# Il-Ġurnal Uffiċjali C 163/2017

| | ISSN 1977-0987 |
| --- | --- |
| Il-Ġurnal Uffiċjali
  tal-Unjoni Ewropea | C 163 |
| | |
| Edizzjoni bil-Malti | Informazzjoni u Avviżi | Volum 6023 ta' Mejju 2017 |

ISSN 1977-0987

Il-Ġurnal Uffiċjali

tal-Unjoni Ewropea

C 163

Edizzjoni bil-Malti

Informazzjoni u Avviżi

Volum 6023 ta' Mejju 2017

---

| Avviż Nru | Werrej | Paġna |
| --- | --- | --- |
| | IV   Informazzjoni |
| | INFORMAZZJONI MINN ISTITUZZJONIJIET, KORPI, UFFIĊĊJI U AĠENZIJI TAL-UNJONI EWROPEA |
| 2017/C 163/01 | Avviż tal-Kummissjoni dwar dokument ta’ gwida dwar kif għandhom jiġu indirizzati r-riskji mikrobijoloġiċi fil-frott u l-ħaxix frisk fil-produzzjoni primarja permezz ta’ iġjene tajba | 1 |

Avviż Nru

Werrej

Paġna

IV   Informazzjoni

INFORMAZZJONI MINN ISTITUZZJONIJIET, KORPI, UFFIĊĊJI U AĠENZIJI TAL-UNJONI EWROPEA

2017/C 163/01

Avviż tal-Kummissjoni dwar dokument ta’ gwida dwar kif għandhom jiġu indirizzati r-riskji mikrobijoloġiċi fil-frott u l-ħaxix frisk fil-produzzjoni primarja permezz ta’ iġjene tajba

1

---

| MT | |
| --- | --- |

MT

---

IV Informazzjoni

INFORMAZZJONI MINN ISTITUZZJONIJIET, KORPI, UFFIĊĊJI U AĠENZIJI TAL-UNJONI EWROPEA

| 23.5.2017 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 163/1 |
| --- | --- | --- | --- |

23.5.2017

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 163/1

---

Avviż tal-Kummissjoni dwar dokument ta’ gwida dwar kif għandhom jiġu indirizzati r-riskji mikrobijoloġiċi fil-frott u l-ħaxix frisk fil-produzzjoni primarja permezz ta’ iġjene tajba

(2017/C 163/01)

WERREJ

| 1. | Introduzzjoni | 2 |
| --- | --- | --- |

1.

| 2. | L-għanijiet tad-dokument ta’ gwida | 2 |
| --- | --- | --- |

2.

| 3. | L-ambitu u l-użu | 3 |
| --- | --- | --- |

3.

| 4. | Il-leġiżlazzjoni tal-UE li tapplika | 3 |
| --- | --- | --- |

4.

| 4.1. | Il-leġiżlazzjoni marbuta mar-regoli tal-Iġjene Ġenerali | 3 |
| --- | --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-leġiżlazzjoni marbuta ma’ regoli speċifiċi tal-UE | 3 |
| --- | --- | --- |

4.2.

| 5. | Il-fatturi ewlenin tar-riskju tal-patoġeni mikrobijoloġiċi fil-Ħaxix u l-Frott Frisk identifikati mill-EFSA | 4 |
| --- | --- | --- |

5.

| 6. | Il-listi ta’ kontroll għall-ispezzjonijiet dwar l-iġjene tal-FĦF fil-livell primarju tal-produzzjoni | 5 |
| --- | --- | --- |

6.

| 7. | Prattiki tajbin agrikoli u tal-iġjene | 11 |
| --- | --- | --- |

7.

| 7.1. | Il-kontroll tal-fatturi ambjentali u l-pożizzjoni tal-post tat-tkabbir | 12 |
| --- | --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Il-kontroll tal-fertilizzanti (organiċi) | 13 |
| --- | --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Il-kontroll tal-ilma għall-produzzjoni primarja u għall-operazzjonijiet assoċjati magħha fil-post tal-produzzjoni (il-ħsad u wara l-ħsad) | 17 |
| --- | --- | --- |

7.3.

| 7.4. | L-iġjene u l-istat ta’ saħħa tal-ħaddiema agrikoli | 24 |
| --- | --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Il-kontroll tal-kundizzjonijiet tal-iġjene waqt attivitajiet assoċjati fil-livell tar-razzett minbarra dawk deskritti fil-kapitoli 7.3 u 7.4 | 26 |
| --- | --- | --- |

7.5.

| 8. | Iż-żamma tar-rekords u r-responsabbiltajiet b’rabta mas-sejħa lura u l-irtirar ta’ prodotti tal-ikel | 30 |
| --- | --- | --- |

8.

| 8.1. | Iż-żamma tar-rekords | 30 |
| --- | --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Ir-responsabbiltajiet dwar is-sejħa lura jew l-irtirar | 31 |
| --- | --- | --- |

8.2.

| ANNESS I | Glossarju | 32 |
| --- | --- | --- |

ANNESS I

| ANNESS II | Eżempju ta’ matriċi biex issostni l-valutazzjoni tar-riskji mikrobijoloġiċi fl-ilma agrikolu | 35 |
| --- | --- | --- |

ANNESS II

| ANNESS III | Eżempju ta’ ġerarkija tad-deċiżjonijiet biex issostni l-valutazzjoni tar-riskji mikrobijoloġiċi fl-ilma agrikolu | 38 |
| --- | --- | --- |

ANNESS III

| Appendiċi | 39 |
| --- | --- |

1.   INTRODUZZJONI

Skont ir-Rapport ta’ Monitoraġġ taż-Żoonożi tal-2014 (1), il-maġġoranza tat-tifqigħat ivverifikati fl-UE kienu marbutin ma’ oġġetti tal-ikel ta’ oriġini mill-annimali. Il-frott u l-ħaxix kienu implikati biss f’7,1 % tat-tifqigħat ivverifikati, u primarjament dawn kienu kkawżati mil-lampun iffriżat li kien ikkontaminat bin-Norovirus; iżda dan l-ammont kien akbar minn tal-2013, meta “l-ħxejjex u l-meraq” kienu ġew irrappurtati f’4,4 % tat-tifqigħat. Madankollu, il-konsegwenzi possibbli tal-kontaminazzjoni mikrobijoloġika tal-frott u l-ħaxix frisk (FĦF) ma għandhomx jitqiesu li huma żgħar, kif uriet il-kriżi fil-Ġermanja (2) marbuta mal-kontaminazzjoni tan-nebbieta bil-batterjaEscherichia coli (VTEC).

Wara din il-kriżi tal-VTEC fl-2011, il-Kummissjoni talbet lill-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel (EFSA) biex tagħti l-parir tagħha dwar ir-riskji għas-saħħa pubblika li jikkawżaw il-patoġeni fl-ikel ta’ oriġini mhux mill-annimali u, b’mod partikolari, biex tindirizza l-fatturi tar-riskju u l-alternattivi għat-tnaqqis tar-riskji, fosthom il-kriterji possibbli mikrobijoloġiċi. Bi tweġiba għal din it-talba, l-EFSA ħarġet sitt opinjonijiet xjentifiċi dwar il-kombinazzjonijiet ta’ ikel u patoġeni li jidhru hawn taħt, u li ġew identifikati li huma l-aktar riskji importanti fl-ikel li mhuwiex ta’ oriġini mill-annimali:

| (1) | Il-VTEC fiż-żrieragħ u fin-nebbieta (3) |
| --- | --- |

(1)

Il-VTEC fiż-żrieragħ u fin-nebbieta (3)

| (2) | Is-Salmonella u n-Norovirus fl-oġġetti tal-ikel li fihom il-ħxejjex ħodor werrieqa li jittieklu nejjin fl-insalati. |
| --- | --- |

(2)

Is-Salmonella u n-Norovirus fl-oġġetti tal-ikel li fihom il-ħxejjex ħodor werrieqa li jittieklu nejjin fl-insalati.

| (3) | Is-Salmonella u n-Norovirus fil-frott artab. |
| --- | --- |

(3)

Is-Salmonella u n-Norovirus fil-frott artab.

| (4) | Is-Salmonella u n-Norovirus fit-tadam. |
| --- | --- |

(4)

Is-Salmonella u n-Norovirus fit-tadam.

| (5) | Is-Salmonella fil-bettieħ. |
| --- | --- |

(5)

Is-Salmonella fil-bettieħ.

| (6) | Is-Salmonella, il-Yersinia, ix-Shigella u n-Norovirus fil-ħxejjex bil-basla u fil-ħxejjex biz-zokk, u fiz-zunnarija. |
| --- | --- |

(6)

Is-Salmonella, il-Yersinia, ix-Shigella u n-Norovirus fil-ħxejjex bil-basla u fil-ħxejjex biz-zokk, u fiz-zunnarija.

Din il-linja gwida tqis l-opinjonijiet rilevanti tal-EFSA u l-konsultazzjonijiet mal-esperti mill-Istati Membri u mal-partijiet ikkonċernati. Minkejja li hija maħsuba biex tkun ta’ għajnuna għall-bdiewa, tista’ tintuża wkoll mill-ispetturi uffiċjali waqt l-awditi tagħhom meta jkun il-lok. L-EFSA kkonfermat li għandha titkompla r-riċerka dwar ir-riskji possibbli u dwar il-miżuri ta’ mitigazzjoni tar-riskji marbuta mal-FĦF.

2.   L-GĦANIJIET TAD-DOKUMENT TA’ GWIDA

L-għan ta’ dan id-dokument ta’ gwida huwa li jkun ta’ għajnuna għall-bdiewa (ikun xi jkun id-daqs tar-razzett) fl-istadju ewlieni tal-produzzjoni, biex dawn japplikaw ir-rekwiżiti għall-iġjene marbutin mal-produzzjoni u t-trattament tal-FĦF b’mod korrett u uniformi. Dan jipprovdi gwida lill-bdiewa dwar kif għandhom jindirizzaw ir-riskji għas-saħħa mill-ikel permezz ta’ prattiki agrikoli tajbin u prattiki tal-iġjene tajbin fl-istadju ewlieni tal-produzzjoni (jiġifieri waqt it-tkabbir, il-ħsad, u wara l-ħsad) tal-FĦF li jinbiegħ nej (mhux ipproċessat) jew ipproċessat mill-inqas (jiġifieri maħsul, magħżul, ippakkjat) u waqt it-trasportazzjoni, lill-konsumaturi, dejjem jekk dawn l-attivitajiet ma jbiddlux b’mod sostanzjali n-natura tal-prodotti, kif stipulat fid-definizzjoni li tinsab fl-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004 (4). Minn hawn ‘il quddiem dawn l-attivitajiet jissemmew “operazzjonijiet assoċjati”. Dawn il-prattiki t-tajba għandhom jintużaw matul il-katina tal-produzzjoni ewlenija.

L-użu ta’ din il-gwida għandu jitqies prijorità għall-FĦF li jittiekel nej, u kemm jista’ jkun, il-gwida għandha tiġi segwita wkoll fil-każ tal-FĦF li jittiekel imsajjar.

3.   L-AMBITU U L-UŻU

Din il-gwida tittratta l-prattiki tal-iġjene tajbin u l-prattiki agrikoli tajbin involuti fil-produzzjoni tal-FĦF fl-istadju ewlieni tal-produzzjoni, li jinkludi l-operazzjonijiet assoċjati, biex jiġu kkontrollati l-patoġeni mikrobijoloġiċi li jikkawżaw il-mard gastrointestinali li jirriżulta mill-konsum tal-FFV (5).(eż. l-E.coli, il-virus tal-Hepatitis A, il-Listeria...patoġeniċi).

Fejn hu rilevanti ddaħħlet gwida speċifika addizzjonali għal ċerti prodotti (6). Billi qiegħda titħejja gwida tal-UE speċifika għall-prassi t-tajba tal-iġjene fil-produzzjoni tan-nebbieta u taż-żrieragħ maħsubin għall-produzzjoni tan-nebbieta (7) mill-European Sprouted Seeds Association [Assoċjazzjoni Ewropea taż-Żrieragħ Imnibbta], il-produzzjoni ta’ din il-kategorija mhijiex indirizzata aktar fid-dettall f’din il-gwida.

Dan id-dokument ta’ gwida juri kif għandhom jiġu applikati r-rekwiżiti ġenerali għall-iġjene fil-każ tal-FĦF. Għandu jintuża flimkien ma’ dokumenti ta’ gwida differenti li jkunu rilevanti. Minkejja li l-industrija Ewropea tal-FĦF hija diversa ħafna, u l-kategoriji tal-FĦF ittrattati minn hawn ‘il quddiem jiġu prodotti f’kundizzjonijiet ambjentali diversi fl-Istati Membri tal-UE, u b’hekk xi dispożizzjonijiet ta’ din il-gwida jistgħu jiġu addattati għall-irziezet żgħar jew għal żoni tal-biedja tradizzjonali, jeħtieġ li r-rekwiżiti ġenerali għall-iġjene stipulati fl-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004 dejjem ikunu sodisfati.

4.   IL-LEĠIŻLAZZJONI TAL-UE LI TAPPLIKA

Din il-gwida hija ddedikata speċifikament lejn kif għandhom jiġu indirizzati l-perikli mikrobijoloġiċi. Il-bdiewa kollha jridu jikkonformaw mar-regolamenti rilevanti tal-UE li huma assoċjati mal-prattiki deskritti f’din il-gwida. Biex dak li jkun jifhem sew, huwa essenzjali li l-gwida tfakkar fil-leġiżlazzjoni tal-UE li hija l-iżjed rilevanti għall-prattiki t-tajba fil-produzzjoni primarja tal-ħaxix u l-frott frisk.

4.1.   Il-leġiżlazzjoni marbuta mar-regoli tal-Iġjene Ġenerali

| a. | Ir-Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (KE) Nru 178/2002 tat-28 ta’ Jannar 2002 (8), li jistabbilixxi l-prinċipji ġenerali u l-ħtiġijiet tal-liġi dwar l-ikel, li jistabbilixxi l-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel u li jistabbilixxi l-proċeduri fi kwistjonijiet ta’ sigurtà tal-ikel (magħruf ukoll bħala “l-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel”). |
| --- | --- |

a.

Ir-Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (KE) Nru 178/2002 tat-28 ta’ Jannar 2002 (8), li jistabbilixxi l-prinċipji ġenerali u l-ħtiġijiet tal-liġi dwar l-ikel, li jistabbilixxi l-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel u li jistabbilixxi l-proċeduri fi kwistjonijiet ta’ sigurtà tal-ikel (magħruf ukoll bħala “l-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel”).

| b. | Ir-Regolament (KE) Nru 852/2004 (9) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 Dwar l-iġjene tal-oġġetti tal-ikel, jistabbilixxi r-rekwiżiti ġenerali għall-iġjene li għandhom ikunu rispettati min-negozji tal-ikel fl-istadji kollha tal-katina alimentari. L-operaturi tan-negozji tal-ikel kollha (il-bdiewa kollha huma Operaturi tan-Negozji tal-Ikel) iridu jikkonformaw mar-rekwiżiti ta’ dan ir-Regolament biex ikollhom prattiki tal-iġjene tajbin li huma mmirati biex jevitaw il-kontaminazzjoni tal-ikel, ikun xi jkun l-oriġini tiegħu. Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament jintwera fl-Appendiċi. |
| --- | --- |

b.

Ir-Regolament (KE) Nru 852/2004 (9) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 Dwar l-iġjene tal-oġġetti tal-ikel, jistabbilixxi r-rekwiżiti ġenerali għall-iġjene li għandhom ikunu rispettati min-negozji tal-ikel fl-istadji kollha tal-katina alimentari. L-operaturi tan-negozji tal-ikel kollha (il-bdiewa kollha huma Operaturi tan-Negozji tal-Ikel) iridu jikkonformaw mar-rekwiżiti ta’ dan ir-Regolament biex ikollhom prattiki tal-iġjene tajbin li huma mmirati biex jevitaw il-kontaminazzjoni tal-ikel, ikun xi jkun l-oriġini tiegħu. Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament jintwera fl-Appendiċi.

4.2.   Il-leġiżlazzjoni marbuta ma’ regoli speċifiċi tal-UE

| a. | Ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 2073/2005 (10) tal-15 ta’ Novembru 2005 dwar il-kriterji mikrobijoloġiċi għall-oġġetti tal-ikel [traduzzjoni mhux uffiċjali]. |
| --- | --- |

a.

Ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 2073/2005 (10) tal-15 ta’ Novembru 2005 dwar il-kriterji mikrobijoloġiċi għall-oġġetti tal-ikel [traduzzjoni mhux uffiċjali].

| b. | Ir-Regolament (KE) Nru 396/2005 (11) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Frar 2005 jistabbilixxi l-livelli massimi tar-residwi tal-pestiċidi fl-ikel u fl-għalf jew fuq l-ikel u l-għalf li joriġinaw mill-pjanti u mill-annimali. |
| --- | --- |

b.

Ir-Regolament (KE) Nru 396/2005 (11) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Frar 2005 jistabbilixxi l-livelli massimi tar-residwi tal-pestiċidi fl-ikel u fl-għalf jew fuq l-ikel u l-għalf li joriġinaw mill-pjanti u mill-annimali.

| c. | Id-Direttiva tal-Kunsill 86/278/KEE tat-12 ta’ Ġunju 1986 (12) tistipula dwar l-użu tal-ħama tad-dranaġġ fl-agrikultura b’mod li jibqa’ jitħares l-ambjent, u b’mod partikolari, il-ħarsien tal-ħamrija, kif emendata bid-Direttiva 91/692/KEE, u bir-Regolamenti (KE) Nru 807/2003 u (KE) Nru 219/2009. |
| --- | --- |

c.

Id-Direttiva tal-Kunsill 86/278/KEE tat-12 ta’ Ġunju 1986 (12) tistipula dwar l-użu tal-ħama tad-dranaġġ fl-agrikultura b’mod li jibqa’ jitħares l-ambjent, u b’mod partikolari, il-ħarsien tal-ħamrija, kif emendata bid-Direttiva 91/692/KEE, u bir-Regolamenti (KE) Nru 807/2003 u (KE) Nru 219/2009.

| d. | Id-Direttiva tal-Kunsill 98/83/KE (13) tat-3 ta’ Novembru 1998 tistabbilixxi l-kriterji marbutin mal-kwalità tal-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem. |
| --- | --- |

d.

Id-Direttiva tal-Kunsill 98/83/KE (13) tat-3 ta’ Novembru 1998 tistabbilixxi l-kriterji marbutin mal-kwalità tal-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem.

| e. | Id-Direttiva tal-Kunsill 91/676/KEE (14) tat-12 ta’ Diċembru 1991 tistabbilixxi d-dispożizzjonijiet għall-protezzjoni tal-ilma kontra t-tniġġis ikkawżat min-nitrati minn sorsi agrikoli u għall-prevenzjoni ta’ aktar tniġġis ta’ dan it-tip. |
| --- | --- |

e.

Id-Direttiva tal-Kunsill 91/676/KEE (14) tat-12 ta’ Diċembru 1991 tistabbilixxi d-dispożizzjonijiet għall-protezzjoni tal-ilma kontra t-tniġġis ikkawżat min-nitrati minn sorsi agrikoli u għall-prevenzjoni ta’ aktar tniġġis ta’ dan it-tip.

| f. | Ir-Regolament (KE) Nru 1069/2009 tal-21 ta’ Ottubru 2009 (15) jistabbilixxi r-regoli tas-saħħa li jirrigwardaw il-prodotti sekondarji tal-annimali jew prodotti dderivati minnhom li mhumiex maħsuba għall-konsum mill-bniedem u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1774/2002 (ir-Regolament dwar il-prodotti sekondarji tal-annimali). |
| --- | --- |

f.

Ir-Regolament (KE) Nru 1069/2009 tal-21 ta’ Ottubru 2009 (15) jistabbilixxi r-regoli tas-saħħa li jirrigwardaw il-prodotti sekondarji tal-annimali jew prodotti dderivati minnhom li mhumiex maħsuba għall-konsum mill-bniedem u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1774/2002 (ir-Regolament dwar il-prodotti sekondarji tal-annimali).

| g. | Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 142/2011 (16) tal-25 ta’ Frar 2011 li jimplimenta r-Regolament (KE) Nru 1069/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi regoli tas-saħħa li jirrigwardaw il-prodotti sekondarji tal-annimali jew derivati minnhom mhux maħsuba għall-konsum mill-bniedem. |
| --- | --- |

g.

Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 142/2011 (16) tal-25 ta’ Frar 2011 li jimplimenta r-Regolament (KE) Nru 1069/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi regoli tas-saħħa li jirrigwardaw il-prodotti sekondarji tal-annimali jew derivati minnhom mhux maħsuba għall-konsum mill-bniedem.

Barra minn dawn, hemm il-liġijiet jew l-istandards nazzjonali stabbiliti f’xi Stati Membri (17) dwar il-kwalità tal-ilma riċiklat.

Taħt l-intestatura dwar kwistjonijiet tas-sigurtà fl-ikel (food safety issues), is-sit web tad-DĠ Sante ukoll joffri l-gwidi tal-UE dwar l-iġjene. Fil-livell internazzjonali, tinsab aktar informazzjoni wkoll fil-kodiċijiet tal-prattiki iġjeniċi rilevanti għall-FĦF tal-Codex Alimentarius (18).

5.   IL-FATTURI EWLENIN TAR-RISKJU TAL-PATOĠENI MIKROBIJOLOĠIĊI FIL-ĦAXIX U L-FROTT FRISK IDENTIFIKATI MILL-EFSA

Dijagramma sekwenzjali nru 1

6.   IL-LISTI TA’ KONTROLL GĦALL-ISPEZZJONIJIET DWAR L-IĠJENE TAL-FĦF FIL-LIVELL PRIMARJU TAL-PRODUZZJONI

L-eżempji ta’ listi ta’ kontroll (in-Nri 1 sa 7) li jidhru hawn taħt juru l-obbligazzjonijiet iġjeniċi għal kull kategorija ta’ riskji (identifikati fl-opinjonijiet tal-EFSA), li jistgħu jintużaw minn kull min ikabbar l-ikel biex jivverifika jekk ikunx qiegħed jissodisfa r-rekwiżiti tal-iġjene tal-UE. Barra minn hekk, dawn il-listi ta’ kontroll jistgħu jgħinu lill-bdiewa japplikaw ir-rakkomandazzjonijiet li jinsabu fil-kapitli 6 u 7 ta’ din il-gwida.

Il-lista ta’ kontroll nru 1: Ir-riżultati tal-kontrolli uffiċjali u l-azzjoni ta’ rimedju addattata

| Iż-żona li ġiet ikkontrollata | X’ħareġ mill-kontrolli | Il-leġiżlazzjoni |
| --- | --- | --- |
| Meta sar l-aħħar kontroll uffiċjali? (agħti d-data) | | It-taqsima II.6 tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament 852/2004. |
| Jekk instabu nuqqasijiet ta’ konformità (waqt l-aħħar kontrolli uffiċjali), ittieħdu l-azzjonijiet ta’ rimedju? | |

Iż-żona li ġiet ikkontrollata

X’ħareġ mill-kontrolli

Il-leġiżlazzjoni

Meta sar l-aħħar kontroll uffiċjali? (agħti d-data)

It-taqsima II.6 tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament 852/2004.

Jekk instabu nuqqasijiet ta’ konformità (waqt l-aħħar kontrolli uffiċjali), ittieħdu l-azzjonijiet ta’ rimedju?

Il-lista ta’ kontroll nru 2: Il-fatturi ambjentali u l-pożizzjoni tal-post tal-produzzjoni

Il-fatturi ambjentali, fosthom il-ħwat jew il-kanali tal-ilma għall-annimali jistgħu jkunu sors ta’ kontaminazzjoni tal-FĦF, u dawn ir-riskji għandhom jintlaqgħu jew għallinqas jitnaqqsu kemm jista’ jkun. Jekk l-analiżi tkun uriet li l-art hija kkontaminata, il-lista ta’ kontroll nru 2 tista’ tgħin lill-bdiewa jidentifikaw is-sors tal-kontaminazzjoni u jieħdu l-azzjonijiet rilevanti biex jissodisfaw ir-rekwiżiti u r-rakkomandazzjonijiet xierqa tal-UE.

| Iż-żona li ġiet ikkontrollata | X’ħareġ mill-kontrolli | Il-leġiżlazzjoni |
| --- | --- | --- |
| Ġew identifikati sorsi ta’ kontaminazzjoni tal-art li qed tintuża għat-tkabbir tal-FĦF? | | Il-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004,
  II.2, II.3, II.5 (e) |
| Hawnhekk agħti indikazzjoni ta’ x’inhu s-sors tal-kontaminazzjoni, jekk dan ġie identifikat, u aqbeż il-punti ta’ hawn taħt.
  Jekk is-sors tal-kontaminazzjoni MA ĠIEX IDENTIFIKAT, it-tweġibiet li tagħti għall-mistoqsijiet fil-punti għandhom jgħinuk biex tidentifika s-sors. | |
| — | L-annimali (kemm dawk domestiċi kif ukoll annimali slavaġ) jistgħu jidħlu fl-art fejn jitkabbru l-ħxejjex jew il-frott? |

Iż-żona li ġiet ikkontrollata

X’ħareġ mill-kontrolli

Il-leġiżlazzjoni

Ġew identifikati sorsi ta’ kontaminazzjoni tal-art li qed tintuża għat-tkabbir tal-FĦF?

Il-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004,

II.2, II.3, II.5 (e)

Hawnhekk agħti indikazzjoni ta’ x’inhu s-sors tal-kontaminazzjoni, jekk dan ġie identifikat, u aqbeż il-punti ta’ hawn taħt.

Jekk is-sors tal-kontaminazzjoni MA ĠIEX IDENTIFIKAT, it-tweġibiet li tagħti għall-mistoqsijiet fil-punti għandhom jgħinuk biex tidentifika s-sors.

—

L-annimali (kemm dawk domestiċi kif ukoll annimali slavaġ) jistgħu jidħlu fl-art fejn jitkabbru l-ħxejjex jew il-frott?

| — | L-annimali (domestiċi jew slavaġ) għandhom aċċess għas-sorsi tal-ilma li jintuża fil-produzzjoni primarja u fl-operazzjonijiet marbuta ma’ din? |
| --- | --- |

—

L-annimali (domestiċi jew slavaġ) għandhom aċċess għas-sorsi tal-ilma li jintuża fil-produzzjoni primarja u fl-operazzjonijiet marbuta ma’ din?

| — | Jeżistu xi żoni fejn jinżamm id-demel qrib iż-żona tat-tkabbir li minnhom hemm xi ilma kkontaminat mid-demel li qed inixxi, jgħaddi għal-ġol ħamrija, jew inkella jfur? |
| --- | --- |

—

Jeżistu xi żoni fejn jinżamm id-demel qrib iż-żona tat-tkabbir li minnhom hemm xi ilma kkontaminat mid-demel li qed inixxi, jgħaddi għal-ġol ħamrija, jew inkella jfur?

| — | Jeżistu xi żoni fejn hemm fil-preżent, jew kien hemm fl-imgħoddi, xi skart perikoluż qrib iż-żona tat-tkabbir? |
| --- | --- |

—

Jeżistu xi żoni fejn hemm fil-preżent, jew kien hemm fl-imgħoddi, xi skart perikoluż qrib iż-żona tat-tkabbir?

| — | Hemm, jew qatt kien hemm fl-imgħoddi, xi sit tat-trattament tad-dranaġġ qrib iż-żona tat-tkabbir? |
| --- | --- |

—

Hemm, jew qatt kien hemm fl-imgħoddi, xi sit tat-trattament tad-dranaġġ qrib iż-żona tat-tkabbir?

| — | Hemm, jew qatt kien hemm fl-imgħoddi, xi sit industrijali jew xi minjieri qrib iż-żona tat-tkabbir? |
| --- | --- |

—

Hemm, jew qatt kien hemm fl-imgħoddi, xi sit industrijali jew xi minjieri qrib iż-żona tat-tkabbir?

| — | Teżisti l-possibbiltà li jiskula xi ilma mill-għelieqi li hemm fil-qrib? |
| --- | --- |

—

Teżisti l-possibbiltà li jiskula xi ilma mill-għelieqi li hemm fil-qrib?

| — | Teżisti l-possibbiltà li l-art tat-tkabbir tingħarraq minn xi ilma kkontaminat? |
| --- | --- |

—

Teżisti l-possibbiltà li l-art tat-tkabbir tingħarraq minn xi ilma kkontaminat?

| — | Hemm xi ilma tal-wiċċ fiż-żona ta’ madwar l-art tat-tkabbir? |
| --- | --- |

—

Hemm xi ilma tal-wiċċ fiż-żona ta’ madwar l-art tat-tkabbir?

| — | Jeżistu xi sorsi oħra ta’ kontaminazzjoni? |
| --- | --- |

—

Jeżistu xi sorsi oħra ta’ kontaminazzjoni?

Il-prodotti primarji se jgħaddu minn xi proċess li jelimina jew inaqqas il-kontaminazzjoni għal livell aċċettabbli?

Iva/Le

It-taqsimiet II.2 u II.3 tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Jekk mhuwiex se jsir ipproċessar li jelimina jew inaqqas il-kontaminazzjoni għal livell aċċettabbli, huwa importantissimu li wieħed isegwi l-prattiki t-tajbin tal-iġjene deskritti fil-Kapitlu 6 ta’ din il-gwida.

Jekk ikun ġie identifikat sors ta’ kontaminazzjoni, jeħtieġ li ssir evalwazzjoni dwar għandux jitkabbar l-FĦF f’din iż-żona, u jekk twettqux miżuri ta’ kontroll preventivi jew korrettivi (ara l-eżempji tal-miżuri proposti fil-Kapitlu 6 ta’ dan id-dokument ta’ gwida).

Il-lista ta’ kontroll nru 3: Fertilizzanti

| Iż-żona li ġiet ikkontrollata | X’ħareġ mill-kontrolli | Il-leġiżlazzjoni |
| --- | --- | --- |
| Jekk qegħdin jintużaw il-fertilizzanti, speċifika ta’ liema tip huma (jiġifieri: organiċi jew inorganiċi) (19) | | It-taqsima Ii.3(a) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004, u l-leġiżlazzjoni nazzjonali
  Ir-Regolament (KE) Nru 1069/2009 (ir-Regolament dwar il-prodotti sekondarji tal-annimali) (20)

  Id-Direttiva 86/278/KEE (21) dwar il-protezzjoni tal-Ambjent, u b’mod partikolari tal-ħamrija, meta l-ħama tad-drenaġġ jintuża fl-agrikoltura |
| Il-fertilizzanti qegħdin jinżammu kif suppost? | |
| Hemm miżuri stabbiliti biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni mill-fertilizzanti organiċi? | |
| Indika liema minn dawn il-miżuri li jidhru hawn taħt qegħdin jittieħdu biex tkun evitata l-kontaminazzjoni mill-fertilizzanti organiċi: trattamenti fiżiċi, kimiċi jew bijoloġiċi | |
| Jekk qegħdin jintużaw fertilizzanti organiċi kompostati mixtrijin mingħand xi kumpaniji, hemm ċertifikat li jiddeskrivi “l-proċess tal-ikkompostar”? | |
| Meta jintuża l-kompostar, dan qiegħed isir skont il-linji gwida li jinsabu f’dan id-dokument (għal mill-inqas 90 jum)? | |
| Qiegħed jiġi rispettat il-perjodu xieraq (l-intervall ta’ qabel il-ħsad) bejn l-applikazzjoni tad-demel mhux ittrattat u l-ħsad tal-FĦF?
  NB: jiddependi fuq it-tip ta’ FĦF u jekk dan huwiex maħsub biex jittiekel nej - ara t-tabella 1 (eż. minimu ta’ 60 jum għall-ħxejjex ħodor werrieqa li jittieklu nejjin). | |
| Jekk tintuża l-ħama tad-dranaġġ, hemm stabbiliti miżuri ta’ kontroll u miżuri korrettivi biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni mill-mikrobi? (ara t-tabella 1) | |
| Hemm miżuri stabbiliti biex il-kontaminazzjoni mid-demel u minn fertilizzanti oħrajn naturali minn għelieqi li jmissu maż-żona tat-tkabbir titnaqqas kemm jista’ jkun? (pereżempju tingħata attenzjoni waqt l-applikazzjoni u hemm kontroll tal-iskol?) Jekk iva, wieġeb għal dan li ġej: | |
| Speċifika l-miżuri li qegħdin jintużaw biex jagħlqu ż-żoni fejn jiġu ttrattati u jinżammu d-demel u l-fertilizzanti naturali oħrajn, u biex jipprevjenu l-kontaminazzjoni kroċjata mill-iskol jew mil-lissija (pereżempju jistgħu jintużaw xi barrikati biex iżommu d-demel milli jinfirex). | |
| Fejn hu possibbli, it-tagħmir li jiġi f’kuntatt mad-demel jinħasel u jiġi ddiżinfettat qabel ma jerġa’ jintuża? | |

Iż-żona li ġiet ikkontrollata

X’ħareġ mill-kontrolli

Il-leġiżlazzjoni

Jekk qegħdin jintużaw il-fertilizzanti, speċifika ta’ liema tip huma (jiġifieri: organiċi jew inorganiċi) (19)

It-taqsima Ii.3(a) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004, u l-leġiżlazzjoni nazzjonali

Ir-Regolament (KE) Nru 1069/2009 (ir-Regolament dwar il-prodotti sekondarji tal-annimali) (20)

Id-Direttiva 86/278/KEE (21) dwar il-protezzjoni tal-Ambjent, u b’mod partikolari tal-ħamrija, meta l-ħama tad-drenaġġ jintuża fl-agrikoltura

Il-fertilizzanti qegħdin jinżammu kif suppost?

Hemm miżuri stabbiliti biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni mill-fertilizzanti organiċi?

Indika liema minn dawn il-miżuri li jidhru hawn taħt qegħdin jittieħdu biex tkun evitata l-kontaminazzjoni mill-fertilizzanti organiċi: trattamenti fiżiċi, kimiċi jew bijoloġiċi

Jekk qegħdin jintużaw fertilizzanti organiċi kompostati mixtrijin mingħand xi kumpaniji, hemm ċertifikat li jiddeskrivi “l-proċess tal-ikkompostar”?

Meta jintuża l-kompostar, dan qiegħed isir skont il-linji gwida li jinsabu f’dan id-dokument (għal mill-inqas 90 jum)?

Qiegħed jiġi rispettat il-perjodu xieraq (l-intervall ta’ qabel il-ħsad) bejn l-applikazzjoni tad-demel mhux ittrattat u l-ħsad tal-FĦF?

NB: jiddependi fuq it-tip ta’ FĦF u jekk dan huwiex maħsub biex jittiekel nej - ara t-tabella 1 (eż. minimu ta’ 60 jum għall-ħxejjex ħodor werrieqa li jittieklu nejjin).

Jekk tintuża l-ħama tad-dranaġġ, hemm stabbiliti miżuri ta’ kontroll u miżuri korrettivi biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni mill-mikrobi? (ara t-tabella 1)

Hemm miżuri stabbiliti biex il-kontaminazzjoni mid-demel u minn fertilizzanti oħrajn naturali minn għelieqi li jmissu maż-żona tat-tkabbir titnaqqas kemm jista’ jkun? (pereżempju tingħata attenzjoni waqt l-applikazzjoni u hemm kontroll tal-iskol?) Jekk iva, wieġeb għal dan li ġej:

Speċifika l-miżuri li qegħdin jintużaw biex jagħlqu ż-żoni fejn jiġu ttrattati u jinżammu d-demel u l-fertilizzanti naturali oħrajn, u biex jipprevjenu l-kontaminazzjoni kroċjata mill-iskol jew mil-lissija (pereżempju jistgħu jintużaw xi barrikati biex iżommu d-demel milli jinfirex).

Fejn hu possibbli, it-tagħmir li jiġi f’kuntatt mad-demel jinħasel u jiġi ddiżinfettat qabel ma jerġa’ jintuża?

Il-lista ta’ kontroll nru 4: L-ilma għall-produzzjoni primarja u għall-operazzjonijiet assoċjati magħha fil-post tal-produzzjoni

| Iż-żona li ġiet ikkontrollata | X’ħareġ mill-kontrolli | Il-leġiżlazzjoni |
| --- | --- | --- |
| Ġew identifikati kollha s-sorsi tal-ilma li jintuża fil-prattiki agrikoli tiegħek? Għid x’inhuma s-sorsi tal-ilma (eż. bir, xmara/xmajra, ġibjuni/bwar/għadira, ilma riċiklat) għal kull użu (eż. l-irrigazzjoni, il-ħasil, it-tindif tat-tagħmir, eċċ.) | | It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| Ġew identifikati kollha is-sistemi tad-distribuzzjoni u tal-ħżin tal-ilma li jintuża fil-prattiki agrikoli tiegħek? | |
| Huma protetti kontra l-kontaminazzjoni s-sorsi, is-sistemi tad-distribuzzjoni u l-ħażniet tal-ilma (mill-annimali domestiċi u slavaġ, mill-ħmieġ tal-għasafar...)? | | It-taqsimiet II.2, II.3, II.5(c) u II.5(e) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| Is-sorsi u s-sistemi tad-distribuzzjoni tal-ilma li jintuża fil-produzzjoni huma iżolati mid-demel u mill-possibbiltà li jkun hemm skol minnu? | | It-taqsimiet II2, II.3 u II.5(b) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| Is-sorsi, is-sistemi tad-distribuzzjoni, u l-ħażniet tal-ilma għandom protezzjoni biex ma jnixxix fihom l-iskol mid-demel meta tagħmel ħafna xita? | |
| Isiru kontrolli regolari fuq is-sorsi, fuq is-sistemi tad-distribuzzjoni, u fuq il-ħażniet tal-ilma li jintuża fil-prattiki agrikoli tiegħek? (eż. spezzjonijiet viżivi, valutazzjoni tal-mikrobi).
  Jekk dawn isiru, kemm isiru ta’ spiss? | |
| X’tip ta’ metodu tat-tisqija jintuża (eż. tisqija b’għargħar, tisqija bil-friefet jew tisqija bil-qatra)? | |
| Kemm jitħalla żmien bejn l-aħħar tisqija u l-ħsad? | |
| L-ilma tat-tisqija jagħmel kuntatt mal-partijiet li jittieklu tal-FĦF? | |
| Il-FĦF għandu xi karatteristiki li minħabba fihom faċli jinġemal-ilma fih (eż. ħxejjex ħodor li l-weraq tagħhom ma jkunx lixx)?
  Jekk iva, x’azzjoni(jiet) ħadt? | | It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| Il-FĦF jinħasel wara l-ħsad u qabel ma jiġi ppakkjat? | | It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(b) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| Jekk il-FĦF jinħasel qabel ma jiġi ppakkjat, ftakar li fl-ewwel ħasliet jista’ jintuża ilma nadif, iżda fl-aħħar tlaħliħa jrid jintuża ilma li hu tajjeb għax-xorb. |
| Is-sistema tal-produzzjoni tippermetti li jkun hemm kuntatt dirett bejn il-ħamrija u l-partijiet tal-għelejjel li jittieklu? | |
| Saret valutazzjoni tar-riskji biex tidentifika l-fatturi ta’ riskju tas-sorsi tal-ilma?
  Jekk iva, din saret fuq il-produzzjoni tal-għelejjel u/jew fuq it-trattament ta’ wara l-ħsad? | | It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(c) u (g) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| Huwa importanti li, skont it-tip ta’ riskju, wieħed iqis jekk hemmx bżonn ta’ ttestjar mikrobijoloġiku fuq l-ilma li jintuża fil-prattika agrikola (għal spjegazzjoni aktar fid-dettall ara l-Kapitlu 6.3 ta’ dan id-Dokument ta’ Gwida u ara l-Annessi II u III). |
| Jekk qiegħed isir l-ittestjar mikrobijoloġiku tal-ilma:
  Indika:






  — | Dan qed isir għall-patoġeni u/jew għall-mikroorganiżmi indikaturi? |

Iż-żona li ġiet ikkontrollata

X’ħareġ mill-kontrolli

Il-leġiżlazzjoni

Ġew identifikati kollha s-sorsi tal-ilma li jintuża fil-prattiki agrikoli tiegħek? Għid x’inhuma s-sorsi tal-ilma (eż. bir, xmara/xmajra, ġibjuni/bwar/għadira, ilma riċiklat) għal kull użu (eż. l-irrigazzjoni, il-ħasil, it-tindif tat-tagħmir, eċċ.)

It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Ġew identifikati kollha is-sistemi tad-distribuzzjoni u tal-ħżin tal-ilma li jintuża fil-prattiki agrikoli tiegħek?

Huma protetti kontra l-kontaminazzjoni s-sorsi, is-sistemi tad-distribuzzjoni u l-ħażniet tal-ilma (mill-annimali domestiċi u slavaġ, mill-ħmieġ tal-għasafar...)?

It-taqsimiet II.2, II.3, II.5(c) u II.5(e) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Is-sorsi u s-sistemi tad-distribuzzjoni tal-ilma li jintuża fil-produzzjoni huma iżolati mid-demel u mill-possibbiltà li jkun hemm skol minnu?

It-taqsimiet II2, II.3 u II.5(b) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Is-sorsi, is-sistemi tad-distribuzzjoni, u l-ħażniet tal-ilma għandom protezzjoni biex ma jnixxix fihom l-iskol mid-demel meta tagħmel ħafna xita?

Isiru kontrolli regolari fuq is-sorsi, fuq is-sistemi tad-distribuzzjoni, u fuq il-ħażniet tal-ilma li jintuża fil-prattiki agrikoli tiegħek? (eż. spezzjonijiet viżivi, valutazzjoni tal-mikrobi).

Jekk dawn isiru, kemm isiru ta’ spiss?

X’tip ta’ metodu tat-tisqija jintuża (eż. tisqija b’għargħar, tisqija bil-friefet jew tisqija bil-qatra)?

Kemm jitħalla żmien bejn l-aħħar tisqija u l-ħsad?

L-ilma tat-tisqija jagħmel kuntatt mal-partijiet li jittieklu tal-FĦF?

Il-FĦF għandu xi karatteristiki li minħabba fihom faċli jinġemal-ilma fih (eż. ħxejjex ħodor li l-weraq tagħhom ma jkunx lixx)?

Jekk iva, x’azzjoni(jiet) ħadt?

It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Il-FĦF jinħasel wara l-ħsad u qabel ma jiġi ppakkjat?

It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(b) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Jekk il-FĦF jinħasel qabel ma jiġi ppakkjat, ftakar li fl-ewwel ħasliet jista’ jintuża ilma nadif, iżda fl-aħħar tlaħliħa jrid jintuża ilma li hu tajjeb għax-xorb.

Is-sistema tal-produzzjoni tippermetti li jkun hemm kuntatt dirett bejn il-ħamrija u l-partijiet tal-għelejjel li jittieklu?

Saret valutazzjoni tar-riskji biex tidentifika l-fatturi ta’ riskju tas-sorsi tal-ilma?

Jekk iva, din saret fuq il-produzzjoni tal-għelejjel u/jew fuq it-trattament ta’ wara l-ħsad?

It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(c) u (g) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Huwa importanti li, skont it-tip ta’ riskju, wieħed iqis jekk hemmx bżonn ta’ ttestjar mikrobijoloġiku fuq l-ilma li jintuża fil-prattika agrikola (għal spjegazzjoni aktar fid-dettall ara l-Kapitlu 6.3 ta’ dan id-Dokument ta’ Gwida u ara l-Annessi II u III).

Jekk qiegħed isir l-ittestjar mikrobijoloġiku tal-ilma:

Indika:

—

Dan qed isir għall-patoġeni u/jew għall-mikroorganiżmi indikaturi?

| — | Kull meta jsir l-ittestjar? |
| --- | --- |

—

Kull meta jsir l-ittestjar?

| — | L-informazzjoni li tinġabar tintuża biex jiġi elaborat kuntest storiku li minnu jiġu ddeterminati l-akbar riskji skont il-punti/iż-żmien meta jittieħdu l-kampjuni? |
| --- | --- |

—

L-informazzjoni li tinġabar tintuża biex jiġi elaborat kuntest storiku li minnu jiġu ddeterminati l-akbar riskji skont il-punti/iż-żmien meta jittieħdu l-kampjuni?

It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(g) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Tajbin ir-riżultati tat-testijiet tal-ilma?

Jekk dawn ir-riżultati ma kinux tajbin, saru l-miżuri korrettivi?

It-taqsimiet II.2, II.3 u II.5(c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Ġew stabbiliti l-miżuri ta’ kontroll speċifiċi għal kull wieħed mill-fatturi tar-riskju li ġew identifikati?

Il-lista ta’ kontroll nru 5: L-iġjene u l-istat ta’ saħħa tal-ħaddiema agrikoli

| Iż-żona li ġiet ikkontrollata | X’ħareġ mill-kontrolli | Il-leġiżlazzjoni |
| --- | --- | --- |
| Il-persunal ingħata taħriġ dwar l-iġjene personali u l-prattiki tat-trattament tal-ikel li huma sikuri? Dan jinkludi l-impjegati l-ġodda u dawk temporanji | | |
| Hemm tabelli li jfakkru lill-impjegati jaħslu idejhom imwaħħlin f’postijiet fejn jidhru sew? | | It-taqsima Ii.5(d) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| Meta jintuża t-tagħmir protettiv, dan ikun f’kundizzjoni tajba u nadif? | |
| Teżisti politika għat-trattament fil-każ ta’ mard tal-impjegati? Jekk iva, wieġeb għall-mistoqsijiet li ġejjin. | |
| — | L-impjegati jafu li jekk iħossuhom ma jifilħux, speċjalment jekk ikollhom sintomi bħal dijarea jew remettar, ma għandhomx ikomplu jaħdmu f’kuntatt mal-prodott? |

Iż-żona li ġiet ikkontrollata

X’ħareġ mill-kontrolli

Il-leġiżlazzjoni

Il-persunal ingħata taħriġ dwar l-iġjene personali u l-prattiki tat-trattament tal-ikel li huma sikuri? Dan jinkludi l-impjegati l-ġodda u dawk temporanji

Hemm tabelli li jfakkru lill-impjegati jaħslu idejhom imwaħħlin f’postijiet fejn jidhru sew?

It-taqsima Ii.5(d) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Meta jintuża t-tagħmir protettiv, dan ikun f’kundizzjoni tajba u nadif?

Teżisti politika għat-trattament fil-każ ta’ mard tal-impjegati? Jekk iva, wieġeb għall-mistoqsijiet li ġejjin.

—

L-impjegati jafu li jekk iħossuhom ma jifilħux, speċjalment jekk ikollhom sintomi bħal dijarea jew remettar, ma għandhomx ikomplu jaħdmu f’kuntatt mal-prodott?

| — | L-impjegati jirrappurtaw lill-maniġment jekk ikunu mardu jew weġġgħu? |
| --- | --- |

—

L-impjegati jirrappurtaw lill-maniġment jekk ikunu mardu jew weġġgħu?

| — | Jekk l-impjegati jkollhom xi grif, qatgħat jew feriti, dawn jitgħattew qabel ma jkunu jistgħu jkomplu b’xogħolhom? |
| --- | --- |

—

Jekk l-impjegati jkollhom xi grif, qatgħat jew feriti, dawn jitgħattew qabel ma jkunu jistgħu jkomplu b’xogħolhom?

Hemm żoni fejn il-ħaddiema jkunu jistgħu jistrieħu ftit mix-xogħol u fejn jieklu, imwarrba mill-għelieqi u mill-post tal-ippakkjar?

Il-persuni li mhumiex essenzjali għax-xogħol tal-produzzjoni, pereżempju l-viżitaturi, jitwaqqfu milli jidħlu fiż-żoni tal-produzzjoni tal-ikel?

Il-lista ta’ kontroll nru 6: Il-kundizzjoni tal-iġjene waqt attivitajiet assoċjati fil-livell tar-razzett

| Iż-żona li ġiet ikkontrollata | X’ħareġ mill-kontrolli | Il-leġiżlazzjoni |
| --- | --- | --- |
| Ir-razzett huwa miżmum nadif u tajjeb? | | It-taqsima Ii.5(a) u (b) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| It-tojlits u l-faċilitajiet sanitarji huma skont ir-rakkomandazzjonijiet (22) (għadd ta’ ħaddiema/tojlits) u qegħdin imwarrbin miż-żoni tal-produzzjoni tal-ikel? | |
| It-tojlits u l-faċilitajiet sanitarji qegħdin f’pożizzjoni tajba biex ma jkunx hemm skol minnhom għaż-żoni tal-produzzjoni? | |
| Fit-tojlits u fil-faċilitajiet sanitarji hemm ilma nadif, sapun u mezzi biex jitnixxfu l-idejn? | |
| Hemm disponibbli ġellijiet diżinfettanti fil-faċilitajiet tal-ħasil tal-idejn u f’postijiet xierqa oħrajn? | |
| Hemm dranaġġ xieraq fil-post, biex ikun żgurat li l-materjali u t-tagħmir li jiġu f’kuntatt mal-ikel ma jkunux f’riskju ta’ kontaminazzjoni minħabba xi ilma qiegħed? | |
| L-iskart jinżamm ‘il bogħod miż-żoni fejn jinħażnu l-prodotti, biex jiġu evitati l-annimali/insetti ta’ ħsara? | |
| Il-kontenituri tal-iskart jiġu żvujtati b’mod regolari? | |
| L-ilma li mhuwiex tajjeb għax-xorb għandu sistema separata għalih? L-ilma li mhuwiex tajjeb għax-xorb huwa mmarkat b’mod ċar? | | It-taqsima II.5(c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| It-tagħmir tal-ħsad nadif? U t-tagħmir u l-għodod kollha li jiġu f’kuntatt dirett mal-FĦF jitnaddfu u, fejn hemm bżonn, jiġu ddiżinfettati b’mod regolari, kif meħtieġ? | | It-taqsima II.5(a) u (b) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| Il-kaxxi li jintefa’ fihom il-prodott maħsud u l-kontenituri tal-prodotti jintużaw biss għall-prodotti, u dawn jitnaddfu regolarment? | |
| Il-kontenituri tal-prodotti huma addattati biex jiġu f’kuntatt mal-ikel? | |
| Il-kontenituri u t-tagħmir jinżammu f’kundizzjoni tajba li tevita l-kontaminazzjoni u l-ħsara għall-prodott? | |
| Il-prodotti li jinħasdu huma protetti mill-elementi tar-riħ, ix-xita u x-xemx u jiddaħħlu f’faċilità tal-ipproċessar jew tal-ippakkjar kemm jista’ jkun malajr? | |
| Il-FĦF maħsud jinħażen ‘il bogħod mill-kimiċi, mill-annimali, u minn sorsi oħrajn ta’ kontaminazzjoni? | |
| Il-FĦF li mhuwiex tajjeb biex jittiekel mill-bniedem jiġi sseparat qabel il-ħżin jew it-trasportazzjoni? | |
| Il-faċilitajiet u t-tagħmir tal-ippakkjar jinżammu ndaf kif suppost? | |
| Hemm faċilità li wieħed jista’ jikkontrolla t-temperatura biha? | |
| Jinżammu ndaf it-tagħmir, il-kontenituri u l-vetturi tat-trasport? | |
| Il-FĦF maħsud huwa protett kontra l-kontaminazzjoni waqt it-trasportazzjoni? | |
| It-tagħbija u t-trasportazzjoni jsiru b’mod li jkun hemm mill-inqas kemm jista’ jkun ħsara jew kontaminazzjoni tal-FĦF? | |
| It-tindif u d-diżinfettar isiru b’mod u f’post li ma jistgħux jikkawżaw kontaminazzjoni tal-FĦF? | |
| L-effikaċja tat-tindif u tad-diżinfettar tal-uċuħ li jiġu f’kuntatt mal-ikel tiġi vverifikata kull tant żmien permezz ta’ swabbjar (23)? | |
| Ir-riżultati tal-iswabbjar huma sodisfaċenti? | |
| Il-kimiċi tat-tindif jintmissu u jintużaw skont l-istruzzjonijiet tal-manifattur? | |

Iż-żona li ġiet ikkontrollata

X’ħareġ mill-kontrolli

Il-leġiżlazzjoni

Ir-razzett huwa miżmum nadif u tajjeb?

It-taqsima Ii.5(a) u (b) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

It-tojlits u l-faċilitajiet sanitarji huma skont ir-rakkomandazzjonijiet (22) (għadd ta’ ħaddiema/tojlits) u qegħdin imwarrbin miż-żoni tal-produzzjoni tal-ikel?

It-tojlits u l-faċilitajiet sanitarji qegħdin f’pożizzjoni tajba biex ma jkunx hemm skol minnhom għaż-żoni tal-produzzjoni?

Fit-tojlits u fil-faċilitajiet sanitarji hemm ilma nadif, sapun u mezzi biex jitnixxfu l-idejn?

Hemm disponibbli ġellijiet diżinfettanti fil-faċilitajiet tal-ħasil tal-idejn u f’postijiet xierqa oħrajn?

Hemm dranaġġ xieraq fil-post, biex ikun żgurat li l-materjali u t-tagħmir li jiġu f’kuntatt mal-ikel ma jkunux f’riskju ta’ kontaminazzjoni minħabba xi ilma qiegħed?

L-iskart jinżamm ‘il bogħod miż-żoni fejn jinħażnu l-prodotti, biex jiġu evitati l-annimali/insetti ta’ ħsara?

Il-kontenituri tal-iskart jiġu żvujtati b’mod regolari?

L-ilma li mhuwiex tajjeb għax-xorb għandu sistema separata għalih? L-ilma li mhuwiex tajjeb għax-xorb huwa mmarkat b’mod ċar?

It-taqsima II.5(c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

It-tagħmir tal-ħsad nadif? U t-tagħmir u l-għodod kollha li jiġu f’kuntatt dirett mal-FĦF jitnaddfu u, fejn hemm bżonn, jiġu ddiżinfettati b’mod regolari, kif meħtieġ?

It-taqsima II.5(a) u (b) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

Il-kaxxi li jintefa’ fihom il-prodott maħsud u l-kontenituri tal-prodotti jintużaw biss għall-prodotti, u dawn jitnaddfu regolarment?

Il-kontenituri tal-prodotti huma addattati biex jiġu f’kuntatt mal-ikel?

Il-kontenituri u t-tagħmir jinżammu f’kundizzjoni tajba li tevita l-kontaminazzjoni u l-ħsara għall-prodott?

Il-prodotti li jinħasdu huma protetti mill-elementi tar-riħ, ix-xita u x-xemx u jiddaħħlu f’faċilità tal-ipproċessar jew tal-ippakkjar kemm jista’ jkun malajr?

Il-FĦF maħsud jinħażen ‘il bogħod mill-kimiċi, mill-annimali, u minn sorsi oħrajn ta’ kontaminazzjoni?

Il-FĦF li mhuwiex tajjeb biex jittiekel mill-bniedem jiġi sseparat qabel il-ħżin jew it-trasportazzjoni?

Il-faċilitajiet u t-tagħmir tal-ippakkjar jinżammu ndaf kif suppost?

Hemm faċilità li wieħed jista’ jikkontrolla t-temperatura biha?

Jinżammu ndaf it-tagħmir, il-kontenituri u l-vetturi tat-trasport?

Il-FĦF maħsud huwa protett kontra l-kontaminazzjoni waqt it-trasportazzjoni?

It-tagħbija u t-trasportazzjoni jsiru b’mod li jkun hemm mill-inqas kemm jista’ jkun ħsara jew kontaminazzjoni tal-FĦF?

It-tindif u d-diżinfettar isiru b’mod u f’post li ma jistgħux jikkawżaw kontaminazzjoni tal-FĦF?

L-effikaċja tat-tindif u tad-diżinfettar tal-uċuħ li jiġu f’kuntatt mal-ikel tiġi vverifikata kull tant żmien permezz ta’ swabbjar (23)?

Ir-riżultati tal-iswabbjar huma sodisfaċenti?

Il-kimiċi tat-tindif jintmissu u jintużaw skont l-istruzzjonijiet tal-manifattur?

Il-lista ta’ kontroll nru 7: Iż-żamma tar-rekords u l-proċeduri ta’ rtirar/sejħa lura

| Iż-żona li ġiet ikkontrollata | X’ħareġ mill-kontrolli | Il-leġiżlazzjoni |
| --- | --- | --- |
| Għandek sistema taż-żamma ta’ rekords preċiża stabbilita?
  Jekk iva, wieġeb għall-mistoqsijiet li ġejjin. | | It-taqsima III.9 (a), (b) u (c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004. |
| — | Jeżistu rekords dwar l-użu tal-pestiċidi (prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti u bijoċidi) skont l-Artikolu 67 tar-Regolament (KE) Nru 1107/2009 (24) u l-bijoċidi? (Rekord meħtieġ skont il-liġi) |

Iż-żona li ġiet ikkontrollata

X’ħareġ mill-kontrolli

Il-leġiżlazzjoni

Għandek sistema taż-żamma ta’ rekords preċiża stabbilita?

Jekk iva, wieġeb għall-mistoqsijiet li ġejjin.

It-taqsima III.9 (a), (b) u (c) tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

—

Jeżistu rekords dwar l-użu tal-pestiċidi (prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti u bijoċidi) skont l-Artikolu 67 tar-Regolament (KE) Nru 1107/2009 (24) u l-bijoċidi? (Rekord meħtieġ skont il-liġi)

| — | Jeżistu rekords tal-okkorrenza ta’ pesti jew ta’ mard li jistgħu jaffettwaw is-sigurtà tal-prodotti ta’ oriġini mill-pjanti (rekords meħtieġa skont il-Liġi)? |
| --- | --- |

—

Jeżistu rekords tal-okkorrenza ta’ pesti jew ta’ mard li jistgħu jaffettwaw is-sigurtà tal-prodotti ta’ oriġini mill-pjanti (rekords meħtieġa skont il-Liġi)?

| — | Jinżammu r-riżultati ta’ xi analiżijiet rilevanti li twettqu fuq kampjuni miġbura mill-pjanti jew minn kampjuni oħrajn li jkollhom importanza għas-saħħa tal-bniedem (eż. ttestjar tal-kwalità tal-ilma, analiżijiet mikrobijoloġiċi tal-prodotti...) (Rekords meħtieġa skont il-liġi)? |
| --- | --- |

—

Jinżammu r-riżultati ta’ xi analiżijiet rilevanti li twettqu fuq kampjuni miġbura mill-pjanti jew minn kampjuni oħrajn li jkollhom importanza għas-saħħa tal-bniedem (eż. ttestjar tal-kwalità tal-ilma, analiżijiet mikrobijoloġiċi tal-prodotti...) (Rekords meħtieġa skont il-liġi)?

| — | Jeżistu rekords dwar l-użu ta’ fertilizzanti li ġew applikati, li jista’ jkun fihom ukoll l-identifikazzjoni tal-oriġini tal-fertilizzant? |
| --- | --- |

—

Jeżistu rekords dwar l-użu ta’ fertilizzanti li ġew applikati, li jista’ jkun fihom ukoll l-identifikazzjoni tal-oriġini tal-fertilizzant?

| — | Jeżistu rekords tat-tindif u d-diżinfezzjoni tal-faċilitajiet u tat-tagħmir? |
| --- | --- |

—

Jeżistu rekords tat-tindif u d-diżinfezzjoni tal-faċilitajiet u tat-tagħmir?

| — | Jeżistu rekords dwar it-taħriġ tal-persunal dwar il-produzzjoni ta’ ikel sikur? |
| --- | --- |

—

Jeżistu rekords dwar it-taħriġ tal-persunal dwar il-produzzjoni ta’ ikel sikur?

| — | Jeżistu rekords u politika dwar il-memri tal-persunal li jidħlu lura x-xogħol wara xi mard? |
| --- | --- |

—

Jeżistu rekords u politika dwar il-memri tal-persunal li jidħlu lura x-xogħol wara xi mard?

| — | Jeżistu rekords dwar il-verifiki fuq it-temperatura kkontrollata u dwar il-kalibrazzjoni tat-tagħmir ta’ monitoraġġ? |
| --- | --- |

—

Jeżistu rekords dwar il-verifiki fuq it-temperatura kkontrollata u dwar il-kalibrazzjoni tat-tagħmir ta’ monitoraġġ?

| — | Jeżistu rekords dwar il-verifiki tal-attivitajiet tal-produzzjoni (l-oriġini taż-żerriegħa, id-dejta dwar il-verifiki fuq il-produzzjoni tal-FĦF, eċċ.)? |
| --- | --- |

—

Jeżistu rekords dwar il-verifiki tal-attivitajiet tal-produzzjoni (l-oriġini taż-żerriegħa, id-dejta dwar il-verifiki fuq il-produzzjoni tal-FĦF, eċċ.)?

Jeżistu rekords xierqa għat-traċċabbiltà, li jippermettu li l-FĦF jiġi rintraċċat b’pass lura u b’pass ‘il quddiem?

L-Artikolu 18 tar-Regolament (KE) Nru 178/2002

Jeżistu l-proċeduri għall-irtirar u għas-sejħa lura tal-prodotti?

L-Artikolu 19 tar-Regolament (KE) Nru 178/2002

Meta jintalbu r-rekords mill-awtorità kompetenti biex tagħmel spezzjoni, jew mill-operaturi tan-negozji tal-ikel li jirċievu l-prodott, dawn jingħatawlhom?

It-taqsima III.7 tal-Parti A tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

7.   PRATTIKI TAJBIN AGRIKOLI U TAL-IĠJENE

Il-FĦF jitkabbar u jinħasad f’firxa wiesgħa ta’ kundizzjonijiet klimatiċi u f’diversità ta’ żoni ġeografiċi. Jista’ jitkabbar f’siti tat-tkabbir ġewwa (eż. fis-serer) u barra, jinħasad, u jiġi ppakkjat jew mill-ewwel fl-għelieqi jew jiġi ttrasportat lejn stabbiliment tal-ippakkjar. Il-prattiki tal-produzzjoni, il-kundizzjonijiet tat-tkabbir u fejn tinsab il-parti li tittiekel waqt it-tkabbir (fil-ħamrija, f’wiċċ il-ħamrija, ‘il fuq minn wiċċ il-ħamrija) flimkien mal-fatturi intrinsiċi u estrinsiċi u fatturi ta’ ħsad u ta’ pproċessar, jaffettwaw l-istatus mikrobijoloġiku aħħari tal-FĦF meta dan jiġi kkunsmat. Intwera li l-perikli għas-sikurezza mikrobijoloġika tal-ikel u s-sorsi ta’ kontaminazzjoni jvarjaw ħafna bejn tip ta’ produzzjoni u ieħor tal-FĦF u bejn post jew kuntest partikolari u ieħor, anki meta jikkonċerna l-istess tip ta’ FĦF. Dawn il-fatturi diversi jistgħu jiġu indirizzati mill-prattiki agrikoli tajbin u tal-iġjene.

Iżjed ‘il quddiem f’dan id-dokument jinsabu l-eżempji u r-rakkomandazzjonijiet dwar kif wieħed għandu jimplimenta l-obbligi kollha li jinsabu fl-Anness I (Produzzjoni Primarja) tar-Regolament (KE) Nru 852/2004.

7.1.   Il-kontroll tal-fatturi ambjentali u l-pożizzjoni tal-post tat-tkabbir

7.1.1.   Il-prinċipji ġenerali

Valutazzjoni tal-fatturi ta’ riskju ambjentali fiż-żona tat-tkabbir tal-FĦF u madwarha (eż. biex jiġu identifikati s-sorsi potenzjali ta’ kontaminazzjoni mikrobijoloġika) hija importanti b’mod speċjali għaliex imbagħad jista’ jinqala’ li jekk jittieħdu l-passi wara li sseħħ kontaminazzjoni waqt il-produzzjoni, dawn ma jkunux biżżejjed biex din tinqered, u f’ċerti każijiet tista’ twassal għal kundizzjonijiet li jippermettu li jikbru l-patoġeni mikrobijoloġiċi.

7.1.2.   L-obbligi tal-UE stipulati fir-Regolament (KE) Nru 852/2004

[It-taqsima II.2 tal-Parti A tal-Anness I] “Sakemm ikun possibbli, l-operaturi tan-negozji tal-ikel għandhom jassiguraw li l-prodotti primarji jkunu mħarsa kontra l-kontaminazzjoni, billi jqisu xi proċessar li l-prodotti primarji eventwalment jgħaddu minnu”.

[It-taqsima II.3(a) tal-Parti A tal-Anness I]“...l-operaturi tan-negozji tal-ikel għandhom ikunu konformi mad-disposizzjonijiet leġislattivi tal-Komunità u nazzjonali li jirrigwardaw il-kontroll ta’ perikoli fil-produzzjoni primarja u l-operazzjonijiet assoċjati, inklużi miżuri ta’ kontroll tal-kontaminazzjoni li jirriżultaw mill-arja, mill-ħamrija, mill-ilma, mill-għalf, mill-fertilizzanti, mill-prodotti tal-mediċina veterinarja, mill-prodotti u mill-bioċidi tal-protezzjoni tal-pjanti u mill-ħażna, t-tqandil u r-rimi tal-iskart.”

[It-taqsima II.5(e) tal-Parti A tal-Anness I] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel li jipproduċu jew li jaħsdu prodotti mill-pjanti għandhom jieħdu l-miżuri adekwati kif xieraq li sakemm ikun possibbli jipprevjenu l-annimali u l-pesti milli joħolqu kontaminazzjoni
  .”

7.1.3.   Rakkomandazzjonijiet għall-prattiki t-tajbin

| a. | Jekk persuna li tkabbar il-ħaxix u l-frott frisk tissuspetta li hemm riskju possibbli minħabba l-użu preċedenti taż-żona tal-produzzjoni primarja minn siti li jmissu magħha, jew minn xi attività industrijali fil-viċinat, din għandha tikkonsulta lil speċjalisti tekniċi, u jista’ jkun li s-siti jkunu jridu jiġu analizzati dwar ir-riskji li jkunu ta’ tħassib. |
| --- | --- |

a.

Jekk persuna li tkabbar il-ħaxix u l-frott frisk tissuspetta li hemm riskju possibbli minħabba l-użu preċedenti taż-żona tal-produzzjoni primarja minn siti li jmissu magħha, jew minn xi attività industrijali fil-viċinat, din għandha tikkonsulta lil speċjalisti tekniċi, u jista’ jkun li s-siti jkunu jridu jiġu analizzati dwar ir-riskji li jkunu ta’ tħassib.

| b. | Jeħtieġ li l-bdiewa jiżguraw li ż-żoni tat-tkabbir jinżammu tajjeb billi jneħħu l-imbarazz u l-iskart, u billi jaqtgħu l-ħaxix ħażin, u jneħħu l-iskart tal-pjanti fl-inħawi diretti ta’ kull binja jew struttura protettiva li tista’ tattira lill-annimali jew insetti ta’ ħsara, jew tkun post ta’ kenn għalihom, jew post fejn jgħammru (25). |
| --- | --- |

b.

Jeħtieġ li l-bdiewa jiżguraw li ż-żoni tat-tkabbir jinżammu tajjeb billi jneħħu l-imbarazz u l-iskart, u billi jaqtgħu l-ħaxix ħażin, u jneħħu l-iskart tal-pjanti fl-inħawi diretti ta’ kull binja jew struttura protettiva li tista’ tattira lill-annimali jew insetti ta’ ħsara, jew tkun post ta’ kenn għalihom, jew post fejn jgħammru (25).

| c. | jeħtieġ li min ikabbar il-frott u l-ħaxix frisk jiżgura li l-art madwar ċerti strutturi protettivi (serer tal-plastik għoljin (high tunnel), serer tal-plastik baxxi (hoop house), eċċ. titnaddaf minn sorsi potenzjali ta’ kontaminazzjoni, pereżempju il-fdalijiet tal-pjanti u l-imniezel tal-pjanti mwarrba għandhom jitneħħew minnufih miż-żoni tat-tkabbir. |
| --- | --- |

c.

jeħtieġ li min ikabbar il-frott u l-ħaxix frisk jiżgura li l-art madwar ċerti strutturi protettivi (serer tal-plastik għoljin (high tunnel), serer tal-plastik baxxi (hoop house), eċċ. titnaddaf minn sorsi potenzjali ta’ kontaminazzjoni, pereżempju il-fdalijiet tal-pjanti u l-imniezel tal-pjanti mwarrba għandhom jitneħħew minnufih miż-żoni tat-tkabbir.

| d. | Bħala miżuri ta’ prevenzjoni tal-kontaminazzjoni taż-żona tat-tkabbir huma rakkomandati l-barrikati fiżiċi, bħalma huma l-imniezel, l-ilqugħ veġetali u l-gandotti, biex jidderiġu jew inaqqsu l-iskol li jkun ġej minn xi operazzjonijiet tal-produzzjoni tal-annimali jew tal-ġestjoni tal-iskart. |
| --- | --- |

d.

Bħala miżuri ta’ prevenzjoni tal-kontaminazzjoni taż-żona tat-tkabbir huma rakkomandati l-barrikati fiżiċi, bħalma huma l-imniezel, l-ilqugħ veġetali u l-gandotti, biex jidderiġu jew inaqqsu l-iskol li jkun ġej minn xi operazzjonijiet tal-produzzjoni tal-annimali jew tal-ġestjoni tal-iskart.

| e. | L-użu ta’ magni li jikkawżaw l-ansjetà fl-annimali, u tagħmir ieħor li jkeċċi l-pesti, bħal tagħmir li jagħmel l-istorbju jew jimita l-għajat ta’ predatur, ċint soniku jew ħsejjes ultrasoniċi li jkeċċu l-ġrieden, jistgħu jnaqqsu l-attività tal-annimali. |
| --- | --- |

e.

L-użu ta’ magni li jikkawżaw l-ansjetà fl-annimali, u tagħmir ieħor li jkeċċi l-pesti, bħal tagħmir li jagħmel l-istorbju jew jimita l-għajat ta’ predatur, ċint soniku jew ħsejjes ultrasoniċi li jkeċċu l-ġrieden, jistgħu jnaqqsu l-attività tal-annimali.

| f. | Dawk li jkabbru l-FĦF jistgħu jużaw in-naffara, in-nases mekkaniċi, l-istrixxi riflettivi jew l-isparar biex iżommu ‘l bogħod l-għasafar u l-pesti biex ma jikkontaminawx il-FĦF. Jekk jista’ jkun, ma għandux ikun hemm linji tal-elettriku għaddejjin minn fuq l-għelieqi fejn jitkabbru l-pjanti maħsubin biex jittieklu nejjin, biex tkun evitata l-kontaminazzjoni mill-għasafar li joqogħdu fuq il-linji. |
| --- | --- |

f.

Dawk li jkabbru l-FĦF jistgħu jużaw in-naffara, in-nases mekkaniċi, l-istrixxi riflettivi jew l-isparar biex iżommu ‘l bogħod l-għasafar u l-pesti biex ma jikkontaminawx il-FĦF. Jekk jista’ jkun, ma għandux ikun hemm linji tal-elettriku għaddejjin minn fuq l-għelieqi fejn jitkabbru l-pjanti maħsubin biex jittieklu nejjin, biex tkun evitata l-kontaminazzjoni mill-għasafar li joqogħdu fuq il-linji.

| g. | Il-FĦF li l-parti tiegħu li tittiekel (26) tkun ġiet f’kuntatt ma’ xi ilma tal-għargħar inqas minn ħmistax qabel il-ħsad ma għandux jittiekel nej. Jekk it-tgħarriq ikun sar iktar minn ħmistax qabel il-ħsad, jew jekk dawn il-prodotti jiġu pproċessati, għandha ssir valutazzjoni tar-riskji skont il-każ (speċifika għas-sit). |
| --- | --- |

g.

Il-FĦF li l-parti tiegħu li tittiekel (26) tkun ġiet f’kuntatt ma’ xi ilma tal-għargħar inqas minn ħmistax qabel il-ħsad ma għandux jittiekel nej. Jekk it-tgħarriq ikun sar iktar minn ħmistax qabel il-ħsad, jew jekk dawn il-prodotti jiġu pproċessati, għandha ssir valutazzjoni tar-riskji skont il-każ (speċifika għas-sit).

7.2.   Il-kontroll tal-fertilizzanti (organiċi)

7.2.1.   Il-prinċipji ġenerali

Il-komponenti li jiddaħħlu fil-produzzjoni agrikola huma diversi ħafna, u jistgħu jinkludu l-fertilizzanti organiċi (eż. d-demel tal-bhejjem, id-demel likwidu u l-ħama tad-dranaġġ) jew il-fertilizzanti inorganiċi (fertilizzanti kimiċi). Il-fertilizzanti għandhom jintużaw biss fl-ammonti li jkunu biżżejjed biex jissodisfaw il-bżonnijiet tal-FĦF. Peress li din il-gwida tikkonċentra fuq il-perikli mikrobijoloġiċi għas-sikurezza tal-ikel, il-fertilizzanti inorganiċi mhumiex se jitqiesu iżjed hawnhekk
   (27)

Il-fertilizzanti organiċi jintużaw ħafna u huma siewja biex jissodisfaw il-bżonnijiet nutrittivi tal-FĦF u biex itejbu l-fertilità tal-ħamrija, iżda jekk jintużaw ħażin jistgħu jkunu sors ta’ kontaminazzjoni kemm mikrobijoloġika (eż. is-Salmonella spp, il-VTEC, in-Norovirus) kif ukoll kimika (eż. il-metalli tqal). Jista’ jkun hemm il-patoġeni fid-demel u f’fertilizzanti naturali oħrajn, u dawn jistgħu jibqgħu hemm il-ġimgħat u anki x-xhur, speċjalment jekk it-trattament ta’ dawn il-materjali ma jkunx adegwat.

Biex jitnaqqas ir-riskju tal-potenzjal li jibqgħu ħajjin il-patoġeni umani fid-demel, fil-ħama tad-dranaġġ, u f’fertilizzanti organiċi oħrajn, jistgħu jintużaw metodi tat-trattament fiżiċi, kimiċi jew bijoloġiċi (eż. l-ikkompostjar (28), il-pasturizzazzjoni, it-tnixxif bis-sħanat, l-irradjazzjoni bir-raġġi UV, id-diġestjoni bl-alkali, it-tnixxif permezz tax-xemx, jew kombinazzjonijiet ta’ dawn il-mezzi).

Għaldaqstant, il-fertilizzanti organiċi ma għandux ikun fihom kontaminanti mikrobjali, fiżiċi, jew kimiċi fi kwantitajiet li jistgħu jaffettwaw ħażin is-sikurezza tal-FĦF, u jeħtieġ li l-użu tagħhom jikkonforma mar-regolamenti rilevanti tal-UE u jqis il-linji gwida tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa dwar l-użu fis-sikur tal-ilma skartat u tal-eskrementi fl-agrikultura, skont ir-rilevanza.

7.2.2.   L-obbligi tal-UE stabbiliti fir-Regolament (KE) Nru 852/2004 u fid-Direttiva Nru 86/278/KEE

[It-taqsima II.2 tal-Parti A tal-Anness I] “Sakemm ikun possibbli, l-operaturi tan-negozji tal-ikel għandhom jassiguraw li l-prodotti primarji jkunu mħarsa kontra l-kontaminazzjoni, billi jqisu xi proċessar li l-prodotti primarji eventwalment jgħaddu minnu.”

[It-taqsima II.3(a) tal-Parti A tal-Anness I]“L-operaturi tan-negozji tal-ikel għandhom ikunu konformi mad-disposizzjonijiet leġislattivi tal-Komunità u nazzjonali li jirrigwardaw il-kontroll ta’ perikoli fil-produzzjoni primarja u l-operazzjonijiet assoċjati, inklużi miżuri ta’ kontroll tal-kontaminazzjoni li jirriżultaw mill-arja, mill-ħamrija, mill-ilma, mill-għalf, mill-fertilizzanti, mill-prodotti tal-mediċina veterinarja, mill-prodotti u mill-bioċidi tal-protezzjoni tal-pjanti u mill-ħażna, t-tqandil u r-rimi tal-iskart.”

[It-taqsima II.5(f) tal-Parti A tal-Anness I] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel li jipproduċu jew li jaħsdu prodotti mill-pjanti għandhom jieħdu l-miżuri adekwati kif xieraq li jaħżnu u jqandlu l-iskart u s-sustanzi perikolużi hekk li jipprevjenu l-kontaminazzjoni.”

[Id-Direttiva tal-Kunsill 86/278/KEE] “Jeħtieġ li l-użu tal-ħama tad-dranaġġ fil-produzzjoni tal-frott u l-ħxejjex jikkonforma mar-rekwiżiti tal-UE u nazzjonali. F’ċerti sitwazzjonijiet l-użu tal-ħama fl-agrikultura huwa pprojbit, jiġifieri: fuq il-frott u l-ħxejjex (FĦF) waqt l-istaġun tat-tkabbir (minbarra mas-siġar tal-frott) u fil-ħamrija li tintuża għat-tkabbir ta’ frott u ħxejjex (FĦF) li normalment ikunu f’kuntatt dirett mal-ħamrija u jittieklu nejjin. Din il-projbizzjoni tapplika għal 10 xhur qabel il-ħsad u matul il-ħsad”.

7.2.3.   Rakkomandazzjonijiet għall-prattiki t-tajbin

7.2.3.1.   Rakkomandazzjonijiet ġenerali

| a. | L-azjendi agrikoli kollha għandhom jiżviluppaw pjan ta’ ġestjoni tad-demel (29) li jidentifika fejn jista’ jintuża d-demel u fejn ma jistax jintuża, u meta jista’ jsir dan, u meta ma jistax, eż. iż-żoni fejn m’għandux jinfirex id-demel, fosthom madwar: il-gandotti, il-korsiji tal-ilma, in-nixxigħat, il-bjar u l-ispieri, l-inklinazzjonijiet weqfin fejn hemm riskju kbir li jkun hemm skol, żoni sensittivi mil-lat ambjentali, għelieqi fejn hemm probabbiltà li jingħarrqu, eċċ. |
| --- | --- |

a.

L-azjendi agrikoli kollha għandhom jiżviluppaw pjan ta’ ġestjoni tad-demel (29) li jidentifika fejn jista’ jintuża d-demel u fejn ma jistax jintuża, u meta jista’ jsir dan, u meta ma jistax, eż. iż-żoni fejn m’għandux jinfirex id-demel, fosthom madwar: il-gandotti, il-korsiji tal-ilma, in-nixxigħat, il-bjar u l-ispieri, l-inklinazzjonijiet weqfin fejn hemm riskju kbir li jkun hemm skol, żoni sensittivi mil-lat ambjentali, għelieqi fejn hemm probabbiltà li jingħarrqu, eċċ.

| b. | Meta jintużaw id-demel, il-ħama tad-dranaġġ u fertilizzanti organiċi oħrajn, dawn għandhom, kemm jista’ jkun malajr, jitħalltu sew mal-ħamrija, u f’kull każ qabel ma jsir xi tħaffir u tħawwil ta’ FĦF, billi dan it-taħlit inaqqas il-potenzjal tal-kontaminazzjoni diretta tal-FĦF, u jnaqqas l-irwejjaħ u l-emissjonijiet tal-ammonja u l-potenzjal li l-fertilizzanti jmorru mal-ilma. |
| --- | --- |

b.

Meta jintużaw id-demel, il-ħama tad-dranaġġ u fertilizzanti organiċi oħrajn, dawn għandhom, kemm jista’ jkun malajr, jitħalltu sew mal-ħamrija, u f’kull każ qabel ma jsir xi tħaffir u tħawwil ta’ FĦF, billi dan it-taħlit inaqqas il-potenzjal tal-kontaminazzjoni diretta tal-FĦF, u jnaqqas l-irwejjaħ u l-emissjonijiet tal-ammonja u l-potenzjal li l-fertilizzanti jmorru mal-ilma.

| c. | Evita li jkollok iż-żoni ta’ trattament jew ta’ ħżin tad-demel u ta’ fertilizzanti organiċi oħrajn (dan jinkludi l-ħżin tal-ħama tad-dranaġġ) viċin wisq taż-żoni tat-tkabbir tal-FĦF. |
| --- | --- |

c.

Evita li jkollok iż-żoni ta’ trattament jew ta’ ħżin tad-demel u ta’ fertilizzanti organiċi oħrajn (dan jinkludi l-ħżin tal-ħama tad-dranaġġ) viċin wisq taż-żoni tat-tkabbir tal-FĦF.

| d. | Ilqa’ kontra milli jkun hemm skol jew lissija miż-żoni tat-trattament u tal-ħżin li jikkontamina l-art, l-ilma tal-wiċċ u ta’ taħt l-art, eċċ. tal-madwar, billi tuża l-barrikati fiżiċi xierqa (eż. gandotti tad-dranaġġ). |
| --- | --- |

d.

Ilqa’ kontra milli jkun hemm skol jew lissija miż-żoni tat-trattament u tal-ħżin li jikkontamina l-art, l-ilma tal-wiċċ u ta’ taħt l-art, eċċ. tal-madwar, billi tuża l-barrikati fiżiċi xierqa (eż. gandotti tad-dranaġġ).

| e. | Kull tagħmir li jkun ġie f’kuntatt mad-demel, mal-ħama tad-dranaġġ jew ma’ fertilizzanti organiċi oħrajn għandu jitnaddaf sew u, fejn hemm bżonn, jiġi ddiżinfettat qabel ma jerġa’ jintuża. |
| --- | --- |

e.

Kull tagħmir li jkun ġie f’kuntatt mad-demel, mal-ħama tad-dranaġġ jew ma’ fertilizzanti organiċi oħrajn għandu jitnaddaf sew u, fejn hemm bżonn, jiġi ddiżinfettat qabel ma jerġa’ jintuża.

| f. | Kemm jista’ jkun, il-moviment tal-vetturi tar-razzett għandu jkun ikkontrollat biex jipprevjeni l-kontaminazzjoni kroċjata taż-żoni tat-tkabbir u tal-produzzjoni. |
| --- | --- |

f.

Kemm jista’ jkun, il-moviment tal-vetturi tar-razzett għandu jkun ikkontrollat biex jipprevjeni l-kontaminazzjoni kroċjata taż-żoni tat-tkabbir u tal-produzzjoni.

| g. | Il-membri tal-persunal li jaħdmu d-demel u l-ħama tad-dranaġġ jeħtieġ li jużaw prattiki ta’ iġjene personali tajbin (eż. jaħslu jdejhom wara li jkunu ħadmu b’dawn il-materjali u qabel ma jmissu l-FĦF, qabel ma jieklu jew jixorbu, eċċ.), għandhom jilbsu l-apparat xieraq tal-protezzjoni personali u ħwejjeġ ta’ barra addattati, li jinkludu l-ingwanti u żraben jew bwiez li ma jistax jgħaddi l-ilma minnhom u li jistgħu jitnaddfu tajjeb u jiġu ddiżinfettati wara l-użu. |
| --- | --- |

g.

Il-membri tal-persunal li jaħdmu d-demel u l-ħama tad-dranaġġ jeħtieġ li jużaw prattiki ta’ iġjene personali tajbin (eż. jaħslu jdejhom wara li jkunu ħadmu b’dawn il-materjali u qabel ma jmissu l-FĦF, qabel ma jieklu jew jixorbu, eċċ.), għandhom jilbsu l-apparat xieraq tal-protezzjoni personali u ħwejjeġ ta’ barra addattati, li jinkludu l-ingwanti u żraben jew bwiez li ma jistax jgħaddi l-ilma minnhom u li jistgħu jitnaddfu tajjeb u jiġu ddiżinfettati wara l-użu.

7.2.3.2.   Demel ittrattat (eż. demel solidu, ħama)

| a. | Id-demel ittrattat jista’ jintuża fuq l-art fejn jitkabbar il-FĦF li jkun maħsub biex jittiekel nej fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir jew it-tħawwil (30). |
| --- | --- |

a.

Id-demel ittrattat jista’ jintuża fuq l-art fejn jitkabbar il-FĦF li jkun maħsub biex jittiekel nej fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir jew it-tħawwil (30).

| b. | B’mod ġenerali, id-demel ittrattat ma għandux jintuża għall-FĦF wara t-tħawwil. Madankollu, meta dan ikun essenzjali għas-sistema tal-produzzjoni, id-demel ittrattat jista’ jintuża fil-ħamrija biex din tilħaq il-bżonnijiet nutrittivi tal-FĦF waqt il-perjodu tat-tkabbir sakemm ikun intuża proċess validu tal-kompostar (ara l-gwida għall-ikkompostar aktar ‘l isfel) u ma jkunx hemm kuntatt dirett jew indirett mal-partijiet li jittieklu tal-FĦF. |
| --- | --- |

b.

B’mod ġenerali, id-demel ittrattat ma għandux jintuża għall-FĦF wara t-tħawwil. Madankollu, meta dan ikun essenzjali għas-sistema tal-produzzjoni, id-demel ittrattat jista’ jintuża fil-ħamrija biex din tilħaq il-bżonnijiet nutrittivi tal-FĦF waqt il-perjodu tat-tkabbir sakemm ikun intuża proċess validu tal-kompostar (ara l-gwida għall-ikkompostar aktar ‘l isfel) u ma jkunx hemm kuntatt dirett jew indirett mal-partijiet li jittieklu tal-FĦF.

| c. | Meta jintuża d-demel li jinħażen f’lottijiet (jew demel “immaturat”), iż-żmien meħtieġ għall-ħżin jew għat-trattament passiv tiegħu jkun ivarja skont ir-reġjun, il-klima u l-oriġini tad-demel. Waqt dan il-perjodu ta’ ħżin m’għandux jinżied demel frisk ma’ dak li jkun inħażen. |
| --- | --- |

c.

Meta jintuża d-demel li jinħażen f’lottijiet (jew demel “immaturat”), iż-żmien meħtieġ għall-ħżin jew għat-trattament passiv tiegħu jkun ivarja skont ir-reġjun, il-klima u l-oriġini tad-demel. Waqt dan il-perjodu ta’ ħżin m’għandux jinżied demel frisk ma’ dak li jkun inħażen.

| d. | Il-kompostar tad-demel solidu huwa metodu effettiv ħafna għall-kontroll tal-patoġeni mikrobjali meta jkun ġestit b’mod attiv. Huwa rrakkomandat li d-demel jiġi ttrattat bħala lott u jiddawwar b’mod regolari (eż. mill-inqas darbtejn fl-ewwel sebat ijiem, jew b’tagħmir li jgħabbi minn quddiem jew, preferibbilment, b’tagħmir apposta li jdawwar il-kompost). B’hekk, fuq perjodu ta’ żmien jiġu ġġenerati temperaturi għoljin biżżejjed (minimu ta’ 55 °C għal tlett ijiem) li effettivament joqtlu l-patoġeni. Bħala parti mill-proċess, id-demel ikkompostat jeħtieġ li jitħalla jimmatura, u b’mod ġenerali, il-proċess kollu għandu jdum mill-inqas tliet xhur qabel ma jintuża d-demel. |
| --- | --- |

d.

Il-kompostar tad-demel solidu huwa metodu effettiv ħafna għall-kontroll tal-patoġeni mikrobjali meta jkun ġestit b’mod attiv. Huwa rrakkomandat li d-demel jiġi ttrattat bħala lott u jiddawwar b’mod regolari (eż. mill-inqas darbtejn fl-ewwel sebat ijiem, jew b’tagħmir li jgħabbi minn quddiem jew, preferibbilment, b’tagħmir apposta li jdawwar il-kompost). B’hekk, fuq perjodu ta’ żmien jiġu ġġenerati temperaturi għoljin biżżejjed (minimu ta’ 55 °C għal tlett ijiem) li effettivament joqtlu l-patoġeni. Bħala parti mill-proċess, id-demel ikkompostat jeħtieġ li jitħalla jimmatura, u b’mod ġenerali, il-proċess kollu għandu jdum mill-inqas tliet xhur qabel ma jintuża d-demel.

| e. | It-trattament tad-demel likwidu bil-ġir (fejn jinżied il-ġir verġni jew l-idrossidu tal-kalċju mad-demel biex jgħolli l-pH għal 12 għal mill-inqas sagħtejn) huwa metodu effettiv biex jiddeżattiva l-patoġeni batterjali. Bħala parti mill-proċess tat-trattament tal-lott, id-demel likwidu jrid jitħalla jimmatura. B’mod ġenerali, qabel ma jintuża d-demel likwidu, għandu jitħalla jimmatura għal mill-inqas tliet xhur. |
| --- | --- |

e.

It-trattament tad-demel likwidu bil-ġir (fejn jinżied il-ġir verġni jew l-idrossidu tal-kalċju mad-demel biex jgħolli l-pH għal 12 għal mill-inqas sagħtejn) huwa metodu effettiv biex jiddeżattiva l-patoġeni batterjali. Bħala parti mill-proċess tat-trattament tal-lott, id-demel likwidu jrid jitħalla jimmatura. B’mod ġenerali, qabel ma jintuża d-demel likwidu, għandu jitħalla jimmatura għal mill-inqas tliet xhur.

7.2.3.3.   Demel u fertilizzanti oħrajn organiċi mhux ittrattati jew ittrattati parzjalment

| a. | B’mod ġenerali, għandu jittawwal kemm jista’ jkun il-perjodu taż-żmien bejn l-applikazzjoni tad-demel jew fertilizzanti organiċi oħrajn mhux ittrattati jew ittrattati parzjalment u t-tħawwil u l-ħsad (l-intervall ta’ qabel il-ħsad) tal-FĦF li jittiekel nej, minħabba li l-patoġeni mikrobjali jmutu maż-żmien. |
| --- | --- |

a.

B’mod ġenerali, għandu jittawwal kemm jista’ jkun il-perjodu taż-żmien bejn l-applikazzjoni tad-demel jew fertilizzanti organiċi oħrajn mhux ittrattati jew ittrattati parzjalment u t-tħawwil u l-ħsad (l-intervall ta’ qabel il-ħsad) tal-FĦF li jittiekel nej, minħabba li l-patoġeni mikrobjali jmutu maż-żmien.

| b. | Il-klima, it-tip ta’ ħamrija u l-oriġini tad-demel ukoll jaffettwaw kemm idumu ħajjin il-patoġeni fid-demel, fil-ħamrija miżjuda bil-fertilizzanti u fil-ħmieġ tal-annimali li jiġi depożitat direttament (jekk l-art tkun intużat qabel biex jirgħu fiha l-annimali). |
| --- | --- |

b.

Il-klima, it-tip ta’ ħamrija u l-oriġini tad-demel ukoll jaffettwaw kemm idumu ħajjin il-patoġeni fid-demel, fil-ħamrija miżjuda bil-fertilizzanti u fil-ħmieġ tal-annimali li jiġi depożitat direttament (jekk l-art tkun intużat qabel biex jirgħu fiha l-annimali).

| c. | Normalment huma aċċettati intervalli ta’ qabel il-ħsad ta’ 120 jum għall-ħxejjex ħodor werrieqa fil-gwida tal-prattiki agrikoli tajbin (31), iżda perjodu ta’ 60 jum huwa meqjus bħala l-minimu. |
| --- | --- |

c.

Normalment huma aċċettati intervalli ta’ qabel il-ħsad ta’ 120 jum għall-ħxejjex ħodor werrieqa fil-gwida tal-prattiki agrikoli tajbin (31), iżda perjodu ta’ 60 jum huwa meqjus bħala l-minimu.

| d. | F’ċerti każijiet huma rakkomandati l-intervalli ta’ qabel il-ħsad li jkunu ta’ tnax-il xahar jew itwal għall-FĦF li jittiekel nej (eż. f’pajjiżi li jkollhom klima relattivament bierda u livelli pjuttost baxxi ta’ radjazzjoni solari, bħall-pajjiżi fit-Tramuntana tal-Ewropa). |
| --- | --- |

d.

F’ċerti każijiet huma rakkomandati l-intervalli ta’ qabel il-ħsad li jkunu ta’ tnax-il xahar jew itwal għall-FĦF li jittiekel nej (eż. f’pajjiżi li jkollhom klima relattivament bierda u livelli pjuttost baxxi ta’ radjazzjoni solari, bħall-pajjiżi fit-Tramuntana tal-Ewropa).

| e. | It-Tabella 1 tagħti eżempju ta’ xi intervalli ta’ qabel il-ħsad rakkomandati għall-applikazzjoni ta’ firxa ta’ fertilizzanti organiċi (fosthom id-demel ittrattat u d-demel mhux ittrattat) fuq tipi differenti ta’ FĦF li jittiekel nej kif ukoll imsajjar. |
| --- | --- |

e.

It-Tabella 1 tagħti eżempju ta’ xi intervalli ta’ qabel il-ħsad rakkomandati għall-applikazzjoni ta’ firxa ta’ fertilizzanti organiċi (fosthom id-demel ittrattat u d-demel mhux ittrattat) fuq tipi differenti ta’ FĦF li jittiekel nej kif ukoll imsajjar.

7.2.3.4.   It-trattament u l-użu tal-ħama tad-dranaġġ

| a. | Għandhom jiġu implimentati kontrolli stretti meta tintuża l-ħama tad-dranaġġ f’art fejn jitkabbar il-FĦF. Qabel ma jiġi applikat il-ħama tad-dranaġġ, il-ħamrija trid tiġi ttestjata mill-fornitur tal-ħama. |
| --- | --- |

a.

Għandhom jiġu implimentati kontrolli stretti meta tintuża l-ħama tad-dranaġġ f’art fejn jitkabbar il-FĦF. Qabel ma jiġi applikat il-ħama tad-dranaġġ, il-ħamrija trid tiġi ttestjata mill-fornitur tal-ħama.

| b. | Għandu jittawwal kemm jista’ jkun il-perjodu taż-żmien bejn l-applikazzjoni tal-ħama tad-dranaġġ ittrattata u l-ħsad (l-intervall ta’ qabel il-ħsad), u għandu jirrifletti t-tip ta’ trattament li jkun sar lill-ħama (jiġifieri l-livell tat-tnaqqis tal-patoġeni fil-ħama tad-dranaġġ ittrattata) u l-FĦF li jkun qiegħed jitkabbar. Normalment ikun rakkomandat perjodu ta’ qabel il-ħsad itwal meta: it-tnaqqis tal-patoġeni ma jkunx wisq kbir; il-FĦF li qed jitkabbar normalment jittiekel nej; u meta jista’ jkun hemm kuntatt dirett bejn il-parti li tittiekel tal-FĦF u l-ħamrija. |
| --- | --- |

b.

Għandu jittawwal kemm jista’ jkun il-perjodu taż-żmien bejn l-applikazzjoni tal-ħama tad-dranaġġ ittrattata u l-ħsad (l-intervall ta’ qabel il-ħsad), u għandu jirrifletti t-tip ta’ trattament li jkun sar lill-ħama (jiġifieri l-livell tat-tnaqqis tal-patoġeni fil-ħama tad-dranaġġ ittrattata) u l-FĦF li jkun qiegħed jitkabbar. Normalment ikun rakkomandat perjodu ta’ qabel il-ħsad itwal meta: it-tnaqqis tal-patoġeni ma jkunx wisq kbir; il-FĦF li qed jitkabbar normalment jittiekel nej; u meta jista’ jkun hemm kuntatt dirett bejn il-parti li tittiekel tal-FĦF u l-ħamrija.

| c. | Meta tintuża l-ħama tad-dranaġġ ittrattata b’mod konvenzjonali (32), l-intervall ta’ qabel il-ħsad irid ikun mill-inqas 30 xahar għall-FĦF li jittiekel nej, jew mill-inqas 12-il xahar fil-każ tal-FĦF li jittiekel imsajjar. |
| --- | --- |

c.

Meta tintuża l-ħama tad-dranaġġ ittrattata b’mod konvenzjonali (32), l-intervall ta’ qabel il-ħsad irid ikun mill-inqas 30 xahar għall-FĦF li jittiekel nej, jew mill-inqas 12-il xahar fil-każ tal-FĦF li jittiekel imsajjar.

| d. | Meta tintuża l-ħama tad-dranaġġ bi trattament intensifikat (33), l-intervall ta’ qabel il-ħsad rakkomandat għandu jkun ta’ mill-inqas 10 xhur għall-FĦF kollu, kemm dak li jittiekel nej, kif ukoll dak li jittiekel imsajjar. |
| --- | --- |

d.

Meta tintuża l-ħama tad-dranaġġ bi trattament intensifikat (33), l-intervall ta’ qabel il-ħsad rakkomandat għandu jkun ta’ mill-inqas 10 xhur għall-FĦF kollu, kemm dak li jittiekel nej, kif ukoll dak li jittiekel imsajjar.

7.2.3.5.   L-ispeċifikazzjonijiet għall-produzzjoni u l-użu tad-diġestati anerobiċi u l-komposti (34)

| a. | Għandhom jiġu żviluppati l-ispeċifikazzjonijiet tal-garanzija tal-kwalità rilevanti għall-fertilizzanti li huma diġestat anaerobiku u dawk ibbażati fuq il-kompost, li jinxtraw mingħand fornituri esterni, dan jinkludi wkoll l-ispeċifikazzjonijiet għall-prodott finali (il-fertilizzant). |
| --- | --- |

a.

Għandhom jiġu żviluppati l-ispeċifikazzjonijiet tal-garanzija tal-kwalità rilevanti għall-fertilizzanti li huma diġestat anaerobiku u dawk ibbażati fuq il-kompost, li jinxtraw mingħand fornituri esterni, dan jinkludi wkoll l-ispeċifikazzjonijiet għall-prodott finali (il-fertilizzant).

| b. | Fejn jixraq għandu jinżied l-istadju tal-pasturizzazzjoni fil-produzzjoni ta’ diġestati anerobiċi. |
| --- | --- |

b.

Fejn jixraq għandu jinżied l-istadju tal-pasturizzazzjoni fil-produzzjoni ta’ diġestati anerobiċi.

| c. | Barra minn hekk, fejn hu possibbli għandhom jiġu żviluppati u implimentati protokolli standardizzati li jkopru l-produzzjoni u l-użu ta’ diġestati anerobiċi u komposti li l-kwalità tagħhom tkun garantita, inkluża l-ispeċifikazzjoni tal-materjal ta’ skart organiku xieraq li jiddaħħal, issegregat mis-sors (il-materja prima). |
| --- | --- |

c.

Barra minn hekk, fejn hu possibbli għandhom jiġu żviluppati u implimentati protokolli standardizzati li jkopru l-produzzjoni u l-użu ta’ diġestati anerobiċi u komposti li l-kwalità tagħhom tkun garantita, inkluża l-ispeċifikazzjoni tal-materjal ta’ skart organiku xieraq li jiddaħħal, issegregat mis-sors (il-materja prima).

| d. | Jeħtieġ li l-bdiewa joqogħdu attenti għall-potenzjal li l-materjali li jiddaħħlu u d-diġestati anaerobiċi/il-komposti jistgħu jkunu kkontaminati b’xi ħġieġ, metall, jew plastik iebes, partikolarment meta dan il-materjal ikun se jintuża fuq art fejn jitkabbru l-patata u l-FĦF tal-għerq. |
| --- | --- |

d.

Jeħtieġ li l-bdiewa joqogħdu attenti għall-potenzjal li l-materjali li jiddaħħlu u d-diġestati anaerobiċi/il-komposti jistgħu jkunu kkontaminati b’xi ħġieġ, metall, jew plastik iebes, partikolarment meta dan il-materjal ikun se jintuża fuq art fejn jitkabbru l-patata u l-FĦF tal-għerq.

7.2.3.6.   Diliġenza partikolari meta jintużaw fertilizzanti organiċi mixtrijin fis-suq

Il-bdiewa li jixtru d-demel tal-bhejjem, il-ħama tad-dranaġġ u fertilizzanti organiċi oħrajn mis-suq għandhom jagħżlu fornitur reputabbli u jakkwistaw id-dokumenti li jidentifikaw l-oriġini, it-trattament li ntuża, u r-riżultati tat-testijiet kollha (anki dawk għall-kontaminanti mikrobijoloġiċi u kimiċi) li jkunu twettqu fuq il-prodott finali.

It-Tabella 1 tagħti eżempju tal-intervalli ta’ qabel il-ħsad li jridu jinżammu meta l-bdiewa jużaw il-fertilizzanti organiċi.

Tabella 1:

| | Diġestat Anaerobiku (ta’ Kwalità Assigurata (35) u Pasturizzat) | Diġestat Anaerobiku (ta’ Kwalità Assigurata, mhux pasturizzat)
  Diġestat Anaerobiku (mhux assigurat) | Demel mhux ittrattat/demel likwidu | Kompost (inkluż dak li jkun ta’ Kwalità Assigurata (36), u dak li ma jkunx ta’ kwalità assigurata li jkun kompost aħdar issegregat mis-sors, u kompost aħdar/mill-ikel)
  Demel ittrattat (37)/demel likwidu ttrattat | Ħama tad-dranaġġ ittrattata b’mod konvenzjonali (38) | Ħama tad-dranaġġ bi trattament intensifikat (39) | Art li eżatt qabel intużat bħala mergħa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Il-FĦF li normalment jittiekel nej mingħajr qoxra protettiva (40) | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil | Mhux fit-12-il xahar qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1) | Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1) | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil (41) | Mhux fit-30 xahar qabel il-ħsad (*1) | Mhux fl-10 xhur qabel il-ħsad | Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1)
   (1) |
| FĦF li normalment jittiekel nej, jew b’qoxra protettiva jew li jitkabbar ‘il fuq mill-ħamrija (42) | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil | Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1) | Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1) | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil (43) | Mhux fit-30 xahar qabel il-ħsad (*1) | Mhux fl-10 xhur qabel il-ħsad | Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/
  it-tħawwil (*1)
   (1) |
| FĦF li dejjem jissajjar qabel ma jittiekel (44) | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil | Mhux fl-12 xhur qabel il-ħsad (*1) | Mhux fl-10 xhur qabel il-ħsad | Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil |

Diġestat Anaerobiku (ta’ Kwalità Assigurata (35) u Pasturizzat)

Diġestat Anaerobiku (ta’ Kwalità Assigurata, mhux pasturizzat)

Diġestat Anaerobiku (mhux assigurat)

Demel mhux ittrattat/demel likwidu

Kompost (inkluż dak li jkun ta’ Kwalità Assigurata (36), u dak li ma jkunx ta’ kwalità assigurata li jkun kompost aħdar issegregat mis-sors, u kompost aħdar/mill-ikel)

Demel ittrattat (37)/demel likwidu ttrattat

Ħama tad-dranaġġ ittrattata b’mod konvenzjonali (38)

Ħama tad-dranaġġ bi trattament intensifikat (39)

Art li eżatt qabel intużat bħala mergħa

Il-FĦF li normalment jittiekel nej mingħajr qoxra protettiva (40)

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil

Mhux fit-12-il xahar qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1)

Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1)

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil (41)

Mhux fit-30 xahar qabel il-ħsad (*1)

Mhux fl-10 xhur qabel il-ħsad

Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1)
   (1)

FĦF li normalment jittiekel nej, jew b’qoxra protettiva jew li jitkabbar ‘il fuq mill-ħamrija (42)

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil

Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1)

Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/it-tħawwil (*1)

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil (43)

Mhux fit-30 xahar qabel il-ħsad (*1)

Mhux fl-10 xhur qabel il-ħsad

Mhux fit-12-il xahar qabel il-ħsad u mill-inqas 6 xhur qabel it-tħaffir/

it-tħawwil (*1)
   (1)

FĦF li dejjem jissajjar qabel ma jittiekel (44)

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil

Mhux fl-12 xhur qabel il-ħsad (*1)

Mhux fl-10 xhur qabel il-ħsad

Fi kwalunkwe żmien qabel it-tħaffir/it-tħawwil

7.3.   Il-kontroll tal-ilma għall-produzzjoni primarja u għall-operazzjonijiet assoċjati magħha fil-post tal-produzzjoni (il-ħsad u wara l-ħsad)

Hemm ħafna fatturi marbutin mal-użu tal-ilma fl-agrikulturi li jistgħu jinfluwenzaw l-ammont ta’ riskju li l-FĦF jiġi kkontaminat bil-mikrobi, bħal: is-sors tal-ilma, it-tip ta’ tisqija (bil-qatra, bil-bexx, eċċ.) jekk il-FĦF ikollux kuntatt dirett mal-ilma tat-tisqija, l-applikazzjoni mill-bidwi ta’ trattament bl-ilma, iż-żmien tat-tisqija b’relazzjoni mal-ħsad, il-possibbiltà li xi annimali jkollhom aċċess għas-sors, eċċ. Kwistjoni importanti oħra li għandha titqies hija l-istadju fil-katina alimentari: eż. jekk ikun għad fadal xi sors ta’ kontaminazzjoni, dan jista’ jiġi eliminat jew imnaqqas, pereżempju permezz ta’ tnixxif (bir-raġġi tax-xemx fl-għalqa), permezz ta’ ħasil, jew b’xi mod ieħor. L-oġġetti tal-ikel li jinbiegħu lesti biex jittieklu u oġġetti tal-ikel li jkunu qrib il-punt tal-konsum ikunu jeħtieġu ilma ta’ kwalità ogħla.

7.3.1.   Il-prinċipji ġenerali

Fil-prattiki agrikoli jintużaw sorsi u kwalitajiet ta’ ilma differenti fl-attivitajiet ta’ qabel il-ħsad, ta’ waqt il-ħsad u ta’ wara l-ħsad (dawn il-kwalitajiet ta’ ilma flimkien jissejħu “ilma agrikolu” - ara d-Dijagramma Sekwenzjali Nru 2), u kull waħda minn dawn il-kwalitajiet ta’ ilma jkollha effett differenti rigward il-kontaminazzjoni mikrobijoloġika tal-FĦF. L-ilma li ma jkunx ta’ kwalità tajba jista’ jkun sors dirett ta’ kontaminazzjni u vettur għat-tifrix ta’ kontaminazzjoni lokalizzata fl-għalqa, fil-faċilità jew waqt it-trasport. Kull meta l-ilma jiġi f’kuntatt mal-prodotti friski, il-kwalità tiegħu jkollha impatt fuq il-potenzjal ta’ kontaminazzjoni patoġenika. Jekk il-patoġeni jibqgħu ħajjin fuq il-prodotti, jistgħu jikkawżaw il-mard mill-ikel. Il-maġġoranza tal-patoġeni li jiġu trażmessi mill-ilma ta’ kwalità baxxa huma batterji enteriċi, eż. is-Salmonella spp., il-Campylobacter spp., il-VTEC u l-vajrusis, eż. n-Norovirus. L-E. coli normalment jintuża bħala organiżmu li jindika l-kontaminazzjoni mir-rawt, u livelli għoljin ta’ E. coli jistgħu jindikaw potenzjal għoli għall-preżenza tal-patoġeni.

Barra mir-rakkomandazzjonijiet għall-kontrolli tal-ilma deskritti f’din it-taqsima, għandu jitqies ukoll dan li ġej:

| — | Il-linji gwida żviluppati mill-ISO (45) dwar l-ilma tal-iskart ittrattat li jintuża għat-tisqija, |
| --- | --- |

—

Il-linji gwida żviluppati mill-ISO (45) dwar l-ilma tal-iskart ittrattat li jintuża għat-tisqija,

| — | Ir-rakkomandazzjonijiet tal-FAO dwar il-kwalità tal-ilma tat-tisqija (46), |
| --- | --- |

—

Ir-rakkomandazzjonijiet tal-FAO dwar il-kwalità tal-ilma tat-tisqija (46),

| — | Il-linji gwida li ġew żviluppati mill-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) fl-2006, għall-użu sikur tal-ilma skartat u tal-eskrementi fl-agrikultura u fl-akkwakultura (47). |
| --- | --- |

—

Il-linji gwida li ġew żviluppati mill-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) fl-2006, għall-użu sikur tal-ilma skartat u tal-eskrementi fl-agrikultura u fl-akkwakultura (47).

Dijagramma Sekwenzjali Nru 2: Sommarju tat-tipi diversi ta’ ilma agrikolu u tal-prattiki agrikoli fil-produzzjoni tal-FĦF (lest biex jittiekel) fl-UE.

7.3.2.   L-obbligi tal-UE stipulati fir-Regolament (KE) Nru 852/2004

[It-taqsima II.3(a) tal-Parti A tal-Anness I]“...l-operaturi tan-negozji tal-ikel għandhom ikunu konformi mad-disposizzjonijiet leġislattivi tal-Komunità u nazzjonali li jirrigwardaw il-kontroll ta’ perikoli fil-produzzjoni primarja u l-operazzjonijiet assoċjati, inklużi miżuri ta’ kontroll tal-kontaminazzjoni li jirriżultaw mill-arja, mill-ħamrija, mill-ilma, mill-għalf, mill-fertilizzanti, mill-prodotti tal-mediċina veterinarja, mill-prodotti u mill-bioċidi tal-protezjoni tal-pjanti u mill-ħażna, t-tqandil u r-rimi tal-iskart.”

[It-taqsima II.5(f) tal-Parti A tal-Anness I] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel li jipproduċu jew li jaħsdu prodotti mill-pjanti għandhom jieħdu l-miżuri adekwati kif xieraq li jaħżnu u jqandlu l-iskart u s-sustanzi perikolużi hekk li jipprevjenu l-kontaminazzjoni.”

7.3.3.   Għodod prattiċi biex jiġi evalwat is-sors u l-użu maħsub tal-ilma agrikolu

Għandha titwettaq valutazzjoni tar-riskji li tqis is-sors u l-użu maħsub tal-ilma agrikolu (eż. is-sistema tat-tisqija, il-karatteristiki tal-FĦF, l-użu maħsub tal-FĦF...), li tiddefinixxi dak li hu addattat għall-finijiet agrikoli, il-valuri ta’ limitu mikrobijoloġiċi rrakkomandati, u l-frekwenza tal-monitoraġġ kif deskritt fl-Anness II ta’ dan id-dokument ta’ gwida.

Għal gwida dwar kif titwettaq valutazzjoni tar-riskji fuq l-ilma, il-bdiewa jistgħu jirreferu għall-approċċ li jidher fid-Dijagramma Sekwenzjali nru 3 li jgħin biex wieħed jidentifika s-sorsi possibbli tal-kontaminazzjoni tal-ilma fil-produzzjoni primarja tal-FĦF. Dan japplika kemm għall-ilma tat-tisqija kif ukoll għall-ilma li jintuża f’xogħol assoċjat (eż. l-applikazzjoni tal-pestiċidi, il-fertigazzjoni, il-ħasil, eċċ.).

Metodu aktar sempliċi u ħafif huwa li dak li jkun juża “ġerarkija tad-deċiżjonijiet” bħal dik li tidher fl-Anness III ta’ dan id-dokument ta’ gwida, li fiha r-riżultat iqis għadd limitat ta’ rakkomandazzjonijiet għat-teħid tal-kampjuni, meta mqabbel ma’ dawk li hemm fl-Anness II.

L-għodot it-tnejn li huma jistgħu jintużaw biex dak li jkun jieħu deċiżjoni skont il-profil tar-riskji tal-ilma agrikolu, iżda billi ż-żewġ metodi huma differenti minn xulxin, ir-riżultati tagħhom ma jistgħux jitqabblu jew jiġu estrapolati.

Il-passi li jista’ juża kull bidwi biex jidentifika s-sorsi possibbli tal-kontaminazzjoni mill-ilma fil-produzzjoni primarja tal-FĦF ingħataw fid-Dijagramma Sekwenzjali nru 3 hawn taħt.

Dijagramma Sekwenzjali Nru 3: Metodu prattiku ta’ valutazzjoni tar-riskji tal-ilma agrikolu

Mod prattiku li bih wieħed jista’ jwettaq il-valutazzjoni tar-riskji tal-ilma agrikolu fid-Dijagramma Sekwenzjali Nru 3 huwa billi jimla t-tabella li ġejja.

Tabella 2: L-applikazzjoni tal-prinċipji ġenerali għall-prevenzjoni tal-kontaminazzjoni mikrobijoloġika mill-ilma li jintuża fl-attivitajiet agrikoli.

| Attività | Is-sors tal-ilma (48) | Ir-riżultat tal-valutazzjoni tar-riskji (ibbażata fuq l-Anness II jew l-Anness III) | Il-ħtieġa li l-ilma jiġi ttestjat (abbażi tal-Anness II jew tal-Anness III) u, jekk teżisti l-ħtieġa, il-frekwenza tal-ittestjar għall-E. coli/100 ml ilma |
| --- | --- | --- | --- |
| Qabel il-ħsad |
| Id-dilwizzjoni tal-pestiċidi | | | |
| It-tindif tat-tagħmir | | | |
| It-tisqija | | | |
| L-applikazzjoni tal-fertilizzanti | | | |
| Id-dilwizzjoni tas-sustanzi kimiċi agrikoli | | | |
| ... | | | |
| Il-ħsad |
| It-tindif tat-tagħmir | | | |
| Il-ħasil ta’ idejn il-ħaddiema qabel il-ħsad bl-idejn | | | |
| ... | | | |
| Wara l-ħsad |
| It-tkessiħ | | | |
| It-trasport | | | |
| Il-ħasil/
  It-tlaħliħ | | | |
| It-tindif tat-tagħmir | | | |
| .... | | | |

Attività

Is-sors tal-ilma (48)

Ir-riżultat tal-valutazzjoni tar-riskji (ibbażata fuq l-Anness II jew l-Anness III)

Il-ħtieġa li l-ilma jiġi ttestjat (abbażi tal-Anness II jew tal-Anness III) u, jekk teżisti l-ħtieġa, il-frekwenza tal-ittestjar għall-E. coli/100 ml ilma

Qabel il-ħsad

Id-dilwizzjoni tal-pestiċidi

It-tindif tat-tagħmir

It-tisqija

L-applikazzjoni tal-fertilizzanti

Id-dilwizzjoni tas-sustanzi kimiċi agrikoli

...

Il-ħsad

It-tindif tat-tagħmir

Il-ħasil ta’ idejn il-ħaddiema qabel il-ħsad bl-idejn

...

Wara l-ħsad

It-tkessiħ

It-trasport

Il-ħasil/

It-tlaħliħ

It-tindif tat-tagħmir

....

Għall-fini tal-konformità mal-obbligi tal-UE (ara t-taqsima 7.3.3), ir-riżultati ta’ din il-valutazzjoni tar-riskji jkunu ta’ għajnuna billi jiddefinixxu safejn għandhom jiġu applikati l-Prattiki t-Tajbin tal-Iġjene (7.3.3) inklużi r-rakkomandazzjonijiet dwar l-analiżijiet tal-ilma għall-użu agrikolu.

7.3.4.   Rakkomandazzjonijiet għall-prattiki t-tajbin

7.3.4.1.   Rakkomandazzjonijiet ġenerali dwar is-sors, il-ħżin u d-distribuzzjoni tal-ilma

| a. | Ma għandux jintuża l-ilma tad-dranaġġ (urban) mhux ittrattat. L-awtoritajiet kompetenti għandhom jiġu kkonsultati qabel ma wieħed jikkunsidra li juża xi ilma skartat ieħor minħabba li jista’ jkun hemm xi restrizzjonijiet legali. |
| --- | --- |

a.

Ma għandux jintuża l-ilma tad-dranaġġ (urban) mhux ittrattat. L-awtoritajiet kompetenti għandhom jiġu kkonsultati qabel ma wieħed jikkunsidra li juża xi ilma skartat ieħor minħabba li jista’ jkun hemm xi restrizzjonijiet legali.

| b. | Għandha tiġi ttestjata l-kwalità tal-ilma agrikolu riċirkolat li jista’ jintuża fil-livell tal-biedja. Jekk hemm bżonn, l-ilma jkollu jiġi ttrattat jew iddiżinfettat qabel ma jerġa’ jintuża. |
| --- | --- |

b.

Għandha tiġi ttestjata l-kwalità tal-ilma agrikolu riċirkolat li jista’ jintuża fil-livell tal-biedja. Jekk hemm bżonn, l-ilma jkollu jiġi ttrattat jew iddiżinfettat qabel ma jerġa’ jintuża.

| c. | Għandu jkun evitat l-aċċess tal-bhejjem għas-sorsi tal-ilma u għaż-żoni tal-ippumpjar. |
| --- | --- |

c.

Għandu jkun evitat l-aċċess tal-bhejjem għas-sorsi tal-ilma u għaż-żoni tal-ippumpjar.

| d. | Għandhom jittellgħu l-barrikati biex kemm jista’ jkun jiġi evitat l-aċċess tal-annimali slavaġ għall-ilma li jintuża fil-produzzjoni primarja tal-FĦF. |
| --- | --- |

d.

Għandhom jittellgħu l-barrikati biex kemm jista’ jkun jiġi evitat l-aċċess tal-annimali slavaġ għall-ilma li jintuża fil-produzzjoni primarja tal-FĦF.

| e. | Hija rakkomandata valutazzjoni tal-possibbiltajiet li jiġu kkontaminati l-ħamrija u l-ilma bi skol tal-ilma tal-wiċċ meta jkun hemm xita qawwija, u li jinbnew l-istrutturi biex iwaqqfu dan l-iskol (barrikati magħmulin minn strixxi ta’ veġetazzjoni, l-użu ta’ kanali tad-dranaġġ, eċċ.). |
| --- | --- |

e.

Hija rakkomandata valutazzjoni tal-possibbiltajiet li jiġu kkontaminati l-ħamrija u l-ilma bi skol tal-ilma tal-wiċċ meta jkun hemm xita qawwija, u li jinbnew l-istrutturi biex iwaqqfu dan l-iskol (barrikati magħmulin minn strixxi ta’ veġetazzjoni, l-użu ta’ kanali tad-dranaġġ, eċċ.).

| f. | Is-sistemi tad-distribuzzjoni tal-ilma, fosthom vaski, tankijiet u ħażniet ta’ tal-ilma għandhom jingħataw il-kura u jitnaddfu tajjeb biex jiġu evitati l-kontaminazzjoni mikrobjali tas-sors tal-ilma u l-formazzjoni ta’ bijorita. |
| --- | --- |

f.

Is-sistemi tad-distribuzzjoni tal-ilma, fosthom vaski, tankijiet u ħażniet ta’ tal-ilma għandhom jingħataw il-kura u jitnaddfu tajjeb biex jiġu evitati l-kontaminazzjoni mikrobjali tas-sors tal-ilma u l-formazzjoni ta’ bijorita.

| g. | Il-latrini, il-ħażniet tad-demel, tal-iskart fekali u tal-fertilizzanti għandhom ikunu f’pożizzjoni ta’ inklinament ‘l isfel mis-sorsi tal-ilma, u mill-inqas 250 metri ‘l bogħod biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni. Jekk ikun hemm bżonn, il-bdiewa għandhom jivvalutaw is-sitwazzjonijiet lokali u jipprevedu distanza itwal. |
| --- | --- |

g.

Il-latrini, il-ħażniet tad-demel, tal-iskart fekali u tal-fertilizzanti għandhom ikunu f’pożizzjoni ta’ inklinament ‘l isfel mis-sorsi tal-ilma, u mill-inqas 250 metri ‘l bogħod biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni. Jekk ikun hemm bżonn, il-bdiewa għandhom jivvalutaw is-sitwazzjonijiet lokali u jipprevedu distanza itwal.

| h. | Jekk ir-riżultat tat-test mikrobijoloġiku tas-sors tal-ilma ma jkunx tajjeb, jew tiġi identifikata problema, għandhom jiġu applikati wkoll il-miżuri ta’ korrezzjoni li ġejjin, skont xi jkun is-sors tal-ilma.






  i. | Għall-ilma ta’ taħt l-art li jittella’ mill-bjar, għandhom jitqiesu l-miżuri speċifiċi li ġejjin:






  — | Il-kura regolari tal-bjar. |
| --- | --- | --- | --- |

h.

Jekk ir-riżultat tat-test mikrobijoloġiku tas-sors tal-ilma ma jkunx tajjeb, jew tiġi identifikata problema, għandhom jiġu applikati wkoll il-miżuri ta’ korrezzjoni li ġejjin, skont xi jkun is-sors tal-ilma.

i.

Għall-ilma ta’ taħt l-art li jittella’ mill-bjar, għandhom jitqiesu l-miżuri speċifiċi li ġejjin:

—

Il-kura regolari tal-bjar.

| — | Ivverifika li hemm separazzjoni tajba bejn il-bir u dawn li ġejjin: sistemi tal-iskart domestiku, faċilitajiet tal-ħżin ta’ sustanzi kimiċi, binjiet fejn jinżammu l-annimali (fejn jinżammu l-klieb, il-qwiegħi, iż-żoni tat-tismin), tojlits, fossa jew tank tal-eskrement, żoni tat-trattament u tal-ħżin tad-demel likwidu u tal-fertilizzanti organiċi. |
| --- | --- |

—

Ivverifika li hemm separazzjoni tajba bejn il-bir u dawn li ġejjin: sistemi tal-iskart domestiku, faċilitajiet tal-ħżin ta’ sustanzi kimiċi, binjiet fejn jinżammu l-annimali (fejn jinżammu l-klieb, il-qwiegħi, iż-żoni tat-tismin), tojlits, fossa jew tank tal-eskrement, żoni tat-trattament u tal-ħżin tad-demel likwidu u tal-fertilizzanti organiċi.

| — | Iċċekkja l-kisi u l-għatu tal-bir b’mod regolari biex tara li ma hemmx xquq jew ksur fihom, u ara li l-għatu tal-bir jidħol kexxun. Il-fetħa ta’ fuq tal-bir għandha tkun mill-inqas 30 cm ‘l fuq mill-art, biex fil-bir ma jkunux jistgħu jidħlu la l-ilma tal-wiċċ u lanqas kontaminanti. Ara li ż-żona madwar il-fetħa tal-bir tkun inklinata ‘l barra minnu, u li ma jkunx fiha weraq, ħaxix u skart ieħor. |
| --- | --- |

—

Iċċekkja l-kisi u l-għatu tal-bir b’mod regolari biex tara li ma hemmx xquq jew ksur fihom, u ara li l-għatu tal-bir jidħol kexxun. Il-fetħa ta’ fuq tal-bir għandha tkun mill-inqas 30 cm ‘l fuq mill-art, biex fil-bir ma jkunux jistgħu jidħlu la l-ilma tal-wiċċ u lanqas kontaminanti. Ara li ż-żona madwar il-fetħa tal-bir tkun inklinata ‘l barra minnu, u li ma jkunx fiha weraq, ħaxix u skart ieħor.

| — | Ibni xoffa tal-konkrit (b’radju ta’ metru) madwar il-bir jew il-pompi tal-idejn. |
| --- | --- |

—

Ibni xoffa tal-konkrit (b’radju ta’ metru) madwar il-bir jew il-pompi tal-idejn.

| — | Iddiżinfetta s-sistema tal-pajpijiet (pereżempju b’sanitizzanti magħmulin bil-kloru jew trattamenti tad-diżinfezzjoni oħrajn). |
| --- | --- |

—

Iddiżinfetta s-sistema tal-pajpijiet (pereżempju b’sanitizzanti magħmulin bil-kloru jew trattamenti tad-diżinfezzjoni oħrajn).

| — | Jekk l-istrateġiji ta’ mitigazzjoni li jeżistu ma jservux sew biex jevitaw il-kontaminazzjoni tas-sors tal-ilma, għandek taħseb biex tagħmel it-tiswijiet fuq il-bir li hemm jew tibni bir ġdid. |
| --- | --- |

—

Jekk l-istrateġiji ta’ mitigazzjoni li jeżistu ma jservux sew biex jevitaw il-kontaminazzjoni tas-sors tal-ilma, għandek taħseb biex tagħmel it-tiswijiet fuq il-bir li hemm jew tibni bir ġdid.

| ii. | Għall-ilma tax-xita, għandhom jitqiesu l-miżuri speċifiċi li ġejjin:






  — | Ipproteġi t-tankijiet tal-ħżin miftuħin tal-ilma tax-xita biex ma jkunx hemm kontaminazzjoni mill-iskart, mill-weraq, mill-annimali u mill-insetti li jbidu (l-insetti jistgħu jkunu vetturi tal-kontaminazzjoni mikrobjali). |
| --- | --- | --- |

ii.

Għall-ilma tax-xita, għandhom jitqiesu l-miżuri speċifiċi li ġejjin:

—

Ipproteġi t-tankijiet tal-ħżin miftuħin tal-ilma tax-xita biex ma jkunx hemm kontaminazzjoni mill-iskart, mill-weraq, mill-annimali u mill-insetti li jbidu (l-insetti jistgħu jkunu vetturi tal-kontaminazzjoni mikrobjali).

| — | Naddaf b’mod regolari, jew żid il-frekwenza tat-tindif tat-tankijiet, tal-imagħqad u tal-qattara tal-ilma tax-xita tas-sistemi tal-ħsad biex tiġbor u żżomm il-kwalità t-tajba tal-ilma tax-xita. |
| --- | --- |

—

Naddaf b’mod regolari, jew żid il-frekwenza tat-tindif tat-tankijiet, tal-imagħqad u tal-qattara tal-ilma tax-xita tas-sistemi tal-ħsad biex tiġbor u żżomm il-kwalità t-tajba tal-ilma tax-xita.

| — | Fejn u meta jeħtieġ, biddel it-tankijiet u l-qattara tal-ilma. |
| --- | --- |

—

Fejn u meta jeħtieġ, biddel it-tankijiet u l-qattara tal-ilma.

| iii. | Għat-trattament tal-ilma (trattament primarju jew sekondarju u/jew diżinfezzjoni tal-ilma), għandek taħseb biex issegwi dawn il-miżuri speċifiċi:-






  — | Iċċekkja l-effikaċja tat-tagħmir tat-trattament tal-ilma li qiegħed jintuża. |
| --- | --- | --- |

iii.

Għat-trattament tal-ilma (trattament primarju jew sekondarju u/jew diżinfezzjoni tal-ilma), għandek taħseb biex issegwi dawn il-miżuri speċifiċi:-

—

Iċċekkja l-effikaċja tat-tagħmir tat-trattament tal-ilma li qiegħed jintuża.

| — | Iddiżinfetta l-installazzjonijiet tat-trattament tal-ilma (eż. billi tuża xi bijoċida jew sanitizzant) jew biddel it-tankijiet u s-sistemi tal-pajpijiet tal-ilma li jinġabar lokalment. |
| --- | --- |

—

Iddiżinfetta l-installazzjonijiet tat-trattament tal-ilma (eż. billi tuża xi bijoċida jew sanitizzant) jew biddel it-tankijiet u s-sistemi tal-pajpijiet tal-ilma li jinġabar lokalment.

| — | Biddel it-tagħmir tat-trattament tal-ilma. |
| --- | --- |

—

Biddel it-tagħmir tat-trattament tal-ilma.

| — | Jekk bidwi jkun irid jittratta jew jiddiżinfetta l-ilma biex jagħmlu tajjeb għax-xorb jew biex itejjiblu l-kwalità, jeħtieġ li jissodisfa r-rekwiżiti tar-Regolamenti dwar il-Bijoċidi (49). |
| --- | --- |

—

Jekk bidwi jkun irid jittratta jew jiddiżinfetta l-ilma biex jagħmlu tajjeb għax-xorb jew biex itejjiblu l-kwalità, jeħtieġ li jissodisfa r-rekwiżiti tar-Regolamenti dwar il-Bijoċidi (49).

7.3.4.2.   Rakkomandazzjonijiet għall-prassi tajba fil-kuntest tal-metodi tat-tisqija

| a. | Fil-każ tat-tisqija bil-qatra għandu jkun evitat li jinġabar l-ilma f’għadajjar fuq wiċċ il-ħamrija jew fir-raded, li jkun jista’ jagħmel kuntatt mal-parti li tittiekel tal-FĦF (50). |
| --- | --- |

a.

Fil-każ tat-tisqija bil-qatra għandu jkun evitat li jinġabar l-ilma f’għadajjar fuq wiċċ il-ħamrija jew fir-raded, li jkun jista’ jagħmel kuntatt mal-parti li tittiekel tal-FĦF (50).

| b. | Għat-tisqija bil-friefet għandha tintuża kwalità ta’ ilma aħjar, billi dan jagħmel kuntatt dirett mal-partijiet tal-pjanta li jittieklu, u jekk inhu possibbli (51), din it-tisqija għandha ssir biss fl-istadji bikrija tat-tkabbir tal-pjanti. Jista’ jitħalla intervall ta’ żmien bejn it-tisqija u l-ħsad. Dan huwa l-każ għall-prodotti kollha li jittieklu nejjin (weraq, ħxejjex għall-insalati, frott, eċċ.) (Ara l-valutazzjoni tar-riskji tal-ilma agrikolu fil-punt 7.3.3). |
| --- | --- |

b.

Għat-tisqija bil-friefet għandha tintuża kwalità ta’ ilma aħjar, billi dan jagħmel kuntatt dirett mal-partijiet tal-pjanta li jittieklu, u jekk inhu possibbli (51), din it-tisqija għandha ssir biss fl-istadji bikrija tat-tkabbir tal-pjanti. Jista’ jitħalla intervall ta’ żmien bejn it-tisqija u l-ħsad. Dan huwa l-każ għall-prodotti kollha li jittieklu nejjin (weraq, ħxejjex għall-insalati, frott, eċċ.) (Ara l-valutazzjoni tar-riskji tal-ilma agrikolu fil-punt 7.3.3).

| c. | Il-kwalità tal-ilma li jintuża f’sistemi tat-tkabbir mingħajr ħamrija għandha tkun iċċekkjata b’mod regolari, u l-ilma għandu jinbidel ta’ spiss, jew jekk jiġi rriċiklat, għandu jkun ittrattat biex kemm jista’ jkun titnaqqas il-kontaminazzjoni bil-mikrobi. Jekk ma tiġix osservata konformità mal-indikaturi, għandhom jitwettqu strateġiji ta’ mitigazzjoni bbażati b’mod ewlieni fuq it-teknika tat-trattament tal-ilma. |
| --- | --- |

c.

Il-kwalità tal-ilma li jintuża f’sistemi tat-tkabbir mingħajr ħamrija għandha tkun iċċekkjata b’mod regolari, u l-ilma għandu jinbidel ta’ spiss, jew jekk jiġi rriċiklat, għandu jkun ittrattat biex kemm jista’ jkun titnaqqas il-kontaminazzjoni bil-mikrobi. Jekk ma tiġix osservata konformità mal-indikaturi, għandhom jitwettqu strateġiji ta’ mitigazzjoni bbażati b’mod ewlieni fuq it-teknika tat-trattament tal-ilma.

| d. | Dwar is-sistemi tat-tisqija:






  i. | Ifflaxxja l-pajpijiet ewlenin u sekondarji u t-tubi l-oħrajn tat-tisqija b’mod regolari biex tnaqqas li jinġabru xi materjali organiċi jew bijoriti. Huwa rrakkomandat li l-ilma jitħalla għaddej mill-pajp tal-qtar għal mill-inqas minuta, sakemm l-ilma joħroġ ċar. |
| --- | --- | --- |

d.

Dwar is-sistemi tat-tisqija:

i.

Ifflaxxja l-pajpijiet ewlenin u sekondarji u t-tubi l-oħrajn tat-tisqija b’mod regolari biex tnaqqas li jinġabru xi materjali organiċi jew bijoriti. Huwa rrakkomandat li l-ilma jitħalla għaddej mill-pajp tal-qtar għal mill-inqas minuta, sakemm l-ilma joħroġ ċar.

| ii. | Meta jkun hemm perjodu twil ta’ ħafna xita, huwa rrakkomandat li tifflaxxja s-sistema tat-tisqija qabel ma jibda l-istaġun tat-tisqija li jmiss. |
| --- | --- |

ii.

Meta jkun hemm perjodu twil ta’ ħafna xita, huwa rrakkomandat li tifflaxxja s-sistema tat-tisqija qabel ma jibda l-istaġun tat-tisqija li jmiss.

7.3.4.3.   Rakkomandazzjonijiet ta’ prassi tajba dwar l-ilma li jintuża waqt il-ħsad u wara l-ħsad (operazzjonijiet assoċjati)

| a. | Ħafna mill-operazzjonijiet tal-ħsad u ta’ wara l-ħsad jinvolvu l-ħasil, it-tlaħliħ, it-tkessiħ, l-għażla u t-trasportazzjoni tal-FĦF. L-ilma li jintuża għal dawn l-attivitajiet assoċjati minn hawn ‘il quddiem jissejjaħ “ilma tal-ħasil”. |
| --- | --- |

a.

Ħafna mill-operazzjonijiet tal-ħsad u ta’ wara l-ħsad jinvolvu l-ħasil, it-tlaħliħ, it-tkessiħ, l-għażla u t-trasportazzjoni tal-FĦF. L-ilma li jintuża għal dawn l-attivitajiet assoċjati minn hawn ‘il quddiem jissejjaħ “ilma tal-ħasil”.

| b. | Ġeneralment, il-ħasil (kemm billi l-prodotti jitgħaddsu fl-ilma kif ukoll permezz tat-traxxix) tal-prodott frisk jista’ jnaqqas xi ftit mit-tagħbija mikrobjali. Dan huwa pass importanti għaliex il-parti l-kbira tal-kontaminazzjoni mikrobjali qiegħda fuq wiċċ il-FĦF. Madankollu, l-ilma tal-ħasil jista’ wkoll iferrex il-mikroorganiżmi u potenzjalment jikkontamina proporzjon akbar tal-prodott. |
| --- | --- |

b.

Ġeneralment, il-ħasil (kemm billi l-prodotti jitgħaddsu fl-ilma kif ukoll permezz tat-traxxix) tal-prodott frisk jista’ jnaqqas xi ftit mit-tagħbija mikrobjali. Dan huwa pass importanti għaliex il-parti l-kbira tal-kontaminazzjoni mikrobjali qiegħda fuq wiċċ il-FĦF. Madankollu, l-ilma tal-ħasil jista’ wkoll iferrex il-mikroorganiżmi u potenzjalment jikkontamina proporzjon akbar tal-prodott.

| c. | L-ilma tal-ħasil li jintuża jeħtieġ li jkun għallinqas ta’ kwalità ta’ ilma nadif fl-istadji bikrija tal-ħasil. L-ilma li jintuża għat-tlaħliħiet tal-aħħar irid ikun ta’ kwalità li tkun tajba għax-xorb jekk il-FĦF ħafna drabi jkun ikkunsmat bħala lest biex jittiekel (eż. it-tadam, it-tuffieħ, il-lanġas, iz-zunnarija żgħira, basal tar-Rebbiegħa ...). Għalhekk għandha ssir valutazzjoni tar-riskji skont id-Dijagramma Sekwenzjali Nru 2 u jistgħu jintużaw l-għodod previsti fl-Anness II jew fl-Anness III biex issir l-evalwazzjoni tal-kwalità tal-ilma tal-ħasil meħtieġa. |
| --- | --- |

c.

L-ilma tal-ħasil li jintuża jeħtieġ li jkun għallinqas ta’ kwalità ta’ ilma nadif fl-istadji bikrija tal-ħasil. L-ilma li jintuża għat-tlaħliħiet tal-aħħar irid ikun ta’ kwalità li tkun tajba għax-xorb jekk il-FĦF ħafna drabi jkun ikkunsmat bħala lest biex jittiekel (eż. it-tadam, it-tuffieħ, il-lanġas, iz-zunnarija żgħira, basal tar-Rebbiegħa ...). Għalhekk għandha ssir valutazzjoni tar-riskji skont id-Dijagramma Sekwenzjali Nru 2 u jistgħu jintużaw l-għodod previsti fl-Anness II jew fl-Anness III biex issir l-evalwazzjoni tal-kwalità tal-ilma tal-ħasil meħtieġa.

| d. | Jekk il-bidwi biħsiebu juża l-għajnuniet għall-ipproċessar fl-ilma tal-ħasil ta’ prodott maħsud, dan jeħtieġ li jikkonsulta lill-awtoritajiet kompetenti, peress li l-użu ta’ għajnuniet għall-ipproċessar bħala dekontaminanti kimiċi ġeneralment ikun suġġett għal-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istati Membri. L-istess jgħodd għall-ħasil tat-tankijiet biex tinżamm il-kwalità tal-ilma. Jekk jintużaw diżinfettanti tal-kloru, wieħed irid joqgħod attent li fl-ikel ma jkunx hemm xi residwi tal-prodotti sekondarji tal-klorat li jaqbżu l-livelli massimi għar-residwi. L-azzjonijiet elenkati hawn taħt jistgħu jnaqqsu l-kontaminazzjoni tal-ikel bil-klorat:






  i. | Jintużaw l-iżgħar konċentrazzjonijiet possibbli tad-diżinfettanti tal-kloru li bihom jinkiseb il-livell ta’ diżinfezzjoni l-mixtieq. |
| --- | --- | --- |

d.

Jekk il-bidwi biħsiebu juża l-għajnuniet għall-ipproċessar fl-ilma tal-ħasil ta’ prodott maħsud, dan jeħtieġ li jikkonsulta lill-awtoritajiet kompetenti, peress li l-użu ta’ għajnuniet għall-ipproċessar bħala dekontaminanti kimiċi ġeneralment ikun suġġett għal-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istati Membri. L-istess jgħodd għall-ħasil tat-tankijiet biex tinżamm il-kwalità tal-ilma. Jekk jintużaw diżinfettanti tal-kloru, wieħed irid joqgħod attent li fl-ikel ma jkunx hemm xi residwi tal-prodotti sekondarji tal-klorat li jaqbżu l-livelli massimi għar-residwi. L-azzjonijiet elenkati hawn taħt jistgħu jnaqqsu l-kontaminazzjoni tal-ikel bil-klorat:

i.

Jintużaw l-iżgħar konċentrazzjonijiet possibbli tad-diżinfettanti tal-kloru li bihom jinkiseb il-livell ta’ diżinfezzjoni l-mixtieq.

| ii. | Rata tajba ta’ tibdil tal-ilma tal-ħasil. Filwaqt li l-kloru attiv jevapora, ir-residwi tal-klorat jibqgħu jikkonċentraw f’dan l-ilma. |
| --- | --- |

ii.

Rata tajba ta’ tibdil tal-ilma tal-ħasil. Filwaqt li l-kloru attiv jevapora, ir-residwi tal-klorat jibqgħu jikkonċentraw f’dan l-ilma.

| iii. | Id-diżinfettanti jeħtieġ li jinħażnu kif suppost, billi jekk ikunu esposti għad-dawl jew għal temperaturi għoljin, id-diżinfettanti jibdew jiddegradaw għall-istat ta’ klorat qabel stess jintużaw. |
| --- | --- |

iii.

Id-diżinfettanti jeħtieġ li jinħażnu kif suppost, billi jekk ikunu esposti għad-dawl jew għal temperaturi għoljin, id-diżinfettanti jibdew jiddegradaw għall-istat ta’ klorat qabel stess jintużaw.

| e. | Il-ħasil enerġetiku tal-prodott li ma jeħtieġx tħakkik iżid il-probabbiltà li jitneħħew il-patoġeni. Il-ħasil bil-ħakkieka huwa aktar effettiv mill-ħasil mingħajrhom. Il-ħakkieka li jintużaw fil-ħasil iridu jitnaddfu ta’ spiss. |
| --- | --- |

e.

Il-ħasil enerġetiku tal-prodott li ma jeħtieġx tħakkik iżid il-probabbiltà li jitneħħew il-patoġeni. Il-ħasil bil-ħakkieka huwa aktar effettiv mill-ħasil mingħajrhom. Il-ħakkieka li jintużaw fil-ħasil iridu jitnaddfu ta’ spiss.

| f. | Jekk l-ilma jiġi kkontaminat waqt il-ħasil u mbagħad jiġi riċirkolat, jista’ jkun mezz ta’ kontaminazzjoni kroċjata. Għaldaqstant, jintuża l-metodu li jintuża għall-ħasil, il-bdiewa għandhom isegwu prassi tajba li tiżgura u żżomm kwalità tajba tal-ilma billi:






  iv. | jibdlu l-ilma tal-ħasil bi frekwenza fissa (proċess mhux kontinwu) |
| --- | --- | --- |

f.

Jekk l-ilma jiġi kkontaminat waqt il-ħasil u mbagħad jiġi riċirkolat, jista’ jkun mezz ta’ kontaminazzjoni kroċjata. Għaldaqstant, jintuża l-metodu li jintuża għall-ħasil, il-bdiewa għandhom isegwu prassi tajba li tiżgura u żżomm kwalità tajba tal-ilma billi:

iv.

jibdlu l-ilma tal-ħasil bi frekwenza fissa (proċess mhux kontinwu)

| v. | iżommu t-tagħmir tal-ħasil mimli b’volum fiss (proċess kontinwu) |
| --- | --- |

v.

iżommu t-tagħmir tal-ħasil mimli b’volum fiss (proċess kontinwu)

| vi. | japplikaw it-trattament tal-ilma |
| --- | --- |

vi.

japplikaw it-trattament tal-ilma

| vii. | jużaw l-aġenti diżinfettanti tal-ilma b’mod ikkontrollat biex jevitaw il-kontaminazzjoni kroċjata. |
| --- | --- |

vii.

jużaw l-aġenti diżinfettanti tal-ilma b’mod ikkontrollat biex jevitaw il-kontaminazzjoni kroċjata.

| g. | Għal ċerti operazzjonijiet, sensiela ta’ ħasliet taf tkun iżjed effettiva minn ħasla waħda biex jitneħħew il-ħamrija, il-fdalijiet u l-effużjonijiet. Pereżempju, għandhom jikkunsidraw li jużaw l-ewwel ħasla biex titneħħa l-parti l-kbira tal-ħamrija mill-prodott, imbagħad sensiela ta’ ħasliet u fl-aħħar nett tlaħliħa b’ilma li hu tajjeb għax-xorb. |
| --- | --- |

g.

Għal ċerti operazzjonijiet, sensiela ta’ ħasliet taf tkun iżjed effettiva minn ħasla waħda biex jitneħħew il-ħamrija, il-fdalijiet u l-effużjonijiet. Pereżempju, għandhom jikkunsidraw li jużaw l-ewwel ħasla biex titneħħa l-parti l-kbira tal-ħamrija mill-prodott, imbagħad sensiela ta’ ħasliet u fl-aħħar nett tlaħliħa b’ilma li hu tajjeb għax-xorb.

| h. | L-installazzjoni, l-ispezzjonijiet ta’ rutina u l-manutenzjoni tat-tagħmir bħall-apparati tar-rifluss u apparati fejn tinqabad l-arja huma meħtieġa biex ma jkunx hemm kontaminazzjoni tal-ilma nadif b’ilma li jista’ jkun ikkontaminat (bħal bejn il-pajpijiet li jimlew it-tagħmir bl-ilma tajjeb għax-xorb u l-pajpijiet tad-dranaġġ għal ġot-tank tal-iskart). |
| --- | --- |

h.

L-installazzjoni, l-ispezzjonijiet ta’ rutina u l-manutenzjoni tat-tagħmir bħall-apparati tar-rifluss u apparati fejn tinqabad l-arja huma meħtieġa biex ma jkunx hemm kontaminazzjoni tal-ilma nadif b’ilma li jista’ jkun ikkontaminat (bħal bejn il-pajpijiet li jimlew it-tagħmir bl-ilma tajjeb għax-xorb u l-pajpijiet tad-dranaġġ għal ġot-tank tal-iskart).

7.3.4.4.   Prassi tajba addizzjonali għall-ħxejjex ħodor werrieqa, għat-tadam u għall-bettieħ (52)

| a. | Billi l-ħxejjex friski werrieqa ġieli jitraxxu b’ ammonti żgħar ta’ ilma waqt il-ħsad li jsir bil-magni, jew fil-kontenitur li jitqiegħdu fih fl-għalqa wara l-ħsad, biex ma jinxfux, irid jintuża ilma li hu tajjeb għax-xorb għal dawn il-proċessi fejn ikun hemm kuntatt dirett bejn l-ilma u l-partijiet tal-ħxejjex li jittieklu. |
| --- | --- |

a.

Billi l-ħxejjex friski werrieqa ġieli jitraxxu b’ ammonti żgħar ta’ ilma waqt il-ħsad li jsir bil-magni, jew fil-kontenitur li jitqiegħdu fih fl-għalqa wara l-ħsad, biex ma jinxfux, irid jintuża ilma li hu tajjeb għax-xorb għal dawn il-proċessi fejn ikun hemm kuntatt dirett bejn l-ilma u l-partijiet tal-ħxejjex li jittieklu.

| b. | It-tadam li jitkabbar fil-ħamrija jista’ jinħasel biex jitneħħielu t-trab, jitnixxiflu l-wiċċ, jintagħżel skont id-daqs u jiġi ppakkjat. Anki f’dan il-każ għandu jintuża ilma li hu tajjeb għax-xorb. |
| --- | --- |

b.

It-tadam li jitkabbar fil-ħamrija jista’ jinħasel biex jitneħħielu t-trab, jitnixxiflu l-wiċċ, jintagħżel skont id-daqs u jiġi ppakkjat. Anki f’dan il-każ għandu jintuża ilma li hu tajjeb għax-xorb.

| c. | Kultant jintużaw tankijiet tal-ilma skartat biex jiġu ttrasportati l-bettieħ u d-dulliegħ mill-kontenituri fl-għalqa sal-istabbiliment tal-ippakkjar. F’dan il-każ:






  i. | It-temperaturi tal-ilma jridu jkunu ogħla mit-temperaturi interni tal-bettiħ u tad-dulliegħ, biex jitnaqqas kemm jista’ jkun ir-riskju li l-ilma jinfiltra fihom. |
| --- | --- | --- |

c.

Kultant jintużaw tankijiet tal-ilma skartat biex jiġu ttrasportati l-bettieħ u d-dulliegħ mill-kontenituri fl-għalqa sal-istabbiliment tal-ippakkjar. F’dan il-każ:

i.

It-temperaturi tal-ilma jridu jkunu ogħla mit-temperaturi interni tal-bettiħ u tad-dulliegħ, biex jitnaqqas kemm jista’ jkun ir-riskju li l-ilma jinfiltra fihom.

| ii. | Għandu jkun kemm jista’ jkun qasir il-ħin li l-bettieħ u d-dulliegħ jibqa’ fit-tank tal-ilma skartat. |
| --- | --- |

ii.

Għandu jkun kemm jista’ jkun qasir il-ħin li l-bettieħ u d-dulliegħ jibqa’ fit-tank tal-ilma skartat.

| iii. | Meta jkun possibbli, il-kwalità mikrobijoloġika tal-ilma skartat fit-tank għandha tiġi kkontrollata, issorveljata u rreġistrata. Jekk hemm bżonn, għandhom jitwettqu miżuri li jiggarantixxu l-kwalità mikrobijoloġika tal-ilma. |
| --- | --- |

iii.

Meta jkun possibbli, il-kwalità mikrobijoloġika tal-ilma skartat fit-tank għandha tiġi kkontrollata, issorveljata u rreġistrata. Jekk hemm bżonn, għandhom jitwettqu miżuri li jiggarantixxu l-kwalità mikrobijoloġika tal-ilma.

7.3.4.5.   Rakkomandazzjonijiet tal-prassi tajba għall-analiżi tal-ilma li jintuża għall-agrikultura

| a. | Qabel ma tinbeda strateġija tal-kampjunar tal-ilma huwa rrakkomandat li wieħed jiżgura li l-valutazzjoni tar-riskji għadha valida u li l-miżuri ta’ prevenzjoni ġew implimentati tajjeb u ġew ivvalidati. Il-valutazzjonijiet tar-riskji (ara 7.3.2) għandhom jiġu rieżaminati kull sena. |
| --- | --- |

a.

Qabel ma tinbeda strateġija tal-kampjunar tal-ilma huwa rrakkomandat li wieħed jiżgura li l-valutazzjoni tar-riskji għadha valida u li l-miżuri ta’ prevenzjoni ġew implimentati tajjeb u ġew ivvalidati. Il-valutazzjonijiet tar-riskji (ara 7.3.2) għandhom jiġu rieżaminati kull sena.

| b. | Għandhom jitwettqu analiżijiet mikrobjali (53) tas-sorsi tal-ilma possibbli biex jiġi ddeterminat kull sors tal-ilma huwiex xieraq biex jintuża għall-agrikultura. |
| --- | --- |

b.

Għandhom jitwettqu analiżijiet mikrobjali (53) tas-sorsi tal-ilma possibbli biex jiġi ddeterminat kull sors tal-ilma huwiex xieraq biex jintuża għall-agrikultura.

| c. | Perjodikament għandhom isiru spezzjonijiet viżivi u bix-xamm biex jekk ikun hemm xi kontaminazzjoni din tinsab. Jekk ikun hemm xi tibdil fid-dehra/tar-riħa, għandhom jittieħdu l-kampjuni għall-analiżi ta’ kontroll. |
| --- | --- |

c.

Perjodikament għandhom isiru spezzjonijiet viżivi u bix-xamm biex jekk ikun hemm xi kontaminazzjoni din tinsab. Jekk ikun hemm xi tibdil fid-dehra/tar-riħa, għandhom jittieħdu l-kampjuni għall-analiżi ta’ kontroll.

| d. | Għandhom jittieħdu l-kampjuni tal-ilma mill-punt fejn dan jintuża. |
| --- | --- |

d.

Għandhom jittieħdu l-kampjuni tal-ilma mill-punt fejn dan jintuża.

| e. | Il-frekwenza tal-ittestjar (54) tal-ilma agrikolu tista’ titnaqqas sakemm ir-riżultati tal-analiżijiet rakkomandati jkunu favorevoli għal tliet snin konsekuttivi, u skont jekk l-ilma huwiex vulnerabbli għall-kontaminazzjoni, eż. jekk ikun ilma ta’ taħt l-art. |
| --- | --- |

e.

Il-frekwenza tal-ittestjar (54) tal-ilma agrikolu tista’ titnaqqas sakemm ir-riżultati tal-analiżijiet rakkomandati jkunu favorevoli għal tliet snin konsekuttivi, u skont jekk l-ilma huwiex vulnerabbli għall-kontaminazzjoni, eż. jekk ikun ilma ta’ taħt l-art.

| f. | Għandhom jittieħdu kampjuni addizzjonali jekk ikun hemm xi avvenimenti bħal tgħarriq, tifwir f’postijiet fejn jinħażen id-demel, kontaminazzjoni temporanja jew li sseħħ xi kultant, xita qawwija, eċċ. Dawn it-testijiet addizzjonali jridu jsiru eżatt wara l-avveniment. |
| --- | --- |

f.

Għandhom jittieħdu kampjuni addizzjonali jekk ikun hemm xi avvenimenti bħal tgħarriq, tifwir f’postijiet fejn jinħażen id-demel, kontaminazzjoni temporanja jew li sseħħ xi kultant, xita qawwija, eċċ. Dawn it-testijiet addizzjonali jridu jsiru eżatt wara l-avveniment.

| g. | Huma rrakkomandati t-testijiet li ġejjin jekk bidwi jsib livelli għolja tal-ispeċi indikatur b’mod ripetut (jiġifieri l-indikatur E. coli) fis-sorsi tal-ilma meta jitwettqu t-testijiet:






  — | Ieqaf milli tuża dak l-ilma sakemm joħorġu riżultati tat-testijiet favorevoli, u jekk ikun possibbli u fattibbli, ibdel is-sors tal-ilma. |
| --- | --- | --- |

g.

Huma rrakkomandati t-testijiet li ġejjin jekk bidwi jsib livelli għolja tal-ispeċi indikatur b’mod ripetut (jiġifieri l-indikatur E. coli) fis-sorsi tal-ilma meta jitwettqu t-testijiet:

—

Ieqaf milli tuża dak l-ilma sakemm joħorġu riżultati tat-testijiet favorevoli, u jekk ikun possibbli u fattibbli, ibdel is-sors tal-ilma.

| — | Inkella, ittratta l-ilma qabel ma tużaħ għat-tisqija (eż. billi tiddiżinfettaħ permezz ta’ dawl ultravjola, filtrazzjoni bl-ożmożi inversa, diżinfettanti bbażati fuq l-ożonu jew fuq il-kloru, eċċ.) skont il-prassi tad-diżinfezzjoni tal-Istat Membru. |
| --- | --- |

—

Inkella, ittratta l-ilma qabel ma tużaħ għat-tisqija (eż. billi tiddiżinfettaħ permezz ta’ dawl ultravjola, filtrazzjoni bl-ożmożi inversa, diżinfettanti bbażati fuq l-ożonu jew fuq il-kloru, eċċ.) skont il-prassi tad-diżinfezzjoni tal-Istat Membru.

| — | Il-frekwenza tal-kampjunar u l-ambitu tal-ittestjar għall-mikrobi jistgħu jiġu addattati għas-sitwazzjonijiet speċifiċi: għandu jsir kampjunar addizzjonali biex jivverifika l-preżenza tas-Salmonella spp, u l-E.coli patoġenika (jiġifieri l-VTEC). |
| --- | --- |

—

Il-frekwenza tal-kampjunar u l-ambitu tal-ittestjar għall-mikrobi jistgħu jiġu addattati għas-sitwazzjonijiet speċifiċi: għandu jsir kampjunar addizzjonali biex jivverifika l-preżenza tas-Salmonella spp, u l-E.coli patoġenika (jiġifieri l-VTEC).

| — | Eżamina mill-ġdid il-valutazzjoni tar-riskji attwali (ara 7.3.1) billi tiffoka fuq is-sorsi potenzjali tal-kontaminazzjoni fekali. |
| --- | --- |

—

Eżamina mill-ġdid il-valutazzjoni tar-riskji attwali (ara 7.3.1) billi tiffoka fuq is-sorsi potenzjali tal-kontaminazzjoni fekali.

| — | Jekk, wara li jkun wettaq il-miżuri korrettivi, it-test tal-ilma jibqa’ jagħti riżultat li ma jkunx favorevoli, u jekk il-bidwi ma jkunx jista’ jibdel is-sors tal-ilma, dan jeħtieġlu jżid l-intervall taż-żmien bejn l-aħħar tisqija u l-ħsad, u jbiddel il-metodu tat-tisqija billi, pereżempju juża t-tisqija bil-qatra biex l-ilma ma jitħalliex jiġi f’kuntatt mal-parti tal-FĦF li tittiekel. |
| --- | --- |

—

Jekk, wara li jkun wettaq il-miżuri korrettivi, it-test tal-ilma jibqa’ jagħti riżultat li ma jkunx favorevoli, u jekk il-bidwi ma jkunx jista’ jibdel is-sors tal-ilma, dan jeħtieġlu jżid l-intervall taż-żmien bejn l-aħħar tisqija u l-ħsad, u jbiddel il-metodu tat-tisqija billi, pereżempju juża t-tisqija bil-qatra biex l-ilma ma jitħalliex jiġi f’kuntatt mal-parti tal-FĦF li tittiekel.

7.4.   L-iġjene u l-istat ta’ saħħa tal-ħaddiema agrikoli

7.4.1.   Il-prinċipji ġenerali

Il-ħaddiema kollha għandhom ikunu jafu l-prinċipji bażiċi tal-iġjene u tas-saħħa, u għandhom jiġu infurmati dwar ir-riskji kollha possibbli marbutin mal-kontaminazzjoni tal-prodott. Għandhom jingħataw taħriġ dwar l-iġjene li jkun addattat għall-kompiti tagħhom u kultant jiġu ttestjati. Dan it-taħriġ irid isir b’lingwa u b’mod li jiżguraw li l-ħaddiema jifhmu x’inhi l-prassi iġjenika meħtieġa.

B’mod ġenerali, ma għandhomx jidħlu viżitaturi mhux awtorizzati fiż-żoni fejn jiġi prodott u ttrattat l-ikel. Jekk ikun hemm viżitaturi awtorizzati, dawn iridu jimlew kwestjonarju ta’ evalwazzjoni tas-saħħa qabel ma jitħallew jidħlu, u fejn hu xieraq għandhom jilbsu lbies protettiv u jirrispettaw id-dispożizzjonijiet dwar l-iġjene tal-personal tan-negozju tal-ikel. Kemm hu possibbli, il-proċessi tal-ħsad, tal-ippakkjar u tal-ispezzjoni għandhom ikunu maħsubin biex il-prodotti jitmissu mill-inqas.

Kull bidwi għandu jfassal dokumenti illustrati u li jinqraw faċilment (55), dwar l-istat tas-saħħa, il-prassi t-tajba tal-iġjene, it-taħriġ tal-persunal, u l-faċilitajiet sanitarji, biex ikun żgurat li l-persunal, il-kuntratturi u l-viżitaturi jkunu jafu bil-Prattiki t-Tajbin tal-Iġjene u jsegwuhom dejjem.

7.4.2.   L-obbligi tal-UE stipulati fir-Regolament (KE) Nru 852/2004

[It-Taqsima Ii.5(d) tal-Parti A tal-Anness I] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel li jkabbru, jew jaħsdu l-prodotti tal-pjanti għandhom jieħdu miżuri adekwati, kif xieraq li jassiguraw li l-persunal li jqandel l-oġġetti tal-ikel ikunu b’saħħithom u li jkollhom taħriġ dwar ir-riskji tas-saħħa.”

7.4.3.   Rakkomandazzjonijiet għall-prattiki t-tajbin

| a. | Ma għandhomx jintlibsu jew jiddaħħlu oġġetti personali, bħal ġojjelli, arloġġi, eċċ. fiż-żoni tat-tkabbir u tal-produzzjoni tal-FĦF. |
| --- | --- |

a.

Ma għandhomx jintlibsu jew jiddaħħlu oġġetti personali, bħal ġojjelli, arloġġi, eċċ. fiż-żoni tat-tkabbir u tal-produzzjoni tal-FĦF.

| b. | Meta l-prattiki normali jirrikjedu li jintużaw għodod jew oġġetti żgħar, dawn għandhom ikunu nnumerati jew identifikati b’xi mod ieħor. |
| --- | --- |

b.

Meta l-prattiki normali jirrikjedu li jintużaw għodod jew oġġetti żgħar, dawn għandhom ikunu nnumerati jew identifikati b’xi mod ieħor.

| c. | Fejn jixraq, il-ħaddiema għandhom jilbsu l-ħwejjeġ u ż-żraben protettivi addattati. Jista’ jkun utli li jintużaw l-ingwanti, dejjem jekk dawn jinħaslu jew jinbidlu ta’ spiss biex jiġi evitat li jinfirxu l-mikroorganiżmi. Iżda l-ilbies tal-ingwanti biss ma jissostitwixix il-prattika tal-ħasil sew tal-idejn, b’mod partikolari:






  — | Jekk l-ingwanti jkunu ta’ tip li jistgħu jintużaw aktar minn darba, jeħtieġ li jkunu magħmulin minn materjal li faċilment jitnaddaf u jiġi ddiżinfettat, u għandhom jitnaddfu b’mod regolari u jinżammu f’post nadif u niexef. |
| --- | --- | --- |

c.

Fejn jixraq, il-ħaddiema għandhom jilbsu l-ħwejjeġ u ż-żraben protettivi addattati. Jista’ jkun utli li jintużaw l-ingwanti, dejjem jekk dawn jinħaslu jew jinbidlu ta’ spiss biex jiġi evitat li jinfirxu l-mikroorganiżmi. Iżda l-ilbies tal-ingwanti biss ma jissostitwixix il-prattika tal-ħasil sew tal-idejn, b’mod partikolari:

—

Jekk l-ingwanti jkunu ta’ tip li jistgħu jintużaw aktar minn darba, jeħtieġ li jkunu magħmulin minn materjal li faċilment jitnaddaf u jiġi ddiżinfettat, u għandhom jitnaddfu b’mod regolari u jinżammu f’post nadif u niexef.

| — | Jekk jintużaw ingwanti ta’ darba biss, dawn għandhom jintremew meta jitqattgħu jew jitħammġu. |
| --- | --- |

—

Jekk jintużaw ingwanti ta’ darba biss, dawn għandhom jintremew meta jitqattgħu jew jitħammġu.

| d. | Il-ħaddiema li jkunu f’kuntatt dirett mal-FĦF għandhom iżommu standard għoli ta’ iġjene personali. B’mod ġenerali, jeħtieġ li jaħslu u jixxuttaw idejhom tajjeb qabel ma jmissu l-FĦF u mal-uċuħ li jmissu mal-FĦF, speċjalment waqt u wara l-ħsad (eż. meta jmissu l-FĦF fil-bidu tal-ħsad, waqt il-ħsad, u wara l-ħsad, wara li jieklu, wara li jużaw it-tojlit, eċċ.). |
| --- | --- |

d.

Il-ħaddiema li jkunu f’kuntatt dirett mal-FĦF għandhom iżommu standard għoli ta’ iġjene personali. B’mod ġenerali, jeħtieġ li jaħslu u jixxuttaw idejhom tajjeb qabel ma jmissu l-FĦF u mal-uċuħ li jmissu mal-FĦF, speċjalment waqt u wara l-ħsad (eż. meta jmissu l-FĦF fil-bidu tal-ħsad, waqt il-ħsad, u wara l-ħsad, wara li jieklu, wara li jużaw it-tojlit, eċċ.).

| e. | Jeħtieġ li l-ħaddiema jevitaw imġiba li tista’ twassal għall-kontaminazzjoni tal-FĦF, pereżempju: li jpejpu, jobżqu, jogħmodu ċ-chewing gum jew jieklu, jew jgħattsu jew jisogħlu fuq il-prodotti friski. |
| --- | --- |

e.

Jeħtieġ li l-ħaddiema jevitaw imġiba li tista’ twassal għall-kontaminazzjoni tal-FĦF, pereżempju: li jpejpu, jobżqu, jogħmodu ċ-chewing gum jew jieklu, jew jgħattsu jew jisogħlu fuq il-prodotti friski.

| f. | Kull persuna li tkun ma tiflaħx għandha minnufih tirrapporta l-mard jew is-sintomi tal-mard lill-bidwi/lill-maniġer u ma għandhiex taħdem f’kuntatt mal-FĦF. |
| --- | --- |

f.

Kull persuna li tkun ma tiflaħx għandha minnufih tirrapporta l-mard jew is-sintomi tal-mard lill-bidwi/lill-maniġer u ma għandhiex taħdem f’kuntatt mal-FĦF.

| g. | Sa fejn hu possibbli, il-faċilitajiet iġjeniċi u sanitarji jridu:







  — | Ikunu f’post qrib ħafna (56) tal-għelieqi kif ukoll qrib il-binjiet, biex jintużaw faċilment u titnaqqas il-possibbiltà li l-ħaddiema jagħmlu fl-għelieqi. U jrid ikun hemm biżżejjed minnhom għall-għadd ta’ membri tal-persunal (eż. wieħed għal kull 20 ruħ), u jkun hemm tojlits kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa meta l-persunal ikun magħmul minn irġiel u nisa (57). |
| --- | --- | --- |

g.

Sa fejn hu possibbli, il-faċilitajiet iġjeniċi u sanitarji jridu:

—

Ikunu f’post qrib ħafna (56) tal-għelieqi kif ukoll qrib il-binjiet, biex jintużaw faċilment u titnaqqas il-possibbiltà li l-ħaddiema jagħmlu fl-għelieqi. U jrid ikun hemm biżżejjed minnhom għall-għadd ta’ membri tal-persunal (eż. wieħed għal kull 20 ruħ), u jkun hemm tojlits kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa meta l-persunal ikun magħmul minn irġiel u nisa (57).

| — | Ikunu maħsubin biex jiżguraw li l-ħmieġ jintrema b’mod iġjeniku u ma jikkontaminax is-siti tat-tkabbir, il-FĦF jew l-inputs agrikoli (l-affarijiet għat-tkabbir tal-pjanti li jinżiedu mal-ħamrija, eż. l-ilma agrikolu, il-fertilizzanti organiċi). |
| --- | --- |

—

Ikunu maħsubin biex jiżguraw li l-ħmieġ jintrema b’mod iġjeniku u ma jikkontaminax is-siti tat-tkabbir, il-FĦF jew l-inputs agrikoli (l-affarijiet għat-tkabbir tal-pjanti li jinżiedu mal-ħamrija, eż. l-ilma agrikolu, il-fertilizzanti organiċi).

| — | Ikun hemm faċilitajiet tajbin għall-ħasil (tal-idejn). |
| --- | --- |

—

Ikun hemm faċilitajiet tajbin għall-ħasil (tal-idejn).

| — | Jinżammu f’kundizzjoni nadifa u jaħdmu tajjeb. |
| --- | --- |

—

Jinżammu f’kundizzjoni nadifa u jaħdmu tajjeb.

| — | Ikun hemm fihom ilma ġieri tajjeb għax-xorb, sapun, tojlit pejper jew xi ħaġa oħra li tista’ tintuża bħala tojlit pejper, u karti biex dak li jkun inixxef idejħ u jarmihom, jew xi ħaġa ekwivalenti. Jekk ma jkunx possibbli tipprovdi l-ilma ġieri tajjeb għax-xorb, l-awtorità kompetenti għandha tirrakkomandalek xi metodu alternattiv għat-tindif tal-idejn (eż. xi sapun jew diżinfettant). |
| --- | --- |

—

Ikun hemm fihom ilma ġieri tajjeb għax-xorb, sapun, tojlit pejper jew xi ħaġa oħra li tista’ tintuża bħala tojlit pejper, u karti biex dak li jkun inixxef idejħ u jarmihom, jew xi ħaġa ekwivalenti. Jekk ma jkunx possibbli tipprovdi l-ilma ġieri tajjeb għax-xorb, l-awtorità kompetenti għandha tirrakkomandalek xi metodu alternattiv għat-tindif tal-idejn (eż. xi sapun jew diżinfettant).

| — | It-tojlits portabbli ma għandhomx jitnaddfu fiż-żoni tat-tkabbir tal-FĦF jew qrib sorsi tal-ilma li jintuża għat-tisqija jew qrib il-pajpijiet li jwasslu l-ilma għall-ħxejjex. Il-bdiewa jridu jsibu l-postijiet fejn jiestgħu jqiegħdu t-tojlits portabbli b’mod sikur. |
| --- | --- |

—

It-tojlits portabbli ma għandhomx jitnaddfu fiż-żoni tat-tkabbir tal-FĦF jew qrib sorsi tal-ilma li jintuża għat-tisqija jew qrib il-pajpijiet li jwasslu l-ilma għall-ħxejjex. Il-bdiewa jridu jsibu l-postijiet fejn jiestgħu jqiegħdu t-tojlits portabbli b’mod sikur.

| h. | It-taħriġ għandu jinkludi l-proċeduri l-korretti għall-ħasil u t-tnixxif tal-idejn, għall-użu tat-tojlits u għar-rimi tat-tojlit pejper jew tal-prodott li jkun l-ekwivalenti tiegħu. |
| --- | --- |

h.

It-taħriġ għandu jinkludi l-proċeduri l-korretti għall-ħasil u t-tnixxif tal-idejn, għall-użu tat-tojlits u għar-rimi tat-tojlit pejper jew tal-prodott li jkun l-ekwivalenti tiegħu.

| i. | Jekk il-ħaddiema jkollhom xi qtugħ jew xi ġrieħi f’idejhom, dawn iridu jitgħattew b’xi stikka jew faxxa li ma jgħaddix ilma minn ġo fiha, u jridu jintlibsu l-ingwanti fuqha fejn hu possibbli. Jekk ma jkunx hemm forniment ta’ dawn l-affarijiet, il-persuna li jkollha xi ġerħa jew qatgħa għandha tingħata xogħol f’post ieħor fejn ma jkollhiex il-kompitu li tmiss mal-FĦF jew mal-uċuħ li jmissu mal-prodott. |
| --- | --- |

i.

Jekk il-ħaddiema jkollhom xi qtugħ jew xi ġrieħi f’idejhom, dawn iridu jitgħattew b’xi stikka jew faxxa li ma jgħaddix ilma minn ġo fiha, u jridu jintlibsu l-ingwanti fuqha fejn hu possibbli. Jekk ma jkunx hemm forniment ta’ dawn l-affarijiet, il-persuna li jkollha xi ġerħa jew qatgħa għandha tingħata xogħol f’post ieħor fejn ma jkollhiex il-kompitu li tmiss mal-FĦF jew mal-uċuħ li jmissu mal-prodott.

| j. | Irid ikun hemm żoni fejn il-ħaddiema jkunu jistgħu jistrieħu ftit mix-xogħol u fejn jieklu, imwarrba mill-għelieqi u mill-post tal-ippakkjar. Il-ħaddiema ma għandhomx idaħħlu ikel magħhom fiż-żoni tal-produzzjoni, biex tiġi evitata l-possibbiltà li l-FĦF jiġi kkontaminat b’xi allerġeni tal-ikel. |
| --- | --- |

j.

Irid ikun hemm żoni fejn il-ħaddiema jkunu jistgħu jistrieħu ftit mix-xogħol u fejn jieklu, imwarrba mill-għelieqi u mill-post tal-ippakkjar. Il-ħaddiema ma għandhomx idaħħlu ikel magħhom fiż-żoni tal-produzzjoni, biex tiġi evitata l-possibbiltà li l-FĦF jiġi kkontaminat b’xi allerġeni tal-ikel.

7.5.   Il-kontroll tal-kundizzjonijiet tal-iġjene waqt attivitajiet assoċjati fil-livell tar-razzett minbarra dawk deskritti fil-kapitoli 7.3 u 7.4

7.5.1.   Il-prinċipji ġenerali

Il-metodi tal-ħsad ivarjaw skont il-karatteristiki tal-prodott. Il-ħsad mekkaniku huwa prattika komuni għal ċerti FĦF, u jnaqqas il-kontaminazzjoni kroċjata li tista’ sseħħ fil-ħsad bl-idejn. Iżda jekk it-tagħmir mekkaniku tal-ħsad jieqaf jaħdem waqt il-ħsad, jew ma jkunx miżmum tajjeb, ma jkunx tnaddaf jew ġie ddiżinfettat sew, jew jagħmel ħsara lill-pjanti li jinħasdu, jista’ jikkaġuna t-tifrix ta’ kontaminazzjoni bil-mikrobi u/jew kundizzjonijiet li jiffavorixxu t-tkabbir tal-mikrobi (jiġifieri FĦF imħassar).

Il-FĦF għandu jinħażen u jiġi ttraspurtat f’kundizzjonijiet iġjeniċi tajbin. Il-faċilitajiet tal-ħżin u l-vetturi tat-trasport tal-FĦF maħsud iridu jkunu magħmulin b’mod li jnaqqas kemm jista’ jkun il-ħsara għall-FĦF u ma jħallux li jidħlu pesti bħal insetti, rodituri u għasafar. It-tfassil u d-disinn tal-faċilitajiet irid ikun b’mod li jiżgura li ma hemm l-ebda riskju ta’ kontaminazzjoni kroċjata mikrobijoloġika, kimika jew fiżika. Il-passi kollha tal-fluss tal-prodott fil-faċilità (jiġifieri kull pass minn meta tasal il-materja prima, l-ewwel ħasla, it-tindif mill-partijiet żejda, l-ippakkjar, sal-ħżin u t-trasport) iridu jitqiesu, u jiġu indirizzati r-riskji kollha tal-kontaminazzjoni kroċjata.

7.5.2.   L-obbligi tal-UE stipulati fir-Regolament (KE) Nru 852/2004

[It-taqsima II.5(a) tal-Parti A tal-Anness I] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel li jipproduċu jew li jaħsdu prodotti mill-pjanti għandhom jieħdu l-miżuri adekwati, kif xieraq li jżommu nadif u, meta meħtieġ wara t-tindif, li
  jiddisinfettawhom
  b’manjera xierqa,
  il-faċilitajiet, l-apparat, il-kontenituri, id-dugħ, il-vetturi u l-karettuni

  .”

[It-taqsima Ii.5(b) tal-Parti A tal-Anness I] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel li jipproduċu jew li jaħsdu prodotti mill-pjanti għandhom jieħdu l-miżuri adekwati, kif xieraq li jassiguraw, meta meħtieġ,
  produzzjoni iġenika, kondizzjonijiet tat-trasport u l-ħażna
  għal, u t-tindif ta’, il-prodotti mill-pjanti.”

[It-taqsima II.5(f) tal-Parti A tal-Anness I] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel li jipproduċu jew li jaħsdu prodotti mill-pjanti għandhom jieħdu l-miżuri adekwati kif xieraq li jaħżnu u jqandlu l-iskart u s-sustanzi perikolużi hekk li jipprevjenu l-kontaminazzjoni.”

7.5.3.   Rakkomandazzjonijiet ta’ prassi tajba għal waqt ix-xogħol tal-ħsad u l-ippakkjar fl-għalqa jew fir-razzett

7.5.3.1.   Għall-istabbilimenti kollha

| a. | Meta l-prodott frisk jiġi ppakkjat fl-għalqa, wieħed għandhu joqgħod attent li l-kontinaturi ma jiġux ikkontaminati minħabba xi kuntatt ma’ demel, ħmieġ tal-annimali, ħamrija jew ilma. |
| --- | --- |

a.

Meta l-prodott frisk jiġi ppakkjat fl-għalqa, wieħed għandhu joqgħod attent li l-kontinaturi ma jiġux ikkontaminati minħabba xi kuntatt ma’ demel, ħmieġ tal-annimali, ħamrija jew ilma.

| b. | Meta mat-tagħmir tal-ippakkjar li jintuża wara l-ħsad, jintuża xi kkuttunar biex jevita ħsara għall-prodott, dan għandu jkun magħmul minn materjal li jista’ jitnaddaf, u, jekk inhu possibbli, jiġi ddiżinfettat. |
| --- | --- |

b.

Meta mat-tagħmir tal-ippakkjar li jintuża wara l-ħsad, jintuża xi kkuttunar biex jevita ħsara għall-prodott, dan għandu jkun magħmul minn materjal li jista’ jitnaddaf, u, jekk inhu possibbli, jiġi ddiżinfettat.

| c. | Il-bdiewa għandhom ineħħu l-biċċa l-kbira tal-ħamrija u t-tajn minn mal-prodott u/jew il-kontenituri waqt il-ħsad u għandhom inaddfu l-għodod kollha u l-kontenituri li jintużaw il-ħin kollhu waqt il-ħsad, wara kull tagħbija. |
| --- | --- |

c.

Il-bdiewa għandhom ineħħu l-biċċa l-kbira tal-ħamrija u t-tajn minn mal-prodott u/jew il-kontenituri waqt il-ħsad u għandhom inaddfu l-għodod kollha u l-kontenituri li jintużaw il-ħin kollhu waqt il-ħsad, wara kull tagħbija.

| d. | Il-bdiewa għandhom jevitaw li jpoġġu l-kontenituri għall-prodott maħsud u l-prodott frisk maħsud direttament fuq il-ħamrija waqt u wara l-ħsad qabel ma jgħabbuhom fil-vettura tat-trasportazzjoni. Għandhom jevitaw li jużaw il-kontenituri għall-prodotti maħsuda, li jiġu f’kuntatt dirett mal-prodotti, għal skopijiet oħra minbarra dan. |
| --- | --- |

d.

Il-bdiewa għandhom jevitaw li jpoġġu l-kontenituri għall-prodott maħsud u l-prodott frisk maħsud direttament fuq il-ħamrija waqt u wara l-ħsad qabel ma jgħabbuhom fil-vettura tat-trasportazzjoni. Għandhom jevitaw li jużaw il-kontenituri għall-prodotti maħsuda, li jiġu f’kuntatt dirett mal-prodotti, għal skopijiet oħra minbarra dan.

| e. | Il-prodotti ppakkjati li huma maħsuba direttament għall-konsum għandhom jiġu ttikkettati tajjeb u jinħażnu kif suppost. Fejn hemm bżonn, għall-ħżin għandhom jiġu ssettjati t-temperaturi u l-kundizzjonijiet ta’ umdità relattivi. |
| --- | --- |

e.

Il-prodotti ppakkjati li huma maħsuba direttament għall-konsum għandhom jiġu ttikkettati tajjeb u jinħażnu kif suppost. Fejn hemm bżonn, għall-ħżin għandhom jiġu ssettjati t-temperaturi u l-kundizzjonijiet ta’ umdità relattivi.

| f. | Il-bdiewa għandhom jevitaw li jimlew iżżejjed l-ixkejjer u t-tankijiet tal-ġarr, biex jevitaw it-trasferiment possibbli ta’ kontaminanti għal fuq il-prodott frisk waqt it-tagħbija. Dan jevita wkoll li ssir ħsara lill-prodott. |
| --- | --- |

f.

Il-bdiewa għandhom jevitaw li jimlew iżżejjed l-ixkejjer u t-tankijiet tal-ġarr, biex jevitaw it-trasferiment possibbli ta’ kontaminanti għal fuq il-prodott frisk waqt it-tagħbija. Dan jevita wkoll li ssir ħsara lill-prodott.

| g. | Il-ħsad għandu jsir permezz ta’ xafra li taqta’ dritt, mingħajr ħsara għaz-zokk. |
| --- | --- |

g.

Il-ħsad għandu jsir permezz ta’ xafra li taqta’ dritt, mingħajr ħsara għaz-zokk.

| h. | Fi tmiem kull ġurnata ta’ ħsad, għandhom jinġabru u jitneħħew mill-għalqa l-materjal tal-ippakkjar li jkun fadal u l-prodotti li jiġu skartati. |
| --- | --- |

h.

Fi tmiem kull ġurnata ta’ ħsad, għandhom jinġabru u jitneħħew mill-għalqa l-materjal tal-ippakkjar li jkun fadal u l-prodotti li jiġu skartati.

| i. | L-FĦF li ma jkunx tajjeb għall-konsum mill-bniedem m’għandux jinħasad, inkella jiġi ssegregat waqt il-ħsad. |
| --- | --- |

i.

L-FĦF li ma jkunx tajjeb għall-konsum mill-bniedem m’għandux jinħasad, inkella jiġi ssegregat waqt il-ħsad.

| j. | Il-prodotti skartati għandhom jitneħħew b’mod iġjeniku fil-faċilità tal-ħsad minn ħaddiema li ma jmissux il-frott jew il-ħaxix it-tajjeb, u għandu jintrema b’mod li ma jattirax xi pesti fil-faċilità. |
| --- | --- |

j.

Il-prodotti skartati għandhom jitneħħew b’mod iġjeniku fil-faċilità tal-ħsad minn ħaddiema li ma jmissux il-frott jew il-ħaxix it-tajjeb, u għandu jintrema b’mod li ma jattirax xi pesti fil-faċilità.

7.5.3.2.   Rakkomandazzjonijiet addizzjonali speċifiċi ta’ prassi tajba għal min ikabbar it-tadam, il-frott artab, il-bettieħ u d-dulliegħ

| a. | Meta, waqt it-tkabbir tal-frott artab, tat-tadam, tal-bettieħ u tad-dulliegħ, jintuża xi materjal taħthom biex inaqqas il-kuntatt mal-ħamrija (eż. xi mulch jew xi materjal bijodegradabbli, bħalma hu t-tiben), jew waqt il-ħsad, biex jipproteġi l-frott li jkun inġabar (eż. plastik jew xi materjal bijodegradabbli bħal weraq jew karti tat-tgeżwir jew qfief bijodegradabbli):






  — | Il-plastik irid ikun nadif u mingħajr mikrobi. |
| --- | --- | --- |

a.

Meta, waqt it-tkabbir tal-frott artab, tat-tadam, tal-bettieħ u tad-dulliegħ, jintuża xi materjal taħthom biex inaqqas il-kuntatt mal-ħamrija (eż. xi mulch jew xi materjal bijodegradabbli, bħalma hu t-tiben), jew waqt il-ħsad, biex jipproteġi l-frott li jkun inġabar (eż. plastik jew xi materjal bijodegradabbli bħal weraq jew karti tat-tgeżwir jew qfief bijodegradabbli):

—

Il-plastik irid ikun nadif u mingħajr mikrobi.

| — | Il-materjali bijodegradabbli u/jew il-mulch ma għandhomx jerġgħu jintużaw, biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni kroċjata. |
| --- | --- |

—

Il-materjali bijodegradabbli u/jew il-mulch ma għandhomx jerġgħu jintużaw, biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni kroċjata.

| b. | Għandha tinżamm prassi tal-iġjene tajba tul il-katina alimentari, billi l-frott artab fil-biċċa l-kbira jittiekel nej u/jew il-proċessi bħat-tindif, il-ħasil jew it-tkessiħ tiegħu jsiru mill-inqas. |
| --- | --- |

b.

Għandha tinżamm prassi tal-iġjene tajba tul il-katina alimentari, billi l-frott artab fil-biċċa l-kbira jittiekel nej u/jew il-proċessi bħat-tindif, il-ħasil jew it-tkessiħ tiegħu jsiru mill-inqas.

| c. | Il-frott artab għandu jitkessaħ minnufih wara l-ħsad. Meta jkun hemm bżonn, il-bdiewa għandhom jużaw ilma tajjeb għax-xorb biex jagħmlu s-silġ jew fil-magni tat-tkessiħ bl-ilma, għat-tkessiħ minn qabel, biex jitnaqqsu r-riskji ta’ kontaminazzjoni. |
| --- | --- |

c.

Il-frott artab għandu jitkessaħ minnufih wara l-ħsad. Meta jkun hemm bżonn, il-bdiewa għandhom jużaw ilma tajjeb għax-xorb biex jagħmlu s-silġ jew fil-magni tat-tkessiħ bl-ilma, għat-tkessiħ minn qabel, biex jitnaqqsu r-riskji ta’ kontaminazzjoni.

| d. | Meta l-ħsad isir bl-idejn, il-bdiewa għandhom jieħdu nota tal-gwida li ġejja:






  — | Id-dehra u l-ebusija tal-frott artab normalment huma assoċjati mal-freskezza u l-kwalità t-tajba. Jekk il-frott artab jintmiss iżżejjed, jista’ jitħassar u b’hekk tiġi affettwata l-kwalità tiegħu. Barra minn hekk, jekk it-temperatura ma tkunx favorevoli jekk il-ħsad isir meta t-temp ikun sħun u/jew umdu, dan jaffettwa ħażin il-kwalità tal-frott, u jista’ jaffettwa wkoll is-sikurezza tiegħu minħabba li l-frott jista’ jitħassar u joħroġlu l-meraq, u dan jista’ jinfirex fuq il-frott it-tajjeb u jikkontaminah. |
| --- | --- | --- |

d.

Meta l-ħsad isir bl-idejn, il-bdiewa għandhom jieħdu nota tal-gwida li ġejja:

—

Id-dehra u l-ebusija tal-frott artab normalment huma assoċjati mal-freskezza u l-kwalità t-tajba. Jekk il-frott artab jintmiss iżżejjed, jista’ jitħassar u b’hekk tiġi affettwata l-kwalità tiegħu. Barra minn hekk, jekk it-temperatura ma tkunx favorevoli jekk il-ħsad isir meta t-temp ikun sħun u/jew umdu, dan jaffettwa ħażin il-kwalità tal-frott, u jista’ jaffettwa wkoll is-sikurezza tiegħu minħabba li l-frott jista’ jitħassar u joħroġlu l-meraq, u dan jista’ jinfirex fuq il-frott it-tajjeb u jikkontaminah.

| — | Il-bdiewa huma mħeġġa jaħtru persuna responsabbli biex tissorvelja l-ħsad il-ħin kollu, biex tiżgura li min jiġbor il-frott juża l-proċeduri l-korretti tal-ħasil tal-idejn u li jevita li jiġbor frott li jkun imxarrab, li jkollu d-daqqiet u/jew xi ħsara. |
| --- | --- |

—

Il-bdiewa huma mħeġġa jaħtru persuna responsabbli biex tissorvelja l-ħsad il-ħin kollu, biex tiżgura li min jiġbor il-frott juża l-proċeduri l-korretti tal-ħasil tal-idejn u li jevita li jiġbor frott li jkun imxarrab, li jkollu d-daqqiet u/jew xi ħsara.

| e. | Xi bdiewa jqiegħdu l-bettieħ u d-dulliegħ li jkun qed jikber fuq kuxxini tal-plastik żgħar, jew fuq sodod tal-plastik mgħottija bil-mulch, inkella fuq zkuk tal-bambù maqtugħa min-nofs biex inaqqsu l-kuntatt dirett tal-bettieħ u d-dulliegħ mal-ħamrija u b’hekk inaqqsu li jiffurmawlu t-tikek. Waqt l-istaġun tat-tkabbir, dan il-frott jista’ wkoll kultant jiddawwar bl-idejn biex ma jinħaraqx mix-xemx jew jiżviluppawlu t-tikek fejn imiss mal-art, inkella jista’ jitgħatta b’xi materjal bijodegradabbli, bħat-tiben tar-ross, biex ma jinħaraqx mix-xemx. Dawn il-prattiki li ġejjin huma rakkomandati meta jintużaw il-kuxxini tal-plastik jew xi materjal bijodegradabbli:






  — | Qabel ma jitpoġġew il-kuxxini taħt il-bettieħ/id-dulliegħ, wieħed għandu jiżgura li dawn huma ndaf, mingħajr mikrobi u mingħajr xfar li jaqtgħu, u li l-użu tagħhom ma jikkawżax li jinġabar l-ilma taħt il-frotta. |
| --- | --- | --- |

e.

Xi bdiewa jqiegħdu l-bettieħ u d-dulliegħ li jkun qed jikber fuq kuxxini tal-plastik żgħar, jew fuq sodod tal-plastik mgħottija bil-mulch, inkella fuq zkuk tal-bambù maqtugħa min-nofs biex inaqqsu l-kuntatt dirett tal-bettieħ u d-dulliegħ mal-ħamrija u b’hekk inaqqsu li jiffurmawlu t-tikek. Waqt l-istaġun tat-tkabbir, dan il-frott jista’ wkoll kultant jiddawwar bl-idejn biex ma jinħaraqx mix-xemx jew jiżviluppawlu t-tikek fejn imiss mal-art, inkella jista’ jitgħatta b’xi materjal bijodegradabbli, bħat-tiben tar-ross, biex ma jinħaraqx mix-xemx. Dawn il-prattiki li ġejjin huma rakkomandati meta jintużaw il-kuxxini tal-plastik jew xi materjal bijodegradabbli:

—

Qabel ma jitpoġġew il-kuxxini taħt il-bettieħ/id-dulliegħ, wieħed għandu jiżgura li dawn huma ndaf, mingħajr mikrobi u mingħajr xfar li jaqtgħu, u li l-użu tagħhom ma jikkawżax li jinġabar l-ilma taħt il-frotta.

| — | Wieħed għandu jiżgura li l-ħaddiema li jdawru l-frott fuq il-kuxxini u li jaħsduh isegwu l-prassi tal-iġjene l-korretta. |
| --- | --- |

—

Wieħed għandu jiżgura li l-ħaddiema li jdawru l-frott fuq il-kuxxini u li jaħsduh isegwu l-prassi tal-iġjene l-korretta.

| — | Il-materjali bijodegradabbli għandhom jintużaw darba biss, biex ma sseħħx kontaminazzjoni kroċjata. |
| --- | --- |

—

Il-materjali bijodegradabbli għandhom jintużaw darba biss, biex ma sseħħx kontaminazzjoni kroċjata.

7.5.4.   Rakkomandazzjonijiet ta’ prassi tajba waqt ix-xogħol ta’ tagħbija/trasportazzjoni/ħżin u tindif/diżinfezzjoni

7.5.4.1.   Fir-razzet u fl-istadji tal-ippakkjar u tat-trasportazzjoni

| a. | Il-prodotti għandhom jitgħabbew b’mod li ma jġarrbux ħsara waqt it-trasport. |
| --- | --- |

a.

Il-prodotti għandhom jitgħabbew b’mod li ma jġarrbux ħsara waqt it-trasport.

| b. | Għandu jsir kull sforz biex il-prodotti maħsuda jkunu protetti mix-xemx, mir-riħ, mix-xita u mill-pesti u annimali oħrajn. |
| --- | --- |

b.

Għandu jsir kull sforz biex il-prodotti maħsuda jkunu protetti mix-xemx, mir-riħ, mix-xita u mill-pesti u annimali oħrajn.

| c. | Il-prodotti maħsuda għandhom jittieħdu fil-post tat-trattament u tal-ippakkjar kemm jista’ jkun malajr. Fejn it-temperaturi jkunu għoljin, dan it-trasferiment għandu jkun iżjed mgħaġġel. |
| --- | --- |

c.

Il-prodotti maħsuda għandhom jittieħdu fil-post tat-trattament u tal-ippakkjar kemm jista’ jkun malajr. Fejn it-temperaturi jkunu għoljin, dan it-trasferiment għandu jkun iżjed mgħaġġel.

| d. | Il-prodott jista’ jitqiegħed f’kaxxi tal-għalqa jew f’xi kontenituri oħrajn li jkunu addattati biex jintużaw għall-prodotti tal-ikel, mingħajr ma jintefgħu fihom, u mingħajr ma jitgħafsu flimkien. Il-kaxxi m’għandhomx jimtlew ‘il fuq mix-xifer. |
| --- | --- |

d.

Il-prodott jista’ jitqiegħed f’kaxxi tal-għalqa jew f’xi kontenituri oħrajn li jkunu addattati biex jintużaw għall-prodotti tal-ikel, mingħajr ma jintefgħu fihom, u mingħajr ma jitgħafsu flimkien. Il-kaxxi m’għandhomx jimtlew ‘il fuq mix-xifer.

| e. | Iż-żoni tal-ħżin iridu jkunu ndaf u addattati għal kull tip ta’ prodott li jinħażen fihom. Il-prodotti maħsuda ma għandhomx jinħażnu flimkien ma’ affarijiet li jistgħu jikkawżaw il-kontaminazzjoni, eż. annimali, prodotti kimiċi, eċċ. |
| --- | --- |

e.

Iż-żoni tal-ħżin iridu jkunu ndaf u addattati għal kull tip ta’ prodott li jinħażen fihom. Il-prodotti maħsuda ma għandhomx jinħażnu flimkien ma’ affarijiet li jistgħu jikkawżaw il-kontaminazzjoni, eż. annimali, prodotti kimiċi, eċċ.

| f. | Il-vetturi tat-trasport iridu jkunu nodfa: Il-FĦF ma għandux jinħażen flimkien ma’ affarijiet li jistgħu jikkawżaw il-kontaminazzjoni, eż. annimali, prodotti kimiċi. Jekk il-vetturi jkunu ntużaw biex jittrasportaw xi annimali, xi prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti, bijoċidi, lubrikanti tal-magni, karburanti, jew xi materjal ta’ skart, għandhom jitnaddfu sew, u jekk hemm bżonn, jiġu ddiżinfettati, qabel ma jintużaw biex jittrasportaw il-FĦF. F’kull każ, il-vetturi li jintużaw għat-trasportazzjoni tal-FĦF kull tant żmien iridu jitnaddfu. |
| --- | --- |

f.

Il-vetturi tat-trasport iridu jkunu nodfa: Il-FĦF ma għandux jinħażen flimkien ma’ affarijiet li jistgħu jikkawżaw il-kontaminazzjoni, eż. annimali, prodotti kimiċi. Jekk il-vetturi jkunu ntużaw biex jittrasportaw xi annimali, xi prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti, bijoċidi, lubrikanti tal-magni, karburanti, jew xi materjal ta’ skart, għandhom jitnaddfu sew, u jekk hemm bżonn, jiġu ddiżinfettati, qabel ma jintużaw biex jittrasportaw il-FĦF. F’kull każ, il-vetturi li jintużaw għat-trasportazzjoni tal-FĦF kull tant żmien iridu jitnaddfu.

| g. | Il-FĦF li mhuwiex tajjeb biex jittiekel mill-bniedem għandu jiġi sseparat qabel il-ħżin jew it-trasportazzjoni. Dak li ma jistax jiġi pproċessat iżjed biex isir tajjeb għall-ikel għandu jintrema b’mod iġjeniku. |
| --- | --- |

g.

Il-FĦF li mhuwiex tajjeb biex jittiekel mill-bniedem għandu jiġi sseparat qabel il-ħżin jew it-trasportazzjoni. Dak li ma jistax jiġi pproċessat iżjed biex isir tajjeb għall-ikel għandu jintrema b’mod iġjeniku.

7.5.4.2.   Ix-xogħol ta’ tindif, ta’ manutenzjoni u ta’ diżinfettar

| a. | Il-kaxxi tal-għalqa jew il-kontenituri li jintużaw għat-trasportazzjoni tal-FĦF għandhom jitnaddfu kull tant żmien u ma għandux ikollhom xi xquq jew xi mbuzzar li jistgħu jagħmlu ħsara lill-prodott. |
| --- | --- |

a.

Il-kaxxi tal-għalqa jew il-kontenituri li jintużaw għat-trasportazzjoni tal-FĦF għandhom jitnaddfu kull tant żmien u ma għandux ikollhom xi xquq jew xi mbuzzar li jistgħu jagħmlu ħsara lill-prodott.

| b. | Il-proċeduri tat-tindif għandhom jinkludu t-tneħħija ta’ fdalijiet mill-uċuħ tat-tagħmir, l-applikazzjoni ta’ soluzzjoni deterġenti, tlaħliħ bl-ilma, u fejn hemm bżonn, id-diżinfezzjoni. |
| --- | --- |

b.

Il-proċeduri tat-tindif għandhom jinkludu t-tneħħija ta’ fdalijiet mill-uċuħ tat-tagħmir, l-applikazzjoni ta’ soluzzjoni deterġenti, tlaħliħ bl-ilma, u fejn hemm bżonn, id-diżinfezzjoni.

| c. | L-effikaċja tat-tindif u d-diżinfettar tal-uċuħ li jiġu f’kuntatt mal-ikel għandha tiġi vverifikata kull tant żmien permezz ta’ swabbjar. |
| --- | --- |

c.

L-effikaċja tat-tindif u d-diżinfettar tal-uċuħ li jiġu f’kuntatt mal-ikel għandha tiġi vverifikata kull tant żmien permezz ta’ swabbjar.

| d. | Fejn hemm bżonn, fil-faċilitajiet tal-produzzjoni primarja ġewwa l-bini, għandu jkun hemm sistema xierqa ta’ distribuzzjoni u ħżin tal-ilma nadif. |
| --- | --- |

d.

Fejn hemm bżonn, fil-faċilitajiet tal-produzzjoni primarja ġewwa l-bini, għandu jkun hemm sistema xierqa ta’ distribuzzjoni u ħżin tal-ilma nadif.

| e. | Għandu jintuża ilma nadif għat-tindif tat-tagħmir kollu li jiġi f’kuntatt dirett mal-FĦF, dan jinkludi l-magni li jintużaw fir-razzett, it-tagħmir tal-ħsad u tat-trasport, il-kontenituri u s-skieken. |
| --- | --- |

e.

Għandu jintuża ilma nadif għat-tindif tat-tagħmir kollu li jiġi f’kuntatt dirett mal-FĦF, dan jinkludi l-magni li jintużaw fir-razzett, it-tagħmir tal-ħsad u tat-trasport, il-kontenituri u s-skieken.

| f. | L-ilma li mhuwiex tajjeb għax-xorb għandu jkollu sistema separata għalih. Is-sistemi tal-ilma mhux tajjeb għax-xorb għandhom ikunu mmarkati b’mod ċar, u ma għandhomx ikunu konnessi mas-sistemi tal-ilma tajjeb għax-xorb, jew ikunu magħmulin b’mod li l-ilma mhux tajjeb għax-xorb ikun jista’ jmur fis-sistemi tal-ilma tax-xorb. |
| --- | --- |

f.

L-ilma li mhuwiex tajjeb għax-xorb għandu jkollu sistema separata għalih. Is-sistemi tal-ilma mhux tajjeb għax-xorb għandhom ikunu mmarkati b’mod ċar, u ma għandhomx ikunu konnessi mas-sistemi tal-ilma tajjeb għax-xorb, jew ikunu magħmulin b’mod li l-ilma mhux tajjeb għax-xorb ikun jista’ jmur fis-sistemi tal-ilma tax-xorb.

| g. | Għandu jkun hemm sistemi u faċilitajiet tajbin tad-dranaġġ u tal-iskart. |
| --- | --- |

g.

Għandu jkun hemm sistemi u faċilitajiet tajbin tad-dranaġġ u tal-iskart.

| h. | Il-bdiewa għandhom iżommu t-tagħmir kif suppost, u jaqtgħu l-ħaxix ħażin kollu ta’ madwar il-bini. |
| --- | --- |

h.

Il-bdiewa għandhom iżommu t-tagħmir kif suppost, u jaqtgħu l-ħaxix ħażin kollu ta’ madwar il-bini.

| i. | Il-bdiewa għandhom jevitaw li jsuqu t-tagħmir tal-ħsad f’għelieqi fejn intuża d-demel jew il-kompost. |
| --- | --- |

i.

Il-bdiewa għandhom jevitaw li jsuqu t-tagħmir tal-ħsad f’għelieqi fejn intuża d-demel jew il-kompost.

| j. | Huwa rrakkomandat li l-bdiewa jnaddfu u jiddiżinfettaw it-tagħmir tal-ħsad kull staġun, jew kull meta jkun hemm bżonn. |
| --- | --- |

j.

Huwa rrakkomandat li l-bdiewa jnaddfu u jiddiżinfettaw it-tagħmir tal-ħsad kull staġun, jew kull meta jkun hemm bżonn.

| k. | Huwa rrakkomandat li jkun hemm skeda għat-tindif u d-diżinfezzjoni ta’ dawn il-faċilitajiet u tat-tagħmir u l-għodod li jintużaw għall-ippakkjar. |
| --- | --- |

k.

Huwa rrakkomandat li jkun hemm skeda għat-tindif u d-diżinfezzjoni ta’ dawn il-faċilitajiet u tat-tagħmir u l-għodod li jintużaw għall-ippakkjar.

| l. | It-tindif u d-diżinfettar ma għandhomx isiru f’post fejn l-ilma tat-tlaħliħ jista’ jikkontamina l-FĦF. |
| --- | --- |

l.

It-tindif u d-diżinfettar ma għandhomx isiru f’post fejn l-ilma tat-tlaħliħ jista’ jikkontamina l-FĦF.

| m. | Il-bdiewa jistgħu jużaw il-bijoċidi biex jiddiżinfettaw l-uċuħ li jiġu f’kuntatt mal-ikel, it-tagħmir tal-ħasil, tat-tlaħliħ u tat-tkessiħ tal-FĦF. |
| --- | --- |

m.

Il-bdiewa jistgħu jużaw il-bijoċidi biex jiddiżinfettaw l-uċuħ li jiġu f’kuntatt mal-ikel, it-tagħmir tal-ħasil, tat-tlaħliħ u tat-tkessiħ tal-FĦF.

| n. | Il-materjali tat-tindif (ez. id-deterġenti, il-bijoċidi, eċċ.) għandhom ikunu mmarkati b’mod ċar u jinżammu f’post separat f’faċilitajiet sikuri u tajbin (58). Dawn iridu jkunu awtorizzati kif xieraq u għandhom jintużaw għall-iskop maħsub tagħhom skont l-istruzzjonijiet tal-manifattur. |
| --- | --- |

n.

Il-materjali tat-tindif (ez. id-deterġenti, il-bijoċidi, eċċ.) għandhom ikunu mmarkati b’mod ċar u jinżammu f’post separat f’faċilitajiet sikuri u tajbin (58). Dawn iridu jkunu awtorizzati kif xieraq u għandhom jintużaw għall-iskop maħsub tagħhom skont l-istruzzjonijiet tal-manifattur.

7.5.4.3.   Rakkomandazzjonijiet oħra għall-prassi tajba b’rabta mal-faċilitajiet tal-ħżin u tal-ippakkjar għal min ikabbar it-tadam, il-frott artab, il-bettieħ/id-dulliegħ u l-ħxejjex ħodor werrieqa.

| a. | B’mod ġenerali, iżda speċjalment fil-każ tat-tadam, tal-bettieħ u tad-dulliegħ, dawk li jkunu tnaddfu jew ikun sarilhom trattament kimiku għandhom jiġu sseparati mill-materja prima u mill-kontaminanti ambjentali, jiġifieri jitqiegħdu f’bini separat jew jiġu ttrattati fi żmien differenti. Barra minn hekk, il-binjiet u l-kmamar tal-ippakkjar għandhom ikunu maħluqin b’mod li jkollhom żoni għat-tadam (it-tadam maħmuġ li jkun għadu kif inġabar mill-għelieqi) li jiġi mill-għelieqi separati miż-żoni li jintużaw għat-trattar sussegwenti. Kemm jista’ jkun, iż-żoni tat-trattament tal-materja prima għandhom ikunu sseparati miż-żoni tal-ippakkjar. |
| --- | --- |

a.

B’mod ġenerali, iżda speċjalment fil-każ tat-tadam, tal-bettieħ u tad-dulliegħ, dawk li jkunu tnaddfu jew ikun sarilhom trattament kimiku għandhom jiġu sseparati mill-materja prima u mill-kontaminanti ambjentali, jiġifieri jitqiegħdu f’bini separat jew jiġu ttrattati fi żmien differenti. Barra minn hekk, il-binjiet u l-kmamar tal-ippakkjar għandhom ikunu maħluqin b’mod li jkollhom żoni għat-tadam (it-tadam maħmuġ li jkun għadu kif inġabar mill-għelieqi) li jiġi mill-għelieqi separati miż-żoni li jintużaw għat-trattar sussegwenti. Kemm jista’ jkun, iż-żoni tat-trattament tal-materja prima għandhom ikunu sseparati miż-żoni tal-ippakkjar.

| b. | Waqt it-tkessiħ u l-ħasil tal-ħxejjex ħodor werrieqa, għandha tiġi żgurata l-kwalità mikrobika jew billi l-ilma jinbidel ta’ spiss, jew billi jiġi ttrattat, biex jitnaqqsu l-akkumulazzjoni tal-mikroorganiżmi u r-riskji tal-kontaminazzjoni kroċjata tal-prodotti. |
| --- | --- |

b.

Waqt it-tkessiħ u l-ħasil tal-ħxejjex ħodor werrieqa, għandha tiġi żgurata l-kwalità mikrobika jew billi l-ilma jinbidel ta’ spiss, jew billi jiġi ttrattat, biex jitnaqqsu l-akkumulazzjoni tal-mikroorganiżmi u r-riskji tal-kontaminazzjoni kroċjata tal-prodotti.

8.   IŻ-ŻAMMA TAR-REKORDS U R-RESPONSABBILTAJIET B’RABTA MAS-SEJĦA LURA U L-IRTIRAR TA’ PRODOTTI TAL-IKEL

8.1.   Iż-żamma tar-rekords

8.1.1.   Il-prinċipji ġenerali

Biex ikun hemm sistema effikaċi ta’ traċċabbiltà (‘il quddiem u lura) għandhom jinżammu d-dokumenti li jindikaw is-sors ta’ prodott, u għandu jinħoloq mekkaniżmu biex il-prodott jiġi mmarkat jew identifikat, li permezz tiegħu l-prodott jista’ jiġi rintraċċat għar-razzett. Biex iżomm ir-rekords, il-bidwi jista’ jkollu l-għajnuna ta’ persuni oħra bħall-ħaddiema tekniċi tar-razzett.

Din l-informazzjoni għandha tingħata lill-awtoritajiet kompetenti jew lill-operaturi tan-negozji tal-ikel li jixtru l-prodotti maħsuda, meta tintalab.

8.1.2.   L-obbligi tal-UE stipulati fir-Regolament (KE) Nru 852/2004

[It-taqsima III.7 tal-Parti A tal-Anness I]: L-operaturi tan-negozji tal-ikel għandhom iżommu u jaħżnu r-reġistri li jirrigwardjaw il-miżuri fis-seħħ tal-kontroll tal-perikoli f’manjera xierqa u għall-perijodu xieraq, proporzjonalment man-natura u d-daqs tan-negozju tal-ikel. L-operaturi tan-negozji tal-ikel għandhom iqisu li l-informazzjoni relevanti li tkun f’dawk ir-reġistri, li tkun disponibbli għall-awtorità kompetenti u lill-operaturi tal-negozji tal-ikel li jirċievu l-prodotti. Meta jkunu mitluba biex jagħmlu dan.

[It-taqsima III.9(a) sa (c) tal-Parti A tal-Anness I]: L-operaturi tan-negozji tal-ikel li jipproduċu jew li jaħsdu prodotti mill-pjanti għandhom, partikolarment iżommu registri dwar:

| a) | kull użu ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti u bijoċidi; |
| --- | --- |

a)

kull użu ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti u bijoċidi;

| b) | l-okkorrenza ta’ pesti jew ta’ mard li jista’ jaffettwa s-sigurtà tal-prodotti ta’ oriġini mill-pjanti; |
| --- | --- |

b)

l-okkorrenza ta’ pesti jew ta’ mard li jista’ jaffettwa s-sigurtà tal-prodotti ta’ oriġini mill-pjanti;

| c) | li jqisu r-riżultati ta’ xi analiżi relevanti mwettqa fuq kampjuni miġbura mill-pjanti jew minn kampjuni oħrajn li jkollhom importanza għas-saħħa umana. |
| --- | --- |

c)

li jqisu r-riżultati ta’ xi analiżi relevanti mwettqa fuq kampjuni miġbura mill-pjanti jew minn kampjuni oħrajn li jkollhom importanza għas-saħħa umana.

8.1.3.   Rakkomandazzjonijiet għall-prattiki t-tajbin

| a. | Għandhom jinżammu rekords dettaljati li juru kull fornitur fil-katina tal-provvista tal-prodott li jkun involut fil-produzzjoni primarja, dawn jinkludu t-tipi ta’ rekords li ġejjin:






  — | L-identifikazzjoni tar-razzett u tal-post tal-produzzjoni (eż. għalqa jew serra tal-plastic jew kamra tat-tkabbir...) |
| --- | --- | --- |

a.

Għandhom jinżammu rekords dettaljati li juru kull fornitur fil-katina tal-provvista tal-prodott li jkun involut fil-produzzjoni primarja, dawn jinkludu t-tipi ta’ rekords li ġejjin:

—

L-identifikazzjoni tar-razzett u tal-post tal-produzzjoni (eż. għalqa jew serra tal-plastic jew kamra tat-tkabbir...)

| — | It-tip ta’ prodott (eż. l-isem tal-frott jew tal-ħaxix u/jew isem il-varjetà...) |
| --- | --- |

—

It-tip ta’ prodott (eż. l-isem tal-frott jew tal-ħaxix u/jew isem il-varjetà...)

| — | Is-sors taż-żerriegħa/tal-pjanti għall-propagazzjoni |
| --- | --- |

—

Is-sors taż-żerriegħa/tal-pjanti għall-propagazzjoni

| — | Id-data taż-żriegħ/tat-taħwil tal-prodott maħsud u l-metodu tal-ħsad |
| --- | --- |

—

Id-data taż-żriegħ/tat-taħwil tal-prodott maħsud u l-metodu tal-ħsad

| — | Is-sors tal-ilma tat-tisqija u l-metodu tat-tisqija |
| --- | --- |

—

Is-sors tal-ilma tat-tisqija u l-metodu tat-tisqija

| — | L-aħħar data tat-tisqija qabel ma nħasad l-FĦF |
| --- | --- |

—

L-aħħar data tat-tisqija qabel ma nħasad l-FĦF

| — | Is-sustanzi li ntużaw fuq l-FĦF (il-fertilizzanti, il-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti, flimkien mad-dati u d-dożi...) |
| --- | --- |

—

Is-sustanzi li ntużaw fuq l-FĦF (il-fertilizzanti, il-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti, flimkien mad-dati u d-dożi...)

| — | Id-data tal-ippakkjar u l-ħruġ |
| --- | --- |

—

Id-data tal-ippakkjar u l-ħruġ

| — | L-identifikazzjoni tal-lott |
| --- | --- |

—

L-identifikazzjoni tal-lott

| — | L-identifikazzjoni tal-mezz tat-trasport |
| --- | --- |

—

L-identifikazzjoni tal-mezz tat-trasport

| — | Il-livelli tat-temperaturi fil-kamra tal-ħżin |
| --- | --- |

—

Il-livelli tat-temperaturi fil-kamra tal-ħżin

| — | Rekords dwar it-taħriġ tal-impjegati, rekords dwar il-monitoraġġ tat-tagħmir u l-manutenzjoni tiegħu |
| --- | --- |

—

Rekords dwar it-taħriġ tal-impjegati, rekords dwar il-monitoraġġ tat-tagħmir u l-manutenzjoni tiegħu

| — | Ir-rapporti tat-tindif u tad-diżinfezzjoni tal-binjiet, tal-istrutturi u tat-tagħmir |
| --- | --- |

—

Ir-rapporti tat-tindif u tad-diżinfezzjoni tal-binjiet, tal-istrutturi u tat-tagħmir

| — | Ir-riżultati tat-testijiet mikrobijoloġiċi li twettqu biex tiġi vverifikata l-effikaċja tat-tindif u tad-diżinfezzjoni tal-uċuħ li jiġu f’kuntatt mal-ikel u tat-tagħmir |
| --- | --- |

—

Ir-riżultati tat-testijiet mikrobijoloġiċi li twettqu biex tiġi vverifikata l-effikaċja tat-tindif u tad-diżinfezzjoni tal-uċuħ li jiġu f’kuntatt mal-ikel u tat-tagħmir

| — | Rekords tal-ispezzjonijiet/tal-awditjar. |
| --- | --- |

—

Rekords tal-ispezzjonijiet/tal-awditjar.

| b. | Huwa rrakkomandat li r-rekords jinżammu għal mill-inqas tliet snin. Għandhom jiġu rreġistrati l-miżuri li jitwettqu għall-kontroll tal-perikli fil-produzzjoni tal-FĦF (ara t-taqsimiet ta’ qabel f’dan id-dokument dwar il-kontrolli li huma rakkomandati), eż. għandu jinżamm rekord tal-patoġeni batteriċi u tal-kontaminanti kimiċi. Għandhom jinżammu rekords tal-kontrolli li jitwettqu fuq:






  — | l-ilma li jkun intuża kemm għat-tisqija kif ukoll biex tħallat mal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti u mal-fertilizzanti, li ntuża fil-ħasil tal-prodotti tal-ikel u tat-tagħmir, li ntuża għall-iġjene personali |
| --- | --- | --- |

b.

Huwa rrakkomandat li r-rekords jinżammu għal mill-inqas tliet snin. Għandhom jiġu rreġistrati l-miżuri li jitwettqu għall-kontroll tal-perikli fil-produzzjoni tal-FĦF (ara t-taqsimiet ta’ qabel f’dan id-dokument dwar il-kontrolli li huma rakkomandati), eż. għandu jinżamm rekord tal-patoġeni batteriċi u tal-kontaminanti kimiċi. Għandhom jinżammu rekords tal-kontrolli li jitwettqu fuq:

—

l-ilma li jkun intuża kemm għat-tisqija kif ukoll biex tħallat mal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti u mal-fertilizzanti, li ntuża fil-ħasil tal-prodotti tal-ikel u tat-tagħmir, li ntuża għall-iġjene personali

| — | Il-fertilizzanti organiċi |
| --- | --- |

—

Il-fertilizzanti organiċi

| — | Il-materjal skartat |
| --- | --- |

—

Il-materjal skartat

| — | Il-persunal — it-taħriġ li juri li l-persunal jaf x’inhuma l-perikli possibbli, meta daħlu lura għax-xogħol wara xi mard. |
| --- | --- |

—

Il-persunal — it-taħriġ li juri li l-persunal jaf x’inhuma l-perikli possibbli, meta daħlu lura għax-xogħol wara xi mard.

8.2.   Ir-responsabbiltajiet dwar is-sejħa lura jew l-irtirar

8.2.1.   L-obbligi tal-UE stabbiliti fl-Artikoli 14, 18 u 19 tar-Regolament (KE) Nru 178/2002.

[l-Artikolu 14 (1)] “L-ikel m’għandux jitqiegħed fuq is-suq jekk ma jkunx tajjeb.”

[l-Artikolu 14(2) u (6)] L-ikel għandu jitqies li ma jkunx tajjeb jekk ikun meqjus li: “jkun ta’ ħsara għas-saħħa u/jew ma jkunx tajjeb għall-konsum uman” u “Fejn xi ikel li ma jkunx tajjeb ikun parti minn grupp, lott jew kunsinna tal-ikel tal-istess klassi jew deskrizzjoni, għandu jiġi preżunt li l-ikel kollu f’dak il-grupp, lott jew kunsinna huwa wkoll mhux tajjeb, sakemm wara li ssir stima dettaljata ma jkun hemm ebda xhieda li l-bqija tal-grupp, lott jew kunsinna ma tkunx tajba.”

[l-Artikolu 18(2)] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel għandhom ikunu kapaċi li jidentifikaw kull persuna li tkun ipprovdiethom b’ikel, jew xi sustanza oħra maħsuba li tkun, jew mistennija li tkun, inkorporata f’ikel (...).”“Għal dan il-għan, dawk l-operaturi għandhom ikollhom sistemi u proċeduri mħaddma li jkunu jippermettu li dan it-tagħrif jkun disponibbli fuq talba lill-awtoritajiet kompetenti.”

[l-Artikolu 18(3)] “L-operaturi tan-negozji tal-ikel u l-għalf għandhom ikollhom sistemi u proċeduri mħaddma li jidentifikaw in-negozji l-oħra li lilhom ikunu pprovdew il-prodotti.”“Dan it-tagħrif għandu jkun disponibbli fuq talba lill-awtoritjiet kompetenti.”

[l-Artikolu 18(4)] “Ikel jew għalf li jitqiegħed fis-suq jew li x’aktarx jitqiegħed fis-suq fil-Komunità għandu jkun ittikkettjat kif imiss jew identifikat biex jiffaċilita t-traċċabilità tiegħu, permezz ta’ dokumentazzjoni rilevanti jew tagħrif skont ir-rekwiżiti rilevanti ta’ aktar dispożizzjonijiet speċifiċi.”

[l-Artikolu 19(1)] “Jekk operatur ta’ negozju tal-ikel iqis jew ikollu raġuni għaliex jaħseb li ikel li jkun ġie importat, prodott, ipproċessat, manifatturat jew imqassam ma jkunx konformi mal-ħtiġijiet tas-sigurtà tal-ikel, għandu minnufih jibda proċeduri biex jirtira l-ikel inkwistjoni mis-suq fejn l-ikel ikun ħalla l-kontroll immedjat ta’ dak l-operatur inizjali tan-negozju u javża lill-awtoritjiet kompetenti b’dan. Jekk il-prodott jista’ jkun li wasal għand il-konsumatur, l-operatur għandu effettivament u eżattament javża lill-konsumaturi bir-raġuni tal-irtirar tiegħu, u fejn meħtieġ, jiġbor lura mingħand il-konsumaturi l-prodotti diġà pprovduti lilhom fejn miżuri oħra ma jkunux biżżejjed biex jintlaħaq livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa.”

[l-Artikolu 19(3)] “Operatur ta’ negozju tal-ikel għandu minnufih javża lill-awtoritajiet kompetenti jekk iqis jew ikollu raġuni għaliex jaħseb li ikel li jkun tqiegħed fis-suq jista’ jkun ta’ ħsara għas-saħħa tal-bniedem. L-operaturi għandhom javżaw lill-awtoritajiet kompetenti bl-azzjoni meħuda biex jevitaw riskji għall-konsumatur finali u m’għandhomx jipprevjenu jew jiskoraġġixxu lil xi persuna milli tikkoopera, skont il-liġi nazzjonali u l-prattika legali, mal-awtoritajiet kompetenti, fejn dan jista’ jipprevjeni, inaqqas jew jelimina xi riskju li jinħoloq minn dak l-ikel.”

[l-Artikolu 19(4)] “L-operaturi ta’ negozju ta’ ikel għandhom jikkollaboraw mal-awtoritajiet kompetenti dwar azzjoni meħuda biex jiġu evitati jew jitnaqqsu r-riskji maħluqa minn ikel li jipprovdu jew ikunu pprovdew.”

8.2.2.   Rakkomandazzjonijiet għall-prattiki t-tajbin

| a. | Pjan għas-sejħa lura jew għall-irtirar tal-ikel ikun fih sett ta’ dokumenti jew ta’ materjali ta’ ġustifikazzjoni maħsubin biex jiffaċilitaw it-tneħħija tal-prodott tal-ikel mis-suq u biex jagħtu l-informazzjoni l-korretta lin-negozji, lill-konsumaturi u lill-awtoritajiet kompetenti. |
| --- | --- |

a.

Pjan għas-sejħa lura jew għall-irtirar tal-ikel ikun fih sett ta’ dokumenti jew ta’ materjali ta’ ġustifikazzjoni maħsubin biex jiffaċilitaw it-tneħħija tal-prodott tal-ikel mis-suq u biex jagħtu l-informazzjoni l-korretta lin-negozji, lill-konsumaturi u lill-awtoritajiet kompetenti.

| b. | Il-bidwi għandu jiżgura li l-ikel li jkun issejjaħ lura ma jerġax jitqiegħed fis-suq permezz ta’ toroq oħrajn. |
| --- | --- |

b.

Il-bidwi għandu jiżgura li l-ikel li jkun issejjaħ lura ma jerġax jitqiegħed fis-suq permezz ta’ toroq oħrajn.

| c. | Jekk jiġri li jkun hemm xi tifqigħa ta’ mard marbuta mal-FĦF, iż-żamma ta’ rekords tajbin dwar il-produzzjoni u l-ħidmiet assoċjati magħha, bħall-ippakkjar u t-trasportazzjoni, jistgħu jgħinu biex jiġi identifikat is-sors tal-kontaminazzjoni fil-katina alimentari u b’hekk jiffaċilitaw is-sejħa lura tal-prodott. |
| --- | --- |

c.

Jekk jiġri li jkun hemm xi tifqigħa ta’ mard marbuta mal-FĦF, iż-żamma ta’ rekords tajbin dwar il-produzzjoni u l-ħidmiet assoċjati magħha, bħall-ippakkjar u t-trasportazzjoni, jistgħu jgħinu biex jiġi identifikat is-sors tal-kontaminazzjoni fil-katina alimentari u b’hekk jiffaċilitaw is-sejħa lura tal-prodott.

---

(1)  The European Union summary report on trends and sources of zoonoses, zoonotic agents and food-borne outbreaks in 2014, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2015.4329/pdf.

(2)  http://ec.europa.eu/dgs/health_consumer/dyna/consumervoice/create_cv.cfm?cv_id=740

(3)  B’segwitu ta’ din l-Opinjoni tal-EFSA ġew adottati erba’ regolamenti speċifiċi: Ir-Regolamenti tal-Kummissjoni (UE) Nru 208/2013, (UE) Nru 209/2013, (UE) Nru 210/2013 u (UE) Nru 211/2013 tal-11 ta’ Marzu 2013 dwar ir-rekwiżiti tat-traċċabbiltà, dwar l-approvazzjoni, dwar il-kriterji mikrobijoloġiċi, u dwar ir-rekwiżiti taċ-ċertifikazzjoni għall-importazzjonijiet fl-Unjoni tan-nebbieta u ż-żrieragħ maħsuba għall-produzzjoni tan-nebbieta.

(4)  Pereżempju, l-imballaġġi li fihom l-atmosfera tkun irregolata, jew it-tqaxxir jew it-tqattigħ f’biċċiet żgħar ta’ frott u ħaxix frisk ipproċessat mill-inqas, ma jidħlux fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Anness I.

(5)  Il-mikotossini ma jidħlux fl-ambitu ta’ din il-gwida għaliex din hija bbażata fuq l-opinjonijiet tal-EFSA li għandhom rabta mal-patoġeni mikrobijoloġiċi.

(6)  Il-ħxejjex ħodor werrieqa li jittieklu nejjin fl-insalati, il-frott artab, it-tadam, il-bettieħ, il-ħxejjex bil-basla jew biz-zokk u z-zunnarija.

(7)  Ara d-definizzjoni ta’ ‘nebbieta’ fl-Artikolu 2(a) tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 208/2013 dwar ir-rekwiżiti ta’ traċċabbiltà għan-nebbieta u ż-żrieragħ maħsubin għall-produzzjoni ta’ nebbieta. Iż-żrieragħ bin-nebbieta jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Anness I tar-Regolament 852/2004 (Produzzjoni Primarja) – (ĠU L 139, 30.4.2004, p. 1).

(8)  ĠU L 31, 1.2.2002, p. 1.

(9)  ĠU L 139, 30.4.2004, p. 1.

(10)  ĠU L 338, 22.12.2005, p. 1.

(11)  ĠU L 70, 16.3.2005, p.1.

(12)  ĠU L 181, 4.7.1986, p. 6.

(13)  ĠU L 330, 5.12.1998, p. 32.

(14)  ĠU L 375, 31.12.1991, p. 1.

(15)  ĠU L 300, 14.11.2009, p. 1.

(16)  ĠU L 54, 26.2.2011, p. 1.

(17)  DK/HU/PT/RO/SK

(18)  CAC/GL 79-2012, CAC/RCP 53-2003, CAC/RCP 42-1995, u CAC/RCP 1-1969:

http://www.codexalimentarius.org/standards/list-standards/en/?no_cache=1?provide=standards&orderField=ccshort&sort=asc&num1

(19)  NB: Jekk jintużaw fertilizzanti inorganiċi, ma hemmx bżonn li wieħed iwieġeb il-mistoqsijiet li fadal f’din il-lista ta’ kontroll, billi dawn mhumiex deskritti f’din il-gwida.

(20)  Ir-Regolament (KE) Nru 1069/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Ottubru 2009 li jistabbilixxi regoli tas-saħħa li jirrigwardaw prodotti sekondarji tal-annimali jew derivati minnhom mhux maħsuba għall-konsum mill-bniedem u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1774/2002 — (ĠU L 300, 14.11.2009, p. 1).

(21)  Id-Direttiva tal-Kunsill 86/278/KEE tat-12 ta’ Ġunju 1986 dwar il-protezzjoni tal-ambjent, u b’mod partikolari tal-ħamrija, meta l-ħama tad-drenaġġ tintuża fl-agrikoltura (ĠU L 181, 4.7.1986, p. 6).

(22)  Kif deskritt fil-Kapitlu 7.4 (il-paragrafu 7.4.3).

(23)  Kif deskritt fil-paragrafu 7.5.4.2.

(24)  Ir-Regolament (KE) Nru 1107/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Ottubru 2009 dwar it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti u li jħassar id-Direttivi tal-Kunsill 79/117/KEE u 91/414/KEE — (ĠU L 309, 24.11.2009, p. 1).

(25)  Bi qbil mar-rekwiżiti tal-ġestjoni integrata tal-organiżmi ta’ ħsara.

(26)  F’dan il-każ titqies biss il-parti tal-pjanti li tittiekel.

(27)  Minkejja li din il-gwida tittratta biss il-fertilizzanti organiċi, ir-riskji marbuta mal-użu ta’ fertilizzanti inorganiċi li jiddewbu fl-ilma huma ttrattati fit-taqsima dwar l-ilma (il-Kapitlu 7.3 tal-gwida).

(28)  Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 142/2011 tal-25 ta’ Frar 2011 li jimplimenta r-Regolament (KE) Nru 1069/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi regoli tas-saħħa li jirrigwardaw prodotti sekondarji tal-annimali jew derivati minnhom mhux maħsuba għall-konsum mill-bniedem u li jimplimenta d-Direttiva tal-Kunsill 97/78/KE f’dak li għandha x’taqsam ma’ ċerti kampjuni u oġġetti li huma eżentati mill-verifiki veterinarji fil-fruntiera skont dik id-Direttiva, jistabbilixxi r-rekwiżiti għat-trasformazzjoni tal-prodotti sekondarji mill-annimali fil-produzzjoni tal-fertilizzanti u ta’ prodotti li jtejbu l-kwalità tal-ħamrija, fost dawn ir-rekwiżiti hemm għadd ta’ standards mikrobijoloġiċi għar-residwi tad-diġestjoni u tal-kompost. Id-demel li jiġi prodott u jintuża fl-istess razzett jista’ jinfirex fl-art mingħajr ipproċessar jekk l-awtorità kompetenti ma tqisx li tkun ta’ riskju fit-trażmissjoni ta’ xi marda trażmissibbli serja — (ĠU L 54, 26.2.2011, p. 1).

(29)  jiġifieri, pjan għat-tixrid tad-demel tal-bhejjem, tad-demel likwidu u tal-iskart organiku fir-razzett. Kull pjan jgħin lill-bidwi jnaqqas ir-riskju li jikkawża t-tniġġis tal-ilma. Dan il-pjan għandu jgħinu biex jissodisfa r-rekwiżiti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali li jittrasponu d-Direttiva tal-Kunsill 91/676/KEE.

(30)  Biex l-ilma jkun protett mit-tniġġis bin-nitrati, it-tifrix tad-demel ittrattat jeħtieġ li jsir fiż-żmien skont kif stabbilit mir-rekwiżiti tad-Direttiva tal-Kunsill 91/676/KEE.

(31)  Skont l-opinjoni xjentifika tal-EFSA, “Scientific Opinion on the risk posed by pathogens in food of non-animal origin. Part 2 (Salmonella and Norovirus in leafy greens eaten raw as salads)”.

(32)  Il-ħama tad-dranaġġ ittrattata b’mod konvenzjonali tinkludi l-ħama li tinħażen bħala laguna, il-ħama mħaxxna u l-ħama ddiġerita anaerobikament f’temperaturi mesofiliċi. Jeħtieġ li t-trattament jiżgura li jinqerdu 99 % tal-patoġeni (tnaqqis ta’ 2 logaritmi).

(33)  It-trattamenti intensifikati tal-ħama tad-dranaġġ jinkludu l-pasturizzazzjoni, id-diġestjoni termofilika, l-istabbilizzazzjoni bil-ġir u l-kompostar. Jeħtieġ li t-trattament jiżgura li jinqerdu 99.9999 % tal-patoġeni (tnaqqis ta’ 6 logaritmi).

(34)  Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 142/2011 jistabbilixxi xi standards mikrobijoloġiċi għar-residwi tad-diġestjoni u għall-kompost idderivat mill-ipproċessar tal-Prodotti Sekondarji tal-Annimali, fost dawn id-demel.

(*1)  Dawn l-intervalli ta’ qabel il-ħsad huma eżempji tal-prassi t-tajba, u l-bdiewa għandhom jinterpretaw din il-gwida skont ir-riskji assoċjati mal-operazzjoni partikolari tagħhom. Il-fatturi li jaffettwaw ir-rata tal-imwiet tal-patoġeni fid-demel frisk/fid-demel likwidu wara li dan jinfirex fl-art jinkludu t-temperatura, ir-radjazzjoni UV, il-pH, it-tnixxif, it-tip ta’ ħamrija, eċċ. Għalhekk jistgħu jkunu ġġustifikati perjodi taż-żmien oħrajn, skont il-kundizzjonijiet klimatiċi u ambjentali differenti reġjonali, eċċ.

(1)  Meta r-ragħa tal-bhejjem tkun parti essenzjali tas-sistema tal-biedja (eż. fi wħud mill-irziezet organiċi) għandu jitħalla intervall ta’ mill-inqas sitt xhur bejn ir-ragħa u l-ħsad. Biex ir-riskji jitnaqqsu iżjed, il-gwida fit-tabella ta’ hawn fuq għandha tiġi segwita fejn hu possibbli.

(35)  Pereżempju BSi PAS 110 jew l-ekwivalenti.

(36)  Pereżempju BSi PAS 100 jew l-ekwivalenti.

(37)  Id-demel jew id-demel likwidu tal-irziezet irid jinħażen bħala lott għal żmien minimu ta’ sitt xhur mingħajr ma jinżiedlu demel jew demel likwidu frisk. Tipi ta’ trattament aktar attivi jinkludu l-kompostar (demel solidu) u t-trattament bil-ġir (demel likwidu), ara t-taqsima 7.2.3.2).

(38)  Il-ħama tad-dranaġġ ittrattata b’mod konvenzjonali tinkludi l-ħama li tinħażen bħala laguna, il-ħama mħaxxna u l-ħama ddiġerita anaerobikament f’temperaturi mesofiliċi. Jeħtieġ li t-trattament jiżgura li jinqerdu 99 % tal-patoġeni (tnaqqis ta’ 2 logaritmi).

(39)  It-trattamenti intensifikati tal-ħama tad-dranaġġ jinkludu l-pasturizzazzjoni, id-diġestjoni termofilika, l-istabbilizzazzjoni bil-ġir u l-kompostar. Jeħtieġ li t-trattament jiżgura li jinqerdu 99.9999 % tal-patoġeni (tnaqqis ta’ 6 logaritmi).

(40)  Jista’ jkun ġie kkontaminat bil-patoġeni fil-passat, eż. il-ħass sħiħ, insalati magħmulin mill-weraq, karfus, basal għall-insalati, ravanell, ħxejjex aromatiċi friski u ffriżati, eċċ.

(41)  Iridu jinkisbu l-mira ta’ żero u l-limitu massimu assolut ta’ < 0,1 % (m/m piż niexef) ta’ ħġieġ (dan jirreferi għall-kontaminazzjoni tal-kompost jew tad-demel ittrattat, b’xi frak tal-ħġieġ).

(42)  Jista’ jkun ġie kkontaminat bil-patoġeni fil-passat, eż. it-tuffieħ, pitravi, ribes, mirtill, ful, brokkoli, kaboċċi, bżar ħelu, zunnarija, pastard, celeriac, ċirasa, qara’ bali, ħjar, tewm, fażola ħadra (mhux il-fażola twila) bettieħ, faqqiegħ, basal (aħmar u abjad), piżelli, lanġas, ħawħ, għanbaqar, lampun, frawli, piżelli sugar snap, qamħirrun, tadam u ġewż tas-siġar, eċċ.

(43)  Iridu jinkisbu l-mira ta’ żero u l-limitu massimu assolut ta’ < 0,1 % (m/m piż niexef) ta’ ħġieġ (dan jirreferi għall-kontaminazzjoni tal-kompost jew tad-demel ittrattat, b’xi frak tal-ħġieġ).

(44)  Pereżempju l-qaqoċċ, il-kurrat, il-qara’ twil, iz-zunnarija bajda, qargħa, rutabaga, brassika, eċċ.

(45)  ISO 16075-2:2015 Guidelines for treated wastewater use for irrigation projects

(46)  http://www.fao.org/DOCReP/003/T0234e/T0234e00.htm; ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/010/a1336e/a1336e07.pdf

(47)  http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/78265/1/9241546824_eng.pdf

(48)  Meta jintużaw ħafna sorsi tal-ilma jew taħlita ta’ ilma minn sorsi differenti, aħdem il-valutazzjoni tar-riskji għal kull sors li jintuża.

(49)  [Id-definizzjoni tal-għajnuniet għall-ipproċessar tal-FĦF hija armonizzata fl-UE (ir-Regolament (KE) Nru 1333/2008), u d-diżinfettanti jeħtieġ li jkunu approvati skont ir-Regolament (UE) Nru 528/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Mejju 2012 (ĠU L 167, 27.6.2012, pp. 1-123) dwar it-tqegħid fis-suq u l-użu tal-prodotti bijoċidali. Is-sustanzi li jintużaw bħala għajnuniet għall-ipproċessar għandhom jintużaw f’kundizzjonijiet ta’ prassi tajba ta’ manifattura (PTM). Xi kumpaniji jużaw il-kloru jew aġenti oħrajn biex jikkontrollaw it-tagħbija mikrobjali tal-ilma. L-aktar li jintuża bħala aġent diżinfettiv huwa l-kloru fil-forma ta’ żibeġ, pilloli jew likwidu tal-ipoklorit tas-sodju. Il-kwantitajiet ta’ kloru li jintuża għandhom ikunu kompativvli mal-livell massimu tal-klorat permessi fil-prodott finali (ara wkoll il-punt 7.3.4.3.d). Barra minn hekk, il-klorat huwa sustanza li ma għadhiex approvata bħala pestiċida, skont id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Nru 2008/865/KE. Billi ma ġiex iffissat Limitu Massimu ta’ Residwi (MRL) fir-Regolament (KE) Nru 396/2005 dwar il-limiti massimi ta’ residwi ta’ pestiċidi, l-MRL awtomatiku ta’ 0,01 mg/kg japplika għall-prodotti kollha tal-ikel li hemm elenkati fl-Anness I ta’ dak ir-Regolament. L-MRLs tar-Regolament (KE) Nru 396/2005 japplikaw għar-residwi tas-sustanzi li attwalment qegħdin jintużaw jew li qabel kienu jintużaw bħala pestiċidi. Għalhekk japplika l-MRL ta’ 0,01 mg/kg għall-klorat, minkejja li l-biċċa l-kbira tar-residwi fil-present qegħdin jiġu mill-użu tad-diżinfettanti magħmulin mill-kloru bħala bijoċidi].

(50)  L-istess fl-applikazzjoni tal-pestiċidi

(51)  Jekk il-kwalità tal-ilma ma tantx tkun tajba, dan il-metodu tat-tisqija għandu jintuża biss waqt l-istadji bikrin tat-tkabbir.

(52)  Il-kategoriji ta’ frott u ħaxix identifikati mill-Opinjonijiet tal-EFSA bħala l-iżjed kategoriji ta’ riskju: il-prodott li jkun ikkontaminat bis-Salmonella/bin-Norovirus.

(53)  Il-kampjuni tal-ilma għandhom jintbagħtu f’laboratorju għall-analiżi mikrobjali.

(54)  Jekk tiddeċiedi li inkludi l-frekwenzi tal-ittestjar mikrobijoloġiku, ara l-frekwenzi stabbiliti fl-Anness II, fil-paġni 35 sa 37.

(55)  F’dan il-każ, dokumenti tfisser posters mal-ħitan jew fuljetti f’postijiet fejn dak li jkun isibhom, biex kull min jidħol fl-istabbiliment jista’ jaqrahom faċilment.

(56)  eż. massimu ta’ 400 m jew ħames minuti bogħod bil-mixi

(57)  eż.: jekk ikun hemm inqas minn 25 ħaddiema, jista’ jkun hemm tojlit wieħed li jintuża miż-żewġ sessi. Jekk ikun hemm iktar minn 25 ħaddiema, irid ikun hemm tojlit wieħed għal kull 20 persuna, u jridu jkunu separati għaż-żewġ sessi.

(58)  Pereżempju, l-ipokloriti li ma jinħażnux kif suppost jistgħu jinbidlu f’akkumulazzjoni ta’ klorati.

---

ANNESS I

GLOSSARJU

Japplikaw id-definizzjonijiet stabbiliti fir-Regolamenti (KE) Nru 178/2002, (KE) Nru 852/2004, (KE) Nru 2073/2005, u fid-Direttiva 86/278/KEE, u qegħdin immarkati b’linja taħthom. Għall-fini ta’ dan id-dokument ta’ gwida, it-termini li ġejjin huma ddefiniti kif jidher hawn taħt:

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

| i. | L-għażla, it-tneħħija tal-weraq ta’ barra, il-ħasil u t-tlaħliħ, l-ippakkjar, it-tkessiħ, it-trasportazzjoni, il-ħżin u t-trattament tal-prodotti primarji fil-post tal-produzzjoni, sakemm dawn ma jibdlulhomx in-natura tagħhom b’mod sostanzjali. |
| --- | --- |

i.

L-għażla, it-tneħħija tal-weraq ta’ barra, il-ħasil u t-tlaħliħ, l-ippakkjar, it-tkessiħ, it-trasportazzjoni, il-ħżin u t-trattament tal-prodotti primarji fil-post tal-produzzjoni, sakemm dawn ma jibdlulhomx in-natura tagħhom b’mod sostanzjali.

| ii. | It-terminu “produzzjoni primarja” f’dan id-dokument ta’ gwida għandu jinftiehem bħala l-produzzjoni primarja li tinkludi dawn l-operazzjonijiet assoċjati. |
| --- | --- |

ii.

It-terminu “produzzjoni primarja” f’dan id-dokument ta’ gwida għandu jinftiehem bħala l-produzzjoni primarja li tinkludi dawn l-operazzjonijiet assoċjati.

| iii. | Il-ħsad ta’ faqqiegħ, alka u frott artab li jikbru slavaġ, u t-trasportazzjoni ta’ dawn għal stabbiliment. |
| --- | --- |

iii.

Il-ħsad ta’ faqqiegħ, alka u frott artab li jikbru slavaġ, u t-trasportazzjoni ta’ dawn għal stabbiliment.

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

---

(1)  Il-Kumitat dwar l-agrikultura - is-Sbatax-il Seduta - Ruma, 31 ta’ Marzu sal-4 ta’ April 2003 - Development of a Framework for Good Agricultural Practices - http://www.fao.org/docrep/meeting/006/y8704e.htm

(2)  Ir-Regolament (KE) Nru 1333/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2008 dwar l-addittivi tal-ikel (ĠU L 354, 31.12.2008, p. 16).

---

ANNESS II

EŻEMPJU TA’ MATRIĊI BIEX ISSOSTNI L-VALUTAZZJONI TAR-RISKJI MIKROBIJOLOĠIĊI FL-ILMA AGRIKOLU

Din il-matriċi tipprovdi għodda għall-bdiewa biex jagħmlu valutazzjoni tar-riskji tal-ilma li jintuża fil-produzzjoni primarja agrikola billi tqabbel flimkien is-sors tal-ilma, il-metodu tat-tisqija jew il-possibbiltà tal-kuntatt mal-FĦF u t-tip ta’ prodott (lest biex jittiekel jew le).

Tistabbilixxi l-frekwenzi (għolja, medja u baxxa) għall-analiżi tal-ilma li tfittex l-indikaturi tal-kontaminazzjoni fekali (l-indikatur E. coli) waqt l-użu tal-ilma (fl-istaġun tat-tkabbir jew fiż-żmien meta jintuża s-sors tal-ilma) u l-limiti korrispondenti, skont l-użu li jkun maħsub għall-ilma, skont is-sors tal-ilma, skont il-karatteristiki u n-natura tal-FĦF.

Frekwenza għolja tfisser analiżi darba f’xahar; frekwenza medja tkun analiżi darbtejn fis-sena u frekwenza baxxa tkun analiżi darba fis-sena. Iżda, fi kwalunkwe każ, l-iskema u l-miżuri rakkomandati huma biss eżempji li jistgħu jiġu addattati skont il-valutazzjoni tar-riskji ta’ kull razzett. Sena tista’ tkun iddefinita bħala sena kalendarja, fil-każ tal-produzzjoni tul is-sena kollha (eż. fis-serer) jew tista’ tikkonsisti mill-istaġun tat-tkabbir.

Din il-matriċi tissuġġerixxi li l-bidwi għandu jieħu għadd ogħla ta’ kampjuni minn FĦF li jittiekel nej mill-konsumatur, u tipproponi l-azzjonijiet li jistgħu jsiru biex inaqqsu r-riskju ta’ kontaminazzjoni tal-FĦF. Fil-każ tat-tisqija, il-kampjuni għandhom jittieħdu waqt l-istaġun meta jintuża l-iżjed ilma tat-tisqija u jekk jitkabbru l-għelejjel fis-sajf, mill-inqas kampjun wieħed minnhom għandu jittieħed f’dan l-istaġun.

Jekk ir-riżultat tat-testijiet tas-sors tal-ilma jkun ħażin jew juri li hemm possibbiltà ta’ problema, il-bidwi għandu jieħu xi miżuri korrettivi minn dawk li jidhru fil-punti 7.3.4.1 u 7.3.4.2, biex inaqqas ir-riskju għall-konsumaturi, u wara, għandu jerġa’ jittestja l-ilma biex jivverifika l-effikaċja tal-miżuri li jkun ħa.

It-tifsir tal-kodiċi tas-sinjali u n-numri huma dawn li ġejjin (Is-sors tal-ilma):

x Griż Skur: ma għandux jintuża. Jekk il-bidwi ma jkollux alternattiva oħra barra li jużah, għandu jwettaq it-testijiet bi frekwenza għolja jew jaħsibha li jittratta/jiddiżinfetta l-ilma u juża l-livelli tal-E. coli fil-kolonna 8 bħala indikatur tajjeb ta’ kwalità tal-ilma aċċettabbli biex jintuża għal dik l-attività.

Image
Griż skur medju: jista’ jintuża iżda skont ir-riżultati tal-kampjuni. Il-bidwi għandu jwettaq it-testijiet bi frekwenza medja u juża l-livelli tal-E. coli fil-kolonna 8 bħala indikatur tajjeb ta’ kwalità tal-ilma aċċettabbli biex jintuża għal dik l-attività.

Image Griż ċar: jista’ jintuża iżda skont ir-riżultati tal-kampjuni. Il-bidwi għandu jwettaq it-testijiet bi frekwenza baxxa u juża l-livelli tal-E. coli fil-kolonna 8 bħala indikatur tajjeb ta’ kwalità tal-ilma aċċettabbli biex jintuża għal dik l-attività.

√ Abjad: jista’ jintuża mingħajr ma jittieħdu kampjuni jew isiru analiżijiet, jew tkun meħtieġa biss analiżi biex tissorvelja d-diżinfezzjoni tal-ilma.

| L-użu maħsub tal-ilma | Is-sors tal-ilma
   (1) | L-indikatur tal-kontaminazzjoni fekali: E.coli
   (2) |
| --- | --- | --- |
| Ilma mhux ittrattat
  tal-wiċċ/minn kanali tal-ilma miftuħin (3) | Ilma mhux ittrattat li jinġabar mill-ġibjuni (4) | Ilma mhux ittrattat
  tax-xita | Ilma tad-dranaġġ/tal-wiċċ/tal-iskart/użat mill-ġdid ittrattat (5) | Ilma ddiżinfettat (6) | Ilma muniċipali |
| QABEL IL-ĦSAD u WAQT IL-ĦSAD |
| It-tisqija ta’ FĦF li probabbilment jittiekel nej (jiġifieri FĦF lest biex jittiekel) (l-ilma tat-tisqija jiġi f’kuntatt dirett mal-parti tal-FĦF li tittiekel)

  Id-dilwizzjoni jew l-applikazzjoni ta’ pestiċida, ta’ fertilizzant, jew ta’ agrokimiċi u l-użu tat-tagħmir tat-tindif għal FĦF li hu lest biex jittiekel u kuntatt dirett. | x | x | | | | √ | 100 CFU/100 ml |
| It-tisqija ta’ FĦF li probabbilment jittiekel nej (jiġifieri FĦF lest biex jittiekel) (l-ilma tat-tisqija ma jiġix f’kuntatt dirett mal-parti tal-FĦF li tittiekel)

  Id-dilwizzjoni jew l-applikazzjoni ta’ pestiċida, ta’ fertilizzant, jew ta’ agrokimiċi u l-użu tat-tagħmir tat-tindif għal FĦF li hu lest biex jittiekel mingħajr kuntatt dirett. | x | x | | | | √ | 1 000 CFU/100 ml (7) |
| It-tisqija ta’ FĦF li probabbilment jittiekel imsajjar (l-ilma tat-tisqija jiġi f’kuntatt dirett mal-parti tal-FĦF li tittiekel)

  Id-dilwizzjoni jew l-applikazzjoni ta’ pestiċida, ta’ fertilizzant, jew ta’ agrokimiċi u l-użu tat-tagħmir tat-tindif ma’ dan l-FĦF f’kuntatt dirett. | | | | | | √ | 1 000 CFU/100 ml |
| It-tisqija ta’ FĦF li probabbilment jittiekel imsajjar (l-ilma tat-tisqija ma jiġix f’kuntatt dirett mal-parti tal-FĦF li tittiekel)

  Id-dilwizzjoni jew l-applikazzjoni ta’ pestiċida, ta’ fertilizzant, jew ta’ agrokimiċi u l-użu tat-tagħmir tat-tindif ma’ dan l-FĦF mingħajr kuntatt dirett. | | | √ | √ | √ | √ | 10 000 CFU/100 ml |
| WARA L-ĦSAD |
| Tkessiħ u trasportazzjoni ta’ wara l-ħsad ta’ FĦF li mhuwiex lest biex jittiekel.
  L-ilma li jintuża għall-ewwel ħasla fil-każ ta’ prodotti li huma lesti biex jittieklu.
  It-tagħmir u l-uċuħ meta l-prodotti jintmissu bl-idejn. | x | x | | | | √ | 100 CFU/100 ml |
| L-ilma li jintuża fil-ħasil ta’ prodotti li x’aktarx jittieklu msajrin (il-patata...) – FĦF li mhuwiex lest biex jittiekel. | | | | | | √ | 1 000 CFU/100 ml |
| ILMA LI HU TAJJEB GĦAX-XORB BISS
   (8) |
| L-ilma li jintuża fl-aħħar ħasla u s-silġ jew l-ilma li jintuża għat-tkessiħ ta’ FĦF lest biex jittiekel | x | x | | | | √ | Ir-rekwiżiti mikrobijoloġiċi tal-ilma li hu tajjeb għax-xorb |

L-użu maħsub tal-ilma

Is-sors tal-ilma
   (1)

L-indikatur tal-kontaminazzjoni fekali: E.coli
   (2)

Ilma mhux ittrattat

tal-wiċċ/minn kanali tal-ilma miftuħin (3)

Ilma mhux ittrattat li jinġabar mill-ġibjuni (4)

Ilma mhux ittrattat

tax-xita

Ilma tad-dranaġġ/tal-wiċċ/tal-iskart/użat mill-ġdid ittrattat (5)

Ilma ddiżinfettat (6)

Ilma muniċipali

QABEL IL-ĦSAD u WAQT IL-ĦSAD

It-tisqija ta’ FĦF li probabbilment jittiekel nej (jiġifieri FĦF lest biex jittiekel) (l-ilma tat-tisqija jiġi f’kuntatt dirett mal-parti tal-FĦF li tittiekel)

Id-dilwizzjoni jew l-applikazzjoni ta’ pestiċida, ta’ fertilizzant, jew ta’ agrokimiċi u l-użu tat-tagħmir tat-tindif għal FĦF li hu lest biex jittiekel u kuntatt dirett.

x

x

Image

Image

Image

√

100 CFU/100 ml

It-tisqija ta’ FĦF li probabbilment jittiekel nej (jiġifieri FĦF lest biex jittiekel) (l-ilma tat-tisqija ma jiġix f’kuntatt dirett mal-parti tal-FĦF li tittiekel)

Id-dilwizzjoni jew l-applikazzjoni ta’ pestiċida, ta’ fertilizzant, jew ta’ agrokimiċi u l-użu tat-tagħmir tat-tindif għal FĦF li hu lest biex jittiekel mingħajr kuntatt dirett.

x

x

Image

Image

Image

√

1 000 CFU/100 ml (7)

It-tisqija ta’ FĦF li probabbilment jittiekel imsajjar (l-ilma tat-tisqija jiġi f’kuntatt dirett mal-parti tal-FĦF li tittiekel)

Id-dilwizzjoni jew l-applikazzjoni ta’ pestiċida, ta’ fertilizzant, jew ta’ agrokimiċi u l-użu tat-tagħmir tat-tindif ma’ dan l-FĦF f’kuntatt dirett.

Image

Image

Image

Image

Image

√

1 000 CFU/100 ml

It-tisqija ta’ FĦF li probabbilment jittiekel imsajjar (l-ilma tat-tisqija ma jiġix f’kuntatt dirett mal-parti tal-FĦF li tittiekel)

Id-dilwizzjoni jew l-applikazzjoni ta’ pestiċida, ta’ fertilizzant, jew ta’ agrokimiċi u l-użu tat-tagħmir tat-tindif ma’ dan l-FĦF mingħajr kuntatt dirett.

Image

Image

√

√

√

√

10 000 CFU/100 ml

WARA L-ĦSAD

Tkessiħ u trasportazzjoni ta’ wara l-ħsad ta’ FĦF li mhuwiex lest biex jittiekel.

L-ilma li jintuża għall-ewwel ħasla fil-każ ta’ prodotti li huma lesti biex jittieklu.

It-tagħmir u l-uċuħ meta l-prodotti jintmissu bl-idejn.

x

x

Image

Image

Image

√

100 CFU/100 ml

L-ilma li jintuża fil-ħasil ta’ prodotti li x’aktarx jittieklu msajrin (il-patata...) – FĦF li mhuwiex lest biex jittiekel.

Image

Image

Image

Image

Image

√

1 000 CFU/100 ml

ILMA LI HU TAJJEB GĦAX-XORB BISS
   (8)

L-ilma li jintuża fl-aħħar ħasla u s-silġ jew l-ilma li jintuża għat-tkessiħ ta’ FĦF lest biex jittiekel

x

x

Image

Image

Image

√

Ir-rekwiżiti mikrobijoloġiċi tal-ilma li hu tajjeb għax-xorb

---

(1)  L-ilma li jintuża għat-tisqija fl-aħħar ħmistax qabel il-ħsad ta’ FĦF li jista jittiekel nej (lest biex jittiekel) għandu jkun mingħajr ebda kontaminazzjoni, jiġifieri, meta jkun possibbli ta’ kwalità tajba għax-xorb.

(2)  Dawn il-limiti rakkomandati huma assoċjati ma’ konċentrazzjoni massima fil-kampjuni.

(3)  L-ilma tal-wiċċ u l-ilma ta’ taħt l-art li jkun ġej minn xi ġibjun (eż. spiera) jista’ jkun ta’ kwalità mikrobijoloġika tajba u jissodisfa l-limiti ta’ 100 CFU/100 ml mingħajr trattament.

(4)  L-ilma tal-wiċċ u l-ilma ta’ taħt l-art li jkun ġej minn xi ġibjun (eż. spiera) jista’ jkun ta’ kwalità mikrobijoloġika tajba u jissodisfa l-limiti ta’ 100 CFU/100 ml mingħajr trattament.

(5)  Għall-fini ta’ din il-matriċi, l-ilma tad-dranaġġ ittrattat huwa ilma skartat li ġie ttrattat biex il-kwalità tiegħu tkun tajba għall-użu maħsub u jikkonforma mal-istandards stabbiliti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istat Membru jew, jekk din il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma teżistix, mal-linji gwida tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa dwar l-użu sikur ta’ ilma tal-iskart u tal-eskrement fl-agrikultura.

(6)  It-trattament tad-diżinfezzjoni għandu jkun ikkontrollat u ssorveljat tajjeb. It-trattament ta’ diżinfezzjoni huwa fil-kontroll tal-bidwi jew tal-produttur.

(7)  Billi l-ilma tat-tisqija ma jiġix f’kuntatt mal-parti tal-FĦF li tittiekel, għandu jiġi applikat standard ogħla minn 1 000 CFU/100 ml għall-E.coli. Il-metodi tat-tisqija bit-tqattir jew minn taħt il-wiċċ jippreżentaw inqas riskju ta’ kontaminazzjoni tal-parti li tittiekel ta’ FĦF ħassa minn tisqija minn fuq.

(8)  Jistgħu jintużaw diversi sorsi ta’ ilma, iżda l-ilma jrid ikun ta’ kwalità tajba għax-xorb. Għalhekk, fil-prattika l-ilma li jista’ jintuża f’dan il-każ irid ikun ilma muniċipali jew ilma ddiżinfettat.

---

ANNESS III

EŻEMPJU TA’ ĠERARKIJA TAD-DEĊIŻJONIJIET BIEX ISSOSTNI L-VALUTAZZJONI TAR-RISKJI MIKROBIJOLOĠIĊI FL-ILMA AGRIKOLU

Dan il-metodu huwa iżjed sempliċi minn dak deskritt fl-Anness II, billi r-riżultat iqis biss għadd limitat ta’ rakkomandazzjonijiet għall-kampjunar. Ta’ min wieħed jinnota li r-riżultati li jinkisbu minn din il-ġerarkija tad-deċiżjonijiet (fl-Anness III) u mill-matriċi (fl-Anness II) ma jistgħux jitqabblu.

---

Appendiċi

II-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 852/2004 fir-rigward tal-ikel li ma joriginax mill-annimali

---