan wie internationale bescherming is verleend, moet worden afgeschaft, daar dit in strijd is met artikel 26 van het Verdrag van Genève. |
| --- | --- |

1.2.7.

De beperkingbinnen een lidstaat van het vrije verkeer van personen aan wie internationale bescherming is verleend, moet worden afgeschaft, daar dit in strijd is met artikel 26 van het Verdrag van Genève.

| 1.2.8. | Artikel 44 van de verordening inzake asielnormen tot wijziging van de Richtlijn inzake langdurig ingezetenen, dat een nieuwe periode van vijf jaar verblijf voorschrijft indien de betrokkene illegaal wordt aangetroffen buiten de lidstaat die hem of haar heeft erkend, moet worden geschrapt, daar dit in strijd is met het doel van de Europese agenda inzake migratie van mei 2015. |
| --- | --- |

1.2.8.

Artikel 44 van de verordening inzake asielnormen tot wijziging van de Richtlijn inzake langdurig ingezetenen, dat een nieuwe periode van vijf jaar verblijf voorschrijft indien de betrokkene illegaal wordt aangetroffen buiten de lidstaat die hem of haar heeft erkend, moet worden geschrapt, daar dit in strijd is met het doel van de Europese agenda inzake migratie van mei 2015.

1.3.   
  Aanbevelingen bij het voorstel voor de verordening inzake een uniforme procedure

| 1.3.1. | Het EESC wijst erop dat het vaststellen van regels in de vorm van verordeningen niet mag leiden tot een verlaging van de beschermingsnormen ten gevolge van de invoering van beperkende criteria om in aanmerking te komen en de beperking van rechten en procedurele waarborgen. |
| --- | --- |

1.3.1.

Het EESC wijst erop dat het vaststellen van regels in de vorm van verordeningen niet mag leiden tot een verlaging van de beschermingsnormen ten gevolge van de invoering van beperkende criteria om in aanmerking te komen en de beperking van rechten en procedurele waarborgen.

| 1.3.2. | Het EESC zou graag zien dat de automatische toepassing van de begrippen van veilig derde land, eerste land van asiel en veilig land van herkomst, alsook de termijnbeperkingen worden afgeschaft, en pleit voor waarborging van de automatische opschortende werking van beroepsprocedures. |
| --- | --- |

1.3.2.

Het EESC zou graag zien dat de automatische toepassing van de begrippen van veilig derde land, eerste land van asiel en veilig land van herkomst, alsook de termijnbeperkingen worden afgeschaft, en pleit voor waarborging van de automatische opschortende werking van beroepsprocedures.

| 1.3.3. | De waarborg dat elk geval apart wordt beoordeeld op basis van de criteria van evenredigheid, noodzakelijkheid en uitzonderlijke omstandigheden in geval van vrijheidsbeperking of detentie, moet worden versterkt. |
| --- | --- |

1.3.3.

De waarborg dat elk geval apart wordt beoordeeld op basis van de criteria van evenredigheid, noodzakelijkheid en uitzonderlijke omstandigheden in geval van vrijheidsbeperking of detentie, moet worden versterkt.

| 1.3.4. | De garanties in geval van administratieve detentie moeten eveneens worden verhoogd. Daarbij moet de detentie aan duidelijke termijnen worden gekoppeld en tot uitzonderlijke gevallen worden beperkt. |
| --- | --- |

1.3.4.

De garanties in geval van administratieve detentie moeten eveneens worden verhoogd. Daarbij moet de detentie aan duidelijke termijnen worden gekoppeld en tot uitzonderlijke gevallen worden beperkt.

| 1.3.5. | Het EESC is het niet eens met de uitsluiting van het recht op gratis juridische bijstand in het geval van verzoeken die als ongegrond worden beschouwd of van hernieuwde verzoeken waarbij geen nieuw bewijsmateriaal of argumenten worden aangedragen, daar dit in strijd is met het recht op een doeltreffende voorziening in rechte zoals bepaald in artikel 13 EVRM. |
| --- | --- |

1.3.5.

Het EESC is het niet eens met de uitsluiting van het recht op gratis juridische bijstand in het geval van verzoeken die als ongegrond worden beschouwd of van hernieuwde verzoeken waarbij geen nieuw bewijsmateriaal of argumenten worden aangedragen, daar dit in strijd is met het recht op een doeltreffende voorziening in rechte zoals bepaald in artikel 13 EVRM.

| 1.3.6. | Het pleit voor dezelfde procedurele waarborgen voor versnelde procedures, bij grensovergangen en latere aanvragen als voor de normale procedure. |
| --- | --- |

1.3.6.

Het pleit voor dezelfde procedurele waarborgen voor versnelde procedures, bij grensovergangen en latere aanvragen als voor de normale procedure.

| 1.3.7. | Vooraleer de aanvragers hun aanvraag concreet indienen, moeten zij de tijd krijgen om uit te rusten en op adem te komen. |
| --- | --- |

1.3.7.

Vooraleer de aanvragers hun aanvraag concreet indienen, moeten zij de tijd krijgen om uit te rusten en op adem te komen.

1.4.   
  Aanbevelingen bij het voorstel voor de richtlijn inzake opvangnormen

| 1.4.1. | Om secundaire stromen te voorkomen, moet een aanpak van positieve stimulansen worden gehanteerd in plaats van een repressieve aanpak van uitsluiting, beperking, intrekking of vervanging van opvangvoorzieningen enz. Van evenredigheid is met name geen sprake in het geval van personen die niet om internationale bescherming verzoeken in het eerste land van illegale binnenkomst of legaal verblijf. |
| --- | --- |

1.4.1.

Om secundaire stromen te voorkomen, moet een aanpak van positieve stimulansen worden gehanteerd in plaats van een repressieve aanpak van uitsluiting, beperking, intrekking of vervanging van opvangvoorzieningen enz. Van evenredigheid is met name geen sprake in het geval van personen die niet om internationale bescherming verzoeken in het eerste land van illegale binnenkomst of legaal verblijf.

| 1.4.2. | Hetzelfde juridische instrument moet worden gebruikt voor de regeling van opvangvoorwaarden, procedures en criteria, om verschillen in de rechtstreekse toepassing van onderling verband houdende bepalingen te voorkomen. |
| --- | --- |

1.4.2.

Hetzelfde juridische instrument moet worden gebruikt voor de regeling van opvangvoorwaarden, procedures en criteria, om verschillen in de rechtstreekse toepassing van onderling verband houdende bepalingen te voorkomen.

| 1.4.3. | Niet-gedefinieerde juridische begrippen, zoals „menswaardige levensstandaard” of „risico op onderduiken”, moeten in beperkt mate of niet worden gehanteerd, gezien de ernstige gevolgen die deze meebrengen en de discretionaire bevoegdheid van de lidstaten bij de vaststelling van de criteria. |
| --- | --- |

1.4.3.

Niet-gedefinieerde juridische begrippen, zoals „menswaardige levensstandaard” of „risico op onderduiken”, moeten in beperkt mate of niet worden gehanteerd, gezien de ernstige gevolgen die deze meebrengen en de discretionaire bevoegdheid van de lidstaten bij de vaststelling van de criteria.

| 1.4.4. | Andere familieleden, zoals broers en zussen en andere verwanten, moeten ook in aanmerking worden genomen, in overeenstemming met het voorstel van de Dublinverordening. |
| --- | --- |

1.4.4.

Andere familieleden, zoals broers en zussen en andere verwanten, moeten ook in aanmerking worden genomen, in overeenstemming met het voorstel van de Dublinverordening.

| 1.4.5. | Verzoekers uit een veilig land van herkomst mogen niet worden uitgesloten van toegang tot de arbeidsmarkt daar dit zou leiden tot discriminatie op grond van nationaliteit. |
| --- | --- |

1.4.5.

Verzoekers uit een veilig land van herkomst mogen niet worden uitgesloten van toegang tot de arbeidsmarkt daar dit zou leiden tot discriminatie op grond van nationaliteit.

| 1.4.6. | De voorwaarden m.b.t. het recht van toegang tot de arbeidsmarkt, sociale zekerheid en sociale bijstand moeten worden geschrapt. |
| --- | --- |

1.4.6.

De voorwaarden m.b.t. het recht van toegang tot de arbeidsmarkt, sociale zekerheid en sociale bijstand moeten worden geschrapt.

| 1.4.7. | Tevens moet het absolute recht van minderjarigen op onderwijs worden gegarandeerd, op dezelfde voorwaarden als het recht op gezondheid. |
| --- | --- |

1.4.7.

Tevens moet het absolute recht van minderjarigen op onderwijs worden gegarandeerd, op dezelfde voorwaarden als het recht op gezondheid.

2.   Opmerkingen bij de verordening inzake asielnormen

| 2.1. | Het EESC is voorstander van verdere harmonisatie van de normen voor asielprocedures, erkenning en bescherming op EU-niveau. Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten wat betreft de gehanteerde procedures, de erkenningspercentages, de inhoud van de geboden bescherming en de voorwaarden voor de opvang van asielzoekers en personen die internationale bescherming genieten. |
| --- | --- |

2.1.

Het EESC is voorstander van verdere harmonisatie van de normen voor asielprocedures, erkenning en bescherming op EU-niveau. Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten wat betreft de gehanteerde procedures, de erkenningspercentages, de inhoud van de geboden bescherming en de voorwaarden voor de opvang van asielzoekers en personen die internationale bescherming genieten.

| 2.2. | Om diverse redenen hebben de lidstaten specifieke institutionele asielprocedures ontwikkeld. Dit moedigt secundaire migratiestromen aan en brengt de gelijke behandeling van de aanvragers op het grondgebied van de Unie in het gedrang. De verschillen tussen de lidstaten kunnen een aanzienlijk effect hebben op de bescherming van de grondrechten, waaronder de bescherming van de menselijke waardigheid, de eerbiediging van het privéleven en van het familie- en gezinsleven, de vrijheid van meningsuiting en van informatie, het recht op onderwijs, de vrijheid van beroep en het recht op toegang tot de arbeidsmarkt, de vrijheid van ondernemerschap, het recht op asiel, non-discriminatie, de rechten van het kind, het recht op sociale zekerheid en sociale bijstand en gezondheidszorg, zoals gedefinieerd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. |
| --- | --- |

2.2.

Om diverse redenen hebben de lidstaten specifieke institutionele asielprocedures ontwikkeld. Dit moedigt secundaire migratiestromen aan en brengt de gelijke behandeling van de aanvragers op het grondgebied van de Unie in het gedrang. De verschillen tussen de lidstaten kunnen een aanzienlijk effect hebben op de bescherming van de grondrechten, waaronder de bescherming van de menselijke waardigheid, de eerbiediging van het privéleven en van het familie- en gezinsleven, de vrijheid van meningsuiting en van informatie, het recht op onderwijs, de vrijheid van beroep en het recht op toegang tot de arbeidsmarkt, de vrijheid van ondernemerschap, het recht op asiel, non-discriminatie, de rechten van het kind, het recht op sociale zekerheid en sociale bijstand en gezondheidszorg, zoals gedefinieerd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

| 2.3. | Het EESC is ingenomen met de ontwikkeling van een systeem om informatie op te vragen, te organiseren en te verspreiden m.b.t. de situatie in de landen van herkomst en doorreis, onder auspiciën van het Asielagentschap van de Europese Unie. Dit systeem vormt de basis voor een werkelijke harmonisatie van besluiten tot verlening van internationale bescherming. Het is echter niet duidelijk in hoeverre de nationale autoriteiten rekening zullen houden met de verstrekte informatie en hoe kan worden gegarandeerd dat zij dit doen. Om zeer uiteenlopende besluiten te voorkomen moet het systeem landen die als onveilig worden beschouwd, op een eenvoudige en duidelijke wijze aanduiden. |
| --- | --- |

2.3.

Het EESC is ingenomen met de ontwikkeling van een systeem om informatie op te vragen, te organiseren en te verspreiden m.b.t. de situatie in de landen van herkomst en doorreis, onder auspiciën van het Asielagentschap van de Europese Unie. Dit systeem vormt de basis voor een werkelijke harmonisatie van besluiten tot verlening van internationale bescherming. Het is echter niet duidelijk in hoeverre de nationale autoriteiten rekening zullen houden met de verstrekte informatie en hoe kan worden gegarandeerd dat zij dit doen. Om zeer uiteenlopende besluiten te voorkomen moet het systeem landen die als onveilig worden beschouwd, op een eenvoudige en duidelijke wijze aanduiden.

| 2.4. | Met betrekking tot artikel 7 over de actoren van bescherming, is het van belang correct in te schatten over hoeveel capaciteit actoren uit de particuliere sector en internationale organisaties beschikken om bescherming te bieden. Als gevolg van een gebrek aan middelen en van rechtsonzekerheid is het voor beide zeer moeilijk om degelijke en langdurige bescherming te verzekeren, met name in situaties van burgeroorlog of harde repressie door de regering. |
| --- | --- |

2.4.

Met betrekking tot artikel 7 over de actoren van bescherming, is het van belang correct in te schatten over hoeveel capaciteit actoren uit de particuliere sector en internationale organisaties beschikken om bescherming te bieden. Als gevolg van een gebrek aan middelen en van rechtsonzekerheid is het voor beide zeer moeilijk om degelijke en langdurige bescherming te verzekeren, met name in situaties van burgeroorlog of harde repressie door de regering.

| 2.5. | De eventuele interne bescherming die een verzoeker kan krijgen, is een relevante factor voor de beslissing om bescherming toe te kennen. De bevoegde autoriteiten moeten rekening houden met de volledige waaier van risico’s die een interne verplaatsing voor de individuele veiligheid met zich mee kan brengen. Veilige gebieden kunnen om uiteenlopende redenen snel uitgroeien tot onveilige plekken: een militaire nederlaag, buitenlandse hulp en interventie, sabotage of terroristische aanslagen. Hoewel in artikel 8 duidelijk wordt omschreven wat veiligheid betekent — met inbegrip van veilig reizen en beschikbaarheid van bescherming — is het aan de Europese nationale autoriteiten om de beschikbare gegevens en feiten te interpreteren. |
| --- | --- |

2.5.

De eventuele interne bescherming die een verzoeker kan krijgen, is een relevante factor voor de beslissing om bescherming toe te kennen. De bevoegde autoriteiten moeten rekening houden met de volledige waaier van risico’s die een interne verplaatsing voor de individuele veiligheid met zich mee kan brengen. Veilige gebieden kunnen om uiteenlopende redenen snel uitgroeien tot onveilige plekken: een militaire nederlaag, buitenlandse hulp en interventie, sabotage of terroristische aanslagen. Hoewel in artikel 8 duidelijk wordt omschreven wat veiligheid betekent — met inbegrip van veilig reizen en beschikbaarheid van bescherming — is het aan de Europese nationale autoriteiten om de beschikbare gegevens en feiten te interpreteren.

| 2.6. | De definitie van daden van vervolging in artikel 9 is ruim en komt overeen met die van artikel 1, afdeling A, van het Verdrag inzake de status van vluchtelingen (het Verdrag van Genève). Dit artikel moet samen met artikel 10 over de gronden van vervolging en artikel 6 over de actoren van vervolging of ernstige schade, zo worden uitgelegd dat rekening wordt gehouden met daden van vervolging door zowel de overheid als niet-overheidsactoren. Uit praktijken van politieke onderdrukking en interne oorlogsvoering blijkt dat overheidsinstanties die doorgaans elke betrokkenheid ontkennen, paramilitaire en burgerwachtgroeperingen die gewelddaden plegen, de hand boven het hoofd houden. |
| --- | --- |

2.6.

De definitie van daden van vervolging in artikel 9 is ruim en komt overeen met die van artikel 1, afdeling A, van het Verdrag inzake de status van vluchtelingen (het Verdrag van Genève). Dit artikel moet samen met artikel 10 over de gronden van vervolging en artikel 6 over de actoren van vervolging of ernstige schade, zo worden uitgelegd dat rekening wordt gehouden met daden van vervolging door zowel de overheid als niet-overheidsactoren. Uit praktijken van politieke onderdrukking en interne oorlogsvoering blijkt dat overheidsinstanties die doorgaans elke betrokkenheid ontkennen, paramilitaire en burgerwachtgroeperingen die gewelddaden plegen, de hand boven het hoofd houden.

| 2.7. | Het EESC pleit al lang voor de inhoudelijke standaardisering van bescherming voor vluchtelingen en personen die subsidiaire bescherming genieten (1). De inhoud van de bescherming is een andere belangrijke factor van secundaire migratie binnen de Unie. Van groot belang is echter dat het Comité ervoor heeft gepleit dat bij de harmonisatie zou worden gestreefd naar het hoogste niveau van bescherming en niet naar het laagste. Het voorstel van de Commissie bevat een aantal goede stappen in die richting. |
| --- | --- |

2.7.

Het EESC pleit al lang voor de inhoudelijke standaardisering van bescherming voor vluchtelingen en personen die subsidiaire bescherming genieten (1). De inhoud van de bescherming is een andere belangrijke factor van secundaire migratie binnen de Unie. Van groot belang is echter dat het Comité ervoor heeft gepleit dat bij de harmonisatie zou worden gestreefd naar het hoogste niveau van bescherming en niet naar het laagste. Het voorstel van de Commissie bevat een aantal goede stappen in die richting.

| 2.8. | Verduidelijking is geboden ten aanzien van informatievoorziening, verblijfsvergunningen en reisdocumenten. Opgemerkt zij dat opheldering is verschaft wat de toegang tot de arbeidsmarkt betreft en dat het niveau van bescherming is verhoogd, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsvoorwaarden, vrijheid van aansluiting en toegang tot werkgebonden onderwijsaanbod, waarbij de begunstigden van internationale bescherming dezelfde rechten hebben als onderdanen van de betrokken lidstaat. Dit is ook het geval wat betreft de erkenning van diploma’s, sociale zekerheid, sociale bijstand en gezondheidszorg. |
| --- | --- |

2.8.

Verduidelijking is geboden ten aanzien van informatievoorziening, verblijfsvergunningen en reisdocumenten. Opgemerkt zij dat opheldering is verschaft wat de toegang tot de arbeidsmarkt betreft en dat het niveau van bescherming is verhoogd, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsvoorwaarden, vrijheid van aansluiting en toegang tot werkgebonden onderwijsaanbod, waarbij de begunstigden van internationale bescherming dezelfde rechten hebben als onderdanen van de betrokken lidstaat. Dit is ook het geval wat betreft de erkenning van diploma’s, sociale zekerheid, sociale bijstand en gezondheidszorg.

| 2.9. | Toegang tot integratiemaatregelen — inburgerings- en taalcursussen, integratieprogramma’s en beroepsopleiding — zijn essentiële elementen voor een succesvolle integratie. Maatregelen ter bevordering van integratie worden erg op prijs gesteld en dienen te worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

2.9.

Toegang tot integratiemaatregelen — inburgerings- en taalcursussen, integratieprogramma’s en beroepsopleiding — zijn essentiële elementen voor een succesvolle integratie. Maatregelen ter bevordering van integratie worden erg op prijs gesteld en dienen te worden aangemoedigd.

| 2.10. | Terzelfdertijd kan het opleggen van deelname aan integratiemaatregelen als een noodzakelijke voorwaarde voor toegang tot andere diensten zoals sociale bijstand (zie artikel 34) problematisch zijn en moeten de eisen zorgvuldig worden geformuleerd. Integratiemaatregelen moeten zeer toegankelijk en nuttig zijn teneinde deelname te vergemakkelijken. Personen die internationale bescherming genieten, zouden kunnen worden uitgesloten van integratiemaatregelen en van diensten waarvoor deelname aan integratiemaatregelen vereist is (bijvoorbeeld taalonderricht, onderwijs en werkgelegenheid). |
| --- | --- |

2.10.

Terzelfdertijd kan het opleggen van deelname aan integratiemaatregelen als een noodzakelijke voorwaarde voor toegang tot andere diensten zoals sociale bijstand (zie artikel 34) problematisch zijn en moeten de eisen zorgvuldig worden geformuleerd. Integratiemaatregelen moeten zeer toegankelijk en nuttig zijn teneinde deelname te vergemakkelijken. Personen die internationale bescherming genieten, zouden kunnen worden uitgesloten van integratiemaatregelen en van diensten waarvoor deelname aan integratiemaatregelen vereist is (bijvoorbeeld taalonderricht, onderwijs en werkgelegenheid).

3.   Opmerkingen bij het voorstel voor de verordening inzake een uniforme procedure

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met dit voorstel dat gericht is op de vaststelling van een daadwerkelijk gemeenschappelijke procedure voor internationale bescherming die efficiënt, billijk en evenwichtig is. De keuze van het rechtsinstrument — een verordening, die rechtstreeks toepasselijk is in alle lidstaten — is noodzakelijk met het oog op een grotere mate van harmonisatie en grotere uniformiteit in de uitkomst van asielaanvragen in alle lidstaten. De verordening is een stap in de goede richting, daar zij secundaire stromen tussen de lidstaten beperkt en aldus de uitoefening van het solidariteitsbeginsel vergemakkelijkt. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is ingenomen met dit voorstel dat gericht is op de vaststelling van een daadwerkelijk gemeenschappelijke procedure voor internationale bescherming die efficiënt, billijk en evenwichtig is. De keuze van het rechtsinstrument — een verordening, die rechtstreeks toepasselijk is in alle lidstaten — is noodzakelijk met het oog op een grotere mate van harmonisatie en grotere uniformiteit in de uitkomst van asielaanvragen in alle lidstaten. De verordening is een stap in de goede richting, daar zij secundaire stromen tussen de lidstaten beperkt en aldus de uitoefening van het solidariteitsbeginsel vergemakkelijkt.

| 3.2. | De procedures moeten duidelijk zijn en voorspelbaarheid verzekeren. De termijn van zes maanden voor een aanvrager om toegang te krijgen tot de procedure en om het onderzoek van de aanvragen op bestuurlijk en justitieel niveau af te ronden, is redelijk. |
| --- | --- |

3.2.

De procedures moeten duidelijk zijn en voorspelbaarheid verzekeren. De termijn van zes maanden voor een aanvrager om toegang te krijgen tot de procedure en om het onderzoek van de aanvragen op bestuurlijk en justitieel niveau af te ronden, is redelijk.

| 3.3. | Wat uitzonderingen betreft, moet de definitie van ongegronde en niet-ontvankelijke verzoeken worden verduidelijkt. |
| --- | --- |

3.3.

Wat uitzonderingen betreft, moet de definitie van ongegronde en niet-ontvankelijke verzoeken worden verduidelijkt.

| 3.4. | Het EESC staat er volledig achter dat het EU-asielagentschap bijstand verleent aan lidstaten die een onevenredig groot aantal gelijktijdige aanvragen ontvangen. |
| --- | --- |

3.4.

Het EESC staat er volledig achter dat het EU-asielagentschap bijstand verleent aan lidstaten die een onevenredig groot aantal gelijktijdige aanvragen ontvangen.

| 3.5. | Het EESC is ingenomen met de instelling van procedurele waarborgen ter bescherming van de rechten van de aanvragers. Dit is een terrein waarop het standpunt van het Comité altijd duidelijk is geweest. Alle aanvragers die een lidstaat binnenkomen, bevinden zich in een situatie van kwetsbaarheid, bijna allemaal hebben zij over lange afstanden gereisd en werden zij met problemen en gevaar geconfronteerd. Er moeten talige, culturele en psychologische barrières worden overwonnen om zich aan te passen en samen te werken met de autoriteiten. Hoewel de nieuw voorgestelde procedures duidelijker zijn, is het aan de autoriteiten van de lidstaten om ze ten uitvoer te leggen. Als de overheden moeilijkheden hebben om de nieuwe procedures toe te passen, moet worden nagegaan welke vorm van bijstand of ondersteuning kan worden geboden. |
| --- | --- |

3.5.

Het EESC is ingenomen met de instelling van procedurele waarborgen ter bescherming van de rechten van de aanvragers. Dit is een terrein waarop het standpunt van het Comité altijd duidelijk is geweest. Alle aanvragers die een lidstaat binnenkomen, bevinden zich in een situatie van kwetsbaarheid, bijna allemaal hebben zij over lange afstanden gereisd en werden zij met problemen en gevaar geconfronteerd. Er moeten talige, culturele en psychologische barrières worden overwonnen om zich aan te passen en samen te werken met de autoriteiten. Hoewel de nieuw voorgestelde procedures duidelijker zijn, is het aan de autoriteiten van de lidstaten om ze ten uitvoer te leggen. Als de overheden moeilijkheden hebben om de nieuwe procedures toe te passen, moet worden nagegaan welke vorm van bijstand of ondersteuning kan worden geboden.

| 3.6. | Wat het voornemen tot harmonisering van de aanduiding van veilige landen betreft, stemt het EESC grotendeels in met de geleidelijke overgang naar een volledige harmonisatie, door de nationale lijsten van veilige landen uiterlijk vijf jaar na de inwerkingtreding van de verordening te vervangen door Europese lijsten of aanmerkingen op Unie-niveau (2). |
| --- | --- |

3.6.

Wat het voornemen tot harmonisering van de aanduiding van veilige landen betreft, stemt het EESC grotendeels in met de geleidelijke overgang naar een volledige harmonisatie, door de nationale lijsten van veilige landen uiterlijk vijf jaar na de inwerkingtreding van de verordening te vervangen door Europese lijsten of aanmerkingen op Unie-niveau (2).

| 3.7. | Wat de beroepsprocedure betreft, wordt in het Commissievoorstel het recht vastgesteld op een doeltreffende voorziening in rechte, met duidelijke termijnen en met automatisch opschortende werking, behalve in gevallen van weigering in versnelde procedures, niet-toelating door het eerste land van asiel en volgende aanvraag, weigeringen door expliciete of impliciete intrekking en besluiten bij een eerder beroep. |
| --- | --- |

3.7.

Wat de beroepsprocedure betreft, wordt in het Commissievoorstel het recht vastgesteld op een doeltreffende voorziening in rechte, met duidelijke termijnen en met automatisch opschortende werking, behalve in gevallen van weigering in versnelde procedures, niet-toelating door het eerste land van asiel en volgende aanvraag, weigeringen door expliciete of impliciete intrekking en besluiten bij een eerder beroep.

| 3.8. | De periode waarvoor de bescherming wordt verleend, is rechtstreeks van invloed op de integratievooruitzichten. De termijn moet lang genoeg zijn om stimulansen te bieden voor de begunstigden van internationale bescherming, overheden en werkgevers. |
| --- | --- |

3.8.

De periode waarvoor de bescherming wordt verleend, is rechtstreeks van invloed op de integratievooruitzichten. De termijn moet lang genoeg zijn om stimulansen te bieden voor de begunstigden van internationale bescherming, overheden en werkgevers.

4.   Opmerkingen over de normen van de richtlijn betreffende opvangvoorzieningen

| 4.1. | Het EESC is een actieve pleitbezorger van de harmonisatie van de opvangvoorzieningen voor personen die om internationale bescherming verzoeken, niet alleen om secundaire stromen te beperken, maar vooral ook om hun kansen op een succesvolle integratie en volledige bescherming van de fundamentele rechten te verhogen. |
| --- | --- |

4.1.

Het EESC is een actieve pleitbezorger van de harmonisatie van de opvangvoorzieningen voor personen die om internationale bescherming verzoeken, niet alleen om secundaire stromen te beperken, maar vooral ook om hun kansen op een succesvolle integratie en volledige bescherming van de fundamentele rechten te verhogen.

| 4.2. | Het EESC staat positief tegenover de eis dat de lidstaten rampenplannen voor een passende opvang van aanvragers klaar moeten hebben wanneer zij worden geconfronteerd met een onevenredig groot aantal asielzoekers. |
| --- | --- |

4.2.

Het EESC staat positief tegenover de eis dat de lidstaten rampenplannen voor een passende opvang van aanvragers klaar moeten hebben wanneer zij worden geconfronteerd met een onevenredig groot aantal asielzoekers.

| 4.3. | Het EESC onderschrijft ten volle de doelstelling van de Commissie om de zelfredzaamheid van aanvragers en hun mogelijke vooruitzichten op integratie te vergroten. Deze doelstelling sluit aan bij het standpunt van het Comité dat pleit voor een snellere toegang tot de arbeidsmarkt en toegang tot diensten en programma’s ter bevordering van integratie (bijv. met betrekking tot taal). De verkorting van de termijn voor het verlenen van toegang tot de arbeidsmarkt van maximaal negen tot uiterlijk zes maanden na indiening van de aanvraag, is een stap in de goede richting. |
| --- | --- |

4.3.

Het EESC onderschrijft ten volle de doelstelling van de Commissie om de zelfredzaamheid van aanvragers en hun mogelijke vooruitzichten op integratie te vergroten. Deze doelstelling sluit aan bij het standpunt van het Comité dat pleit voor een snellere toegang tot de arbeidsmarkt en toegang tot diensten en programma’s ter bevordering van integratie (bijv. met betrekking tot taal). De verkorting van de termijn voor het verlenen van toegang tot de arbeidsmarkt van maximaal negen tot uiterlijk zes maanden na indiening van de aanvraag, is een stap in de goede richting.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Zie het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake minimumnormen voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, en de inhoud van de verleende bescherming” (COM(2009) 551 definitief/2 — 2009/0164 (COD)) (PB C 18 van 19.1.2011, blz. 80).

1

(2)  Het EESC-standpunt ter zake werd geformuleerd in het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité inzake het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijke EU-lijst van veilige landen van herkomst voor de toepassing van Richtlijn 2013/32/EU van het Europees Parlement en de Raad betreffende gemeenschappelijke procedures voor de toekenning en intrekking van de internationale bescherming, en tot wijziging van Richtlijn 2013/32/EU (COM(2015) 452 final) (PB C 71 van 24.2.2016, blz. 82).

2

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/103 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/103

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen door landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw in het klimaat- en energiekader 2030 en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 525/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een bewakings- en rapportagesysteem voor de uitstoot van broeikasgassen en overige informatie met betrekking tot klimaatverandering

(COM(2016) 479 final — 2016/0230 (COD))

en het

voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende bindende jaarlijkse broeikasgasemissiereducties door de lidstaten van 2021 tot en met 2030 voor een veerkrachtige energie-unie en om aan de verbintenissen uit hoofde van de Overeenkomst van Parijs te voldoen, en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 525/2013 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een bewakings- en rapportagesysteem voor de uitstoot van broeikasgassen en een rapportagemechanisme voor overige informatie op nationaal niveau en op het niveau van de Unie met betrekking tot klimaatverandering

(COM(2016) 482 final — 2016/0231(COD))

(2017/C 075/17)

| Rapporteur: | Tellervo KYLÄ-HARAKKA-RUONALA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Mindaugas MACIULEVIČIUS |

Rapporteur:

Tellervo KYLÄ-HARAKKA-RUONALA

Corapporteur:

Mindaugas MACIULEVIČIUS

| Raadpleging | Raad, 25.8.2016
  Europees Parlement, 12.9.2016
  Europese Commissie, 20.7.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 192, lid 1, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 24.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 210/0/2 |

Raadpleging

Raad, 25.8.2016

Europees Parlement, 12.9.2016

Europese Commissie, 20.7.2016

Rechtsgrondslag

Artikelen 192, lid 1, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

24.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

210/0/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de tijdige voorstellen van de Commissie om handen en voeten te geven aan het streven van de EU naar een reductie van de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 in alle sectoren van de economie en de samenleving. Het EESC benadrukt echter de noodzaak om tegelijkertijd rekening te houden met de mondiale langetermijndoelstelling van beperking van de klimaatverandering. Dit vereist een grondige evaluatie van de vraag of de huidige EU-aanpak van het klimaatbeleid met betrekking tot inspanningen op mondiaal, EU- en nationaal niveau de weg kan helpen effenen voor een koolstofneutrale wereld. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de tijdige voorstellen van de Commissie om handen en voeten te geven aan het streven van de EU naar een reductie van de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 in alle sectoren van de economie en de samenleving. Het EESC benadrukt echter de noodzaak om tegelijkertijd rekening te houden met de mondiale langetermijndoelstelling van beperking van de klimaatverandering. Dit vereist een grondige evaluatie van de vraag of de huidige EU-aanpak van het klimaatbeleid met betrekking tot inspanningen op mondiaal, EU- en nationaal niveau de weg kan helpen effenen voor een koolstofneutrale wereld.

| 1.2. | Wat de verdeling van de inspanningen betreft, is het EESC het ermee eens dat de verschillen tussen de lidstaten in aanmerking moeten worden genomen om te zorgen voor billijkheid en kosteneffectiviteit. Om reële kosteneffectiviteit op een eerlijke manier te kunnen bereiken, dienen bij de berekeningen van de verdeling van de inspanningen beide aspecten tegelijk én in alle lidstaten in aanmerking te worden genomen, en moeten de doelstellingen op een zodanige wijze worden vastgesteld dat de relatieve kosten voor alle landen gelijk zijn. Vanwege de tekortkomingen van de lastenverdeling moeten er flexibele mechanismen worden ingevoerd en verder worden ontwikkeld. |
| --- | --- |

1.2.

Wat de verdeling van de inspanningen betreft, is het EESC het ermee eens dat de verschillen tussen de lidstaten in aanmerking moeten worden genomen om te zorgen voor billijkheid en kosteneffectiviteit. Om reële kosteneffectiviteit op een eerlijke manier te kunnen bereiken, dienen bij de berekeningen van de verdeling van de inspanningen beide aspecten tegelijk én in alle lidstaten in aanmerking te worden genomen, en moeten de doelstellingen op een zodanige wijze worden vastgesteld dat de relatieve kosten voor alle landen gelijk zijn. Vanwege de tekortkomingen van de lastenverdeling moeten er flexibele mechanismen worden ingevoerd en verder worden ontwikkeld.

| 1.3. | De integratie van landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF) in het klimaat- en energiekader 2030 brengt een opmerkelijk nieuw element in het klimaatbeleid van de EU. De integratie dient plaats te vinden op een wijze die bevorderlijk is voor koolstofneutraliteit op de lange termijn. Duurzaam gebruik en actief beheer van natuurlijke hulpbronnen op biobasis, dat wil zeggen een duurzame bio-economie — met inbegrip van duurzaam bosbeheer en klimaatslimme productie — zijn belangrijke elementen in dat proces en moeten zorgvuldig worden bestudeerd teneinde een in milieu-, economisch en sociaal opzicht duurzame groei te bereiken. |
| --- | --- |

1.3.

De integratie van landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF) in het klimaat- en energiekader 2030 brengt een opmerkelijk nieuw element in het klimaatbeleid van de EU. De integratie dient plaats te vinden op een wijze die bevorderlijk is voor koolstofneutraliteit op de lange termijn. Duurzaam gebruik en actief beheer van natuurlijke hulpbronnen op biobasis, dat wil zeggen een duurzame bio-economie — met inbegrip van duurzaam bosbeheer en klimaatslimme productie — zijn belangrijke elementen in dat proces en moeten zorgvuldig worden bestudeerd teneinde een in milieu-, economisch en sociaal opzicht duurzame groei te bereiken.

| 1.4. | Gezien de rol die land- en bosbouw spelen, is een holistische aanpak van het klimaatbeleid van de EU nodig. Zowel de vermindering van de emissies als de vastlegging van koolstof moeten in aanmerking worden genomen, evenals de uitdagingen van adaptatie en voedselzekerheid. De Overeenkomst van Parijs introduceert een sterke verplichting tot handelen, om de opwarming van de aarde „te beperken tot ruim minder dan 2 oC [..] en inspanningen te blijven leveren om de temperatuurstijging tot 1,5 oC te beperken”, „ter verhoging van het vermogen om zich aan te passen aan de negatieve gevolgen van de klimaatverandering en ter bevordering van de klimaatbestendigheid en van de ontwikkeling naar een lage uitstoot van broeikasgassen, op een manier die geen bedreiging vormt voor de productie van levensmiddelen”. Daarom is het belangrijk te ijveren voor het creëren van een grotere veerkracht in de landbouwsector, en tegelijkertijd de klimaatverandering te beperken. |
| --- | --- |

1.4.

Gezien de rol die land- en bosbouw spelen, is een holistische aanpak van het klimaatbeleid van de EU nodig. Zowel de vermindering van de emissies als de vastlegging van koolstof moeten in aanmerking worden genomen, evenals de uitdagingen van adaptatie en voedselzekerheid. De Overeenkomst van Parijs introduceert een sterke verplichting tot handelen, om de opwarming van de aarde „te beperken tot ruim minder dan 2 oC [..] en inspanningen te blijven leveren om de temperatuurstijging tot 1,5 oC te beperken”, „ter verhoging van het vermogen om zich aan te passen aan de negatieve gevolgen van de klimaatverandering en ter bevordering van de klimaatbestendigheid en van de ontwikkeling naar een lage uitstoot van broeikasgassen, op een manier die geen bedreiging vormt voor de productie van levensmiddelen”. Daarom is het belangrijk te ijveren voor het creëren van een grotere veerkracht in de landbouwsector, en tegelijkertijd de klimaatverandering te beperken.

| 1.5. | Het EESC roept de Commissie en de lidstaten op om de cruciale rol en het potentieel van bossen als koolstofputten, en van duurzaam bosbeheer en de daarmee samenhangende sociale, milieu- en economische voordelen, te erkennen. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC roept de Commissie en de lidstaten op om de cruciale rol en het potentieel van bossen als koolstofputten, en van duurzaam bosbeheer en de daarmee samenhangende sociale, milieu- en economische voordelen, te erkennen.

| 1.6. | Koolstofvastlegging is niet alleen een kwestie van bosareaal, maar eerst en vooral van het bevorderen van de aangroei van bossen en van een krachtige fotosynthese door middel van actief bosbeheer, en door de toename van het gebruik van biomassa uit hout voor producten en energie. De beperking van het gebruik van het bosbestand zou op de lange termijn resulteren in afnemende putten als gevolg van ouder wordende, en dus langzaam groeiende bossen. Op akkerland en grasland zorgen de groei- en de oogstcyclus van de gewassen ervoor dat de verwijdering van koolstofdioxide zo efficiënt mogelijk blijven. |
| --- | --- |

1.6.

Koolstofvastlegging is niet alleen een kwestie van bosareaal, maar eerst en vooral van het bevorderen van de aangroei van bossen en van een krachtige fotosynthese door middel van actief bosbeheer, en door de toename van het gebruik van biomassa uit hout voor producten en energie. De beperking van het gebruik van het bosbestand zou op de lange termijn resulteren in afnemende putten als gevolg van ouder wordende, en dus langzaam groeiende bossen. Op akkerland en grasland zorgen de groei- en de oogstcyclus van de gewassen ervoor dat de verwijdering van koolstofdioxide zo efficiënt mogelijk blijven.

| 1.7. | Emissies en verwijdering van broeikasgassen dienen volgens het EESC wetenschappelijk te worden beoordeeld, op transparante wijze en met gemeenschappelijke maatstaven. Het EESC verzoekt de Commissie om boekhoudregels voor land- en bosbeheer te ontwikkelen die een afspiegeling zijn van de huidige emissies en vastleggingspercentages. Bovendien moeten de nationale referentieniveaus voor bossen worden vastgesteld door de lidstaten overeenkomstig het voorgenomen duurzame gebruik van het bosbestand. Ook zou de EU een nauwkeurig satellietgebaseerd instrument voor de wereldwijde bewaking van bossen moeten ontwikkelen. Verder dient een correcte boekhoudmethode te worden ontwikkeld voor de koolstofvastlegging door niet-houtachtige planten op landbouwgrond. Daarbij is het van belang dat een dubbele boekhouding van aan biomassa gerelateerde emissies van LULUCF in andere sectoren wordt voorkomen. |
| --- | --- |

1.7.

Emissies en verwijdering van broeikasgassen dienen volgens het EESC wetenschappelijk te worden beoordeeld, op transparante wijze en met gemeenschappelijke maatstaven. Het EESC verzoekt de Commissie om boekhoudregels voor land- en bosbeheer te ontwikkelen die een afspiegeling zijn van de huidige emissies en vastleggingspercentages. Bovendien moeten de nationale referentieniveaus voor bossen worden vastgesteld door de lidstaten overeenkomstig het voorgenomen duurzame gebruik van het bosbestand. Ook zou de EU een nauwkeurig satellietgebaseerd instrument voor de wereldwijde bewaking van bossen moeten ontwikkelen. Verder dient een correcte boekhoudmethode te worden ontwikkeld voor de koolstofvastlegging door niet-houtachtige planten op landbouwgrond. Daarbij is het van belang dat een dubbele boekhouding van aan biomassa gerelateerde emissies van LULUCF in andere sectoren wordt voorkomen.

| 1.8. | Het EESC spoort de lidstaten aan om te werken aan een ambitieus nationaal bottom-upbeleid voor de LULUCF-sector, met nauwe betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het proces op nationaal, regionaal en lokaal niveau. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC spoort de lidstaten aan om te werken aan een ambitieus nationaal bottom-upbeleid voor de LULUCF-sector, met nauwe betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het proces op nationaal, regionaal en lokaal niveau.

| 1.9. | Het beseft dat het welslagen van de ambitieuze voorstellen aanzienlijke financiële middelen vergt en spoort de Commissie aan om, naast de bestaande financieringsfaciliteiten, een afzonderlijk financieringsinstrument op te zetten, in samenwerking met de Europese Investeringsbank (EIB), ter ondersteuning van de verwezenlijking van deze doelstellingen. Er is tevens intensief onderzoek en innovatie nodig om nieuwe methoden te ontwikkelen en in te voeren voor de mitigatie van klimaatverandering. |
| --- | --- |

1.9.

Het beseft dat het welslagen van de ambitieuze voorstellen aanzienlijke financiële middelen vergt en spoort de Commissie aan om, naast de bestaande financieringsfaciliteiten, een afzonderlijk financieringsinstrument op te zetten, in samenwerking met de Europese Investeringsbank (EIB), ter ondersteuning van de verwezenlijking van deze doelstellingen. Er is tevens intensief onderzoek en innovatie nodig om nieuwe methoden te ontwikkelen en in te voeren voor de mitigatie van klimaatverandering.

2.   Inleiding

| 2.1. | Op 20 juli 2016 heeft de Europese Commissie voorstellen ingediend voor een verordening inzake vermindering van de broeikasgasemissies door de lidstaten van 2021 tot 2030 (Verdeling van de inspanningen 2030), en voor een verordening betreffende de opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen als gevolg van landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF) in het klimaat- en energiekader voor 2030. Tegelijkertijd heeft de Commissie een mededeling betreffende een Europese strategie voor koolstofarme mobiliteit gepubliceerd. Met dit advies wil het EESC zijn mening geven over de voorgestelde verordeningen; diens standpunten over de mededeling over vervoer worden in een ander advies (TEN/609) uiteengezet. |
| --- | --- |

2.1.

Op 20 juli 2016 heeft de Europese Commissie voorstellen ingediend voor een verordening inzake vermindering van de broeikasgasemissies door de lidstaten van 2021 tot 2030 (Verdeling van de inspanningen 2030), en voor een verordening betreffende de opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen als gevolg van landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF) in het klimaat- en energiekader voor 2030. Tegelijkertijd heeft de Commissie een mededeling betreffende een Europese strategie voor koolstofarme mobiliteit gepubliceerd. Met dit advies wil het EESC zijn mening geven over de voorgestelde verordeningen; diens standpunten over de mededeling over vervoer worden in een ander advies (TEN/609) uiteengezet.

| 2.2. | De voorstellen maken deel uit van de uitvoering van de verbintenis van de EU om haar broeikasgasemissies tegen 2030 met ten minste 40 % te verminderen in vergelijking met het niveau van 1990. Zoals overeengekomen door de EU vraagt de doelstelling voor 2030 om een vermindering met 43 % in de sectoren die onder het EU-emissiehandelssysteem (ETS) vallen, en van 30 % in de overige sectoren (niet-ETS), beide in vergelijking met de niveaus van 2005. De herziening van de ETS-richtlijn wordt behandeld door het Europees Parlement en de Raad. Het EESC heeft zijn standpunten over deze herziening geformuleerd in zijn advies NAT/675. |
| --- | --- |

2.2.

De voorstellen maken deel uit van de uitvoering van de verbintenis van de EU om haar broeikasgasemissies tegen 2030 met ten minste 40 % te verminderen in vergelijking met het niveau van 1990. Zoals overeengekomen door de EU vraagt de doelstelling voor 2030 om een vermindering met 43 % in de sectoren die onder het EU-emissiehandelssysteem (ETS) vallen, en van 30 % in de overige sectoren (niet-ETS), beide in vergelijking met de niveaus van 2005. De herziening van de ETS-richtlijn wordt behandeld door het Europees Parlement en de Raad. Het EESC heeft zijn standpunten over deze herziening geformuleerd in zijn advies NAT/675.

| 2.3. | De voorgestelde verordeningen gelden voor niet onder de emissiehandelsregeling vallende sectoren en activiteiten zoals transport, bouw, landbouw en afvalverwerking, alsmede landgebruik en bosbouw. De emissiereductiedoelstellingen van de lidstaten zijn een verlenging van de huidige beschikking inzake de verdeling van de inspanningen in het kader van de klimaatdoelstellingen van de EU voor 2020, terwijl landgebruik en bosbouw voor het eerst in het EU-beleidskader voor energie en klimaat zijn opgenomen. Tot dusverre maakten deze deel uit van het Protocol van Kyoto. |
| --- | --- |

2.3.

De voorgestelde verordeningen gelden voor niet onder de emissiehandelsregeling vallende sectoren en activiteiten zoals transport, bouw, landbouw en afvalverwerking, alsmede landgebruik en bosbouw. De emissiereductiedoelstellingen van de lidstaten zijn een verlenging van de huidige beschikking inzake de verdeling van de inspanningen in het kader van de klimaatdoelstellingen van de EU voor 2020, terwijl landgebruik en bosbouw voor het eerst in het EU-beleidskader voor energie en klimaat zijn opgenomen. Tot dusverre maakten deze deel uit van het Protocol van Kyoto.

| 2.4. | De Commissie stelt gedifferentieerde nationale emissiereductiedoelstellingen voor teneinde te voldoen aan de beginselen van billijkheid en kosteneffectiviteit waartoe de Europese Raad heeft opgeroepen. De doelstellingen van de afzonderlijke lidstaten voor 2030 variëren van 0 % tot 40 %. Wat het landgebruik en de bosbouw betreft, stelt de Commissie voor dat de broeikasgasemissies en -verwijderingen, die zijn berekend volgens de boekhoudregels, in alle lidstaten in evenwicht moeten zijn. |
| --- | --- |

2.4.

De Commissie stelt gedifferentieerde nationale emissiereductiedoelstellingen voor teneinde te voldoen aan de beginselen van billijkheid en kosteneffectiviteit waartoe de Europese Raad heeft opgeroepen. De doelstellingen van de afzonderlijke lidstaten voor 2030 variëren van 0 % tot 40 %. Wat het landgebruik en de bosbouw betreft, stelt de Commissie voor dat de broeikasgasemissies en -verwijderingen, die zijn berekend volgens de boekhoudregels, in alle lidstaten in evenwicht moeten zijn.

| 2.5. | De Commissie stelt voor de bestaande flexibiliteit, die voorziet in de overdracht van emissieruimten tussen lidstaten en in de tijd, voort te zetten. Ook stelt de Commissie nieuwe vormen van flexibiliteit voor die een bepaalde wisselwerking tussen de sector van gedeelde inspanning en de ETS- en LULUCF-sectoren mogelijk maakt. |
| --- | --- |

2.5.

De Commissie stelt voor de bestaande flexibiliteit, die voorziet in de overdracht van emissieruimten tussen lidstaten en in de tijd, voort te zetten. Ook stelt de Commissie nieuwe vormen van flexibiliteit voor die een bepaalde wisselwerking tussen de sector van gedeelde inspanning en de ETS- en LULUCF-sectoren mogelijk maakt.

| 2.6. | De voorgestelde verordeningen hebben ook betrekking op de bewaking en rapportage van de uitstoot van broeikasgassen, met inbegrip van rapportageregels voor landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw. |
| --- | --- |

2.6.

De voorgestelde verordeningen hebben ook betrekking op de bewaking en rapportage van de uitstoot van broeikasgassen, met inbegrip van rapportageregels voor landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is over het algemeen ingenomen met de tijdige voorstellen van de Commissie om handen en voeten te geven aan het streven van de EU naar een reductie van de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 in alle sectoren van de economie en de samenleving. Het benadrukt echter de noodzaak om tegelijkertijd rekening te houden met de mondiale langetermijndoelstelling van beperking van de klimaatverandering. Dit betekent dat het beleid en de maatregelen verenigbaar moeten zijn met de langetermijndoelstelling om te komen tot een koolstofneutrale wereld. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is over het algemeen ingenomen met de tijdige voorstellen van de Commissie om handen en voeten te geven aan het streven van de EU naar een reductie van de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 in alle sectoren van de economie en de samenleving. Het benadrukt echter de noodzaak om tegelijkertijd rekening te houden met de mondiale langetermijndoelstelling van beperking van de klimaatverandering. Dit betekent dat het beleid en de maatregelen verenigbaar moeten zijn met de langetermijndoelstelling om te komen tot een koolstofneutrale wereld.

| 3.2. | In zijn recente advies (NAT/690) roept het EESC de EU op om te streven naar een verhoging van haar positieve effect op het mondiale klimaat (carbon handprint) in plaats van zich alleen te richten op de vermindering van haar eigen uitstoot. Het zoeken van klimaatoplossingen voor derde landen en het uitvoeren van gezamenlijke projecten moet daarom ook worden gestimuleerd in het klimaatbeleid voor 2030, daarbij rekening houdend met het feit dat de Overeenkomst van Parijs verwijst naar een nieuw mechanisme voor internationale samenwerking ter bestrijding van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

3.2.

In zijn recente advies (NAT/690) roept het EESC de EU op om te streven naar een verhoging van haar positieve effect op het mondiale klimaat (carbon handprint) in plaats van zich alleen te richten op de vermindering van haar eigen uitstoot. Het zoeken van klimaatoplossingen voor derde landen en het uitvoeren van gezamenlijke projecten moet daarom ook worden gestimuleerd in het klimaatbeleid voor 2030, daarbij rekening houdend met het feit dat de Overeenkomst van Parijs verwijst naar een nieuw mechanisme voor internationale samenwerking ter bestrijding van de klimaatverandering.

| 3.3. | In het bovengenoemde advies heeft het EESC ook opgeroepen tot een efficiëntere „klimaatunie”, waarbij klimaatmaatregelen nauw worden geïntegreerd met het internemarktbeleid. De verdeling van de gezamenlijke emissiereductiedoelstelling in nationale subdoelen zou kunnen leiden tot meer versnippering en desintegratie. Het EESC dringt er daarom bij de Commissie op aan ook de opties en mogelijkheden voor een meer samenhangende gemeenschapsaanpak in de niet-ETS-sector in aanmerking te nemen met betrekking tot het klimaatbeleid van de EU voor de periode na 2030. |
| --- | --- |

3.3.

In het bovengenoemde advies heeft het EESC ook opgeroepen tot een efficiëntere „klimaatunie”, waarbij klimaatmaatregelen nauw worden geïntegreerd met het internemarktbeleid. De verdeling van de gezamenlijke emissiereductiedoelstelling in nationale subdoelen zou kunnen leiden tot meer versnippering en desintegratie. Het EESC dringt er daarom bij de Commissie op aan ook de opties en mogelijkheden voor een meer samenhangende gemeenschapsaanpak in de niet-ETS-sector in aanmerking te nemen met betrekking tot het klimaatbeleid van de EU voor de periode na 2030.

| 3.4. | Een sectorale aanpak, in tegenstelling tot de lastenverdeling tussen de lidstaten, is een andere mogelijke route voor het klimaatbeleid. De mededeling over vervoer is gebaseerd op deze aanpak. Het EESC acht het van belang een onderscheid te maken tussen marktgerelateerde kwesties en kwesties van nationale aard. Algemeen kan worden gezegd dat een sectorale aanpak beter aansluit bij de interne markt, terwijl een landenspecifieke aanpak relevant is voor kwesties zoals het beheer van nationale natuurlijke hulpbronnen. Dit geldt in het bijzonder voor het bosbeleid. |
| --- | --- |

3.4.

Een sectorale aanpak, in tegenstelling tot de lastenverdeling tussen de lidstaten, is een andere mogelijke route voor het klimaatbeleid. De mededeling over vervoer is gebaseerd op deze aanpak. Het EESC acht het van belang een onderscheid te maken tussen marktgerelateerde kwesties en kwesties van nationale aard. Algemeen kan worden gezegd dat een sectorale aanpak beter aansluit bij de interne markt, terwijl een landenspecifieke aanpak relevant is voor kwesties zoals het beheer van nationale natuurlijke hulpbronnen. Dit geldt in het bijzonder voor het bosbeleid.

| 3.5. | De integratie van landgebruik en bosbouw in het klimaat- en energiekader 2030 brengt een opmerkelijk nieuw element in het klimaatbeleid van de EU. Het EESC acht het noodzakelijk dat de integratie plaatsvindt op een wijze die de koolstofneutraliteit en duurzame groei op lange termijn verhoogt, in plaats van alleen op maatregelen op korte en middellange termijn te focussen. |
| --- | --- |

3.5.

De integratie van landgebruik en bosbouw in het klimaat- en energiekader 2030 brengt een opmerkelijk nieuw element in het klimaatbeleid van de EU. Het EESC acht het noodzakelijk dat de integratie plaatsvindt op een wijze die de koolstofneutraliteit en duurzame groei op lange termijn verhoogt, in plaats van alleen op maatregelen op korte en middellange termijn te focussen.

| 3.6. | De noodzaak om de emissies te verminderen en te zorgen voor meer koolstofopslag fungeert als aanjager voor het gebruik van biomassa als grondstof voor verschillende soorten bioproducten en als bron van hernieuwbare energie, waaronder het gebruik van duurzame bio-energie in samenhang met het koolstofvrij maken van het vervoer. Een duurzame bio-economie, d.w.z. een duurzaam gebruik en beheer van natuurlijke hulpbronnen op biobasis, is dus een essentieel element in de overgang naar koolstofneutraliteit. |
| --- | --- |

3.6.

De noodzaak om de emissies te verminderen en te zorgen voor meer koolstofopslag fungeert als aanjager voor het gebruik van biomassa als grondstof voor verschillende soorten bioproducten en als bron van hernieuwbare energie, waaronder het gebruik van duurzame bio-energie in samenhang met het koolstofvrij maken van het vervoer. Een duurzame bio-economie, d.w.z. een duurzaam gebruik en beheer van natuurlijke hulpbronnen op biobasis, is dus een essentieel element in de overgang naar koolstofneutraliteit.

| 3.7. | De bosbouwsector kan een belangrijke rol spelen bij het terugdringen van de uitstoot van koolstofdioxide, verhoging van het aandeel van hernieuwbare energie en de bevordering van duurzame consumptie. De bossen in de EU groeien dankzij langetermijninvesteringen in bosbeheer, waarbij wordt gestreefd naar een duurzaam gebruik van deze natuurlijke hulpbronnen voor de toekomst. Het toegenomen gebruik van biomassa vraagt ook in de toekomst om een actief bosbeheer. |
| --- | --- |

3.7.

De bosbouwsector kan een belangrijke rol spelen bij het terugdringen van de uitstoot van koolstofdioxide, verhoging van het aandeel van hernieuwbare energie en de bevordering van duurzame consumptie. De bossen in de EU groeien dankzij langetermijninvesteringen in bosbeheer, waarbij wordt gestreefd naar een duurzaam gebruik van deze natuurlijke hulpbronnen voor de toekomst. Het toegenomen gebruik van biomassa vraagt ook in de toekomst om een actief bosbeheer.

| 3.8. | Het EESC wil benadrukken dat er in het klimaatbeleid van de EU geen maximumnormen voor het gebruik van bossen nodig zijn, op voorwaarde dat de boskap gelijke tred houdt met de groei van bossen en dat er wordt toegezien op duurzaam bosbeheer. Beperking van de boskap op korte termijn zou op de lange termijn resulteren in een afnemend aantal koolstofputten. |
| --- | --- |

3.8.

Het EESC wil benadrukken dat er in het klimaatbeleid van de EU geen maximumnormen voor het gebruik van bossen nodig zijn, op voorwaarde dat de boskap gelijke tred houdt met de groei van bossen en dat er wordt toegezien op duurzaam bosbeheer. Beperking van de boskap op korte termijn zou op de lange termijn resulteren in een afnemend aantal koolstofputten.

| 3.9. | Klimaatverandering is ook nauw verbonden met voedselzekerheid, met name op mondiaal niveau. Daarom is het absoluut noodzakelijk om gelijktijdig te kunnen reageren op de uitdagingen van de voedselzekerheid en het tegengaan van klimaatverandering. Beschikbaarheid van grond voor de teelt en snelle verstedelijking voeren de druk op voor een duurzame toename van de productiviteit in Europa, dat zijn deel moet bijdragen aan de wereldwijde uitdaging van de voedselzekerheid. |
| --- | --- |

3.9.

Klimaatverandering is ook nauw verbonden met voedselzekerheid, met name op mondiaal niveau. Daarom is het absoluut noodzakelijk om gelijktijdig te kunnen reageren op de uitdagingen van de voedselzekerheid en het tegengaan van klimaatverandering. Beschikbaarheid van grond voor de teelt en snelle verstedelijking voeren de druk op voor een duurzame toename van de productiviteit in Europa, dat zijn deel moet bijdragen aan de wereldwijde uitdaging van de voedselzekerheid.

| 3.10. | Wat de emissies van de landbouwsector betreft, herinnert het EESC eraan dat er ook een vergelijkbaar ambitieus voorstel inzake nationale emissiemaxima (NEM) bestaat en pleit het voor samenhang en het vermijden van bureaucratische rompslomp bij de ontwikkeling en uitvoering van de verschillende onderdelen van de wetgeving. |
| --- | --- |

3.10.

Wat de emissies van de landbouwsector betreft, herinnert het EESC eraan dat er ook een vergelijkbaar ambitieus voorstel inzake nationale emissiemaxima (NEM) bestaat en pleit het voor samenhang en het vermijden van bureaucratische rompslomp bij de ontwikkeling en uitvoering van de verschillende onderdelen van de wetgeving.

4.   Specifieke opmerkingen over het voorstel inzake de verdeling van de inspanningen

| 4.1. | De Commissie heeft gevolg gegeven aan de oproep van de Europese Raad om in haar voorstel rekening te houden met de beginselen van billijkheid en kosteneffectiviteit. Het EESC is het er volledig mee eens dat de verschillen tussen de lidstaten in aanmerking moeten worden genomen om te zorgen voor zowel billijkheid als kosteneffectiviteit. Dit houdt verband met de specifieke kenmerken en de verschillende uitgangsposities van de landen, alsook de economische en sociale mogelijkheden voor het terugdringen van emissies. |
| --- | --- |

4.1.

De Commissie heeft gevolg gegeven aan de oproep van de Europese Raad om in haar voorstel rekening te houden met de beginselen van billijkheid en kosteneffectiviteit. Het EESC is het er volledig mee eens dat de verschillen tussen de lidstaten in aanmerking moeten worden genomen om te zorgen voor zowel billijkheid als kosteneffectiviteit. Dit houdt verband met de specifieke kenmerken en de verschillende uitgangsposities van de landen, alsook de economische en sociale mogelijkheden voor het terugdringen van emissies.

| 4.2. | Het EESC vestigt evenwel de aandacht op het feit dat de voorgestelde aanpak niet leidt tot de meest doeltreffende resultaten op EU-niveau, aangezien billijkheid en kosteneffectiviteit los van elkaar worden beschouwd. Om reële kosteneffectiviteit op een eerlijke manier te kunnen bereiken, dienen bij de berekeningen beide aspecten tegelijk én in alle lidstaten in aanmerking te worden genomen. |
| --- | --- |

4.2.

Het EESC vestigt evenwel de aandacht op het feit dat de voorgestelde aanpak niet leidt tot de meest doeltreffende resultaten op EU-niveau, aangezien billijkheid en kosteneffectiviteit los van elkaar worden beschouwd. Om reële kosteneffectiviteit op een eerlijke manier te kunnen bereiken, dienen bij de berekeningen beide aspecten tegelijk én in alle lidstaten in aanmerking te worden genomen.

| 4.3. | Idealiter zou de meest kosteneffectieve oplossing kunnen worden gevonden door het berekenen van de kostencurves van de emissiereductie in elk land en het vaststellen van de doelstellingen op het punt waarop de marginale kosten in verhouding tot het bbp gelijk zijn. Dit zou ook een einde maken aan het mogelijke probleem van overtoewijzing. Een andere mogelijkheid zou zijn om dezelfde relatieve waarde voor elk land in te voeren en vervolgens gebruik te maken van flexibiliteitsmechanismen om de beste oplossing te vinden. |
| --- | --- |

4.3.

Idealiter zou de meest kosteneffectieve oplossing kunnen worden gevonden door het berekenen van de kostencurves van de emissiereductie in elk land en het vaststellen van de doelstellingen op het punt waarop de marginale kosten in verhouding tot het bbp gelijk zijn. Dit zou ook een einde maken aan het mogelijke probleem van overtoewijzing. Een andere mogelijkheid zou zijn om dezelfde relatieve waarde voor elk land in te voeren en vervolgens gebruik te maken van flexibiliteitsmechanismen om de beste oplossing te vinden.

| 4.4. | Wat het resultaat van de verdeling van de inspanningen betreft, wijst het EESC erop dat het moeilijk is om die te controleren. Het EESC benadrukt daarom dat er transparantie dient te zijn in de presentatie van de gegevens en van de uitgangspunten voor de berekeningen, evenals wat de gebruikte methode betreft. |
| --- | --- |

4.4.

Wat het resultaat van de verdeling van de inspanningen betreft, wijst het EESC erop dat het moeilijk is om die te controleren. Het EESC benadrukt daarom dat er transparantie dient te zijn in de presentatie van de gegevens en van de uitgangspunten voor de berekeningen, evenals wat de gebruikte methode betreft.

| 4.5. | Om de voorspelbaarheid te vergroten, is het volgens het EESC van belang om rekening te houden met én zich voor te bereiden op de mogelijke gevolgen van de „brexit” op het delen van de inspanningen. Anderzijds hebben Noorwegen en IJsland het voornemen kenbaar gemaakt om deel te nemen aan het gezamenlijk optreden van de EU, hetgeen ook van invloed kan zijn op de uitvoering van de verdeling van de inspanningen. |
| --- | --- |

4.5.

Om de voorspelbaarheid te vergroten, is het volgens het EESC van belang om rekening te houden met én zich voor te bereiden op de mogelijke gevolgen van de „brexit” op het delen van de inspanningen. Anderzijds hebben Noorwegen en IJsland het voornemen kenbaar gemaakt om deel te nemen aan het gezamenlijk optreden van de EU, hetgeen ook van invloed kan zijn op de uitvoering van de verdeling van de inspanningen.

| 4.6. | Vanwege onvermijdelijke tekortkomingen bij de verdeling van de inspanningen is het van belang dat er flexibiliteitsmechanismen en regels worden ingevoerd die het mogelijk maken om zo veel mogelijk voordelen te behalen op het vlak van efficiëntie. Ook moeten nieuwe vormen van sectoroverschrijdende flexibiliteit worden onderzocht. Voorts moet er een doeltreffend en transparant systeem komen om toezicht te houden op het resultaat van de flexibiliteit. |
| --- | --- |

4.6.

Vanwege onvermijdelijke tekortkomingen bij de verdeling van de inspanningen is het van belang dat er flexibiliteitsmechanismen en regels worden ingevoerd die het mogelijk maken om zo veel mogelijk voordelen te behalen op het vlak van efficiëntie. Ook moeten nieuwe vormen van sectoroverschrijdende flexibiliteit worden onderzocht. Voorts moet er een doeltreffend en transparant systeem komen om toezicht te houden op het resultaat van de flexibiliteit.

| 4.7. | De flexibiliteit die wordt geboden door de handel in de jaarlijkse emissieruimte tussen lidstaten en het uitvoeren van maatregelen in een ander land, dragen bij tot een grotere kosteneffectiviteit en meer billijkheid. De mogelijkheid van overdracht van emissieruimte in de loop van de tijd is ook noodzakelijk en zou minder beperkingen moeten kennen, omdat emissiereductiemaatregelen in de praktijk geen lineair traject volgen van jaar tot jaar. |
| --- | --- |

4.7.

De flexibiliteit die wordt geboden door de handel in de jaarlijkse emissieruimte tussen lidstaten en het uitvoeren van maatregelen in een ander land, dragen bij tot een grotere kosteneffectiviteit en meer billijkheid. De mogelijkheid van overdracht van emissieruimte in de loop van de tijd is ook noodzakelijk en zou minder beperkingen moeten kennen, omdat emissiereductiemaatregelen in de praktijk geen lineair traject volgen van jaar tot jaar.

| 4.8. | Het voorstel van de Commissie inzake het gebruik van emissierechten uit de ETS-sector ter compensatie van de uitstoot van andere sectoren is welkom, omdat hiermee ook wordt gestreefd naar optimale emissiebeperkingen. Wel moet worden erkend dat annulering van emissierechten in het ene land ook gevolgen heeft voor andere landen, als gevolg van de EU-regeling voor de handel in emissierechten. |
| --- | --- |

4.8.

Het voorstel van de Commissie inzake het gebruik van emissierechten uit de ETS-sector ter compensatie van de uitstoot van andere sectoren is welkom, omdat hiermee ook wordt gestreefd naar optimale emissiebeperkingen. Wel moet worden erkend dat annulering van emissierechten in het ene land ook gevolgen heeft voor andere landen, als gevolg van de EU-regeling voor de handel in emissierechten.

| 4.9. | Het EESC is ingenomen met de mogelijkheid om door middel van koolstofverwijderingen en emissiereducties in de LULUCF-sector, emissies in andere sectoren te compenseren. De mogelijkheid om bosbeheer op te nemen in de flexibiliteitsmechanismen dient dusdanig te worden vormgegeven dat het een duurzaam bosbeheer en aangroei van bossen aanmoedigt en geen afbreuk doet aan het gebruik van bosbouwkundig materiaal als grondstof van de bio-economie. |
| --- | --- |

4.9.

Het EESC is ingenomen met de mogelijkheid om door middel van koolstofverwijderingen en emissiereducties in de LULUCF-sector, emissies in andere sectoren te compenseren. De mogelijkheid om bosbeheer op te nemen in de flexibiliteitsmechanismen dient dusdanig te worden vormgegeven dat het een duurzaam bosbeheer en aangroei van bossen aanmoedigt en geen afbreuk doet aan het gebruik van bosbouwkundig materiaal als grondstof van de bio-economie.

5.   Bijzondere opmerkingen over het LULUCF-voorstel

| 5.1. | Gezien de rol die land- en bosbouw spelen, is een holistische aanpak van het klimaatbeleid van de EU nodig. Naast de rol die landbouw en bosbouw spelen bij het tegengaan van klimaatverandering, worden ze ook geconfronteerd met het probleem van aanpassing aan de klimaatverandering, aangezien deze sectoren het hardst worden getroffen door ongunstige weersomstandigheden. Om die reden moeten mitigatiemaatregelen ter beperking van de negatieve effecten op de productie worden aangemoedigd. Zoals vermeld in het voorstel van de Commissie is het van belang om de positie van de EU op het wereldtoneel in aanmerking te nemen en te bekijken hoe het Akkoord van Parijs uiteindelijk gaat uitpakken in zijn geheel, in het bijzonder met betrekking tot de milieu-integriteit en de eventuele negatieve effecten van koolstoflekkage. |
| --- | --- |

5.1.

Gezien de rol die land- en bosbouw spelen, is een holistische aanpak van het klimaatbeleid van de EU nodig. Naast de rol die landbouw en bosbouw spelen bij het tegengaan van klimaatverandering, worden ze ook geconfronteerd met het probleem van aanpassing aan de klimaatverandering, aangezien deze sectoren het hardst worden getroffen door ongunstige weersomstandigheden. Om die reden moeten mitigatiemaatregelen ter beperking van de negatieve effecten op de productie worden aangemoedigd. Zoals vermeld in het voorstel van de Commissie is het van belang om de positie van de EU op het wereldtoneel in aanmerking te nemen en te bekijken hoe het Akkoord van Parijs uiteindelijk gaat uitpakken in zijn geheel, in het bijzonder met betrekking tot de milieu-integriteit en de eventuele negatieve effecten van koolstoflekkage.

| 5.2. | Volgens de Overeenkomst van Parijs zouden antropogene broeikasgasemissies per bron en verwijderingen per put zoals bossen, in de tweede helft van de eeuw in evenwicht moeten zijn gebracht. Daarom is het van wezenlijk belang om bossen in stand te houden als koolstofputten, en om de verzadiging van koolstof in ouder wordende bossen te voorkomen. |
| --- | --- |

5.2.

Volgens de Overeenkomst van Parijs zouden antropogene broeikasgasemissies per bron en verwijderingen per put zoals bossen, in de tweede helft van de eeuw in evenwicht moeten zijn gebracht. Daarom is het van wezenlijk belang om bossen in stand te houden als koolstofputten, en om de verzadiging van koolstof in ouder wordende bossen te voorkomen.

| 5.3. | Duurzaam bosbeheer en het gebruik van hout als grondstof voor producten en de vervanging van fossiele brandstoffen door bio-energie, is een doeltreffende manier om de koolstofbalans te controleren. Om te voorkomen dat de milieu-integriteit wordt ondermijnd, dient de uitstoot van andere sectoren niet te worden gecompenseerd met de koolstofvastlegging door bossen op een wijze die afbreuk zou doen aan de beschikbaarheid van hout voor bio-economische doeleinden. |
| --- | --- |

5.3.

Duurzaam bosbeheer en het gebruik van hout als grondstof voor producten en de vervanging van fossiele brandstoffen door bio-energie, is een doeltreffende manier om de koolstofbalans te controleren. Om te voorkomen dat de milieu-integriteit wordt ondermijnd, dient de uitstoot van andere sectoren niet te worden gecompenseerd met de koolstofvastlegging door bossen op een wijze die afbreuk zou doen aan de beschikbaarheid van hout voor bio-economische doeleinden.

| 5.4. | Koolstofvastlegging is niet alleen een kwestie van bosareaal, maar eerst en vooral van het bevorderen van de aangroei van bossen door middel van actief bosbeheer, en door de toename van het gebruik van houtproducten. Het EESC acht het daarom van belang dat geoogste houtproducten (HWP) zijn inbegrepen in de LULUCF-sector, en dat de lidstaten volledig gebruikmaken van het potentieel van HWP voor koolstofopslag en de daardoor gegenereerde kredieten. Bovendien moet het mogelijk zijn om door ontbossing veroorzaakte emissies te compenseren door een toename van de bossen als gevolg van een duurzaam bosbeheer. |
| --- | --- |

5.4.

Koolstofvastlegging is niet alleen een kwestie van bosareaal, maar eerst en vooral van het bevorderen van de aangroei van bossen door middel van actief bosbeheer, en door de toename van het gebruik van houtproducten. Het EESC acht het daarom van belang dat geoogste houtproducten (HWP) zijn inbegrepen in de LULUCF-sector, en dat de lidstaten volledig gebruikmaken van het potentieel van HWP voor koolstofopslag en de daardoor gegenereerde kredieten. Bovendien moet het mogelijk zijn om door ontbossing veroorzaakte emissies te compenseren door een toename van de bossen als gevolg van een duurzaam bosbeheer.

| 5.5. | Om gebruik te kunnen maken van het grote potentieel van een duurzaam bosbeheer (1) in de strijd tegen de klimaatverandering, verzoekt het EESC de Commissie om zich intensief bezig te houden met de ontwikkeling van de boekhoudregels voor bosbeheer. De regels moeten een afspiegeling zijn van de huidige bosgroei en vastleggingspercentages, om het probleem met de huidige regels te voorkomen, namelijk dat feitelijke koolstofputten in bepaalde gevallen worden gedefinieerd als emissiebronnen. |
| --- | --- |

5.5.

Om gebruik te kunnen maken van het grote potentieel van een duurzaam bosbeheer (1) in de strijd tegen de klimaatverandering, verzoekt het EESC de Commissie om zich intensief bezig te houden met de ontwikkeling van de boekhoudregels voor bosbeheer. De regels moeten een afspiegeling zijn van de huidige bosgroei en vastleggingspercentages, om het probleem met de huidige regels te voorkomen, namelijk dat feitelijke koolstofputten in bepaalde gevallen worden gedefinieerd als emissiebronnen.

| 5.6. | De voorgestelde boekhoudkundige regels betreffende de referentieniveaus voor bossen zijn gecompliceerder dan voorheen en zetten niet voldoende aan tot uitbreiding van de bosaangroei of de bio-economie. Het EESC stelt voor om — in plaats van te specifieke criteria vast te stellen — de nationale referentieniveaus voor bossen over te laten aan de lidstaten overeenkomstig het voorgenomen gebruik van het bosbestand, waarbij moet worden gewaarborgd dat de jaarlijkse oogst niet boven de jaarlijkse groei op de lange termijn uitstijgt. |
| --- | --- |

5.6.

De voorgestelde boekhoudkundige regels betreffende de referentieniveaus voor bossen zijn gecompliceerder dan voorheen en zetten niet voldoende aan tot uitbreiding van de bosaangroei of de bio-economie. Het EESC stelt voor om — in plaats van te specifieke criteria vast te stellen — de nationale referentieniveaus voor bossen over te laten aan de lidstaten overeenkomstig het voorgenomen gebruik van het bosbestand, waarbij moet worden gewaarborgd dat de jaarlijkse oogst niet boven de jaarlijkse groei op de lange termijn uitstijgt.

| 5.7. | Het EESC is verheugd over de opmerking van de Commissie dat ter vermijding van een dubbele boekhouding van emissies, het gebruik van biomassa in de energiesector als koolstofneutraal moet worden beschouwd, zoals in de IPCC-richtsnoeren staat aangegeven. Bovendien zou elke andere dubbele boekhouding van emissies moeten worden vermeden. |
| --- | --- |

5.7.

Het EESC is verheugd over de opmerking van de Commissie dat ter vermijding van een dubbele boekhouding van emissies, het gebruik van biomassa in de energiesector als koolstofneutraal moet worden beschouwd, zoals in de IPCC-richtsnoeren staat aangegeven. Bovendien zou elke andere dubbele boekhouding van emissies moeten worden vermeden.

| 5.8. | Het EESC verzoekt de Commissie om te ijveren voor gestroomlijnde wereldwijde boekhoudregels voor de LULUCF-sector. Om andere landen aan te moedigen om zich aan te sluiten bij het proces, dienen de regels zo eenvoudig mogelijk te zijn. Op internationaal niveau is het zaak dat de EU eveneens bijdraagt met haar eigen kennis inzake inventarissen rond bosbestand en controlemethoden, en met name een nauwkeurig EU-satellietsysteem ontwikkelt dat in staat is om actuele gegevens aan te leveren. |
| --- | --- |

5.8.

Het EESC verzoekt de Commissie om te ijveren voor gestroomlijnde wereldwijde boekhoudregels voor de LULUCF-sector. Om andere landen aan te moedigen om zich aan te sluiten bij het proces, dienen de regels zo eenvoudig mogelijk te zijn. Op internationaal niveau is het zaak dat de EU eveneens bijdraagt met haar eigen kennis inzake inventarissen rond bosbestand en controlemethoden, en met name een nauwkeurig EU-satellietsysteem ontwikkelt dat in staat is om actuele gegevens aan te leveren.

| 5.9. | Een actief akker- en graslandbeheer draagt, net als een actief bosbeheer, ook bij tot de bestrijding van de klimaatverandering, en kan tegelijk bijdragen tot de voedselzekerheid in de wereld. De verbetering van het akker- en graslandbeheer, met inbegrip van bodemproductiviteit, oogsten en herbeplanting, bevordert de koolstofvastlegging en zou dus op de juiste wijze moeten worden gecrediteerd. De productiebeperking van biomassa zou er op de lange termijn toe leiden dat steeds minder broeikasgassen worden verwijderd uit de atmosfeer, door een afnemende fotosynthese. De specialiteit van organische bodems moeten eveneens in aanmerking worden genomen, net als de mogelijkheden om hierop te blijven verbouwen. |
| --- | --- |

5.9.

Een actief akker- en graslandbeheer draagt, net als een actief bosbeheer, ook bij tot de bestrijding van de klimaatverandering, en kan tegelijk bijdragen tot de voedselzekerheid in de wereld. De verbetering van het akker- en graslandbeheer, met inbegrip van bodemproductiviteit, oogsten en herbeplanting, bevordert de koolstofvastlegging en zou dus op de juiste wijze moeten worden gecrediteerd. De productiebeperking van biomassa zou er op de lange termijn toe leiden dat steeds minder broeikasgassen worden verwijderd uit de atmosfeer, door een afnemende fotosynthese. De specialiteit van organische bodems moeten eveneens in aanmerking worden genomen, net als de mogelijkheden om hierop te blijven verbouwen.

| 5.10. | Om ten volle gebruik te maken van het aanzienlijke potentieel van akker- en graslandbeheer ter verhoging van de koolstofopslag in de bodem en mogelijkheden voor verbeteringen van de prestaties aan te dragen, dringt het EESC aan op onderzoek naar en de ontwikkeling van boekhoudregels voor biomassa van één- en meerjarige niet-houtachtige planten. Het potentieel van een dynamische bodembeheeraanpak die is toegespitst op optimalisering van de functies — plaatselijke omstandigheden in aanmerking genomen — zou niet alleen het klimaat en het milieu ten goede komen, maar ook bijdragen tot de economische en sociale duurzaamheid van de landbouwsector, met name van kleine familiebedrijven. |
| --- | --- |

5.10.

Om ten volle gebruik te maken van het aanzienlijke potentieel van akker- en graslandbeheer ter verhoging van de koolstofopslag in de bodem en mogelijkheden voor verbeteringen van de prestaties aan te dragen, dringt het EESC aan op onderzoek naar en de ontwikkeling van boekhoudregels voor biomassa van één- en meerjarige niet-houtachtige planten. Het potentieel van een dynamische bodembeheeraanpak die is toegespitst op optimalisering van de functies — plaatselijke omstandigheden in aanmerking genomen — zou niet alleen het klimaat en het milieu ten goede komen, maar ook bijdragen tot de economische en sociale duurzaamheid van de landbouwsector, met name van kleine familiebedrijven.

| 5.11. | Het welslagen van de conferentie in Parijs werd, alles wel beschouwd, bereikt met een bottom-upbenadering waarbij nationale doelstellingen werden vastgesteld, gebaseerd op de sterke punten en kansen van individuele lidstaten. Het EESC onderkent ook de verschillen tussen de lidstaten in de LULUCF-sector. Het beleid moet dus worden geformuleerd op nationaal niveau, ter naleving van het subsidiariteitsbeginsel, en LULUCF moet worden gehandhaafd als afzonderlijke pijler van het klimaatbeleid. |
| --- | --- |

5.11.

Het welslagen van de conferentie in Parijs werd, alles wel beschouwd, bereikt met een bottom-upbenadering waarbij nationale doelstellingen werden vastgesteld, gebaseerd op de sterke punten en kansen van individuele lidstaten. Het EESC onderkent ook de verschillen tussen de lidstaten in de LULUCF-sector. Het beleid moet dus worden geformuleerd op nationaal niveau, ter naleving van het subsidiariteitsbeginsel, en LULUCF moet worden gehandhaafd als afzonderlijke pijler van het klimaatbeleid.

| 5.12. | Het EESC zou de lidstaten willen aansporen om ambitieuze beleidsmaatregelen te treffen ter bestrijding van de klimaatverandering in de LULUCF-sector en tegelijkertijd een langetermijnvisie voor duurzaam landgebruik en bosbouw te ontwikkelen, en om in het bijzonder het maatschappelijk middenveld en de sociale partners bij het proces te betrekken op nationaal, regionaal en lokaal niveau. |
| --- | --- |

5.12.

Het EESC zou de lidstaten willen aansporen om ambitieuze beleidsmaatregelen te treffen ter bestrijding van de klimaatverandering in de LULUCF-sector en tegelijkertijd een langetermijnvisie voor duurzaam landgebruik en bosbouw te ontwikkelen, en om in het bijzonder het maatschappelijk middenveld en de sociale partners bij het proces te betrekken op nationaal, regionaal en lokaal niveau.

| 5.13. | Om ambitieuze beleidsmaatregelen in praktijk te brengen zijn aanzienlijke financiële middelen nodig. Daarom spoort het EESC de Commissie aan om, naast de bestaande financieringsfaciliteiten, een afzonderlijk financieringsinstrument op te zetten, in samenwerking met de EIB, ter ondersteuning van de verwezenlijking van deze doelstellingen. Daarnaast is er een duidelijke behoefte aan meer investeringen in onderzoek en ontwikkeling, gericht op nieuwe methoden om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen. |
| --- | --- |

5.13.

Om ambitieuze beleidsmaatregelen in praktijk te brengen zijn aanzienlijke financiële middelen nodig. Daarom spoort het EESC de Commissie aan om, naast de bestaande financieringsfaciliteiten, een afzonderlijk financieringsinstrument op te zetten, in samenwerking met de EIB, ter ondersteuning van de verwezenlijking van deze doelstellingen. Daarnaast is er een duidelijke behoefte aan meer investeringen in onderzoek en ontwikkeling, gericht op nieuwe methoden om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Nabuurs et al. 2015. A new role for forests and the forest sector in the EU post-2020 climate targets.

1

A new role for forests and the forest sector in the EU post-2020 climate targets

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/109 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/109

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een meerjarenplan voor de demersale bestanden in de Noordzee en de bevissing hiervan, en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 676/2007 en (EG) nr. 1342/2008 van de Raad

(COM(2016) 493 final — 2016/0238 (COD))

(2017/C 075/18)

| Rapporteur: | Thomas McDONOGH |
| --- | --- |

Rapporteur:

Thomas McDONOGH

| Raadpleging | Parlement, 12.9.2016
  Raad, 26.9.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Besluit van het bureau | 20.9.2016 |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedkeuring door de afdeling | 24.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 211/1/3 |

Raadpleging

Parlement, 12.9.2016

Raad, 26.9.2016

Rechtsgrondslag

Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Besluit van het bureau

20.9.2016

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedkeuring door de afdeling

24.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

211/1/3

1.   Algemene en specifieke opmerkingen en aanbevelingen

| 1.1. | Het gemeenschappelijk visserijbeleid werd ingevoerd in de jaren zestig en zeventig en moet voortdurend worden bijgewerkt. Het Comité is dan ook ingenomen met deze aanpassing van het beleid aan de technologische veranderingen, die bedoeld is om de instandhouding te verbeteren en de visbestanden te beschermen. Het Comité onderschrijft de door de Commissie voorgestelde maatregelen, die voor het grootste deel terug te vinden zijn in het WGNSSK-verslag van 2016 (1). Een en ander zal bijdragen aan het up-to-date maken van de Europese visserijwetgeving en het bescherming van een uiterst waardevolle sector. |
| --- | --- |

1.1.

Het gemeenschappelijk visserijbeleid werd ingevoerd in de jaren zestig en zeventig en moet voortdurend worden bijgewerkt. Het Comité is dan ook ingenomen met deze aanpassing van het beleid aan de technologische veranderingen, die bedoeld is om de instandhouding te verbeteren en de visbestanden te beschermen. Het Comité onderschrijft de door de Commissie voorgestelde maatregelen, die voor het grootste deel terug te vinden zijn in het WGNSSK-verslag van 2016 (1). Een en ander zal bijdragen aan het up-to-date maken van de Europese visserijwetgeving en het bescherming van een uiterst waardevolle sector.

| 1.2. | De visserijen in de Noordzee en daaraan grenzende gebieden vormen een uitermate complex geheel, met vaartuigen uit op zijn minst zeven kustlidstaten en uit Noorwegen, die tal van verschillende vistuigen inzetten op een brede waaier vis-, schaaldier- en schelpdiersoorten. Een essentiële factor in dit verband is dat de belangrijkste demersale soorten (soorten die op of in de nabijheid van de zeebodem leven) voor een groot deel in gemengde visserijen worden gevangen. Concreet betekent dit dat wanneer een vaartuig zijn vistuig binnenhaalt, de vangst per definitie bestaat uit een mengeling van soorten. De samenstelling van die mengeling verandert afhankelijk van welk soort vistuig wordt gebruikt en wanneer en waar dat wordt uitgezet. |
| --- | --- |

1.2.

De visserijen in de Noordzee en daaraan grenzende gebieden vormen een uitermate complex geheel, met vaartuigen uit op zijn minst zeven kustlidstaten en uit Noorwegen, die tal van verschillende vistuigen inzetten op een brede waaier vis-, schaaldier- en schelpdiersoorten. Een essentiële factor in dit verband is dat de belangrijkste demersale soorten (soorten die op of in de nabijheid van de zeebodem leven) voor een groot deel in gemengde visserijen worden gevangen. Concreet betekent dit dat wanneer een vaartuig zijn vistuig binnenhaalt, de vangst per definitie bestaat uit een mengeling van soorten. De samenstelling van die mengeling verandert afhankelijk van welk soort vistuig wordt gebruikt en wanneer en waar dat wordt uitgezet.

| 1.3. | Vaartuigen die vis vangen uit bestanden waarvoor een TAC (totale toegestane vangst) geldt, zouden bijgevolg met vissen moeten stoppen zodra hun quotum voor een „TAC”-bestand is opgebruikt. Vóór de vaststelling van de basisverordening (2) waren vaartuigen niet verplicht de visserij stop te zetten zodra hun quotum voor een van deze soorten was opgebruikt. Zij mochten verder vissen op andere doelsoorten en bleven bijgevolg ook de soorten vangen waarvoor hun quotum was opgebruikt, zelfs al konden zij die vangsten niet op wettige wijze aanlanden. Wat zij boven het quotum vingen, moest worden teruggegooid. Als het betrokken quotum is opgebruikt, zou het voortaan niet langer mogelijk zijn om op andere bestanden te blijven vissen. Daarom is het wenselijk om bij het vaststellen van TAC’s voor deze soorten in aanmerking te nemen dat in gemengde visserijen vis uit meerdere bestanden samen wordt gevangen. Een dergelijke benadering moet zowel de instandhouding als de exploitatie van de bestanden ten goede komen. In het onderhavige voorstel wordt deze benadering gevolgd. |
| --- | --- |

1.3.

Vaartuigen die vis vangen uit bestanden waarvoor een TAC (totale toegestane vangst) geldt, zouden bijgevolg met vissen moeten stoppen zodra hun quotum voor een „TAC”-bestand is opgebruikt. Vóór de vaststelling van de basisverordening (2) waren vaartuigen niet verplicht de visserij stop te zetten zodra hun quotum voor een van deze soorten was opgebruikt. Zij mochten verder vissen op andere doelsoorten en bleven bijgevolg ook de soorten vangen waarvoor hun quotum was opgebruikt, zelfs al konden zij die vangsten niet op wettige wijze aanlanden. Wat zij boven het quotum vingen, moest worden teruggegooid. Als het betrokken quotum is opgebruikt, zou het voortaan niet langer mogelijk zijn om op andere bestanden te blijven vissen. Daarom is het wenselijk om bij het vaststellen van TAC’s voor deze soorten in aanmerking te nemen dat in gemengde visserijen vis uit meerdere bestanden samen wordt gevangen. Een dergelijke benadering moet zowel de instandhouding als de exploitatie van de bestanden ten goede komen. In het onderhavige voorstel wordt deze benadering gevolgd.

| 1.4. | De basisverordening heeft ten doel de problemen van overbevissing en teruggooi doeltreffender op te lossen dan met de vorige wetgeving het geval was. Er moeten kortom passende maatregelen worden genomen om negatieve economische en sociale gevolgen voor de visserijsector te voorkomen. De eerste stap naar een dergelijk aanpassingsgericht beheer bestaat erin alle relevante bestanden in één beheersplan op te nemen. Hiertoe moeten onder meer streefbandbreedtes voor de visserijsterfte van elk bestand worden gehanteerd als basis voor de vaststelling van jaarlijkse TAC’s voor deze bestanden. |
| --- | --- |

1.4.

De basisverordening heeft ten doel de problemen van overbevissing en teruggooi doeltreffender op te lossen dan met de vorige wetgeving het geval was. Er moeten kortom passende maatregelen worden genomen om negatieve economische en sociale gevolgen voor de visserijsector te voorkomen. De eerste stap naar een dergelijk aanpassingsgericht beheer bestaat erin alle relevante bestanden in één beheersplan op te nemen. Hiertoe moeten onder meer streefbandbreedtes voor de visserijsterfte van elk bestand worden gehanteerd als basis voor de vaststelling van jaarlijkse TAC’s voor deze bestanden.

2.   Andere opmerkingen en aanbevelingen

| 2.1. | Er moet een onafhankelijke commissie in het leven worden geroepen om de nationale quota te herzien. Het herstel van de bestanden hangt evenwel niet alleen samen met de visserijsterfte maar ook met andere factoren, zoals de klimaatverandering. Om tot een duurzame vorm van visserij te komen, moeten de vissersvaartuigen en het vistuig worden aangepast (wat duur is) en zijn betrouwbare wetenschappelijke gegevens en doorlopende maatregelen voor opleiding en bewustmaking van de vissers nodig. Steeds meer kleine vissers worden uit de markt gedrukt: er moet daarom ook aandacht worden besteed aan de sociale dimensie. Dat is van prioritair belang willen we de bestaande banen in de EU-kustgemeenschappen die afhankelijk zijn van de visserij, behouden. |
| --- | --- |

2.1.

Er moet een onafhankelijke commissie in het leven worden geroepen om de nationale quota te herzien. Het herstel van de bestanden hangt evenwel niet alleen samen met de visserijsterfte maar ook met andere factoren, zoals de klimaatverandering. Om tot een duurzame vorm van visserij te komen, moeten de vissersvaartuigen en het vistuig worden aangepast (wat duur is) en zijn betrouwbare wetenschappelijke gegevens en doorlopende maatregelen voor opleiding en bewustmaking van de vissers nodig. Steeds meer kleine vissers worden uit de markt gedrukt: er moet daarom ook aandacht worden besteed aan de sociale dimensie. Dat is van prioritair belang willen we de bestaande banen in de EU-kustgemeenschappen die afhankelijk zijn van de visserij, behouden.

| 2.2. | Er moet meer onderzoek worden verricht naar de effecten van het kweken van vis op de wilde bestanden. Wilde zalm wordt met uitsterven bedreigd, wat voornamelijk te wijten is aan overbevissing en gebrekkige regelgeving, maar het effect van viskwekerijen op wilde zalm is niet bekend. Met de juiste marketing moet het mogelijk zijn een hogere prijs te vragen voor wilde dan voor gekweekte zalm. Sportvisserij levert een belangrijke bijdrage aan de economie in afgelegen gebieden: elke gevangen wilde zalm levert naar schatting gemiddeld 1 200 EUR op voor de lokale economie, onder meer via de lonen die worden uitbetaald aan de helpers, verblijf en vervoer. |
| --- | --- |

2.2.

Er moet meer onderzoek worden verricht naar de effecten van het kweken van vis op de wilde bestanden. Wilde zalm wordt met uitsterven bedreigd, wat voornamelijk te wijten is aan overbevissing en gebrekkige regelgeving, maar het effect van viskwekerijen op wilde zalm is niet bekend. Met de juiste marketing moet het mogelijk zijn een hogere prijs te vragen voor wilde dan voor gekweekte zalm. Sportvisserij levert een belangrijke bijdrage aan de economie in afgelegen gebieden: elke gevangen wilde zalm levert naar schatting gemiddeld 1 200 EUR op voor de lokale economie, onder meer via de lonen die worden uitbetaald aan de helpers, verblijf en vervoer.

| 2.3. | Er moeten maatregelen worden genomen om de neergang van de palingvisserij te keren. Het probleem van de vangst van jonge vis moet worden aangepakt door de minimummaaswijdte te vergroten. Ook het gebruik van enkeldradige netten moet worden beperkt. |
| --- | --- |

2.3.

Er moeten maatregelen worden genomen om de neergang van de palingvisserij te keren. Het probleem van de vangst van jonge vis moet worden aangepakt door de minimummaaswijdte te vergroten. Ook het gebruik van enkeldradige netten moet worden beperkt.

| 2.4. | Overtredingen van de visserijwetgeving moeten worden bestraft. Er moet hard worden opgetreden tegen de indienstneming van illegale immigranten op visserijschepen, waarvan sommigen niet eens worden betaald en in feite gevangenen zijn, aangezien hun paspoorten werden afgenomen (dit blijkt te zijn gebeurd met mensen uit Midden-Amerika). De levens- en arbeidsomstandigheden op zee moeten voldoen aan de strengste EU-normen. Dit geldt ook voor werknemers uit derde landen. |
| --- | --- |

2.4.

Overtredingen van de visserijwetgeving moeten worden bestraft. Er moet hard worden opgetreden tegen de indienstneming van illegale immigranten op visserijschepen, waarvan sommigen niet eens worden betaald en in feite gevangenen zijn, aangezien hun paspoorten werden afgenomen (dit blijkt te zijn gebeurd met mensen uit Midden-Amerika). De levens- en arbeidsomstandigheden op zee moeten voldoen aan de strengste EU-normen. Dit geldt ook voor werknemers uit derde landen.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Verslag van de werkgroep van de ICES (Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee) over de evaluatie van de demersale bestanden in de Noordzee en het Skagerrak, die is bijeengekomen in Hamburg, Duitsland, van 26 april tot 5 mei 2016.

1

(2)  Verordening (EU) nr. 1380/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 inzake het gemeenschappelijk visserijbeleid, tot wijziging van Verordeningen (EG) nr. 1954/2003 en (EG) nr. 1224/2009 van de Raad en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 2371/2002 en (EG) nr. 639/2004 van de Raad en Besluit 2004/585/EG van de Raad (PB L 354 van 28.12.2013, blz. 22).

2

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/111 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/111

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Luchtvaartpakket II, bestaande uit het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad

(COM(2015) 613 final — 2015/0277 (COD))

en het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart

(COM(2015) 599 final)

(2017/C 075/19)

| Rapporteur: | Raymond HENCKS |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Stefan BACK |

Rapporteur:

Raymond HENCKS

Corapporteur:

Stefan BACK

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie: 19.1.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 100, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 15.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 184/1/2 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie: 19.1.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 100, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

15.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

184/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is voorstander van de nieuwe benadering die is gebaseerd op risicobeoordeling en prestaties, op voorwaarde dat bindende voorschriften van toepassing blijven wanneer dat nodig is om de veiligheid te waarborgen. Het EESC is van mening dat een succesvolle tenuitvoerlegging van deze verandering van werkmethoden en cultuuromslag voldoende tijd en middelen vergt. Het benadrukt bovendien dat het luchtvaartpersoneel en belanghebbenden nauw moeten worden betrokken bij deze transitie. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is voorstander van de nieuwe benadering die is gebaseerd op risicobeoordeling en prestaties, op voorwaarde dat bindende voorschriften van toepassing blijven wanneer dat nodig is om de veiligheid te waarborgen. Het EESC is van mening dat een succesvolle tenuitvoerlegging van deze verandering van werkmethoden en cultuuromslag voldoende tijd en middelen vergt. Het benadrukt bovendien dat het luchtvaartpersoneel en belanghebbenden nauw moeten worden betrokken bij deze transitie.

| 1.2. | Het EESC is het ermee eens dat het EASA meer gedeelde verantwoordelijkheid moet krijgen voor de beveiliging, in samenwerking en overeenstemming met de lidstaten, onder meer met betrekking tot de specifieke voorschriften voor noodsituaties, op voorwaarde dat het EASA voldoende middelen krijgt om zijn taken op dit gebied met succes uit te voeren. Verder is het EESC van mening dat Verordening (EG) nr. 300/2008 moet worden herzien in het licht van de ontwikkelingen sinds 2008. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC is het ermee eens dat het EASA meer gedeelde verantwoordelijkheid moet krijgen voor de beveiliging, in samenwerking en overeenstemming met de lidstaten, onder meer met betrekking tot de specifieke voorschriften voor noodsituaties, op voorwaarde dat het EASA voldoende middelen krijgt om zijn taken op dit gebied met succes uit te voeren. Verder is het EESC van mening dat Verordening (EG) nr. 300/2008 moet worden herzien in het licht van de ontwikkelingen sinds 2008.

| 1.3. | Het EESC vestigt de aandacht op de snel veranderende context waarin de burgerluchtvaart opereert, als gevolg van enerzijds de snelle technische ontwikkeling, met inbegrip van de digitalisering, en anderzijds de ontwikkeling van nieuwe ondernemingsmodellen en nieuwe modellen voor tewerkstelling en dienstverlening. Het EESC hecht er groot belang aan dat de nieuwe verordening om de vijf jaar wordt geëvalueerd, zoals in het voorstel staat. Het is van belang dat de potentiële veiligheids- en beveiligingsaspecten van deze ontwikkelingen uitgebreid worden geëvalueerd en dat op tijd passende maatregelen worden genomen. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC vestigt de aandacht op de snel veranderende context waarin de burgerluchtvaart opereert, als gevolg van enerzijds de snelle technische ontwikkeling, met inbegrip van de digitalisering, en anderzijds de ontwikkeling van nieuwe ondernemingsmodellen en nieuwe modellen voor tewerkstelling en dienstverlening. Het EESC hecht er groot belang aan dat de nieuwe verordening om de vijf jaar wordt geëvalueerd, zoals in het voorstel staat. Het is van belang dat de potentiële veiligheids- en beveiligingsaspecten van deze ontwikkelingen uitgebreid worden geëvalueerd en dat op tijd passende maatregelen worden genomen.

| 1.4. | Het EESC is ermee ingenomen dat grondafhandeling aan het toepassingsgebied van deze verordening is toegevoegd en stelt voor een certificeringseis in te voeren voor aanbieders van grondafhandelingsdiensten en personeel met veiligheidskritieke taken. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC is ermee ingenomen dat grondafhandeling aan het toepassingsgebied van deze verordening is toegevoegd en stelt voor een certificeringseis in te voeren voor aanbieders van grondafhandelingsdiensten en personeel met veiligheidskritieke taken.

| 1.5. | Het EESC is ingenomen met de ontwikkeling van certificeringsnormen voor cabinebemanningsleden, maar betreurt het dat de Commissie geen vergunningensysteem voor cabinepersoneel voorstelt. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is ingenomen met de ontwikkeling van certificeringsnormen voor cabinebemanningsleden, maar betreurt het dat de Commissie geen vergunningensysteem voor cabinepersoneel voorstelt.

| 1.6. | Het EESC stemt ermee in dat onbemande vliegtuigen aan het toepassingsgebied van het voorstel worden toegevoegd, en benadrukt dat strenge normen moeten worden vastgesteld. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC stemt ermee in dat onbemande vliegtuigen aan het toepassingsgebied van het voorstel worden toegevoegd, en benadrukt dat strenge normen moeten worden vastgesteld.

| 1.7. | Het EESC zou willen waarschuwen voor onnodig ingewikkelde of elkaar overlappende certificerings- en controlevoorschriften voor apparatuur van luchtvaartterreinen, behalve wanneer deze duidelijk nodig zijn om veiligheidsredenen. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC zou willen waarschuwen voor onnodig ingewikkelde of elkaar overlappende certificerings- en controlevoorschriften voor apparatuur van luchtvaartterreinen, behalve wanneer deze duidelijk nodig zijn om veiligheidsredenen.

| 1.8. | Het EESC is goed te spreken over de taken op het gebied van toezicht, samenwerking en bijstand aan de nationale autoriteiten en hoopt dat deze zullen leiden tot het voortbestaan van hoge, geharmoniseerde en efficiënte veiligheidsnormen, een verbeterde informatie-uitwisseling en benchmarking, wat weer voor een doeltreffender gebruik van de hulpbronnen zorgt. Het EESC neemt in dit verband nota van het Europees plan voor de veiligheid van de luchtvaart en het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart, die mogelijkheden bieden voor de ontwikkeling en uitvoering van hogere en geharmoniseerde veiligheidsnormen. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC is goed te spreken over de taken op het gebied van toezicht, samenwerking en bijstand aan de nationale autoriteiten en hoopt dat deze zullen leiden tot het voortbestaan van hoge, geharmoniseerde en efficiënte veiligheidsnormen, een verbeterde informatie-uitwisseling en benchmarking, wat weer voor een doeltreffender gebruik van de hulpbronnen zorgt. Het EESC neemt in dit verband nota van het Europees plan voor de veiligheid van de luchtvaart en het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart, die mogelijkheden bieden voor de ontwikkeling en uitvoering van hogere en geharmoniseerde veiligheidsnormen.

| 1.9. | Het EESC staat achter het voorgestelde mechanisme waarmee nationale autoriteiten bepaalde functies vrijwillig kunnen overdragen aan het EASA, met inbegrip van specifieke voorschriften voor noodsituaties. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC staat achter het voorgestelde mechanisme waarmee nationale autoriteiten bepaalde functies vrijwillig kunnen overdragen aan het EASA, met inbegrip van specifieke voorschriften voor noodsituaties.

| 1.10. | Het EESC is van mening dat de mogelijkheid voor Europese exploitanten die in meerdere EU-lidstaten actief zijn om het EASA te kiezen als hun bevoegde autoriteit, wel moet worden meegedeeld aan de bevoegde nationale autoriteit of autoriteiten. De mogelijkheid voor bovengenoemde exploitanten om te kiezen voor het EASA als bevoegde autoriteit geldt niet voor maatregelen die vallen onder de artikelen 59 en 60. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC is van mening dat de mogelijkheid voor Europese exploitanten die in meerdere EU-lidstaten actief zijn om het EASA te kiezen als hun bevoegde autoriteit, wel moet worden meegedeeld aan de bevoegde nationale autoriteit of autoriteiten. De mogelijkheid voor bovengenoemde exploitanten om te kiezen voor het EASA als bevoegde autoriteit geldt niet voor maatregelen die vallen onder de artikelen 59 en 60.

| 1.11. | Het EESC wijst op het belang van informatie-uitwisseling en benadrukt dat informatie die is verkregen voor veiligheidsdoeleinden niet mag worden gebruikt in het rechtssysteem, behalve in uitzonderlijke gevallen, zoals opzettelijk wangedrag. De cultuur van billijkheid moet worden beschermd, en het EESC herhaalt zijn voorstel om een handvest van de cultuur van billijkheid te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen. |
| --- | --- |

1.11.

Het EESC wijst op het belang van informatie-uitwisseling en benadrukt dat informatie die is verkregen voor veiligheidsdoeleinden niet mag worden gebruikt in het rechtssysteem, behalve in uitzonderlijke gevallen, zoals opzettelijk wangedrag. De cultuur van billijkheid moet worden beschermd, en het EESC herhaalt zijn voorstel om een handvest van de cultuur van billijkheid te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen.

| 1.12. | Het EESC neemt ook nota van het voorstel om een bepaling op te nemen over vergoedingen voor diensten van het gemeenschappelijk luchtruim, als een manier om de activiteiten van het EASA te financieren, ondanks het feit dat de materiële regels over deze vergoedingen zullen worden opgenomen in bepalingen van een nog op te stellen verordening. Verder is het niet duidelijk hoe de geplande vergoedingen zich moeten verhouden tot het systeem van „en route”-heffingen dat momenteel door Eurocontrol wordt beheerd namens de staten die partij zijn bij deze multilaterale overeenkomst. Tegen deze achtergrond is het EESC van mening dat het prematuur zou zijn om wettelijke voorschriften vast te stellen voor het gebruik van een vergoeding die nog niet bestaat, en waarvan nog niet geheel vaststaat welke vorm deze zal hebben. Het EESC stelt dan ook voor dit voorstel te verwerpen. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC neemt ook nota van het voorstel om een bepaling op te nemen over vergoedingen voor diensten van het gemeenschappelijk luchtruim, als een manier om de activiteiten van het EASA te financieren, ondanks het feit dat de materiële regels over deze vergoedingen zullen worden opgenomen in bepalingen van een nog op te stellen verordening. Verder is het niet duidelijk hoe de geplande vergoedingen zich moeten verhouden tot het systeem van „en route”-heffingen dat momenteel door Eurocontrol wordt beheerd namens de staten die partij zijn bij deze multilaterale overeenkomst. Tegen deze achtergrond is het EESC van mening dat het prematuur zou zijn om wettelijke voorschriften vast te stellen voor het gebruik van een vergoeding die nog niet bestaat, en waarvan nog niet geheel vaststaat welke vorm deze zal hebben. Het EESC stelt dan ook voor dit voorstel te verwerpen.

| 1.13. | Overwegende dat het EASA certificeringsregels en veiligheidscriteria moet vaststellen die ook van belang kunnen zijn voor het grote publiek, stelt het EESC voor dit soort teksten te vertalen in alle officiële talen van de EU. Met het oog op de transparantie zou de EASA-website ook in andere talen dan het Engels beschikbaar moeten zijn. Het EESC wijst in dit verband ook op het EU-handvest van de grondrechten, met name artikel 21. |
| --- | --- |

1.13.

Overwegende dat het EASA certificeringsregels en veiligheidscriteria moet vaststellen die ook van belang kunnen zijn voor het grote publiek, stelt het EESC voor dit soort teksten te vertalen in alle officiële talen van de EU. Met het oog op de transparantie zou de EASA-website ook in andere talen dan het Engels beschikbaar moeten zijn. Het EESC wijst in dit verband ook op het EU-handvest van de grondrechten, met name artikel 21.

| 1.14. | Met betrekking tot het voorstel om de formaliteiten voor op grond van „wet leasing” gehuurde luchtvaartuigen te versoepelen, wijst het EESC erop dat het voorstel primair is gericht op de veiligheid, terwijl bepalingen inzake wet leasing betrekking hebben op handelstransacties, markttoegang en mededinging. Er kan ook een aanzienlijke sociaaleconomische dimensie aan kleven. Het EESC is er dan ook geen voorstander van de materiële bepalingen inzake wet leasing in dit stadium te wijzigen, en is van mening dat deze kwestie moet worden aangepakt bij de herziening van Verordening (EG) nr. 1008/2008. |
| --- | --- |

1.14.

Met betrekking tot het voorstel om de formaliteiten voor op grond van „wet leasing” gehuurde luchtvaartuigen te versoepelen, wijst het EESC erop dat het voorstel primair is gericht op de veiligheid, terwijl bepalingen inzake wet leasing betrekking hebben op handelstransacties, markttoegang en mededinging. Er kan ook een aanzienlijke sociaaleconomische dimensie aan kleven. Het EESC is er dan ook geen voorstander van de materiële bepalingen inzake wet leasing in dit stadium te wijzigen, en is van mening dat deze kwestie moet worden aangepakt bij de herziening van Verordening (EG) nr. 1008/2008.

| 1.15. | Wat betreft de lopende evaluatie van Verordening (EU) nr. 996/2010 wijst het EESC op het belang van het Europees netwerk van instanties voor veiligheidsonderzoek in de burgerluchtvaart (Encasia). Het is essentieel dat voldoende middelen worden uitgetrokken voor deze belangrijke activiteit. Het EESC verwijst in dit verband naar zijn eerdere opmerking over de cultuur van billijkheid (paragraaf 1.11). |
| --- | --- |

1.15.

Wat betreft de lopende evaluatie van Verordening (EU) nr. 996/2010 wijst het EESC op het belang van het Europees netwerk van instanties voor veiligheidsonderzoek in de burgerluchtvaart (Encasia). Het is essentieel dat voldoende middelen worden uitgetrokken voor deze belangrijke activiteit. Het EESC verwijst in dit verband naar zijn eerdere opmerking over de cultuur van billijkheid (paragraaf 1.11).

2.   Inleiding

| 2.1. | Het voorstel voor een verordening inzake de veiligheid (1) (hierna: het voorstel) is bedoeld ter vervanging van de verordening uit 2008 (2). Sommige bepalingen van de verordening uit 2008 worden overgenomen en/of aangepast, daarnaast worden enkele nieuwe maatregelen ingevoerd. Het voorstel is gebaseerd op de normen van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) en komt er na openbare raadplegingen onder de lidstaten en de belanghebbenden uit de sector, waaronder de sociale partners. Ook is het gebaseerd op een verslag van de Commissie over het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart (3), en verscheidene studies. De uitvoering van de mededeling „Een luchtvaartstrategie voor Europa” (4) komt hiermee een stap dichterbij. |
| --- | --- |

2.1.

Het voorstel voor een verordening inzake de veiligheid (1) (hierna: het voorstel) is bedoeld ter vervanging van de verordening uit 2008 (2). Sommige bepalingen van de verordening uit 2008 worden overgenomen en/of aangepast, daarnaast worden enkele nieuwe maatregelen ingevoerd. Het voorstel is gebaseerd op de normen van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) en komt er na openbare raadplegingen onder de lidstaten en de belanghebbenden uit de sector, waaronder de sociale partners. Ook is het gebaseerd op een verslag van de Commissie over het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart (3), en verscheidene studies. De uitvoering van de mededeling „Een luchtvaartstrategie voor Europa” (4) komt hiermee een stap dichterbij.

| 2.2. | Het voorstel introduceert een benadering van de veiligheidsregelgeving die is gebaseerd op anticipatie, risicobeoordeling en prestaties, om een efficiënt gebruik van middelen te bevorderen en de toezichtactiviteiten op alle niveaus beter toe te spitsen. Het is erop gericht lacunes in de veiligheidsregelgeving op te vullen en meer rekening te houden met de onderlinge samenhang tussen de veiligheid van de luchtvaart en andere terreinen, zoals de beveiliging van de luchtvaart en milieubescherming. |
| --- | --- |

2.2.

Het voorstel introduceert een benadering van de veiligheidsregelgeving die is gebaseerd op anticipatie, risicobeoordeling en prestaties, om een efficiënt gebruik van middelen te bevorderen en de toezichtactiviteiten op alle niveaus beter toe te spitsen. Het is erop gericht lacunes in de veiligheidsregelgeving op te vullen en meer rekening te houden met de onderlinge samenhang tussen de veiligheid van de luchtvaart en andere terreinen, zoals de beveiliging van de luchtvaart en milieubescherming.

| 2.3. | Het voorstel streeft ernaar te zorgen voor een hoog niveau van handhaving en toezicht op het gehele grondgebied van de EU dankzij een nauwe samenwerking tussen de autoriteiten op Europees en nationaal niveau, met inbegrip van de uitwisseling van informatie en een doeltreffende controle en monitoring. De verordening uit 2008 wordt hiermee aangepast aan de technische ontwikkelingen, zoals onbemande vliegtuigen. |
| --- | --- |

2.3.

Het voorstel streeft ernaar te zorgen voor een hoog niveau van handhaving en toezicht op het gehele grondgebied van de EU dankzij een nauwe samenwerking tussen de autoriteiten op Europees en nationaal niveau, met inbegrip van de uitwisseling van informatie en een doeltreffende controle en monitoring. De verordening uit 2008 wordt hiermee aangepast aan de technische ontwikkelingen, zoals onbemande vliegtuigen.

| 2.4. | De Commissie buigt zich momenteel over een evaluatie van Verordening (EU) nr. 996/2010 inzake onderzoek en preventie van ongevallen en incidenten in de burgerluchtvaart (hierna: de verordening), en heeft het EESC om advies gevraagd (Werkdocument van de diensten van de Commissie over de uitvoering van Verordening (EU) nr. 996/2010). In 2010 heeft het EESC een advies over het betreffende voorstel voor een verordening uitgebracht (5). |
| --- | --- |

2.4.

De Commissie buigt zich momenteel over een evaluatie van Verordening (EU) nr. 996/2010 inzake onderzoek en preventie van ongevallen en incidenten in de burgerluchtvaart (hierna: de verordening), en heeft het EESC om advies gevraagd (Werkdocument van de diensten van de Commissie over de uitvoering van Verordening (EU) nr. 996/2010). In 2010 heeft het EESC een advies over het betreffende voorstel voor een verordening uitgebracht (5).

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC stemt in met de doelstellingen van de voorstellen, namelijk om de gemeenschappelijke regels op het gebied van veiligheid en beveiliging in de burgerluchtvaart te versterken en de rol van het EASA op het gebied van beveiliging te verduidelijken. Het stemt er tevens mee in dat het EASA technische bijstand verleent aan de Commissie bij de uitvoering van de veiligheidswetgeving en dat het hiertoe maatregelen kan treffen, met instemming van de Commissie en na raadpleging van de lidstaten. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC stemt in met de doelstellingen van de voorstellen, namelijk om de gemeenschappelijke regels op het gebied van veiligheid en beveiliging in de burgerluchtvaart te versterken en de rol van het EASA op het gebied van beveiliging te verduidelijken. Het stemt er tevens mee in dat het EASA technische bijstand verleent aan de Commissie bij de uitvoering van de veiligheidswetgeving en dat het hiertoe maatregelen kan treffen, met instemming van de Commissie en na raadpleging van de lidstaten.

| 3.2. | Het EESC is het ermee eens dat het EASA meer gedeelde verantwoordelijkheid moet krijgen voor de beveiliging, in samenwerking en overeenstemming met de lidstaten, onder meer met betrekking tot de specifieke voorschriften voor noodsituaties, op voorwaarde dat het EASA voldoende middelen krijgt om zijn taken op dit gebied tot een goed einde te brengen. Het EESC is tevens van mening dat Verordening (EG) nr. 300/2008 tot vaststelling van gemeenschappelijke regels op het gebied van de beveiliging van de burgerluchtvaart achterhaald is door de ontwikkelingen sinds 2008 en weer onder de loep moet worden genomen. |
| --- | --- |

3.2.

Het EESC is het ermee eens dat het EASA meer gedeelde verantwoordelijkheid moet krijgen voor de beveiliging, in samenwerking en overeenstemming met de lidstaten, onder meer met betrekking tot de specifieke voorschriften voor noodsituaties, op voorwaarde dat het EASA voldoende middelen krijgt om zijn taken op dit gebied tot een goed einde te brengen. Het EESC is tevens van mening dat Verordening (EG) nr. 300/2008 tot vaststelling van gemeenschappelijke regels op het gebied van de beveiliging van de burgerluchtvaart achterhaald is door de ontwikkelingen sinds 2008 en weer onder de loep moet worden genomen.

| 3.3. | Het voorstel streeft ernaar het regelgevingskader van de EU inzake de veiligheid van de luchtvaart voor te bereiden op de uitdagingen die zich aandienen in de komende tien tot vijftien jaar. Het EESC denkt dat voorspellingen over een dergelijk lange periode zullen worden ingehaald door de technologische ontwikkeling en de voortdurend veranderende veiligheidsrisico’s, zoals de opkomst van onbemande luchtvaartuigen, nieuwe vormen van cybercriminaliteit, het gevaar dat landingsmanoeuvres worden verstoord door laserstralen enz. Het is dan ook van mening dat de veiligheidsvoorschriften voor de burgerluchtvaart regelmatig moeten worden herzien. Het EESC steunt derhalve het voorstel om de nieuwe verordening om de vijf jaar te evalueren. |
| --- | --- |

3.3.

Het voorstel streeft ernaar het regelgevingskader van de EU inzake de veiligheid van de luchtvaart voor te bereiden op de uitdagingen die zich aandienen in de komende tien tot vijftien jaar. Het EESC denkt dat voorspellingen over een dergelijk lange periode zullen worden ingehaald door de technologische ontwikkeling en de voortdurend veranderende veiligheidsrisico’s, zoals de opkomst van onbemande luchtvaartuigen, nieuwe vormen van cybercriminaliteit, het gevaar dat landingsmanoeuvres worden verstoord door laserstralen enz. Het is dan ook van mening dat de veiligheidsvoorschriften voor de burgerluchtvaart regelmatig moeten worden herzien. Het EESC steunt derhalve het voorstel om de nieuwe verordening om de vijf jaar te evalueren.

| 3.4. | Het EESC herhaalt (6) dat veiligheid de hoeksteen vormt van een duurzame luchtvaartstrategie en dat er geen ruimte is voor compromissen op dit gebied. Derhalve dient te worden beoordeeld of de aanpak van het voorstel voldoet aan deze vereisten, vooral in het licht van de doelstelling van de Commissie (7) om veiligheidsrisico’s sneller en effectiever op te sporen en aan te pakken door een risico- en prestatiegebaseerde benadering in te voeren, en ten minste hetzelfde niveau van algehele veiligheid te behouden. |
| --- | --- |

3.4.

Het EESC herhaalt (6) dat veiligheid de hoeksteen vormt van een duurzame luchtvaartstrategie en dat er geen ruimte is voor compromissen op dit gebied. Derhalve dient te worden beoordeeld of de aanpak van het voorstel voldoet aan deze vereisten, vooral in het licht van de doelstelling van de Commissie (7) om veiligheidsrisico’s sneller en effectiever op te sporen en aan te pakken door een risico- en prestatiegebaseerde benadering in te voeren, en ten minste hetzelfde niveau van algehele veiligheid te behouden.

| 3.5. | De methode die wordt voorgesteld is gericht op „een meer evenredige en flexibele aanpak van veiligheidsregelgeving”. Het gaat erom dat de risico’s voor de veiligheid sneller en efficiënter worden opgespoord en beperkt via een risico- en prestatiegebaseerde benadering, en ten minste hetzelfde niveau van algehele veiligheid te behouden. Het EESC verwelkomt deze aanpak, maar wijst erop dat bepaalde bindende voorschriften nodig blijven om gelijke voorwaarden te garanderen. Een zo omvangrijke transitie vergt bovendien voldoende middelen en een voor alle betrokkenen — inclusief het personeel — transparant overgangsproces, dat voldoende tijd biedt om te komen tot een volledige tenuitvoerlegging van de nieuwe aanpak. |
| --- | --- |

3.5.

De methode die wordt voorgesteld is gericht op „een meer evenredige en flexibele aanpak van veiligheidsregelgeving”. Het gaat erom dat de risico’s voor de veiligheid sneller en efficiënter worden opgespoord en beperkt via een risico- en prestatiegebaseerde benadering, en ten minste hetzelfde niveau van algehele veiligheid te behouden. Het EESC verwelkomt deze aanpak, maar wijst erop dat bepaalde bindende voorschriften nodig blijven om gelijke voorwaarden te garanderen. Een zo omvangrijke transitie vergt bovendien voldoende middelen en een voor alle betrokkenen — inclusief het personeel — transparant overgangsproces, dat voldoende tijd biedt om te komen tot een volledige tenuitvoerlegging van de nieuwe aanpak.

| 3.6. | Een studie in opdracht van de Commissie over de beschikbaarheid, de efficiëntie van het gebruik en de ontwikkeling van de personele middelen van de luchtvaartautoriteiten, en naar de financiering van het Europees systeem voor de veiligheid van de luchtvaart (ondersteunende studie over de middelen) heeft aangetoond dat het evenwicht tussen de middelen en de werklast is verslechterd in de afgelopen tien jaar, en dat er verschillende tekortkomingen zijn wat betreft de kwalificaties van het personeel. De studie geeft verschillende oplossingen voor dit probleem. Het EESC onderstreept dat een oplossing moet worden gevonden in het kader van de sociale dialoog. |
| --- | --- |

3.6.

Een studie in opdracht van de Commissie over de beschikbaarheid, de efficiëntie van het gebruik en de ontwikkeling van de personele middelen van de luchtvaartautoriteiten, en naar de financiering van het Europees systeem voor de veiligheid van de luchtvaart (ondersteunende studie over de middelen) heeft aangetoond dat het evenwicht tussen de middelen en de werklast is verslechterd in de afgelopen tien jaar, en dat er verschillende tekortkomingen zijn wat betreft de kwalificaties van het personeel. De studie geeft verschillende oplossingen voor dit probleem. Het EESC onderstreept dat een oplossing moet worden gevonden in het kader van de sociale dialoog.

| 3.7. | In een tweede studie, die betrekking had op prestatieregelingen en prestatiegebaseerde benaderingen, werd gezocht naar mogelijkheden om prestatie-elementen te integreren in het beheer van de luchtvaartveiligheid (ondersteunende studie met betrekking tot prestaties). De studie kwam tot de conclusie dat dit haalbaar is, maar waarschuwde voor een snelle invoering ervan om een aantal technische redenen. Volgens deze studie is het onmogelijk de voordelen van een prestatiegebaseerde benadering van veiligheidsregelgeving in de luchtvaartsector voorafgaand aan de uitvoering in cijfers uit te drukken. Volgens het EESC wijzen de conclusies van deze studie op het belang van een zowel voorzichtige als consistente tenuitvoerlegging. |
| --- | --- |

3.7.

In een tweede studie, die betrekking had op prestatieregelingen en prestatiegebaseerde benaderingen, werd gezocht naar mogelijkheden om prestatie-elementen te integreren in het beheer van de luchtvaartveiligheid (ondersteunende studie met betrekking tot prestaties). De studie kwam tot de conclusie dat dit haalbaar is, maar waarschuwde voor een snelle invoering ervan om een aantal technische redenen. Volgens deze studie is het onmogelijk de voordelen van een prestatiegebaseerde benadering van veiligheidsregelgeving in de luchtvaartsector voorafgaand aan de uitvoering in cijfers uit te drukken. Volgens het EESC wijzen de conclusies van deze studie op het belang van een zowel voorzichtige als consistente tenuitvoerlegging.

| 3.8. | Het EESC vestigt in dit verband de aandacht op de sociale en maatschappelijke ontwikkeling, met inbegrip van nieuwe vormen van werkgelegenheid en nieuwe ondernemingsmodellen, die vaak verband houden met de digitalisering van de luchtvaartmarkt, en de veiligheidsgevolgen van deze ontwikkeling. In de mededeling over een luchtvaartstrategie voor Europa (8) en verschillende EESC-adviezen (9) wordt benadrukt dat hieraan voldoende aandacht moet worden besteed. Ook tijdens de uitvoering van het voorstel en de effectbeoordeling van de maatregelen moet hiermee rekening worden gehouden. |
| --- | --- |

3.8.

Het EESC vestigt in dit verband de aandacht op de sociale en maatschappelijke ontwikkeling, met inbegrip van nieuwe vormen van werkgelegenheid en nieuwe ondernemingsmodellen, die vaak verband houden met de digitalisering van de luchtvaartmarkt, en de veiligheidsgevolgen van deze ontwikkeling. In de mededeling over een luchtvaartstrategie voor Europa (8) en verschillende EESC-adviezen (9) wordt benadrukt dat hieraan voldoende aandacht moet worden besteed. Ook tijdens de uitvoering van het voorstel en de effectbeoordeling van de maatregelen moet hiermee rekening worden gehouden.

| 3.9. | Het EASA dient de prestaties van organisaties in de context van het Europees plan voor de veiligheid van de luchtvaart (EPAS) te evalueren, maar heeft nog geen veiligheidsprestatiedoelstellingen vastgesteld voor de organisaties die onder zijn verantwoordelijkheid vallen. Dit toont eens te meer het belang aan van een snelle en efficiënte oplossing voor de in paragraaf 3.6 genoemde middelenproblemen. |
| --- | --- |

3.9.

Het EASA dient de prestaties van organisaties in de context van het Europees plan voor de veiligheid van de luchtvaart (EPAS) te evalueren, maar heeft nog geen veiligheidsprestatiedoelstellingen vastgesteld voor de organisaties die onder zijn verantwoordelijkheid vallen. Dit toont eens te meer het belang aan van een snelle en efficiënte oplossing voor de in paragraaf 3.6 genoemde middelenproblemen.

| 3.10. | De regels, activiteiten en procedures van het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart (EASP) moeten worden geëvalueerd, om hun relevantie en doeltreffendheid te beoordelen. Deze evaluatie moet worden gebaseerd op indicatoren als de naleving van de regels, de frequentie van bepaalde soorten voorvallen die van invloed zijn op de veiligheid, het aantal ongevallen en dodelijke slachtoffers en de maturiteit van de veiligheidsbeheersystemen. Deze indicatoren worden door de lidstaten gebruikt om het „aanvaardbaar veiligheidsniveau” op hun grondgebied te bepalen overeenkomstig de voorschriften van de ICAO. In het voorstel wordt de nadruk gelegd op de samenwerking tussen het EASA en de nationale bevoegde autoriteiten, en de rol van het EASA als beheerder van het nieuwe informatieregister als bedoeld in de artikelen 61 tot en met 63. Het EESC onderstreept het belang van deze maatregelen om het systeem voor toezicht en tenuitvoerlegging te versterken. |
| --- | --- |

3.10.

De regels, activiteiten en procedures van het Europees programma voor de veiligheid van de luchtvaart (EASP) moeten worden geëvalueerd, om hun relevantie en doeltreffendheid te beoordelen. Deze evaluatie moet worden gebaseerd op indicatoren als de naleving van de regels, de frequentie van bepaalde soorten voorvallen die van invloed zijn op de veiligheid, het aantal ongevallen en dodelijke slachtoffers en de maturiteit van de veiligheidsbeheersystemen. Deze indicatoren worden door de lidstaten gebruikt om het „aanvaardbaar veiligheidsniveau” op hun grondgebied te bepalen overeenkomstig de voorschriften van de ICAO. In het voorstel wordt de nadruk gelegd op de samenwerking tussen het EASA en de nationale bevoegde autoriteiten, en de rol van het EASA als beheerder van het nieuwe informatieregister als bedoeld in de artikelen 61 tot en met 63. Het EESC onderstreept het belang van deze maatregelen om het systeem voor toezicht en tenuitvoerlegging te versterken.

4.   Bijzondere opmerkingen

4.1.   
  Milieubescherming

Het EESC stemt in met de toevoeging van een nieuwe bepaling inzake milieuaangelegenheden, met inbegrip van de toetsing van de milieumaatregelen in de luchtvaart, die om de drie jaar door het EASA moet worden gepubliceerd.

4.2.   
  Erkenning van certificaten van derde landen

Het EESC onderstreept het belang van overeenkomsten inzake wederzijdse erkenning met belangrijke partnerlanden, ter ondersteuning van de Europese luchtvaartelektronica-industrie en de internationale handel in deze sector.

4.3.   
  Grondafhandeling

| 4.3.1. | Het EESC is ingenomen met het feit dat grondafhandeling als belangrijk onderdeel van de veiligheidsketen van de burgerluchtvaart aan het toepassingsgebied van deze verordening is toegevoegd. |
| --- | --- |

4.3.1.

Het EESC is ingenomen met het feit dat grondafhandeling als belangrijk onderdeel van de veiligheidsketen van de burgerluchtvaart aan het toepassingsgebied van deze verordening is toegevoegd.

| 4.3.2. | Wel stelt het voor een certificeringseis in te voeren voor aanbieders van grondafhandelingsdiensten en personeel met veiligheidskritieke taken. De essentiële eisen die zijn opgenomen in bijlage VII bij het voorstel moeten beter worden uitgewerkt, vooral op het stuk van opleidingsnormen en kwalificaties. |
| --- | --- |

4.3.2.

Wel stelt het voor een certificeringseis in te voeren voor aanbieders van grondafhandelingsdiensten en personeel met veiligheidskritieke taken. De essentiële eisen die zijn opgenomen in bijlage VII bij het voorstel moeten beter worden uitgewerkt, vooral op het stuk van opleidingsnormen en kwalificaties.

| 4.3.3. | Andere punten die nadere aandacht verdienen zijn onder meer:






  — | het aantal personeelsleden en de verschillende aanbieders rond het luchtvaartuig, in verband met de afhandelingstijden; |
| --- | --- | --- |

4.3.3.

Andere punten die nadere aandacht verdienen zijn onder meer:

—

het aantal personeelsleden en de verschillende aanbieders rond het luchtvaartuig, in verband met de afhandelingstijden;

| — | de gezondheidsrisico’s als gevolg van blootstelling aan luchtverontreiniging op het tarmac. |
| --- | --- |

—

de gezondheidsrisico’s als gevolg van blootstelling aan luchtverontreiniging op het tarmac.

4.4.   
  Apparatuur van luchtvaartterreinen

| 4.4.1. | Met betrekking tot de certificeringseis voor apparatuur van luchtvaartterreinen als vermeld in artikel 31 van de verordening, neemt het EESC er nota van dat deze apparatuur normaliter wordt gecertificeerd in het kader van regelingen voor elektrische apparatuur en andere systemen. Een bijkomende certificeringseis zou kunnen leiden tot een dubbele regelgeving en zou niet of nauwelijks voordelen opleveren. Het EESC stelt dan ook voor het voorgestelde artikel 31 te vervangen door een tekst waarin staat dat het EASA adequaat zal reageren wanneer veiligheidsgegevens laten zien dat apparatuur die gebruikt wordt of bestemd is voor gebruik op een luchtvaartterrein dat onder de nieuwe verordening valt, een veiligheidsrisico inhoudt. |
| --- | --- |

4.4.1.

Met betrekking tot de certificeringseis voor apparatuur van luchtvaartterreinen als vermeld in artikel 31 van de verordening, neemt het EESC er nota van dat deze apparatuur normaliter wordt gecertificeerd in het kader van regelingen voor elektrische apparatuur en andere systemen. Een bijkomende certificeringseis zou kunnen leiden tot een dubbele regelgeving en zou niet of nauwelijks voordelen opleveren. Het EESC stelt dan ook voor het voorgestelde artikel 31 te vervangen door een tekst waarin staat dat het EASA adequaat zal reageren wanneer veiligheidsgegevens laten zien dat apparatuur die gebruikt wordt of bestemd is voor gebruik op een luchtvaartterrein dat onder de nieuwe verordening valt, een veiligheidsrisico inhoudt.

4.5.   
  Cabinebemanning

Het EESC verwelkomt de invoering van nieuwe essentiële eisen voor cabinebemanningsleden in bijlage IV en de consolidering van de bepalingen in artikel 21. Het betreurt dat in het voorstel het woord „attest” wordt gebruikt in plaats van „bewijs van bevoegdheid”, ondanks het feit dat de vereisten in bijlage IV, deel 4, met betrekking tot de cabinebemanning gelijkwaardig zijn aan de vereisten voor het verkrijgen van een bewijs van bevoegdheid of certificaat. Met het oog op de samenhang zou de cabinebemanning dan ook moeten beschikken over een bewijs van bevoegdheid dat is verstrekt door een nationale luchtvaartautoriteit of het EASA.

4.6.   
  Vrijwaringsbepalingen, flexibiliteitsregelingen en maatregelen van het Agentschap

| 4.6.1. | Het EESC vestigt de aandacht op de uitbreiding van noodmaatregelen en flexibiliteitsbepalingen in de artikelen 59 en 60 van het voorstel ten opzichte van de huidige bepalingen van de artikelen 14 en 22 van Verordening (EG) nr. 216/2008, met name wat betreft vliegtijdbeperkingen en andere maatregelen die van invloed zijn op de arbeidsvoorwaarden van het personeel. |
| --- | --- |

4.6.1.

Het EESC vestigt de aandacht op de uitbreiding van noodmaatregelen en flexibiliteitsbepalingen in de artikelen 59 en 60 van het voorstel ten opzichte van de huidige bepalingen van de artikelen 14 en 22 van Verordening (EG) nr. 216/2008, met name wat betreft vliegtijdbeperkingen en andere maatregelen die van invloed zijn op de arbeidsvoorwaarden van het personeel.

| 4.6.2. | Het EESC is van mening dat de periode van twee maanden waarin het EASA niet in kennis hoeft te worden gesteld van vrijwaringsbepalingen (artikel 59) of flexibiliteitsbepalingen (artikel 60) niet mag worden verlengd. Ook verzet het zich tegen de verlenging tot acht maanden van de maatregelen van het Agentschap in artikel 65, lid 4. |
| --- | --- |

4.6.2.

Het EESC is van mening dat de periode van twee maanden waarin het EASA niet in kennis hoeft te worden gesteld van vrijwaringsbepalingen (artikel 59) of flexibiliteitsbepalingen (artikel 60) niet mag worden verlengd. Ook verzet het zich tegen de verlenging tot acht maanden van de maatregelen van het Agentschap in artikel 65, lid 4.

| 4.6.3. | Het EESC is van mening dat het verplicht zou moeten zijn om de instemming van de betrokken personeelsleden te vragen alvorens een beslissing te nemen over nood- en flexibiliteitsmaatregelen die gevolgen hebben voor hun arbeidsvoorwaarden. Wanneer een besluit is genomen zonder een dergelijke instemming moet het EASA onmiddellijk starten met de beoordelingsprocedure als bedoeld in artikel 59, lid 2, en 60, lid 2. |
| --- | --- |

4.6.3.

Het EESC is van mening dat het verplicht zou moeten zijn om de instemming van de betrokken personeelsleden te vragen alvorens een beslissing te nemen over nood- en flexibiliteitsmaatregelen die gevolgen hebben voor hun arbeidsvoorwaarden. Wanneer een besluit is genomen zonder een dergelijke instemming moet het EASA onmiddellijk starten met de beoordelingsprocedure als bedoeld in artikel 59, lid 2, en 60, lid 2.

4.7.   
  Samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten en het EASA, overdracht van verantwoordelijkheden

| 4.7.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel voor een versterkte samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten van de lidstaten, de Commissie en het EASA op het gebied van certificering, toezicht en handhaving. Het schaart zich achter maatregelen als de oprichting van een pool van inspecteurs en een noodmechanisme voor de overdracht van verantwoordelijkheden aan het EASA, op voorwaarde dat dit geen nadelige invloed heeft op de werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden van de betrokken werknemers. Zowel de criteria voor noodoverdrachten als de voorwaarden voor de teruggave van het toezicht aan de lidstaat moeten duidelijk worden vastgelegd. |
| --- | --- |

4.7.1.

Het EESC is ingenomen met het voorstel voor een versterkte samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten van de lidstaten, de Commissie en het EASA op het gebied van certificering, toezicht en handhaving. Het schaart zich achter maatregelen als de oprichting van een pool van inspecteurs en een noodmechanisme voor de overdracht van verantwoordelijkheden aan het EASA, op voorwaarde dat dit geen nadelige invloed heeft op de werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden van de betrokken werknemers. Zowel de criteria voor noodoverdrachten als de voorwaarden voor de teruggave van het toezicht aan de lidstaat moeten duidelijk worden vastgelegd.

| 4.7.2. | Het EESC onderstreept de vrijwillige aard van de overdracht van verantwoordelijkheden aan het EASA door een lidstaat op grond van artikel 53, met uitzondering van de in artikel 55 bedoelde noodoverdracht voor het oplossen van dringende veiligheidsproblemen. Artikel 53, lid 2, laatste alinea, garandeert dat dergelijke overdrachten plaatsvinden met inachtneming van het nationale recht en de instemming van de betrokken lidstaat. Naar de mening van het EESC garanderen de procedurele en andere waarborgen dat een overdracht goed werkt en met inachtneming van de rechtszekerheid. Het EESC staat dan ook achter het voorgestelde mechanisme voor de overdracht van verantwoordelijkheden. |
| --- | --- |

4.7.2.

Het EESC onderstreept de vrijwillige aard van de overdracht van verantwoordelijkheden aan het EASA door een lidstaat op grond van artikel 53, met uitzondering van de in artikel 55 bedoelde noodoverdracht voor het oplossen van dringende veiligheidsproblemen. Artikel 53, lid 2, laatste alinea, garandeert dat dergelijke overdrachten plaatsvinden met inachtneming van het nationale recht en de instemming van de betrokken lidstaat. Naar de mening van het EESC garanderen de procedurele en andere waarborgen dat een overdracht goed werkt en met inachtneming van de rechtszekerheid. Het EESC staat dan ook achter het voorgestelde mechanisme voor de overdracht van verantwoordelijkheden.

| 4.7.3. | Het vermogen van de lidstaten om het toezicht over te dragen aan een andere lidstaat moet vrijwillig blijven, met de mogelijkheid voor een lidstaat om de gedelegeerde bevoegdheid weer terug te krijgen. |
| --- | --- |

4.7.3.

Het vermogen van de lidstaten om het toezicht over te dragen aan een andere lidstaat moet vrijwillig blijven, met de mogelijkheid voor een lidstaat om de gedelegeerde bevoegdheid weer terug te krijgen.

| 4.7.4. | Het EESC neemt kennis van de mogelijkheid voor multinationale exploitanten om het EASA te kiezen als hun bevoegde autoriteit. In het verlengde van zijn standpunt over de vrijwillige overdracht van verantwoordelijkheden schaart het EESC zich achter dit voorstel, mits de betrokken nationale autoriteit of autoriteiten hiermee instemmen en op voorwaarde dat de maatregel geen nadelige invloed heeft op de werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden van de betrokken werknemers. |
| --- | --- |

4.7.4.

Het EESC neemt kennis van de mogelijkheid voor multinationale exploitanten om het EASA te kiezen als hun bevoegde autoriteit. In het verlengde van zijn standpunt over de vrijwillige overdracht van verantwoordelijkheden schaart het EESC zich achter dit voorstel, mits de betrokken nationale autoriteit of autoriteiten hiermee instemmen en op voorwaarde dat de maatregel geen nadelige invloed heeft op de werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden van de betrokken werknemers.

4.8.   
  Verzameling, uitwisseling en analyse van informatie

| 4.8.1. | Net als bij de voorstellen voor méér samenwerking tussen het EASA en de nationale luchtvaartautoriteiten steunt het EESC de aangescherpte bepalingen betreffende het verzamelen, uitwisselen en analyseren van informatie. Wel dringt het aan op bijkomende maatregelen om te zorgen voor de bescherming van persoonsgegevens, bijvoorbeeld door dit aspect op te nemen in het IT-auditsysteem of de anonimiteit van de gegevens te verbeteren. Om de transparantie te vergroten zouden de niet-identificeerbaar gemaakte gegevens beschikbaar moeten worden gesteld aan alle belanghebbenden. |
| --- | --- |

4.8.1.

Net als bij de voorstellen voor méér samenwerking tussen het EASA en de nationale luchtvaartautoriteiten steunt het EESC de aangescherpte bepalingen betreffende het verzamelen, uitwisselen en analyseren van informatie. Wel dringt het aan op bijkomende maatregelen om te zorgen voor de bescherming van persoonsgegevens, bijvoorbeeld door dit aspect op te nemen in het IT-auditsysteem of de anonimiteit van de gegevens te verbeteren. Om de transparantie te vergroten zouden de niet-identificeerbaar gemaakte gegevens beschikbaar moeten worden gesteld aan alle belanghebbenden.

| 4.8.2. | Het EESC is tevens ingenomen met de oprichting van een register van certificaten, accreditaties, maatregelen, besluiten van de Commissie, besluiten van de lidstaten, overdrachten van verantwoordelijkheden, kennisgevingen, verzoeken en andere informatie. |
| --- | --- |

4.8.2.

Het EESC is tevens ingenomen met de oprichting van een register van certificaten, accreditaties, maatregelen, besluiten van de Commissie, besluiten van de lidstaten, overdrachten van verantwoordelijkheden, kennisgevingen, verzoeken en andere informatie.

4.9.   
  Beheer van de luchtvaartveiligheid

| 4.9.1. | Het EESC steunt de toevoeging van de verwijzing naar het EASP en naar de nationale programma’s voor de veiligheid van de luchtvaart, maar vestigt de aandacht op de uitdaging die erin bestaat om maatregelen en materiaal begrijpelijk te maken voor eerstelijnswerkers. Daarom is het van essentieel belang dat het EASP en de nationale plannen zo veel mogelijk een bottom-up benadering volgen. Anders zouden de teksten wellicht niet de gewenste veranderingen helpen opleveren. |
| --- | --- |

4.9.1.

Het EESC steunt de toevoeging van de verwijzing naar het EASP en naar de nationale programma’s voor de veiligheid van de luchtvaart, maar vestigt de aandacht op de uitdaging die erin bestaat om maatregelen en materiaal begrijpelijk te maken voor eerstelijnswerkers. Daarom is het van essentieel belang dat het EASP en de nationale plannen zo veel mogelijk een bottom-up benadering volgen. Anders zouden de teksten wellicht niet de gewenste veranderingen helpen opleveren.

4.10.   
  Onbemande luchtvaartuigen (drones)

| 4.10.1. | Het EESC stemt in met de opname van onbemande vliegtuigen in het toepassingsgebied van het voorstel maar hamert er nogmaals op dat voorzichtigheid moet worden betracht bij de uitvoering van de prestatiegebaseerde benadering. |
| --- | --- |

4.10.1.

Het EESC stemt in met de opname van onbemande vliegtuigen in het toepassingsgebied van het voorstel maar hamert er nogmaals op dat voorzichtigheid moet worden betracht bij de uitvoering van de prestatiegebaseerde benadering.

| 4.10.2. | Derhalve moeten algemene voorschriften worden ontwikkeld om de veiligheid adequaat te kunnen garanderen. Het EESC vindt het een uitdaging om te zorgen voor de compatibiliteit van drones met het algemene luchtverkeer, en wijst erop dat een verordening over dit onderwerp van essentieel belang is. Het beheer van het luchtverkeer is nu reeds een complex domein waarop luchtverkeersleiders aanzienlijke verantwoordelijkheden dragen. Het EESC dringt erop aan dat luchtverkeersleiders er geen ongerechtvaardigde verantwoordelijkheden bij krijgen om zich aan te passen aan een situatie waarin met onbemande luchtvaartuigen wordt gevlogen. Er moet een samenhangende benadering komen voor het verlenen van vergunningen voor het bedienen en bezitten van drones, met inbegrip van de registratie ervan. Een vergunningsplicht — afhankelijk van de kenmerken van de drone — zou helpen om bewustzijn te kweken, kennis van de geldende regelgeving en restricties te verspreiden en de nodige vaardigheden te ontwikkelen. |
| --- | --- |

4.10.2.

Derhalve moeten algemene voorschriften worden ontwikkeld om de veiligheid adequaat te kunnen garanderen. Het EESC vindt het een uitdaging om te zorgen voor de compatibiliteit van drones met het algemene luchtverkeer, en wijst erop dat een verordening over dit onderwerp van essentieel belang is. Het beheer van het luchtverkeer is nu reeds een complex domein waarop luchtverkeersleiders aanzienlijke verantwoordelijkheden dragen. Het EESC dringt erop aan dat luchtverkeersleiders er geen ongerechtvaardigde verantwoordelijkheden bij krijgen om zich aan te passen aan een situatie waarin met onbemande luchtvaartuigen wordt gevlogen. Er moet een samenhangende benadering komen voor het verlenen van vergunningen voor het bedienen en bezitten van drones, met inbegrip van de registratie ervan. Een vergunningsplicht — afhankelijk van de kenmerken van de drone — zou helpen om bewustzijn te kweken, kennis van de geldende regelgeving en restricties te verspreiden en de nodige vaardigheden te ontwikkelen.

4.11.   
  Cyberdreigingen

| 4.11.1. | Het EESC maakt zich in het bijzonder zorgen over de cyberveiligheid. Ondanks de digitalisering zal de menselijke factor van essentieel belang blijven voor de controle van gegevens en de bescherming tegen wederrechtelijke daden. Hoewel de beschikbaarheid van relevante gegevens aan boord leidt tot een grotere veiligheid, wijst het EESC erop dat de cockpitbemanning de controle over het vliegtuig moet houden. Ook moet een robuust systeem voor de bescherming tegen cyberdreigingen worden ontwikkeld voor drones. |
| --- | --- |

4.11.1.

Het EESC maakt zich in het bijzonder zorgen over de cyberveiligheid. Ondanks de digitalisering zal de menselijke factor van essentieel belang blijven voor de controle van gegevens en de bescherming tegen wederrechtelijke daden. Hoewel de beschikbaarheid van relevante gegevens aan boord leidt tot een grotere veiligheid, wijst het EESC erop dat de cockpitbemanning de controle over het vliegtuig moet houden. Ook moet een robuust systeem voor de bescherming tegen cyberdreigingen worden ontwikkeld voor drones.

4.12.   
  Overgang naar een prestatiegerichte benadering

| 4.12.1. | Een van de grootste voordelen van een op naleving gebaseerd systeem is dat het een gelijke behandeling van alle marktdeelnemers waarborgt. Het EESC is van mening dat de overgang naar een op risicobeoordeling en prestaties gebaseerd systeem, aanpassingen aan een nieuwe cultuur mogelijk moet maken en het vertrouwen in het veiligheidssysteem en zijn vermogen om te zorgen voor voortdurende verbetering van het veiligheidsniveau in een op prestaties gebaseerd systeem, in stand moet houden. Dit vergt aanpassingen op alle niveaus. In de lijn van zijn eerdere, algemene opmerkingen in de paragrafen 3.4 en 3.5 is het EESC van mening dat de volgende elementen essentieel zijn voor een succesvolle transitie:






  — | er moeten voldoende middelen beschikbaar zijn om te allen tijde een adequaat veiligheidsniveau te garanderen; |
| --- | --- | --- |

4.12.1.

Een van de grootste voordelen van een op naleving gebaseerd systeem is dat het een gelijke behandeling van alle marktdeelnemers waarborgt. Het EESC is van mening dat de overgang naar een op risicobeoordeling en prestaties gebaseerd systeem, aanpassingen aan een nieuwe cultuur mogelijk moet maken en het vertrouwen in het veiligheidssysteem en zijn vermogen om te zorgen voor voortdurende verbetering van het veiligheidsniveau in een op prestaties gebaseerd systeem, in stand moet houden. Dit vergt aanpassingen op alle niveaus. In de lijn van zijn eerdere, algemene opmerkingen in de paragrafen 3.4 en 3.5 is het EESC van mening dat de volgende elementen essentieel zijn voor een succesvolle transitie:

—

er moeten voldoende middelen beschikbaar zijn om te allen tijde een adequaat veiligheidsniveau te garanderen;

| — | de transitie moet zodanig worden uitgevoerd dat de gevolgen voor de arbeidsomstandigheden van het personeel kunnen worden voorspeld. De voorgenomen wijzigingen moeten transparant zijn; |
| --- | --- |

—

de transitie moet zodanig worden uitgevoerd dat de gevolgen voor de arbeidsomstandigheden van het personeel kunnen worden voorspeld. De voorgenomen wijzigingen moeten transparant zijn;

| — | de tenuitvoerlegging van het nieuwe systeem moet vergezeld gaan van een voortdurende dialoog met de belanghebbenden, met inbegrip van een sociale dialoog; |
| --- | --- |

—

de tenuitvoerlegging van het nieuwe systeem moet vergezeld gaan van een voortdurende dialoog met de belanghebbenden, met inbegrip van een sociale dialoog;

| — | het tempo van de tenuitvoerlegging moet een veilige overgang naar het nieuwe systeem mogelijk maken, rekening houdend met de noodzaak van een cultuuromslag. |
| --- | --- |

—

het tempo van de tenuitvoerlegging moet een veilige overgang naar het nieuwe systeem mogelijk maken, rekening houdend met de noodzaak van een cultuuromslag.

| 4.12.2. | Het EESC is van mening dat een geleidelijke overgang naar een nieuw systeem en een nieuwe cultuur tijd zal kosten. Vooralsnog is het twijfelachtig of de veiligheid ooit volledig gewaarborgd zal worden door een op prestaties gebaseerde regelgeving. |
| --- | --- |

4.12.2.

Het EESC is van mening dat een geleidelijke overgang naar een nieuw systeem en een nieuwe cultuur tijd zal kosten. Vooralsnog is het twijfelachtig of de veiligheid ooit volledig gewaarborgd zal worden door een op prestaties gebaseerde regelgeving.

4.13.   
  Melding van voorvallen en cultuur van billijkheid

| 4.13.1. | Net als in eerdere adviezen (10) benadrukt het EESC dat een cultuur van billijkheid van toepassing moet zijn in de hele luchtvaartsector. Het EESC betwijfelt of het voorstel of iedere andere bestaande EU-wetgeving volstaat om de cultuur van billijkheid te doen naleven. Er moet nog veel werk worden verricht in de lidstaten om een cultuur van billijkheid te bevorderen en om te zorgen voor een duidelijk en voorspelbaar verband tussen de melding van veiligheidsincidenten en het rechtssysteem. Het Comité herhaalt dan ook zijn voorstel om een handvest of gedragscode in te voeren, teneinde goede praktijen te bevorderen. |
| --- | --- |

4.13.1.

Net als in eerdere adviezen (10) benadrukt het EESC dat een cultuur van billijkheid van toepassing moet zijn in de hele luchtvaartsector. Het EESC betwijfelt of het voorstel of iedere andere bestaande EU-wetgeving volstaat om de cultuur van billijkheid te doen naleven. Er moet nog veel werk worden verricht in de lidstaten om een cultuur van billijkheid te bevorderen en om te zorgen voor een duidelijk en voorspelbaar verband tussen de melding van veiligheidsincidenten en het rechtssysteem. Het Comité herhaalt dan ook zijn voorstel om een handvest of gedragscode in te voeren, teneinde goede praktijen te bevorderen.

4.14.   
  Boeten en dwangsommen

| 4.14.1. | Het EESC is van oordeel dat het huidige systeem van boeten en dwangsommen ondoeltreffend is gebleken. De formulering van artikel 72, lid 1, dat bepaalt dat de Commissie een boete „kan” opleggen, moet worden veranderd in „zal” opleggen. Artikel 72, lid 3, laat nog steeds enige speelruimte over. Alvorens te beslissen om al dan niet een sanctie op te leggen moet de Commissie contact opnemen met de relevante nationale autoriteiten om ervoor te zorgen dat haar aanpak strookt met die van de nationale rechtshandhavingsinstanties. |
| --- | --- |

4.14.1.

Het EESC is van oordeel dat het huidige systeem van boeten en dwangsommen ondoeltreffend is gebleken. De formulering van artikel 72, lid 1, dat bepaalt dat de Commissie een boete „kan” opleggen, moet worden veranderd in „zal” opleggen. Artikel 72, lid 3, laat nog steeds enige speelruimte over. Alvorens te beslissen om al dan niet een sanctie op te leggen moet de Commissie contact opnemen met de relevante nationale autoriteiten om ervoor te zorgen dat haar aanpak strookt met die van de nationale rechtshandhavingsinstanties.

4.15.   
  EASA-financiering

Het voorstel om ook de vergoedingen die zullen worden betaald op grond van de toekomstige verordening inzake de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk Europees luchtruim mee te rekenen, is volgens het EESC prematuur en te vaag. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk of een apart heffingssysteem voor het gemeenschappelijk luchtruim zal worden gecreëerd of dat het huidige systeem van „en route”-heffingen dat momenteel door Eurocontrol wordt beheerd, zal worden gewijzigd (Multilateral Agreement Relating to Route Charges — niet-officiële editie — oktober 2006, beschikbaar op de website van Eurocontrol). Ook is niet duidelijk of de geplande heffingen alleen voor diensten van het gemeenschappelijk luchtruim zullen gelden, of dat zij zullen worden gebruikt om de algemene begroting van het Agentschap te financieren. Het EESC is derhalve van mening dat dit voorstel prematuur is en moet worden verworpen.

4.16.   
  Werkmethoden en betrokkenheid van belanghebbenden

| 4.16.1. | De betrokkenheid van de belanghebbenden vormt een wezenlijk onderdeel van de werkzaamheden van het EASA, en dat moet zo blijven. Daarom stellen wij voor de woorden „waar nodig” te schrappen uit artikel 104, lid 1, onder b) om willekeurige beslissingen te voorkomen over de vraag of de belanghebbenden al dan niet worden ingeschakeld bij de activiteiten van het agentschap. |
| --- | --- |

4.16.1.

De betrokkenheid van de belanghebbenden vormt een wezenlijk onderdeel van de werkzaamheden van het EASA, en dat moet zo blijven. Daarom stellen wij voor de woorden „waar nodig” te schrappen uit artikel 104, lid 1, onder b) om willekeurige beslissingen te voorkomen over de vraag of de belanghebbenden al dan niet worden ingeschakeld bij de activiteiten van het agentschap.

4.17.   
  Talenregeling

Hoewel er op grote schaal Engels wordt gesproken in de luchtvaartwereld, zijn er nog steeds geografische en activiteitengebieden waar nationale talen de overhand hebben. Overeenkomstig het verbod op discriminatie op grond van taal (artikel 21 van het Handvest van de grondrechten) zouden volgens het EESC in ieder geval de certificeringsspecificaties en de aanvaardbare wijzen van naleving in alle officiële EU-talen moeten worden vertaald en gepubliceerd. Bovendien zou de website van het EASA in andere EU-talen dan het Engels beschikbaar moeten zijn, om de transparantie en de bewustmaking van het publiek te bevorderen.

4.18.   
  Interne structuur

De voorgestelde formulering van artikel 90 geeft aanzienlijk meer macht aan de Commissie, ten koste van het Europees Parlement. Het EESC staat er dan ook op dat één vertegenwoordiger van de Europese Commissie en één vertegenwoordiger van het Europees Parlement een plaats in de raad van bestuur krijgen.

4.19.   
  Leasing

Het EESC is sterk gekant tegen het voorstel om de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1008/2008 inzake leasing te wijzigen. Aangezien de beoordeling van deze verordening gepland staat voor 2017-2018, dient deze kwestie apart te worden behandeld.

5.   Evaluatie van Verordening (EU) nr. 996/2010 inzake onderzoek en preventie van ongevallen en incidenten in de burgerluchtvaart

Zoals hierboven in paragraaf 4.13 al werd aangehaald, hamert het EESC op het belang van de cultuur van billijkheid en herhaalt het zijn voorstel om hiervoor een handvest op te stellen. Het EESC is voorstander van een „zachte wetgeving” en steunt de succesvolle samenwerking binnen het Encasia-netwerk als een forum voor het bundelen van middelen en kennis, en als een arena waar studies worden verricht, veiligheidsaanbevelingen worden geformuleerd en benchmarks worden vastgesteld. Om dit te bereiken is het van vitaal belang dat voldoende middelen beschikbaar zijn.

Naar de mening van het EESC zouden de toekomstige werkzaamheden op het gebied dat onder deze verordening valt eerder op een correcte tenuitvoerlegging moeten zijn gericht dan op een verandering van het rechtskader.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  COM(2015) 613 final.

1

(2)  PB L 79 van 19.3.2008, blz. 1.

2

(3)  COM(2015) 599 final.

3

(4)  COM(2015) 598 final; PB C 389 van 21.10.2016, blz. 86.

4

(5)  PB C 21 van 21.1.2011, blz. 62.

5

(6)  PB C 13 van 15.1.2016, blz. 169.

6

(7)  COM(2015) 598 final.

7

(8)  COM(2015) 598 final, paragraaf 2.3.

8

(9)  PB C 13 van 15.1.2016, blz. 169, paragraaf 3.1.3; PB C 13 van 15.1.2016, blz. 110, paragraaf 2.7 en PB C 389 van 21.10.2016, blz. 86, paragraaf 1.3.

9

(10)  PB C 21 van 21.1.2011, blz. 62 en PB C 198 van 10.7.2013, blz. 73.

10

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/119 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/119

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Onlineplatformen en de digitale eengemaakte markt — Kansen en uitdagingen voor Europa

(COM(2016) 288 final)

(2017/C 075/20)

| Rapporteur: | Thomas McDONOGH |
| --- | --- |

Rapporteur:

Thomas McDONOGH

| Raadpleging | Europese Commissie, 25.5.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 15.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 175/0/3 |

Raadpleging

Europese Commissie, 25.5.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

15.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

175/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is ingenomen met het actieplan van de Commissie dat een herziening van de telecom- en e-privacyrichtlijnen beoogt voor wat de positie van „over-the-top-onlinecommunicatiediensten” (OTT) betreft, en een inventarisatie bevat van de vrijwillige maatregelen van platformen, waaruit wellicht richtsnoeren voortvloeien, alsook een onderzoek naar b2b-praktijken, de financiering van opendataprojecten en een voorstel voor een strategie om het ontstaan van concurrerende EU-platformen te vergemakkelijken en te bevorderen. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC is ingenomen met het actieplan van de Commissie dat een herziening van de telecom- en e-privacyrichtlijnen beoogt voor wat de positie van „over-the-top-onlinecommunicatiediensten” (OTT) betreft, en een inventarisatie bevat van de vrijwillige maatregelen van platformen, waaruit wellicht richtsnoeren voortvloeien, alsook een onderzoek naar b2b-praktijken, de financiering van opendataprojecten en een voorstel voor een strategie om het ontstaan van concurrerende EU-platformen te vergemakkelijken en te bevorderen.

| 1.2. | Het EESC onderstreept dat veel onlineplatformen een belangrijke rol spelen in de deeleconomie en wijst nogmaals op zijn bevindingen inzake de deeleconomie, vooral op het gebied van consumentenbescherming, werknemers en zelfstandigen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC onderstreept dat veel onlineplatformen een belangrijke rol spelen in de deeleconomie en wijst nogmaals op zijn bevindingen inzake de deeleconomie, vooral op het gebied van consumentenbescherming, werknemers en zelfstandigen.

| 1.3. | Het EESC vreest echter dat het tempo waarin de digitale markten zich ontwikkelen, nooit kan worden bijgehouden door nieuwe EU-regelgeving en -strategieën, om nog maar te zwijgen over de uitvoering daarvan in de lidstaten. Het EESC is benieuwd naar de wijze waarop de coördinatie tussen de verschillende partijen in de Commissie en de lidstaten kan worden verbeterd en naar de mechanismen die daarbij kunnen helpen. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC vreest echter dat het tempo waarin de digitale markten zich ontwikkelen, nooit kan worden bijgehouden door nieuwe EU-regelgeving en -strategieën, om nog maar te zwijgen over de uitvoering daarvan in de lidstaten. Het EESC is benieuwd naar de wijze waarop de coördinatie tussen de verschillende partijen in de Commissie en de lidstaten kan worden verbeterd en naar de mechanismen die daarbij kunnen helpen.

| 1.4. | Het gevaar van fragmentatie moet worden uitgebannen en er is een coherente EU-aanpak nodig om te voorkomen dat verschillende nationale regels onzekerheid veroorzaken, dat opschaling moeilijker wordt voor start-ups en dat de beschikbaarheid van digitale diensten wellicht wordt beperkt. De tijd dringt. Sommige lidstaten hebben immers al specifieke maatregelen genomen — of overwegen dat te doen — tegen oneerlijke handelspraktijken die de digitale eengemaakte markt dreigen te versnipperen. |
| --- | --- |

1.4.

Het gevaar van fragmentatie moet worden uitgebannen en er is een coherente EU-aanpak nodig om te voorkomen dat verschillende nationale regels onzekerheid veroorzaken, dat opschaling moeilijker wordt voor start-ups en dat de beschikbaarheid van digitale diensten wellicht wordt beperkt. De tijd dringt. Sommige lidstaten hebben immers al specifieke maatregelen genomen — of overwegen dat te doen — tegen oneerlijke handelspraktijken die de digitale eengemaakte markt dreigen te versnipperen.

| 1.5. | De mededeling bevat geen specifieke voorstellen en stelt weinig concrete oplossingen voor. Er worden weliswaar enkele oplossingen aangedragen, maar er wordt geen antwoord gegeven op echt belangrijke vragen als „zijn platformen schadelijk voor leveranciers op sommige markten?”. |
| --- | --- |

1.5.

De mededeling bevat geen specifieke voorstellen en stelt weinig concrete oplossingen voor. Er worden weliswaar enkele oplossingen aangedragen, maar er wordt geen antwoord gegeven op echt belangrijke vragen als „zijn platformen schadelijk voor leveranciers op sommige markten?”.

| 1.6. | De opkomst van onlineplatformen heeft grote voordelen opgeleverd voor leveranciers en consumenten en voor de economie en onze levensstijl in het algemeen. Toch kleven er ook nadelen aan en daarom adviseert het EESC om nauwkeuriger te omschrijven wat de grootste gevaren zijn voor bedrijven en consumenten en vervolgens goed en duidelijk aan te geven in hoeverre deze punten van zorg voor alle onlineplatformen gelden en of zij een hele sector betreffen dan wel alleen bepaalde firma’s. Het EESC pleit ook voor samenwerking binnen en tussen sectoren en voor het monitoren van de ontwikkeling van onlineplatformen om eventuele toekomstige problemen aan te pakken. |
| --- | --- |

1.6.

De opkomst van onlineplatformen heeft grote voordelen opgeleverd voor leveranciers en consumenten en voor de economie en onze levensstijl in het algemeen. Toch kleven er ook nadelen aan en daarom adviseert het EESC om nauwkeuriger te omschrijven wat de grootste gevaren zijn voor bedrijven en consumenten en vervolgens goed en duidelijk aan te geven in hoeverre deze punten van zorg voor alle onlineplatformen gelden en of zij een hele sector betreffen dan wel alleen bepaalde firma’s. Het EESC pleit ook voor samenwerking binnen en tussen sectoren en voor het monitoren van de ontwikkeling van onlineplatformen om eventuele toekomstige problemen aan te pakken.

| 1.7. | Het EESC constateert tot zijn tevredenheid dat de Commissie maatregelen wil nemen om het overstappen en overdragen van gegevens tussen verschillende onlineplatformen en clouddiensten makkelijker te maken, zowel voor bedrijven als voor particuliere gebruikers. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC constateert tot zijn tevredenheid dat de Commissie maatregelen wil nemen om het overstappen en overdragen van gegevens tussen verschillende onlineplatformen en clouddiensten makkelijker te maken, zowel voor bedrijven als voor particuliere gebruikers.

| 1.8. | Het EESC pleit voor bewustmakingsprogramma’s en bevordering van digitale geletterdheid voor alle burgers, ongeacht hun leeftijd, maar vooral voor kinderen en ouderen omdat die het meest kwetsbaar zijn, en zou erg blij zijn als er in heel Europa systematisch educatie op dit vlak zou worden ingevoerd. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC pleit voor bewustmakingsprogramma’s en bevordering van digitale geletterdheid voor alle burgers, ongeacht hun leeftijd, maar vooral voor kinderen en ouderen omdat die het meest kwetsbaar zijn, en zou erg blij zijn als er in heel Europa systematisch educatie op dit vlak zou worden ingevoerd.

| 1.9. | Het EESC verzoekt de Commissie om na te gaan of het noodzakelijk is dat platformen gebruiksvriendelijke informatie publiceren waarin wordt aangegeven of er sprake is van gepersonaliseerde prijsvorming, in welke volgorde de resultaten worden getoond en hoe onvoorwaardelijk en zonder administratieve rompslomp gebruik kan worden gemaakt van het recht om te worden vergeten. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC verzoekt de Commissie om na te gaan of het noodzakelijk is dat platformen gebruiksvriendelijke informatie publiceren waarin wordt aangegeven of er sprake is van gepersonaliseerde prijsvorming, in welke volgorde de resultaten worden getoond en hoe onvoorwaardelijk en zonder administratieve rompslomp gebruik kan worden gemaakt van het recht om te worden vergeten.

| 1.10. | Het EESC is verheugd dat de Commissie aangeeft met onlineplatformen te werken aan een gedragscode inzake haatzaaiende uitlatingen op het internet en schadelijke onlinecontent voor minderjarigen. Het EESC vindt echter dat er ook bepaalde sancties moeten worden ingevoerd voor wie dergelijke inhoud niet verwijdert na erop te zijn gewezen. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC is verheugd dat de Commissie aangeeft met onlineplatformen te werken aan een gedragscode inzake haatzaaiende uitlatingen op het internet en schadelijke onlinecontent voor minderjarigen. Het EESC vindt echter dat er ook bepaalde sancties moeten worden ingevoerd voor wie dergelijke inhoud niet verwijdert na erop te zijn gewezen.

| 1.11. | Het Comité vindt het jammer dat de Commissie wederom geen aandacht heeft besteed aan de sociale dimensie van onlineplatformen. Het EESC wijst erop dat de sociale verantwoordelijkheid van platformen jegens hun werknemers, zowel degenen met een regulier dienstverband als de werknemers in nieuwe arbeidsvormen, nauwkeuriger moet worden omschreven. Speciale aandacht dient uit te gaan naar de werknemers zonder regulier dienstverband, en iedereen die voor een platform werkt, heeft recht op billijke arbeidsvoorwaarden, adequate sociale bescherming, gezonde en veilige werkomstandigheden, opleiding, collectieve arbeidsovereenkomsten en vakbondsrechten (1). Daarnaast moet ook worden gekeken naar de uitdagingen die onlineplatformen in de deeleconomie meebrengen. |
| --- | --- |

1.11.

Het Comité vindt het jammer dat de Commissie wederom geen aandacht heeft besteed aan de sociale dimensie van onlineplatformen. Het EESC wijst erop dat de sociale verantwoordelijkheid van platformen jegens hun werknemers, zowel degenen met een regulier dienstverband als de werknemers in nieuwe arbeidsvormen, nauwkeuriger moet worden omschreven. Speciale aandacht dient uit te gaan naar de werknemers zonder regulier dienstverband, en iedereen die voor een platform werkt, heeft recht op billijke arbeidsvoorwaarden, adequate sociale bescherming, gezonde en veilige werkomstandigheden, opleiding, collectieve arbeidsovereenkomsten en vakbondsrechten (1). Daarnaast moet ook worden gekeken naar de uitdagingen die onlineplatformen in de deeleconomie meebrengen.

| 1.12. | In tegenstelling tot de Commissie, die vindt dat de huidige regelgeving grotendeels volstaat, is het Comité van mening dat er een EU-kader zou moeten komen voor „crowd working” om te voorkomen dat minimumlonen, arbeidstijdregelingen en socialezekerheidsstelsels worden aangetast of worden omzeild. |
| --- | --- |

1.12.

In tegenstelling tot de Commissie, die vindt dat de huidige regelgeving grotendeels volstaat, is het Comité van mening dat er een EU-kader zou moeten komen voor „crowd working” om te voorkomen dat minimumlonen, arbeidstijdregelingen en socialezekerheidsstelsels worden aangetast of worden omzeild.

| 1.13. | Het EESC verzoekt de Commissie met klem om de fiscale aspecten van de activiteiten van onlineplatformen onder de loep te nemen en praktijken die een gelijk speelveld belemmeren, tegen te gaan. |
| --- | --- |

1.13.

Het EESC verzoekt de Commissie met klem om de fiscale aspecten van de activiteiten van onlineplatformen onder de loep te nemen en praktijken die een gelijk speelveld belemmeren, tegen te gaan.

2.   Kern van de mededeling van de Commissie

| 2.1. | Met haar recente mededeling en het werkdocument van haar diensten, en meer in het algemeen met haar strategie voor de digitale eengemaakte markt, wil de Commissie innovatie door en efficiënte mededinging tussen onlineplatformen bevorderen en tegelijkertijd de rechten en privacy van consumenten beschermen. |
| --- | --- |

2.1.

Met haar recente mededeling en het werkdocument van haar diensten, en meer in het algemeen met haar strategie voor de digitale eengemaakte markt, wil de Commissie innovatie door en efficiënte mededinging tussen onlineplatformen bevorderen en tegelijkertijd de rechten en privacy van consumenten beschermen.

| 2.2. | In deze mededeling komen de belangrijkste kwesties aan de orde die bij de beoordeling van onlineplatformen zijn geconstateerd, en wordt beschreven hoe deze platformen in de toekomst zullen worden aangepakt. |
| --- | --- |

2.2.

In deze mededeling komen de belangrijkste kwesties aan de orde die bij de beoordeling van onlineplatformen zijn geconstateerd, en wordt beschreven hoe deze platformen in de toekomst zullen worden aangepakt.

| 2.3. | Er wordt geen totaalpakket nieuwe EU-regels voor platformen voorgesteld. |
| --- | --- |

2.3.

Er wordt geen totaalpakket nieuwe EU-regels voor platformen voorgesteld.

| 2.4. | De Commissie stelt alleen voor om regelgevende maatregelen te nemen die duidelijk omschreven problemen in verband met een specifieke categorie of activiteit van onlineplatformen aanpakken, en geen preventieve regels op te leggen die innovatie kunnen belemmeren. |
| --- | --- |

2.4.

De Commissie stelt alleen voor om regelgevende maatregelen te nemen die duidelijk omschreven problemen in verband met een specifieke categorie of activiteit van onlineplatformen aanpakken, en geen preventieve regels op te leggen die innovatie kunnen belemmeren.

| 2.5. | De Commissie erkent dat onlineplatformen in alle soorten en maten bestaan en zich voortdurend ontwikkelen, hetgeen betekent dat er geen consensus bestaat over een definitie van onlineplatformen. |
| --- | --- |

2.5.

De Commissie erkent dat onlineplatformen in alle soorten en maten bestaan en zich voortdurend ontwikkelen, hetgeen betekent dat er geen consensus bestaat over een definitie van onlineplatformen.

| 2.6. | Volgens de Commissie is een uniforme aanpak van de regelgeving voor onlineplatformen geen goede manier om het hoofd te bieden aan de verschillende uitdagingen die de verschillende soorten platformen meebrengen. |
| --- | --- |

2.6.

Volgens de Commissie is een uniforme aanpak van de regelgeving voor onlineplatformen geen goede manier om het hoofd te bieden aan de verschillende uitdagingen die de verschillende soorten platformen meebrengen.

| 2.7. | De Commissie erkent dat het bestaande rechtskader grotendeels ontoereikend is om platformen te reguleren, hoewel dit rechtskader niet duidelijk onder de bevoegdheid van één enkele regelgever valt. |
| --- | --- |

2.7.

De Commissie erkent dat het bestaande rechtskader grotendeels ontoereikend is om platformen te reguleren, hoewel dit rechtskader niet duidelijk onder de bevoegdheid van één enkele regelgever valt.

| 2.8. | De mededeling bevat een stappenplan en beginselen voor toekomstige actie:






  — | een gelijk speelveld voor audiovisuele mediadiensten; |
| --- | --- | --- |

2.8.

De mededeling bevat een stappenplan en beginselen voor toekomstige actie:

—

een gelijk speelveld voor audiovisuele mediadiensten;

| — | verantwoordelijk gedrag van onlineplatformen om fundamentele waarden te beschermen; |
| --- | --- |

—

verantwoordelijk gedrag van onlineplatformen om fundamentele waarden te beschermen;

| — | transparantie en billijkheid om het vertrouwen van de gebruiker te behouden en innovatie te beschermen; |
| --- | --- |

—

transparantie en billijkheid om het vertrouwen van de gebruiker te behouden en innovatie te beschermen;

| — | open en niet-discriminerende markten in de dataeconomie. |
| --- | --- |

—

open en niet-discriminerende markten in de dataeconomie.

| 2.9. | De Commissie streeft ernaar de regelgeving in de telecomsector gelijk te trekken, eventueel door deregulering en specifieke regelgeving voor „over-the-top”-communicatiedienstverleners. |
| --- | --- |

2.9.

De Commissie streeft ernaar de regelgeving in de telecomsector gelijk te trekken, eventueel door deregulering en specifieke regelgeving voor „over-the-top”-communicatiedienstverleners.

| 2.10. | De Commissie overweegt de e-privacyrichtlijn uit te breiden tot onlinecommunicatiediensten. |
| --- | --- |

2.10.

De Commissie overweegt de e-privacyrichtlijn uit te breiden tot onlinecommunicatiediensten.

| 2.11. | De Commissie wil videoplatformen graag, op basis van een nieuwe richtlijn voor audiovisuele mediadiensten, nieuwe verplichtingen opleggen om schadelijke inhoud aan te pakken. |
| --- | --- |

2.11.

De Commissie wil videoplatformen graag, op basis van een nieuwe richtlijn voor audiovisuele mediadiensten, nieuwe verplichtingen opleggen om schadelijke inhoud aan te pakken.

| 2.12. | De Commissie zal de aansprakelijkheidsregeling voor dienstverleners die als intermediair optreden, tegen het licht houden en daarbij ook nagaan:






  — | of er richtsnoeren nodig zijn voor de aansprakelijkheid van onlineplatformen die maatregelen op basis van vrijwilligheid invoeren ter bestrijding van illegale inhoud online, en |
| --- | --- | --- |

2.12.

De Commissie zal de aansprakelijkheidsregeling voor dienstverleners die als intermediair optreden, tegen het licht houden en daarbij ook nagaan:

—

of er richtsnoeren nodig zijn voor de aansprakelijkheid van onlineplatformen die maatregelen op basis van vrijwilligheid invoeren ter bestrijding van illegale inhoud online, en

| — | of er behoefte is aan formele meldings- en actieprocedures. |
| --- | --- |

—

of er behoefte is aan formele meldings- en actieprocedures.

| 2.13. | De Commissie zal gecoördineerde EU-brede zelfregulering door onlineplatformen verder aanmoedigen (en de doeltreffendheid daarvan regelmatig toetsen) ter bestrijding van illegale inhoud online. |
| --- | --- |

2.13.

De Commissie zal gecoördineerde EU-brede zelfregulering door onlineplatformen verder aanmoedigen (en de doeltreffendheid daarvan regelmatig toetsen) ter bestrijding van illegale inhoud online.

| 2.14. | Onlineplatformen zullen worden aangemoedigd om valse of misleidende onlinerecensies te bestrijden. |
| --- | --- |

2.14.

Onlineplatformen zullen worden aangemoedigd om valse of misleidende onlinerecensies te bestrijden.

| 2.15. | De Commissie zal in 2017 met beginselen en adviezen inzake e-ID-interoperabiliteit komen. |
| --- | --- |

2.15.

De Commissie zal in 2017 met beginselen en adviezen inzake e-ID-interoperabiliteit komen.

| 2.16. | De onlangs door de Commissie aangenomen nieuwe voorstellen voor auteursrecht streven naar een eerlijker verdeling van de waarde die wordt gegenereerd met de onlinedistributie van auteursrechtelijk beschermde inhoud via onlineplatformen die toegang bieden tot dergelijke inhoud. |
| --- | --- |

2.16.

De onlangs door de Commissie aangenomen nieuwe voorstellen voor auteursrecht streven naar een eerlijker verdeling van de waarde die wordt gegenereerd met de onlinedistributie van auteursrechtelijk beschermde inhoud via onlineplatformen die toegang bieden tot dergelijke inhoud.

| 2.17. | Bij deze mededeling wordt een wetsvoorstel tot herziening van de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming gepresenteerd, met het oog op een meer doeltreffende handhaving van de EU-consumentenwetgeving in internationale situaties. |
| --- | --- |

2.17.

Bij deze mededeling wordt een wetsvoorstel tot herziening van de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming gepresenteerd, met het oog op een meer doeltreffende handhaving van de EU-consumentenwetgeving in internationale situaties.

| 2.18. | De Commissie heeft de richtsnoeren van de richtlijn oneerlijke handelspraktijken herzien zodat deze samen met deze mededeling kunnen worden goedgekeurd. Zij gaat verder beoordelen of de bestaande regels betreffende consumentenbescherming in verband met platformen moeten worden aangepast in het kader van de geschiktheidscontrole van het EU-consumenten- en marketingrecht in 2017. |
| --- | --- |

2.18.

De Commissie heeft de richtsnoeren van de richtlijn oneerlijke handelspraktijken herzien zodat deze samen met deze mededeling kunnen worden goedgekeurd. Zij gaat verder beoordelen of de bestaande regels betreffende consumentenbescherming in verband met platformen moeten worden aangepast in het kader van de geschiktheidscontrole van het EU-consumenten- en marketingrecht in 2017.

| 2.19. | De Commissie is van plan om een doelgericht feitenonderzoek uit te voeren naar contractuele praktijken in b2b-relaties onder onlineplatformen om in het voorjaar van 2017 te „beoordelen of aanvullende actie van de EU nodig is”. |
| --- | --- |

2.19.

De Commissie is van plan om een doelgericht feitenonderzoek uit te voeren naar contractuele praktijken in b2b-relaties onder onlineplatformen om in het voorjaar van 2017 te „beoordelen of aanvullende actie van de EU nodig is”.

| 2.20. | De Commissie zal ook nagaan welke potentiële belemmeringen er zijn voor een Europese interne markt voor data door rechtsonzekerheid over eigendom, gebruik en toegankelijkheid van gegevens, en zal zich in het kader van het voor eind 2016 geplande initiatief voor vrij gegevensverkeer buigen over mogelijkheden om het overstappen en overdragen van gegevens tussen verschillende platformen makkelijker te maken. |
| --- | --- |

2.20.

De Commissie zal ook nagaan welke potentiële belemmeringen er zijn voor een Europese interne markt voor data door rechtsonzekerheid over eigendom, gebruik en toegankelijkheid van gegevens, en zal zich in het kader van het voor eind 2016 geplande initiatief voor vrij gegevensverkeer buigen over mogelijkheden om het overstappen en overdragen van gegevens tussen verschillende platformen makkelijker te maken.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Als Europa de komende tien jaar een jaarlijkse bbp-groei van meer dan 1,5 % wil bereiken, dan is een bloeiende digitale economie noodzakelijk (zie het rapport van de Global Agenda Council van het World Economic Forum over Europa). |
| --- | --- |

3.1.

Als Europa de komende tien jaar een jaarlijkse bbp-groei van meer dan 1,5 % wil bereiken, dan is een bloeiende digitale economie noodzakelijk (zie het rapport van de Global Agenda Council van het World Economic Forum over Europa).

| 3.2. | Onlineplatformen zijn een van de belangrijkste en meest invloedrijke bedrijven ter wereld geworden en hun rol in de wereldeconomie zal alleen maar groter worden. |
| --- | --- |

3.2.

Onlineplatformen zijn een van de belangrijkste en meest invloedrijke bedrijven ter wereld geworden en hun rol in de wereldeconomie zal alleen maar groter worden.

| 3.3. | Maar slechts 4 % van de totale marktkapitalisatie van onlineplatformen vindt in de EU plaats (2). |
| --- | --- |

3.3.

Maar slechts 4 % van de totale marktkapitalisatie van onlineplatformen vindt in de EU plaats (2).

| 3.4. | Een vijftigtal grote Europese internetproviders moet rekening houden met 28 verschillende nationale regelingen, terwijl de zes grote providers op de Amerikaanse markt en de drie bedrijven die de Chinese markt domineren, zich aan één pakket regels moeten houden (3). |
| --- | --- |

3.4.

Een vijftigtal grote Europese internetproviders moet rekening houden met 28 verschillende nationale regelingen, terwijl de zes grote providers op de Amerikaanse markt en de drie bedrijven die de Chinese markt domineren, zich aan één pakket regels moeten houden (3).

| 3.5. | Problemen in verband met onlineplatformen hebben de druk op lidstaten om actie te ondernemen opgevoerd en hebben fragmentatie in de hand gewerkt. |
| --- | --- |

3.5.

Problemen in verband met onlineplatformen hebben de druk op lidstaten om actie te ondernemen opgevoerd en hebben fragmentatie in de hand gewerkt.

| 3.6. | Ook harmonisatie van het overeenkomstenrecht en de consumentenwetgeving zijn belangrijk voor een duurzame ontwikkeling en opschaling van onlineplatformen. |
| --- | --- |

3.6.

Ook harmonisatie van het overeenkomstenrecht en de consumentenwetgeving zijn belangrijk voor een duurzame ontwikkeling en opschaling van onlineplatformen.

| 3.7. | De wetgevende en niet-wetgevende initiatieven die tegen eind 2016 op tafel moeten liggen om een volledig geïntegreerde digitale eengemaakte markt tot stand te brengen, verdienen de grootste aandacht. In de jaren 2016 en 2017 zal vast komen te staan of Europa een plan heeft om op digitaal vlak te concurreren en te groeien of dat Europa de digitale boot mist. |
| --- | --- |

3.7.

De wetgevende en niet-wetgevende initiatieven die tegen eind 2016 op tafel moeten liggen om een volledig geïntegreerde digitale eengemaakte markt tot stand te brengen, verdienen de grootste aandacht. In de jaren 2016 en 2017 zal vast komen te staan of Europa een plan heeft om op digitaal vlak te concurreren en te groeien of dat Europa de digitale boot mist.

| 3.8. | In de mededeling wordt een aantal terreinen genoemd die volgens de Commissie een probleem hebben, maar zij vertelt er niet bij wat daartegen moet worden gedaan (als er al iets moet worden gedaan). Het gaat hier vooral om problemen bij b2b-relaties. Voorgesteld wordt om gedurende zes maanden verder onderzoek te doen alvorens in het voorjaar van 2017 een besluit te nemen. |
| --- | --- |

3.8.

In de mededeling wordt een aantal terreinen genoemd die volgens de Commissie een probleem hebben, maar zij vertelt er niet bij wat daartegen moet worden gedaan (als er al iets moet worden gedaan). Het gaat hier vooral om problemen bij b2b-relaties. Voorgesteld wordt om gedurende zes maanden verder onderzoek te doen alvorens in het voorjaar van 2017 een besluit te nemen.

| 3.9. | Wanneer de Commissie de conclusies van haar onderzoek op dit vlak presenteert, begin volgend jaar, valt een nieuw belangrijk debat te verwachten. |
| --- | --- |

3.9.

Wanneer de Commissie de conclusies van haar onderzoek op dit vlak presenteert, begin volgend jaar, valt een nieuw belangrijk debat te verwachten.

| 3.10. | Te veel of inflexibele regelgeving kan de positieve bijdrage van onlineplatformen aan de Europese digitale economie in gevaar brengen en veranderingen in regelgeving mogen niet ten koste gaan van de bescherming van consumenten en werknemers. |
| --- | --- |

3.10.

Te veel of inflexibele regelgeving kan de positieve bijdrage van onlineplatformen aan de Europese digitale economie in gevaar brengen en veranderingen in regelgeving mogen niet ten koste gaan van de bescherming van consumenten en werknemers.

| 3.11. | Een gelijk speelveld voor vergelijkbare digitale diensten in een digitale eengemaakte markt mag geen nadelige gevolgen hebben voor de belastinginkomsten en mag niet tot een verdere uitholling van de heffingsgrondslag leiden door ondernemingen toe te staan dat zij belasting betalen in de ene lidstaat en waarde creëren in de andere. Belasting op winsten moet worden betaald op de plaats waar de economische activiteit plaatsvindt. |
| --- | --- |

3.11.

Een gelijk speelveld voor vergelijkbare digitale diensten in een digitale eengemaakte markt mag geen nadelige gevolgen hebben voor de belastinginkomsten en mag niet tot een verdere uitholling van de heffingsgrondslag leiden door ondernemingen toe te staan dat zij belasting betalen in de ene lidstaat en waarde creëren in de andere. Belasting op winsten moet worden betaald op de plaats waar de economische activiteit plaatsvindt.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | De Commissie omschrijft platformen als tweezijdige of veelzijdige markten waar gebruikers worden bijeengebracht door een exploitant van een platform om een interactie te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

4.1.

De Commissie omschrijft platformen als tweezijdige of veelzijdige markten waar gebruikers worden bijeengebracht door een exploitant van een platform om een interactie te vergemakkelijken.

| 4.2. | De eigen lijst van de Commissie, die zowel sociale media en zoekmachines als betalingssystemen en reclamediensten omvat, vermeldt geen traditionele platformbedrijven die nu online opereren, maar wel een paar digitale platformen die niet veelzijdig zijn. |
| --- | --- |

4.2.

De eigen lijst van de Commissie, die zowel sociale media en zoekmachines als betalingssystemen en reclamediensten omvat, vermeldt geen traditionele platformbedrijven die nu online opereren, maar wel een paar digitale platformen die niet veelzijdig zijn.

| 4.3. | Bovendien heeft de Commissie in haar eigen lijst evenmin het toenemend aantal platformen waar arbeid wordt verricht, opgenomen met als gevolg dat de specifieke problemen van deze platformen, met name op het gebied van billijk werk en adequate sociale bescherming, niet worden aangepakt. Om te voorkomen dat de rechten van werknemers en de arbeidsnormen worden omzeild en ervoor te zorgen dat die normen worden gewaarborgd, moet er volgens het EESC wetgeving worden vastgesteld op het gebied van de arbeidsrechten en bescherming van online-/platformwerknemers, vooral in het geval van nieuwe arbeidsvormen (4). Daarin moeten mensen die werk verrichten voor onlineplatformen als „werknemer” worden gedefinieerd en moet hun arbeidsrelatie worden vastgelegd, hun recht op gelijke behandeling ten opzichte van reguliere werknemers worden gewaarborgd en worden ingestaan voor een effectieve handhaving van deze bepalingen (bijv. AppJobber, Applause, Clickworker, content.de, Crowd Guru, Designenlassen.de, Freelancer, greatcontent, Jovoto, Local Motors, Microworkers, MyLittleJob, Streetspotr, Testbirds, testlO, Textbroker, Twago, Upwork, 99designs). |
| --- | --- |

4.3.

Bovendien heeft de Commissie in haar eigen lijst evenmin het toenemend aantal platformen waar arbeid wordt verricht, opgenomen met als gevolg dat de specifieke problemen van deze platformen, met name op het gebied van billijk werk en adequate sociale bescherming, niet worden aangepakt. Om te voorkomen dat de rechten van werknemers en de arbeidsnormen worden omzeild en ervoor te zorgen dat die normen worden gewaarborgd, moet er volgens het EESC wetgeving worden vastgesteld op het gebied van de arbeidsrechten en bescherming van online-/platformwerknemers, vooral in het geval van nieuwe arbeidsvormen (4). Daarin moeten mensen die werk verrichten voor onlineplatformen als „werknemer” worden gedefinieerd en moet hun arbeidsrelatie worden vastgelegd, hun recht op gelijke behandeling ten opzichte van reguliere werknemers worden gewaarborgd en worden ingestaan voor een effectieve handhaving van deze bepalingen (bijv. AppJobber, Applause, Clickworker, content.de, Crowd Guru, Designenlassen.de, Freelancer, greatcontent, Jovoto, Local Motors, Microworkers, MyLittleJob, Streetspotr, Testbirds, testlO, Textbroker, Twago, Upwork, 99designs).

| 4.4. | Er zijn sterke pioniersvoordelen en platformen die succesvol gebruikmaken van netwerkeffecten, kunnen zowel geduchte concurrenten als onvermijdelijke handelspartners voor bedrijven worden. |
| --- | --- |

4.4.

Er zijn sterke pioniersvoordelen en platformen die succesvol gebruikmaken van netwerkeffecten, kunnen zowel geduchte concurrenten als onvermijdelijke handelspartners voor bedrijven worden.

| 4.5. | Het platform voor onlinegeschillenbeslechting kan worden gebruikt voor alternatieve geschillenbeslechting in zakelijke geschillen, maar eerst moet vast komen te staan dat het onlinegeschillenbeslechtingsmechanisme voor geschillen tussen bedrijven en consumenten fatsoenlijk werkt. |
| --- | --- |

4.5.

Het platform voor onlinegeschillenbeslechting kan worden gebruikt voor alternatieve geschillenbeslechting in zakelijke geschillen, maar eerst moet vast komen te staan dat het onlinegeschillenbeslechtingsmechanisme voor geschillen tussen bedrijven en consumenten fatsoenlijk werkt.

| 4.6. | Vrees voor commerciële vergeldingsacties door onlineplatformen waarvan zij afhankelijk zijn, kan klagers ervan weerhouden zich te wenden tot de mededingingsautoriteiten. Het EESC raadt nieuwe maatregelen aan om de klagers op deze markten te beschermen. |
| --- | --- |

4.6.

Vrees voor commerciële vergeldingsacties door onlineplatformen waarvan zij afhankelijk zijn, kan klagers ervan weerhouden zich te wenden tot de mededingingsautoriteiten. Het EESC raadt nieuwe maatregelen aan om de klagers op deze markten te beschermen.

| 4.7. | De mensen achter websites en de internetserviceproviders die deze sites toegankelijk maken, bevinden zich vaak buiten Europa of maken hun identiteit niet bekend. Rechterlijke bevelen die oorspronkelijk bedoeld waren voor internetserviceproviders die websites met piraterij hostten, om providers te dwingen tot het blokkeren van ongeoorloofde inhoud, kunnen een waardevol instrument zijn voor rechthebbenden en bevelen om websites te blokkeren, kunnen worden gebruikt en zijn al gebruikt om merken en consumenten te beschermen tegen de onlineverkoop van namaakgoederen. |
| --- | --- |

4.7.

De mensen achter websites en de internetserviceproviders die deze sites toegankelijk maken, bevinden zich vaak buiten Europa of maken hun identiteit niet bekend. Rechterlijke bevelen die oorspronkelijk bedoeld waren voor internetserviceproviders die websites met piraterij hostten, om providers te dwingen tot het blokkeren van ongeoorloofde inhoud, kunnen een waardevol instrument zijn voor rechthebbenden en bevelen om websites te blokkeren, kunnen worden gebruikt en zijn al gebruikt om merken en consumenten te beschermen tegen de onlineverkoop van namaakgoederen.

| 4.8. | Het feit dat de Amerikaanse durfkapitaalmarkt sterker is dan de Europese is ook een stimulans voor jonge bedrijven om naar de VS te verhuizen. |
| --- | --- |

4.8.

Het feit dat de Amerikaanse durfkapitaalmarkt sterker is dan de Europese is ook een stimulans voor jonge bedrijven om naar de VS te verhuizen.

| 4.9. | De huidige kennisgevingsvereisten zijn niet van toepassing op de overname van bedrijven met een lage omzet, ook niet wanneer het overgenomen bedrijf over commercieel waardevolle gegevens of een aanzienlijk marktpotentieel beschikt. De bestaande, op omzet gebaseerde, drempels op het gebied van concentratiecontrole zouden kunnen worden aangevuld met bijkomende aanmeldingsverplichtingen op basis van het transactievolume. |
| --- | --- |

4.9.

De huidige kennisgevingsvereisten zijn niet van toepassing op de overname van bedrijven met een lage omzet, ook niet wanneer het overgenomen bedrijf over commercieel waardevolle gegevens of een aanzienlijk marktpotentieel beschikt. De bestaande, op omzet gebaseerde, drempels op het gebied van concentratiecontrole zouden kunnen worden aangevuld met bijkomende aanmeldingsverplichtingen op basis van het transactievolume.

| 4.10. | Mededingingsautoriteiten zouden meer gebruik kunnen maken van voorlopige maatregelen en termijnen om vaart te zetten achter handhavingsactiviteiten in dynamische markten. |
| --- | --- |

4.10.

Mededingingsautoriteiten zouden meer gebruik kunnen maken van voorlopige maatregelen en termijnen om vaart te zetten achter handhavingsactiviteiten in dynamische markten.

| 4.11. | Onlineplatformen vragen hun gebruikers vaak om allerlei informatie die geen rechtstreeks verband houdt met de inhoud van het platform, en eisen dat zij voorwaarden accepteren die zij onder normale omstandigheden niet zouden accepteren, maar wat ze nu wel doen om gebruik te kunnen maken van de diensten van het platform. |
| --- | --- |

4.11.

Onlineplatformen vragen hun gebruikers vaak om allerlei informatie die geen rechtstreeks verband houdt met de inhoud van het platform, en eisen dat zij voorwaarden accepteren die zij onder normale omstandigheden niet zouden accepteren, maar wat ze nu wel doen om gebruik te kunnen maken van de diensten van het platform.

| 4.12. | Persoonsgegevens zijn de munteenheid van de hedendaagse digitale markt, maar veel consumenten lijken zich niet bewust te zijn van het feit dat zij hun persoonsgegevens verkopen in ruil voor toegang tot veel van de zogeheten gratis diensten en dat hun gegevens kunnen worden verkocht aan of gedeeld met derden. Overigens is internetgebruik met behoud van privacy, ondanks alle bestaande en geplande maatregelen ter bescherming van de consument, technisch gezien tegenstrijdig omdat er altijd wel mensen zullen zijn die over de vaardigheden beschikken om zich toegang te verschaffen tot praktisch alle gegevens. Daarom moeten alle burgers, ongeacht hun leeftijd, maar vooral kinderen en ouderen, omdat die het meest kwetsbaar zijn, mede bewust worden gemaakt van dergelijke gevaren. |
| --- | --- |

4.12.

Persoonsgegevens zijn de munteenheid van de hedendaagse digitale markt, maar veel consumenten lijken zich niet bewust te zijn van het feit dat zij hun persoonsgegevens verkopen in ruil voor toegang tot veel van de zogeheten gratis diensten en dat hun gegevens kunnen worden verkocht aan of gedeeld met derden. Overigens is internetgebruik met behoud van privacy, ondanks alle bestaande en geplande maatregelen ter bescherming van de consument, technisch gezien tegenstrijdig omdat er altijd wel mensen zullen zijn die over de vaardigheden beschikken om zich toegang te verschaffen tot praktisch alle gegevens. Daarom moeten alle burgers, ongeacht hun leeftijd, maar vooral kinderen en ouderen, omdat die het meest kwetsbaar zijn, mede bewust worden gemaakt van dergelijke gevaren.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 71 van 24.2.2016, blz. 65.

1

(2)  COM(2016) 288 final

2

(3)  Zie voetnoot 1.

3

(4)  PB C 303 van 19.8.2016, blz. 54

4

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/124 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/124

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Versterken van het Europese cyberbeveiligingssysteem en bevorderen van een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche

(COM(2016) 410 final)

(2017/C 075/21)

| Rapporteur: | Thomas McDONOGH |
| --- | --- |

Rapporteur:

Thomas McDONOGH

| Raadpleging | Europese Commissie, 18.8.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 15.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 148/0/1 |

Raadpleging

Europese Commissie, 18.8.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

15.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

148/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de mededeling van de Commissie over het versterken van het Europese cyberbeveiligingssysteem en het bevorderen van een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche. Het EESC deelt de zorg van de Commissie dat Europa kwetsbaar blijft voor cyberaanvallen. In het afgelopen jaar heeft minstens 80 % van de Europese bedrijven op zijn minst één keer te maken gehad met een cyberveiligheidsincident, en wereldwijd was het aantal van zulke incidenten in 2015 in alle sectoren met 38 % gestegen (The Global State of Information Security Survey 2016, PWC). De Commissie pleit terecht voor een reeks maatregelen om Europa beter bestand te maken tegen cyberaanvallen en een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche van de grond te krijgen. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de mededeling van de Commissie over het versterken van het Europese cyberbeveiligingssysteem en het bevorderen van een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche. Het EESC deelt de zorg van de Commissie dat Europa kwetsbaar blijft voor cyberaanvallen. In het afgelopen jaar heeft minstens 80 % van de Europese bedrijven op zijn minst één keer te maken gehad met een cyberveiligheidsincident, en wereldwijd was het aantal van zulke incidenten in 2015 in alle sectoren met 38 % gestegen (The Global State of Information Security Survey 2016, PWC). De Commissie pleit terecht voor een reeks maatregelen om Europa beter bestand te maken tegen cyberaanvallen en een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche van de grond te krijgen.

| 1.2. | Het voorstel komt vooral gelegen tegen de achtergrond van de onlangs aangenomen richtlijn inzake netwerk- en informatiebeveiliging (NIB-richtlijn) (1), die bedoeld is om de aanpak van cyberbeveiliging in de hele Europese Unie op dezelfde leest te schoeien, en de breder opgezette cyberbeveiligingsstrategie (2), met de huidige opvattingen over de beste manier om verstoringen van het internetverkeer of cyberaanvallen te voorkomen en aan te pakken, de Europese waarden vrijheid en democratie kracht bij te zetten en ervoor te zorgen dat de digitale economie zich veilig kan ontwikkelen. |
| --- | --- |

1.2.

Het voorstel komt vooral gelegen tegen de achtergrond van de onlangs aangenomen richtlijn inzake netwerk- en informatiebeveiliging (NIB-richtlijn) (1), die bedoeld is om de aanpak van cyberbeveiliging in de hele Europese Unie op dezelfde leest te schoeien, en de breder opgezette cyberbeveiligingsstrategie (2), met de huidige opvattingen over de beste manier om verstoringen van het internetverkeer of cyberaanvallen te voorkomen en aan te pakken, de Europese waarden vrijheid en democratie kracht bij te zetten en ervoor te zorgen dat de digitale economie zich veilig kan ontwikkelen.

| 1.3. | De Commissie wijst er terecht op dat er uitgebreide maatregelen nodig zijn om de bescherming van Europa’s zo belangrijke digitale infrastructuur en diensten op te voeren. Met de nu door haar voorgestelde maatregelen zullen veel van de aanbevelingen van het EESC uit eerdere adviezen over cyberbeveiliging in de EU (3) grotendeels hun beslag kunnen krijgen. |
| --- | --- |

1.3.

De Commissie wijst er terecht op dat er uitgebreide maatregelen nodig zijn om de bescherming van Europa’s zo belangrijke digitale infrastructuur en diensten op te voeren. Met de nu door haar voorgestelde maatregelen zullen veel van de aanbevelingen van het EESC uit eerdere adviezen over cyberbeveiliging in de EU (3) grotendeels hun beslag kunnen krijgen.

| 1.4. | Het is een goede zaak dat de Commissie de contractuele regeling inzake publiek-private samenwerking (cPPP) voor cyberbeveiliging heeft ondertekend. Naar verwachting zal met deze regeling 1,8 miljard EUR voor investeringen in de cyberbeveiligingsbranche worden vrijgemaakt om vanaf de eerste stadia van het onderzoeks- en innovatieproces samenwerking te bevorderen en te werken aan oplossingen voor sectoren als volksgezondheid, vervoer en financiën. Het zou met name een goede zaak zijn als startende cyberbeveiligingsbedrijven in de hele EU met deze cPPP in hun verdere ontwikkeling worden geholpen. |
| --- | --- |

1.4.

Het is een goede zaak dat de Commissie de contractuele regeling inzake publiek-private samenwerking (cPPP) voor cyberbeveiliging heeft ondertekend. Naar verwachting zal met deze regeling 1,8 miljard EUR voor investeringen in de cyberbeveiligingsbranche worden vrijgemaakt om vanaf de eerste stadia van het onderzoeks- en innovatieproces samenwerking te bevorderen en te werken aan oplossingen voor sectoren als volksgezondheid, vervoer en financiën. Het zou met name een goede zaak zijn als startende cyberbeveiligingsbedrijven in de hele EU met deze cPPP in hun verdere ontwikkeling worden geholpen.

| 1.5. | Het is ook een goede zaak dat de Commissie wil bekijken of het mandaat van het Agentschap van de Europese Unie voor netwerk- en informatiebeveiliging (Enisa) eind 2017 moet worden gewijzigd of uitgebreid. Het EESC zou hierover graag geraadpleegd worden door de Commissie. Bij een eventuele uitbreiding van het mandaat van het Enisa zou het een grotere operationele rol moeten krijgen — om de kennis over het risico van cyberaanvallen en het vermogen hierop te reageren in de hele EU efficiënter te kunnen vergroten — en meer directe verantwoordelijkheid voor speciaal op het publiek en kleine en middelgrote ondernemingen gerichte onderwijs- en bewustmakingsprogramma’s over cyberveiligheid. |
| --- | --- |

1.5.

Het is ook een goede zaak dat de Commissie wil bekijken of het mandaat van het Agentschap van de Europese Unie voor netwerk- en informatiebeveiliging (Enisa) eind 2017 moet worden gewijzigd of uitgebreid. Het EESC zou hierover graag geraadpleegd worden door de Commissie. Bij een eventuele uitbreiding van het mandaat van het Enisa zou het een grotere operationele rol moeten krijgen — om de kennis over het risico van cyberaanvallen en het vermogen hierop te reageren in de hele EU efficiënter te kunnen vergroten — en meer directe verantwoordelijkheid voor speciaal op het publiek en kleine en middelgrote ondernemingen gerichte onderwijs- en bewustmakingsprogramma’s over cyberveiligheid.

| 1.6. | Wil de EU de krachtige leidinggevende en integrerende rol kunnen vervullen die nodig is om zich te kunnen kwijten van de complexe taak die de implementatie van een doeltreffend cyberveiligheidsbeleid in heel Europa inhoudt, dan zou de Commissie moeten nagaan of Enisa kan worden veranderd in een cyberveiligheidsinstantie op EU-niveau, naar het voorbeeld van de centrale autoriteit in de luchtvaartsector, het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA). Mocht dat niet mogelijk blijken, dan zou zo’n instantie geheel nieuw moeten worden opgericht. |
| --- | --- |

1.6.

Wil de EU de krachtige leidinggevende en integrerende rol kunnen vervullen die nodig is om zich te kunnen kwijten van de complexe taak die de implementatie van een doeltreffend cyberveiligheidsbeleid in heel Europa inhoudt, dan zou de Commissie moeten nagaan of Enisa kan worden veranderd in een cyberveiligheidsinstantie op EU-niveau, naar het voorbeeld van de centrale autoriteit in de luchtvaartsector, het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA). Mocht dat niet mogelijk blijken, dan zou zo’n instantie geheel nieuw moeten worden opgericht.

| 1.7. | De Commissie zou wellicht naar het voorbeeld van het Capability Maturity Model (CMM) in de IT-sector een nationaal ontwikkelingsmodel en beoordelingssysteem voor cyberveiligheid kunnen opzetten waarmee zij de weerbaarheid van elke lidstaat tegen bedreigingen van de cyberveiligheid kan meten. |
| --- | --- |

1.7.

De Commissie zou wellicht naar het voorbeeld van het Capability Maturity Model (CMM) in de IT-sector een nationaal ontwikkelingsmodel en beoordelingssysteem voor cyberveiligheid kunnen opzetten waarmee zij de weerbaarheid van elke lidstaat tegen bedreigingen van de cyberveiligheid kan meten.

| 1.8. | De Commissie zal bekijken of de EU-strategie voor cyberbeveiliging van 2013 in de nabije toekomst moet worden bijgewerkt. Het EESC zou hierover te zijner tijd graag geraadpleegd willen worden. |
| --- | --- |

1.8.

De Commissie zal bekijken of de EU-strategie voor cyberbeveiliging van 2013 in de nabije toekomst moet worden bijgewerkt. Het EESC zou hierover te zijner tijd graag geraadpleegd willen worden.

| 1.9. | Gezien het belang van cyberveiligheid en de toenemende cybercriminaliteit moeten voldoende middelen worden vrijgemaakt voor het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit binnen Europol en het Europees Defensieagentschap. |
| --- | --- |

1.9.

Gezien het belang van cyberveiligheid en de toenemende cybercriminaliteit moeten voldoende middelen worden vrijgemaakt voor het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit binnen Europol en het Europees Defensieagentschap.

| 1.10. | Aangezien het van groot belang is dat de door overheidsinstanties opgeslagen persoonlijke informatie wordt beschermd, zouden de betrokken ambtenaren speciale cursussen voor informatiebeheer, gegevensbescherming en cyberveiligheid moeten krijgen. |
| --- | --- |

1.10.

Aangezien het van groot belang is dat de door overheidsinstanties opgeslagen persoonlijke informatie wordt beschermd, zouden de betrokken ambtenaren speciale cursussen voor informatiebeheer, gegevensbescherming en cyberveiligheid moeten krijgen.

| 1.11. | Om de EU te beschermen tegen cybercriminaliteit en cyberaanvallen en om te werken aan een sterke cyberbeveiligingsbranche in Europa, dient het desbetreffende beveiligingsbeleid van de EU gebaseerd te zijn op het volgende: krachtige leidinggevende rol van de EU; maatregelen die tegelijkertijd de veiligheid verbeteren en de privacy en andere grondrechten van de burgers respecteren; bewustmaking van de burgers en aanmoediging van proactieve beschermingsmaatregelen; uitgebreide governancebevoegdheden voor de lidstaten; verantwoorde acties van ondernemingen op basis van goede informatie; een hecht partnerschap tussen overheid, particuliere sector en burgers; een adequaat investeringsniveau; goede technische normen en toereikende investeringen in O&O&I, en internationaal engagement. |
| --- | --- |

1.11.

Om de EU te beschermen tegen cybercriminaliteit en cyberaanvallen en om te werken aan een sterke cyberbeveiligingsbranche in Europa, dient het desbetreffende beveiligingsbeleid van de EU gebaseerd te zijn op het volgende: krachtige leidinggevende rol van de EU; maatregelen die tegelijkertijd de veiligheid verbeteren en de privacy en andere grondrechten van de burgers respecteren; bewustmaking van de burgers en aanmoediging van proactieve beschermingsmaatregelen; uitgebreide governancebevoegdheden voor de lidstaten; verantwoorde acties van ondernemingen op basis van goede informatie; een hecht partnerschap tussen overheid, particuliere sector en burgers; een adequaat investeringsniveau; goede technische normen en toereikende investeringen in O&O&I, en internationaal engagement.

2.   Inhoud van de mededeling van de commissie

| 2.1. | De mededeling bevat maatregelen om de Europese weerbaarheid op het gebied van cyberbeveiliging te versterken en een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche in Europa te bevorderen, zoals aangekondigd in de cyberbeveiligingsstrategie en de strategie voor de digitale eengemaakte markt. |
| --- | --- |

2.1.

De mededeling bevat maatregelen om de Europese weerbaarheid op het gebied van cyberbeveiliging te versterken en een concurrerende en innovatieve cyberbeveiligingsbranche in Europa te bevorderen, zoals aangekondigd in de cyberbeveiligingsstrategie en de strategie voor de digitale eengemaakte markt.

| 2.2. | De door de Commissie voorgestelde maatregelen hebben daarom een hefboomeffect op de bepalingen in de NIB-richtlijn ter versterking van de samenwerking op het gebied van cyberbeveiliging, het uitwisselen van informatie, opleidingen en de organisatie van de beveiliging in de EU. De Commissie zal verder eind 2017 haar evaluatie van het Enisa afronden en bekijken of het mandaat van het Enisa moet worden gewijzigd of uitgebreid. |
| --- | --- |

2.2.

De door de Commissie voorgestelde maatregelen hebben daarom een hefboomeffect op de bepalingen in de NIB-richtlijn ter versterking van de samenwerking op het gebied van cyberbeveiliging, het uitwisselen van informatie, opleidingen en de organisatie van de beveiliging in de EU. De Commissie zal verder eind 2017 haar evaluatie van het Enisa afronden en bekijken of het mandaat van het Enisa moet worden gewijzigd of uitgebreid.

| 2.2.1. | De Commissie creëert in nauwe samenwerking met de lidstaten, het Enisa, de EDEO en andere betrokken EU-organen een opleidingsplatform op het gebied van cyberbeveiliging. |
| --- | --- |

2.2.1.

De Commissie creëert in nauwe samenwerking met de lidstaten, het Enisa, de EDEO en andere betrokken EU-organen een opleidingsplatform op het gebied van cyberbeveiliging.

| 2.2.2. | De Commissie pleit voor een aantal maatregelen om sectoroverschrijdende afhankelijkheden aan te pakken en de weerbaarheid van vitale openbare netwerkinfrastructuur te vergroten, onder meer door middel van nieuw op te zetten sectorale activiteitencentra voor de informatiemaatschappij (ISAC’s) en hun samenwerking met CSIRT’s. Daarnaast bepleit de Commissie dat de nationale autoriteiten de CSIRT’s kunnen verzoeken regelmatige controles van belangrijke netwerkinfrastructuur uit te voeren. |
| --- | --- |

2.2.2.

De Commissie pleit voor een aantal maatregelen om sectoroverschrijdende afhankelijkheden aan te pakken en de weerbaarheid van vitale openbare netwerkinfrastructuur te vergroten, onder meer door middel van nieuw op te zetten sectorale activiteitencentra voor de informatiemaatschappij (ISAC’s) en hun samenwerking met CSIRT’s. Daarnaast bepleit de Commissie dat de nationale autoriteiten de CSIRT’s kunnen verzoeken regelmatige controles van belangrijke netwerkinfrastructuur uit te voeren.

| 2.3. | De door de Europese Commissie voorgestelde maatregelen moeten ook meer steun genereren voor de groei en ontwikkeling van een sterke Europese cyberbeveiligingsbranche, in de vorm van opleidingen, investeringen, eisen voor de eengemaakte markt en een nieuw op te richten publiek-privaat partnerschap voor cyberveiligheid dat in de periode tot 2020 voor 1,8 miljard EUR aan investeringen moet zorgen. |
| --- | --- |

2.3.

De door de Europese Commissie voorgestelde maatregelen moeten ook meer steun genereren voor de groei en ontwikkeling van een sterke Europese cyberbeveiligingsbranche, in de vorm van opleidingen, investeringen, eisen voor de eengemaakte markt en een nieuw op te richten publiek-privaat partnerschap voor cyberveiligheid dat in de periode tot 2020 voor 1,8 miljard EUR aan investeringen moet zorgen.

| 2.3.1. | Zij pleit ook voor een Europees kader voor de veiligheidscertificering van ICT, dat eind 2017 moet worden ingediend, en voor het onderzoeken van de haalbaarheid en gevolgen van een „zacht” Europees kader voor een cyberbeveiligingslabel. |
| --- | --- |

2.3.1.

Zij pleit ook voor een Europees kader voor de veiligheidscertificering van ICT, dat eind 2017 moet worden ingediend, en voor het onderzoeken van de haalbaarheid en gevolgen van een „zacht” Europees kader voor een cyberbeveiligingslabel.

| 2.3.2. | Om voor meer investeringen in cyberbeveiliging te zorgen en het midden- en kleinbedrijf te ondersteunen zal de Commissie de bestaande financieringsmechanismen beter bekendmaken binnen de cyberbeveiligingsbranche; meer gebruikmaken van de EU-tools en -instrumenten om innovatieve mkb-bedrijven te ondersteunen bij het zoeken naar synergieën tussen de civiele en defensiepijler van de cyberveiligheidsmarkt (het Enterprise Europe Network en het Europees netwerk van defensiegerelateerde regio’s zullen regio’s bijvoorbeeld nieuwe kansen bieden voor grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van tweeërlei gebruik, met name op het vlak van cyberbeveiliging, en voor het mkb om deel te nemen aan bemiddelingsactiviteiten); onderzoeken hoe de toegang tot investeringen kan worden gefaciliteerd door middel van een specifiek investeringsplatform; en een platform creëren voor slimme specialisatie op het gebied van cyberbeveiliging ter ondersteuning van lidstaten en regio’s die willen investeren in de cyberbeveiliging (RIS3). |
| --- | --- |

2.3.2.

Om voor meer investeringen in cyberbeveiliging te zorgen en het midden- en kleinbedrijf te ondersteunen zal de Commissie de bestaande financieringsmechanismen beter bekendmaken binnen de cyberbeveiligingsbranche; meer gebruikmaken van de EU-tools en -instrumenten om innovatieve mkb-bedrijven te ondersteunen bij het zoeken naar synergieën tussen de civiele en defensiepijler van de cyberveiligheidsmarkt (het Enterprise Europe Network en het Europees netwerk van defensiegerelateerde regio’s zullen regio’s bijvoorbeeld nieuwe kansen bieden voor grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van tweeërlei gebruik, met name op het vlak van cyberbeveiliging, en voor het mkb om deel te nemen aan bemiddelingsactiviteiten); onderzoeken hoe de toegang tot investeringen kan worden gefaciliteerd door middel van een specifiek investeringsplatform; en een platform creëren voor slimme specialisatie op het gebied van cyberbeveiliging ter ondersteuning van lidstaten en regio’s die willen investeren in de cyberbeveiliging (RIS3).

| 2.3.3. | Om de Europese cyberbeveiligingsbranche te stimuleren en te voeden door innovatie zal de Commissie bovendien met het bedrijfsleven een contractueel publiek-privaat partnerschap (cPPP) voor cyberbeveiliging aangaan; in het kader van Horizon 2020 oproepen doen voor dit cPPP; en zorgen voor de coördinatie tussen het cPPP voor cyberbeveiliging, de Horizon 2020-instrumenten en de sectorale PPP’s. |
| --- | --- |

2.3.3.

Om de Europese cyberbeveiligingsbranche te stimuleren en te voeden door innovatie zal de Commissie bovendien met het bedrijfsleven een contractueel publiek-privaat partnerschap (cPPP) voor cyberbeveiliging aangaan; in het kader van Horizon 2020 oproepen doen voor dit cPPP; en zorgen voor de coördinatie tussen het cPPP voor cyberbeveiliging, de Horizon 2020-instrumenten en de sectorale PPP’s.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | De digitale economie genereert meer dan 20 % van de groei van het bbp in de EU en de meeste Europeanen doen jaarlijks online aankopen. Wij zijn afhankelijk van het internet en de daarmee verbonden digitale technologie voor onze basisdiensten op het gebied van energie, gezondheid, administratie en financiën. De vitale digitale infrastructuur en diensten die financieel en sociaal zo’n essentiële rol spelen in ons leven, worden echter in toenemende mate blootgesteld aan cybercriminaliteit en cyberaanvallen, die onze welvaart en de kwaliteit van ons bestaan bedreigen. |
| --- | --- |

3.1.

De digitale economie genereert meer dan 20 % van de groei van het bbp in de EU en de meeste Europeanen doen jaarlijks online aankopen. Wij zijn afhankelijk van het internet en de daarmee verbonden digitale technologie voor onze basisdiensten op het gebied van energie, gezondheid, administratie en financiën. De vitale digitale infrastructuur en diensten die financieel en sociaal zo’n essentiële rol spelen in ons leven, worden echter in toenemende mate blootgesteld aan cybercriminaliteit en cyberaanvallen, die onze welvaart en de kwaliteit van ons bestaan bedreigen.

| 3.2. | Veel persoonlijke informatie van alle burgers is momenteel in elektronische vorm opgeslagen door overheden en overheidsinstellingen. Goed informatiebeheer, goede cyberveiligheid en goede gegevensbescherming zijn dan ook van groot belang voor alle EU-burgers. Zij moeten ervan op aan kunnen dat hun persoonlijke informatie en privacy conform EU-richtlijnen en -verordeningen worden beschermd. Een en ander geldt met name voor gegevens over hun gezondheid, hun financiële en juridische situatie en andere informatie die voor identiteitsdiefstal kunnen worden gebruikt of op ongepaste wijze aan derden kunnen worden getoond. Het is van groot belang dat iedereen die in overheidsdienst werkt goed geschoold is in informatiebeheer, cyberveiligheid en gegevensbescherming. |
| --- | --- |

3.2.

Veel persoonlijke informatie van alle burgers is momenteel in elektronische vorm opgeslagen door overheden en overheidsinstellingen. Goed informatiebeheer, goede cyberveiligheid en goede gegevensbescherming zijn dan ook van groot belang voor alle EU-burgers. Zij moeten ervan op aan kunnen dat hun persoonlijke informatie en privacy conform EU-richtlijnen en -verordeningen worden beschermd. Een en ander geldt met name voor gegevens over hun gezondheid, hun financiële en juridische situatie en andere informatie die voor identiteitsdiefstal kunnen worden gebruikt of op ongepaste wijze aan derden kunnen worden getoond. Het is van groot belang dat iedereen die in overheidsdienst werkt goed geschoold is in informatiebeheer, cyberveiligheid en gegevensbescherming.

| 3.3. | Onderwijs over persoonlijke cyberveiligheid zou altijd deel moeten uitmaken van lesprogramma’s voor digitale vaardigheden. Een door de EU aangestuurd onderwijsprogramma kan minder actieve lidstaten tot steun zijn en er daarnaast voor zorgen dat de strategie goed wordt begrepen. Op die manier neemt de angst voor privacyschendingen af en stijgt het vertrouwen in de digitale economie. Bij de uitvoering van zo’n programma zouden consumentenverenigingen en organisaties van het maatschappelijk middenveld uit de hele EU, waaronder onderwijsinstellingen voor ouderen, moeten worden betrokken. |
| --- | --- |

3.3.

Onderwijs over persoonlijke cyberveiligheid zou altijd deel moeten uitmaken van lesprogramma’s voor digitale vaardigheden. Een door de EU aangestuurd onderwijsprogramma kan minder actieve lidstaten tot steun zijn en er daarnaast voor zorgen dat de strategie goed wordt begrepen. Op die manier neemt de angst voor privacyschendingen af en stijgt het vertrouwen in de digitale economie. Bij de uitvoering van zo’n programma zouden consumentenverenigingen en organisaties van het maatschappelijk middenveld uit de hele EU, waaronder onderwijsinstellingen voor ouderen, moeten worden betrokken.

| 3.4. | Elke lidstaat zou zijn organisaties voor industriële ontwikkeling in staat moeten stellen om het midden- en kleinbedrijf (mkb/kmo) te informeren, instrueren en ondersteunen op het gebied van cyberbeveiliging. Grote ondernemingen kunnen de noodzakelijke kennis gemakkelijk verwerven, maar kmo’s moeten daarbij worden geholpen. |
| --- | --- |

3.4.

Elke lidstaat zou zijn organisaties voor industriële ontwikkeling in staat moeten stellen om het midden- en kleinbedrijf (mkb/kmo) te informeren, instrueren en ondersteunen op het gebied van cyberbeveiliging. Grote ondernemingen kunnen de noodzakelijke kennis gemakkelijk verwerven, maar kmo’s moeten daarbij worden geholpen.

| 3.5. | Een objectieve maatstaf van de mate van weerbaarheid tegen bedreigingen van de cyberveiligheid in elke lidstaat zou goed van pas komen, omdat het dan mogelijk wordt om op basis van onderlinge vergelijkingen zwakke punten te verhelpen en voor verbeteringen te zorgen. Er zou wellicht naar het voorbeeld van het Capability Maturity Model (CMM) in de IT-sector een nationaal ontwikkelingsmodel en beoordelingssysteem voor cyberveiligheid kunnen worden opgezet waarmee de weerbaarheid van elke lidstaat tegen bedreigingen van de cyberveiligheid kan worden gemeten. |
| --- | --- |

3.5.

Een objectieve maatstaf van de mate van weerbaarheid tegen bedreigingen van de cyberveiligheid in elke lidstaat zou goed van pas komen, omdat het dan mogelijk wordt om op basis van onderlinge vergelijkingen zwakke punten te verhelpen en voor verbeteringen te zorgen. Er zou wellicht naar het voorbeeld van het Capability Maturity Model (CMM) in de IT-sector een nationaal ontwikkelingsmodel en beoordelingssysteem voor cyberveiligheid kunnen worden opgezet waarmee de weerbaarheid van elke lidstaat tegen bedreigingen van de cyberveiligheid kan worden gemeten.

| 3.6. | Een brede cyberveiligheidsstategie zou het volgende moeten omvatten:






  — | een krachtige leidinggevende rol van de EU, teneinde de beleidsmaatregelen, wetten en instanties te realiseren die moeten zorgen voor een hoog niveau van cyberveiligheid in de hele EU; |
| --- | --- | --- |

3.6.

Een brede cyberveiligheidsstategie zou het volgende moeten omvatten:

—

een krachtige leidinggevende rol van de EU, teneinde de beleidsmaatregelen, wetten en instanties te realiseren die moeten zorgen voor een hoog niveau van cyberveiligheid in de hele EU;

| — | cyberbeveiligingsmaatregelen die tegelijkertijd de individuele en collectieve veiligheid verbeteren en de privacy en andere grondrechten en vrijheden van de burgers respecteren; |
| --- | --- |

—

cyberbeveiligingsmaatregelen die tegelijkertijd de individuele en collectieve veiligheid verbeteren en de privacy en andere grondrechten en vrijheden van de burgers respecteren;

| — | een groot besef onder alle burgers van de risico’s van internetgebruik en stimulering van een proactieve houding t.a.v. de bescherming van hun eigen digitale apparaten, identiteiten, privacy en online verrichtingen; |
| --- | --- |

—

een groot besef onder alle burgers van de risico’s van internetgebruik en stimulering van een proactieve houding t.a.v. de bescherming van hun eigen digitale apparaten, identiteiten, privacy en online verrichtingen;

| — | alomvattend beleid van alle lidstaten om te waarborgen dat kritieke informatie-infrastructuur beveiligd en veerkrachtig is; |
| --- | --- |

—

alomvattend beleid van alle lidstaten om te waarborgen dat kritieke informatie-infrastructuur beveiligd en veerkrachtig is;

| — | deskundige en verantwoorde maatregelen van alle bedrijven om ervoor te zorgen dat hun ICT-systemen beveiligd en veerkrachtig zijn en om hun activiteiten en de belangen van hun klanten te beschermen; |
| --- | --- |

—

deskundige en verantwoorde maatregelen van alle bedrijven om ervoor te zorgen dat hun ICT-systemen beveiligd en veerkrachtig zijn en om hun activiteiten en de belangen van hun klanten te beschermen;

| — | een proactieve aanpak van internetaanbieders om hun klanten tegen cyberaanvallen te beschermen; |
| --- | --- |

—

een proactieve aanpak van internetaanbieders om hun klanten tegen cyberaanvallen te beschermen;

| — | hechte strategische en operationele partnerschappen op het vlak van cyberveiligheid in de EU tussen overheden, bedrijfsleven en burgers; |
| --- | --- |

—

hechte strategische en operationele partnerschappen op het vlak van cyberveiligheid in de EU tussen overheden, bedrijfsleven en burgers;

| — | een aanpak om ervoor te zorgen dat al bij het ontwerp van internettechnologieën en -diensten wordt gelet op cyberbeveiliging; |
| --- | --- |

—

een aanpak om ervoor te zorgen dat al bij het ontwerp van internettechnologieën en -diensten wordt gelet op cyberbeveiliging;

| — | adequate investeringen in kennis over cyberbeveiliging en de ontwikkeling van vaardigheden, zodat meer en meer werknemers op dit gebied deskundig worden; |
| --- | --- |

—

adequate investeringen in kennis over cyberbeveiliging en de ontwikkeling van vaardigheden, zodat meer en meer werknemers op dit gebied deskundig worden;

| — | goede technische cyberbeveiligingsnormen en toereikende investeringen in O&O&I om de ontwikkeling van een sterke cyberbeveiligingssector en oplossingen van wereldklasse te ondersteunen; |
| --- | --- |

—

goede technische cyberbeveiligingsnormen en toereikende investeringen in O&O&I om de ontwikkeling van een sterke cyberbeveiligingssector en oplossingen van wereldklasse te ondersteunen;

| — | actief internationaal engagement met derde landen om gezamenlijk mondiaal beleid en een aanpak van cyberveiligheidsdreigingen te ontwikkelen. |
| --- | --- |

—

actief internationaal engagement met derde landen om gezamenlijk mondiaal beleid en een aanpak van cyberveiligheidsdreigingen te ontwikkelen.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | In het verlengde van het in de NIB-richtlijn beschreven kader voor cyberveiligheidsbeleid en de aanvullende maatregelen die in de onderhavige mededeling staan zou de EU moeten overwegen om de versnipperde aanpak van cyberbeveiliging in de EU te verhelpen met de oprichting van een krachtige centrale instantie, naar het voorbeeld van het EASA of de onlangs in de VS opgerichte Federal Chief Information Security Officer (Cybersecurity National Action Plan, Witte Huis, 9 februari 2016), die toezicht moet houden op de uitvoering van cyberveiligheidsbeleid op EU-niveau en de inspanningen van de instanties die werkzaam zijn op dit gebied tot een geheel moet smeden. |
| --- | --- |

4.1.

In het verlengde van het in de NIB-richtlijn beschreven kader voor cyberveiligheidsbeleid en de aanvullende maatregelen die in de onderhavige mededeling staan zou de EU moeten overwegen om de versnipperde aanpak van cyberbeveiliging in de EU te verhelpen met de oprichting van een krachtige centrale instantie, naar het voorbeeld van het EASA of de onlangs in de VS opgerichte Federal Chief Information Security Officer (Cybersecurity National Action Plan, Witte Huis, 9 februari 2016), die toezicht moet houden op de uitvoering van cyberveiligheidsbeleid op EU-niveau en de inspanningen van de instanties die werkzaam zijn op dit gebied tot een geheel moet smeden.

| 4.2. | Het Enisa heeft door de jaren heen een indrukwekkende deskundigheid opgebouwd, waardoor het een des te grotere bijdrage zal kunnen leveren aan Europa’s cyberveiligheid en weerbaarheid tegen cyberaanvallen. Het takenpakket van het Enisa zou moeten worden uitgebreid om het risicobewustzijn en de reactiecapaciteit effectiever te verbeteren. Gezien de veranderingen die zich op het gebied van cyberveiligheid hebben voltrokken sinds de oprichting van het Enisa is het tijd voor een herziening van zijn takenpakket. Misschien zou het, met de NIB-richtlijn als uitgangspunt, in zijn operationele rol meer kunnen gaan betekenen voor de EU, de lidstaten, burgers en bedrijven door voor synergie te zorgen tussen zijn eigen kennis en kunde en de activiteiten van andere EU- en nationale instellingen, zoals het EU-CERT, het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit en het Europees Defensieagentschap. Het Enisa zou ook meer verantwoordelijkheid moeten krijgen voor voorlichting over cyberveiligheid en speciale bewustmakingsprogramma’s voor burgers en kleine en middelgrote ondernemingen moeten opzetten. |
| --- | --- |

4.2.

Het Enisa heeft door de jaren heen een indrukwekkende deskundigheid opgebouwd, waardoor het een des te grotere bijdrage zal kunnen leveren aan Europa’s cyberveiligheid en weerbaarheid tegen cyberaanvallen. Het takenpakket van het Enisa zou moeten worden uitgebreid om het risicobewustzijn en de reactiecapaciteit effectiever te verbeteren. Gezien de veranderingen die zich op het gebied van cyberveiligheid hebben voltrokken sinds de oprichting van het Enisa is het tijd voor een herziening van zijn takenpakket. Misschien zou het, met de NIB-richtlijn als uitgangspunt, in zijn operationele rol meer kunnen gaan betekenen voor de EU, de lidstaten, burgers en bedrijven door voor synergie te zorgen tussen zijn eigen kennis en kunde en de activiteiten van andere EU- en nationale instellingen, zoals het EU-CERT, het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit en het Europees Defensieagentschap. Het Enisa zou ook meer verantwoordelijkheid moeten krijgen voor voorlichting over cyberveiligheid en speciale bewustmakingsprogramma’s voor burgers en kleine en middelgrote ondernemingen moeten opzetten.

| 4.3. | Toen het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit (EC3) in 2013 werd opgericht had het een operationeel budget van 7 miljoen EUR, ofwel nog geen 10 % van het totale Europolbudget (memo 13/6 van de Europese Commissie van 9 januari 2012). In 2014 wees de directeur van EC3 erop dat zijn eenheid door bezuinigingen veel minder financiële armslag had en dat zij de razendsnel veranderende dreigingen op het gebied van de cybercriminaliteit maar met moeite kon bijhouden (Security Magazine, 1 november 2014). Europol zou daarom veel meer middelen moeten krijgen om cybercriminaliteit te bestrijden. De begroting van Europol voor 2016 bedraagt nog altijd slechts 100 miljoen EUR. (4) |
| --- | --- |

4.3.

Toen het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit (EC3) in 2013 werd opgericht had het een operationeel budget van 7 miljoen EUR, ofwel nog geen 10 % van het totale Europolbudget (memo 13/6 van de Europese Commissie van 9 januari 2012). In 2014 wees de directeur van EC3 erop dat zijn eenheid door bezuinigingen veel minder financiële armslag had en dat zij de razendsnel veranderende dreigingen op het gebied van de cybercriminaliteit maar met moeite kon bijhouden (Security Magazine, 1 november 2014). Europol zou daarom veel meer middelen moeten krijgen om cybercriminaliteit te bestrijden. De begroting van Europol voor 2016 bedraagt nog altijd slechts 100 miljoen EUR. (4)

| 4.4. | Het EESC is ingenomen met de bepalingen in de NIB-richtlijn en de in de mededeling voorgestelde maatregelen om de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van cyberveiligheid te verbeteren. Om de veiligheid van alle burgers te waarborgen en in de hele EU, waar informatiesystemen die deel uitmaken van de vitale infrastructuur vaak met elkaar verbonden zijn, een grote weerbaarheid tegen cyberaanvallen te bereiken moet met de op samenwerking gerichte maatregelen iets worden gedaan aan de groeiende kloof tussen de landen met de meest geavanceerde knowhow en landen met minder knowhow op het gebied van cyberveiligheid. |
| --- | --- |

4.4.

Het EESC is ingenomen met de bepalingen in de NIB-richtlijn en de in de mededeling voorgestelde maatregelen om de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van cyberveiligheid te verbeteren. Om de veiligheid van alle burgers te waarborgen en in de hele EU, waar informatiesystemen die deel uitmaken van de vitale infrastructuur vaak met elkaar verbonden zijn, een grote weerbaarheid tegen cyberaanvallen te bereiken moet met de op samenwerking gerichte maatregelen iets worden gedaan aan de groeiende kloof tussen de landen met de meest geavanceerde knowhow en landen met minder knowhow op het gebied van cyberveiligheid.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB L 194 van 19.7.2016, blz. 1.

1

(2)  JOIN(2013) 1.

2

(3)  PB C 97 van 28.4.2007, blz. 21.

3

PB C 175 van 28.7.2009, blz. 92.

PB C 255 van 22.9.2010, blz. 98.

PB C 54 van 19.2.2011, blz. 58.

PB C 107 van 6.4.2011, blz. 58.

PB C 229 van 31.7.2012, blz. 90.

PB C 218 van 23.7.2011, blz. 130.

PB C 24 van 28.1.2012, blz. 40.

PB C 229 van 31.7.2012, blz. 1.

PB C 351 van 15.11.2012, blz. 73.

PB C 76 van 14.3.2013, blz. 59.

PB C 271 van 19.9.2013, blz. 127.

PB C 271 van 19.9.2013, blz. 133.

PB C 451 van 16.12.2014, blz. 31.

(4)  PB C 113 van 30.3.2016, blz. 144.

4

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/129 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/129

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de versterking van de bilaterale handelsbetrekkingen tussen de EU en Turkije en de modernisering van de douane-unie

(2017/C 075/22)

Rapporteur:

Dimitris DIMITRIADIS

| Raadpleging | Europese Commissie, jaarlijkse brief 2016, 20.4.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Afdeling Externe Betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 252/4/7 |

Raadpleging

Europese Commissie, jaarlijkse brief 2016, 20.4.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Afdeling Externe Betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

16.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

252/4/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) meent dat moderne ontwikkelingen de huidige douane-unieovereenkomst (DU) achterhaald hebben en dat de partijen serieus moeten gaan onderhandelen over het versterken van de economische banden, door een nieuw soort handelsovereenkomst uit te werken die beantwoordt aan de huidige behoeften. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) meent dat moderne ontwikkelingen de huidige douane-unieovereenkomst (DU) achterhaald hebben en dat de partijen serieus moeten gaan onderhandelen over het versterken van de economische banden, door een nieuw soort handelsovereenkomst uit te werken die beantwoordt aan de huidige behoeften.

| 1.2. | Het EESC is nog steeds van mening dat Turkije een zeer belangrijk partner blijft en dat de politieke wil om het samenwerkingsniveau te verbreden aanwezig is, mits de fundamentele Europese waarden, het beginsel der democratie, de rechtsstaat en de grondrechten van de mens geëerbiedigd worden. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC is nog steeds van mening dat Turkije een zeer belangrijk partner blijft en dat de politieke wil om het samenwerkingsniveau te verbreden aanwezig is, mits de fundamentele Europese waarden, het beginsel der democratie, de rechtsstaat en de grondrechten van de mens geëerbiedigd worden.

| 1.3. | De procedure ten aanzien van de DU heeft kans van slagen hetzij door herziening van Besluit 1/95, hetzij met een nieuw besluit van de Associatieraad, hetzij tot slot met een nieuw protocol in de toetredingsovereenkomst. |
| --- | --- |

1.3.

De procedure ten aanzien van de DU heeft kans van slagen hetzij door herziening van Besluit 1/95, hetzij met een nieuw besluit van de Associatieraad, hetzij tot slot met een nieuw protocol in de toetredingsovereenkomst.

| 1.4. | Het EESC veroordeelt de poging tot staatsgreep van 15 juli, maar is zeer bezorgd over de reactie van de Turkse regering en de daaruit voortvloeiende ontwikkeling in de binnenlandse politiek, die veel verder gaat dan strafrechtelijke vervolging van de coupplegers, niet conform de rechtsstaat is en tegen de democratische beginselen indruist. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC veroordeelt de poging tot staatsgreep van 15 juli, maar is zeer bezorgd over de reactie van de Turkse regering en de daaruit voortvloeiende ontwikkeling in de binnenlandse politiek, die veel verder gaat dan strafrechtelijke vervolging van de coupplegers, niet conform de rechtsstaat is en tegen de democratische beginselen indruist.

| 1.5. | Het EESC eist dat Turkije als kandidaat-lidstaat voor toetreding de grondrechten van de mens beschermt en eerbiedigt, en de democratische normen en de rechtsstaat handhaaft. Het EESC veroordeelt de poging tot omverwerping van de democratisch verkozen regering van Turkije, maar spreekt zijn bezorgdheid uit over de reactie van de Turkse overheid en roept op tot de volledige naleving en tenuitvoerlegging van de mensenrechten zonder enige vorm van discriminatie, met name de vrijheid van meningsuiting en de bijzondere vorm hiervan, de persvrijheid, en volledig herstel van de rechtsstaat. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC eist dat Turkije als kandidaat-lidstaat voor toetreding de grondrechten van de mens beschermt en eerbiedigt, en de democratische normen en de rechtsstaat handhaaft. Het EESC veroordeelt de poging tot omverwerping van de democratisch verkozen regering van Turkije, maar spreekt zijn bezorgdheid uit over de reactie van de Turkse overheid en roept op tot de volledige naleving en tenuitvoerlegging van de mensenrechten zonder enige vorm van discriminatie, met name de vrijheid van meningsuiting en de bijzondere vorm hiervan, de persvrijheid, en volledig herstel van de rechtsstaat.

| 1.6. | Turkije moet concreet aantonen dat het vasthoudt aan het idee van een toetredende staat, dat het wettelijk en overeenkomstig de verdragen handhaaft door de onderhandelingen met de EU voort te zetten maar ook door het acquis communautaire en alle duidelijk reeds vooraf gestelde eisen strikt in acht te nemen, zoals deze tot dusver zijn overeengekomen. |
| --- | --- |

1.6.

Turkije moet concreet aantonen dat het vasthoudt aan het idee van een toetredende staat, dat het wettelijk en overeenkomstig de verdragen handhaaft door de onderhandelingen met de EU voort te zetten maar ook door het acquis communautaire en alle duidelijk reeds vooraf gestelde eisen strikt in acht te nemen, zoals deze tot dusver zijn overeengekomen.

| 1.7. | De nieuwe omstandigheden die de laatste jaren in de wereldhandel zijn ontstaan, hebben de EU in een nieuw tijdperk geloodst, van mondiale handelsovereenkomsten die gericht zijn op verbeterde bepalingen met betrekking tot tal van kwesties die de bevordering nastreven van moderne vormen van handel, maar ook de toepassing van Europese beginselen en het communautair acquis. De mededeling van de Commissie, „Trade 4 All”, dient het uitgangspunt te zijn van de onderhandelingen tussen de EU en Turkije. De recente veranderingen en goede praktijken, die toegepast zijn in diverse handelsovereenkomsten, hebben gezorgd voor veranderingen in de normen voor duurzaamheid, transparantie en betrokkenheid van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld bij internationale handelsovereenkomsten. |
| --- | --- |

1.7.

De nieuwe omstandigheden die de laatste jaren in de wereldhandel zijn ontstaan, hebben de EU in een nieuw tijdperk geloodst, van mondiale handelsovereenkomsten die gericht zijn op verbeterde bepalingen met betrekking tot tal van kwesties die de bevordering nastreven van moderne vormen van handel, maar ook de toepassing van Europese beginselen en het communautair acquis. De mededeling van de Commissie, „Trade 4 All”, dient het uitgangspunt te zijn van de onderhandelingen tussen de EU en Turkije. De recente veranderingen en goede praktijken, die toegepast zijn in diverse handelsovereenkomsten, hebben gezorgd voor veranderingen in de normen voor duurzaamheid, transparantie en betrokkenheid van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld bij internationale handelsovereenkomsten.

| 1.8. | Volgens het EESC dienen er eerst een effectbeoordeling en haalbaarheidsstudie te worden gemaakt, zowel ex ante als ex post, van de onderhandelingen om het effect te bepalen op het milieu, de economie en de samenleving. Bij deze procedures moeten de sociale partners en maatschappelijke organisaties worden betrokken. Het EESC meent dat de Commissie het veranderende sociaaleconomische klimaat in Turkije in elke fase van de onderhandelingen op de voet en omzichtig moet volgen. |
| --- | --- |

1.8.

Volgens het EESC dienen er eerst een effectbeoordeling en haalbaarheidsstudie te worden gemaakt, zowel ex ante als ex post, van de onderhandelingen om het effect te bepalen op het milieu, de economie en de samenleving. Bij deze procedures moeten de sociale partners en maatschappelijke organisaties worden betrokken. Het EESC meent dat de Commissie het veranderende sociaaleconomische klimaat in Turkije in elke fase van de onderhandelingen op de voet en omzichtig moet volgen.

| 1.9. | Het mag niet over het hoofd worden gezien dat de laatste twintig jaar sinds de inwerkingtreding van de DU het communautaire acquis nu ook terreinen omvat die voorheen niet eens aan regelgeving onderworpen waren. |
| --- | --- |

1.9.

Het mag niet over het hoofd worden gezien dat de laatste twintig jaar sinds de inwerkingtreding van de DU het communautaire acquis nu ook terreinen omvat die voorheen niet eens aan regelgeving onderworpen waren.

| 1.10. | Het EESC is van mening dat een nieuwe moderne DU geboden is en verwerpt scenario’s waarbij de huidige toestand wordt behouden of de overeenkomst in een regionale handelsovereenkomst wordt omgezet. De nieuwe overeenkomst zou nieuwe hoofdstukken moeten bevatten die recht doen aan de uitgebreide Uniewetgeving en -praktijk, aangezien deze voortdurend toeneemt en wordt aangepast, met moderne bepalingen om te voldoen aan de problematische praktijken die bij de tenuitvoerlegging van de DU met Turkije en ten aanzien van de voorwaarden vooraf aan het licht kwamen. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC is van mening dat een nieuwe moderne DU geboden is en verwerpt scenario’s waarbij de huidige toestand wordt behouden of de overeenkomst in een regionale handelsovereenkomst wordt omgezet. De nieuwe overeenkomst zou nieuwe hoofdstukken moeten bevatten die recht doen aan de uitgebreide Uniewetgeving en -praktijk, aangezien deze voortdurend toeneemt en wordt aangepast, met moderne bepalingen om te voldoen aan de problematische praktijken die bij de tenuitvoerlegging van de DU met Turkije en ten aanzien van de voorwaarden vooraf aan het licht kwamen.

| 1.11. | Het EESC is verder van oordeel dat de nieuwe onderhandelingen met name aandacht moeten schenken aan de onmiddellijke uitvoering van de vereiste radicale hervormingen van de Turkse wetgeving. |
| --- | --- |

1.11.

Het EESC is verder van oordeel dat de nieuwe onderhandelingen met name aandacht moeten schenken aan de onmiddellijke uitvoering van de vereiste radicale hervormingen van de Turkse wetgeving.

| 1.12. | Het EESC stelt voor dat de hierna genoemde gebieden worden opgenomen in het regelgevend kader van de nieuwe overeenkomst:






  — | landbouw (met alle vereisten, die hierna in het advies aan bod komen); |
| --- | --- | --- |

1.12.

Het EESC stelt voor dat de hierna genoemde gebieden worden opgenomen in het regelgevend kader van de nieuwe overeenkomst:

—

landbouw (met alle vereisten, die hierna in het advies aan bod komen);

| — | diensten; |
| --- | --- |

—

diensten;

| — | aanbestedingen; |
| --- | --- |

—

aanbestedingen;

| — | onbewerkte materialen en grondstoffen; |
| --- | --- |

—

onbewerkte materialen en grondstoffen;

| — | consumentenbescherming; |
| --- | --- |

—

consumentenbescherming;

| — | milieubescherming en duurzame ontwikkeling; |
| --- | --- |

—

milieubescherming en duurzame ontwikkeling;

| — | gelijkwaardigheid van regelingen t.a.v. diergeneeskundige, fytosanitaire en ziektebestrijdingsmaatregelen (SPS) en het voedselveiligheidsbeleid; |
| --- | --- |

—

gelijkwaardigheid van regelingen t.a.v. diergeneeskundige, fytosanitaire en ziektebestrijdingsmaatregelen (SPS) en het voedselveiligheidsbeleid;

| — | doeltreffende bescherming van de rechten van werknemers en van fatsoenlijke arbeid; |
| --- | --- |

—

doeltreffende bescherming van de rechten van werknemers en van fatsoenlijke arbeid;

| — | bescherming van gezondheid en veiligheid op de werkplek; |
| --- | --- |

—

bescherming van gezondheid en veiligheid op de werkplek;

| — | bevordering van de elektronische handel en de opstelling van een digitale agenda, die het vrije verkeer van digitale gegevens vastlegt; |
| --- | --- |

—

bevordering van de elektronische handel en de opstelling van een digitale agenda, die het vrije verkeer van digitale gegevens vastlegt;

| — | energiebeleid en energiezekerheid; |
| --- | --- |

—

energiebeleid en energiezekerheid;

| — | bevordering van innovatie en bescherming van intellectuele eigendom; |
| --- | --- |

—

bevordering van innovatie en bescherming van intellectuele eigendom;

| — | bestrijding van corruptie en witwassen van zwart geld; |
| --- | --- |

—

bestrijding van corruptie en witwassen van zwart geld;

| — | meer stimuli voor kleine en middelgrote ondernemingen; |
| --- | --- |

—

meer stimuli voor kleine en middelgrote ondernemingen;

| — | vereenvoudiging van administratieve procedures en terugdringen van administratieve uitgaven; |
| --- | --- |

—

vereenvoudiging van administratieve procedures en terugdringen van administratieve uitgaven;

| — | investeringen en modernisering van wetgeving inzake investeringen, gericht op bescherming van beleggers en tegelijk ook de uitwerking van een procedure voor onpartijdige geschillenbeslechting; |
| --- | --- |

—

investeringen en modernisering van wetgeving inzake investeringen, gericht op bescherming van beleggers en tegelijk ook de uitwerking van een procedure voor onpartijdige geschillenbeslechting;

| — | verbetering van de wijze van omzetting en opname van de Europese wetgeving in het Turkse rechtsstelsel; |
| --- | --- |

—

verbetering van de wijze van omzetting en opname van de Europese wetgeving in het Turkse rechtsstelsel;

| — | betere clausules, aansluitend op de inhoud van de herziene overeenkomst en clausules voor harmonisatie van het acquis van de Unie. |
| --- | --- |

—

betere clausules, aansluitend op de inhoud van de herziene overeenkomst en clausules voor harmonisatie van het acquis van de Unie.

| 1.13. | Wat de asymmetrie betreft van de handelsbetrekkingen van Turkije met derde landen waarmee de EU een nieuw soort handelsovereenkomsten afsluit, is het EESC van mening dat de desbetreffende clausule niet verder kan gaan dan een beleidsaansporing aan de partnerlanden van de EU, met verder de mogelijkheid van goede bemiddelingsdiensten namens de Commissie. |
| --- | --- |

1.13.

Wat de asymmetrie betreft van de handelsbetrekkingen van Turkije met derde landen waarmee de EU een nieuw soort handelsovereenkomsten afsluit, is het EESC van mening dat de desbetreffende clausule niet verder kan gaan dan een beleidsaansporing aan de partnerlanden van de EU, met verder de mogelijkheid van goede bemiddelingsdiensten namens de Commissie.

| 1.14. | Volgens het EESC dient elke vorm van handelsovereenkomst tussen de EU en Turkije daadwerkelijke raadpleging en deelname van de sociale partners te omvatten (werkgevers en werknemers), alsook van de organisaties van het maatschappelijk middenveld, in zowel de onderhandelings- als de uitvoeringsfase. |
| --- | --- |

1.14.

Volgens het EESC dient elke vorm van handelsovereenkomst tussen de EU en Turkije daadwerkelijke raadpleging en deelname van de sociale partners te omvatten (werkgevers en werknemers), alsook van de organisaties van het maatschappelijk middenveld, in zowel de onderhandelings- als de uitvoeringsfase.

2.   Handelsbetrekkingen EU-Turkije

| 2.1. | In 1959 diende Turkije een aanvraag in om geassocieerd lid te worden van de toenmalige Europese Economische Gemeenschap (EEG), thans de Europese Unie (EU). In 1963 werd de Associatieovereenkomst (1) ondertekend, waarbij ook in de oprichting van een DU tussen de EEG en Turkije werd voorzien. |
| --- | --- |

2.1.

In 1959 diende Turkije een aanvraag in om geassocieerd lid te worden van de toenmalige Europese Economische Gemeenschap (EEG), thans de Europese Unie (EU). In 1963 werd de Associatieovereenkomst (1) ondertekend, waarbij ook in de oprichting van een DU tussen de EEG en Turkije werd voorzien.

| 2.2. | Als gevolg daarvan werd in 1970 een Aanvullend Protocol opgesteld waarmee tarieven en quota voor goederen werden afgeschaft en een verdere stap in de richting van een DU werd gezet. De DU werd volledig ontplooid in 1995 (2) en zorgde voor de afschaffing van de handelsbelemmeringen. In datzelfde jaar werd ook een vrijhandelsovereenkomst
   (3) met de EGKS ondertekend, die betrekking had op kolen en staal. |
| --- | --- |

2.2.

Als gevolg daarvan werd in 1970 een Aanvullend Protocol opgesteld waarmee tarieven en quota voor goederen werden afgeschaft en een verdere stap in de richting van een DU werd gezet. De DU werd volledig ontplooid in 1995 (2) en zorgde voor de afschaffing van de handelsbelemmeringen. In datzelfde jaar werd ook een vrijhandelsovereenkomst
   (3) met de EGKS ondertekend, die betrekking had op kolen en staal.

| 2.3. | Turkije werd ook gevraagd om het gemeenschappelijk buitentarief van de EU (4) voor invoer uit derde landen en alle reeds bestaande en toekomstige preferentiële overeenkomsten goed te keuren. |
| --- | --- |

2.3.

Turkije werd ook gevraagd om het gemeenschappelijk buitentarief van de EU (4) voor invoer uit derde landen en alle reeds bestaande en toekomstige preferentiële overeenkomsten goed te keuren.

| 2.4. | De DU was een baanbrekend en origineel concept op dat moment en bood een goede gelegenheid om de bilaterale betrekkingen te verdiepen, aangezien zij een van de eerste overeenkomsten was met een derde land die ook betrekking had op harmonisering van de wetgeving met dat derde land. |
| --- | --- |

2.4.

De DU was een baanbrekend en origineel concept op dat moment en bood een goede gelegenheid om de bilaterale betrekkingen te verdiepen, aangezien zij een van de eerste overeenkomsten was met een derde land die ook betrekking had op harmonisering van de wetgeving met dat derde land.

| 2.5. | In 1997 stelde de EU een parallel proces in op basis van artikelen 2 en 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, na het associatieverzoek van Turkije in 1987. |
| --- | --- |

2.5.

In 1997 stelde de EU een parallel proces in op basis van artikelen 2 en 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, na het associatieverzoek van Turkije in 1987.

| 2.6. | In 2005 werden toetredingsonderhandelingen getart over een totaal van 35 hoofdstukken: 34 hoofdstukken van het Europese acquis en één hoofdstuk met andere kwesties. |
| --- | --- |

2.6.

In 2005 werden toetredingsonderhandelingen getart over een totaal van 35 hoofdstukken: 34 hoofdstukken van het Europese acquis en één hoofdstuk met andere kwesties.

| 2.7. | Gevolg gevend aan de verzoeken van belanghebbenden staat het EESC positief tegenover de vrijhandelsovereenkomst voor kolen en staal, die gehandhaafd moet worden, maar wijst het erop dat de DU hervormd moet worden om de modernisering van de handelsbetrekkingen gestalte te geven. |
| --- | --- |

2.7.

Gevolg gevend aan de verzoeken van belanghebbenden staat het EESC positief tegenover de vrijhandelsovereenkomst voor kolen en staal, die gehandhaafd moet worden, maar wijst het erop dat de DU hervormd moet worden om de modernisering van de handelsbetrekkingen gestalte te geven.

3.   Politieke situatie in Turkije na 15 juli

| 3.1. | De situatie in Turkije na de poging tot staatsgreep van 15 juli, die het EESC uitdrukkelijk veroordeelt, is zeer zorgwekkend. Het optreden van de autoriteiten tegen verdachte coupplegers, maar ook tegen niet hierbij betrokken partijen en maatschappelijke actoren, alsook niet regeringsgezinde pers en media is met Europese normen onverenigbaar en zet de onderhandelingen tussen Turkije en de EU onder druk. |
| --- | --- |

3.1.

De situatie in Turkije na de poging tot staatsgreep van 15 juli, die het EESC uitdrukkelijk veroordeelt, is zeer zorgwekkend. Het optreden van de autoriteiten tegen verdachte coupplegers, maar ook tegen niet hierbij betrokken partijen en maatschappelijke actoren, alsook niet regeringsgezinde pers en media is met Europese normen onverenigbaar en zet de onderhandelingen tussen Turkije en de EU onder druk.

| 3.2. | Na de gebeurtenissen van 15 juli is het officiële standpunt van Ankara verhard en hebben de Turkse partners onmiddellijke toezeggingen geëist van de EU, die in vele gevallen tot dusver besluiteloosheid heeft getoond alsook een gebrek aan politieke wil en beleidsaansturing, in tegenstelling tot het gebrek aan Turkse zijde, aan de vereiste goede wil voor het toepassen van de overeengekomen documenten (bijv. het Protocol van Ankara enz.), feit dat het scheppen van het vereiste klimaat van begrip verder bemoeilijkt. |
| --- | --- |

3.2.

Na de gebeurtenissen van 15 juli is het officiële standpunt van Ankara verhard en hebben de Turkse partners onmiddellijke toezeggingen geëist van de EU, die in vele gevallen tot dusver besluiteloosheid heeft getoond alsook een gebrek aan politieke wil en beleidsaansturing, in tegenstelling tot het gebrek aan Turkse zijde, aan de vereiste goede wil voor het toepassen van de overeengekomen documenten (bijv. het Protocol van Ankara enz.), feit dat het scheppen van het vereiste klimaat van begrip verder bemoeilijkt.

| 3.3. | Het EESC volgt en zal de gebeurtenissen in de nasleep van de staatsgreep blijven volgen met grote aandacht en bezorgdheid; het beschouwt de opening van onderhandelingen voor een DU en voor uitbreiding van de handelsbetrekkingen als een kans op een begin van normalisering van de betrekkingen tussen de EU en Turkije, maar ook op herstel van de beproefde Turkse economie. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC volgt en zal de gebeurtenissen in de nasleep van de staatsgreep blijven volgen met grote aandacht en bezorgdheid; het beschouwt de opening van onderhandelingen voor een DU en voor uitbreiding van de handelsbetrekkingen als een kans op een begin van normalisering van de betrekkingen tussen de EU en Turkije, maar ook op herstel van de beproefde Turkse economie.

| 3.4. | In deze moeilijke tijden heeft Turkije er derhalve zelf alle belang bij om zich op lange termijn te verbinden tot een op zowel economisch als politiek vlak zeer ingrijpend hervormingsprogramma. |
| --- | --- |

3.4.

In deze moeilijke tijden heeft Turkije er derhalve zelf alle belang bij om zich op lange termijn te verbinden tot een op zowel economisch als politiek vlak zeer ingrijpend hervormingsprogramma.

4.   De Turkse economie

| 4.1. | Turkije realiseerde in 2015, uitgedrukt in koopkrachtpariteit, een indrukwekkend bruto binnenlands product (bbp in KKP) van 1,576 biljoen dollar (schatting 2015) en staat daarmee op de 18e plaats in de wereldwijde economische ranglijst. De groeiverwachting voor het land is gedaald naar een nog steeds bevredigende 3,8 % in 2015. Daarmee staat het wereldwijd op de 102e plaats. De staatsschuld is gedaald naar een matige 33,1 % van het bbp, terwijl de inflatie met ongeveer 7,7 % in 2015 (5) nog altijd hoog ligt. |
| --- | --- |

4.1.

Turkije realiseerde in 2015, uitgedrukt in koopkrachtpariteit, een indrukwekkend bruto binnenlands product (bbp in KKP) van 1,576 biljoen dollar (schatting 2015) en staat daarmee op de 18e plaats in de wereldwijde economische ranglijst. De groeiverwachting voor het land is gedaald naar een nog steeds bevredigende 3,8 % in 2015. Daarmee staat het wereldwijd op de 102e plaats. De staatsschuld is gedaald naar een matige 33,1 % van het bbp, terwijl de inflatie met ongeveer 7,7 % in 2015 (5) nog altijd hoog ligt.

| 4.2. | De Turkse economie werd is de laatste jaren omgevormd van een traditionele landbouweconomie naar een op diensten, toerisme en uitvoer gerichte verwerkende industrie. Dit is mede toe te schrijven aan de DU, die belangrijke kansen bood die meteen werden benut dankzij de invoering van een nieuw juridisch kader en door de invoering van EU-normen. |
| --- | --- |

4.2.

De Turkse economie werd is de laatste jaren omgevormd van een traditionele landbouweconomie naar een op diensten, toerisme en uitvoer gerichte verwerkende industrie. Dit is mede toe te schrijven aan de DU, die belangrijke kansen bood die meteen werden benut dankzij de invoering van een nieuw juridisch kader en door de invoering van EU-normen.

| 4.3. | Sinds 2012 is het groeitempo evenwel afgenomen door de verlaging van de directe buitenlandse investeringen, maar ook door de politieke en sociale ontwikkelingen, die vaak een rem zetten op de economische groei en een bron van onzekerheid zijn. In de periode 2013-2016, naarmate het land probeerde om een belangrijkere rol te spelen in de regio, werd het vertrouwen uitgehold door politieke onrust, geopolitieke verschuivingen, beschuldigingen van corruptie en spanningen met de buurlanden. Dit had een negatief effect op de economie en overschaduwde de nooit eerder geziene vooruitgang in de Turkse economie, die vanwege het tekort op de lopende rekening gevoelig is voor wisselkoers- en marktschommelingen. Hierdoor werd de instroom van investeringen ontmoedigd en verzwakt. Kort na de staatsgreep werd de economie opnieuw getroffen door een grotere recessie en een scherpe daling van het toerisme. |
| --- | --- |

4.3.

Sinds 2012 is het groeitempo evenwel afgenomen door de verlaging van de directe buitenlandse investeringen, maar ook door de politieke en sociale ontwikkelingen, die vaak een rem zetten op de economische groei en een bron van onzekerheid zijn. In de periode 2013-2016, naarmate het land probeerde om een belangrijkere rol te spelen in de regio, werd het vertrouwen uitgehold door politieke onrust, geopolitieke verschuivingen, beschuldigingen van corruptie en spanningen met de buurlanden. Dit had een negatief effect op de economie en overschaduwde de nooit eerder geziene vooruitgang in de Turkse economie, die vanwege het tekort op de lopende rekening gevoelig is voor wisselkoers- en marktschommelingen. Hierdoor werd de instroom van investeringen ontmoedigd en verzwakt. Kort na de staatsgreep werd de economie opnieuw getroffen door een grotere recessie en een scherpe daling van het toerisme.

| 4.4. | Door de verontrustende politieke ontwikkelingen, die rechtstreekse gevolgen hadden op economisch gebied, kreeg Turkije klappen wat zowel het vertrouwen van de markt in de stabiliteit, als de soliditeit van het financiële en investeringsklimaat (6) betreft, terwijl ook twijfels rijzen over het vermogen van de Turkse regering om de economie weer op het goede spoor te brengen nu haar geloofwaardigheid en de Turkse lira fors terrein verliezen (7). |
| --- | --- |

4.4.

Door de verontrustende politieke ontwikkelingen, die rechtstreekse gevolgen hadden op economisch gebied, kreeg Turkije klappen wat zowel het vertrouwen van de markt in de stabiliteit, als de soliditeit van het financiële en investeringsklimaat (6) betreft, terwijl ook twijfels rijzen over het vermogen van de Turkse regering om de economie weer op het goede spoor te brengen nu haar geloofwaardigheid en de Turkse lira fors terrein verliezen (7).

5.   Gevolgen van de DU voor de Turkse economie, tekortkomingen in de regelgeving en aspecten van de tenuitvoerlegging

| 5.1. | De voorspellingen over de DU bleken algemeen eerder pessimistisch en werden derhalve gelogenstraft door de werkelijkheid. Er was immers gezegd dat de stijging van het bbp in Turkije niet hoger zou zijn dan 1-1,5 %, wat weliswaar als aanzienlijk wordt beschouwd maar niet te vergelijken is met de daadwerkelijke stijging. |
| --- | --- |

5.1.

De voorspellingen over de DU bleken algemeen eerder pessimistisch en werden derhalve gelogenstraft door de werkelijkheid. Er was immers gezegd dat de stijging van het bbp in Turkije niet hoger zou zijn dan 1-1,5 %, wat weliswaar als aanzienlijk wordt beschouwd maar niet te vergelijken is met de daadwerkelijke stijging.

| 5.2. | De EU is de belangrijkste invoer- en uitvoerpartner van Turkije terwijl Turkije zelf op de 7e plaats staat van belangrijkste invoermarkten voor de EU en op de 5e plaats wat betreft de uitvoermarkten. Turkije exporteert vooral machines en transportmaterieel naar de EU, gevolgd door industrieproducten. De Europese uitvoer naar Turkije wordt gedomineerd door machines en transportmaterieel, chemische producten en industrieproducten. |
| --- | --- |

5.2.

De EU is de belangrijkste invoer- en uitvoerpartner van Turkije terwijl Turkije zelf op de 7e plaats staat van belangrijkste invoermarkten voor de EU en op de 5e plaats wat betreft de uitvoermarkten. Turkije exporteert vooral machines en transportmaterieel naar de EU, gevolgd door industrieproducten. De Europese uitvoer naar Turkije wordt gedomineerd door machines en transportmaterieel, chemische producten en industrieproducten.

| 5.3. | De handel met de EU steeg tussen 1995 en 2014 met 22 %. Er werd ook gesuggereerd dat de DU tot heel wat verlegging (8) van het handelsverkeer heeft geleid, maar dit is een onbeduidend element als wordt gekeken naar de totale omvang van het handelsverkeer (9). |
| --- | --- |

5.3.

De handel met de EU steeg tussen 1995 en 2014 met 22 %. Er werd ook gesuggereerd dat de DU tot heel wat verlegging (8) van het handelsverkeer heeft geleid, maar dit is een onbeduidend element als wordt gekeken naar de totale omvang van het handelsverkeer (9).

| 5.4. | In elk geval werd aldus de heffing door Turkije van rechten op industriële producten belemmerd en de invoering van oorsprongsregels voor de bilaterale handel overbodig gemaakt. |
| --- | --- |

5.4.

In elk geval werd aldus de heffing door Turkije van rechten op industriële producten belemmerd en de invoering van oorsprongsregels voor de bilaterale handel overbodig gemaakt.

| 5.5. | Sommige van de voornaamste inherente nadelen van de DU kunnen als volgt worden samengevat:






  — | de buitensporige en onnodige toepassing van handelsbeschermingsinstrumenten zoals compenserende, antidumping- en vrijwaringsmaatregelen die de bilaterale handel schaden (10); |
| --- | --- | --- |

5.5.

Sommige van de voornaamste inherente nadelen van de DU kunnen als volgt worden samengevat:

—

de buitensporige en onnodige toepassing van handelsbeschermingsinstrumenten zoals compenserende, antidumping- en vrijwaringsmaatregelen die de bilaterale handel schaden (10);

| — | het ontbreken van een doeltreffend nalevingsmechanisme en een procedure voor geschillenbeslechting verhinderen soms een doeltreffende overeenkomst voor de selectieve toepassing van de bestaande douane-unie en de vaststelling van indirecte discriminerende maatregelen ten nadele van Europese producten. De bestaande geschillenbeslechtingsprocedure is beperkt tot bepaalde geschillen (er is met name alleen voorzien in een bevoegdheid voor de geldigheidsduur van protectionistische maatregelen) (11) die onderzocht kunnen worden door de Associatieraad, een uitgesproken politiek orgaan dat met eenparigheid van stemmen beslist; |
| --- | --- |

—

het ontbreken van een doeltreffend nalevingsmechanisme en een procedure voor geschillenbeslechting verhinderen soms een doeltreffende overeenkomst voor de selectieve toepassing van de bestaande douane-unie en de vaststelling van indirecte discriminerende maatregelen ten nadele van Europese producten. De bestaande geschillenbeslechtingsprocedure is beperkt tot bepaalde geschillen (er is met name alleen voorzien in een bevoegdheid voor de geldigheidsduur van protectionistische maatregelen) (11) die onderzocht kunnen worden door de Associatieraad, een uitgesproken politiek orgaan dat met eenparigheid van stemmen beslist;

| — | de werkingssfeer van de DU, die beperkt is tot industriële producten, met inbegrip van industriële uitrusting voor verwerkte landbouwproducten die in de EU of Turkije zijn geproduceerd, die ook betrekking heeft op goederen die geheel of deels vervaardigd zijn van producten van oorsprong uit derde landen, mits deze zich in het vrije verkeer in de EU of in Turkije bevinden. Landbouwproducten staan met name voor 10 % en diensten voor 60 % van het bbp van Turkije; beide vallen evenwel buiten het toepassingsgebied; |
| --- | --- |

—

de werkingssfeer van de DU, die beperkt is tot industriële producten, met inbegrip van industriële uitrusting voor verwerkte landbouwproducten die in de EU of Turkije zijn geproduceerd, die ook betrekking heeft op goederen die geheel of deels vervaardigd zijn van producten van oorsprong uit derde landen, mits deze zich in het vrije verkeer in de EU of in Turkije bevinden. Landbouwproducten staan met name voor 10 % en diensten voor 60 % van het bbp van Turkije; beide vallen evenwel buiten het toepassingsgebied;

| — | problematisch is voorts de procedure voor harmonisering met de Uniewetgeving en de doeltreffendheid van de betreffende kennisgevingsmethode, met als gevolg dat de bedrijfswereld geconfronteerd wordt met wispelturigheid op wetgevingsgebied bij de invoer of uitvoer van dezelfde producten; de bedrijfswereld is zelf evenmin in staat deze wisselende wetgeving bij te houden via haar institutionele organen (kamers van koophandel, werkgeversorganisaties enz.) maar hetzelfde geldt ook voor de bevoegde autoriteiten (douane, exportagentschappen, organen voor markttoezicht) (12). |
| --- | --- |

—

problematisch is voorts de procedure voor harmonisering met de Uniewetgeving en de doeltreffendheid van de betreffende kennisgevingsmethode, met als gevolg dat de bedrijfswereld geconfronteerd wordt met wispelturigheid op wetgevingsgebied bij de invoer of uitvoer van dezelfde producten; de bedrijfswereld is zelf evenmin in staat deze wisselende wetgeving bij te houden via haar institutionele organen (kamers van koophandel, werkgeversorganisaties enz.) maar hetzelfde geldt ook voor de bevoegde autoriteiten (douane, exportagentschappen, organen voor markttoezicht) (12).

| 5.6. | Buiten de probleemgebieden in de normatieve context van de DU vloeien er ook problemen voort uit de gebrekkige tenuitvoerlegging ervan of door unilaterale beslissingen van Turkije met betrekking tot douane- en tarifaire praktijken die duidelijk indruisen tegen datgene wat overeengekomen is, maar ook uit de Turkse weigering om vrijhandel toe te staan met de Republiek Cyprus, een lidstaat van de EU, hetgeen zonneklaar in strijd is met het Gemeenschapsrecht en de handelsovereenkomsten tussen de EU en Turkije. |
| --- | --- |

5.6.

Buiten de probleemgebieden in de normatieve context van de DU vloeien er ook problemen voort uit de gebrekkige tenuitvoerlegging ervan of door unilaterale beslissingen van Turkije met betrekking tot douane- en tarifaire praktijken die duidelijk indruisen tegen datgene wat overeengekomen is, maar ook uit de Turkse weigering om vrijhandel toe te staan met de Republiek Cyprus, een lidstaat van de EU, hetgeen zonneklaar in strijd is met het Gemeenschapsrecht en de handelsovereenkomsten tussen de EU en Turkije.

| 5.7. | De huidige afstemming door Turkije op de regels van de interne markt van de EU is op sommige terreinen verbeterd, onder meer op het gebied van het vrije verkeer van goederen, concurrentiebeleid en overheidssteun, energie, economisch en monetair beleid, en ondernemings- en industriebeleid. Toch heeft de Commissie gewezen op het feit dat Turkije voorbijgaat aan een aantal belangrijke aspecten van de overeenkomst door op ruime schaal protectionistische maatregelen te treffen, in tegenstelling tot wat de DU bepaalt. |
| --- | --- |

5.7.

De huidige afstemming door Turkije op de regels van de interne markt van de EU is op sommige terreinen verbeterd, onder meer op het gebied van het vrije verkeer van goederen, concurrentiebeleid en overheidssteun, energie, economisch en monetair beleid, en ondernemings- en industriebeleid. Toch heeft de Commissie gewezen op het feit dat Turkije voorbijgaat aan een aantal belangrijke aspecten van de overeenkomst door op ruime schaal protectionistische maatregelen te treffen, in tegenstelling tot wat de DU bepaalt.

| 5.8. | Turkije past echter de wetgeving betreffende overheidssteun en het organiseren van controles niet correct toe en het lijkt ook weigerachtig om volledig vrij verkeer van goederen toe te laten door verborgen beperkingen op te heffen. Tot slot liet het land ook na om doeltreffende maatregelen ter bestrijding van schendingen van intellectuele-eigendomsrechten goed te keuren en toe te passen. |
| --- | --- |

5.8.

Turkije past echter de wetgeving betreffende overheidssteun en het organiseren van controles niet correct toe en het lijkt ook weigerachtig om volledig vrij verkeer van goederen toe te laten door verborgen beperkingen op te heffen. Tot slot liet het land ook na om doeltreffende maatregelen ter bestrijding van schendingen van intellectuele-eigendomsrechten goed te keuren en toe te passen.

| 5.9. | Als we kijken naar de algemene voordelen, is de grootste bijdrage van de DU het feit dat ze werd gebruikt als middel om economische hervormingen te bewerkstelligen die hebben bijgedragen tot de integratie van Turkije in de internationale markten. Ze heeft ook geholpen om de geloofwaardigheid van het land te herstellen en de maatregelen kracht bijgezet om de inflatie te beteugelen en de koers van de Turkse lire te stabiliseren. |
| --- | --- |

5.9.

Als we kijken naar de algemene voordelen, is de grootste bijdrage van de DU het feit dat ze werd gebruikt als middel om economische hervormingen te bewerkstelligen die hebben bijgedragen tot de integratie van Turkije in de internationale markten. Ze heeft ook geholpen om de geloofwaardigheid van het land te herstellen en de maatregelen kracht bijgezet om de inflatie te beteugelen en de koers van de Turkse lire te stabiliseren.

| 5.10. | Snel verliep eveneens de modernisering van de Turkse handel; tevens nam de mededinging tussen de Turkse producenten en handelaars toe, die via de Europese markt toegang kregen tot een vruchtbaarder en veeleisender mondiaal handelsstelsel. |
| --- | --- |

5.10.

Snel verliep eveneens de modernisering van de Turkse handel; tevens nam de mededinging tussen de Turkse producenten en handelaars toe, die via de Europese markt toegang kregen tot een vruchtbaarder en veeleisender mondiaal handelsstelsel.

6.   Vergelijking van de douane-unie en recente vrijhandelsovereenkomsten

| 6.1. | De komende jaren zal er een nieuw economisch tijdperk aanbreken waarbij een aantal regelgevende initiatieven op internationaal niveau zullen worden uitgestippeld en toegepast, die ook van invloed zullen zijn op de economische betrekkingen tussen de EU en Turkije en die de modernisering van de DU noodzakelijk maken. Terzelfder tijd doet de EU er alles aan om de externe economische betrekkingen met derde landen te stimuleren en zo de levensstandaard en het welvaartsniveau te verbeteren. TTIP, het Trans-Atlantisch Partnerschap voor handel en investeringen, de brede economische en handelsovereenkomst met Canada (CETA) en de overeenkomst betreffende de handel in diensten (TiSA) zijn de belangrijkste initiatieven waar momenteel aan wordt gewerkt, naast de onderhandelingen over het handelsakkoord met Japan
   (13). |
| --- | --- |

6.1.

De komende jaren zal er een nieuw economisch tijdperk aanbreken waarbij een aantal regelgevende initiatieven op internationaal niveau zullen worden uitgestippeld en toegepast, die ook van invloed zullen zijn op de economische betrekkingen tussen de EU en Turkije en die de modernisering van de DU noodzakelijk maken. Terzelfder tijd doet de EU er alles aan om de externe economische betrekkingen met derde landen te stimuleren en zo de levensstandaard en het welvaartsniveau te verbeteren. TTIP, het Trans-Atlantisch Partnerschap voor handel en investeringen, de brede economische en handelsovereenkomst met Canada (CETA) en de overeenkomst betreffende de handel in diensten (TiSA) zijn de belangrijkste initiatieven waar momenteel aan wordt gewerkt, naast de onderhandelingen over het handelsakkoord met Japan
   (13).

| 6.2. | Door de nieuwe omstandigheden heeft de verouderde DU vanwege de inherente asymmetrie (14) de Turkse economie al in een nadelige positie gebracht, omdat zij Turkije toestaat pas met derde landen over handelsovereenkomsten te onderhandelen als de EU met hen nieuwe vrijhandelsovereenkomsten heeft voltooid en ondertekend. Zij geeft Turkije echter geen enkele mogelijkheid om tijdens de onderhandelingen invloed uit te oefenen. Anderzijds is de „Turkijeclausule” een politiek advies, dat derde landen niet verplicht om onderhandelingen aan te gaan, laat staan tot een overeenkomst te komen. En als het al tot een overeenkomst komt dan zal deze vertraging de Turkse ondernemingen in een nadelige concurrentiepositie brengen. |
| --- | --- |

6.2.

Door de nieuwe omstandigheden heeft de verouderde DU vanwege de inherente asymmetrie (14) de Turkse economie al in een nadelige positie gebracht, omdat zij Turkije toestaat pas met derde landen over handelsovereenkomsten te onderhandelen als de EU met hen nieuwe vrijhandelsovereenkomsten heeft voltooid en ondertekend. Zij geeft Turkije echter geen enkele mogelijkheid om tijdens de onderhandelingen invloed uit te oefenen. Anderzijds is de „Turkijeclausule” een politiek advies, dat derde landen niet verplicht om onderhandelingen aan te gaan, laat staan tot een overeenkomst te komen. En als het al tot een overeenkomst komt dan zal deze vertraging de Turkse ondernemingen in een nadelige concurrentiepositie brengen.

| 6.3. | Bovendien heeft Turkije verplicht het gemeenschappelijk buitentarief (GBT) goedgekeurd, waarmee het zich moet aanpassen aan de veranderingen, die meestal verlagingen zijn, die de EU invoert, met het oog op het sluiten van vrijhandelsovereenkomsten, zonder dat de Turkse producten dit voorrecht op andere markten genieten omdat er geen overeenkomst is. Dit heeft geleid tot een geleidelijke liberalisering van het buitentarief van Turkije. |
| --- | --- |

6.3.

Bovendien heeft Turkije verplicht het gemeenschappelijk buitentarief (GBT) goedgekeurd, waarmee het zich moet aanpassen aan de veranderingen, die meestal verlagingen zijn, die de EU invoert, met het oog op het sluiten van vrijhandelsovereenkomsten, zonder dat de Turkse producten dit voorrecht op andere markten genieten omdat er geen overeenkomst is. Dit heeft geleid tot een geleidelijke liberalisering van het buitentarief van Turkije.

| 6.4. | De eerder vermelde tekortkomingen in de architectuur van de DU zijn nu duidelijker aan het licht gekomen, ruim twintig jaar na de oprichting ervan. |
| --- | --- |

6.4.

De eerder vermelde tekortkomingen in de architectuur van de DU zijn nu duidelijker aan het licht gekomen, ruim twintig jaar na de oprichting ervan.

| 6.5. | In 2014 hadden van de 48 handelspartners van de EU er slechts 17 een overeenkomst met Turkije uitgewerkt, terwijl van de landen die een nieuw soort vrijhandelsovereenkomst hebben gesloten, alleen Zuid-Korea akkoord ging om een overeenkomst te sluiten met Turkije. Het land aanvaardde de uitnodiging in de „Turkijeclausule” van de vrijhandelsovereenkomst EU-Korea. |
| --- | --- |

6.5.

In 2014 hadden van de 48 handelspartners van de EU er slechts 17 een overeenkomst met Turkije uitgewerkt, terwijl van de landen die een nieuw soort vrijhandelsovereenkomst hebben gesloten, alleen Zuid-Korea akkoord ging om een overeenkomst te sluiten met Turkije. Het land aanvaardde de uitnodiging in de „Turkijeclausule” van de vrijhandelsovereenkomst EU-Korea.

7.   Versterking van de bilaterale handelsbetrekkingen

| 7.1. | De samenwerking tussen de EU en Turkije op economisch en politiek vlak is een voldoende en noodzakelijke voorwaarde om te komen tot stabilisatie in een bijzonder veranderlijke regio op de planeet, terwijl de modernisering van de DU een duidelijk positief signaal van samenwerking en stabiliteit kan geven. |
| --- | --- |

7.1.

De samenwerking tussen de EU en Turkije op economisch en politiek vlak is een voldoende en noodzakelijke voorwaarde om te komen tot stabilisatie in een bijzonder veranderlijke regio op de planeet, terwijl de modernisering van de DU een duidelijk positief signaal van samenwerking en stabiliteit kan geven.

| 7.2. | Alternatieve oplossingen voor de handels- en economische betrekkingen tussen de EU en Turkije zijn grondig besproken, met inbegrip van i) handhaving van de status quo, ii) vervanging of aanvulling van de DU met een regionale handelsovereenkomst, of iii) de modernisering van de DU. Het EESC is van mening dat de laatste oplossing het meest geschikt is voor de bevordering en verdieping van de bilaterale betrekkingen op basis van wederzijds voordeel. |
| --- | --- |

7.2.

Alternatieve oplossingen voor de handels- en economische betrekkingen tussen de EU en Turkije zijn grondig besproken, met inbegrip van i) handhaving van de status quo, ii) vervanging of aanvulling van de DU met een regionale handelsovereenkomst, of iii) de modernisering van de DU. Het EESC is van mening dat de laatste oplossing het meest geschikt is voor de bevordering en verdieping van de bilaterale betrekkingen op basis van wederzijds voordeel.

| 7.3. | Het scenario waarbij helemaal niet wordt opgetreden — ook gelet op het feit dat de toetredingsonderhandelingen heel wat tijd vergen, is geen realistisch alternatief omdat absoluut gekeken moet worden naar wat hierboven vermeld is en omdat het onbenut potentieel van de handelsbetrekkingen direct moet worden benut. |
| --- | --- |

7.3.

Het scenario waarbij helemaal niet wordt opgetreden — ook gelet op het feit dat de toetredingsonderhandelingen heel wat tijd vergen, is geen realistisch alternatief omdat absoluut gekeken moet worden naar wat hierboven vermeld is en omdat het onbenut potentieel van de handelsbetrekkingen direct moet worden benut.

8.   Hoofdpunten van de herziening

| 8.1. | In het kader van het nieuwe Europese handels- en investeringsbeleid dat in 2015 is gelanceerd met de Commissiemededeling „Handel voor iedereen” (15) is reeds duidelijk geworden dat de EU haar voortrekkersrol op handelsgebied te baat wil nemen om te reageren op de nieuwe uitdagingen van een geglobaliseerde markt en de behoeften van de moderne commerciële realiteit, teneinde de groei te stimuleren en bij te dragen aan institutionele veranderingen door hervormingsprioriteiten vast te stellen (16). |
| --- | --- |

8.1.

In het kader van het nieuwe Europese handels- en investeringsbeleid dat in 2015 is gelanceerd met de Commissiemededeling „Handel voor iedereen” (15) is reeds duidelijk geworden dat de EU haar voortrekkersrol op handelsgebied te baat wil nemen om te reageren op de nieuwe uitdagingen van een geglobaliseerde markt en de behoeften van de moderne commerciële realiteit, teneinde de groei te stimuleren en bij te dragen aan institutionele veranderingen door hervormingsprioriteiten vast te stellen (16).

| 8.2. | In dit verband is het begrijpelijk dat een nieuw handelsbeleid niet eendimensionaal maar meerlagig en complex zal zijn en moet ingrijpen op tal van actiegebieden om door verschillende doelgroepen zoals werknemers, consumenten en kleine en middelgrote ondernemingen als doeltreffend en voordelig te worden beschouwd. |
| --- | --- |

8.2.

In dit verband is het begrijpelijk dat een nieuw handelsbeleid niet eendimensionaal maar meerlagig en complex zal zijn en moet ingrijpen op tal van actiegebieden om door verschillende doelgroepen zoals werknemers, consumenten en kleine en middelgrote ondernemingen als doeltreffend en voordelig te worden beschouwd.

| 8.3. | Met name de opname van de Europese waarden in hetzelfde beginselkader is van groot belang nu duidelijk is dat de onderhandelingen over handels- en investeringsovereenkomsten niet alleen economisch van aard zijn maar een breder sociaal-economisch project vormen met een multidimensionaal en meerlagig hervormingskarakter. |
| --- | --- |

8.3.

Met name de opname van de Europese waarden in hetzelfde beginselkader is van groot belang nu duidelijk is dat de onderhandelingen over handels- en investeringsovereenkomsten niet alleen economisch van aard zijn maar een breder sociaal-economisch project vormen met een multidimensionaal en meerlagig hervormingskarakter.

| 8.4. | Zeker na de goedkeuring van de Overeenkomst van Parijs (COP21) door de EU en van de nieuwe doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s), die de Economische en Sociale Raad van de VN (17) heeft goedgekeurd, zijn duurzame ontwikkeling en milieubescherming een gelijkwaardig en onlosmakelijk onderdeel van die waarden. |
| --- | --- |

8.4.

Zeker na de goedkeuring van de Overeenkomst van Parijs (COP21) door de EU en van de nieuwe doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s), die de Economische en Sociale Raad van de VN (17) heeft goedgekeurd, zijn duurzame ontwikkeling en milieubescherming een gelijkwaardig en onlosmakelijk onderdeel van die waarden.

| 8.5. | Dit karakter komt uiteraard nog sterker tot uiting als de lidstaten waarmee wordt onderhandeld zich in toetredingsonderhandelingen bevinden, waarbij Turkije als het meest typische voorbeeld geldt. |
| --- | --- |

8.5.

Dit karakter komt uiteraard nog sterker tot uiting als de lidstaten waarmee wordt onderhandeld zich in toetredingsonderhandelingen bevinden, waarbij Turkije als het meest typische voorbeeld geldt.

| 8.6. | De herziening moet ook gebaseerd zijn op de internationale normen en internationale conventies voor de bescherming van de rechten van werknemers (18). |
| --- | --- |

8.6.

De herziening moet ook gebaseerd zijn op de internationale normen en internationale conventies voor de bescherming van de rechten van werknemers (18).

| 8.7. | Om die reden heeft de EU besloten drie belangrijke beginselen als leidraad te nemen, om het bovenstaande te waarborgen. Deze luiden als volgt:






  a) | doeltreffendheid: zodat rekening wordt gehouden met zowel de macro-economische behoeften (bijv. de economische toestand van Europese landen die in crisis verkeren) als de micro-economische behoeften (bijv. van kleine en middelgrote bedrijven) door te zorgen voor een zo groot mogelijk aanpassingsvermogen van nieuwe handelsondernemingen; |
| --- | --- | --- |

8.7.

Om die reden heeft de EU besloten drie belangrijke beginselen als leidraad te nemen, om het bovenstaande te waarborgen. Deze luiden als volgt:

a)

doeltreffendheid: zodat rekening wordt gehouden met zowel de macro-economische behoeften (bijv. de economische toestand van Europese landen die in crisis verkeren) als de micro-economische behoeften (bijv. van kleine en middelgrote bedrijven) door te zorgen voor een zo groot mogelijk aanpassingsvermogen van nieuwe handelsondernemingen;

| b) | transparantie: door te zorgen voor ruime publiciteit en deelname van zo veel mogelijk belanghebbenden aan de onderhandelingen; |
| --- | --- |

b)

transparantie: door te zorgen voor ruime publiciteit en deelname van zo veel mogelijk belanghebbenden aan de onderhandelingen;

| c) | Europese waarden en normen: een ontwikkeld begrip dat werd uitgebreid tot kwesties als de bescherming van de mensenrechten en fundamentele vrijheden (met inbegrip van de rechten van werknemers), duurzame ontwikkeling en de bestrijding van corruptie. |
| --- | --- |

c)

Europese waarden en normen: een ontwikkeld begrip dat werd uitgebreid tot kwesties als de bescherming van de mensenrechten en fundamentele vrijheden (met inbegrip van de rechten van werknemers), duurzame ontwikkeling en de bestrijding van corruptie.

| 8.8. | Inspanningen met het oog op convergentie met handelspartners moeten dan ook gepaard gaan met:






  1. | gedegen onderzoek naar bestaande mondiale waardeketens (MWK) en mondiale toeleveringsketens (MTK); |
| --- | --- | --- |

8.8.

Inspanningen met het oog op convergentie met handelspartners moeten dan ook gepaard gaan met:

1.

gedegen onderzoek naar bestaande mondiale waardeketens (MWK) en mondiale toeleveringsketens (MTK);

| 2. | moderne, handel en diensten bevorderende maatregelen, om in te spelen op de wereld van vandaag die gekenmerkt wordt door een gefragmenteerd productieproces via uitbesteding (outsourcing), offshore outsourcing van de productie (offshoring) en de oprichting van filialen (branching), |
| --- | --- |

2.

moderne, handel en diensten bevorderende maatregelen, om in te spelen op de wereld van vandaag die gekenmerkt wordt door een gefragmenteerd productieproces via uitbesteding (outsourcing), offshore outsourcing van de productie (offshoring) en de oprichting van filialen (branching),

| 3. | regelingen voor het faciliteren van de e-handel en mobiliteit en uiteraard uitgebreidere institutionele samenwerking, zowel in de fase van de onderhandelingen als in het stadium van de evaluatie en monitoring van de uitvoering van de overeenkomsten. |
| --- | --- |

3.

regelingen voor het faciliteren van de e-handel en mobiliteit en uiteraard uitgebreidere institutionele samenwerking, zowel in de fase van de onderhandelingen als in het stadium van de evaluatie en monitoring van de uitvoering van de overeenkomsten.

9.   De procedure voor het sluiten van de nieuwe overeenkomst en de inhoud ervan

| 9.1. | De werkingssfeer van de nieuwe overeenkomst moet met andere gebieden worden uitgebreid, zoals:






  a) | landbouw (met strikte toepassing van de Europese normen en traceerbaarheid van de producten, maar ook na onderzoek naar de gevolgen voor de Europese boeren in geval van liberalisering van de import), waarbij ook gekeken wordt naar de handhaving of invoering van tijdelijke beschermende maatregelen na de aanpassingsperiode als dit absoluut nodig wordt geacht ter bescherming van de Europese producenten; |
| --- | --- | --- |

9.1.

De werkingssfeer van de nieuwe overeenkomst moet met andere gebieden worden uitgebreid, zoals:

a)

landbouw (met strikte toepassing van de Europese normen en traceerbaarheid van de producten, maar ook na onderzoek naar de gevolgen voor de Europese boeren in geval van liberalisering van de import), waarbij ook gekeken wordt naar de handhaving of invoering van tijdelijke beschermende maatregelen na de aanpassingsperiode als dit absoluut nodig wordt geacht ter bescherming van de Europese producenten;

| b) | investeringen; |
| --- | --- |

b)

investeringen;

| c) | openbare aanbestedingen; |
| --- | --- |

c)

openbare aanbestedingen;

| d) | diensten; |
| --- | --- |

d)

diensten;

| e) | modernere gebieden zoals duurzame ontwikkeling, de bescherming van het milieu, de energiesector, maar ook grondstoffen en onbewerkte materialen enz.; |
| --- | --- |

e)

modernere gebieden zoals duurzame ontwikkeling, de bescherming van het milieu, de energiesector, maar ook grondstoffen en onbewerkte materialen enz.;

| f) | de bescherming van de intellectuele eigendom en octrooien, |
| --- | --- |

f)

de bescherming van de intellectuele eigendom en octrooien,

evenals bindende bepalingen inzake de onverwijlde omzetting en opname van de Europese wetgeving en bijzondere aandacht voor de verplichte beslechting van geschillen die voortvloeien uit de toepassing ervan via een mechanisme dat geen politiek besluit vergt om in werking te treden, anders dan tot dusverre het geval is, hetgeen in aanzienlijke mate elke essentiële oplossing van geschillen op transparante wijze bemoeilijkt.

| 9.2. | Van het grootste belang wordt voorts de koppeling geacht met de herziene marktgerichtheid van de EU, die van haar kant niet-onderhandelbare zaken aan de onderhandelingstafel ter sprake zal brengen zoals de democratisering en transparantie in de besluitvorming, op zowel transnationaal als nationaal niveau, alsmede de rol van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld in het openbare debat en het onderhandelingsproces, met het oog op een doeltreffender en meer burgervriendelijke uitvoering van de herziene overeenkomst. |
| --- | --- |

9.2.

Van het grootste belang wordt voorts de koppeling geacht met de herziene marktgerichtheid van de EU, die van haar kant niet-onderhandelbare zaken aan de onderhandelingstafel ter sprake zal brengen zoals de democratisering en transparantie in de besluitvorming, op zowel transnationaal als nationaal niveau, alsmede de rol van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld in het openbare debat en het onderhandelingsproces, met het oog op een doeltreffender en meer burgervriendelijke uitvoering van de herziene overeenkomst.

| 9.3. | De verbetering van de handelsbetrekkingen in de nieuwe overeenkomst voor de DU zou onder andere de volgende voordelen kunnen opleveren:






  — | inkomsten uit de liberalisering van de nieuwe gebieden in de regelgeving en toename van de buitenlandse rechtstreekse investeringen; |
| --- | --- | --- |

9.3.

De verbetering van de handelsbetrekkingen in de nieuwe overeenkomst voor de DU zou onder andere de volgende voordelen kunnen opleveren:

—

inkomsten uit de liberalisering van de nieuwe gebieden in de regelgeving en toename van de buitenlandse rechtstreekse investeringen;

| — | bilaterale liberalisering van overheidsopdrachten, met afschaffing van beperkingen voor buitenlanders die aan aanbestedingen willen deelnemen, zal de Europese bedrijven ten goede komen omdat zij samen goed zijn voor 7 % van het bbp van het land; |
| --- | --- |

—

bilaterale liberalisering van overheidsopdrachten, met afschaffing van beperkingen voor buitenlanders die aan aanbestedingen willen deelnemen, zal de Europese bedrijven ten goede komen omdat zij samen goed zijn voor 7 % van het bbp van het land;

| — | kansen voor de kleine en middelgrote ondernemingen, die bijdragen tot de versterking van de middeninkomens in Turkije, terwijl tegelijk arbeidsplaatsen ontstaan en de productiviteit toeneemt. |
| --- | --- |

—

kansen voor de kleine en middelgrote ondernemingen, die bijdragen tot de versterking van de middeninkomens in Turkije, terwijl tegelijk arbeidsplaatsen ontstaan en de productiviteit toeneemt.

| 9.4. | Het proces moet starten met onderhandelingen die onmiddellijk met de participatie van de sociale partners en maatschappelijke organisaties plaatsvinden, en moet verlopen volgens transparante procedures. |
| --- | --- |

9.4.

Het proces moet starten met onderhandelingen die onmiddellijk met de participatie van de sociale partners en maatschappelijke organisaties plaatsvinden, en moet verlopen volgens transparante procedures.

| 9.5. | Het EESC is ingenomen met de openbare raadpleging en stelt voor een betreffende studie van sociale en welzijnsindicatoren ook voor andere gebieden uit te voeren, zoals bijv. dat van de rechten van consumenten en werknemers. |
| --- | --- |

9.5.

Het EESC is ingenomen met de openbare raadpleging en stelt voor een betreffende studie van sociale en welzijnsindicatoren ook voor andere gebieden uit te voeren, zoals bijv. dat van de rechten van consumenten en werknemers.

| 9.6. | Het EESC is van mening dat vanaf het begin duidelijk moet worden gemaakt dat het proces deel uitmaakt van het bredere proces van toetredingsonderhandelingen en dat het niet louter een monolithische verdieping is van de commerciële samenwerking tussen de EU en Turkije; voorts moet er voor een succesvol verloop van de debatten ook sprake zijn van volledige harmonisatie van datgene wat tot dusver overeengekomen is. |
| --- | --- |

9.6.

Het EESC is van mening dat vanaf het begin duidelijk moet worden gemaakt dat het proces deel uitmaakt van het bredere proces van toetredingsonderhandelingen en dat het niet louter een monolithische verdieping is van de commerciële samenwerking tussen de EU en Turkije; voorts moet er voor een succesvol verloop van de debatten ook sprake zijn van volledige harmonisatie van datgene wat tot dusver overeengekomen is.

| 9.7. | Naast de bestaande problemen die in de nieuwe tekst van de overeenkomst moeten worden aangepakt, moet de tekst een grotere reikwijdte krijgen door een specifiek hoofdstuk betreffende de bescherming van het milieu, duurzame ontwikkeling en energiezekerheid en -samenwerking (zowel hernieuwbare als conventionele bronnen) toe te voegen. |
| --- | --- |

9.7.

Naast de bestaande problemen die in de nieuwe tekst van de overeenkomst moeten worden aangepakt, moet de tekst een grotere reikwijdte krijgen door een specifiek hoofdstuk betreffende de bescherming van het milieu, duurzame ontwikkeling en energiezekerheid en -samenwerking (zowel hernieuwbare als conventionele bronnen) toe te voegen.

| 9.8. | Volgens het EESC moet er ook een nieuw kader voor samenwerking op het gebied van investeringen met een hoog niveau van bescherming van investeerders tot stand worden gebracht, waarbij tegelijk ook wordt voorzien in een onpartijdige procedure voor geschillenbeslechting, teneinde de markten meer vertrouwen te geven in het vermogen van de economie om in de toekomst schokken van politieke aard op te vangen. Een dergelijk kader moet rekening houden met de bezwaren ten aanzien van de bescherming van investeerders (19). |
| --- | --- |

9.8.

Volgens het EESC moet er ook een nieuw kader voor samenwerking op het gebied van investeringen met een hoog niveau van bescherming van investeerders tot stand worden gebracht, waarbij tegelijk ook wordt voorzien in een onpartijdige procedure voor geschillenbeslechting, teneinde de markten meer vertrouwen te geven in het vermogen van de economie om in de toekomst schokken van politieke aard op te vangen. Een dergelijk kader moet rekening houden met de bezwaren ten aanzien van de bescherming van investeerders (19).

| 9.9. | De nieuwe overeenkomst zal tevens heel duidelijk moeten voorzien in een strikt kader om protectionistische en discriminerende maatregelen ten opzichte van buitenlandse producten alsook aanvullende of verborgen rechten tegen te gaan, zoals voorgeschreven door de herziene Europese handelswetgeving. De wetgeving voor de bestrijding van het witwassen van zwart geld, corruptie en de ondergrondse economie moet aangescherpt worden, evenals de toegenomen institutionele samenwerking voor de bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit. |
| --- | --- |

9.9.

De nieuwe overeenkomst zal tevens heel duidelijk moeten voorzien in een strikt kader om protectionistische en discriminerende maatregelen ten opzichte van buitenlandse producten alsook aanvullende of verborgen rechten tegen te gaan, zoals voorgeschreven door de herziene Europese handelswetgeving. De wetgeving voor de bestrijding van het witwassen van zwart geld, corruptie en de ondergrondse economie moet aangescherpt worden, evenals de toegenomen institutionele samenwerking voor de bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Economische Gemeenschap en Turkije en Aanvullend Protocol van 12 september 1963, (PB 217 van 29.12.1964): http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=CELEX%3A21964A1229%2801%29

1

(2)  Besluit nr. 1/95 van de Associatieraad EG-Turkije van 22 december 1995 inzake de tenuitvoerlegging van de slotfase van de douane-unie (96/142/EG).

2

(3)  Besluit 96/528/EGKS van de Commissie van 29 februari 1996 over de sluiting van een overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en Turkije betreffende de handel in producten waarop het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal van toepassing is (PB L 227 van 7.9.1996): http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:31996D0528&from=NL.

3

(4)  Gecombineerde nomenclatuur, gemeenschappelijk douanetarief en geïntegreerd tarief van de Europese Unie (Taric), Verordening (EEG) nr. 2658/87 van de Raad van 23 juli 1987 met betrekking tot de tarief- en statistieknomenclatuur en het gemeenschappelijk douanetarief (PB L 256 van 7.9.1987): http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=URISERV:l11003&from=NL.

4

(5)  Statistieken van het CIA Factbook en de World Bank Country Reports in combinatie met statistische gegevens van de Centrale Bank van de Turkse Republiek.

5

(6)  http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-26/lira-drops-most-among-emerging-peers-after-turkey-cut-to-junk

6

http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-21/turkish-assets-extend-selloff-after-s-p-cut-state-of-emergency

https://www.ft.com/content/779ef1f6-5b22-11e6-9f70-badea1b336d4

(7)  https://www.ft.com/content/5bbbcce4-83b2-11e6-a29c-6e7d9515ad15

7

http://www.forbes.com/forbes/welcome/?toURL=http://www.forbes.com/sites/dominicdudley/2016/07/18/turkeys-economy-could-slump-in-aftermath-of-failed-coup/&refURL=https://www.google.gr/&referrer=https://www.google.gr/

(8)  C.S.P. Magee, „Trade creation, trade diversion, and the general equilibrium effects of regional trade agreements: a study of the European Community-Turkey customs union”, Review of World Economics, mei 2016, volume 152, Issue 2, blz. 383-399.

8

Review of World Economics

(9)  „Evaluation of the EU-Turkey Customs Union”, verslag nr. 85830-TR, 28 maart 2014, beschikbaar op https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/financial_assistance/phare/evaluation/2014/20140403-evaluation-of-the-eu-turkey-customs-union.pdf

9

(10)  In Turkije zijn sinds 2013 dertien (13) handelsbeschermingsinstrumenten van kracht tegen EU-goederen. Meer informatie is te vinden op: http://ec.europa.eu/trade/policy/accessing-markets/trade-defence/actions-against-exports-from-the-eu/ (geraadpleegd op 30 mei 2016).

10

(11)  In tegenstelling tot de procedure voor geschillenbeslechting van de overeenkomst van Ankara die betrekking heeft op een breder spectrum van geschillen maar alleen met instemming van beide partijen kan worden gelanceerd.

11

(12)  Zie voetnoot 9.

12

(13)  Andere overeenkomsten zijn die met de Oost-Afrikaanse landen, Ecuador, Singapore, Vietnam en West-Afrika. Geen enkele van deze overeenkomsten — ook al zijn ze afgerond — is reeds in werking getreden.

13

Oost-Afrikaanse landen, Ecuador, Singapore, Vietnam

West-Afrika

(14)  Global Economics Dynamics Study, Turkey’s EU integration at a crossroads, What Consequences does the new EU trade policy have for economic relations between Turkey and Europe, and how can these be addressed?, Bertelsmann Stiftung, April 2016.

14

(15)  http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/october/tradoc_153846.pdf

15

(16)  EESC (J. Peel — rapporteur), advies over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s, Handel voor iedereen: naar een meer verantwoord handels- en investeringsbeleid — COM(2015) 497 final (PB C 264 van 20.7.2016, blz. 123).

16

(17)  Het pakket verplichtingen omvat voorts uiteraard het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering en het Kyotoprotocol. Voor de Overeenkomst van Parijs, zie FCCC/CP/2015/L.9, 2015.

17

(18)  Fundamentele arbeidsnormen van de IAO (ILO Core Labour standards), richtsnoeren van de OESO voor multinationals, VN-beginselen voor ondernemingen en mensenrechten.

18

(19)  Enkele van deze bezwaren zijn samengevat in paragraaf 8.8 van het EESC-advies „Het standpunt van het EESC inzake bepaalde belangrijke TTIP-kwesties” (PB C 487 van 28.12.2016, blz. 30).

19

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/138 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/138

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Waardig leven: van afhankelijkheid van steun tot zelfredzaamheid — Gedwongen ontheemding en ontwikkeling”

(COM(2016) 234 final)

(2017/C 075/23)

| Rapporteur: | Michael McLOUGHLIN |
| --- | --- |

Rapporteur:

Michael McLOUGHLIN

| Raadpleging | Europese Commissie, 21.6.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Externe Betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12.2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 203/0/1 |

Raadpleging

Europese Commissie, 21.6.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Externe Betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

16.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12.2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

203/0/1

1.   Conclusies en aanbevelingen

Waardig leven — Aanbevelingen

| 1.1. | Het Comité beschouwt de mededeling „Waardig leven” als een ambitieus en opportuun document dat aansluit bij de beste praktijken op het gebied van ontwikkeling en humanitaire bijstand. De Unie dient zich bewust te zijn van de uitdagingen die de verwezenlijking hiervan meebrengt. |
| --- | --- |

1.1.

Het Comité beschouwt de mededeling „Waardig leven” als een ambitieus en opportuun document dat aansluit bij de beste praktijken op het gebied van ontwikkeling en humanitaire bijstand. De Unie dient zich bewust te zijn van de uitdagingen die de verwezenlijking hiervan meebrengt.

| 1.2. | Het Comité is van mening dat de duidelijk omschreven geografische regio’s die een bron van gedwongen ontheemding vormen, de mogelijkheid bieden passende en gerichte oplossingen te ontwerpen en geïntegreerde antwoorden te waarborgen binnen de Europese Commissie en andere instellingen. |
| --- | --- |

1.2.

Het Comité is van mening dat de duidelijk omschreven geografische regio’s die een bron van gedwongen ontheemding vormen, de mogelijkheid bieden passende en gerichte oplossingen te ontwerpen en geïntegreerde antwoorden te waarborgen binnen de Europese Commissie en andere instellingen.

| 1.3. | Het Comité adviseert de Europese Dienst voor extern optreden („EDEO”) om samen met de lidstaten een politieke strategie op hoog niveau te ontwikkelen om een samenwerking aan te gaan met staten en internationale organisaties in verband met de mededeling „Waardig leven”, gezien een aantal van de belangrijke geopolitieke uitdagingen die hierin naar voren komen. |
| --- | --- |

1.3.

Het Comité adviseert de Europese Dienst voor extern optreden („EDEO”) om samen met de lidstaten een politieke strategie op hoog niveau te ontwikkelen om een samenwerking aan te gaan met staten en internationale organisaties in verband met de mededeling „Waardig leven”, gezien een aantal van de belangrijke geopolitieke uitdagingen die hierin naar voren komen.

| 1.4. | Het Comité adviseert om in aanvulling op de mededeling een specifieke aanpak te ontwikkelen voor belangrijke kwesties die vrouwen en jongeren raken, waarbij deze groepen moeten worden geraadpleegd en betrokken moeten worden bij de uitvoering daarvan. |
| --- | --- |

1.4.

Het Comité adviseert om in aanvulling op de mededeling een specifieke aanpak te ontwikkelen voor belangrijke kwesties die vrouwen en jongeren raken, waarbij deze groepen moeten worden geraadpleegd en betrokken moeten worden bij de uitvoering daarvan.

| 1.5. | Het Comité is van oordeel dat een op ontwikkeling gerichte aanpak met het huidige budget weliswaar behoorlijke resultaten kan opleveren, maar dat niet kan worden uitgesloten dat er aanvullende middelen nodig zullen zijn. |
| --- | --- |

1.5.

Het Comité is van oordeel dat een op ontwikkeling gerichte aanpak met het huidige budget weliswaar behoorlijke resultaten kan opleveren, maar dat niet kan worden uitgesloten dat er aanvullende middelen nodig zullen zijn.

| 1.6. | Het Comité steunt het voorstel dat maatschappelijke organisaties, eindgebruikers, ontwikkelingspartners en ngo’s betrokken moeten worden bij de uitvoering en de praktische verwezenlijking van de mededeling. |
| --- | --- |

1.6.

Het Comité steunt het voorstel dat maatschappelijke organisaties, eindgebruikers, ontwikkelingspartners en ngo’s betrokken moeten worden bij de uitvoering en de praktische verwezenlijking van de mededeling.

| 1.7. | Het Comité adviseert om de sociale en civiele overlegstructuren en -processen in de partner- en gastlanden te versterken en te verbeteren met het oog op de tenuitvoerlegging van de mededeling. |
| --- | --- |

1.7.

Het Comité adviseert om de sociale en civiele overlegstructuren en -processen in de partner- en gastlanden te versterken en te verbeteren met het oog op de tenuitvoerlegging van de mededeling.

| 1.8. | Het Comité adviseert om economische maatregelen te nemen in de betrokken regio’s om ondernemerschap te ondersteunen en te stimuleren als een realistische ontwikkelingsmogelijkheid voor veel gedwongen ontheemde personen. |
| --- | --- |

1.8.

Het Comité adviseert om economische maatregelen te nemen in de betrokken regio’s om ondernemerschap te ondersteunen en te stimuleren als een realistische ontwikkelingsmogelijkheid voor veel gedwongen ontheemde personen.

| 1.9. | Het Comité adviseert om bij gezondheidsmaatregelen bijzondere aandacht te besteden aan de geestelijke gezondheid en psychische aandoeningen en daarbij artikel 11 van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap in acht te nemen. |
| --- | --- |

1.9.

Het Comité adviseert om bij gezondheidsmaatregelen bijzondere aandacht te besteden aan de geestelijke gezondheid en psychische aandoeningen en daarbij artikel 11 van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap in acht te nemen.

| 1.10. | Het Comité adviseert om scholings- en opleidingsmaatregelen te baseren op een aanpak gericht op levenslang leren; waar van toepassing moet de mogelijkheid worden overwogen om EU-programma’s toegankelijk te maken voor gedwongen ontheemde personen. |
| --- | --- |

1.10.

Het Comité adviseert om scholings- en opleidingsmaatregelen te baseren op een aanpak gericht op levenslang leren; waar van toepassing moet de mogelijkheid worden overwogen om EU-programma’s toegankelijk te maken voor gedwongen ontheemde personen.

| 1.11. | Het Comité adviseert om de meest strikte normen van rekenschap en transparantie te hanteren bij de invoering van een ontwikkelingsaanpak. |
| --- | --- |

1.11.

Het Comité adviseert om de meest strikte normen van rekenschap en transparantie te hanteren bij de invoering van een ontwikkelingsaanpak.

| 1.12. | Het Comité dringt aan op parlementaire verantwoording op Europees en nationaal niveau, alsook op controle door andere relevante organen in het kader van de overgang naar een op ontwikkeling gerichte aanpak. |
| --- | --- |

1.12.

Het Comité dringt aan op parlementaire verantwoording op Europees en nationaal niveau, alsook op controle door andere relevante organen in het kader van de overgang naar een op ontwikkeling gerichte aanpak.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Het groot aantal gedwongen ontheemden (vluchtelingen, binnenlands ontheemde personen en asielzoekers) vormt een van de belangrijkste problemen van de internationale gemeenschap en helaas is het einde, gezien de voortdurende conflicten in Syrië, delen van Afrika en andere gebieden, nog niet in zicht. Het ontstaan van een groep permanente ontheemden die na hun oorspronkelijke ontheemding jarenlang op een bepaalde plek moeten blijven, speelt binnen deze beleidsuitdaging een centrale rol. |
| --- | --- |

2.1.

Het groot aantal gedwongen ontheemden (vluchtelingen, binnenlands ontheemde personen en asielzoekers) vormt een van de belangrijkste problemen van de internationale gemeenschap en helaas is het einde, gezien de voortdurende conflicten in Syrië, delen van Afrika en andere gebieden, nog niet in zicht. Het ontstaan van een groep permanente ontheemden die na hun oorspronkelijke ontheemding jarenlang op een bepaalde plek moeten blijven, speelt binnen deze beleidsuitdaging een centrale rol.

| 2.2. | In deze situatie komt er een aantal problemen naar voren. Zo ligt de nadruk bij de respons van de internationale gemeenschap vaak op „noodhulp”, terwijl een op ontwikkeling gebaseerde aanpak met het oog op de lange termijn geschikter zou zijn. Het is moeilijk om dit dilemma op te lossen, aangezien de veranderingen, afhankelijk van de aanpak, tot veel vragen kunnen leiden bij gastlanden, donoren, ngo’s en de ontheemden zelf. |
| --- | --- |

2.2.

In deze situatie komt er een aantal problemen naar voren. Zo ligt de nadruk bij de respons van de internationale gemeenschap vaak op „noodhulp”, terwijl een op ontwikkeling gebaseerde aanpak met het oog op de lange termijn geschikter zou zijn. Het is moeilijk om dit dilemma op te lossen, aangezien de veranderingen, afhankelijk van de aanpak, tot veel vragen kunnen leiden bij gastlanden, donoren, ngo’s en de ontheemden zelf.

| 2.3. | Meer dan 65 miljoen mensen werden in 2015 aangemerkt als gedwongen ontheemden. Hiervan waren er 21,2 miljoen vluchtelingen, 40,8 miljoen binnenlands ontheemden en 3,2 miljoen asielzoekers. De landen waar het overgrote deel van de ontheemden vandaan komt, zijn Syrië, Afghanistan, Somalië, Sudan, Zuid-Sudan en de Democratische Republiek Congo. De meeste vluchtelingen worden opgevangen in de buurlanden, terwijl binnenlandse ontheemden binnen de grenzen van deze staten blijven. |
| --- | --- |

2.3.

Meer dan 65 miljoen mensen werden in 2015 aangemerkt als gedwongen ontheemden. Hiervan waren er 21,2 miljoen vluchtelingen, 40,8 miljoen binnenlands ontheemden en 3,2 miljoen asielzoekers. De landen waar het overgrote deel van de ontheemden vandaan komt, zijn Syrië, Afghanistan, Somalië, Sudan, Zuid-Sudan en de Democratische Republiek Congo. De meeste vluchtelingen worden opgevangen in de buurlanden, terwijl binnenlandse ontheemden binnen de grenzen van deze staten blijven.

| 2.4. | Voor vluchtelingen zijn de belangrijkste buurlanden Pakistan, Iran, Turkije, Libanon, Jordanië en Ethiopië. Turkije is wereldwijd het land met de meeste vluchtelingen. In sommige landen zijn de aantallen extreem hoog ten opzichte van het aantal inwoners, zoals in Jordanië en Libanon. De meeste binnenlands ontheemden zijn te vinden in Syrië (6,6 miljoen), Colombia (3,6 miljoen), Irak (3,3 miljoen), Sudan (3,2 miljoen), Jemen (2,5 miljoen) en Nigeria (2,1 miljoen). |
| --- | --- |

2.4.

Voor vluchtelingen zijn de belangrijkste buurlanden Pakistan, Iran, Turkije, Libanon, Jordanië en Ethiopië. Turkije is wereldwijd het land met de meeste vluchtelingen. In sommige landen zijn de aantallen extreem hoog ten opzichte van het aantal inwoners, zoals in Jordanië en Libanon. De meeste binnenlands ontheemden zijn te vinden in Syrië (6,6 miljoen), Colombia (3,6 miljoen), Irak (3,3 miljoen), Sudan (3,2 miljoen), Jemen (2,5 miljoen) en Nigeria (2,1 miljoen).

| 2.5. | De Europese Unie is vandaag de dag de belangrijkste verstrekker van ontwikkelingsbijstand en noodhulp ter wereld. Dit is kenmerkend voor de waarden van de EU en haar lidstaten. De EU zet zich ook in om haar hulp- en noodinitiatieven samenhangender en doeltreffender te maken door middel van een betere coördinatie van de inspanningen van de lidstaten en de EU-aanpak in de ontvangende landen. |
| --- | --- |

2.5.

De Europese Unie is vandaag de dag de belangrijkste verstrekker van ontwikkelingsbijstand en noodhulp ter wereld. Dit is kenmerkend voor de waarden van de EU en haar lidstaten. De EU zet zich ook in om haar hulp- en noodinitiatieven samenhangender en doeltreffender te maken door middel van een betere coördinatie van de inspanningen van de lidstaten en de EU-aanpak in de ontvangende landen.

| 2.6. | De EU heeft in 2015 meer dan 1 miljard EUR aan humanitaire bijstand beschikbaar gesteld voor gedwongen ontheemden. In april 2016 heeft de Europese Commissie in samenwerking met de EDEO een op ontwikkeling gerichte aanpak aangenomen voor gedwongen ontheemding. In de mededeling inzake een waardig leven wordt voor het eerst uiteengezet hoe de EU een nieuw stelsel voor het ondersteunen van gedwongen ontheemden voor zich ziet. |
| --- | --- |

2.6.

De EU heeft in 2015 meer dan 1 miljard EUR aan humanitaire bijstand beschikbaar gesteld voor gedwongen ontheemden. In april 2016 heeft de Europese Commissie in samenwerking met de EDEO een op ontwikkeling gerichte aanpak aangenomen voor gedwongen ontheemding. In de mededeling inzake een waardig leven wordt voor het eerst uiteengezet hoe de EU een nieuw stelsel voor het ondersteunen van gedwongen ontheemden voor zich ziet.

| 2.7. | In „Een waardig leven” worden de uitdagingen omschreven waarmee gedwongen ontheemden te maken krijgen. Er wordt duidelijk betoogd dat de kwetsbare positie van de ontheemden de belangrijkste overweging moet zijn en zelfs belangrijker is dan hun juridische status. De mededeling is gebaseerd op een integrale benadering van ontwikkelingsbijstand en de EU-benadering van veerkracht op dit gebied. Een lineaire aanpak wordt hierbij vermeden. Er wordt naar gestreefd hokjesdenken bij het ontwikkelen van beleid te vermijden en de kloof te overbruggen tussen de werelden van humanitaire en ontwikkelingshulp, die soms aanzienlijk groot is. |
| --- | --- |

2.7.

In „Een waardig leven” worden de uitdagingen omschreven waarmee gedwongen ontheemden te maken krijgen. Er wordt duidelijk betoogd dat de kwetsbare positie van de ontheemden de belangrijkste overweging moet zijn en zelfs belangrijker is dan hun juridische status. De mededeling is gebaseerd op een integrale benadering van ontwikkelingsbijstand en de EU-benadering van veerkracht op dit gebied. Een lineaire aanpak wordt hierbij vermeden. Er wordt naar gestreefd hokjesdenken bij het ontwikkelen van beleid te vermijden en de kloof te overbruggen tussen de werelden van humanitaire en ontwikkelingshulp, die soms aanzienlijk groot is.

| 2.8. | De Commissie is van mening dat deze nieuwe aanpak geen extra kosten mee hoeft te brengen, aangezien het een manier is om bestaande fondsen samen te brengen. Er wordt een grote rol weggelegd voor de regeringen van gastlanden en uitvoerende partners. Ook wordt gepleit voor systemen voor vroegtijdige waarschuwing en de vroegtijdige betrokkenheid van alle actoren. Er worden voorbeelden aangehaald van landen die reeds gezamenlijk plannen en strategisch programmeren, en van de praktijken die zij hierbij toepassen. Het is noodzakelijk prioriteit toe te kennen aan gemeenschappelijke streefwaarden en programmering. |
| --- | --- |

2.8.

De Commissie is van mening dat deze nieuwe aanpak geen extra kosten mee hoeft te brengen, aangezien het een manier is om bestaande fondsen samen te brengen. Er wordt een grote rol weggelegd voor de regeringen van gastlanden en uitvoerende partners. Ook wordt gepleit voor systemen voor vroegtijdige waarschuwing en de vroegtijdige betrokkenheid van alle actoren. Er worden voorbeelden aangehaald van landen die reeds gezamenlijk plannen en strategisch programmeren, en van de praktijken die zij hierbij toepassen. Het is noodzakelijk prioriteit toe te kennen aan gemeenschappelijke streefwaarden en programmering.

| 2.9. | Er worden twee elementen van het nieuwe beleidskader omschreven met acties die erop aansluiten: een sterkere koppeling tussen humanitaire en ontwikkelingsbijstand en strategische links met partners, met inbegrip van de privesector. Ook wordt er gesproken over een sectorale benadering met initiatieven op het gebied van onderwijs, de arbeidsmarkt (inclusief sociale dialoog) en toegang tot verschillende diensten als huisvesting, water, sanitaire voorzieningen enz. |
| --- | --- |

2.9.

Er worden twee elementen van het nieuwe beleidskader omschreven met acties die erop aansluiten: een sterkere koppeling tussen humanitaire en ontwikkelingsbijstand en strategische links met partners, met inbegrip van de privesector. Ook wordt er gesproken over een sectorale benadering met initiatieven op het gebied van onderwijs, de arbeidsmarkt (inclusief sociale dialoog) en toegang tot verschillende diensten als huisvesting, water, sanitaire voorzieningen enz.

3.   Algemene opmerkingen

Geopolitieke overwegingen

| 3.1. | In algemene termen is de mededeling „Waardig leven” een zeer waardevol initiatief, waarin een gewaagde visie wordt uiteengezet voor een strategische aanpassing van het beleid zodat er aandacht komt voor relevante kwesties en de nadruk komt te liggen op de veranderingen die noodzakelijk zijn om een verschil te maken voor de mensen die dit het meest nodig hebben. Het initiatief sluit in belangrijke mate aan bij de ontwikkeling van de ideeën in de sector en bij degenen die op dit terrein werkzaam zijn, aangezien het verbanden legt tussen humanitair werk en hulpverlening en de nadruk legt op langetermijnbehoeften zoals gezondheidszorg en onderwijs. De EU heeft op dit gebied aanzienlijke autoriteit, is een belangrijke stakeholder en kan samen met de lidstaten een daadwerkelijke invloed uitoefenen. Het Comité is verheugd over de ambitie van de voorstellen in de mededeling. De EU en andere actoren moeten duidelijk zijn over de schaal van de taak maar hierbij wel ambitieus blijven. |
| --- | --- |

3.1.

In algemene termen is de mededeling „Waardig leven” een zeer waardevol initiatief, waarin een gewaagde visie wordt uiteengezet voor een strategische aanpassing van het beleid zodat er aandacht komt voor relevante kwesties en de nadruk komt te liggen op de veranderingen die noodzakelijk zijn om een verschil te maken voor de mensen die dit het meest nodig hebben. Het initiatief sluit in belangrijke mate aan bij de ontwikkeling van de ideeën in de sector en bij degenen die op dit terrein werkzaam zijn, aangezien het verbanden legt tussen humanitair werk en hulpverlening en de nadruk legt op langetermijnbehoeften zoals gezondheidszorg en onderwijs. De EU heeft op dit gebied aanzienlijke autoriteit, is een belangrijke stakeholder en kan samen met de lidstaten een daadwerkelijke invloed uitoefenen. Het Comité is verheugd over de ambitie van de voorstellen in de mededeling. De EU en andere actoren moeten duidelijk zijn over de schaal van de taak maar hierbij wel ambitieus blijven.

| 3.2. | Er moet gepaste aandacht worden besteed aan het belang van geopolitiek op dit gebied. We hebben immers gezien hoe de goedbedoelde plannen met betrekking tot de hervestiging van veel kleinere aantallen vluchtelingen in de EU zelf zich hebben ontwikkeld. Ontheemding komt voort uit complexe en gevoelige conflicten en ontheemden dragen deze conflicten na de ontheemding helaas nog steeds mee. Elke verandering in beleid of benadering kan, zelfs met de beste bedoelingen en de steun van een grote groep donoren, mogelijk onverwachte uitkomsten of een onverwachte invloed op het conflict zelf hebben. Deze effecten kunnen voelbaar zijn in omliggende staten of regio’s of het subtiele evenwicht van etniciteit, macht of geopolitiek verstoren. Dit kan met name het geval zijn wanneer een bevolking die wordt geacht ergens „tijdelijk” te verblijven, na verloop van tijd als „permanent” wordt beschouwd. Deze druk is nu al voelbaar in landen als Libanon en Jordanië. Positieve voorbeelden uit de mededeling, zoals de toegang tot land in Uganda, kunnen in dit verband een uitkomst bieden. |
| --- | --- |

3.2.

Er moet gepaste aandacht worden besteed aan het belang van geopolitiek op dit gebied. We hebben immers gezien hoe de goedbedoelde plannen met betrekking tot de hervestiging van veel kleinere aantallen vluchtelingen in de EU zelf zich hebben ontwikkeld. Ontheemding komt voort uit complexe en gevoelige conflicten en ontheemden dragen deze conflicten na de ontheemding helaas nog steeds mee. Elke verandering in beleid of benadering kan, zelfs met de beste bedoelingen en de steun van een grote groep donoren, mogelijk onverwachte uitkomsten of een onverwachte invloed op het conflict zelf hebben. Deze effecten kunnen voelbaar zijn in omliggende staten of regio’s of het subtiele evenwicht van etniciteit, macht of geopolitiek verstoren. Dit kan met name het geval zijn wanneer een bevolking die wordt geacht ergens „tijdelijk” te verblijven, na verloop van tijd als „permanent” wordt beschouwd. Deze druk is nu al voelbaar in landen als Libanon en Jordanië. Positieve voorbeelden uit de mededeling, zoals de toegang tot land in Uganda, kunnen in dit verband een uitkomst bieden.

| 3.3. | De staten die een aanzienlijke hoeveelheid gedwongen ontheemden ontvangen, zijn vaak fragiele of zwakke staten, waardoor gevoelige geopolitieke kwesties nog relevanter worden. In andere gevallen is het „gastland” een autocratisch regime, wat ook voor een delicate situatie zorgt. Het is daarom vaak lastig om een definitief onderscheid te maken tussen gastlanden en partijen bij een conflict. Er zullen vaak connecties bestaan tussen het conflict zelf en buurlanden of bepaalde bevolkingsgroepen in het buurland of het land van conflict. Een gast- of buurland kan voordeel of nadeel ondervinden van een verandering in de status van gedwongen ontheemden en hierop reageren. |
| --- | --- |

3.3.

De staten die een aanzienlijke hoeveelheid gedwongen ontheemden ontvangen, zijn vaak fragiele of zwakke staten, waardoor gevoelige geopolitieke kwesties nog relevanter worden. In andere gevallen is het „gastland” een autocratisch regime, wat ook voor een delicate situatie zorgt. Het is daarom vaak lastig om een definitief onderscheid te maken tussen gastlanden en partijen bij een conflict. Er zullen vaak connecties bestaan tussen het conflict zelf en buurlanden of bepaalde bevolkingsgroepen in het buurland of het land van conflict. Een gast- of buurland kan voordeel of nadeel ondervinden van een verandering in de status van gedwongen ontheemden en hierop reageren.

| 3.4. | Het luisteren naar lokale stemmen is iets dat constant terugkomt in de mededeling en dat is prijzenswaardig. Deze stemmen kunnen in beperkte omstandigheden echter deel uitmaken van of worden beïnvloed door het conflict of een bredere reeks omstandigheden die tot het conflict hebben geleid. De uitdaging om in veel regio’s het verlangen van gedwongen ontheemden naar een meer permanente status aan te moedigen, mag simpelweg niet worden onderschat. Het recente besluit om opvangkamp Dadaab in Kenia, dat 24 jaar heeft bestaan, te sluiten en het bieden van financiële prikkels aan Afghaanse vluchtelingen in Pakistan zijn een voorbeeld van deze uitdagingen. Het is een trieste maar onvermijdelijke realiteit dat de soevereiniteit van het gastland in het internationale recht de boventoon blijft voeren, ondanks de noodzaak om de aandacht naar de gedwongen ontheemden te verschuiven. |
| --- | --- |

3.4.

Het luisteren naar lokale stemmen is iets dat constant terugkomt in de mededeling en dat is prijzenswaardig. Deze stemmen kunnen in beperkte omstandigheden echter deel uitmaken van of worden beïnvloed door het conflict of een bredere reeks omstandigheden die tot het conflict hebben geleid. De uitdaging om in veel regio’s het verlangen van gedwongen ontheemden naar een meer permanente status aan te moedigen, mag simpelweg niet worden onderschat. Het recente besluit om opvangkamp Dadaab in Kenia, dat 24 jaar heeft bestaan, te sluiten en het bieden van financiële prikkels aan Afghaanse vluchtelingen in Pakistan zijn een voorbeeld van deze uitdagingen. Het is een trieste maar onvermijdelijke realiteit dat de soevereiniteit van het gastland in het internationale recht de boventoon blijft voeren, ondanks de noodzaak om de aandacht naar de gedwongen ontheemden te verschuiven.

| 3.5. | Aangezien constant duidelijk wordt dat veiligheid de belangrijkste motivatie vormt voor mensen om ergens weg te gaan of te blijven, is het concept van vroegtijdige waarschuwing, waar in de mededeling op wordt ingegaan, van vitaal belang. Veel bewegingen kunnen namelijk worden voorspeld. Hierdoor wordt wederom benadrukt dat er ingrijpende politieke maatregelen en betrokkenheid nodig zijn om vorderingen te maken met betrekking tot de doelstellingen van de mededeling. |
| --- | --- |

3.5.

Aangezien constant duidelijk wordt dat veiligheid de belangrijkste motivatie vormt voor mensen om ergens weg te gaan of te blijven, is het concept van vroegtijdige waarschuwing, waar in de mededeling op wordt ingegaan, van vitaal belang. Veel bewegingen kunnen namelijk worden voorspeld. Hierdoor wordt wederom benadrukt dat er ingrijpende politieke maatregelen en betrokkenheid nodig zijn om vorderingen te maken met betrekking tot de doelstellingen van de mededeling.

Geïntegreerd beleid

| 3.6. | In de mededeling wordt terecht aangegeven dat er behoefte is aan integraal beleid en een geïntegreerde analytische aanpak, met name tussen de werelden van noodhulp en ontwikkelingssamenwerking. Het Comité is hierover verheugd en moedigt aan op dit gebied zelfs nog ambitieuzer te zijn. Het is mogelijk een nog uitgebreidere reeks beleidsgebieden te integreren waarop de Europese Unie en haar lidstaten de levens van de gedwongen ontheemden kunnen verbeteren. Aangezien het een welomschreven groep landen betreft, kunnen de beleidsgebieden mogelijk handel, hulp, wapens en mensenrechten omvatten. In de mededeling wordt sterk ingezet op synergieën en een geïntegreerde analytische aanpak; deze moeten verder reiken dan alleen de traditionele gebieden van noodhulp en ontwikkelingsbijstand. Het zou bijvoorbeeld interessant zijn om te horen wat andere directoraten-generaal van de Commissie, zoals DG Handel, hieraan kunnen bijdragen. De mededeling biedt een aantal goede voorbeelden, zoals een gezamenlijk kader voor humanitaire ontwikkeling betreffende ondervoeding in Noord-Nigeria, maar het is wel zaak aan te tonen dat een dergelijke aanpak systematisch is, met name in Brussel. |
| --- | --- |

3.6.

In de mededeling wordt terecht aangegeven dat er behoefte is aan integraal beleid en een geïntegreerde analytische aanpak, met name tussen de werelden van noodhulp en ontwikkelingssamenwerking. Het Comité is hierover verheugd en moedigt aan op dit gebied zelfs nog ambitieuzer te zijn. Het is mogelijk een nog uitgebreidere reeks beleidsgebieden te integreren waarop de Europese Unie en haar lidstaten de levens van de gedwongen ontheemden kunnen verbeteren. Aangezien het een welomschreven groep landen betreft, kunnen de beleidsgebieden mogelijk handel, hulp, wapens en mensenrechten omvatten. In de mededeling wordt sterk ingezet op synergieën en een geïntegreerde analytische aanpak; deze moeten verder reiken dan alleen de traditionele gebieden van noodhulp en ontwikkelingsbijstand. Het zou bijvoorbeeld interessant zijn om te horen wat andere directoraten-generaal van de Commissie, zoals DG Handel, hieraan kunnen bijdragen. De mededeling biedt een aantal goede voorbeelden, zoals een gezamenlijk kader voor humanitaire ontwikkeling betreffende ondervoeding in Noord-Nigeria, maar het is wel zaak aan te tonen dat een dergelijke aanpak systematisch is, met name in Brussel.

| 3.7. | Sommige humanitaire ngo’s hebben twijfels geuit over de vraag of deze taken bij hulpverleners moeten liggen en of de specifieke aard van humanitaire bijstand behouden blijft bij een dergelijke aanpak. De in Londen gevestigde ODI is van mening dat de humanitaire bijstand stevig moet worden hervormd gezien de nieuwe omstandigheden waarmee de sector te maken krijgt en het overwicht van een klein aantal donoren en ontvangers. |
| --- | --- |

3.7.

Sommige humanitaire ngo’s hebben twijfels geuit over de vraag of deze taken bij hulpverleners moeten liggen en of de specifieke aard van humanitaire bijstand behouden blijft bij een dergelijke aanpak. De in Londen gevestigde ODI is van mening dat de humanitaire bijstand stevig moet worden hervormd gezien de nieuwe omstandigheden waarmee de sector te maken krijgt en het overwicht van een klein aantal donoren en ontvangers.

Hoewel de Commissie in haar mededeling stelt dat de uitvoering van „Waardig leven” geen extra kosten mee hoeft te brengen, kan niet worden uitgesloten dat er nieuwe financiering aangetrokken moet worden of naar meer synergieën moet worden gestreefd.

EU-beleid inzake vluchtelingen en asielzoekers

| 3.8. | „Waardig leven” behandelt kwesties die losstaan of afwijken van het eigen vluchtelingen- en asielbeleid van de EU. Er is echter sprake van bepaalde verbanden, in het bijzonder waar het gaat om een tastbaar en constant beleid voor de hervestiging van een bepaald aantal gedwongen ontheemden. Bovendien kan de morele autoriteit van de EU op dit gebied zijn verminderd na de afspraken die zijn gemaakt met Turkije, en dit geldt ook voor de autoriteit van bepaalde lidstaten. Hierdoor wordt het, om deze mededeling in de praktijk te kunnen brengen, nog belangrijker de hoogste normen van het internationale recht na te leven en de beste praktijken toe te passen. De betrokkenheid van eindgebruikers bij de uitvoering van het beleid is belangrijk. In dit opzicht bieden de sociale en civiele dialoog veel mogelijkheden. Het integratiebeleid van de EU moet ook worden verbeterd en is relevant voor gedwongen ontheemding, aangezien de hervestiging van veel gedwongen ontheemden een optie zal moeten zijn. Hieronder vallen het recht op werk, taalondersteuning en antidiscriminatiemaatregelen. De recente proeven met „humanitaire corridors”, met name door de Italiaanse regering maar ook in andere EU-landen, Zwitserland, Canada en de Verenigde Staten, zijn in veel opzichten een goed idee in verband met hervestiging. |
| --- | --- |

3.8.

„Waardig leven” behandelt kwesties die losstaan of afwijken van het eigen vluchtelingen- en asielbeleid van de EU. Er is echter sprake van bepaalde verbanden, in het bijzonder waar het gaat om een tastbaar en constant beleid voor de hervestiging van een bepaald aantal gedwongen ontheemden. Bovendien kan de morele autoriteit van de EU op dit gebied zijn verminderd na de afspraken die zijn gemaakt met Turkije, en dit geldt ook voor de autoriteit van bepaalde lidstaten. Hierdoor wordt het, om deze mededeling in de praktijk te kunnen brengen, nog belangrijker de hoogste normen van het internationale recht na te leven en de beste praktijken toe te passen. De betrokkenheid van eindgebruikers bij de uitvoering van het beleid is belangrijk. In dit opzicht bieden de sociale en civiele dialoog veel mogelijkheden. Het integratiebeleid van de EU moet ook worden verbeterd en is relevant voor gedwongen ontheemding, aangezien de hervestiging van veel gedwongen ontheemden een optie zal moeten zijn. Hieronder vallen het recht op werk, taalondersteuning en antidiscriminatiemaatregelen. De recente proeven met „humanitaire corridors”, met name door de Italiaanse regering maar ook in andere EU-landen, Zwitserland, Canada en de Verenigde Staten, zijn in veel opzichten een goed idee in verband met hervestiging.

Monitoring, toezicht en verantwoording

| 3.9. | De noodzaak om de meest strikte normen van rekenschap en transparantie te hanteren voor alle humanitaire en ontwikkelingsfinanciering is evident. Alle stappen richting een nieuwe aanpak voor gedwongen ontheemde personen moeten aan de strengste verantwoordingsnormen voldoen. Alle uitgaven moeten onderworpen zijn aan de controle van het Europees Parlement, de Europese Rekenkamer, OLAF, de Europese Ombudsman en de overeenkomstige nationale organen, waar van toepassing. |
| --- | --- |

3.9.

De noodzaak om de meest strikte normen van rekenschap en transparantie te hanteren voor alle humanitaire en ontwikkelingsfinanciering is evident. Alle stappen richting een nieuwe aanpak voor gedwongen ontheemde personen moeten aan de strengste verantwoordingsnormen voldoen. Alle uitgaven moeten onderworpen zijn aan de controle van het Europees Parlement, de Europese Rekenkamer, OLAF, de Europese Ombudsman en de overeenkomstige nationale organen, waar van toepassing.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Hoewel in de mededeling aandacht wordt besteed aan vergeten conflicten en gebieden met grote aantallen gedwongen ontheemde personen, worden de conflicten die tot de grootste aantallen langdurig ontheemde personen hebben geleid, benadrukt. Niettegenstaande de politieke gevoeligheid van iedere specifieke situatie verdienen bepaalde conflicten speciale aandacht vanwege hun extreem langdurige aard. De gevallen van de Westelijke Sahara en de Palestijnen zijn in dit verband relevant. De situatie van Oekraïne verdient ook speciale aandacht, aangezien dat land een directe buur van de EU is. |
| --- | --- |

4.1.

Hoewel in de mededeling aandacht wordt besteed aan vergeten conflicten en gebieden met grote aantallen gedwongen ontheemde personen, worden de conflicten die tot de grootste aantallen langdurig ontheemde personen hebben geleid, benadrukt. Niettegenstaande de politieke gevoeligheid van iedere specifieke situatie verdienen bepaalde conflicten speciale aandacht vanwege hun extreem langdurige aard. De gevallen van de Westelijke Sahara en de Palestijnen zijn in dit verband relevant. De situatie van Oekraïne verdient ook speciale aandacht, aangezien dat land een directe buur van de EU is.

| 4.2. | In de mededeling wordt gesteld dat de juridische status van gedwongen ontheemden er niet toe mag doen als het gaat om humanitaire bijstand en meer langdurige ontwikkelingshulp; dit is bewonderenswaardig en wordt positief ontvangen. In sommige gevallen kan een juridische status echter zorgen voor een zekere mate van veiligheid van en hulp voor ontheemden, bijvoorbeeld wanneer zij voldoen aan het Verdrag van Genève uit 1951, zij staatsburgers zijn van het gastland of een derde land, wanneer hun kinderen dat zijn, wanneer zij zelf minderjarig zijn of wanneer zij zich in een andere relevante situatie bevinden. Dit zou met name van toepassing kunnen zijn op niet-begeleide minderjarigen. |
| --- | --- |

4.2.

In de mededeling wordt gesteld dat de juridische status van gedwongen ontheemden er niet toe mag doen als het gaat om humanitaire bijstand en meer langdurige ontwikkelingshulp; dit is bewonderenswaardig en wordt positief ontvangen. In sommige gevallen kan een juridische status echter zorgen voor een zekere mate van veiligheid van en hulp voor ontheemden, bijvoorbeeld wanneer zij voldoen aan het Verdrag van Genève uit 1951, zij staatsburgers zijn van het gastland of een derde land, wanneer hun kinderen dat zijn, wanneer zij zelf minderjarig zijn of wanneer zij zich in een andere relevante situatie bevinden. Dit zou met name van toepassing kunnen zijn op niet-begeleide minderjarigen.

| 4.3. | De in de mededeling beschreven aanpak zou baat kunnen hebben bij externe of onafhankelijke controles en academische rigueur uit de wereld van de sociale wetenschappen of de psychologie. Voorbeelden in dit verband zijn de behoeftepiramide van Maslow of „asset-based community development”. Er zijn natuurlijk heel veel voorbeelden te noemen, maar er moet meer aandacht komen voor de menselijke behoeften die verder gaan dan het bestaan alleen. |
| --- | --- |

4.3.

De in de mededeling beschreven aanpak zou baat kunnen hebben bij externe of onafhankelijke controles en academische rigueur uit de wereld van de sociale wetenschappen of de psychologie. Voorbeelden in dit verband zijn de behoeftepiramide van Maslow of „asset-based community development”. Er zijn natuurlijk heel veel voorbeelden te noemen, maar er moet meer aandacht komen voor de menselijke behoeften die verder gaan dan het bestaan alleen.

| 4.4. | De mededeling probeert de operationele dimensie van de voorstelde verandering voornamelijk duidelijk te maken aan de hand van actuele voorbeelden. Deze zijn zeer waardevol. De operationele dimensie heeft echter betrekking op de toekomst en het zou daarom goed zijn om die te verduidelijken en uit te werken. Met andere woorden: hoe ziet de operationele dimensie eruit? Wat zijn de daadwerkelijke instrumenten? Wordt de aanpak op hulp alleen gebaseerd? Dit zijn belangrijke vragen voor veel belanghebbenden zoals lidstaten, ngo’s, hulpverleners en natuurlijk de ontheemden zelf. Ieder veranderingsproces kan angst veroorzaken. Een stelsel kan disfunctioneel zijn, maar bij het alternatief zijn er meestal winnaars en verliezers, en een vroegtijdige vaststelling van de operationele aspecten kan helpen hiermee om te gaan. |
| --- | --- |

4.4.

De mededeling probeert de operationele dimensie van de voorstelde verandering voornamelijk duidelijk te maken aan de hand van actuele voorbeelden. Deze zijn zeer waardevol. De operationele dimensie heeft echter betrekking op de toekomst en het zou daarom goed zijn om die te verduidelijken en uit te werken. Met andere woorden: hoe ziet de operationele dimensie eruit? Wat zijn de daadwerkelijke instrumenten? Wordt de aanpak op hulp alleen gebaseerd? Dit zijn belangrijke vragen voor veel belanghebbenden zoals lidstaten, ngo’s, hulpverleners en natuurlijk de ontheemden zelf. Ieder veranderingsproces kan angst veroorzaken. Een stelsel kan disfunctioneel zijn, maar bij het alternatief zijn er meestal winnaars en verliezers, en een vroegtijdige vaststelling van de operationele aspecten kan helpen hiermee om te gaan.

| 4.5. | Ook is het belangrijk de voorgenomen uitvoering en overdracht van de nieuwe aanpak te bepalen, in het bijzonder met betrekking tot de relevante multilaterale agentschappen, niet-EU-staten en ngo’s. De EU is een belangrijke speler en wordt op dit gebied zelfs als toonaangevend aangemerkt, maar zij is niet de enige. De belanghebbenden kunnen andere en tegenstrijdige prioriteiten hebben. Gezien de mix van fondsen en inspanningen bij de meeste initiatieven is een gedeelde agenda cruciaal. |
| --- | --- |

4.5.

Ook is het belangrijk de voorgenomen uitvoering en overdracht van de nieuwe aanpak te bepalen, in het bijzonder met betrekking tot de relevante multilaterale agentschappen, niet-EU-staten en ngo’s. De EU is een belangrijke speler en wordt op dit gebied zelfs als toonaangevend aangemerkt, maar zij is niet de enige. De belanghebbenden kunnen andere en tegenstrijdige prioriteiten hebben. Gezien de mix van fondsen en inspanningen bij de meeste initiatieven is een gedeelde agenda cruciaal.

| 4.6. | Democratie en goed bestuur zijn essentieel om ervoor te zorgen dat hulp de moeite waard is en daadwerkelijk terecht komt bij de beoogde begunstigden. De rechtsstaat is hier van fundamenteel belang, evenals doeltreffende anticorruptiemaatregelen. Naar schatting is in het verleden tot 40 % van de financiering gebruikt voor de aankoop van wapens of voor de persoonlijke verrijking van machthebbers. De rechtsstaat is ook essentieel om te garanderen dat het maatschappelijk middenveld wordt gehoord en een belangrijke toezichthoudende rol kan spelen, zonder hierbij bang te hoeven zijn voor intimidatie of zelfs gevangenschap. |
| --- | --- |

4.6.

Democratie en goed bestuur zijn essentieel om ervoor te zorgen dat hulp de moeite waard is en daadwerkelijk terecht komt bij de beoogde begunstigden. De rechtsstaat is hier van fundamenteel belang, evenals doeltreffende anticorruptiemaatregelen. Naar schatting is in het verleden tot 40 % van de financiering gebruikt voor de aankoop van wapens of voor de persoonlijke verrijking van machthebbers. De rechtsstaat is ook essentieel om te garanderen dat het maatschappelijk middenveld wordt gehoord en een belangrijke toezichthoudende rol kan spelen, zonder hierbij bang te hoeven zijn voor intimidatie of zelfs gevangenschap.

| 4.7. | Er wordt in het document terecht aanzienlijke aandacht besteed aan planning, maar gebeurtenissen kunnen op dit gebied snel plaatsvinden en het is daarom cruciaal om tijdig te kunnen reageren. Alle benaderingen of operationele plannen moeten snel kunnen worden ingevoerd. |
| --- | --- |

4.7.

Er wordt in het document terecht aanzienlijke aandacht besteed aan planning, maar gebeurtenissen kunnen op dit gebied snel plaatsvinden en het is daarom cruciaal om tijdig te kunnen reageren. Alle benaderingen of operationele plannen moeten snel kunnen worden ingevoerd.

| 4.8. | Zoals in alle sectoren gebeurt, kunnen er in de mededeling en elders taal en terminologie worden gebruikt die specifiek zijn voor dit gebied. Bij de ontwikkeling van beleid moet het gebruik van jargon zo veel mogelijk worden voorkomen. Er wordt ook behoorlijk veel aandacht besteed aan ideeën als synergie, strategieën, plannen en een geïntegreerde analytische aanpak. Daarvoor zou gebruik kunnen worden gemaakt van concretere benaderingen of richtsnoeren. |
| --- | --- |

4.8.

Zoals in alle sectoren gebeurt, kunnen er in de mededeling en elders taal en terminologie worden gebruikt die specifiek zijn voor dit gebied. Bij de ontwikkeling van beleid moet het gebruik van jargon zo veel mogelijk worden voorkomen. Er wordt ook behoorlijk veel aandacht besteed aan ideeën als synergie, strategieën, plannen en een geïntegreerde analytische aanpak. Daarvoor zou gebruik kunnen worden gemaakt van concretere benaderingen of richtsnoeren.

| 4.9. | De opmerkingen over de sociale dialoog moeten worden toegejuicht en in alle opzichten worden onderschreven. Bij de elementen van het voorstel die te maken hebben met onderwijs en de arbeidsmarkt, moet de nadruk meer komen te liggen op zelfstandig werk en ondernemerschap. Dergelijke activiteiten zijn zeer zichtbaar in kampen voor ontheemden en creativiteit is mogelijkerwijs een logisch resultaat van de situatie waarin mensen zich bevinden. Dit werd ook bevestigd in het rapport van de Wereldbank over gedwongen ontheemding. |
| --- | --- |

4.9.

De opmerkingen over de sociale dialoog moeten worden toegejuicht en in alle opzichten worden onderschreven. Bij de elementen van het voorstel die te maken hebben met onderwijs en de arbeidsmarkt, moet de nadruk meer komen te liggen op zelfstandig werk en ondernemerschap. Dergelijke activiteiten zijn zeer zichtbaar in kampen voor ontheemden en creativiteit is mogelijkerwijs een logisch resultaat van de situatie waarin mensen zich bevinden. Dit werd ook bevestigd in het rapport van de Wereldbank over gedwongen ontheemding.

| 4.10. | Het is redelijk om te vragen welke benadering in de toekomst zal worden gekozen. Net als bij alle beleidswijzigingen zal er sprake zijn van een overgangsperiode. Zal er een achterstand ontstaan of een duaal systeem worden ingevoerd? Er zijn momenteel 25,1 miljoen mensen die als langdurig ontheemd worden aangemerkt. Hoe zal worden omgegaan met veranderingen in het overkoepelend kader als deze situatie aanhoudt? |
| --- | --- |

4.10.

Het is redelijk om te vragen welke benadering in de toekomst zal worden gekozen. Net als bij alle beleidswijzigingen zal er sprake zijn van een overgangsperiode. Zal er een achterstand ontstaan of een duaal systeem worden ingevoerd? Er zijn momenteel 25,1 miljoen mensen die als langdurig ontheemd worden aangemerkt. Hoe zal worden omgegaan met veranderingen in het overkoepelend kader als deze situatie aanhoudt?

| 4.11. | Het is belangrijk dat het lokale maatschappelijk middenveld en de eindgebruikers (ontheemden) bij het proces worden betrokken. In kampen zijn er vaak structuren voor raadpleging, maar hoe zit dat in de gastlanden? Dit kan een aanzienlijke uitdaging vormen, maar moet desalniettemin onderdeel zijn van een beleidswijziging. Het is niet moeilijk om te begrijpen hoe lastig dat zal zijn voor binnenlandse ontheemden in veel conflicten. |
| --- | --- |

4.11.

Het is belangrijk dat het lokale maatschappelijk middenveld en de eindgebruikers (ontheemden) bij het proces worden betrokken. In kampen zijn er vaak structuren voor raadpleging, maar hoe zit dat in de gastlanden? Dit kan een aanzienlijke uitdaging vormen, maar moet desalniettemin onderdeel zijn van een beleidswijziging. Het is niet moeilijk om te begrijpen hoe lastig dat zal zijn voor binnenlandse ontheemden in veel conflicten.

| 4.12. | Net als bij alle grote beleidsverschuivingen, en met name gezien de noodzaak van transparantie, moet worden gegarandeerd dat er toezicht wordt gehouden op de nieuwe aanpak, onder meer door relevante actoren uit het maatschappelijk middenveld en ngo’s. De mechanismen waarmee maatschappelijke organisaties toezicht houden op de hoofdstukken inzake handel en duurzame ontwikkeling uit de bestaande EU-handelsovereenkomsten, kunnen hierbij als voorbeeld dienen. |
| --- | --- |

4.12.

Net als bij alle grote beleidsverschuivingen, en met name gezien de noodzaak van transparantie, moet worden gegarandeerd dat er toezicht wordt gehouden op de nieuwe aanpak, onder meer door relevante actoren uit het maatschappelijk middenveld en ngo’s. De mechanismen waarmee maatschappelijke organisaties toezicht houden op de hoofdstukken inzake handel en duurzame ontwikkeling uit de bestaande EU-handelsovereenkomsten, kunnen hierbij als voorbeeld dienen.

| 4.13. | Regio’s moeten een economische impuls krijgen zodat de gedwongen ontheemde personen die zich daar bevinden van het economisch herstel kunnen profiteren. De regio’s waar gedwongen ontheemding is geconcentreerd, behoren vaak echter tot de armste ter wereld en bieden ook geen optimaal klimaat om zaken te doen of om voor sociale bescherming te zorgen. Ook hier moet de geografische aard van gedwongen ontheemding oplossingen bieden. Er kan bijvoorbeeld worden gedacht aan regionale investeringsplannen, belastingmaatregelen en ontwikkeling van infrastructuur. Grotere steun voor ondernemerschap moet ook deel uitmaken van iedere gekozen aanpak voor economische ontwikkeling. Verder moet prioriteit worden toegekend aan waardige werkgelegenheid en banen van hoge kwaliteit, evenals aan de betrokkenheid van sociale partners. |
| --- | --- |

4.13.

Regio’s moeten een economische impuls krijgen zodat de gedwongen ontheemde personen die zich daar bevinden van het economisch herstel kunnen profiteren. De regio’s waar gedwongen ontheemding is geconcentreerd, behoren vaak echter tot de armste ter wereld en bieden ook geen optimaal klimaat om zaken te doen of om voor sociale bescherming te zorgen. Ook hier moet de geografische aard van gedwongen ontheemding oplossingen bieden. Er kan bijvoorbeeld worden gedacht aan regionale investeringsplannen, belastingmaatregelen en ontwikkeling van infrastructuur. Grotere steun voor ondernemerschap moet ook deel uitmaken van iedere gekozen aanpak voor economische ontwikkeling. Verder moet prioriteit worden toegekend aan waardige werkgelegenheid en banen van hoge kwaliteit, evenals aan de betrokkenheid van sociale partners.

| 4.14. | Veel van de regio’s en landen die gedwongen ontheemde personen opvangen, scoren slecht op de meeste economische indicatoren en kunnen worden aangemerkt als bedrijfsonvriendelijk. De Wereldbank en andere instellingen wijzen verder op de behoefte aan hoogwaardige gegevens. Economische kansen moeten centraal staan in een reactie op gedwongen ontheemding die op ontwikkeling is gericht, en daarom is het nodig dat andere actoren in de EU de mededeling actief ondersteunen. |
| --- | --- |

4.14.

Veel van de regio’s en landen die gedwongen ontheemde personen opvangen, scoren slecht op de meeste economische indicatoren en kunnen worden aangemerkt als bedrijfsonvriendelijk. De Wereldbank en andere instellingen wijzen verder op de behoefte aan hoogwaardige gegevens. Economische kansen moeten centraal staan in een reactie op gedwongen ontheemding die op ontwikkeling is gericht, en daarom is het nodig dat andere actoren in de EU de mededeling actief ondersteunen.

| 4.15. | Het in dienst nemen van ontheemden door lokale organisaties uit het maatschappelijk middenveld en in vluchtelingenkampen, en bij initiatieven in reactie op ontheemding, gebeurt momenteel veel en wordt gezien als een goede praktijk. Dit zou een belangrijk en duidelijk element moeten vormen van de maatregelen op het gebied van werkgelegenheid. |
| --- | --- |

4.15.

Het in dienst nemen van ontheemden door lokale organisaties uit het maatschappelijk middenveld en in vluchtelingenkampen, en bij initiatieven in reactie op ontheemding, gebeurt momenteel veel en wordt gezien als een goede praktijk. Dit zou een belangrijk en duidelijk element moeten vormen van de maatregelen op het gebied van werkgelegenheid.

| 4.16. | Bij maatregelen op het gebied van gezondheid moet bijzondere aandacht worden besteed aan geestelijke gezondheid en psychische aandoeningen — een aspect dat buitengewoon belangrijk is voor gedwongen ontheemden en vaak wordt verwaarloosd. De overgrote meerderheid van gedwongen ontheemde personen lijdt aan PTSS en andere psychische stoornissen als gevolg van stressvolle gebeurtenissen. De stelselmatige en langdurige zorg voor hun geestelijke gezondheid in de gastlanden wordt belemmerd door een tekort aan goed opgeleide zorgwerkers. Dit tekort zou kunnen worden aangepakt door gedwongen ontheemde personen met een psychische stoornis te betrekken bij de publieke verlening van psychische zorg en door maatschappelijke initiatieven te ondersteunen voor de lokale verlening van psychologisch advies aan ontheemde personen. |
| --- | --- |

4.16.

Bij maatregelen op het gebied van gezondheid moet bijzondere aandacht worden besteed aan geestelijke gezondheid en psychische aandoeningen — een aspect dat buitengewoon belangrijk is voor gedwongen ontheemden en vaak wordt verwaarloosd. De overgrote meerderheid van gedwongen ontheemde personen lijdt aan PTSS en andere psychische stoornissen als gevolg van stressvolle gebeurtenissen. De stelselmatige en langdurige zorg voor hun geestelijke gezondheid in de gastlanden wordt belemmerd door een tekort aan goed opgeleide zorgwerkers. Dit tekort zou kunnen worden aangepakt door gedwongen ontheemde personen met een psychische stoornis te betrekken bij de publieke verlening van psychische zorg en door maatschappelijke initiatieven te ondersteunen voor de lokale verlening van psychologisch advies aan ontheemde personen.

| 4.17. | Het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, en met name artikel 11 daarvan, zou een bepalend document moeten zijn bij de verlening van hulp aan gedwongen ontheemde personen met een handicap. |
| --- | --- |

4.17.

Het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, en met name artikel 11 daarvan, zou een bepalend document moeten zijn bij de verlening van hulp aan gedwongen ontheemde personen met een handicap.

| 4.18. | De impact van gedwongen ontheemding is met name groot voor vrouwen en meisjes. Er is meer informatie nodig, maar een verhoogd risico op seksueel en op gendergerelateerd geweld en ook mensenhandel zijn belangrijke problemen. Daarnaast moeten gendergevoeligheden bij het verlenen van diensten worden geëerbiedigd, bijvoorbeeld als het gaat om kwesties als privacy. Ook is waargenomen dat de kans op complicaties bij zwangerschappen groter is. |
| --- | --- |

4.18.

De impact van gedwongen ontheemding is met name groot voor vrouwen en meisjes. Er is meer informatie nodig, maar een verhoogd risico op seksueel en op gendergerelateerd geweld en ook mensenhandel zijn belangrijke problemen. Daarnaast moeten gendergevoeligheden bij het verlenen van diensten worden geëerbiedigd, bijvoorbeeld als het gaat om kwesties als privacy. Ook is waargenomen dat de kans op complicaties bij zwangerschappen groter is.

| 4.19. | Het bieden van onderwijs is uiteraard een belangrijke maatregel. Elke verschuiving naar een meer doeltreffende aanpak voor de lange termijn moet zichtbaar zijn in het soort, het niveau en de omvang van de steun voor onderwijs. Een aanpak gericht op levenslang leren kan in dit opzicht nuttig zijn om in te spelen op de diversiteit aan behoeften. Gezien het aantal kinderen en jongeren dat zich onder de gedwongen ontheemden bevindt, en het belang ervan, moet worden overwogen om EU-programma’s zoals Erasmus+ of andere relevante programma’s open te stellen voor gedwongen ontheemde jongeren. |
| --- | --- |

4.19.

Het bieden van onderwijs is uiteraard een belangrijke maatregel. Elke verschuiving naar een meer doeltreffende aanpak voor de lange termijn moet zichtbaar zijn in het soort, het niveau en de omvang van de steun voor onderwijs. Een aanpak gericht op levenslang leren kan in dit opzicht nuttig zijn om in te spelen op de diversiteit aan behoeften. Gezien het aantal kinderen en jongeren dat zich onder de gedwongen ontheemden bevindt, en het belang ervan, moet worden overwogen om EU-programma’s zoals Erasmus+ of andere relevante programma’s open te stellen voor gedwongen ontheemde jongeren.

| 4.20. | Gedwongen ontheemding is steeds meer een stedelijk probleem dat zich niet langer tot vluchtelingenkampen beperkt. In dit opzicht moet de perceptie van het publiek en de donoren worden veranderd. De beleidsmix die wordt gebruikt voor de overstap op een op ontwikkeling gerichte aanpak, moet dit duidelijk weerspiegelen, in termen van planning en wat betreft kwesties als huisvesting, vervoer, gezondheid en onderwijs. |
| --- | --- |

4.20.

Gedwongen ontheemding is steeds meer een stedelijk probleem dat zich niet langer tot vluchtelingenkampen beperkt. In dit opzicht moet de perceptie van het publiek en de donoren worden veranderd. De beleidsmix die wordt gebruikt voor de overstap op een op ontwikkeling gerichte aanpak, moet dit duidelijk weerspiegelen, in termen van planning en wat betreft kwesties als huisvesting, vervoer, gezondheid en onderwijs.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

| 10.3.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 75/144 |
| --- | --- | --- | --- |

10.3.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 75/144

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een geïntegreerd EU-beleid voor het noordpoolgebied

(JOIN(2016) 21 final)

(2017/C 075/24)

| Rapporteur: | Stéphane BUFFETAUT |
| --- | --- |

Rapporteur:

Stéphane BUFFETAUT

| Raadpleging | Europese Commissie, 27.4.2016 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Externe Betrekkingen |
| Goedkeuring door de afdeling | 16.11.2016 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 14.12./2016 |
| Zitting nr. | 521 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 218/1/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 27.4.2016

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Externe Betrekkingen

Goedkeuring door de afdeling

16.11.2016

Goedkeuring door de voltallige vergadering

14.12./2016

Zitting nr.

521

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

218/1/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is zich terdege bewust van het belang van het noordpoolgebied voor de Europese Unie en in het bijzonder voor het Koninkrijk Denemarken, Finland en Zweden, die lid zijn van de Arctische Raad. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC is zich terdege bewust van het belang van het noordpoolgebied voor de Europese Unie en in het bijzonder voor het Koninkrijk Denemarken, Finland en Zweden, die lid zijn van de Arctische Raad.

| 1.2. | Het beseft echter ook maar al te goed dat de Europese Unie binnen de Arctische Raad enkel optreedt als waarnemer, hoewel ze haar waarnemersrol de facto heeft kunnen overstijgen. Het Comité heeft in het verleden al aangedrongen op een sterkere rol voor de EU in het noordpoolgebied (zie advies REX/371 van de heer Hamro-Drotz) (1). |
| --- | --- |

1.2.

Het beseft echter ook maar al te goed dat de Europese Unie binnen de Arctische Raad enkel optreedt als waarnemer, hoewel ze haar waarnemersrol de facto heeft kunnen overstijgen. Het Comité heeft in het verleden al aangedrongen op een sterkere rol voor de EU in het noordpoolgebied (zie advies REX/371 van de heer Hamro-Drotz) (1).

| 1.3. | Het EESC benadrukt dat de EU ook zitting heeft of participeert in andere internationale organisaties die Arctische aangelegenheden behandelen, en op die manier haar invloed kan uitbreiden. Dat geldt met name voor klimaatverandering, zee- of zeerechtverdragen, visserij en zelfs bepaalde aspecten van het ruimtevaartbeleid. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC benadrukt dat de EU ook zitting heeft of participeert in andere internationale organisaties die Arctische aangelegenheden behandelen, en op die manier haar invloed kan uitbreiden. Dat geldt met name voor klimaatverandering, zee- of zeerechtverdragen, visserij en zelfs bepaalde aspecten van het ruimtevaartbeleid.

| 1.4. | De mededeling is enerzijds gebaseerd op drie pijlers, namelijk klimaatverandering, duurzame ontwikkeling en internationale samenwerking, maar anderzijds is het zo dat de sleutel tot doeltreffend optreden in de resultaten van deze internationale samenwerking ligt en dat de vertegenwoordigers van de inheemse bevolkingsgroepen in de regio prioriteit geven aan duurzame ontwikkeling. Daarom stelt het EESC voor om de volgorde van de EU-doelstellingen om te draaien zodat ze beter leesbaar en doeltreffender worden. De door de Commissie genoemde doelstellingen en plannen zijn immers lovenswaardig en vallen nauwelijks te bekritiseren. |
| --- | --- |

1.4.

De mededeling is enerzijds gebaseerd op drie pijlers, namelijk klimaatverandering, duurzame ontwikkeling en internationale samenwerking, maar anderzijds is het zo dat de sleutel tot doeltreffend optreden in de resultaten van deze internationale samenwerking ligt en dat de vertegenwoordigers van de inheemse bevolkingsgroepen in de regio prioriteit geven aan duurzame ontwikkeling. Daarom stelt het EESC voor om de volgorde van de EU-doelstellingen om te draaien zodat ze beter leesbaar en doeltreffender worden. De door de Commissie genoemde doelstellingen en plannen zijn immers lovenswaardig en vallen nauwelijks te bekritiseren.

| 1.5. | Een van de gevolgen van de klimaatverandering is het ontstaan van nieuwe scheepvaartroutes via het noorden, zoals de befaamde noordelijke doorvaart, die Chateaubriand tevergeefs al aan het einde van de 18e eeuw probeerde te ontdekken. Deze ontwikkeling houdt concrete mogelijkheden in voor de scheepvaart, de visserij en zelfs de mijnbouw, die op hun beurt weer leiden tot een grotere kans op „zeegevaren” of boorincidenten waarvoor hulpvoorzieningen nodig zijn die ter plaatse niet aanwezig zijn. Het Comité beveelt daarom aan om het allergrootste belang te hechten aan beveiligings- en veiligheidsoverwegingen, niet alleen op het gebied van vervoer, maar ook wat betreft boorprojecten, en beklemtoont dat we nog niet weten hoe de opening van nieuwe scheepvaartroutes door het smelten van de ijskappen het milieu zal beïnvloeden. |
| --- | --- |

1.5.

Een van de gevolgen van de klimaatverandering is het ontstaan van nieuwe scheepvaartroutes via het noorden, zoals de befaamde noordelijke doorvaart, die Chateaubriand tevergeefs al aan het einde van de 18e eeuw probeerde te ontdekken. Deze ontwikkeling houdt concrete mogelijkheden in voor de scheepvaart, de visserij en zelfs de mijnbouw, die op hun beurt weer leiden tot een grotere kans op „zeegevaren” of boorincidenten waarvoor hulpvoorzieningen nodig zijn die ter plaatse niet aanwezig zijn. Het Comité beveelt daarom aan om het allergrootste belang te hechten aan beveiligings- en veiligheidsoverwegingen, niet alleen op het gebied van vervoer, maar ook wat betreft boorprojecten, en beklemtoont dat we nog niet weten hoe de opening van nieuwe scheepvaartroutes door het smelten van de ijskappen het milieu zal beïnvloeden.

| 1.6. | In dit opzicht benadrukt het Comité de bijdrage die de inzet van Galileo kan leveren bij de monitoring en preventie van scheepsrampen en verontreiniging, en het feit dat het programma in het noordpoolgebied zijn nut zal kunnen bewijzen. Het Comité wijst erop dat Arctische aangelegenheden vanzelfsprekend moeten worden meegenomen in het klimaat- en het milieubeleid, maar ook in andere beleidsgebieden. Dat geldt met name voor het EU-structuurbeleid, het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het visserijbeleid en het maritiem beleid. |
| --- | --- |

1.6.

In dit opzicht benadrukt het Comité de bijdrage die de inzet van Galileo kan leveren bij de monitoring en preventie van scheepsrampen en verontreiniging, en het feit dat het programma in het noordpoolgebied zijn nut zal kunnen bewijzen. Het Comité wijst erop dat Arctische aangelegenheden vanzelfsprekend moeten worden meegenomen in het klimaat- en het milieubeleid, maar ook in andere beleidsgebieden. Dat geldt met name voor het EU-structuurbeleid, het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het visserijbeleid en het maritiem beleid.

| 1.7. | Het EESC is van oordeel dat de beginselen van verantwoorde visserij in het noordpoolgebied moeten worden toegepast en de eventuele ontwikkeling van toerisme en andere economische activiteiten op een verantwoorde en milieuvriendelijke wijze moet worden georganiseerd, aangezien het milieu in dit gebied zeer gevoelig en kwetsbaar is en nu al sterk wordt beïnvloed door de opwarming van het noordelijk halfrond. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC is van oordeel dat de beginselen van verantwoorde visserij in het noordpoolgebied moeten worden toegepast en de eventuele ontwikkeling van toerisme en andere economische activiteiten op een verantwoorde en milieuvriendelijke wijze moet worden georganiseerd, aangezien het milieu in dit gebied zeer gevoelig en kwetsbaar is en nu al sterk wordt beïnvloed door de opwarming van het noordelijk halfrond.

| 1.8. | Het onderstreept ook dat de lokale bevolkingsgroepen hun cultuur wel in stand wensen te houden, maar daarnaast ook willen gebruikmaken van de mogelijkheden die duurzame economische en sociale ontwikkeling te bieden heeft. Het gaat dan met name om een verbetering van de materiële en immateriële communicatiemiddelen. Er moet oog zijn voor de belangen en zorgen van de lokale bevolking. Zij mogen niet in de rol van toeschouwer worden geduwd, maar moeten een stem krijgen in het noordpoolbeleid; het EESC zou graag zien dat het maatschappelijk middenveld daarin een actieve rol speelt. De hulpbronnen in het noordpoolgebied — het natuurlijke kapitaal voor toekomstige generaties — zouden intensiever moeten worden beschermd en de milieuveranderingen in dit gebied zouden moeten worden beschouwd als indicator van de Europese en mondiale vooruitgang op het vlak van klimaatbescherming. Bij het behoud van het noordpoolgebied en het bestrijden van de klimaatverandering moet rekening worden gehouden met de bewoners van de regio; hun belangen mogen niet worden geschaad. |
| --- | --- |

1.8.

Het onderstreept ook dat de lokale bevolkingsgroepen hun cultuur wel in stand wensen te houden, maar daarnaast ook willen gebruikmaken van de mogelijkheden die duurzame economische en sociale ontwikkeling te bieden heeft. Het gaat dan met name om een verbetering van de materiële en immateriële communicatiemiddelen. Er moet oog zijn voor de belangen en zorgen van de lokale bevolking. Zij mogen niet in de rol van toeschouwer worden geduwd, maar moeten een stem krijgen in het noordpoolbeleid; het EESC zou graag zien dat het maatschappelijk middenveld daarin een actieve rol speelt. De hulpbronnen in het noordpoolgebied — het natuurlijke kapitaal voor toekomstige generaties — zouden intensiever moeten worden beschermd en de milieuveranderingen in dit gebied zouden moeten worden beschouwd als indicator van de Europese en mondiale vooruitgang op het vlak van klimaatbescherming. Bij het behoud van het noordpoolgebied en het bestrijden van de klimaatverandering moet rekening worden gehouden met de bewoners van de regio; hun belangen mogen niet worden geschaad.

| 1.9. | De doelstellingen van het geïntegreerde EU-beleid voor het noordpoolgebied kunnen niet worden bereikt zonder de instemming en steun van landen die geen EU-lid zijn en dat nooit zullen worden. Sommige van deze landen zijn wereldwijde grootmachten met economische en strategische doelstellingen die niet noodzakelijkerwijs op één lijn liggen met die van de EU. Het succes en de concrete impact van dit noordpoolbeleid zullen dan ook afhangen van de diplomatieke behendigheid van de Unie, haar keuze om van deze doelstellingen een horizontaal aandachtspunt in haar diplomatieke optreden te maken dat verder reikt dan alleen het noordpoolgebied op zich, en haar vermogen om andere landen tot standpunten te bewegen die aansluiten bij het hare. Internationale samenwerking is en blijft voor ieder noordpoolbeleid dan ook van cruciaal belang. |
| --- | --- |

1.9.

De doelstellingen van het geïntegreerde EU-beleid voor het noordpoolgebied kunnen niet worden bereikt zonder de instemming en steun van landen die geen EU-lid zijn en dat nooit zullen worden. Sommige van deze landen zijn wereldwijde grootmachten met economische en strategische doelstellingen die niet noodzakelijkerwijs op één lijn liggen met die van de EU. Het succes en de concrete impact van dit noordpoolbeleid zullen dan ook afhangen van de diplomatieke behendigheid van de Unie, haar keuze om van deze doelstellingen een horizontaal aandachtspunt in haar diplomatieke optreden te maken dat verder reikt dan alleen het noordpoolgebied op zich, en haar vermogen om andere landen tot standpunten te bewegen die aansluiten bij het hare. Internationale samenwerking is en blijft voor ieder noordpoolbeleid dan ook van cruciaal belang.

2.   Inleiding

| 2.1. | Er zijn acht Arctische landen, waaronder drie EU-lidstaten: Denemarken, Finland en Zweden. IJsland en Noorwegen zijn lid van de Europese Economische Ruimte. Ook Canada, de Verenigde Staten en Rusland behoren tot de Arctische landen. Deze acht landen hebben bij de Verklaring van Ottawa in 1996 de Arctische Raad opgericht, met als doel de duurzame ontwikkeling van de regio op sociaal, economisch en milieugebied te bevorderen. |
| --- | --- |

2.1.

Er zijn acht Arctische landen, waaronder drie EU-lidstaten: Denemarken, Finland en Zweden. IJsland en Noorwegen zijn lid van de Europese Economische Ruimte. Ook Canada, de Verenigde Staten en Rusland behoren tot de Arctische landen. Deze acht landen hebben bij de Verklaring van Ottawa in 1996 de Arctische Raad opgericht, met als doel de duurzame ontwikkeling van de regio op sociaal, economisch en milieugebied te bevorderen.

| 2.1.1. | De EU kan dus niet voorbijgaan aan het strategisch belangrijke noordpoolgebied, al moet zij daarbij wel de nationale bevoegdheden in acht nemen. De Commissie legt in dit verband speciale nadruk op het klimaatvraagstuk, omdat het noordpoolgebied een sleutelrol speelt op klimaatgebied en tegelijkertijd ook zelf de gevolgen van de klimaatverandering ondervindt. Recente studies tonen aan dat de opwarming in het noordpoolgebied twee keer zo snel verloopt als in de rest van de wereld. Sterker nog: de regio ondergaat niet alleen de gevolgen van deze verandering, maar heeft er ook een grote invloed op. Het noordpoolgebied is bovendien het woongebied van inheemse bevolkingsgroepen. |
| --- | --- |

2.1.1.

De EU kan dus niet voorbijgaan aan het strategisch belangrijke noordpoolgebied, al moet zij daarbij wel de nationale bevoegdheden in acht nemen. De Commissie legt in dit verband speciale nadruk op het klimaatvraagstuk, omdat het noordpoolgebied een sleutelrol speelt op klimaatgebied en tegelijkertijd ook zelf de gevolgen van de klimaatverandering ondervindt. Recente studies tonen aan dat de opwarming in het noordpoolgebied twee keer zo snel verloopt als in de rest van de wereld. Sterker nog: de regio ondergaat niet alleen de gevolgen van deze verandering, maar heeft er ook een grote invloed op. Het noordpoolgebied is bovendien het woongebied van inheemse bevolkingsgroepen.

| 2.1.2. | De Europese Unie is echter geen lid van de Arctische Raad maar beschikt over een permanente uitnodiging om de vergaderingen bij te wonen als waarnemer. China, Duitsland, Frankrijk, India, Italië, Japan, Nederland, Polen, Singapore, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zuid-Korea hebben de status van waarnemer. Over het verzoek van de EU van 2008 om de status van permanente waarnemer te krijgen, is nog geen definitieve beslissing gevallen. Het groot aantal landen met een waarnemersstatus in de Arctische Raad geeft aan hoe belangrijk het noordpoolgebied voor de internationale gemeenschap is. |
| --- | --- |

2.1.2.

De Europese Unie is echter geen lid van de Arctische Raad maar beschikt over een permanente uitnodiging om de vergaderingen bij te wonen als waarnemer. China, Duitsland, Frankrijk, India, Italië, Japan, Nederland, Polen, Singapore, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zuid-Korea hebben de status van waarnemer. Over het verzoek van de EU van 2008 om de status van permanente waarnemer te krijgen, is nog geen definitieve beslissing gevallen. Het groot aantal landen met een waarnemersstatus in de Arctische Raad geeft aan hoe belangrijk het noordpoolgebied voor de internationale gemeenschap is.

| 2.1.3. | De vertegenwoordigende instellingen en organisaties van de inheemse bevolkingsgroepen (Samen, Aleoeten, inheemse volkeren uit het Noorden, uit Siberië en uit het verre oosten van Rusland, de Arctische Raad van Alaska enz.) zetelen daarentegen als „permanente deelnemers”, wat blijk geeft van een reële bereidheid om rekening te houden met de belangen en behoeften op ontwikkelingsgebied van deze bevolkingsgroepen. Het mag dan misschien gaan om kleine groepen mensen die in het noordpoolgebied leven, zij hebben wel een sterke culturele identiteit. |
| --- | --- |

2.1.3.

De vertegenwoordigende instellingen en organisaties van de inheemse bevolkingsgroepen (Samen, Aleoeten, inheemse volkeren uit het Noorden, uit Siberië en uit het verre oosten van Rusland, de Arctische Raad van Alaska enz.) zetelen daarentegen als „permanente deelnemers”, wat blijk geeft van een reële bereidheid om rekening te houden met de belangen en behoeften op ontwikkelingsgebied van deze bevolkingsgroepen. Het mag dan misschien gaan om kleine groepen mensen die in het noordpoolgebied leven, zij hebben wel een sterke culturele identiteit.

| 2.2. | Het lijkt erop dat het noordpoolgebied als prioritair toepassingsgebied is gekozen voor het EU-beleid inzake de bestrijding van de klimaatverandering en de beperking van de temperatuurstijging. De EU handelt echter niet alleen en zal zich moeten verlaten op mogendheden van wie de prioriteiten eerder bij militaire, economische en zeevervoerstrategieën liggen. Tot op heden heeft de Arctische Raad zich overigens vooral beziggehouden met het streven naar (een weliswaar duurzame) ontwikkeling van de regio. |
| --- | --- |

2.2.

Het lijkt erop dat het noordpoolgebied als prioritair toepassingsgebied is gekozen voor het EU-beleid inzake de bestrijding van de klimaatverandering en de beperking van de temperatuurstijging. De EU handelt echter niet alleen en zal zich moeten verlaten op mogendheden van wie de prioriteiten eerder bij militaire, economische en zeevervoerstrategieën liggen. Tot op heden heeft de Arctische Raad zich overigens vooral beziggehouden met het streven naar (een weliswaar duurzame) ontwikkeling van de regio.

| 2.3. | De klimaatverandering kan grote gevolgen hebben voor de leefomstandigheden van de bevolkingsgroepen in dit gebied. Het spreekt voor zich dat het beleid op het gebied van klimaatverandering de betrokken bevolkingsgroepen niet mag benadelen, maar samen met hen en ten gunste van hen moet worden ontwikkeld. |
| --- | --- |

2.3.

De klimaatverandering kan grote gevolgen hebben voor de leefomstandigheden van de bevolkingsgroepen in dit gebied. Het spreekt voor zich dat het beleid op het gebied van klimaatverandering de betrokken bevolkingsgroepen niet mag benadelen, maar samen met hen en ten gunste van hen moet worden ontwikkeld.

| 2.4. | Het economische belang van het noordpoolgebied voor de EU mag niet worden onderschat. Zo worden in de EU veel producten geconsumeerd die uit het noordpoolgebied afkomstig zijn, met name visserijproducten en energie. Ook de economische, sociale en milieu-impact van het openen van nieuwe scheepvaartroutes mag niet worden vergeten. Wat voor de Europese Unie geldt, is trouwens ook waar voor de landen die in het gebied aanwezig zijn. Zo heeft de VS toestemming verleend voor boringen in het noordpoolgebied. |
| --- | --- |

2.4.

Het economische belang van het noordpoolgebied voor de EU mag niet worden onderschat. Zo worden in de EU veel producten geconsumeerd die uit het noordpoolgebied afkomstig zijn, met name visserijproducten en energie. Ook de economische, sociale en milieu-impact van het openen van nieuwe scheepvaartroutes mag niet worden vergeten. Wat voor de Europese Unie geldt, is trouwens ook waar voor de landen die in het gebied aanwezig zijn. Zo heeft de VS toestemming verleend voor boringen in het noordpoolgebied.

| 2.5. | Het document van de Commissie is opgebouwd rond drie hoofdthema’s die zij als prioriteit heeft aangemerkt. De vraag is of deze relevant zijn:






  — | klimaatverandering en bescherming van het milieu in het noordpoolgebied; |
| --- | --- | --- |

2.5.

Het document van de Commissie is opgebouwd rond drie hoofdthema’s die zij als prioriteit heeft aangemerkt. De vraag is of deze relevant zijn:

—

klimaatverandering en bescherming van het milieu in het noordpoolgebied;

| — | bevordering van duurzame ontwikkeling; |
| --- | --- |

—

bevordering van duurzame ontwikkeling;

| — | ondersteuning van internationale samenwerking op het gebied van Arctische aangelegenheden. |
| --- | --- |

—

ondersteuning van internationale samenwerking op het gebied van Arctische aangelegenheden.

| 2.6. | Het laatste punt is duidelijk van cruciaal belang en vormt in feite een voorwaarde voor de goede uitvoering van de eerste twee punten, aangezien de EU slechts via drie lidstaten direct bij het gebied is betrokken en moet samenwerken met drie grote mogendheden — de VS, Rusland en Canada — die alle drie aanzienlijke economische en strategische belangen hebben in het noordpoolgebied. Bepaalde Aziatische landen tonen zich eveneens zeer geïnteresseerd in het gebied, met name China, Japan, Zuid-Korea en Singapore. |
| --- | --- |

2.6.

Het laatste punt is duidelijk van cruciaal belang en vormt in feite een voorwaarde voor de goede uitvoering van de eerste twee punten, aangezien de EU slechts via drie lidstaten direct bij het gebied is betrokken en moet samenwerken met drie grote mogendheden — de VS, Rusland en Canada — die alle drie aanzienlijke economische en strategische belangen hebben in het noordpoolgebied. Bepaalde Aziatische landen tonen zich eveneens zeer geïnteresseerd in het gebied, met name China, Japan, Zuid-Korea en Singapore.

| 2.7. | Vraag is ook hoeveel belang er wordt gehecht aan klimaatveranderings- en milieuoverwegingen, die voor de Commissie wel op de eerste plaats komen maar voor onze internationale partners niet noodzakelijkerwijs evenveel gewicht in de schaal leggen. Zij beschouwen duurzame ontwikkeling als zeer belangrijk, maar maken er geen prioriteit van. |
| --- | --- |

2.7.

Vraag is ook hoeveel belang er wordt gehecht aan klimaatveranderings- en milieuoverwegingen, die voor de Commissie wel op de eerste plaats komen maar voor onze internationale partners niet noodzakelijkerwijs evenveel gewicht in de schaal leggen. Zij beschouwen duurzame ontwikkeling als zeer belangrijk, maar maken er geen prioriteit van.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het is duidelijk dat de Commissie de bestrijding van de gevolgen van de klimaatverandering in het noordpoolgebied als prioritair beschouwt. Zij is met name bezorgd over het wegsmelten van de permafrost en de mogelijk catastrofale gevolgen daarvan wat betreft de uitstoot van methaan en CO2; daarnaast houdt zij zich bezig met de bescherming van de plaatselijke ecosystemen. Deze zorgen zijn ongetwijfeld terecht, maar de EU alleen heeft de sleutel tot de oplossing van deze problemen niet in handen. |
| --- | --- |

3.1.

Het is duidelijk dat de Commissie de bestrijding van de gevolgen van de klimaatverandering in het noordpoolgebied als prioritair beschouwt. Zij is met name bezorgd over het wegsmelten van de permafrost en de mogelijk catastrofale gevolgen daarvan wat betreft de uitstoot van methaan en CO2; daarnaast houdt zij zich bezig met de bescherming van de plaatselijke ecosystemen. Deze zorgen zijn ongetwijfeld terecht, maar de EU alleen heeft de sleutel tot de oplossing van deze problemen niet in handen.

| 3.2. | De Commissie onderstreept dat onderzoek en monitoring van het noordpoolgebied van groot belang zijn om beter in te spelen op deze uitdagingen, en wijst op de hiervoor geleverde financiële inspanningen. Zij pleit voor intensievere internationale samenwerking en voor transnationale toegang tot onderzoeksinfrastructuur en gegevens. |
| --- | --- |

3.2.

De Commissie onderstreept dat onderzoek en monitoring van het noordpoolgebied van groot belang zijn om beter in te spelen op deze uitdagingen, en wijst op de hiervoor geleverde financiële inspanningen. Zij pleit voor intensievere internationale samenwerking en voor transnationale toegang tot onderzoeksinfrastructuur en gegevens.

| 3.2.1. | Hiermee wordt er wellicht ten overvloede op gewezen dat de doeltreffendheid van het EU-beleid afhankelijk is van de doeltreffendheid van de internationale samenwerking. |
| --- | --- |

3.2.1.

Hiermee wordt er wellicht ten overvloede op gewezen dat de doeltreffendheid van het EU-beleid afhankelijk is van de doeltreffendheid van de internationale samenwerking.

| 3.2.2. | De Commissie zet haar doelstellingen ten aanzien van het klimaatbeleid uiteen aan de hand van het specifieke geval van het noordpoolgebied. In de praktijk stuit zij op het algemene probleem dat zij onmogelijk efficiënt kan optreden als haar doelstellingen niet op mondiaal niveau worden gedeeld, in het bijzonder door de Arctische landen, zelfs wanneer zij concreet actie onderneemt via Europese structuur- en investeringsfondsen. Met de ratificatie van de akkoorden van Parijs over klimaatverandering zouden de acties en beleidsmaatregelen in het noordpoolgebied efficiënter moeten worden. |
| --- | --- |

3.2.2.

De Commissie zet haar doelstellingen ten aanzien van het klimaatbeleid uiteen aan de hand van het specifieke geval van het noordpoolgebied. In de praktijk stuit zij op het algemene probleem dat zij onmogelijk efficiënt kan optreden als haar doelstellingen niet op mondiaal niveau worden gedeeld, in het bijzonder door de Arctische landen, zelfs wanneer zij concreet actie onderneemt via Europese structuur- en investeringsfondsen. Met de ratificatie van de akkoorden van Parijs over klimaatverandering zouden de acties en beleidsmaatregelen in het noordpoolgebied efficiënter moeten worden.

| 3.3. | De Commissie pleit er terecht voor om de biodiversiteit goed te beschermen, beschermde mariene gebieden aan te duiden en vervuiling met zware metalen en andere ernstig verontreinigende stoffen tegen te gaan. Beschermde mariene gebieden op volle zee zijn echter zeer ondoeltreffend, behalve waar het gaat om een verbod op visserij. Ze zijn namelijk per definitie onmogelijk te controleren en te beschermen, omdat zowel het water als de soorten die erin leven continu in beweging zijn. |
| --- | --- |

3.3.

De Commissie pleit er terecht voor om de biodiversiteit goed te beschermen, beschermde mariene gebieden aan te duiden en vervuiling met zware metalen en andere ernstig verontreinigende stoffen tegen te gaan. Beschermde mariene gebieden op volle zee zijn echter zeer ondoeltreffend, behalve waar het gaat om een verbod op visserij. Ze zijn namelijk per definitie onmogelijk te controleren en te beschermen, omdat zowel het water als de soorten die erin leven continu in beweging zijn.

| 3.4. | De Commissie benadrukt eveneens dat er op internationaal niveau moet worden samengewerkt op het gebied van olie- en gasactiviteiten, met name om zware ongevallen te voorkomen. Ook hierbij is het succes afhankelijk van de kracht van de internationale betrekkingen met andere landen die in het noordpoolgebied actief zijn. In dit verband moet worden beklemtoond dat de moeizame betrekkingen met Rusland geen negatieve gevolgen hebben gehad voor het noordpoolgebied, waar de samenwerking naar tevredenheid verloopt. |
| --- | --- |

3.4.

De Commissie benadrukt eveneens dat er op internationaal niveau moet worden samengewerkt op het gebied van olie- en gasactiviteiten, met name om zware ongevallen te voorkomen. Ook hierbij is het succes afhankelijk van de kracht van de internationale betrekkingen met andere landen die in het noordpoolgebied actief zijn. In dit verband moet worden beklemtoond dat de moeizame betrekkingen met Rusland geen negatieve gevolgen hebben gehad voor het noordpoolgebied, waar de samenwerking naar tevredenheid verloopt.

| 3.5. | Het uitgestrekte en dunbevolkte noordpoolgebied kent geen gemakkelijke vervoersverbindingen, maar herbergt wel talrijke natuurlijke hulpbronnen, zoals vis, mineralen, olie en gas, waarvoor logischerwijs heel wat belangstelling bestaat. De Commissie vindt dat de economie er op duurzame wijze moet worden ontwikkeld, temeer daar de natuur kwetsbaar is en als gevolg van de klimaatverandering ernstig wordt verstoord. De natuurlijke rijkdommen van het noordpoolgebied dienen te worden beschouwd als een reserve voor de toekomst en daarbij moeten steeds de belangen van de lokale bevolking voor ogen worden houden. De hulpbronnen in het noordpoolgebied — het natuurlijke kapitaal voor toekomstige generaties — zouden intensiever moeten worden beschermd en de milieuveranderingen in dit gebied zouden moeten worden beschouwd als indicator van de Europese en mondiale vooruitgang op het vlak van klimaatbescherming. Bij het behoud van het noordpoolgebied en het bestrijden van de klimaatverandering moet rekening worden gehouden met de bewoners van de regio; hun belangen mogen niet worden geschaad. |
| --- | --- |

3.5.

Het uitgestrekte en dunbevolkte noordpoolgebied kent geen gemakkelijke vervoersverbindingen, maar herbergt wel talrijke natuurlijke hulpbronnen, zoals vis, mineralen, olie en gas, waarvoor logischerwijs heel wat belangstelling bestaat. De Commissie vindt dat de economie er op duurzame wijze moet worden ontwikkeld, temeer daar de natuur kwetsbaar is en als gevolg van de klimaatverandering ernstig wordt verstoord. De natuurlijke rijkdommen van het noordpoolgebied dienen te worden beschouwd als een reserve voor de toekomst en daarbij moeten steeds de belangen van de lokale bevolking voor ogen worden houden. De hulpbronnen in het noordpoolgebied — het natuurlijke kapitaal voor toekomstige generaties — zouden intensiever moeten worden beschermd en de milieuveranderingen in dit gebied zouden moeten worden beschouwd als indicator van de Europese en mondiale vooruitgang op het vlak van klimaatbescherming. Bij het behoud van het noordpoolgebied en het bestrijden van de klimaatverandering moet rekening worden gehouden met de bewoners van de regio; hun belangen mogen niet worden geschaad.

| 3.6. | De EU moet de inzet van innovatieve technologieën ondersteunen, met name om de strenge poolwinters te doorstaan. Het programma InnovFin zou in het noordpoolgebied kunnen worden toegepast. De Commissie pleit ook voor daadwerkelijke toegang tot de interne markt. In het huidige stadium is dit echter nog toekomstmuziek. Het gaat overigens ook om andere Europese beleidsgebieden, te weten het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het visserijbeleid en het maritiem beleid. |
| --- | --- |

3.6.

De EU moet de inzet van innovatieve technologieën ondersteunen, met name om de strenge poolwinters te doorstaan. Het programma InnovFin zou in het noordpoolgebied kunnen worden toegepast. De Commissie pleit ook voor daadwerkelijke toegang tot de interne markt. In het huidige stadium is dit echter nog toekomstmuziek. Het gaat overigens ook om andere Europese beleidsgebieden, te weten het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het visserijbeleid en het maritiem beleid.

| 3.7. | De Commissie overweegt een forum op te richten om de samenwerking en coördinatie tussen verschillende EU-financieringsprogramma’s te versterken. Het is de bedoeling om via dit forum de investerings- en onderzoeksprioriteiten af te bakenen. |
| --- | --- |

3.7.

De Commissie overweegt een forum op te richten om de samenwerking en coördinatie tussen verschillende EU-financieringsprogramma’s te versterken. Het is de bedoeling om via dit forum de investerings- en onderzoeksprioriteiten af te bakenen.

| 3.7.1. | In aanvulling op de werkzaamheden van dit forum zal er in het kader van Interreg een netwerk van beheersautoriteiten en belanghebbenden worden gecreëerd dat moet leiden tot de organisatie van een jaarlijkse conferentie van belanghebbenden voor het noordpoolgebied. Dit lijkt een interessant idee, mits de uitvoering ervan soepel, reactief en flexibel verloopt. |
| --- | --- |

3.7.1.

In aanvulling op de werkzaamheden van dit forum zal er in het kader van Interreg een netwerk van beheersautoriteiten en belanghebbenden worden gecreëerd dat moet leiden tot de organisatie van een jaarlijkse conferentie van belanghebbenden voor het noordpoolgebied. Dit lijkt een interessant idee, mits de uitvoering ervan soepel, reactief en flexibel verloopt.

| 3.8. | Wat investeringen betreft, legt de Commissie de nadruk op vervoersnetwerken die inderdaad nodig zijn om de Arctische gebieden uit hun isolement te halen, en wijst ze erop dat het noorden van Finland, Zweden en Noorwegen deel uitmaakt van het trans-Europees vervoersnet. Dit element is voor de ontsluiting van de regio cruciaal. |
| --- | --- |

3.8.

Wat investeringen betreft, legt de Commissie de nadruk op vervoersnetwerken die inderdaad nodig zijn om de Arctische gebieden uit hun isolement te halen, en wijst ze erop dat het noorden van Finland, Zweden en Noorwegen deel uitmaakt van het trans-Europees vervoersnet. Dit element is voor de ontsluiting van de regio cruciaal.

| 3.9. | De omvang en de lage bevolkingsdichtheid van het noordpoolgebied maken de toepassing van ruimtetechnologie bijzonder interessant. De programma’s Copernicus en Galileo zullen uitermate waardevol zijn voor het gebied. In dit verband kan de benadering van de Commissie enkel worden onderschreven. |
| --- | --- |

3.9.

De omvang en de lage bevolkingsdichtheid van het noordpoolgebied maken de toepassing van ruimtetechnologie bijzonder interessant. De programma’s Copernicus en Galileo zullen uitermate waardevol zijn voor het gebied. In dit verband kan de benadering van de Commissie enkel worden onderschreven.

| 3.10. | Door het smelten van de ijskappen is de Noordoostroute bevaarbaar geworden. De veilige scheepvaart op de nieuwe routes moet dan ook worden gewaarborgd. In dit verband kan het EESC de benadering van de Commissie enkel onderschrijven. Een forum voor kustwachtfuncties voor het noordpoolgebied is een goed idee. |
| --- | --- |

3.10.

Door het smelten van de ijskappen is de Noordoostroute bevaarbaar geworden. De veilige scheepvaart op de nieuwe routes moet dan ook worden gewaarborgd. In dit verband kan het EESC de benadering van de Commissie enkel onderschrijven. Een forum voor kustwachtfuncties voor het noordpoolgebied is een goed idee.

| 3.11. | Het succes van het beoogde beleid zal afhangen van de internationale samenwerking. |
| --- | --- |

3.11.

Het succes van het beoogde beleid zal afhangen van de internationale samenwerking.

| 3.11.1. | De Commissie noemt de verschillende rechtsinstrumenten en relevante instanties en onderstreept dat de EU hierin een daadkrachtige rol moet spelen. Zij wijst hierbij eens te meer op de noodzaak van bilaterale samenwerking, met name met belangrijke betrokkenen zoals de VS, Rusland en Canada, maar ook Groenland en sommige Aziatische landen die zich sterk voor het noordpoolgebied interesseren. |
| --- | --- |

3.11.1.

De Commissie noemt de verschillende rechtsinstrumenten en relevante instanties en onderstreept dat de EU hierin een daadkrachtige rol moet spelen. Zij wijst hierbij eens te meer op de noodzaak van bilaterale samenwerking, met name met belangrijke betrokkenen zoals de VS, Rusland en Canada, maar ook Groenland en sommige Aziatische landen die zich sterk voor het noordpoolgebied interesseren.

| 3.12. | De Commissie benadrukt dat er een dialoog met de inheemse bevolkingsgroepen moet worden onderhouden, die immers als eerste de gevolgen van het beleid zullen ondervinden en er niet door mogen worden benadeeld, met name gezien het streven naar een duurzame economische en sociale ontwikkeling van de regio. Volledige inzet van het maatschappelijk middenveld is dus noodzakelijk om ervoor te zorgen dat daadwerkelijk rekening wordt gehouden met de behoeften van de autochtone bevolking, zowel op economisch als op sociaal vlak. Het EESC kan in dit verband als spreekbuis fungeren binnen de Europese Unie. |
| --- | --- |

3.12.

De Commissie benadrukt dat er een dialoog met de inheemse bevolkingsgroepen moet worden onderhouden, die immers als eerste de gevolgen van het beleid zullen ondervinden en er niet door mogen worden benadeeld, met name gezien het streven naar een duurzame economische en sociale ontwikkeling van de regio. Volledige inzet van het maatschappelijk middenveld is dus noodzakelijk om ervoor te zorgen dat daadwerkelijk rekening wordt gehouden met de behoeften van de autochtone bevolking, zowel op economisch als op sociaal vlak. Het EESC kan in dit verband als spreekbuis fungeren binnen de Europese Unie.

| 3.13. | Op economisch gebied is de Commissie tegen deze achtergrond ingenomen met de verklaring over visserij die is ondertekend door vijf kuststaten van de Noordelijke IJszee, maar benadrukt zij terecht dat deze kwestie niet alleen de kuststaten aangaat. |
| --- | --- |

3.13.

Op economisch gebied is de Commissie tegen deze achtergrond ingenomen met de verklaring over visserij die is ondertekend door vijf kuststaten van de Noordelijke IJszee, maar benadrukt zij terecht dat deze kwestie niet alleen de kuststaten aangaat.

| 3.14. | Wat onderzoek betreft, pleit de Commissie tot slot voor intensievere wetenschappelijke samenwerking, met name in het kader van de trans-Atlantische en Arctische alliantie voor onderzoek op oceanografisch gebied, en wenst zij tegen 2020 een kaart van de gehele zeebodem op te stellen. Deze doelstelling is van groot wetenschappelijk belang en kan enkel worden gesteund, maar heeft implicaties die verder reiken dan louter wetenschappelijke kennis, op het vlak van zowel veiligheid als vervoer en economische exploitatie. |
| --- | --- |

3.14.

Wat onderzoek betreft, pleit de Commissie tot slot voor intensievere wetenschappelijke samenwerking, met name in het kader van de trans-Atlantische en Arctische alliantie voor onderzoek op oceanografisch gebied, en wenst zij tegen 2020 een kaart van de gehele zeebodem op te stellen. Deze doelstelling is van groot wetenschappelijk belang en kan enkel worden gesteund, maar heeft implicaties die verder reiken dan louter wetenschappelijke kennis, op het vlak van zowel veiligheid als vervoer en economische exploitatie.

Brussel, 14 december 2016.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Georges DASSIS

---

(1)  PB C 198 van 10.7.2013, blz. 26

1

---