# Publicatieblad L 45/2011

| | ISSN 1725-2598
  doi:10.3000/17252598.L_2011.045.nld |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 45 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 54e jaargang18 februari 2011 |

ISSN 1725-2598

doi:10.3000/17252598.L_2011.045.nld

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 45

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

54e jaargang18 februari 2011

---

| Inhoud | | IV   Handelingen die vóór 1 december 2009 zijn aangenomen krachtens het EG-Verdrag, het EU-Verdrag en het Euratom-Verdrag | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | 2011/97/EG |
| | * | Beschikking van de Commissie van 14 september 2005 betreffende steunmaatregel C 11/04 (ex NN 4/03) — Olympic Airways — Herstructurering en privatisering
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2005) 2706)

   (
  1
  ) | 1 |
| | | 2011/98/EG |
| | * | Beschikking van de Commissie van 28 oktober 2009 betreffende de door het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland ten uitvoer gelegde steunmaatregel C 16/08 (ex NN 105/05 en NN 35/07) — Subsidies ten gunste van CalMac en NorthLink voor zeevaartdiensten in Schotland
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2009) 8117)

   (
  1
  ) | 33 |

Inhoud

IV   Handelingen die vóór 1 december 2009 zijn aangenomen krachtens het EG-Verdrag, het EU-Verdrag en het Euratom-Verdrag

Bladzijde

2011/97/EG

*

Beschikking van de Commissie van 14 september 2005 betreffende steunmaatregel C 11/04 (ex NN 4/03) — Olympic Airways — Herstructurering en privatisering
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2005) 2706)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2005) 2706)

1

1

2011/98/EG

*

Beschikking van de Commissie van 28 oktober 2009 betreffende de door het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland ten uitvoer gelegde steunmaatregel C 16/08 (ex NN 105/05 en NN 35/07) — Subsidies ten gunste van CalMac en NorthLink voor zeevaartdiensten in Schotland
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2009) 8117)

   (
  1
  )

CalMac

NorthLink

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2009) 8117)

1

33

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

IV Handelingen die vóór 1 december 2009 zijn aangenomen krachtens het EG-Verdrag, het EU-Verdrag en het Euratom-Verdrag

| 18.2.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 45/1 |
| --- | --- | --- | --- |

18.2.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 45/1

---

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 14 september 2005

betreffende steunmaatregel C 11/04 (ex NN 4/03) — Olympic Airways — Herstructurering en privatisering

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2005) 2706)

(Slechts de tekst in de Griekse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2011/97/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | In een brief van 3 maart 2003 (TREN A/26534, 25 juli 2003) hebben de Griekse autoriteiten hun toezegging om de genationaliseerde luchtvaartmaatschappij Olympic Airways te privatiseren benadrukt en aangegeven welke stappen zij reeds in die richting hadden genomen. |
| --- | --- |

(1)

In een brief van 3 maart 2003 (TREN A/26534, 25 juli 2003) hebben de Griekse autoriteiten hun toezegging om de genationaliseerde luchtvaartmaatschappij Olympic Airways te privatiseren benadrukt en aangegeven welke stappen zij reeds in die richting hadden genomen.

| (2) | Omdat er geen formele aanmelding was ingediend heeft de Commissie op 8 september 2003 besloten een bevel tot het verstrekken van inlichtingen (C(2003) 3266) te geven, dat op 9 september aan de Griekse autoriteiten werd meegedeeld met het verzoek alle inlichtingen te verstrekken die noodzakelijk waren om de verenigbaarheid van de maatregelen met het oog op de herstructurering en privatisering van Olympic Airways met artikel 87 van het Verdrag te beoordelen. |
| --- | --- |

(2)

Omdat er geen formele aanmelding was ingediend heeft de Commissie op 8 september 2003 besloten een bevel tot het verstrekken van inlichtingen (C(2003) 3266) te geven, dat op 9 september aan de Griekse autoriteiten werd meegedeeld met het verzoek alle inlichtingen te verstrekken die noodzakelijk waren om de verenigbaarheid van de maatregelen met het oog op de herstructurering en privatisering van Olympic Airways met artikel 87 van het Verdrag te beoordelen.

| (3) | De Commissie heeft er op dezelfde datum bij brief (TREN D/15287) bij de Griekse autoriteiten op aangedrongen haar in kennis te stellen van de wet inzake de privatisering van Olympic Airways (aangenomen op 9 september 2003). Bij schrijven van 17 september 2003 (TREN A/30881) hebben de Griekse autoriteiten gemeld dat zij het voornemen hadden deze informatie op het geschikte moment in te dienen. |
| --- | --- |

(3)

De Commissie heeft er op dezelfde datum bij brief (TREN D/15287) bij de Griekse autoriteiten op aangedrongen haar in kennis te stellen van de wet inzake de privatisering van Olympic Airways (aangenomen op 9 september 2003). Bij schrijven van 17 september 2003 (TREN A/30881) hebben de Griekse autoriteiten gemeld dat zij het voornemen hadden deze informatie op het geschikte moment in te dienen.

| (4) | Op 25 september 2003 ontving de Commissie van een concurrerende maatschappij, Aegean Airlines, een formele klacht (TREN A/30589) in verband met de privatisering van Olympic Airways. |
| --- | --- |

(4)

Op 25 september 2003 ontving de Commissie van een concurrerende maatschappij, Aegean Airlines, een formele klacht (TREN A/30589) in verband met de privatisering van Olympic Airways.

| (5) | De privatiseringswet evenals het antwoord op het bevel tot het verstrekken van informatie werden bij brief van 29 september 2003 (TREN A/30866) aan de Commissie toegezonden. Enkele elementen ontbraken echter nog en de Commissie heeft de Griekse autoriteiten hiervan op de hoogte gebracht bij brief van 31 oktober 2003 (TREN D/17821), waarvan vervolgens op 4 december 2003 eveneens een kopie naar de Griekse Permanente Vertegenwoordiging werd gefaxt. |
| --- | --- |

(5)

De privatiseringswet evenals het antwoord op het bevel tot het verstrekken van informatie werden bij brief van 29 september 2003 (TREN A/30866) aan de Commissie toegezonden. Enkele elementen ontbraken echter nog en de Commissie heeft de Griekse autoriteiten hiervan op de hoogte gebracht bij brief van 31 oktober 2003 (TREN D/17821), waarvan vervolgens op 4 december 2003 eveneens een kopie naar de Griekse Permanente Vertegenwoordiging werd gefaxt.

| (6) | Op 12 december 2003 werd een nieuwe maatschappij, Olympic Airlines, opgericht voordat de Commissie het onderzoek naar de verenigbaarheid van de maatregelen tot herstructurering en privatisering van Olympic Airways met artikel 87 van het Verdrag had voltooid. Het door de Commissie op 8 september 2003 gegeven bevel tot het verstrekken van inlichtingen is bijgevolg in het staatssteunregister geregistreerd onder nummer NN 4/03. |
| --- | --- |

(6)

Op 12 december 2003 werd een nieuwe maatschappij, Olympic Airlines, opgericht voordat de Commissie het onderzoek naar de verenigbaarheid van de maatregelen tot herstructurering en privatisering van Olympic Airways met artikel 87 van het Verdrag had voltooid. Het door de Commissie op 8 september 2003 gegeven bevel tot het verstrekken van inlichtingen is bijgevolg in het staatssteunregister geregistreerd onder nummer NN 4/03.

| (7) | De Commissie heeft op 15 december 2003 (TREN D/22742) haar verzoek om inlichtingen inzake de privatisering herhaald en de Griekse autoriteiten hebben bij brieven van 18 en 19 december 2003 (respectievelijk TREN A/38288 en TREN A/38258) de gevraagde informatie verstrekt. |
| --- | --- |

(7)

De Commissie heeft op 15 december 2003 (TREN D/22742) haar verzoek om inlichtingen inzake de privatisering herhaald en de Griekse autoriteiten hebben bij brieven van 18 en 19 december 2003 (respectievelijk TREN A/38288 en TREN A/38258) de gevraagde informatie verstrekt.

| (8) | Op 15 januari 2004 is een nieuw verzoek om aanvullende inlichtingen naar de Griekse autoriteiten gezonden (TREN D/160), die hebben geantwoord bij twee brieven van 16 januari 2004 (respectievelijk TREN A/11076 en A/11077). |
| --- | --- |

(8)

Op 15 januari 2004 is een nieuw verzoek om aanvullende inlichtingen naar de Griekse autoriteiten gezonden (TREN D/160), die hebben geantwoord bij twee brieven van 16 januari 2004 (respectievelijk TREN A/11076 en A/11077).

| (9) | Op 16 januari 2004 heeft Commissie de Griekse autoriteiten een brief gestuurd over de internationale luchthaven van Athene (Spata) en de aanhoudend nauwe betrekkingen tussen de luchthaven en Olympic Airways/Airlines. De Griekse autoriteiten hebben bij brief van 23 februari 2004 geantwoord. Op 15 juni 2004 is nogmaals een verzoek om aanvullende inlichtingen ter zake aan Griekenland gericht, dat is beantwoord op 4 augustus 2004. |
| --- | --- |

(9)

Op 16 januari 2004 heeft Commissie de Griekse autoriteiten een brief gestuurd over de internationale luchthaven van Athene (Spata) en de aanhoudend nauwe betrekkingen tussen de luchthaven en Olympic Airways/Airlines. De Griekse autoriteiten hebben bij brief van 23 februari 2004 geantwoord. Op 15 juni 2004 is nogmaals een verzoek om aanvullende inlichtingen ter zake aan Griekenland gericht, dat is beantwoord op 4 augustus 2004.

| (10) | Bij besluit van 16 maart 2004 dat bij brief van 16 maart 2004 (SG (2002) D/228848) aan Griekenland werd meegedeeld, heeft de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ingeleid. De procedure werd geregistreerd onder nummer C 11/04. |
| --- | --- |

(10)

Bij besluit van 16 maart 2004 dat bij brief van 16 maart 2004 (SG (2002) D/228848) aan Griekenland werd meegedeeld, heeft de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ingeleid. De procedure werd geregistreerd onder nummer C 11/04.

| (11) | Het besluit van de Commissie om de formele onderzoeksprocedure in te leiden is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (2). De Commissie nodigde de belanghebbenden uit hun opmerkingen ter zake kenbaar te maken. Bij brief van 11 juni 2004 stuurde Griekenland de Commissie zijn opmerkingen toe. |
| --- | --- |

(11)

Het besluit van de Commissie om de formele onderzoeksprocedure in te leiden is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (2). De Commissie nodigde de belanghebbenden uit hun opmerkingen ter zake kenbaar te maken. Bij brief van 11 juni 2004 stuurde Griekenland de Commissie zijn opmerkingen toe.

| (12) | De Commissie ontving opmerkingen van twee belanghebbenden binnen de in het inleidingsbesluit vastgestelde termijn. Deze opmerkingen werden voor commentaar aan de Griekse autoriteiten toegezonden, die op 3 november 2004 hun standpunt meedeelden. |
| --- | --- |

(12)

De Commissie ontving opmerkingen van twee belanghebbenden binnen de in het inleidingsbesluit vastgestelde termijn. Deze opmerkingen werden voor commentaar aan de Griekse autoriteiten toegezonden, die op 3 november 2004 hun standpunt meedeelden.

| (13) | De Commissie heeft Griekenland bij schrijven van 11 oktober 2004 formeel in kennis gesteld van haar voornemen om een bevel tot opschorting te geven indien zij binnen tien dagen na ontvangst van de brief geen bevredigende informatie zou ontvangen waaruit bleek dat Griekenland geen financiële steun meer verleende aan de begunstigden. Griekenland werd eveneens uitgenodigd zijn opmerkingen ter zake in te dienen. Op 28 oktober 2004 hebben de Griekse autoriteiten dit aanmaningsschrijven beantwoord. Zij betoogden dat een opschortingsbevel in dit stadium hun huidige intensieve inspanningen om een oplossing te vinden ernstig in gevaar zou brengen, en onevenredig en ongerechtvaardigd zou zijn. |
| --- | --- |

(13)

De Commissie heeft Griekenland bij schrijven van 11 oktober 2004 formeel in kennis gesteld van haar voornemen om een bevel tot opschorting te geven indien zij binnen tien dagen na ontvangst van de brief geen bevredigende informatie zou ontvangen waaruit bleek dat Griekenland geen financiële steun meer verleende aan de begunstigden. Griekenland werd eveneens uitgenodigd zijn opmerkingen ter zake in te dienen. Op 28 oktober 2004 hebben de Griekse autoriteiten dit aanmaningsschrijven beantwoord. Zij betoogden dat een opschortingsbevel in dit stadium hun huidige intensieve inspanningen om een oplossing te vinden ernstig in gevaar zou brengen, en onevenredig en ongerechtvaardigd zou zijn.

| (14) | Nadat zij hun opmerkingen hadden voorgelegd, hielden de vertegenwoordigers van de Griekse autoriteiten de Commissie regelmatig op de hoogte van de ontwikkelingen (tijdens bijeenkomsten van 17 december 2004, 19 december 2004, 3 februari 2005, 7 februari 2005 en 28 april 2005 en bij brieven van 22 februari 2005 en 19 april 2005) en van de verdere herstructurering en privatisering van Olympic Airlines en Olympic Airways Services. |
| --- | --- |

(14)

Nadat zij hun opmerkingen hadden voorgelegd, hielden de vertegenwoordigers van de Griekse autoriteiten de Commissie regelmatig op de hoogte van de ontwikkelingen (tijdens bijeenkomsten van 17 december 2004, 19 december 2004, 3 februari 2005, 7 februari 2005 en 28 april 2005 en bij brieven van 22 februari 2005 en 19 april 2005) en van de verdere herstructurering en privatisering van Olympic Airlines en Olympic Airways Services.

| (15) | Zij hebben de diensten van de Commissie eveneens informatie verstrekt over de volgende onderwerpen:






  — | Wet 3259/2004 die Olympic Airways tijdelijk beschermt tegen executiemaatregelen van schuldeisers (per e-mail van 22 december 2004); |
| --- | --- | --- |

(15)

Zij hebben de diensten van de Commissie eveneens informatie verstrekt over de volgende onderwerpen:

—

Wet 3259/2004 die Olympic Airways tijdelijk beschermt tegen executiemaatregelen van schuldeisers (per e-mail van 22 december 2004);

| — | Wet 3282/2004 waarbij de staat de plaats innam van Olympic Airways met betrekking tot de verplichtingen van deze onderneming ten opzichte van financiële instellingen inzake de financierings- en leaseovereenkomsten van de Airbus A340-300-vliegtuigen van Olympic Airways (per e-mail van 22 december 2004 en 4 april 2005). |
| --- | --- |

—

Wet 3282/2004 waarbij de staat de plaats innam van Olympic Airways met betrekking tot de verplichtingen van deze onderneming ten opzichte van financiële instellingen inzake de financierings- en leaseovereenkomsten van de Airbus A340-300-vliegtuigen van Olympic Airways (per e-mail van 22 december 2004 en 4 april 2005).

In zoverre deze aanvullende inlichtingen verband houden met de onderhavige kwestie en verduidelijking bieden met betrekking tot de vragen die de Commissie bij de inleiding van de procedure heeft gesteld, worden zij in het onderhavige besluit in aanmerking genomen.

2.   DE FEITEN

2.1.   EERDERE BESCHIKKINGEN VAN DE COMMISSIE MET BETREKKING TOT OLYMPIC AIRWAYS EN HAAR DOCHTERMAATSCHAPPIJEN

| (16) | De Commissie heeft op 7 oktober 1994 beschikking nr. 94/696/EG (3) gegeven (hierna „de beschikking van 1994”) waarbij de door Griekenland verleende of voorgenomen steun aan Olympic Airways verenigbaar werd verklaard met de gemeenschappelijke markt mits Griekenland een reeks in de beschikking genoemde verplichtingen nakwam. |
| --- | --- |

(16)

De Commissie heeft op 7 oktober 1994 beschikking nr. 94/696/EG (3) gegeven (hierna „de beschikking van 1994”) waarbij de door Griekenland verleende of voorgenomen steun aan Olympic Airways verenigbaar werd verklaard met de gemeenschappelijke markt mits Griekenland een reeks in de beschikking genoemde verplichtingen nakwam.

| (17) | De Commissie heeft op 30 april 1996 echter besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag opnieuw in te leiden aangezien niet was voldaan aan verschillende voorwaarden van de beschikking van 1994, en tevens de procedure in te leiden met betrekking tot nieuwe en niet-aangemelde steun waarvan zij kennis had gekregen (4). |
| --- | --- |

(17)

De Commissie heeft op 30 april 1996 echter besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag opnieuw in te leiden aangezien niet was voldaan aan verschillende voorwaarden van de beschikking van 1994, en tevens de procedure in te leiden met betrekking tot nieuwe en niet-aangemelde steun waarvan zij kennis had gekregen (4).

| (18) | De Commissie heeft op 14 augustus 1998 Beschikking 1999/332/EG (5) (hierna „de beschikking van 1998”) gegeven volgens welke bepaalde door Griekenland aan Olympic Airways verleende of voorgenomen steun verenigbaar werd geacht met de gemeenschappelijke markt in het kader van een herstructureringsplan voor de periode 1998-2002. De steun werd goedgekeurd mits opnieuw aan een aantal voorwaarden werd voldaan. |
| --- | --- |

(18)

De Commissie heeft op 14 augustus 1998 Beschikking 1999/332/EG (5) (hierna „de beschikking van 1998”) gegeven volgens welke bepaalde door Griekenland aan Olympic Airways verleende of voorgenomen steun verenigbaar werd geacht met de gemeenschappelijke markt in het kader van een herstructureringsplan voor de periode 1998-2002. De steun werd goedgekeurd mits opnieuw aan een aantal voorwaarden werd voldaan.

| (19) | Griekenland heeft de Commissie in juli 2000 in kennis gesteld van zijn voornemen om de resterende goedgekeurde steun te gebruiken voor leninggaranties die vóór eind 2000 zouden worden toegekend voor de aankoop van nieuwe vliegtuigen en de nodige investeringen voor de verhuizing van Olympic Airways naar de internationale luchthaven van Athene (hierna „Athens International Airport” (AIA)) te Spata. De Commissie heeft de Griekse autoriteiten bij brief van 10 november 2000 (SG(2000)D/108307) haar besluit meegedeeld om de beschikking van 1998 deels te wijzigen voor wat de steunmaatregel inzake leninggaranties betreft. |
| --- | --- |

(19)

Griekenland heeft de Commissie in juli 2000 in kennis gesteld van zijn voornemen om de resterende goedgekeurde steun te gebruiken voor leninggaranties die vóór eind 2000 zouden worden toegekend voor de aankoop van nieuwe vliegtuigen en de nodige investeringen voor de verhuizing van Olympic Airways naar de internationale luchthaven van Athene (hierna „Athens International Airport” (AIA)) te Spata. De Commissie heeft de Griekse autoriteiten bij brief van 10 november 2000 (SG(2000)D/108307) haar besluit meegedeeld om de beschikking van 1998 deels te wijzigen voor wat de steunmaatregel inzake leninggaranties betreft.

| (20) | Op 6 maart 2002 besloot de Commissie de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden. Zij uitte haar bezorgdheid over het misbruik van de bij de beschikkingen van de Commissie van 1994 en 1998 goedgekeurde steun, het niet uitvoeren van het herstructureringsplan van het bedrijf en nieuwe onrechtmatige staatssteun. |
| --- | --- |

(20)

Op 6 maart 2002 besloot de Commissie de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden. Zij uitte haar bezorgdheid over het misbruik van de bij de beschikkingen van de Commissie van 1994 en 1998 goedgekeurde steun, het niet uitvoeren van het herstructureringsplan van het bedrijf en nieuwe onrechtmatige staatssteun.

| (21) | Op 9 augustus 2002 heeft de Commissie de Griekse autoriteiten opnieuw een bevel tot het verstrekken van de eerder gevraagde inlichtingen toegezonden. Ze vroeg met name de rekeningen en cijfers voor te leggen met betrekking tot de betaling van exploitatiekosten door de overheid. De antwoorden van Griekenland hierop waren ontoereikend. |
| --- | --- |

(21)

Op 9 augustus 2002 heeft de Commissie de Griekse autoriteiten opnieuw een bevel tot het verstrekken van de eerder gevraagde inlichtingen toegezonden. Ze vroeg met name de rekeningen en cijfers voor te leggen met betrekking tot de betaling van exploitatiekosten door de overheid. De antwoorden van Griekenland hierop waren ontoereikend.

| (22) | Op 11 december 2002 gaf de Commissie een negatieve Eindbeschikking 2003/372/EG (6) (hierna „de beschikking van 2002”) betreffende door Griekenland aan Olympic Airways verleende steun. De Commissie oordeelde dat de eerder door de overheid verleende en door de Commissie goedgekeurde steun onverenigbaar was met het Verdrag aangezien de voorwaarden ter zake niet waren nageleefd, met name wat de correcte uitvoering van het herstructureringsplan betreft. Bovendien stelde de Commissie vast dat Olympic nieuwe steun had ontvangen die onrechtmatig was en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt aangezien de Griekse staat had aanvaard dat bepaalde betalingen inzake sociale zekerheid, de btw op brandstof en reserveonderdelen, aan luchthavens te betalen huurgelden, luchthaventaksen en een aan passagiers die vanuit Griekenland vertrekken opgelegde belasting, „spatosimo” genaamd, niet werden betaald of dat de betaling ervan werd uitgesteld. |
| --- | --- |

(22)

Op 11 december 2002 gaf de Commissie een negatieve Eindbeschikking 2003/372/EG (6) (hierna „de beschikking van 2002”) betreffende door Griekenland aan Olympic Airways verleende steun. De Commissie oordeelde dat de eerder door de overheid verleende en door de Commissie goedgekeurde steun onverenigbaar was met het Verdrag aangezien de voorwaarden ter zake niet waren nageleefd, met name wat de correcte uitvoering van het herstructureringsplan betreft. Bovendien stelde de Commissie vast dat Olympic nieuwe steun had ontvangen die onrechtmatig was en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt aangezien de Griekse staat had aanvaard dat bepaalde betalingen inzake sociale zekerheid, de btw op brandstof en reserveonderdelen, aan luchthavens te betalen huurgelden, luchthaventaksen en een aan passagiers die vanuit Griekenland vertrekken opgelegde belasting, „spatosimo” genaamd, niet werden betaald of dat de betaling ervan werd uitgesteld.

| (23) | Overeenkomstig deze beschikking was Griekenland verplicht onverwijld alle nodige maatregelen te nemen om, in overeenstemming met het nationaal recht voor zover dat een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de beschikking van de Commissie toeliet, de staatssteun van 14 miljard GRD (41 miljoen EUR) vermeld in artikel 1 van de beschikking evenals nieuwe steun vermeld in artikel 2 van de beschikking, van de begunstigde terug te vorderen. De terug te vorderen steun diende tevens de rente te omvatten vanaf de datum waarop de steun voor de begunstigde beschikbaar was tot de datum van daadwerkelijke terugbetaling. |
| --- | --- |

(23)

Overeenkomstig deze beschikking was Griekenland verplicht onverwijld alle nodige maatregelen te nemen om, in overeenstemming met het nationaal recht voor zover dat een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de beschikking van de Commissie toeliet, de staatssteun van 14 miljard GRD (41 miljoen EUR) vermeld in artikel 1 van de beschikking evenals nieuwe steun vermeld in artikel 2 van de beschikking, van de begunstigde terug te vorderen. De terug te vorderen steun diende tevens de rente te omvatten vanaf de datum waarop de steun voor de begunstigde beschikbaar was tot de datum van daadwerkelijke terugbetaling.

| (24) | Griekenland werd tevens verplicht de Commissie binnen twee maanden na de mededeling van de beschikking in kennis te stellen van de maatregelen die het had genomen om hieraan te voldoen. De beschikking werd aan de Griekse autoriteiten meegedeeld bij brief van 13 december 2002 (SG(02) D/233148) en op 28 mei 2003 bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie. |
| --- | --- |

(24)

Griekenland werd tevens verplicht de Commissie binnen twee maanden na de mededeling van de beschikking in kennis te stellen van de maatregelen die het had genomen om hieraan te voldoen. De beschikking werd aan de Griekse autoriteiten meegedeeld bij brief van 13 december 2002 (SG(02) D/233148) en op 28 mei 2003 bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie.

| (25) | Op 11 februari 2003 deelde de Griekse regering ingevolge de beschikking van 2002 aan de Commissie mee dat, volgens een onafhankelijke adviseur, Olympic Airways geen voorkeursbehandeling had genoten en dat de regering daarom niet aan de eis van de beschikking zou voldoen om het bedrag dat de Commissie onverenigbaar achtte, terug te vorderen. |
| --- | --- |

(25)

Op 11 februari 2003 deelde de Griekse regering ingevolge de beschikking van 2002 aan de Commissie mee dat, volgens een onafhankelijke adviseur, Olympic Airways geen voorkeursbehandeling had genoten en dat de regering daarom niet aan de eis van de beschikking zou voldoen om het bedrag dat de Commissie onverenigbaar achtte, terug te vorderen.

| (26) | Olympic Airways heeft op 24 februari 2003 tegen de beschikking van de Commissie beroep aangetekend bij het Gerecht van eerste aanleg (zaak T-68/03). Griekenland was niet op de rechtszitting aanwezig en de Griekse autoriteiten zijn niet tegen de beschikking van de Commissie in beroep gegaan bij het Hof van Justitie. |
| --- | --- |

(26)

Olympic Airways heeft op 24 februari 2003 tegen de beschikking van de Commissie beroep aangetekend bij het Gerecht van eerste aanleg (zaak T-68/03). Griekenland was niet op de rechtszitting aanwezig en de Griekse autoriteiten zijn niet tegen de beschikking van de Commissie in beroep gegaan bij het Hof van Justitie.

| (27) | Op 6 maart 2003 heeft de Commissie de Griekse regering meegedeeld dat zij verplicht was zich aan de beschikking van 2002 te houden. De Griekse regering heeft op 26 juni 2003 geantwoord dat zij de rechtsgevolgen van de beschikking van 2002 en van de procedure die de Commissie had gevolgd om deze goed te keuren, aan het onderzoeken was. Ze verzekerde de Commissie eveneens dat zij voornemens was het geld terug te vorderen. Ze deed dit echter niet, en verstrekte de Commissie evenmin een tijdschema voor deze terugvordering. De Commissie was bijgevolg genoodzaakt wegens niet-uitvoering van een beschikking bij het Europese Hof van Justitie een proces aan te spannen dat op 3 oktober 2003 plaatsvond (zaak C–415/03). |
| --- | --- |

(27)

Op 6 maart 2003 heeft de Commissie de Griekse regering meegedeeld dat zij verplicht was zich aan de beschikking van 2002 te houden. De Griekse regering heeft op 26 juni 2003 geantwoord dat zij de rechtsgevolgen van de beschikking van 2002 en van de procedure die de Commissie had gevolgd om deze goed te keuren, aan het onderzoeken was. Ze verzekerde de Commissie eveneens dat zij voornemens was het geld terug te vorderen. Ze deed dit echter niet, en verstrekte de Commissie evenmin een tijdschema voor deze terugvordering. De Commissie was bijgevolg genoodzaakt wegens niet-uitvoering van een beschikking bij het Europese Hof van Justitie een proces aan te spannen dat op 3 oktober 2003 plaatsvond (zaak C–415/03).

| (28) | Op 12 mei 2005 deed het Hof van Justitie in zaak C-415/03 uitspraak in het voordeel van de Commissie (7). Het Hof (Tweede Kamer) verklaarde dat Griekenland zijn verplichtingen niet was nagekomen door binnen de vastgestelde termijn niet de nodige maatregelen te nemen om de steun terug te vorderen die onrechtmatig en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt werd geacht, met uitzondering van de bedragen betreffende de socialezekerheidsbijdragen. |
| --- | --- |

(28)

Op 12 mei 2005 deed het Hof van Justitie in zaak C-415/03 uitspraak in het voordeel van de Commissie (7). Het Hof (Tweede Kamer) verklaarde dat Griekenland zijn verplichtingen niet was nagekomen door binnen de vastgestelde termijn niet de nodige maatregelen te nemen om de steun terug te vorderen die onrechtmatig en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt werd geacht, met uitzondering van de bedragen betreffende de socialezekerheidsbijdragen.

| (29) | De Europese Commissie heeft de Griekse autoriteiten op 23 mei 2005 een brief gestuurd met de maatregelen die Griekenland diende te nemen om aan het arrest van het Hof van Justitie (HvJ) van 12 mei 2005 in zaak C 415/03 te voldoen. |
| --- | --- |

(29)

De Europese Commissie heeft de Griekse autoriteiten op 23 mei 2005 een brief gestuurd met de maatregelen die Griekenland diende te nemen om aan het arrest van het Hof van Justitie (HvJ) van 12 mei 2005 in zaak C 415/03 te voldoen.

| (30) | Bij brief van 2 juni 2005 antwoordden de Griekse autoriteiten dat zij bereid waren om volledig met de Commissie samen te werken. Voor zover dit antwoord betrekking heeft op de zaken die bij de inleiding van de procedure naar voren werden gebracht, wordt het hieronder samengevat. |
| --- | --- |

(30)

Bij brief van 2 juni 2005 antwoordden de Griekse autoriteiten dat zij bereid waren om volledig met de Commissie samen te werken. Voor zover dit antwoord betrekking heeft op de zaken die bij de inleiding van de procedure naar voren werden gebracht, wordt het hieronder samengevat.

| (31) | Tot op heden is de steun die in de beschikking van de Commissie van 11 december 2002 onverenigbaar werd geacht, nog steeds niet teruggevorderd. De Commissie kan maatregelen nemen op grond van artikel 228 van het EG-Verdrag wegens niet-uitvoering van dit arrest van het Hof. |
| --- | --- |

(31)

Tot op heden is de steun die in de beschikking van de Commissie van 11 december 2002 onverenigbaar werd geacht, nog steeds niet teruggevorderd. De Commissie kan maatregelen nemen op grond van artikel 228 van het EG-Verdrag wegens niet-uitvoering van dit arrest van het Hof.

| (32) | De onderhavige beschikking heeft echter uitsluitend betrekking op de besluiten die door de Griekse autoriteiten werden genomen of de maatregelen die met het oog op de uitvoering van die besluiten werden vastgesteld ten gunste van Olympic Airways en haar opvolgers na de goedkeuring van de beschikking van 2002. |
| --- | --- |

(32)

De onderhavige beschikking heeft echter uitsluitend betrekking op de besluiten die door de Griekse autoriteiten werden genomen of de maatregelen die met het oog op de uitvoering van die besluiten werden vastgesteld ten gunste van Olympic Airways en haar opvolgers na de goedkeuring van de beschikking van 2002.

3.   DE INLEIDING VAN DE PROCEDURE

De beschikking van de Commissie om de procedure van artikel 88, lid 2, in te leiden was op een aantal zaken gebaseerd.

3.1.   DE AANHOUDENDE NIET-NAKOMING DOOR DE ONDERNEMING VAN HAAR BELASTING- EN SOCIALEZEKERHEIDSVERPLICHTINGEN

| (33) | De resultaten van Olympic Airways (hierna „OA”) waren sinds 2002 op jaarbasis negatief, de rentabiliteit bleef eveneens negatief, en in plaats van inkomsten te genereren was de onderneming vooral doende haar totale waarde op jaarbasis te verminderen. Het is dus moeilijk, zo niet onmogelijk, te geloven dat zij niet slechts bleef functioneren omdat zij haar verplichtingen aan de staat niet nakwam, iets wat in de beschikking van 2002 als het ontvangen van onwettige staatssteun werd bestempeld. |
| --- | --- |

(33)

De resultaten van Olympic Airways (hierna „OA”) waren sinds 2002 op jaarbasis negatief, de rentabiliteit bleef eveneens negatief, en in plaats van inkomsten te genereren was de onderneming vooral doende haar totale waarde op jaarbasis te verminderen. Het is dus moeilijk, zo niet onmogelijk, te geloven dat zij niet slechts bleef functioneren omdat zij haar verplichtingen aan de staat niet nakwam, iets wat in de beschikking van 2002 als het ontvangen van onwettige staatssteun werd bestempeld.

| (34) | Hieruit trok de Commissie de conclusie dat de staat de facto, zo niet de jure, de grootste kredietverschaffer van OA is en dat de maatschappij zonder voortdurende steun van de overheid haar werkzaamheden allang zou hebben gestaakt. |
| --- | --- |

(34)

Hieruit trok de Commissie de conclusie dat de staat de facto, zo niet de jure, de grootste kredietverschaffer van OA is en dat de maatschappij zonder voortdurende steun van de overheid haar werkzaamheden allang zou hebben gestaakt.

3.2.   DE STRUCTURELE REORGANISATIE VAN DE ONDERNEMING

| (35) | De Commissie was, bij de inleiding van de procedure, op de hoogte van het bestaan van wet 3185/2003 die bepaalde dat de „vluchtdivisies” van de verschillende maatschappijen binnen de groep Olympic Airways (hierna „OAG”), met name OA, Olympic Aviation (hierna „OAv”) en Macedonian Airlines (hierna „MA”), daaruit werden losgemaakt en in één entiteit (de voormalige MA) werden ondergebracht die de nieuwe naam Olympic Airlines (hierna „NOA”) kreeg. De niet-vluchtdivisies moesten binnen OA blijven die de nieuwe naam Olympic Air — Services nv (hierna „OAS”) kreeg, en wet 3185/2003 bepaalde dat eenzelfde procedure kon worden gevolgd voor de afdelingen grondafhandeling en onderhoud en engineering; dit is tot op heden nog niet gebeurd. |
| --- | --- |

(35)

De Commissie was, bij de inleiding van de procedure, op de hoogte van het bestaan van wet 3185/2003 die bepaalde dat de „vluchtdivisies” van de verschillende maatschappijen binnen de groep Olympic Airways (hierna „OAG”), met name OA, Olympic Aviation (hierna „OAv”) en Macedonian Airlines (hierna „MA”), daaruit werden losgemaakt en in één entiteit (de voormalige MA) werden ondergebracht die de nieuwe naam Olympic Airlines (hierna „NOA”) kreeg. De niet-vluchtdivisies moesten binnen OA blijven die de nieuwe naam Olympic Air — Services nv (hierna „OAS”) kreeg, en wet 3185/2003 bepaalde dat eenzelfde procedure kon worden gevolgd voor de afdelingen grondafhandeling en onderhoud en engineering; dit is tot op heden nog niet gebeurd.

Image

| (36) | Tijdens de procedure kwam de Commissie tot de conclusie dat Griekenland, aangezien het er niet in was geslaagd OAG in haar geheel te privatiseren, had beslist de groep in afzonderlijke entiteiten op te splitsen om deze eenheden aantrekkelijker te maken voor mogelijke investeerders en ze te scheiden van de verplichtingen van OA. |
| --- | --- |

(36)

Tijdens de procedure kwam de Commissie tot de conclusie dat Griekenland, aangezien het er niet in was geslaagd OAG in haar geheel te privatiseren, had beslist de groep in afzonderlijke entiteiten op te splitsen om deze eenheden aantrekkelijker te maken voor mogelijke investeerders en ze te scheiden van de verplichtingen van OA.

| (37) | Wat in feite na de herstructurering van OAG lijkt te zijn gebeurd is dat na december 2003 alle luchtvaartactiviteiten in NOA zijn samengevoegd en alle andere activiteiten, voornamelijk grondafhandeling en onderhoud en engineering, bij de oude onderneming zijn achtergebleven die nu Olympic Air — Services (OAS) heet. OAS blijft tevens eigenaar van een aantal meerderheidsaandelen in andere luchtvaartgerelateerde ondernemingen in Griekenland waaronder catering-, informatietechnologie- en brandstofdiensten. |
| --- | --- |

(37)

Wat in feite na de herstructurering van OAG lijkt te zijn gebeurd is dat na december 2003 alle luchtvaartactiviteiten in NOA zijn samengevoegd en alle andere activiteiten, voornamelijk grondafhandeling en onderhoud en engineering, bij de oude onderneming zijn achtergebleven die nu Olympic Air — Services (OAS) heet. OAS blijft tevens eigenaar van een aantal meerderheidsaandelen in andere luchtvaartgerelateerde ondernemingen in Griekenland waaronder catering-, informatietechnologie- en brandstofdiensten.

| (38) | De privatiseringswet stipuleert dat de overdracht van de activa en passiva en van andere rechten naar de nieuwe onderneming van rechtswege geschiedt en vrijgesteld is van alle belastingen, heffingen en rechten ten opzichte van de staat, openbare rechtspersonen of openbare entiteiten. De overdracht is tevens vrijgesteld van alle lasten, schulden en vorderingen van derde natuurlijke of rechtspersonen, met uitzondering van de verplichtingen die uitdrukkelijk vermeld staan in de herstructureringsevaluatie. Bovendien bepaalt artikel 27 van wet 3185/2003 dat de nieuwe onderneming vrijgesteld is van de toepassing van de artikelen 479 en 939 van het Burgerlijk Wetboek (8) en de artikelen 537 en volgende van de handelswet betreffende de schulden van OA die vóór de „afsplitsing” van de vluchtdivisie waren ontstaan. Ten gevolge van deze maatregel kunnen schuldeisers enkel nog stappen ondernemen met betrekking tot de schulden die naar NOA zijn overgedragen, maar kunnen ze geen procedure starten tegen de nieuwe onderneming met betrekking tot de schulden die bij OA achterblijven. Vervolgens (15 oktober 2004) nam de Griekse staat wet 3259/2004 aan die OA tijdelijke immuniteit verleende tegen eventuele dwangmaatregelen van schuldeisers. |
| --- | --- |

(38)

De privatiseringswet stipuleert dat de overdracht van de activa en passiva en van andere rechten naar de nieuwe onderneming van rechtswege geschiedt en vrijgesteld is van alle belastingen, heffingen en rechten ten opzichte van de staat, openbare rechtspersonen of openbare entiteiten. De overdracht is tevens vrijgesteld van alle lasten, schulden en vorderingen van derde natuurlijke of rechtspersonen, met uitzondering van de verplichtingen die uitdrukkelijk vermeld staan in de herstructureringsevaluatie. Bovendien bepaalt artikel 27 van wet 3185/2003 dat de nieuwe onderneming vrijgesteld is van de toepassing van de artikelen 479 en 939 van het Burgerlijk Wetboek (8) en de artikelen 537 en volgende van de handelswet betreffende de schulden van OA die vóór de „afsplitsing” van de vluchtdivisie waren ontstaan. Ten gevolge van deze maatregel kunnen schuldeisers enkel nog stappen ondernemen met betrekking tot de schulden die naar NOA zijn overgedragen, maar kunnen ze geen procedure starten tegen de nieuwe onderneming met betrekking tot de schulden die bij OA achterblijven. Vervolgens (15 oktober 2004) nam de Griekse staat wet 3259/2004 aan die OA tijdelijke immuniteit verleende tegen eventuele dwangmaatregelen van schuldeisers.

| (39) | Op grond van wet 3185/2003 gaf de Griekse staat een consultant (Deloitte & Touche) de opdracht om de waarde van de „vluchtdivisies” van OAG te bepalen. Deze firma werd ook belast met de opstelling van een transformatieplan en een rapport over de toestand van OA en OAv om het aantal en de categorie naar NOA over te plaatsen werknemers te bepalen. De consultants van Deloitte & Touche gaven aan dat zij geen audit hadden uitgevoerd en enkel werkten op basis van de informatie die het management van OA en OAv had verschaft. Bovendien namen zij de vliegtuigen die eigendom waren van OA en OAv, niet op in hun evaluatie. De marktwaarde van deze toestellen werd door een andere externe adviseur (Airclaims Ltd) bepaald op 120 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(39)

Op grond van wet 3185/2003 gaf de Griekse staat een consultant (Deloitte & Touche) de opdracht om de waarde van de „vluchtdivisies” van OAG te bepalen. Deze firma werd ook belast met de opstelling van een transformatieplan en een rapport over de toestand van OA en OAv om het aantal en de categorie naar NOA over te plaatsen werknemers te bepalen. De consultants van Deloitte & Touche gaven aan dat zij geen audit hadden uitgevoerd en enkel werkten op basis van de informatie die het management van OA en OAv had verschaft. Bovendien namen zij de vliegtuigen die eigendom waren van OA en OAv, niet op in hun evaluatie. De marktwaarde van deze toestellen werd door een andere externe adviseur (Airclaims Ltd) bepaald op 120 miljoen EUR.

| (40) | De openbaredienstverplichtingen (hierna „ODV's”) werden zonder openbare aanbesteding van OAv naar NOA overgedragen. Bovendien blijkt dat OAv haar schuld van 10 miljoen EUR aan de luchthaven AIA had gewaarborgd met de verdiensten uit deze ODV's, en dat deze lening bij OAv bleef ondanks het feit dat deze ODV's door NOA moesten worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

(40)

De openbaredienstverplichtingen (hierna „ODV's”) werden zonder openbare aanbesteding van OAv naar NOA overgedragen. Bovendien blijkt dat OAv haar schuld van 10 miljoen EUR aan de luchthaven AIA had gewaarborgd met de verdiensten uit deze ODV's, en dat deze lening bij OAv bleef ondanks het feit dat deze ODV's door NOA moesten worden uitgevoerd.

| (41) | Presidentieel besluit 178/2002, waarmee Richtlijn 98/50/EG van de Raad (9) in Grieks recht wordt omgezet, bepaalt dat in geval van een overdracht van een activiteit van een onderneming naar een andere, ongeacht de wijze waarop deze plaatsvindt, de werknemers die met deze activiteit verbonden zijn met hetzelfde statuut en dezelfde rechten naar de nieuwe onderneming worden overgeplaatst. De Griekse autoriteiten waren echter van plan het statuut van de werknemers te veranderen. Om dit mogelijk te maken moesten echter volgens presidentieel besluit 178/2002 onderhandelingen plaatsvinden. |
| --- | --- |

(41)

Presidentieel besluit 178/2002, waarmee Richtlijn 98/50/EG van de Raad (9) in Grieks recht wordt omgezet, bepaalt dat in geval van een overdracht van een activiteit van een onderneming naar een andere, ongeacht de wijze waarop deze plaatsvindt, de werknemers die met deze activiteit verbonden zijn met hetzelfde statuut en dezelfde rechten naar de nieuwe onderneming worden overgeplaatst. De Griekse autoriteiten waren echter van plan het statuut van de werknemers te veranderen. Om dit mogelijk te maken moesten echter volgens presidentieel besluit 178/2002 onderhandelingen plaatsvinden.

| (42) | Wat het personeel van OA betreft, waren op het ogenblik van de splitsing bijna 300 specifieke wetten, collectieve overeenkomsten en andere bepalingen van toepassing op het hele personeel. De Griekse autoriteiten vonden het daarom belangrijk het wetgevende kader te wijzigen en over de collectieve overeenkomsten opnieuw te onderhandelen, in het bijzonder omdat de groep in juni 2003 6 171 werknemers had (ongeveer 1 850 personeelsleden verhuisden naar NOA) en de personeelskosten 38 % van het totale inkomen vertegenwoordigden terwijl het gemiddelde in de sector ongeveer 22-26 % bedraagt. Bijgevolg voorzag artikel 27 van wet 3185/2003 in een aantal wijzigingen. Wet 2190/1994, die betrekking heeft op de administratieve aanwervingsprocedure voor bedrijven in de openbare sector, is niet van toepassing op NOA. Van alle werknemers die, overeenkomstig de bepalingen van de toepasselijke collectieve overeenkomsten, het recht hadden in 2003 of 2004 met pensioen te gaan, zouden de rechten echter worden gerespecteerd. |
| --- | --- |

(42)

Wat het personeel van OA betreft, waren op het ogenblik van de splitsing bijna 300 specifieke wetten, collectieve overeenkomsten en andere bepalingen van toepassing op het hele personeel. De Griekse autoriteiten vonden het daarom belangrijk het wetgevende kader te wijzigen en over de collectieve overeenkomsten opnieuw te onderhandelen, in het bijzonder omdat de groep in juni 2003 6 171 werknemers had (ongeveer 1 850 personeelsleden verhuisden naar NOA) en de personeelskosten 38 % van het totale inkomen vertegenwoordigden terwijl het gemiddelde in de sector ongeveer 22-26 % bedraagt. Bijgevolg voorzag artikel 27 van wet 3185/2003 in een aantal wijzigingen. Wet 2190/1994, die betrekking heeft op de administratieve aanwervingsprocedure voor bedrijven in de openbare sector, is niet van toepassing op NOA. Van alle werknemers die, overeenkomstig de bepalingen van de toepasselijke collectieve overeenkomsten, het recht hadden in 2003 of 2004 met pensioen te gaan, zouden de rechten echter worden gerespecteerd.

| (43) | In tegenstelling tot OA, die haar activiteiten uitsluitend met vreemd vermogen had gefinancierd, was het de bedoeling dat NOA haar eigen middelen zou gebruiken. NOA ging van start met weinig tot geen schulden, wat niet in geringe mate te danken was aan de keuze van wat naar de nieuwe entiteit werd overgedragen. Toen NOA haar bedrijfsactiviteiten aanving, erfde de nieuwe onderneming geen financiële schulden van het moederbedrijf dat op dat moment een schuld had van 207 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(43)

In tegenstelling tot OA, die haar activiteiten uitsluitend met vreemd vermogen had gefinancierd, was het de bedoeling dat NOA haar eigen middelen zou gebruiken. NOA ging van start met weinig tot geen schulden, wat niet in geringe mate te danken was aan de keuze van wat naar de nieuwe entiteit werd overgedragen. Toen NOA haar bedrijfsactiviteiten aanving, erfde de nieuwe onderneming geen financiële schulden van het moederbedrijf dat op dat moment een schuld had van 207 miljoen EUR.

| (44) | Volgens de toepasselijke bepalingen van de Griekse faillissementswet (wet 2190/1920) blijven de aandelen van een bedrijf waarvan een afdeling, sector of dienst wordt afgesplitst en ondergebracht bij een operationeel bedrijf, bij de oorspronkelijke onderneming. Dit betekent in dit geval dat de aandelen in NOA eigendom van OA moeten blijven. Artikel 27 van wet 3185/2003 bepaalt echter dat, binnen het kader van de privatiseringsprocedure, alle aandelen die voortkomen uit de afsplitsing van de verschillende afdelingen van OA, aan de Griekse staat worden overgedragen. Bovendien wordt geld uit de daaropvolgende verkoop van deze afdelingen gebruikt om de schulden en verplichtingen van OA af te lossen. Griekenland lichtte toe dat de financiële activa door deze procedure aan de staat worden overgedragen en hun waarde niet in twijfel kan worden getrokken omdat deze is vastgesteld op grond van een evaluatie door accountants. Bovendien is Griekenland van mening dat deze activa, wanneer zij door de staat worden verkocht, een hogere prijs zullen opleveren dan indien het aandelenbezit niet naar hem was overgedragen. |
| --- | --- |

(44)

Volgens de toepasselijke bepalingen van de Griekse faillissementswet (wet 2190/1920) blijven de aandelen van een bedrijf waarvan een afdeling, sector of dienst wordt afgesplitst en ondergebracht bij een operationeel bedrijf, bij de oorspronkelijke onderneming. Dit betekent in dit geval dat de aandelen in NOA eigendom van OA moeten blijven. Artikel 27 van wet 3185/2003 bepaalt echter dat, binnen het kader van de privatiseringsprocedure, alle aandelen die voortkomen uit de afsplitsing van de verschillende afdelingen van OA, aan de Griekse staat worden overgedragen. Bovendien wordt geld uit de daaropvolgende verkoop van deze afdelingen gebruikt om de schulden en verplichtingen van OA af te lossen. Griekenland lichtte toe dat de financiële activa door deze procedure aan de staat worden overgedragen en hun waarde niet in twijfel kan worden getrokken omdat deze is vastgesteld op grond van een evaluatie door accountants. Bovendien is Griekenland van mening dat deze activa, wanneer zij door de staat worden verkocht, een hogere prijs zullen opleveren dan indien het aandelenbezit niet naar hem was overgedragen.

3.3.   HET VOORSCHOT VAN 130 312 450 EUR AAN OA

| (45) | Bij ministerieel besluit 2/71992/A0024 van 22 december 2003 en overeenkomstig artikel 27 van wet 3185/2003 opende de Griekse staat een speciale rekening bij de Bank van Griekenland onder de naam „Griekse staat — rekening voor de denationalisering van de groep Olympic Airways”. Op de rekening worden alle inkomsten gestort uit de verkoop, in het kader van de privatiseringsprocedure, van ondernemingen die deel uimaken van OAG (NOA als eerste) en waarvan de aandelen naar de Griekse staat zijn overgedragen. Toch stortte de staat op deze rekening een bedrag omschreven als „voorschot” of „vooruitbetaling” om de nodige uitgaven te kunnen dekken totdat de privatisering van de ondernemingen binnen de groep plaatsvond. Dit „voorschot” is gelijk aan de nominale waarde van het aandelenkapitaal van NOA (130 312 450 EUR). |
| --- | --- |

(45)

Bij ministerieel besluit 2/71992/A0024 van 22 december 2003 en overeenkomstig artikel 27 van wet 3185/2003 opende de Griekse staat een speciale rekening bij de Bank van Griekenland onder de naam „Griekse staat — rekening voor de denationalisering van de groep Olympic Airways”. Op de rekening worden alle inkomsten gestort uit de verkoop, in het kader van de privatiseringsprocedure, van ondernemingen die deel uimaken van OAG (NOA als eerste) en waarvan de aandelen naar de Griekse staat zijn overgedragen. Toch stortte de staat op deze rekening een bedrag omschreven als „voorschot” of „vooruitbetaling” om de nodige uitgaven te kunnen dekken totdat de privatisering van de ondernemingen binnen de groep plaatsvond. Dit „voorschot” is gelijk aan de nominale waarde van het aandelenkapitaal van NOA (130 312 450 EUR).

| (46) | De verplichtingen van OA die niet naar de nieuwe entiteit NOA konden worden overgedragen, en met name de uitgaven in verband met de vervroegde pensionering van een deel van het personeel, zouden door de speciale rekening worden gefinancierd alsmede uit de inkomsten uit de dienstverlening aan NOA en aan andere derden. |
| --- | --- |

(46)

De verplichtingen van OA die niet naar de nieuwe entiteit NOA konden worden overgedragen, en met name de uitgaven in verband met de vervroegde pensionering van een deel van het personeel, zouden door de speciale rekening worden gefinancierd alsmede uit de inkomsten uit de dienstverlening aan NOA en aan andere derden.

3.4.   SPATOSIMO EN BETALINGEN AAN AIA

| (47) | Bij brief van 19 januari 2004 heeft een klager (Aegean Airlines) de Commissie een kopie verstrekt van een brief van de Griekse dienst voor de burgerluchtvaart (doc. DII/A/28751/11626/22-07-2003), bestemd voor de auditeur-generaal van de overheid en verzonden aan de „Athens International Airport Company”. Uit deze brief bleek dat OA inzake de „belasting voor de modernisering en ontwikkeling van luchthavens”, ook bekend als „spatosimo”, die luchtvaartmaatschappijen aan de passagiers opleggen en die vervolgens aan de staat wordt gestort, een bedrag van 26 001 473,33 EUR verschuldigd was. |
| --- | --- |

(47)

Bij brief van 19 januari 2004 heeft een klager (Aegean Airlines) de Commissie een kopie verstrekt van een brief van de Griekse dienst voor de burgerluchtvaart (doc. DII/A/28751/11626/22-07-2003), bestemd voor de auditeur-generaal van de overheid en verzonden aan de „Athens International Airport Company”. Uit deze brief bleek dat OA inzake de „belasting voor de modernisering en ontwikkeling van luchthavens”, ook bekend als „spatosimo”, die luchtvaartmaatschappijen aan de passagiers opleggen en die vervolgens aan de staat wordt gestort, een bedrag van 26 001 473,33 EUR verschuldigd was.

| (48) | Uit deze brief bleek eveneens dat de Griekse dienst voor de burgerluchtvaart de terugbetaling vroeg van de verschuldigde 26 miljoen EUR. Daaruit bleek dus dat OA, de belangrijkste gebruiker van de Griekse luchthavens, de „spatosimo” niet betaalde en de staat dus verplichtte middelen te vinden om de pas opgerichte en van de spatosimo afhankelijke AIA te steunen. Hoewel OA wel degelijk verplicht was de verschuldigde bedragen in de toekomst terug te betalen, vermoedde de Commissie dat zij intussen profiteerde van de coulante houding van de staat die haar niet alleen niet strafte voor de late betaling maar ook mechanismen in het leven riep op grond waarvan de andere Griekse luchthavens moesten bijdragen ter compensatie van de verliezen die werden veroorzaakt door de te late of niet-betaling door OA van de voor de „spatosimo” verschuldigde bedragen. |
| --- | --- |

(48)

Uit deze brief bleek eveneens dat de Griekse dienst voor de burgerluchtvaart de terugbetaling vroeg van de verschuldigde 26 miljoen EUR. Daaruit bleek dus dat OA, de belangrijkste gebruiker van de Griekse luchthavens, de „spatosimo” niet betaalde en de staat dus verplichtte middelen te vinden om de pas opgerichte en van de spatosimo afhankelijke AIA te steunen. Hoewel OA wel degelijk verplicht was de verschuldigde bedragen in de toekomst terug te betalen, vermoedde de Commissie dat zij intussen profiteerde van de coulante houding van de staat die haar niet alleen niet strafte voor de late betaling maar ook mechanismen in het leven riep op grond waarvan de andere Griekse luchthavens moesten bijdragen ter compensatie van de verliezen die werden veroorzaakt door de te late of niet-betaling door OA van de voor de „spatosimo” verschuldigde bedragen.

4.   OPMERKINGEN DIE IN DE LOOP VAN DE PROCEDURE ZIJN ONTVANGEN

4.1.   OORSPRONKELIJKE OPMERKINGEN VAN DE GRIEKSE AUTORITEITEN

| (49) | Op 11 juni 2004 maakte Griekenland zijn opmerkingen kenbaar over de inleiding van de procedure. Het begon met uit te leggen dat de meest geschikte oplossing voor OA naar zijn mening de privatisering was van de verschillende onderdelen en activiteiten van de groep. De privatisering zou zo spoedig mogelijk en volledig in overeenstemming met alle toepasselijke regels en vereisten van de Griekse en EG-wetgeving plaatsvinden; de Commissie zou volledig van de ontwikkelingen op de hoogte worden gehouden. Griekenland verklaarde dat privatisering economisch de meest voordelige oplossing was aangezien deze meer geld zou opleveren dan in geval van liquidatie kon worden verwacht. Hoewel de Griekse autoriteiten erkenden dat de keuze voor privatisering ook sociale en andere niet-economische voordelen zou hebben, legden de Griekse autoriteiten de nadruk op het feit dat de economische analyse het enige criterium was om de meest geschikte strategie te kiezen. |
| --- | --- |

(49)

Op 11 juni 2004 maakte Griekenland zijn opmerkingen kenbaar over de inleiding van de procedure. Het begon met uit te leggen dat de meest geschikte oplossing voor OA naar zijn mening de privatisering was van de verschillende onderdelen en activiteiten van de groep. De privatisering zou zo spoedig mogelijk en volledig in overeenstemming met alle toepasselijke regels en vereisten van de Griekse en EG-wetgeving plaatsvinden; de Commissie zou volledig van de ontwikkelingen op de hoogte worden gehouden. Griekenland verklaarde dat privatisering economisch de meest voordelige oplossing was aangezien deze meer geld zou opleveren dan in geval van liquidatie kon worden verwacht. Hoewel de Griekse autoriteiten erkenden dat de keuze voor privatisering ook sociale en andere niet-economische voordelen zou hebben, legden de Griekse autoriteiten de nadruk op het feit dat de economische analyse het enige criterium was om de meest geschikte strategie te kiezen.

| (50) | Griekenland verwees naar de vooruitgang die reeds was geboekt met het privatiseringsproces dat vooraf aan de Commissie werd meegedeeld. Griekenland bevestigde dat de vluchtactiviteiten van OA en OAv samen met een aantal immateriële activa zoals „slots”, rechten uit hoofde van bilaterale overeenkomsten, de merknaam en het merklogo en de goodwill van OA bij een bestaande firma, MA, waren ondergebracht. MA wijzigde zijn naam in NOA. NOA werd afgescheiden van OAG en de aandelen van de maatschappij werden (na de kapitaalsverhoging om de bijdrage in natura van de vluchtactiviteiten te kunnen betalen) rechtstreeks aan de Griekse staat overgedragen. De nieuwe maatschappij startte haar werkzaamheden op 12 december 2003 nadat haar alle nodige vergunningen waren verleend. |
| --- | --- |

(50)

Griekenland verwees naar de vooruitgang die reeds was geboekt met het privatiseringsproces dat vooraf aan de Commissie werd meegedeeld. Griekenland bevestigde dat de vluchtactiviteiten van OA en OAv samen met een aantal immateriële activa zoals „slots”, rechten uit hoofde van bilaterale overeenkomsten, de merknaam en het merklogo en de goodwill van OA bij een bestaande firma, MA, waren ondergebracht. MA wijzigde zijn naam in NOA. NOA werd afgescheiden van OAG en de aandelen van de maatschappij werden (na de kapitaalsverhoging om de bijdrage in natura van de vluchtactiviteiten te kunnen betalen) rechtstreeks aan de Griekse staat overgedragen. De nieuwe maatschappij startte haar werkzaamheden op 12 december 2003 nadat haar alle nodige vergunningen waren verleend.

| (51) | Griekenland legde voorts uit dat het strategische model voor NOA bestond in de oprichting van een levensvatbare luchtvaartmaatschappij voor lijnvluchten die met gemiddelde loonkosten voor de sector werkte en gebruik kon maken van een aantal factoren waaronder het sterke merkimago van OA, de positie van Griekenland als een van de 15 favoriete vakantiebestemmingen ter wereld en de Olympische Spelen in Athene in 2004. Een nieuw management werd bij NOA aangesteld en het businessplan werd grondig herzien. |
| --- | --- |

(51)

Griekenland legde voorts uit dat het strategische model voor NOA bestond in de oprichting van een levensvatbare luchtvaartmaatschappij voor lijnvluchten die met gemiddelde loonkosten voor de sector werkte en gebruik kon maken van een aantal factoren waaronder het sterke merkimago van OA, de positie van Griekenland als een van de 15 favoriete vakantiebestemmingen ter wereld en de Olympische Spelen in Athene in 2004. Een nieuw management werd bij NOA aangesteld en het businessplan werd grondig herzien.

| (52) | Na de start van de werkzaamheden van NOA hield OA op een luchtvaartmaatschappij met EU-licentie te zijn en kreeg ze de nieuwe naam OAS. Ook OAv beëindigde de vluchtactiviteiten met uitzondering van beperkte algemene luchtvaart- en helikopterdiensten die naar de nieuwe maatschappij zouden worden overgedragen. |
| --- | --- |

(52)

Na de start van de werkzaamheden van NOA hield OA op een luchtvaartmaatschappij met EU-licentie te zijn en kreeg ze de nieuwe naam OAS. Ook OAv beëindigde de vluchtactiviteiten met uitzondering van beperkte algemene luchtvaart- en helikopterdiensten die naar de nieuwe maatschappij zouden worden overgedragen.

| (53) | Wat de niet-vluchtactiviteiten (grondafhandeling, onderhoud en engineering, en luchtvaartopleiding) betreft die nu in OAS waren geïncorporeerd, gaf Griekenland aan dat het voornemens was deze activiteiten eveneens te privatiseren. Dit werd ook voorzien door wet 3185/2003. Verder bestond het voornemen om alle aandelen in andere maatschappijen, zoals Olympic Catering en Galileo Hellas, te verkopen. OA was ook aandeelhouder van drie op de internationale luchthaven van Athene werkzame brandstofbedrijven, namelijk Athens Airport Pipeline Co, Olympic Fuel Co en Olympic IntoPlane Co, en verwacht werd dat deze aandelen tijdig en volgens de normale procedure zouden worden verkocht. De verkoop van laatstgenoemde bedrijven zou vrij gemakkelijk zijn aangezien zij „zuivere balansen” hadden en hun particuliere aandeelhouders voorkeursrecht hadden bij aankoop. |
| --- | --- |

(53)

Wat de niet-vluchtactiviteiten (grondafhandeling, onderhoud en engineering, en luchtvaartopleiding) betreft die nu in OAS waren geïncorporeerd, gaf Griekenland aan dat het voornemens was deze activiteiten eveneens te privatiseren. Dit werd ook voorzien door wet 3185/2003. Verder bestond het voornemen om alle aandelen in andere maatschappijen, zoals Olympic Catering en Galileo Hellas, te verkopen. OA was ook aandeelhouder van drie op de internationale luchthaven van Athene werkzame brandstofbedrijven, namelijk Athens Airport Pipeline Co, Olympic Fuel Co en Olympic IntoPlane Co, en verwacht werd dat deze aandelen tijdig en volgens de normale procedure zouden worden verkocht. De verkoop van laatstgenoemde bedrijven zou vrij gemakkelijk zijn aangezien zij „zuivere balansen” hadden en hun particuliere aandeelhouders voorkeursrecht hadden bij aankoop.

| (54) | De Griekse autoriteiten wilden een aantal vragen betreffende de herstructurering die bij het inleiden van de procedure werden gesteld, ophelderen. |
| --- | --- |

(54)

De Griekse autoriteiten wilden een aantal vragen betreffende de herstructurering die bij het inleiden van de procedure werden gesteld, ophelderen.

| (55) | Wat de overeenkomsten tussen OA en NOA betreft, bevestigde Griekenland dat alle diensten tegen marktprijzen worden verricht en in overeenstemming zijn met het algemeen toepasselijke commerciële beleid van OA. De autoriteiten hebben verder beloofd de Commissie deze overeenkomsten te bezorgen. |
| --- | --- |

(55)

Wat de overeenkomsten tussen OA en NOA betreft, bevestigde Griekenland dat alle diensten tegen marktprijzen worden verricht en in overeenstemming zijn met het algemeen toepasselijke commerciële beleid van OA. De autoriteiten hebben verder beloofd de Commissie deze overeenkomsten te bezorgen.

| (56) | Aangaande de lease van vliegtuigen, benadrukte Griekenland dat alleen de vliegtuigen die OA volledig in haar bezit had, naar Olympic Airlines zijn overgedragen. Door OA geleasede vliegtuigen werden tegen marktprijzen gesubleased aan NOA omdat de beëindiging van de leaseovereenkomsten vóór de vervaldatum ertoe zou hebben geleid dat OA de door de verhuurders geleden schade moest vergoeden. De leasingactiviteiten zouden rechtstreeks aan NOA worden toegekend, waardoor OA zich niet meer met leasing zou bezighouden. |
| --- | --- |

(56)

Aangaande de lease van vliegtuigen, benadrukte Griekenland dat alleen de vliegtuigen die OA volledig in haar bezit had, naar Olympic Airlines zijn overgedragen. Door OA geleasede vliegtuigen werden tegen marktprijzen gesubleased aan NOA omdat de beëindiging van de leaseovereenkomsten vóór de vervaldatum ertoe zou hebben geleid dat OA de door de verhuurders geleden schade moest vergoeden. De leasingactiviteiten zouden rechtstreeks aan NOA worden toegekend, waardoor OA zich niet meer met leasing zou bezighouden.

| (57) | De leaseovereenkomsten voor vier Airbus A340/300-vliegtuigen die gedeeltelijk door staatsgaranties zijn gedekt (tot 45 % van de financieringswaarde) zouden niet aan de nieuwe maatschappij worden toegewezen. NOA zou deze vliegtuigen exploiteren op basis van sublease tegen betaling van marktprijzen aan OA. Aldus betoogden de Griekse autoriteiten dat NOA niet met staatsmiddelen werd begunstigd. |
| --- | --- |

(57)

De leaseovereenkomsten voor vier Airbus A340/300-vliegtuigen die gedeeltelijk door staatsgaranties zijn gedekt (tot 45 % van de financieringswaarde) zouden niet aan de nieuwe maatschappij worden toegewezen. NOA zou deze vliegtuigen exploiteren op basis van sublease tegen betaling van marktprijzen aan OA. Aldus betoogden de Griekse autoriteiten dat NOA niet met staatsmiddelen werd begunstigd.

| (58) | Met betrekking tot de staatsgaranties voor deze vliegtuigen beweerde Griekenland dat, hoewel de aan OA in verscheidene vormen verleende herstructureringssteun (met inbegrip van de staatsgarantie) volgens de beschikking van 2002 niet verenigbaar was, de Commissie enkel de terugvordering had gelast van de laatste tranche (41 miljoen EUR) van de aan OA verleende herstructureringssteun (alsmede de terugvordering van niet-toegelaten nieuwe steun) om redenen van gewettigd vertrouwen. Griekenland verklaart dat het, aangezien de beschikking van 2002 niet specifiek bepaalt dat de staatsgaranties moeten worden teruggevorderd (of afgeschaft), de toekenning van deze garanties heeft voortgezet. |
| --- | --- |

(58)

Met betrekking tot de staatsgaranties voor deze vliegtuigen beweerde Griekenland dat, hoewel de aan OA in verscheidene vormen verleende herstructureringssteun (met inbegrip van de staatsgarantie) volgens de beschikking van 2002 niet verenigbaar was, de Commissie enkel de terugvordering had gelast van de laatste tranche (41 miljoen EUR) van de aan OA verleende herstructureringssteun (alsmede de terugvordering van niet-toegelaten nieuwe steun) om redenen van gewettigd vertrouwen. Griekenland verklaart dat het, aangezien de beschikking van 2002 niet specifiek bepaalt dat de staatsgaranties moeten worden teruggevorderd (of afgeschaft), de toekenning van deze garanties heeft voortgezet.

| (59) | Wat de overdracht van ODV's betreft voerde Griekenland aan dat deze conform de wet plaatsvond omdat de exploitatie van deze routes integraal deel uitmaakte van de vluchtactiviteiten van OAv en de routes nog steeds met dezelfde vliegtuigen en hetzelfde personeel als de rest van het netwerk werden bediend. |
| --- | --- |

(59)

Wat de overdracht van ODV's betreft voerde Griekenland aan dat deze conform de wet plaatsvond omdat de exploitatie van deze routes integraal deel uitmaakte van de vluchtactiviteiten van OAv en de routes nog steeds met dezelfde vliegtuigen en hetzelfde personeel als de rest van het netwerk werden bediend.

| (60) | Ten aanzien van de vermeende nieuwe steun aan OA lieten de Griekse autoriteiten weten enigszins onzeker te zijn over de precieze betekenis van de term „fiscale verplichtingen”. Volgens de Griekse autoriteiten was de Commissie er niet in geslaagd te bewijzen dat de Griekse autoriteiten OA hadden „bijgestaan” door de niet-betaling van sommige (niet alleen fiscale) verplichtingen te accepteren. Verder betoogden zij dat de Commissie dergelijke aantijgingen diende te bewijzen, wat niet gebeurd was. Griekenland herhaalde dat OA onderworpen is aan de algemeen vigerende Griekse wetten en procedures die ter zake op alle Griekse bedrijven van toepassing zijn. |
| --- | --- |

(60)

Ten aanzien van de vermeende nieuwe steun aan OA lieten de Griekse autoriteiten weten enigszins onzeker te zijn over de precieze betekenis van de term „fiscale verplichtingen”. Volgens de Griekse autoriteiten was de Commissie er niet in geslaagd te bewijzen dat de Griekse autoriteiten OA hadden „bijgestaan” door de niet-betaling van sommige (niet alleen fiscale) verplichtingen te accepteren. Verder betoogden zij dat de Commissie dergelijke aantijgingen diende te bewijzen, wat niet gebeurd was. Griekenland herhaalde dat OA onderworpen is aan de algemeen vigerende Griekse wetten en procedures die ter zake op alle Griekse bedrijven van toepassing zijn.

| (61) | Wat de vermeende niet-betaling van de „spatosimo” betreft diende volgens de Griekse regering een onderscheid te worden gemaakt tussen de betrekkingen tussen de luchtvaartmaatschappijen die de spatosimo innen en afdragen aan de Griekse dienst voor de burgerluchtvaart enerzijds, en anderzijds de betrekkingen tussen die dienst en de luchthavens in Griekenland (met inbegrip van AIA) die bedragen van de spatosimo ontvangen op basis van het aantal vervoerde passagiers. Via het inningsmechanisme heffen de luchtvaartmaatschappijen belasting op hun passagiers, welke vervolgens aan de staat wordt afgedragen. Spatosimo die aldus geheven werd en niet aan de staat werd afgedragen, is een schuld aan de staat en is onderworpen aan de algemene bepaling van de „Wet op de inning van schulden aan de staat” (KEDE). Dit gold voor het bedrag van 26 001 473,33 EUR dat door OA niet tijdig was afgedragen maar dat vervolgens in termijnen werd betaald met alle toepasselijke achterstandsrenten en boetes. |
| --- | --- |

(61)

Wat de vermeende niet-betaling van de „spatosimo” betreft diende volgens de Griekse regering een onderscheid te worden gemaakt tussen de betrekkingen tussen de luchtvaartmaatschappijen die de spatosimo innen en afdragen aan de Griekse dienst voor de burgerluchtvaart enerzijds, en anderzijds de betrekkingen tussen die dienst en de luchthavens in Griekenland (met inbegrip van AIA) die bedragen van de spatosimo ontvangen op basis van het aantal vervoerde passagiers. Via het inningsmechanisme heffen de luchtvaartmaatschappijen belasting op hun passagiers, welke vervolgens aan de staat wordt afgedragen. Spatosimo die aldus geheven werd en niet aan de staat werd afgedragen, is een schuld aan de staat en is onderworpen aan de algemene bepaling van de „Wet op de inning van schulden aan de staat” (KEDE). Dit gold voor het bedrag van 26 001 473,33 EUR dat door OA niet tijdig was afgedragen maar dat vervolgens in termijnen werd betaald met alle toepasselijke achterstandsrenten en boetes.

| (62) | Het inningsmechanisme staat los van het uitbetalingsmechanisme waarmee de Griekse staat (via de Griekse dienst voor de burgerluchtvaart) bedragen aan de luchthavens uitkeert. Hoewel de twee mechanismen bedoeld zijn om elkaar te financieren (back-to-back), verklaarden de Griekse autoriteiten dat de verplichting van de Griekse staat om de luchthavens te betalen niet afhankelijk is van zijn vermogen om de verschuldigde bedragen van de luchtvaartmaatschappijen te innen. Hierdoor werd de staat in sommige situaties verplicht bedragen uit te betalen die nog niet waren geïnd. Zij gaven verder aan dat, hoewel deze situatie voor de staat onbevredigend was, zij niet neerkwam op staatssteun omdat de luchtvaartmaatschappijen niet werden vrijgesteld van hun verplichting om te betalen (met inbegrip van achterstandsrente en boetes). In het specifieke geval waarnaar in het inleidingsbesluit wordt verwezen was de staat, als gevolg van cashflowproblemen, gedwongen de toewijzingspercentages van de „spatosimo” tussen de luchthavens te wijzigen en meer aan de AIA toe te kennen (wat leidde tot een vermindering op korte termijn van de verschuldigde betalingen aan andere luchthavens). Zij legden uit dat dit noodzakelijk was omdat de financiële situatie van de AIA door de Europese Investeringsbank en commerciële kredietverleners wordt gevolgd en niet relevant was voor de vraag of OA al dan niet haar schulden afloste. |
| --- | --- |

(62)

Het inningsmechanisme staat los van het uitbetalingsmechanisme waarmee de Griekse staat (via de Griekse dienst voor de burgerluchtvaart) bedragen aan de luchthavens uitkeert. Hoewel de twee mechanismen bedoeld zijn om elkaar te financieren (back-to-back), verklaarden de Griekse autoriteiten dat de verplichting van de Griekse staat om de luchthavens te betalen niet afhankelijk is van zijn vermogen om de verschuldigde bedragen van de luchtvaartmaatschappijen te innen. Hierdoor werd de staat in sommige situaties verplicht bedragen uit te betalen die nog niet waren geïnd. Zij gaven verder aan dat, hoewel deze situatie voor de staat onbevredigend was, zij niet neerkwam op staatssteun omdat de luchtvaartmaatschappijen niet werden vrijgesteld van hun verplichting om te betalen (met inbegrip van achterstandsrente en boetes). In het specifieke geval waarnaar in het inleidingsbesluit wordt verwezen was de staat, als gevolg van cashflowproblemen, gedwongen de toewijzingspercentages van de „spatosimo” tussen de luchthavens te wijzigen en meer aan de AIA toe te kennen (wat leidde tot een vermindering op korte termijn van de verschuldigde betalingen aan andere luchthavens). Zij legden uit dat dit noodzakelijk was omdat de financiële situatie van de AIA door de Europese Investeringsbank en commerciële kredietverleners wordt gevolgd en niet relevant was voor de vraag of OA al dan niet haar schulden afloste.

| (63) | De Griekse staat betoogde dat de niet-betaling van de „spatosimo” het enige door de Commissie aangevoerde bewijs van niet-nakoming van de verplichtingen van OA aan de staat was. |
| --- | --- |

(63)

De Griekse staat betoogde dat de niet-betaling van de „spatosimo” het enige door de Commissie aangevoerde bewijs van niet-nakoming van de verplichtingen van OA aan de staat was.

| (64) | Wat de speciale rekening betreft overeenkomstig wet 3185/2003 maakten de Griekse autoriteiten bekend dat het voorschot aan OA van een bedrag van 130 312 450 EUR een tijdelijke maatregel was, en dat elke verstandige marktinvesteerder hetzelfde zou doen. Zodra NOA wordt verkocht worden alle vooruitbetaalde bedragen op de speciale rekening teruggestort. Griekenland deelde verder mee dat de aandelen in NOA niet langer eigendom zijn van OAG maar van de staat. Het voegde hier echter aan toe dat, aangezien de waarde van de vluchtdivisie in mindering was gebracht op de waarde van de activa van OA, het verstrekken van een bepaald vooruitbetaald bedrag aan OA dat de waarde van haar „verloren” eigendom niet overschreed, een evenredige en geschikte maatregel was met het oog op de herstructurering en privatisering. |
| --- | --- |

(64)

Wat de speciale rekening betreft overeenkomstig wet 3185/2003 maakten de Griekse autoriteiten bekend dat het voorschot aan OA van een bedrag van 130 312 450 EUR een tijdelijke maatregel was, en dat elke verstandige marktinvesteerder hetzelfde zou doen. Zodra NOA wordt verkocht worden alle vooruitbetaalde bedragen op de speciale rekening teruggestort. Griekenland deelde verder mee dat de aandelen in NOA niet langer eigendom zijn van OAG maar van de staat. Het voegde hier echter aan toe dat, aangezien de waarde van de vluchtdivisie in mindering was gebracht op de waarde van de activa van OA, het verstrekken van een bepaald vooruitbetaald bedrag aan OA dat de waarde van haar „verloren” eigendom niet overschreed, een evenredige en geschikte maatregel was met het oog op de herstructurering en privatisering.

| (65) | De Griekse regering verklaarde dat, indien de verkoop van NOA onvoldoende oplevert om het vooruitbetaalde bedrag van 130 312 450 EUR terug te betalen, het tekort moet worden aangevuld uit de verkoop van niet-vluchtactiviteiten. Wet 3185/2003 bepaalt dat de opbrengst van de verkoop van deze afdelingen op de speciale rekening wordt gestort. Indien de financiële verplichtingen van OA de nominale waarde van het aandelenkapitaal van de te verkopen bedrijven overschrijden, is de insolventiewet van toepassing en kunnen schuldeisers op grond daarvan hun respectievelijke claims indienen. |
| --- | --- |

(65)

De Griekse regering verklaarde dat, indien de verkoop van NOA onvoldoende oplevert om het vooruitbetaalde bedrag van 130 312 450 EUR terug te betalen, het tekort moet worden aangevuld uit de verkoop van niet-vluchtactiviteiten. Wet 3185/2003 bepaalt dat de opbrengst van de verkoop van deze afdelingen op de speciale rekening wordt gestort. Indien de financiële verplichtingen van OA de nominale waarde van het aandelenkapitaal van de te verkopen bedrijven overschrijden, is de insolventiewet van toepassing en kunnen schuldeisers op grond daarvan hun respectievelijke claims indienen.

| (66) | Eventuele bedragen uit de opbrengst van de verkoop die de nominale waarde van het aandelenkapitaal van de verkochte bedrijven overschrijden, blijven staatseigendom en kunnen niet door OA worden gebruikt. OA krijgt uitsluitend toegang tot de rekening om haar ontslag- en pensioenverplichtingen na te komen en om de financiële verplichtingen van OA en OAv na te komen tijdens het transformatie- en liquidatieproces. |
| --- | --- |

(66)

Eventuele bedragen uit de opbrengst van de verkoop die de nominale waarde van het aandelenkapitaal van de verkochte bedrijven overschrijden, blijven staatseigendom en kunnen niet door OA worden gebruikt. OA krijgt uitsluitend toegang tot de rekening om haar ontslag- en pensioenverplichtingen na te komen en om de financiële verplichtingen van OA en OAv na te komen tijdens het transformatie- en liquidatieproces.

| (67) | De Griekse staat betoogde dat wet 3185/2003 bedoeld was om de waarde voor de aandeelhouders te maximaliseren ten einde zoveel mogelijk staatssteun terug te krijgen en met het oog op een optimaal investeringsrendement. De bescherming van schuldeisers zou niet beter zijn bij een faillissement. |
| --- | --- |

(67)

De Griekse staat betoogde dat wet 3185/2003 bedoeld was om de waarde voor de aandeelhouders te maximaliseren ten einde zoveel mogelijk staatssteun terug te krijgen en met het oog op een optimaal investeringsrendement. De bescherming van schuldeisers zou niet beter zijn bij een faillissement.

| (68) | Indien de Commissie daarentegen van mening is dat het voorschot niet strookt met wat een particuliere investeerder in een markteconomie zou doen om zoveel mogelijk geld terug te krijgen en het rendement op zijn investering te maximaliseren, zouden de Griekse autoriteiten de Commissie verzoeken te overwegen om het voorschot op basis van de „richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun” te onderzoeken als reddingssteun die verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 87, lid 3, onder c). De Griekse autoriteiten zouden in dat geval betogen dat vanaf 3 december 2003 was voldaan aan de voorwaarden voor de toekenning van reddingssteun, en zouden dit staven met businessplannen enz. |
| --- | --- |

(68)

Indien de Commissie daarentegen van mening is dat het voorschot niet strookt met wat een particuliere investeerder in een markteconomie zou doen om zoveel mogelijk geld terug te krijgen en het rendement op zijn investering te maximaliseren, zouden de Griekse autoriteiten de Commissie verzoeken te overwegen om het voorschot op basis van de „richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun” te onderzoeken als reddingssteun die verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 87, lid 3, onder c). De Griekse autoriteiten zouden in dat geval betogen dat vanaf 3 december 2003 was voldaan aan de voorwaarden voor de toekenning van reddingssteun, en zouden dit staven met businessplannen enz.

| (69) | Wat de vermoedelijke steun aan de toekomstige kopers van ondernemingen van OAG betreft wilden de Griekse autoriteiten de Commissie verzekeren van hun voornemen om NOA en andere activiteiten/ondernemingen tegen marktprijs te verkopen, en wel overeenkomstig het toepasselijke nationale recht en het Gemeenschapsrecht. |
| --- | --- |

(69)

Wat de vermoedelijke steun aan de toekomstige kopers van ondernemingen van OAG betreft wilden de Griekse autoriteiten de Commissie verzekeren van hun voornemen om NOA en andere activiteiten/ondernemingen tegen marktprijs te verkopen, en wel overeenkomstig het toepasselijke nationale recht en het Gemeenschapsrecht.

| (70) | De Griekse autoriteiten waren het niet eens met de conclusie dat de Griekse staat NOA wilde beschermen tegen de uitvoering van de beschikking van december 2002 door eventuele schuldeisers van OA te verbieden vorderingen tegen NOA in te stellen. Ze beweren dat dit niet de bedoeling was, maar dat zij daarentegen het rendement op de investering wilden maximaliseren. Zij lichtten toe dat de speciale rekening moet waarborgen dat bedragen tot de nominale waarde van het aandelenbezit van NOA ter beschikking staan van OA en haar schuldeisers om een voldoende hoog niveau van bescherming van de schuldeisers te garanderen. Griekenland benadrukte dat het gerechtigd is te beslissen over de meest geschikte manieren om te herstructureren en te privatiseren, en dat het treffen van voorzorgsmaatregelen om te garanderen dat de schuldeisers van OA ten minste hetzelfde niveau van bescherming genieten als in alle andere gevallen, een rechtmatige maatregel van Griekenland was. Deze bescherming van schuldeisers mag niet worden verward met de verplichting tot terugvordering in het kader van de beschikking van december 2002. |
| --- | --- |

(70)

De Griekse autoriteiten waren het niet eens met de conclusie dat de Griekse staat NOA wilde beschermen tegen de uitvoering van de beschikking van december 2002 door eventuele schuldeisers van OA te verbieden vorderingen tegen NOA in te stellen. Ze beweren dat dit niet de bedoeling was, maar dat zij daarentegen het rendement op de investering wilden maximaliseren. Zij lichtten toe dat de speciale rekening moet waarborgen dat bedragen tot de nominale waarde van het aandelenbezit van NOA ter beschikking staan van OA en haar schuldeisers om een voldoende hoog niveau van bescherming van de schuldeisers te garanderen. Griekenland benadrukte dat het gerechtigd is te beslissen over de meest geschikte manieren om te herstructureren en te privatiseren, en dat het treffen van voorzorgsmaatregelen om te garanderen dat de schuldeisers van OA ten minste hetzelfde niveau van bescherming genieten als in alle andere gevallen, een rechtmatige maatregel van Griekenland was. Deze bescherming van schuldeisers mag niet worden verward met de verplichting tot terugvordering in het kader van de beschikking van december 2002.

| (71) | Griekenland was het ook oneens met de conclusie van de Commissie dat de oprichting van NOA geen oplossing is omdat de levensvatbaarheid van de onderneming niet gewaarborgd is; Griekenland beweerde dat het overtuigd was dat NOA een succesverhaal zou worden. |
| --- | --- |

(71)

Griekenland was het ook oneens met de conclusie van de Commissie dat de oprichting van NOA geen oplossing is omdat de levensvatbaarheid van de onderneming niet gewaarborgd is; Griekenland beweerde dat het overtuigd was dat NOA een succesverhaal zou worden.

| (72) | Met betrekking tot de voorgestelde lange uitvoeringsperiode voor de globale herstructurering en privatisering, deelde Griekenland mee dat het kennis nam van de bezorgdheid van de Commissie en het proces waar mogelijk zou proberen te versnellen. Griekenland had het voornemen de Commissie een nieuw tijdschema te bezorgen voor de uitvoering van het herstructurerings- en privatiseringsplan en de daaropvolgende vereffening van OA. |
| --- | --- |

(72)

Met betrekking tot de voorgestelde lange uitvoeringsperiode voor de globale herstructurering en privatisering, deelde Griekenland mee dat het kennis nam van de bezorgdheid van de Commissie en het proces waar mogelijk zou proberen te versnellen. Griekenland had het voornemen de Commissie een nieuw tijdschema te bezorgen voor de uitvoering van het herstructurerings- en privatiseringsplan en de daaropvolgende vereffening van OA.

| (73) | Op de vraag of andere wetten OA speciale vrijstellingen of immuniteiten verlenen, herhaalde Griekenland dat de bepalingen van wet 96/1975 die OA speciale privileges verleenden (betreffende de betaling van belastingen op transacties, vrijstelling van betaling van zegel- en verkeerstaksen en op het gebied van de staatsgarantie) waren afgeschaft en dat OA is onderworpen aan alle algemeen van toepassing zijnde belastingen en in de context van een vrijemarkteconomie werkt. |
| --- | --- |

(73)

Op de vraag of andere wetten OA speciale vrijstellingen of immuniteiten verlenen, herhaalde Griekenland dat de bepalingen van wet 96/1975 die OA speciale privileges verleenden (betreffende de betaling van belastingen op transacties, vrijstelling van betaling van zegel- en verkeerstaksen en op het gebied van de staatsgarantie) waren afgeschaft en dat OA is onderworpen aan alle algemeen van toepassing zijnde belastingen en in de context van een vrijemarkteconomie werkt.

4.2.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (74) | Na de bekendmaking van de brief aan de Griekse autoriteiten in het Publicatieblad van de Europese Unie werden binnen de vastgestelde termijn van twee belanghebbenden opmerkingen ontvangen. |
| --- | --- |

(74)

Na de bekendmaking van de brief aan de Griekse autoriteiten in het Publicatieblad van de Europese Unie werden binnen de vastgestelde termijn van twee belanghebbenden opmerkingen ontvangen.

4.2.1.   AEGEAN AIRLINES

| (75) | De eerste opmerkingen kwamen van een Griekse luchtvaartmaatschappij, Aegean Airlines genaamd (hierna „Aegean”). Deze luidden als volgt. |
| --- | --- |

(75)

De eerste opmerkingen kwamen van een Griekse luchtvaartmaatschappij, Aegean Airlines genaamd (hierna „Aegean”). Deze luidden als volgt.

| (76) | Aegean betoogt dat OA in het eerste jaar waarin het op AIA in bedrijf was minder dan 30 % van haar verplichtingen aan AIA betaalde, er vermoedelijk overeenkomsten waren afgesloten tussen AIA en OA (de grootste individuele klant van AIA — 35 %) en er twee hypotheken tegen preferentiële tarieven werden geregistreerd op drie vliegtuigen van OA ten gunste van AIA om de betaling van bedragen van meer dan 29 miljoen plus interest en uitgaven te waarborgen. De achterstallige schuld van OA aan AIA werd door Aegean geraamd op 70 à 80 miljoen EUR. Aegean beweerde dat AIA, welke onderneming voor 55 % in handen van de staat is, OA en NOA toestond aanzienlijke schulden aan te gaan en dat deze niet beschikbaar zijn voor andere luchtvaartmaatschappijen. Aegean schat dat, indien zij dezelfde voordelen had ontvangen, dit haar een werkkapitaal van 40 à 50 miljoen EUR zou hebben opgeleverd. |
| --- | --- |

(76)

Aegean betoogt dat OA in het eerste jaar waarin het op AIA in bedrijf was minder dan 30 % van haar verplichtingen aan AIA betaalde, er vermoedelijk overeenkomsten waren afgesloten tussen AIA en OA (de grootste individuele klant van AIA — 35 %) en er twee hypotheken tegen preferentiële tarieven werden geregistreerd op drie vliegtuigen van OA ten gunste van AIA om de betaling van bedragen van meer dan 29 miljoen plus interest en uitgaven te waarborgen. De achterstallige schuld van OA aan AIA werd door Aegean geraamd op 70 à 80 miljoen EUR. Aegean beweerde dat AIA, welke onderneming voor 55 % in handen van de staat is, OA en NOA toestond aanzienlijke schulden aan te gaan en dat deze niet beschikbaar zijn voor andere luchtvaartmaatschappijen. Aegean schat dat, indien zij dezelfde voordelen had ontvangen, dit haar een werkkapitaal van 40 à 50 miljoen EUR zou hebben opgeleverd.

| (77) | Ten aanzien van OAv stelt Aegean dat deze onderneming verliezen leed ten belope van 32,2 miljoen EUR (op inkomsten van 83 miljoen EUR, dat wil zeggen 39 %) ondanks het feit dat zij 8,2 miljoen EUR compensatie van de Griekse staat had ontvangen voor een „vroege verplaatsing” van haar activiteiten van Ellinikon Airport naar AIA. Bovendien wijst zij erop dat de schuld van OAv aan OA is toegenomen van 68 miljoen EUR in 2000 tot 127 miljoen EUR eind 2002. OA consolideerde de rekeningen van OAv in 2001 en 2002 niet, en Aegean is van mening dat zij hiermee een gunstiger beeld wilde geven van de boeken van het moederbedrijf. |
| --- | --- |

(77)

Ten aanzien van OAv stelt Aegean dat deze onderneming verliezen leed ten belope van 32,2 miljoen EUR (op inkomsten van 83 miljoen EUR, dat wil zeggen 39 %) ondanks het feit dat zij 8,2 miljoen EUR compensatie van de Griekse staat had ontvangen voor een „vroege verplaatsing” van haar activiteiten van Ellinikon Airport naar AIA. Bovendien wijst zij erop dat de schuld van OAv aan OA is toegenomen van 68 miljoen EUR in 2000 tot 127 miljoen EUR eind 2002. OA consolideerde de rekeningen van OAv in 2001 en 2002 niet, en Aegean is van mening dat zij hiermee een gunstiger beeld wilde geven van de boeken van het moederbedrijf.

| (78) | Aegean verschaft tevens gegevens inzake de rentabiliteit van OA in 2003. Volgens de openbare verkeersgegevens daalde het vervoer van OA in 2003 met 8 % terwijl de bezettingsgraad met 5 % afnam. De daling was het meest uitgesproken in haar Europese netwerk met een afname van 14,4 %, terwijl het aantal zakelijke passagiers met 26 % terugliep. Volgens Aegean betekent deze daling van de passagiersaantallen, samen met een steeds moeizamer functionerende markt (stijgende brandstofprijzen, toegenomen concurrentie van lagekostenmaatschappijen) dat de financiële positie van OAG in de loop van 2003 is verslechterd. |
| --- | --- |

(78)

Aegean verschaft tevens gegevens inzake de rentabiliteit van OA in 2003. Volgens de openbare verkeersgegevens daalde het vervoer van OA in 2003 met 8 % terwijl de bezettingsgraad met 5 % afnam. De daling was het meest uitgesproken in haar Europese netwerk met een afname van 14,4 %, terwijl het aantal zakelijke passagiers met 26 % terugliep. Volgens Aegean betekent deze daling van de passagiersaantallen, samen met een steeds moeizamer functionerende markt (stijgende brandstofprijzen, toegenomen concurrentie van lagekostenmaatschappijen) dat de financiële positie van OAG in de loop van 2003 is verslechterd.

| (79) | Aegean uit haar vermoeden dat de nieuwe maatschappij niet (of niet voldoende) betaalt voor de diensten die OAS haar verleent. |
| --- | --- |

(79)

Aegean uit haar vermoeden dat de nieuwe maatschappij niet (of niet voldoende) betaalt voor de diensten die OAS haar verleent.

| (80) | Volgens Aegean was het voorschot van 130 312 450 EUR dat op de speciale rekening werd gestort, na 8 maanden opgebruikt. |
| --- | --- |

(80)

Volgens Aegean was het voorschot van 130 312 450 EUR dat op de speciale rekening werd gestort, na 8 maanden opgebruikt.

| (81) | Een nieuwe wet werd goedgekeurd (wet 3259/2004) die OAS en OAv beschermde tegen beslagleggingsprocedures. Volgens de wet mag tot 28 februari 2005 binnen of buiten Griekenland geen beslagleggingsprocedure of kort geding worden ingeleid ten aanzien van de (roerende of onroerende) activa van OAS of OAv. Deze wet lijkt te zijn goedgekeurd omdat bepaalde schuldeisers een Airbus 300-600-toestel in beslag hadden genomen en dreigden het te verkopen om hun schuld te vereffenen. |
| --- | --- |

(81)

Een nieuwe wet werd goedgekeurd (wet 3259/2004) die OAS en OAv beschermde tegen beslagleggingsprocedures. Volgens de wet mag tot 28 februari 2005 binnen of buiten Griekenland geen beslagleggingsprocedure of kort geding worden ingeleid ten aanzien van de (roerende of onroerende) activa van OAS of OAv. Deze wet lijkt te zijn goedgekeurd omdat bepaalde schuldeisers een Airbus 300-600-toestel in beslag hadden genomen en dreigden het te verkopen om hun schuld te vereffenen.

| (82) | Aegean klaagt dat de Griekse staat de ODV-routes van OAv automatisch aan NOA heeft toegekend zonder openbare aanbesteding. Bovendien werden alle vervoersrechten van OA naar niet-EER-staten door de nieuwe maatschappij overgenomen zonder de criteria voor de toewijzing opnieuw te evalueren, hoewel andere luchtvaartmaatschappijen, waaronder Aegean, te kennen hadden gegeven hierin geïnteresseerd te zijn. |
| --- | --- |

(82)

Aegean klaagt dat de Griekse staat de ODV-routes van OAv automatisch aan NOA heeft toegekend zonder openbare aanbesteding. Bovendien werden alle vervoersrechten van OA naar niet-EER-staten door de nieuwe maatschappij overgenomen zonder de criteria voor de toewijzing opnieuw te evalueren, hoewel andere luchtvaartmaatschappijen, waaronder Aegean, te kennen hadden gegeven hierin geïnteresseerd te zijn.

| (83) | Aegean is van mening dat de overdracht van activa naar NOA zonder de dienovereenkomstige passiva mogelijk noch met het Verdrag, noch met de Griekse grondwet verenigbaar is. |
| --- | --- |

(83)

Aegean is van mening dat de overdracht van activa naar NOA zonder de dienovereenkomstige passiva mogelijk noch met het Verdrag, noch met de Griekse grondwet verenigbaar is.

| (84) | Volgens een persartikel had MA, voordat deze onderneming tot NOA werd getransformeerd, een belastingschuld opgelopen van 3,5 miljard GRD. Aegean beweert dat Griekenland met betrekking tot dit bedrag geen vordering tegen NOA heeft ingediend. |
| --- | --- |

(84)

Volgens een persartikel had MA, voordat deze onderneming tot NOA werd getransformeerd, een belastingschuld opgelopen van 3,5 miljard GRD. Aegean beweert dat Griekenland met betrekking tot dit bedrag geen vordering tegen NOA heeft ingediend.

4.2.2.   RYANAIR

| (85) | Er werden ook opmerkingen ontvangen van de Ierse lagekostenmaatschappij Ryanair. Ryanair maakte een aantal algemene opmerkingen over de toepassing van de EU-staatssteunregels in andere lidstaten dan Griekenland en over andere luchtvaartmaatschappijen dan Olympic. Over de onderhavige zaak merkte Ryanair aanvankelijk op dat zij geen commentaar kon leveren op de brief die naar de Griekse regering was gezonden aangezien er geen Engelse vertaling van beschikbaar was. |
| --- | --- |

(85)

Er werden ook opmerkingen ontvangen van de Ierse lagekostenmaatschappij Ryanair. Ryanair maakte een aantal algemene opmerkingen over de toepassing van de EU-staatssteunregels in andere lidstaten dan Griekenland en over andere luchtvaartmaatschappijen dan Olympic. Over de onderhavige zaak merkte Ryanair aanvankelijk op dat zij geen commentaar kon leveren op de brief die naar de Griekse regering was gezonden aangezien er geen Engelse vertaling van beschikbaar was.

| (86) | Verder merkte Ryanair op dat „in het oorspronkelijke onderzoek tegen OA het bedrag aan staatssteun dat OA bleek te hebben ontvangen meer dan 1 miljard EUR bedroeg en dat zij slechts 200 miljoen EUR aan de Griekse regering behoefde terug te betalen”. Ryanair bevestigde verder dat andere luchtvaartmaatschappijen verplicht werden de noodlijdende nationale luchtvaartmaatschappij te subsidiëren door middel van hogere luchthaventaksen omdat OA een „tijdelijke vrijstelling” van deze lasten had gekregen. Volgens haar ondermijnt de niet-aflatende onwettige steun aan deze failliete nationale luchtvaartmaatschappij de mogelijkheid voor nieuwe en meer efficiënte maatschappijen om op de markt te komen aanzienlijk. Zij noemde de oprichting van een nieuwe, schuldenvrije luchtvaartmaatschappij onaanvaardbaar en vroeg zich af of bij de aanvraag van een nieuwe vergunning tot vluchtuitvoering voor de nieuwe maatschappij de bestaande procedures van artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 2407/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de verlening van exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen (10) wel waren gevolgd. Ten slotte meende Ryanair dat het Griekenland niet mag worden toegestaan de regels opnieuw te omzeilen en haar failliete nationale luchtvaartmaatschappij te blijven opkrikken. |
| --- | --- |

(86)

Verder merkte Ryanair op dat „in het oorspronkelijke onderzoek tegen OA het bedrag aan staatssteun dat OA bleek te hebben ontvangen meer dan 1 miljard EUR bedroeg en dat zij slechts 200 miljoen EUR aan de Griekse regering behoefde terug te betalen”. Ryanair bevestigde verder dat andere luchtvaartmaatschappijen verplicht werden de noodlijdende nationale luchtvaartmaatschappij te subsidiëren door middel van hogere luchthaventaksen omdat OA een „tijdelijke vrijstelling” van deze lasten had gekregen. Volgens haar ondermijnt de niet-aflatende onwettige steun aan deze failliete nationale luchtvaartmaatschappij de mogelijkheid voor nieuwe en meer efficiënte maatschappijen om op de markt te komen aanzienlijk. Zij noemde de oprichting van een nieuwe, schuldenvrije luchtvaartmaatschappij onaanvaardbaar en vroeg zich af of bij de aanvraag van een nieuwe vergunning tot vluchtuitvoering voor de nieuwe maatschappij de bestaande procedures van artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 2407/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de verlening van exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen (10) wel waren gevolgd. Ten slotte meende Ryanair dat het Griekenland niet mag worden toegestaan de regels opnieuw te omzeilen en haar failliete nationale luchtvaartmaatschappij te blijven opkrikken.

4.3.   HET ANTWOORD VAN GRIEKENLAND OP DE OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (87) | Volgens Griekenland was de informatie in de opmerkingen van belanghebbenden onjuist en voegde deze niets aan het onderzoek toe. De Griekse autoriteiten herinnerden de Commissie eraan dat het vorige privatiseringsproces voor de luchtvaartmaatschappij op 6 oktober 2004 was afgerond en dat een nieuwe groep adviseurs was aangesteld voor de privatisering van NOA en de andere afdelingen/divisies. De nieuwe groep adviseurs was reeds aan de slag gegaan en er werd vooruitgang geboekt in de „fase van voorstellen”. Daarnaast was een indicatief tijdschema voor de privatisering opgesteld. |
| --- | --- |

(87)

Volgens Griekenland was de informatie in de opmerkingen van belanghebbenden onjuist en voegde deze niets aan het onderzoek toe. De Griekse autoriteiten herinnerden de Commissie eraan dat het vorige privatiseringsproces voor de luchtvaartmaatschappij op 6 oktober 2004 was afgerond en dat een nieuwe groep adviseurs was aangesteld voor de privatisering van NOA en de andere afdelingen/divisies. De nieuwe groep adviseurs was reeds aan de slag gegaan en er werd vooruitgang geboekt in de „fase van voorstellen”. Daarnaast was een indicatief tijdschema voor de privatisering opgesteld.

| (88) | Met betrekking tot de specifieke opmerkingen van belanghebbenden gaf Griekenland de volgende antwoorden. |
| --- | --- |

(88)

Met betrekking tot de specifieke opmerkingen van belanghebbenden gaf Griekenland de volgende antwoorden.

4.3.1.   DE OPMERKINGEN VAN AEGEAN AIRLINES

| (89) | Wat de vermeende voorkeursbehandeling van OA op AIA betreft merkten de Griekse autoriteiten op dat deze kwestie reeds eerder aan de orde was gesteld in het kader van het huidige staatssteunonderzoek voor het Hof van Justitie (Zaak C-415/03 Commissie v. Griekenland) en in andere staatssteunonderzoeken (NN27/1996 Bouw en exploitatie van de internationale luchthaven van Athene). Hoewel AIA voor 55 % in handen van de staat is, wordt de luchthaven zonder overheidscontrole bij zijn dagelijkse activiteiten als een particuliere onderneming beheerd. Als zodanig is AIA als enige verantwoordelijk voor de inning van de luchthaventaksen en voor schikkingsakkoorden bij late betaling. Van de negen directeurs van AIA zijn er vier door de Staat aangesteld, vier door de ontwikkelaars en de overige zijn onafhankelijk. Griekenland herhaalde dat het de kwestie betreffende de late betaling van spatosimo reeds had opgehelderd. |
| --- | --- |

(89)

Wat de vermeende voorkeursbehandeling van OA op AIA betreft merkten de Griekse autoriteiten op dat deze kwestie reeds eerder aan de orde was gesteld in het kader van het huidige staatssteunonderzoek voor het Hof van Justitie (Zaak C-415/03 Commissie v. Griekenland) en in andere staatssteunonderzoeken (NN27/1996 Bouw en exploitatie van de internationale luchthaven van Athene). Hoewel AIA voor 55 % in handen van de staat is, wordt de luchthaven zonder overheidscontrole bij zijn dagelijkse activiteiten als een particuliere onderneming beheerd. Als zodanig is AIA als enige verantwoordelijk voor de inning van de luchthaventaksen en voor schikkingsakkoorden bij late betaling. Van de negen directeurs van AIA zijn er vier door de Staat aangesteld, vier door de ontwikkelaars en de overige zijn onafhankelijk. Griekenland herhaalde dat het de kwestie betreffende de late betaling van spatosimo reeds had opgehelderd.

| (90) | Griekenland deelde mee dat alle diensten van OAS ten behoeve van NOA tegen marktvoorwaarden worden verricht. De Griekse autoriteiten overhandigden bepaalde bewijsstukken betreffende betalingen van NOA aan OA. |
| --- | --- |

(90)

Griekenland deelde mee dat alle diensten van OAS ten behoeve van NOA tegen marktvoorwaarden worden verricht. De Griekse autoriteiten overhandigden bepaalde bewijsstukken betreffende betalingen van NOA aan OA.

| (91) | Meer in het algemeen overhandigde Griekenland documenten om zijn bewering te staven dat NOA bij geen enkele staatsentiteit nog uitstaande betalingen heeft. Ter zake werden stukken overgelegd betreffende bijgewerkte betalingen aan de belastingautoriteiten met betrekking tot de loonbelasting (FMY), btw, luchthaventaksen (met inbegrip van AIA), spatosimo en sociale zekerheid (IKA). |
| --- | --- |

(91)

Meer in het algemeen overhandigde Griekenland documenten om zijn bewering te staven dat NOA bij geen enkele staatsentiteit nog uitstaande betalingen heeft. Ter zake werden stukken overgelegd betreffende bijgewerkte betalingen aan de belastingautoriteiten met betrekking tot de loonbelasting (FMY), btw, luchthaventaksen (met inbegrip van AIA), spatosimo en sociale zekerheid (IKA).

| (92) | Wat de speciale rekening betreft verklaarde Griekenland dat de bedragen op de rekening overeenkomstig de bepalingen van wet 3185/2003 werden gebruikt. Het voorschot op de rekening werd beschreven als een „tijdelijke maatregel die elke verstandige marktinvesteerder in deze omstandigheden zou nemen”. Het voorschot werd voornamelijk gebruikt voor salarissen bij OA en OAv, de leasekosten voor vliegtuigen en de vervroegde pensionering van personeel van OA en OAv. |
| --- | --- |

(92)

Wat de speciale rekening betreft verklaarde Griekenland dat de bedragen op de rekening overeenkomstig de bepalingen van wet 3185/2003 werden gebruikt. Het voorschot op de rekening werd beschreven als een „tijdelijke maatregel die elke verstandige marktinvesteerder in deze omstandigheden zou nemen”. Het voorschot werd voornamelijk gebruikt voor salarissen bij OA en OAv, de leasekosten voor vliegtuigen en de vervroegde pensionering van personeel van OA en OAv.

| (93) | De Griekse staat gaf eveneens te kennen dat NOA noch rechtstreeks noch onrechtstreeks subsidies uit de speciale rekening heeft ontvangen. De bewering dat NOA bij haar oprichting geen passiva had gekregen, werd ook ten stelligste ontkend. |
| --- | --- |

(93)

De Griekse staat gaf eveneens te kennen dat NOA noch rechtstreeks noch onrechtstreeks subsidies uit de speciale rekening heeft ontvangen. De bewering dat NOA bij haar oprichting geen passiva had gekregen, werd ook ten stelligste ontkend.

| (94) | Het bedrag van 130 312 450 EUR werd in tranches toegekend tussen 24 december 2003 en 13 mei 2004 (minder dan 6 maanden). Het werd op die wijze uitbetaald opdat, indien de Commissie zou besluiten dat het staatssteun vormde in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, aan alle voorwaarden was voldaan om het als reddingssteun te bestempelen. Ter staving van de bewering dat het voorschot in contanten reddingssteun kon vormen, wees Griekenland erop dat:






  — | Olympic Airways een onderneming in moeilijkheden was in de zin van de richtsnoeren; |
| --- | --- | --- |

(94)

Het bedrag van 130 312 450 EUR werd in tranches toegekend tussen 24 december 2003 en 13 mei 2004 (minder dan 6 maanden). Het werd op die wijze uitbetaald opdat, indien de Commissie zou besluiten dat het staatssteun vormde in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, aan alle voorwaarden was voldaan om het als reddingssteun te bestempelen. Ter staving van de bewering dat het voorschot in contanten reddingssteun kon vormen, wees Griekenland erop dat:

—

Olympic Airways een onderneming in moeilijkheden was in de zin van de richtsnoeren;

| — | het voorschot aan Olympic Airways steun met liquide middelen vormde; |
| --- | --- |

—

het voorschot aan Olympic Airways steun met liquide middelen vormde;

| — | verwacht werd dat de liquide steun zou worden terugbetaald over een periode van ten hoogste 12 maanden na de uitbetaling van de laatste tranche aan OA; de laatste tranche werd in mei 2004 betaald en de terugbetaling zou worden uitgevoerd na de privatisering van NOA in mei 2005; |
| --- | --- |

—

verwacht werd dat de liquide steun zou worden terugbetaald over een periode van ten hoogste 12 maanden na de uitbetaling van de laatste tranche aan OA; de laatste tranche werd in mei 2004 betaald en de terugbetaling zou worden uitgevoerd na de privatisering van NOA in mei 2005;

| — | de toekenning van reddingssteun ernstige sociale problemen in heel Griekenland voorkwam; |
| --- | --- |

—

de toekenning van reddingssteun ernstige sociale problemen in heel Griekenland voorkwam;

| — | OA niet langer een luchtvaartmaatschappij is maar nog uitsluitend gronddiensten verricht en de spill-overeffecten naar andere lidstaten dus beperkt zijn; |
| --- | --- |

—

OA niet langer een luchtvaartmaatschappij is maar nog uitsluitend gronddiensten verricht en de spill-overeffecten naar andere lidstaten dus beperkt zijn;

| — | het toegekende bedrag noodzakelijk was om de onderneming in bedrijf te houden in de beperkte periode waarvoor het was toegekend; het bedrag is evenredig en vergelijkbaar met andere reddingssteunbedragen die de Commissie reeds heeft goedgekeurd voor ondernemingen van vergelijkbare omvang of die in dezelfde sector werkzaam zijn. |
| --- | --- |

—

het toegekende bedrag noodzakelijk was om de onderneming in bedrijf te houden in de beperkte periode waarvoor het was toegekend; het bedrag is evenredig en vergelijkbaar met andere reddingssteunbedragen die de Commissie reeds heeft goedgekeurd voor ondernemingen van vergelijkbare omvang of die in dezelfde sector werkzaam zijn.

| (95) | Wat de nieuwe wet (wet 3259/2004) betreft die OAS en OAv beschermt tegen gerechtelijke procedures, betoogde Griekenland dat deze maatregel naar zijn mening noodzakelijk was om het privatiseringsproces veilig te stellen. Deze tijdelijke maatregel ontnam de schuldeisers hun rechten niet, maar schortte de uitvoering van procedures gedurende een beperkte periode op. Deze tijdelijke bescherming tegen schuldeisers gold niet voor de Griekse staat of andere openbare of staatsorganen; zij was alleen van toepassing op OA en OAv. De maatregel werd niet als staatssteun beschouwd aangezien er geen staatsmiddelen werden overgedragen. (Onder wet 3185/2003 kunnen schuldeisers na de splitsing alleen stappen nemen tegen NOA met betrekking tot de schulden die naar NOA zijn overgedragen). |
| --- | --- |

(95)

Wat de nieuwe wet (wet 3259/2004) betreft die OAS en OAv beschermt tegen gerechtelijke procedures, betoogde Griekenland dat deze maatregel naar zijn mening noodzakelijk was om het privatiseringsproces veilig te stellen. Deze tijdelijke maatregel ontnam de schuldeisers hun rechten niet, maar schortte de uitvoering van procedures gedurende een beperkte periode op. Deze tijdelijke bescherming tegen schuldeisers gold niet voor de Griekse staat of andere openbare of staatsorganen; zij was alleen van toepassing op OA en OAv. De maatregel werd niet als staatssteun beschouwd aangezien er geen staatsmiddelen werden overgedragen. (Onder wet 3185/2003 kunnen schuldeisers na de splitsing alleen stappen nemen tegen NOA met betrekking tot de schulden die naar NOA zijn overgedragen).

| (96) | Volgens Griekenland vond de overdracht van ODV's en bilaterale toewijzingsrechten aan NOA plaats krachtens de opvolgingsrechten overeenkomstig het Griekse vennootschapsrecht. Deze routes werden door OA of OAv bediend en de vluchtactiviteiten van deze maatschappijen waren bij NOA ondergebracht. |
| --- | --- |

(96)

Volgens Griekenland vond de overdracht van ODV's en bilaterale toewijzingsrechten aan NOA plaats krachtens de opvolgingsrechten overeenkomstig het Griekse vennootschapsrecht. Deze routes werden door OA of OAv bediend en de vluchtactiviteiten van deze maatschappijen waren bij NOA ondergebracht.

| (97) | Terzake van de vermeende achterstallige belasting van 3,5 miljard GRD van MA legde Griekenland uit dat met betrekking tot achterstallige belasting over de periode 1993-1997 een zaak aanhangig is gemaakt bij de Griekse rechter. Het gaat om een bedrag (inclusief heffingen en boetes) van 9 106 481,75 EUR en de zaak loopt nog. De onderneming neemt in haar rekeningen voldoende voorzieningen op in afwachting van de uitkomst van het proces. |
| --- | --- |

(97)

Terzake van de vermeende achterstallige belasting van 3,5 miljard GRD van MA legde Griekenland uit dat met betrekking tot achterstallige belasting over de periode 1993-1997 een zaak aanhangig is gemaakt bij de Griekse rechter. Het gaat om een bedrag (inclusief heffingen en boetes) van 9 106 481,75 EUR en de zaak loopt nog. De onderneming neemt in haar rekeningen voldoende voorzieningen op in afwachting van de uitkomst van het proces.

4.3.2.   OPMERKINGEN VAN RYANAIR

| (98) | Griekenland verwerpt de opmerkingen van Ryanair volledig en merkt op dat Ryanair niet actief is op de Griekse markt, niet met Olympic Airlines concurreert en de procedure gebruikt om argumenten naar voren te brengen betreffende haar eigen onophoudelijke discussie met de Commissie. |
| --- | --- |

(98)

Griekenland verwerpt de opmerkingen van Ryanair volledig en merkt op dat Ryanair niet actief is op de Griekse markt, niet met Olympic Airlines concurreert en de procedure gebruikt om argumenten naar voren te brengen betreffende haar eigen onophoudelijke discussie met de Commissie.

4.4.   OPMERKINGEN VAN GRIEKENLAND NA ONTVANGST VAN DE FORMELE KENNISGEVING INZAKE HET OPSCHORTINGSBEVEL

| (99) | Op 11 oktober 2004 zond de Commissie een formele kennisgeving waarin zij Griekenland meedeelde dat zij voornemens was een besluit vast te stellen waarbij Griekenland wordt gelast alle onrechtmatige steun op te schorten totdat de Commissie een beslissing heeft genomen over de verenigbaarheid ervan. Zij informeerde de Griekse autoriteiten dat, indien zij binnen tien dagen na ontvangst van het schrijven geen bevredigende informatie ontving waaruit bleek dat Griekenland geen steun meer aan OA betaalde, een dergelijk bevel zou worden gegeven. Griekenland werd tevens uitgenodigd zijn opmerkingen ter zake kenbaar te maken. |
| --- | --- |

(99)

Op 11 oktober 2004 zond de Commissie een formele kennisgeving waarin zij Griekenland meedeelde dat zij voornemens was een besluit vast te stellen waarbij Griekenland wordt gelast alle onrechtmatige steun op te schorten totdat de Commissie een beslissing heeft genomen over de verenigbaarheid ervan. Zij informeerde de Griekse autoriteiten dat, indien zij binnen tien dagen na ontvangst van het schrijven geen bevredigende informatie ontving waaruit bleek dat Griekenland geen steun meer aan OA betaalde, een dergelijk bevel zou worden gegeven. Griekenland werd tevens uitgenodigd zijn opmerkingen ter zake kenbaar te maken.

| (100) | Op 28 oktober 2004 beantwoordden de Griekse autoriteiten de aanmaningsbrief. Griekenland was van mening dat een opschortingsbevel in dit stadium onevenredig en ongerechtvaardigd zou zijn en de huidige intensieve inspanningen van Griekenland om een oplossing te vinden voor het probleem van de ondernemingen ernstig in gevaar zou brengen. Ten aanzien van de belangrijke kwesties die in de aanmaningsbrief van de Commissie aan de orde werden gesteld, verklaarde Griekenland met betrekking tot de spatosimo-betalingen dat OA deze belasting niet langer inde omdat zij geen luchtvaartmaatschappij meer was, en met betrekking tot de speciale rekening en de overmaking van 130 312 450 EUR van die rekening aan NOA dat dit een maatregel was die elke verstandige investeerder zou hebben genomen of die mogelijk als de uitkering van reddingssteun kon worden opgevat. De Griekse autoriteiten verklaarden dat zij in dit stadium van de onderzoeksprocedure de noodzaak van een bevel niet inzagen en sinds de inleiding van de procedure geen grote verandering van omstandigheden konden waarnemen of bewijs zagen van aanzienlijke en onherstelbare schade waardoor een dergelijk bevel zou worden gerechtvaardigd. |
| --- | --- |

(100)

Op 28 oktober 2004 beantwoordden de Griekse autoriteiten de aanmaningsbrief. Griekenland was van mening dat een opschortingsbevel in dit stadium onevenredig en ongerechtvaardigd zou zijn en de huidige intensieve inspanningen van Griekenland om een oplossing te vinden voor het probleem van de ondernemingen ernstig in gevaar zou brengen. Ten aanzien van de belangrijke kwesties die in de aanmaningsbrief van de Commissie aan de orde werden gesteld, verklaarde Griekenland met betrekking tot de spatosimo-betalingen dat OA deze belasting niet langer inde omdat zij geen luchtvaartmaatschappij meer was, en met betrekking tot de speciale rekening en de overmaking van 130 312 450 EUR van die rekening aan NOA dat dit een maatregel was die elke verstandige investeerder zou hebben genomen of die mogelijk als de uitkering van reddingssteun kon worden opgevat. De Griekse autoriteiten verklaarden dat zij in dit stadium van de onderzoeksprocedure de noodzaak van een bevel niet inzagen en sinds de inleiding van de procedure geen grote verandering van omstandigheden konden waarnemen of bewijs zagen van aanzienlijke en onherstelbare schade waardoor een dergelijk bevel zou worden gerechtvaardigd.

4.5.   OPMERKINGEN VAN GRIEKENLAND NAAR AANLEIDING VAN HET ARREST IN ZAAK C-415/03

| (101) | Zoals eerder vermeld heeft de Commissie, ingevolge het arrest van het Hof van Justitie van 23 mei 2005 in zaak C-415/03 aan de Griekse autoriteiten een verzoek gericht tot het verstrekken van inlichtingen over de maatregelen die Griekenland had genomen om aan het arrest te voldoen. |
| --- | --- |

(101)

Zoals eerder vermeld heeft de Commissie, ingevolge het arrest van het Hof van Justitie van 23 mei 2005 in zaak C-415/03 aan de Griekse autoriteiten een verzoek gericht tot het verstrekken van inlichtingen over de maatregelen die Griekenland had genomen om aan het arrest te voldoen.

| (102) | De Griekse autoriteiten hebben bij brief van 2 juni 2005 geantwoord; hoewel vooral wordt ingegaan op het terugvorderingsvraagstuk naar aanleiding van de beschikking van 2002 wordt de brief, in zoverre hij kwesties aan de orde stelt die verband houden met herstructurering en de voorgenomen privatisering welke het voorwerp vormen van de onderhavige onderzoeksprocedure, in het kader van de huidige procedure toch onderzocht. |
| --- | --- |

(102)

De Griekse autoriteiten hebben bij brief van 2 juni 2005 geantwoord; hoewel vooral wordt ingegaan op het terugvorderingsvraagstuk naar aanleiding van de beschikking van 2002 wordt de brief, in zoverre hij kwesties aan de orde stelt die verband houden met herstructurering en de voorgenomen privatisering welke het voorwerp vormen van de onderhavige onderzoeksprocedure, in het kader van de huidige procedure toch onderzocht.

| (103) | De Griekse autoriteiten wilden in de eerste plaats bepaalde aspecten van de terugvordering van steun van OA onder de aandacht brengen. Zij wezen erop dat, hoewel het arrest van het Hof van Justitie in punt 33 vermeldde dat „de operatie in kwestie alle activa van de maatschappij Olympic Airways overdroeg [...] naar de nieuwe maatschappij Olympic Airlines”, dit niet correct was en dat verscheidene belangrijke activa eigendom van OA bleven en OA op verscheidene markten werkzaam bleef. |
| --- | --- |

(103)

De Griekse autoriteiten wilden in de eerste plaats bepaalde aspecten van de terugvordering van steun van OA onder de aandacht brengen. Zij wezen erop dat, hoewel het arrest van het Hof van Justitie in punt 33 vermeldde dat „de operatie in kwestie alle activa van de maatschappij Olympic Airways overdroeg [...] naar de nieuwe maatschappij Olympic Airlines”, dit niet correct was en dat verscheidene belangrijke activa eigendom van OA bleven en OA op verscheidene markten werkzaam bleef.

| (104) | Griekenland wees erop dat de ondernemingen binnen OAG momenteel werden geprivatiseerd en dat de nadere bijzonderheden van deze privatisering reeds aan de diensten van de Commissie waren meegedeeld. De Griekse autoriteiten waren voornemens volledig te voldoen aan de terugvorderingseis, en wanneer de activa van NOA waren verkocht zou de opbrengst rechtstreeks naar de Griekse staat gaan. Indien dit niet volstond om aan de terugvordering te voldoen, zou de opbrengst van verkopen van OA die op de speciale rekening op naam van de regering was gestort, worden gebruikt. Wanneer al deze mogelijkheden waren uitgeput, zouden de Griekse autoriteiten tot de liquidatie van OA overgaan. |
| --- | --- |

(104)

Griekenland wees erop dat de ondernemingen binnen OAG momenteel werden geprivatiseerd en dat de nadere bijzonderheden van deze privatisering reeds aan de diensten van de Commissie waren meegedeeld. De Griekse autoriteiten waren voornemens volledig te voldoen aan de terugvorderingseis, en wanneer de activa van NOA waren verkocht zou de opbrengst rechtstreeks naar de Griekse staat gaan. Indien dit niet volstond om aan de terugvordering te voldoen, zou de opbrengst van verkopen van OA die op de speciale rekening op naam van de regering was gestort, worden gebruikt. Wanneer al deze mogelijkheden waren uitgeput, zouden de Griekse autoriteiten tot de liquidatie van OA overgaan.

| (105) | Griekenland zegde verder toe te zullen garanderen dat, indien de verkopen van NOA niet volledig aan de terugvorderingseis zouden voldoen, de „opvolgende ondernemingen” (uitdrukkelijk met inbegrip van NOA) door geen enkele algemene of specifieke bepaling van de Griekse wet zouden worden beschermd tegen de verplichting om de steun terug te betalen zoals de beschikking van de Commissie van december 2002 oplegt. Meer in het bijzonder met betrekking tot de speciale bepaling van wet 3185/2003 die NOA bescherming verleent tegen schuldeisers inzake de schulden van OA die dateren van vóór de herstructurering, vervolgt de brief dat „zelfs de Griekse staat Olympic Airlines niet kan vervolgen voor schulden van Olympic Airways” en herinnert hij aan het standpunt van Griekenland dat het primaat van het Gemeenschapsrecht betekent dat, in het geval van terugvordering, deze bepaling de tenuitvoerlegging van de beschikking van de Commissie en van de regels van de Gemeenschap betreffende steunmaatregelen van de staten niet kan verhinderen. |
| --- | --- |

(105)

Griekenland zegde verder toe te zullen garanderen dat, indien de verkopen van NOA niet volledig aan de terugvorderingseis zouden voldoen, de „opvolgende ondernemingen” (uitdrukkelijk met inbegrip van NOA) door geen enkele algemene of specifieke bepaling van de Griekse wet zouden worden beschermd tegen de verplichting om de steun terug te betalen zoals de beschikking van de Commissie van december 2002 oplegt. Meer in het bijzonder met betrekking tot de speciale bepaling van wet 3185/2003 die NOA bescherming verleent tegen schuldeisers inzake de schulden van OA die dateren van vóór de herstructurering, vervolgt de brief dat „zelfs de Griekse staat Olympic Airlines niet kan vervolgen voor schulden van Olympic Airways” en herinnert hij aan het standpunt van Griekenland dat het primaat van het Gemeenschapsrecht betekent dat, in het geval van terugvordering, deze bepaling de tenuitvoerlegging van de beschikking van de Commissie en van de regels van de Gemeenschap betreffende steunmaatregelen van de staten niet kan verhinderen.

| (106) | De Griekse autoriteiten verduidelijkten dat deze bepaling bedoeld was om NOA tijdens de herstructurering te beschermen, en niet om de onderneming te vrijwaren van de mogelijke verplichting de steun terug te betalen overeenkomstig de beschikking van december 2002. Volgens Griekenland zou een eventuele toekomstige terugbetalingsverplichting voor NOA, zolang deze terugbetaling op het niveau van OAG niet volledig heeft plaatsgevonden, niet uitvoerbaar zijn indien de opvolgende onderneming tegen een redelijke marktprijs wordt verkocht overeenkomstig de richtsnoeren van de Commissie inzake privatiseringsprocedures. |
| --- | --- |

(106)

De Griekse autoriteiten verduidelijkten dat deze bepaling bedoeld was om NOA tijdens de herstructurering te beschermen, en niet om de onderneming te vrijwaren van de mogelijke verplichting de steun terug te betalen overeenkomstig de beschikking van december 2002. Volgens Griekenland zou een eventuele toekomstige terugbetalingsverplichting voor NOA, zolang deze terugbetaling op het niveau van OAG niet volledig heeft plaatsgevonden, niet uitvoerbaar zijn indien de opvolgende onderneming tegen een redelijke marktprijs wordt verkocht overeenkomstig de richtsnoeren van de Commissie inzake privatiseringsprocedures.

5.   RESULTATEN VAN HET IN OPDRACHT VAN DE COMMISSIE UITGEVOERDE DESKUNDIGENONDERZOEK

| (107) | Voordat de Commissie kon overgaan tot een beoordeling van de argumenten die tegen de inleiding van de procedure waren ingebracht en van de informatie die door Griekenland en belanghebbenden was verstrekt, dienden de huidige economische en financiële situatie van OA (OAS) en NOA, en de in het kader van de herstructurering en privatisering geboekte vooruitgang te worden onderzocht. |
| --- | --- |

(107)

Voordat de Commissie kon overgaan tot een beoordeling van de argumenten die tegen de inleiding van de procedure waren ingebracht en van de informatie die door Griekenland en belanghebbenden was verstrekt, dienden de huidige economische en financiële situatie van OA (OAS) en NOA, en de in het kader van de herstructurering en privatisering geboekte vooruitgang te worden onderzocht.

| (108) | Daartoe deed de Commissie een beroep op de diensten van een onafhankelijke deskundige (de firma Moore Stephens) die zij verzocht een onderzoek uit te voeren naar de herstructurering, de bedrijfsactiviteiten en de privatisering tot op heden van verscheidene maatschappijen van Olympic en om na te gaan wat er gebeurd was sinds de herstructurering. |
| --- | --- |

(108)

Daartoe deed de Commissie een beroep op de diensten van een onafhankelijke deskundige (de firma Moore Stephens) die zij verzocht een onderzoek uit te voeren naar de herstructurering, de bedrijfsactiviteiten en de privatisering tot op heden van verscheidene maatschappijen van Olympic en om na te gaan wat er gebeurd was sinds de herstructurering.

| (109) | Moore Stephens (hierna „de deskundigen”) voerde dit onderzoek tussen 9 en 26 mei 2005 uit in Athene. Hierbij werden zij door de Griekse autoriteiten en hun adviseurs bijgestaan en konden zij tevens gebruik maken van de dataroom die de autoriteiten en hun privatiseringsadviseurs hadden ingericht zodat potentiële bij het privatiseringsproces betrokken kopers hun eigen onderzoek konden verrichten. |
| --- | --- |

(109)

Moore Stephens (hierna „de deskundigen”) voerde dit onderzoek tussen 9 en 26 mei 2005 uit in Athene. Hierbij werden zij door de Griekse autoriteiten en hun adviseurs bijgestaan en konden zij tevens gebruik maken van de dataroom die de autoriteiten en hun privatiseringsadviseurs hadden ingericht zodat potentiële bij het privatiseringsproces betrokken kopers hun eigen onderzoek konden verrichten.

5.1.   CONCLUSIES VAN DE DESKUNDIGEN BETREFFENDE DE HERSTRUCTURERING

| (110) | De deskundigen van de Commissie onderzochten de herstructurering en de manier waarop de naar NOA over te dragen en de bij OA achter te laten activa en passiva waren gewaardeerd. Zij betoogden dat sommige opgaven niet in overeenstemming waren met de Griekse, noch met de internationale algemeen aanvaarde boekhoudkundige beginselen (GAAP). Zij verklaarden dat, voorafgaand aan de herstructurering, een bedrag van 30 miljoen EUR onder de term „goodwill” op de balans van OA was opgenomen. Dit bedrag was een door de directie verrichte taxatie van de merknaam Olympic, het Olympic-logo, het handelsmerk van NOA, evenals slots en bilaterale overeenkomsten. Zij stellen dat het noch volgens de Griekse, noch volgens de internationale verslaggevingsregels is toegestaan intern gegenereerde immateriële vaste activa of goodwill op de balans op te nemen. |
| --- | --- |

(110)

De deskundigen van de Commissie onderzochten de herstructurering en de manier waarop de naar NOA over te dragen en de bij OA achter te laten activa en passiva waren gewaardeerd. Zij betoogden dat sommige opgaven niet in overeenstemming waren met de Griekse, noch met de internationale algemeen aanvaarde boekhoudkundige beginselen (GAAP). Zij verklaarden dat, voorafgaand aan de herstructurering, een bedrag van 30 miljoen EUR onder de term „goodwill” op de balans van OA was opgenomen. Dit bedrag was een door de directie verrichte taxatie van de merknaam Olympic, het Olympic-logo, het handelsmerk van NOA, evenals slots en bilaterale overeenkomsten. Zij stellen dat het noch volgens de Griekse, noch volgens de internationale verslaggevingsregels is toegestaan intern gegenereerde immateriële vaste activa of goodwill op de balans op te nemen.

| (111) | Een ander mogelijk twistpunt had betrekking op de taxatie van de vliegtuigen. De deskundigen merkten op dat vliegtuigen en vliegtuigmotoren die op het ogenblik van de splitsing in het bezit van OA en OAv waren opnieuw tegen de actuele marktwaarde waren getaxeerd. Deze taxatie was op 1 oktober 2003 uitgevoerd door een internationale adviseur van luchtvaartmaatschappijen, Airclaims Ltd., en leidde tot een stijging van ongeveer 43,2 miljoen EUR ten opzichte van de bestaande netto boekwaarde. |
| --- | --- |

(111)

Een ander mogelijk twistpunt had betrekking op de taxatie van de vliegtuigen. De deskundigen merkten op dat vliegtuigen en vliegtuigmotoren die op het ogenblik van de splitsing in het bezit van OA en OAv waren opnieuw tegen de actuele marktwaarde waren getaxeerd. Deze taxatie was op 1 oktober 2003 uitgevoerd door een internationale adviseur van luchtvaartmaatschappijen, Airclaims Ltd., en leidde tot een stijging van ongeveer 43,2 miljoen EUR ten opzichte van de bestaande netto boekwaarde.

| (112) | De deskundigen merken op dat op de beginbalans van NOA geen rekening was gehouden met twijfelachtige debiteuren in de categorie vorderingen. Hoewel de directie van NOA ervan overtuigd is dat alle overgedragen saldo's geïnd zouden worden, zijn de deskundigen van mening dat het onrealistisch is uit te gaan van een totale afwezigheid van onzekere vorderingen. Een verder bedrag van 825 020 EUR was onder de benaming „twijfelachtige vorderingen” opgenomen op de transformatiebalans van MA. Volgens de deskundigen is het onvoorzichtig dit als actief op te nemen. |
| --- | --- |

(112)

De deskundigen merken op dat op de beginbalans van NOA geen rekening was gehouden met twijfelachtige debiteuren in de categorie vorderingen. Hoewel de directie van NOA ervan overtuigd is dat alle overgedragen saldo's geïnd zouden worden, zijn de deskundigen van mening dat het onrealistisch is uit te gaan van een totale afwezigheid van onzekere vorderingen. Een verder bedrag van 825 020 EUR was onder de benaming „twijfelachtige vorderingen” opgenomen op de transformatiebalans van MA. Volgens de deskundigen is het onvoorzichtig dit als actief op te nemen.

| (113) | Verder gaven de deskundigen aan dat in de beginbalans van NOA onder de activa een bedrag van 7,9 miljoen EUR van OA was opgenomen, volgens een raming van de directie, dat voordien een schuld aan MA was. Het dienovereenkomstige passief was niet naar NOA overgedragen omdat volgens wet 3185/2003 de passiva bij OA achterbleven. |
| --- | --- |

(113)

Verder gaven de deskundigen aan dat in de beginbalans van NOA onder de activa een bedrag van 7,9 miljoen EUR van OA was opgenomen, volgens een raming van de directie, dat voordien een schuld aan MA was. Het dienovereenkomstige passief was niet naar NOA overgedragen omdat volgens wet 3185/2003 de passiva bij OA achterbleven.

| (114) | De deskundigen wezen erop dat diverse debiteuren ten belope van 24,4 miljoen EUR in de beginbalans waren opgenomen, een door OA verschuldigd bedrag op basis van de verwachte netto-opbrengsten van de verkoop van twee eigen A300-600-vliegtuigen die op de balans van OA bleven staan en aan NOA werden geleased. De opneming van deze post strookt niet met de Griekse of internationale verslagleggingsregels omdat zij verband houdt met de nog niet gerealiseerde verkoop van een vast actief dat niet in het bezit van het bedrijf is. Aangezien NOA de voor- en nadelen van de eigendom van deze vliegtuigen lijkt te hebben gehad, hadden de vliegtuigen naar NOA kunnen worden overgedragen samen met de andere eigen vliegtuigen met een boekwaarde van 19,2 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(114)

De deskundigen wezen erop dat diverse debiteuren ten belope van 24,4 miljoen EUR in de beginbalans waren opgenomen, een door OA verschuldigd bedrag op basis van de verwachte netto-opbrengsten van de verkoop van twee eigen A300-600-vliegtuigen die op de balans van OA bleven staan en aan NOA werden geleased. De opneming van deze post strookt niet met de Griekse of internationale verslagleggingsregels omdat zij verband houdt met de nog niet gerealiseerde verkoop van een vast actief dat niet in het bezit van het bedrijf is. Aangezien NOA de voor- en nadelen van de eigendom van deze vliegtuigen lijkt te hebben gehad, hadden de vliegtuigen naar NOA kunnen worden overgedragen samen met de andere eigen vliegtuigen met een boekwaarde van 19,2 miljoen EUR.

| (115) | Daarnaast bevestigden de deskundigen dat de meeste passiva met betrekking tot vluchtactiviteiten die bij OA en OAv bestonden, niet op de balans van NOA zijn opgenomen. De deskundigen wijzen erop dat, onder het Griekse vennootschapsrecht, alle activa en passiva betreffende activiteiten die bij een bedrijfsherstructurering worden afgestoten, moeten worden overgedragen. Hoewel een dergelijke transactie een zekere mate van subjectiviteit impliceert, biedt de wetgeving de directie niet de mogelijkheid om selectief te zijn wat de overdracht van activa en passiva betreft. Wet 3185/2003 bevatte echter bepalingen die de directie van OAG in staat stelden de normale wettelijke voorschriften terzijde te schuiven en passiva selectief buiten de afsplitsing te houden. De directie profiteerde van genoemde wet door alle passiva ouder dan één maand buiten de overdracht te houden. |
| --- | --- |

(115)

Daarnaast bevestigden de deskundigen dat de meeste passiva met betrekking tot vluchtactiviteiten die bij OA en OAv bestonden, niet op de balans van NOA zijn opgenomen. De deskundigen wijzen erop dat, onder het Griekse vennootschapsrecht, alle activa en passiva betreffende activiteiten die bij een bedrijfsherstructurering worden afgestoten, moeten worden overgedragen. Hoewel een dergelijke transactie een zekere mate van subjectiviteit impliceert, biedt de wetgeving de directie niet de mogelijkheid om selectief te zijn wat de overdracht van activa en passiva betreft. Wet 3185/2003 bevatte echter bepalingen die de directie van OAG in staat stelden de normale wettelijke voorschriften terzijde te schuiven en passiva selectief buiten de afsplitsing te houden. De directie profiteerde van genoemde wet door alle passiva ouder dan één maand buiten de overdracht te houden.

| (116) | De deskundigen hebben de overgedragen passiva met de achtergebleven passiva vergeleken door uittreksels van de balans uit de beginbalans van NOA van 11 december 2003 te vergelijken met de eindbalans van OA en OAv van 31 december 2003 (OA en OAv stelden op 11 december 2003 geen balans op).









  UITTREKSELS UIT DE BALANS | Olympic Airlines | Olympic Airways | Olympic Aviation | |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| | 11 december 2003 | 31 december 2003 | 31 december 2003 | |
| Voorziening voor ontslagen |
| Voorziening voor pensioenvoordelen | 33 922 469 | 82 035 663 | 10 534 535 | Noot 1 |
| Overige | 7 616 | 89 230 530 | 709 865 | Noot 1 |
| | 33 930 085 | 171 266 193 | 11 244 400 | |
| Langlopende schuld |
| Bankleningen | — | 148 036 005 | — | Noot 2/Noot 1 |
| Overige langlopende schuld | — | 1 018 427 | — | Noot 1 |
| | — | 149 054 432 | — | |
| Verplichtingen op korte termijn |
| Leveranciers | 31 019 022 | 89 067 738 | 148 671 366 | Noot 1 |
| Kortlopende verplichtingen aan banken | — | 14 504 809 | — | Noot 3/Noot 1 |
| Vooruitbetalingen van klanten | 824 482 | — | 392 413 | Noot 1 |
| Verschuldigde belastingen en taksen (met inbegrip van luchthaventaksen) | 4 045 699 | 373 549 262 | 719 901 | Noot 1 |
| Verschuldigde socialezekerheidsbijdragen | 2 495 142 | 147 554 360 | — | Noot 1 |
| Huidig deel van de langlopende schuld | — | 22 986 786 | — | Noot 2/Noot 1 |
| Verschuldigde dividenden | 514 739 | — | — | |
| Schulden aan gelieerde ondernemingen | — | 4 745 844 | — | Noot 1 |
| Overige crediteuren | 7 009 156 | 65 838 943 | 617 392 | Noot 1 |
| Voorafbetaalde tickets | 32 288 005 | — | — | |
| | 7 819 645 | 718 247 742 | 15 040 172 | |
| Overlopende posten |
| Te betalen kosten | — | 49 642 845 | 751 674 | Noot 1 |
| Overige overlopende posten | — | 57 328 943 | 17 664 167 | Noot 1 |
| | — | 106 971 788 | 18 415 841 | |
| TOTAAL PASSIVA | 11 226 330 | 114 554 055 | 180 061 313 | |
| Noot 1 | Behouden passiva overeenkomstig wet 3185/2003. |

(116)

De deskundigen hebben de overgedragen passiva met de achtergebleven passiva vergeleken door uittreksels van de balans uit de beginbalans van NOA van 11 december 2003 te vergelijken met de eindbalans van OA en OAv van 31 december 2003 (OA en OAv stelden op 11 december 2003 geen balans op).

UITTREKSELS UIT DE BALANS

Olympic Airlines

Olympic Airways

Olympic Aviation

11 december 2003

31 december 2003

31 december 2003

Voorziening voor ontslagen

Voorziening voor pensioenvoordelen

33 922 469

82 035 663

10 534 535

Noot 1

Overige

7 616

89 230 530

709 865

Noot 1

33 930 085

171 266 193

11 244 400

Langlopende schuld

Bankleningen

—

148 036 005

—

Noot 2/Noot 1

Overige langlopende schuld

—

1 018 427

—

Noot 1

—

149 054 432

—

Verplichtingen op korte termijn

Leveranciers

31 019 022

89 067 738

148 671 366

Noot 1

Kortlopende verplichtingen aan banken

—

14 504 809

—

Noot 3/Noot 1

Vooruitbetalingen van klanten

824 482

—

392 413

Noot 1

Verschuldigde belastingen en taksen (met inbegrip van luchthaventaksen)

4 045 699

373 549 262

719 901

Noot 1

Verschuldigde socialezekerheidsbijdragen

2 495 142

147 554 360

—

Noot 1

Huidig deel van de langlopende schuld

—

22 986 786

—

Noot 2/Noot 1

Verschuldigde dividenden

514 739

—

—

Schulden aan gelieerde ondernemingen

—

4 745 844

—

Noot 1

Overige crediteuren

7 009 156

65 838 943

617 392

Noot 1

Voorafbetaalde tickets

32 288 005

—

—

7 819 645

718 247 742

15 040 172

Overlopende posten

Te betalen kosten

—

49 642 845

751 674

Noot 1

Overige overlopende posten

—

57 328 943

17 664 167

Noot 1

—

106 971 788

18 415 841

TOTAAL PASSIVA

11 226 330

114 554 055

180 061 313

Noot 1

Behouden passiva overeenkomstig wet 3185/2003.

| Noot 2 | Lening ABN Amro. |
| --- | --- |

Noot 2

Lening ABN Amro.

| Noot 3 | Lening Emporiki Bank terugbetaald met ontvangsten van 130 miljoen EUR in februari 2004. |
| --- | --- |

Noot 3

Lening Emporiki Bank terugbetaald met ontvangsten van 130 miljoen EUR in februari 2004.

| (117) | De deskundigen hebben hiermee aangetoond dat geen langlopende verplichtingen en minder dan 10 % van de kortlopende verplichtingen naar NOA werden overgedragen. De totale verplichtingen die naar NOA zijn overgedragen (145 miljoen EUR) vertegenwoordigen slechts 9,9 % van de totale verplichtingen van de drie ondernemingen (1 471 miljoen EUR). De aan NOA overgedragen verplichtingen op korte termijn (10 % van alle verplichtingen op korte termijn) zijn minder dan een maand oud. |
| --- | --- |

(117)

De deskundigen hebben hiermee aangetoond dat geen langlopende verplichtingen en minder dan 10 % van de kortlopende verplichtingen naar NOA werden overgedragen. De totale verplichtingen die naar NOA zijn overgedragen (145 miljoen EUR) vertegenwoordigen slechts 9,9 % van de totale verplichtingen van de drie ondernemingen (1 471 miljoen EUR). De aan NOA overgedragen verplichtingen op korte termijn (10 % van alle verplichtingen op korte termijn) zijn minder dan een maand oud.

| (118) | De grootste verplichtingen die in OAS zijn achtergebleven zijn belasting- en socialezekerheidsverplichtingen aan de staat voor een bedrag van 521 miljoen EUR. De deskundigen delen mee dat de door de directie van NOA verklaarde intentie om de meeste passiva bij OAG achter te laten, bedoeld was om de luchtvaartmaatschappij, omgedoopt tot NOA, in staat te stellen actief te blijven en tot privatisering over te gaan. Zij concluderen daarom dat, indien de directie van OAG alle passiva van de „vluchtdivisies” naar NOA had overgedragen, de nieuwe maatschappij met dezelfde liquiditeitsproblemen geconfronteerd zou worden als OAG, wat bijna zeker tot insolventie en de sluiting van de luchtvaartmaatschappij zou hebben geleid. Met andere woorden, de herstructurering zou geen zin hebben gehad indien alle passiva van de vluchtdivisies van OAG samen met de activa waren afgesplitst. |
| --- | --- |

(118)

De grootste verplichtingen die in OAS zijn achtergebleven zijn belasting- en socialezekerheidsverplichtingen aan de staat voor een bedrag van 521 miljoen EUR. De deskundigen delen mee dat de door de directie van NOA verklaarde intentie om de meeste passiva bij OAG achter te laten, bedoeld was om de luchtvaartmaatschappij, omgedoopt tot NOA, in staat te stellen actief te blijven en tot privatisering over te gaan. Zij concluderen daarom dat, indien de directie van OAG alle passiva van de „vluchtdivisies” naar NOA had overgedragen, de nieuwe maatschappij met dezelfde liquiditeitsproblemen geconfronteerd zou worden als OAG, wat bijna zeker tot insolventie en de sluiting van de luchtvaartmaatschappij zou hebben geleid. Met andere woorden, de herstructurering zou geen zin hebben gehad indien alle passiva van de vluchtdivisies van OAG samen met de activa waren afgesplitst.

| (119) | Wat MA betreft werd een belastingvoorziening ten bedrage van 9,1 miljoen EUR, in verband met de resultaten van de belastingcontrole over de jaren 1992-1997 buiten de balans gehouden. De deskundigen stelden vast dat er geen enkele belastingvoorziening voor MA was voor de jaren 1998-2003. Er is nog geen controle verricht door de belastingdienst. De directie heeft geen voorziening opgenomen omdat zij meende dat er geen winstbelasting verschuldigd zou zijn voor die periode. MA maakte winst in 2001, 2002 en 2003. |
| --- | --- |

(119)

Wat MA betreft werd een belastingvoorziening ten bedrage van 9,1 miljoen EUR, in verband met de resultaten van de belastingcontrole over de jaren 1992-1997 buiten de balans gehouden. De deskundigen stelden vast dat er geen enkele belastingvoorziening voor MA was voor de jaren 1998-2003. Er is nog geen controle verricht door de belastingdienst. De directie heeft geen voorziening opgenomen omdat zij meende dat er geen winstbelasting verschuldigd zou zijn voor die periode. MA maakte winst in 2001, 2002 en 2003.

| (120) | De deskundigen kwamen tot de conclusie dat de naar NOA overgedragen activa overgewaardeerd waren. De deskundigen maakten zelf een evaluatie van de overgedragen activa en kwamen tot de conclusie dat de evaluatie van de directie van OAG (130 312 459 EUR), die niet door een onafhankelijke accountant was bevestigd, aanmerkelijk was overgewaardeerd, volgens hen met meer dan 90 miljoen EUR. De deskundigen van de Commissie hebben, op basis van boekhoudkundige technieken die overeenstemmen met de Griekse en de internationale verslagleggingsregels, de balans van NOA aangepast aan bovenstaande bevindingen in zoverre deze kunnen worden becijferd, met als resultaat dat de waarde van de naar NOA overgedragen nettoactiva van 130 miljoen EUR is verlaagd tot 38 miljoen EUR. Zij verklaren dat zelfs indien rekening wordt gehouden met een zekere mate van subjectiviteit in de evaluatie, het verschil tussen beide bedragen moeilijk te verklaren is, en zij komen tot de conclusie dat NOA overgewaardeerd was (11).









  Item | Beginbalans (EUR) | Aanpassing (EUR) | Aangepaste balans (EUR) | Toelichting |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Goodwill |

(120)

De deskundigen kwamen tot de conclusie dat de naar NOA overgedragen activa overgewaardeerd waren. De deskundigen maakten zelf een evaluatie van de overgedragen activa en kwamen tot de conclusie dat de evaluatie van de directie van OAG (130 312 459 EUR), die niet door een onafhankelijke accountant was bevestigd, aanmerkelijk was overgewaardeerd, volgens hen met meer dan 90 miljoen EUR. De deskundigen van de Commissie hebben, op basis van boekhoudkundige technieken die overeenstemmen met de Griekse en de internationale verslagleggingsregels, de balans van NOA aangepast aan bovenstaande bevindingen in zoverre deze kunnen worden becijferd, met als resultaat dat de waarde van de naar NOA overgedragen nettoactiva van 130 miljoen EUR is verlaagd tot 38 miljoen EUR. Zij verklaren dat zelfs indien rekening wordt gehouden met een zekere mate van subjectiviteit in de evaluatie, het verschil tussen beide bedragen moeilijk te verklaren is, en zij komen tot de conclusie dat NOA overgewaardeerd was (11).

Item

Beginbalans (EUR)

Aanpassing (EUR)

Aangepaste balans (EUR)

Toelichting

1.

Goodwill

30 000 000

(30 000 000)

—

Schrapping intern gegenereerde goodwill

| 2. | Eigen vliegtuigen |
| --- | --- |

2.

Eigen vliegtuigen

124 599 144

(43 200 000)

81 399 144

Opneming van vliegtuigen tegen netto boekwaarde

| 3. | Handelsvorderingen |
| --- | --- |

3.

Handelsvorderingen

51 336 137

Raming management

Raming management

Schrapping twijfelachtige handelsvorderingen

| 4. | Door OA verschuldigde bedragen |
| --- | --- |

4.

Door OA verschuldigde bedragen

7 904 245

(2 904 245)

5 000 000

Opneming van het daadwerkelijke schuldbedrag van OA

| 5. | Vorderingen (MA) |
| --- | --- |

5.

Vorderingen (MA)

825 020

(825 020)

—

Schrapping twijfelachtige vorderingen (MA)

| 6a. | Diverse debiteuren |
| --- | --- |

6a.

Diverse debiteuren

24 674 196

(24 674 196)

—

Schrapping schuld mbt toekomstige verkoop vliegtuigen

| 6b. | Eigen vliegtuigen |
| --- | --- |

6b.

Eigen vliegtuigen

—

19 175 961

1 975 961

Opneming van tegen boekwaarde te verkopen vliegtuigen

| 7. | Verschuldigde bedragen > 1 maand |
| --- | --- |

7.

Verschuldigde bedragen > 1 maand

—

Raming management

Raming management

Opneming verschuldigde bedragen > 1 maand

| 8. | Belastingvoorziening 1992-1997 |
| --- | --- |

8.

Belastingvoorziening 1992-1997

—

(9 106 482)

(9 106 482)

Opneming belastingvoorziening (MA) 1992-1997

| 9. | Belastingvoorziening 1998-2003 |
| --- | --- |

9.

Belastingvoorziening 1998-2003

—

Raming management

Raming management

Opneming belastingvoorziening (MA) 1998-2003

Totaal

(91 533 982)

| (121) | De deskundigen delen mee dat de beginbalans van NOA en de transformatiebalansen door de accountants van de onderneming, Deloitte and Touche, waren opgesteld op basis van door de directie verstrekte informatie maar dat zij niet gecontroleerd waren of anderszins onafhankelijk waren beoordeeld. Volgens het gangbare Griekse vennootschapsrecht zouden onafhankelijke accountants moeten verklaren dat de cijfers in transformatiebalans naar hun mening op correcte wijze van de onderliggende boekhoudkundige cijfers van de onderneming waren afgeleid. Wet 3185/2003 stond NOA echter toe zich aan deze procedure te onttrekken; de wet eiste slechts dat de accountants de balansen opstelden zonder een mening te hoeven geven. |
| --- | --- |

(121)

De deskundigen delen mee dat de beginbalans van NOA en de transformatiebalansen door de accountants van de onderneming, Deloitte and Touche, waren opgesteld op basis van door de directie verstrekte informatie maar dat zij niet gecontroleerd waren of anderszins onafhankelijk waren beoordeeld. Volgens het gangbare Griekse vennootschapsrecht zouden onafhankelijke accountants moeten verklaren dat de cijfers in transformatiebalans naar hun mening op correcte wijze van de onderliggende boekhoudkundige cijfers van de onderneming waren afgeleid. Wet 3185/2003 stond NOA echter toe zich aan deze procedure te onttrekken; de wet eiste slechts dat de accountants de balansen opstelden zonder een mening te hoeven geven.

| (122) | De deskundigen kunnen niet vaststellen of de balansen werkelijk door Deloitte and Touche en niet door de directie werden opgesteld. Het verslag van Deloitte and Touche over hun werk is een beschrijving van de opstelling van de balansen waarin zij benadrukken dat „wijzelf geen audit of ander onafhankelijk onderzoek hebben uitgevoerd” en dat de transformatiebalansen „de volledige, absolute en exclusieve verantwoordelijkheid” van de directie blijven. |
| --- | --- |

(122)

De deskundigen kunnen niet vaststellen of de balansen werkelijk door Deloitte and Touche en niet door de directie werden opgesteld. Het verslag van Deloitte and Touche over hun werk is een beschrijving van de opstelling van de balansen waarin zij benadrukken dat „wijzelf geen audit of ander onafhankelijk onderzoek hebben uitgevoerd” en dat de transformatiebalansen „de volledige, absolute en exclusieve verantwoordelijkheid” van de directie blijven.

| (123) | Daarom concluderen de deskundigen dat, afgezien van de vragen inzake de behoorlijke boekhoudkundige behandeling die in de vorige conclusie werden gesteld, elke garantie over de cijfers van de beginbalans ontbreekt als gevolg van het gebrek aan een audit of andere onafhankelijke controle over de opgegeven cijfers. Ter staving van deze conclusie verwijzen de deskundigen eveneens naar het accountantsrapport over de jaarrekening van NOA voor het einde van het boekjaar op 31 december 2003, twee en een halve week na de beginbalans, waarin de accountant zijn bedenkingen uitte over de beginbalans van de onderneming. De revisoren verklaren dat zij ten aanzien van de goodwill, de vaste activa tegen taxatiewaarde en de debiteuren en crediteuren die van de samenstellende maatschappijen naar NOA zijn overgedragen, niet in staat zijn de waarde van deze posten te bevestigen en dat zij er bijgevolg geen mening over uitspreken. |
| --- | --- |

(123)

Daarom concluderen de deskundigen dat, afgezien van de vragen inzake de behoorlijke boekhoudkundige behandeling die in de vorige conclusie werden gesteld, elke garantie over de cijfers van de beginbalans ontbreekt als gevolg van het gebrek aan een audit of andere onafhankelijke controle over de opgegeven cijfers. Ter staving van deze conclusie verwijzen de deskundigen eveneens naar het accountantsrapport over de jaarrekening van NOA voor het einde van het boekjaar op 31 december 2003, twee en een halve week na de beginbalans, waarin de accountant zijn bedenkingen uitte over de beginbalans van de onderneming. De revisoren verklaren dat zij ten aanzien van de goodwill, de vaste activa tegen taxatiewaarde en de debiteuren en crediteuren die van de samenstellende maatschappijen naar NOA zijn overgedragen, niet in staat zijn de waarde van deze posten te bevestigen en dat zij er bijgevolg geen mening over uitspreken.

| (124) | Wet 3185/2003 voorziet in een voorschot van de Griekse staat om de financiële verplichtingen van OA en OAv te dekken tijdens de transformatie- en liquidatieprocedure. Dit bedrag is gebaseerd op de nominale waarde van de aandelen van NOA. De deskundigen concluderen dat het in het belang van OAG [...] (12) was om het aanvankelijke aandelenkapitaal van NOA te maximaliseren door de waarde van de overgedragen activa te maximaliseren en de waarde van de overgedragen passiva te minimaliseren. De waarde van de overgedragen nettoactiva en, bijgevolg, de nominale waarde van het aandelenkapitaal van NOA bedroeg 130 miljoen EUR. De Griekse regering betaalde dit bedrag aan OA overeenkomstig wet 3185/2003. |
| --- | --- |

(124)

Wet 3185/2003 voorziet in een voorschot van de Griekse staat om de financiële verplichtingen van OA en OAv te dekken tijdens de transformatie- en liquidatieprocedure. Dit bedrag is gebaseerd op de nominale waarde van de aandelen van NOA. De deskundigen concluderen dat het in het belang van OAG [...] (12) was om het aanvankelijke aandelenkapitaal van NOA te maximaliseren door de waarde van de overgedragen activa te maximaliseren en de waarde van de overgedragen passiva te minimaliseren. De waarde van de overgedragen nettoactiva en, bijgevolg, de nominale waarde van het aandelenkapitaal van NOA bedroeg 130 miljoen EUR. De Griekse regering betaalde dit bedrag aan OA overeenkomstig wet 3185/2003.

| (125) | De deskundigen kwamen tot de conclusie dat de Griekse regering, indien erkende boekhoudkundige praktijken waren gebruikt, slechts een veel lagere bijdrage aan OA had kunnen leveren op grond van wet 3185/2003. Gezien de kaspositie van OA en NOA op het ogenblik van de herstructurering zou een dergelijke vermindering van de vanuit de regering beschikbare kasmiddelen belangrijke gevolgen hebben voor het vermogen van OA en NOA om hun activiteiten voort te zetten. |
| --- | --- |

(125)

De deskundigen kwamen tot de conclusie dat de Griekse regering, indien erkende boekhoudkundige praktijken waren gebruikt, slechts een veel lagere bijdrage aan OA had kunnen leveren op grond van wet 3185/2003. Gezien de kaspositie van OA en NOA op het ogenblik van de herstructurering zou een dergelijke vermindering van de vanuit de regering beschikbare kasmiddelen belangrijke gevolgen hebben voor het vermogen van OA en NOA om hun activiteiten voort te zetten.

| (126) | Zij concluderen verder dat het uiteindelijke resultaat van de afsplitsing, de privatisering en aandelenverkoop is dat OAG geen zakelijke activiteiten, een minimum aan activa en honderden miljoenen euro schuld zal overhouden. De insolventiebepalingen onder het Griekse recht zullen waarschijnlijk op OA en OAv worden toegepast wat tot liquidatie van beide ondernemingen zal leiden. De schuldeisers, hoofdzakelijk de Griekse staat, dragen de kosten. |
| --- | --- |

(126)

Zij concluderen verder dat het uiteindelijke resultaat van de afsplitsing, de privatisering en aandelenverkoop is dat OAG geen zakelijke activiteiten, een minimum aan activa en honderden miljoenen euro schuld zal overhouden. De insolventiebepalingen onder het Griekse recht zullen waarschijnlijk op OA en OAv worden toegepast wat tot liquidatie van beide ondernemingen zal leiden. De schuldeisers, hoofdzakelijk de Griekse staat, dragen de kosten.

5.2.   CONCLUSIE VAN DE DESKUNDIGEN INZAKE OA (OAS) NA DE HERSTRUCTURERING

| (127) | De deskundigen hebben de situatie van OA (OAS) na de beschikking van 11 december 2002 onderzocht. De maatschappij is verliesgevend gebleven en deze verliezen hebben de eigen financiële middelen van de maatschappij aangetast, wat haar mogelijkheden om te lenen ernstig in het gedrang heeft gebracht. |
| --- | --- |

(127)

De deskundigen hebben de situatie van OA (OAS) na de beschikking van 11 december 2002 onderzocht. De maatschappij is verliesgevend gebleven en deze verliezen hebben de eigen financiële middelen van de maatschappij aangetast, wat haar mogelijkheden om te lenen ernstig in het gedrang heeft gebracht.

5.2.1   SITUATIE VAN OA (OAS) INZAKE BELASTINGEN EN SOCIALE ZEKERHEID

| (128) | De deskundigen ontdekten dat de balans van OA omvangrijke belastingschulden en schulden aan de sociale zekerheid bevat. Deze namen elk jaar verder toe omdat de afdrachten aan de belastingautoriteiten geen gelijke tred hielden met de jaarlijkse verplichtingen. De belastingschuld betreft hoofdzakelijk niet-betaalde loonbelasting gedurende verscheidene jaren en omvat eveneens te betalen bedragen voor luchthaventaks, btw en winstbelasting. Toen de vluchtactiviteiten bij NOA werden ondergebracht werden slechts de belasting- en socialezekerheidsverplichtingen van één maand naar de nieuw opgerichte entiteit overgedragen. De socialezekerheidsverplichtingen hebben hoofdzakelijk betrekking op het voornaamste pensioenfonds van de maatschappij. In 2003 en 2004 was de verplichting opgelopen tot een totaal van 137 miljoen EUR. In deze periode verrichtte de maatschappij betalingen ten bedrage van 7,7 miljoen EUR in verband met een schikkingsakkoord voor de jaren vóór 2003.








  (miljoen EUR) |
| --- | --- |
| | 2002 (13) | 2003 (13) | 2004 (14) |
| Belastingen | 219 | 374 | 431 |
| Sociale zekerheid | 54 | 148 | 196 |
| Totaal | 273 | 522 | 627 |
| Opmerking: | cijfers voor 2005 zijn niet beschikbaar aangezien de boeken van OA na 31 december 2004 niet meer zijn bijgewerkt. |

(128)

De deskundigen ontdekten dat de balans van OA omvangrijke belastingschulden en schulden aan de sociale zekerheid bevat. Deze namen elk jaar verder toe omdat de afdrachten aan de belastingautoriteiten geen gelijke tred hielden met de jaarlijkse verplichtingen. De belastingschuld betreft hoofdzakelijk niet-betaalde loonbelasting gedurende verscheidene jaren en omvat eveneens te betalen bedragen voor luchthaventaks, btw en winstbelasting. Toen de vluchtactiviteiten bij NOA werden ondergebracht werden slechts de belasting- en socialezekerheidsverplichtingen van één maand naar de nieuw opgerichte entiteit overgedragen. De socialezekerheidsverplichtingen hebben hoofdzakelijk betrekking op het voornaamste pensioenfonds van de maatschappij. In 2003 en 2004 was de verplichting opgelopen tot een totaal van 137 miljoen EUR. In deze periode verrichtte de maatschappij betalingen ten bedrage van 7,7 miljoen EUR in verband met een schikkingsakkoord voor de jaren vóór 2003.

(miljoen EUR)

2002 (13)

2003 (13)

2004 (14)

Belastingen

219

374

431

Sociale zekerheid

54

148

196

Totaal

273

522

627

Opmerking:

cijfers voor 2005 zijn niet beschikbaar aangezien de boeken van OA na 31 december 2004 niet meer zijn bijgewerkt.

| (129) | De deskundigen merken op dat het accountantsrapport van OA voor 2003 vermeldt dat „wat de boeken en gegevens van de maatschappij betreft de in de belastingwetgeving vervatte voorschriften grotendeels niet zijn gevolgd”. Het rapport deelde eveneens mee dat „bij de belastingcontrole voor de jaren 1998 en 1999 werd vastgesteld dat de boeken en rekeningen ontoereikend waren” en „dat, aangezien de maatschappij voor de jaren 2000 tot en met 2003 niet door de belastingautoriteiten is gecontroleerd, haar belastingverplichtingen voor de jaren 1998 tot en met 2003 niet definitief zijn”. |
| --- | --- |

(129)

De deskundigen merken op dat het accountantsrapport van OA voor 2003 vermeldt dat „wat de boeken en gegevens van de maatschappij betreft de in de belastingwetgeving vervatte voorschriften grotendeels niet zijn gevolgd”. Het rapport deelde eveneens mee dat „bij de belastingcontrole voor de jaren 1998 en 1999 werd vastgesteld dat de boeken en rekeningen ontoereikend waren” en „dat, aangezien de maatschappij voor de jaren 2000 tot en met 2003 niet door de belastingautoriteiten is gecontroleerd, haar belastingverplichtingen voor de jaren 1998 tot en met 2003 niet definitief zijn”.

| (130) | De deskundigen concluderen dat OA een jarenlange geschiedenis heeft van het niet volledig afdragen van haar belastingen en socialezekerheidsbijdragen. Ze geven aan dat het totale te betalen bedrag eind 2002 reeds groot was, namelijk 273 miljoen EUR, en sindsdien aanzienlijk is blijven toenemen. De deskundigen wijzen erop dat het geraamde te betalen bedrag per eind 2004, te weten 627 miljoen EUR, meer dan 75 % bedraagt van de gezamenlijke omzet van NOA en OAG voor 2003. Zij voegen eraan toe dat de niet volledige betaling van belastingen door OA haar zowel vóór als na de herstructurering een cashflowvoordeel heeft opgeleverd. |
| --- | --- |

(130)

De deskundigen concluderen dat OA een jarenlange geschiedenis heeft van het niet volledig afdragen van haar belastingen en socialezekerheidsbijdragen. Ze geven aan dat het totale te betalen bedrag eind 2002 reeds groot was, namelijk 273 miljoen EUR, en sindsdien aanzienlijk is blijven toenemen. De deskundigen wijzen erop dat het geraamde te betalen bedrag per eind 2004, te weten 627 miljoen EUR, meer dan 75 % bedraagt van de gezamenlijke omzet van NOA en OAG voor 2003. Zij voegen eraan toe dat de niet volledige betaling van belastingen door OA haar zowel vóór als na de herstructurering een cashflowvoordeel heeft opgeleverd.

5.2.2.   HET BEDRAG VAN 130 312 459 EUR DAT NAAR OA (OAS) WERD OVERGEDRAGEN

| (131) | De Griekse regering verstrekte OAG tussen 24 december 2003 en 13 mei 2004 in totaal 130 312 459 EUR in zeven tranches. Deze werden door de deskundigen onderzocht om te zien hoe zij werden betaald en waarvoor ze vervolgens werden gebruikt. |
| --- | --- |

(131)

De Griekse regering verstrekte OAG tussen 24 december 2003 en 13 mei 2004 in totaal 130 312 459 EUR in zeven tranches. Deze werden door de deskundigen onderzocht om te zien hoe zij werden betaald en waarvoor ze vervolgens werden gebruikt.

| (132) | Dit geld werd betaald onder de bepalingen van wet 3185/2003 en was gebaseerd op de nominale waarde van het aandelenkapitaal in de nieuw opgerichte NOA. Het bedrag was, volgens de wet, bestemd „voor de betaling van de ontslagvergoedingen en resterende uitgaven voor de pensionering, ongeacht op welke manier, van de werknemers, alsmede om de financiële verplichtingen van Olympic Airways en Olympic Aviation te dekken tijdens de transformatie- en liquidatieprocedure”. |
| --- | --- |

(132)

Dit geld werd betaald onder de bepalingen van wet 3185/2003 en was gebaseerd op de nominale waarde van het aandelenkapitaal in de nieuw opgerichte NOA. Het bedrag was, volgens de wet, bestemd „voor de betaling van de ontslagvergoedingen en resterende uitgaven voor de pensionering, ongeacht op welke manier, van de werknemers, alsmede om de financiële verplichtingen van Olympic Airways en Olympic Aviation te dekken tijdens de transformatie- en liquidatieprocedure”.

| (133) | De deskundigen kwamen tot de bevinding dat de overdrachten plaatsvonden wanneer de bankrekening van OA uitgeput was. Er tekende zich een patroon af waarin de overschrijvingen van de regering geleidelijk aan wekenlang werden gebruikt aangezien de inkomsten uit andere bronnen lager waren dan de kasuitgaven. Op het ogenblik dat de bankrekening op het punt stond uitgeput te raken, werd een nieuwe overschrijving uitgevoerd en herhaalde het proces zich.






  Overschrijvingsdatum | EUR |
| --- | --- | --- |
| 24 december 2003 | 32 960 288 |
| 14 januari 2004 | 10 091 143 |
| 30 januari 2004 | 35 356 335 |
| 13 februari 2004 | 10 000 000 |
| 8 april 2004 | 8 000 000 |
| 22 april 2004 | 12 000 000 |
| 13 mei 2004 | 21 904 693 |
| Totaal | 130 312 459 |

(133)

De deskundigen kwamen tot de bevinding dat de overdrachten plaatsvonden wanneer de bankrekening van OA uitgeput was. Er tekende zich een patroon af waarin de overschrijvingen van de regering geleidelijk aan wekenlang werden gebruikt aangezien de inkomsten uit andere bronnen lager waren dan de kasuitgaven. Op het ogenblik dat de bankrekening op het punt stond uitgeput te raken, werd een nieuwe overschrijving uitgevoerd en herhaalde het proces zich.

Overschrijvingsdatum

EUR

24 december 2003

32 960 288

14 januari 2004

10 091 143

30 januari 2004

35 356 335

13 februari 2004

10 000 000

8 april 2004

8 000 000

22 april 2004

12 000 000

13 mei 2004

21 904 693

Totaal

130 312 459

| (134) | Met behulp van dit betalingsschema en de door de directie van OA verstrekte informatie, [...]. Hoewel de analyse van de zaken waarvoor het kapitaal in kwestie door OA werd gebruikt niet gemakkelijk kan worden gecontroleerd aangezien de van de „speciale rekening” afkomstige middelen niet werden gescheiden van alle andere fondsen die de maatschappij op haar hoofdbankrekening ontving, heeft de directie van OA de deskundigen van de Commissie meegedeeld dat de middelen als volgt werden besteed:






  Uitgavencategorie | EUR |
| --- | --- | --- |
| Vliegtuiglease | 51 012 257 |
| Uitbetaling van pensioenen | 29 953 077 |
| Loonkosten | 34 407 994 |
| Aflossing van de lening — Emporiki Bank | 14 939 131 |
| Totaal | 130 312 459 |

(134)

Met behulp van dit betalingsschema en de door de directie van OA verstrekte informatie, [...]. Hoewel de analyse van de zaken waarvoor het kapitaal in kwestie door OA werd gebruikt niet gemakkelijk kan worden gecontroleerd aangezien de van de „speciale rekening” afkomstige middelen niet werden gescheiden van alle andere fondsen die de maatschappij op haar hoofdbankrekening ontving, heeft de directie van OA de deskundigen van de Commissie meegedeeld dat de middelen als volgt werden besteed:

Uitgavencategorie

EUR

Vliegtuiglease

51 012 257

Uitbetaling van pensioenen

29 953 077

Loonkosten

34 407 994

Aflossing van de lening — Emporiki Bank

14 939 131

Totaal

130 312 459

5.2.3.   TERUGBETALING DOOR DE GRIEKSE STAAT VAN EEN GEDEELTE VAN EEN LENING VAN ABN AMRO BANK AAN OA

| (135) | Op 9 februari 2001 ging OA een kredietovereenkomst aan met ABN Amro Bank voor een lening van 182 198 160 EUR om de verhuizing van OA naar de nieuwe internationale luchthaven van Athene te financieren. |
| --- | --- |

(135)

Op 9 februari 2001 ging OA een kredietovereenkomst aan met ABN Amro Bank voor een lening van 182 198 160 EUR om de verhuizing van OA naar de nieuwe internationale luchthaven van Athene te financieren.

| (136) | De lening diende tussen 9 augustus 2003 en 9 februari 2011 in zestien zesmaandelijkse afbetalingen van 11 387 385 EUR plus interest te worden terugbetaald, en werd gedekt door een staatsgarantie die ABN Amro het recht gaf de terugbetaling rechtstreeks van de regering te eisen. |
| --- | --- |

(136)

De lening diende tussen 9 augustus 2003 en 9 februari 2011 in zestien zesmaandelijkse afbetalingen van 11 387 385 EUR plus interest te worden terugbetaald, en werd gedekt door een staatsgarantie die ABN Amro het recht gaf de terugbetaling rechtstreeks van de regering te eisen.

| (137) | Onder de bepalingen van de afsplitsing van de vluchten naar Olympic Airlines op 11 december 2003 bleef de lening als passief bij Olympic Airways. Op 31 december 2003 had OA één termijn van de lening terugbetaald en bedroeg het passiefbedrag op de balans van OA 170 810 775 EUR. |
| --- | --- |

(137)

Onder de bepalingen van de afsplitsing van de vluchten naar Olympic Airlines op 11 december 2003 bleef de lening als passief bij Olympic Airways. Op 31 december 2003 had OA één termijn van de lening terugbetaald en bedroeg het passiefbedrag op de balans van OA 170 810 775 EUR.

| (138) | Bij hun nazicht van de boeken van OA ontdekten de deskundigen van de Commissie dat ABN Amro de staatsgarantie had ingeroepen betreffende de tweede, derde en vierde aflossingstermijn van de lening. Bijgevolg heeft de Griekse staat de volgende termijnen namens OA betaald:






  Betaaldatum | Betaald bedrag (EUR) |
| --- | --- | --- |
| 10 mei 2004 | 12 390 090 (15) |
| 8 oktober 2004 | 1 288 017 (15) |
| 9 maart 2005 | 12 267 250 (15) |
| Totaal | 36 945 357 |

(138)

Bij hun nazicht van de boeken van OA ontdekten de deskundigen van de Commissie dat ABN Amro de staatsgarantie had ingeroepen betreffende de tweede, derde en vierde aflossingstermijn van de lening. Bijgevolg heeft de Griekse staat de volgende termijnen namens OA betaald:

Betaaldatum

Betaald bedrag (EUR)

10 mei 2004

12 390 090 (15)

8 oktober 2004

1 288 017 (15)

9 maart 2005

12 267 250 (15)

Totaal

36 945 357

| (139) | De deskundigen stelden tevens vast dat de Griekse overheid de belastingautoriteiten heeft verzocht het geld van OA terug te vorderen. De belastingautoriteiten legden OA debetnota's voor met het verzoek tot betaling van het geld. Het bedrag is in de boeken van OA opgenomen als aan de belastingautoriteiten te betalen bedrag, maar werd vooralsnog niet terugbetaald. |
| --- | --- |

(139)

De deskundigen stelden tevens vast dat de Griekse overheid de belastingautoriteiten heeft verzocht het geld van OA terug te vorderen. De belastingautoriteiten legden OA debetnota's voor met het verzoek tot betaling van het geld. Het bedrag is in de boeken van OA opgenomen als aan de belastingautoriteiten te betalen bedrag, maar werd vooralsnog niet terugbetaald.

5.2.4.   BETALINGEN FINANCIËLE LEASE VLIEGTUIGEN (A340)

| (140) | Bij hun nazicht van de rekeningen van OA ontdekten de deskundigen van de Commissie dat de Griekse staat op 24 september 2004, als borg, voor een totaalbedrag van 11 774 684 EUR aan leasebetalingen had verricht op grond van twee financiële leaseovereenkomsten met Crédit Lyonnais voor twee A340-vliegtuigen. De betalingen hebben betrekking op de zesmaandelijkse aflossingstermijn van 29 juli 2004 die krachtens de leaseovereenkomsten voor de vliegtuigen verschuldigd was. |
| --- | --- |

(140)

Bij hun nazicht van de rekeningen van OA ontdekten de deskundigen van de Commissie dat de Griekse staat op 24 september 2004, als borg, voor een totaalbedrag van 11 774 684 EUR aan leasebetalingen had verricht op grond van twee financiële leaseovereenkomsten met Crédit Lyonnais voor twee A340-vliegtuigen. De betalingen hebben betrekking op de zesmaandelijkse aflossingstermijn van 29 juli 2004 die krachtens de leaseovereenkomsten voor de vliegtuigen verschuldigd was.

| (141) | De deskundigen stelden vast dat de Griekse staat de belastingautoriteiten heeft verzocht het geld van OA terug te vorderen. De belastingautoriteiten legden OA debetnota's voor met het verzoek tot betaling van het geld. Het bedrag is in de boeken van OA opgenomen als aan de belastingautoriteiten verschuldigd bedrag, maar werd vooralsnog niet betaald. |
| --- | --- |

(141)

De deskundigen stelden vast dat de Griekse staat de belastingautoriteiten heeft verzocht het geld van OA terug te vorderen. De belastingautoriteiten legden OA debetnota's voor met het verzoek tot betaling van het geld. Het bedrag is in de boeken van OA opgenomen als aan de belastingautoriteiten verschuldigd bedrag, maar werd vooralsnog niet betaald.

5.2.5.   RECHTSTREEKSE OVERDRACHT VAN KASMIDDELEN DOOR DE OVERHEID AAN OA

| (142) | De deskundigen van de Commissie stelden verder vast dat de Griekse regering op 9 augustus 2004 aan OA een betaling in contanten ten bedrage van 8,2 miljoen EUR heeft gedaan. Dit bedrag werd door de regering betaald als een voorschot aan OA ter compensatie van middelen die OA op een escrowrekening had gestort als garantie voor de betaling van de financiële lease aan Crédit Lyonnais voor twee A340-vliegtuigen. Crédit Lyonnais had ermee ingestemd dat het geld van de escrowrekening zou worden vrijgegeven wanneer de leasecontracten van de vliegtuigen in december 2004 van OA aan de regering zouden worden overgedragen (novatie). De overdracht van de contracten aan de staat werd in december 2004 afgerond. |
| --- | --- |

(142)

De deskundigen van de Commissie stelden verder vast dat de Griekse regering op 9 augustus 2004 aan OA een betaling in contanten ten bedrage van 8,2 miljoen EUR heeft gedaan. Dit bedrag werd door de regering betaald als een voorschot aan OA ter compensatie van middelen die OA op een escrowrekening had gestort als garantie voor de betaling van de financiële lease aan Crédit Lyonnais voor twee A340-vliegtuigen. Crédit Lyonnais had ermee ingestemd dat het geld van de escrowrekening zou worden vrijgegeven wanneer de leasecontracten van de vliegtuigen in december 2004 van OA aan de regering zouden worden overgedragen (novatie). De overdracht van de contracten aan de staat werd in december 2004 afgerond.

| (143) | De deskundigen constateerden tevens dat OA, toen de onderneming de middelen in december 2004 van de escrowrekening haalde, het voorschot van de regering niet terugbetaalde. Op 23 maart 2005 richtte de regering een schrijven aan OA waarin zij verzocht om terugbetaling van het bedrag plus rente. Op de datum van hun eindrapport aan de Commissie (14 juni 2005) verklaarden de deskundigen dat OA het bedrag niet aan de staat had terugbetaald. |
| --- | --- |

(143)

De deskundigen constateerden tevens dat OA, toen de onderneming de middelen in december 2004 van de escrowrekening haalde, het voorschot van de regering niet terugbetaalde. Op 23 maart 2005 richtte de regering een schrijven aan OA waarin zij verzocht om terugbetaling van het bedrag plus rente. Op de datum van hun eindrapport aan de Commissie (14 juni 2005) verklaarden de deskundigen dat OA het bedrag niet aan de staat had terugbetaald.

5.2.6.   OVERIGE UITGAVEN

| (144) | Bij hun nazicht van de boeken van OA ontdekten de deskundigen dat het crediteurensaldo op 31 december 2004 een schuld van 8 miljoen EUR vertoonde aan de genationaliseerde Griekse nationale telecomorganisatie (OTE). Uit het grootboek van OA bleek dat OA OTE in 2003 en 2004 niet betaald had voor verleende diensten. Van het saldo heeft een bedrag van 4,5 miljoen EUR betrekking op periodes vóór 2003. |
| --- | --- |

(144)

Bij hun nazicht van de boeken van OA ontdekten de deskundigen dat het crediteurensaldo op 31 december 2004 een schuld van 8 miljoen EUR vertoonde aan de genationaliseerde Griekse nationale telecomorganisatie (OTE). Uit het grootboek van OA bleek dat OA OTE in 2003 en 2004 niet betaald had voor verleende diensten. Van het saldo heeft een bedrag van 4,5 miljoen EUR betrekking op periodes vóór 2003.

5.3.   DE CONCLUSIES VAN DE DESKUNDIGEN MET BETREKKING TOT NOA NA DE HERSTRUCTURERING

5.3.1.   RESULTATEN VAN NOA IN 2004

| (145) | De deskundigen stelden vast dat NOA in 2004 in grote moeilijkheden verkeerde, wat leidde tot een exploitatieverlies van 94,5 miljoen EUR op een omzet van 616,7 miljoen EUR en een nettoverlies vóór belastingen van 87,1 miljoen EUR. Zelfs op het niveau van de bruto exploitatiewinst (omzet minus rechtstreekse kosten van diensten) maakte de maatschappij slechts 4 miljoen EUR winst. Zij wijzen er eveneens op dat het resultaat van 2003, bij de buitengewone posten, een voorziening omvatte van 13,0 miljoen EUR waarvan 12,6 miljoen EUR werd overgeheveld naar de inkomsten van 2004. Het verlies voor 2004 bedraagt dus veeleer 99,7 miljoen EUR dan 87,1 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(145)

De deskundigen stelden vast dat NOA in 2004 in grote moeilijkheden verkeerde, wat leidde tot een exploitatieverlies van 94,5 miljoen EUR op een omzet van 616,7 miljoen EUR en een nettoverlies vóór belastingen van 87,1 miljoen EUR. Zelfs op het niveau van de bruto exploitatiewinst (omzet minus rechtstreekse kosten van diensten) maakte de maatschappij slechts 4 miljoen EUR winst. Zij wijzen er eveneens op dat het resultaat van 2003, bij de buitengewone posten, een voorziening omvatte van 13,0 miljoen EUR waarvan 12,6 miljoen EUR werd overgeheveld naar de inkomsten van 2004. Het verlies voor 2004 bedraagt dus veeleer 99,7 miljoen EUR dan 87,1 miljoen EUR.

| (146) | De deskundigen wijzen erop dat de nettoactiva van de maatschappij (24,3 miljoen EUR) eind 2004 werden verminderd tot 18,6 % van het aandelenkapitaal (130,4 miljoen EUR). Bovendien zouden de nettoactiva, indien de goodwill van 18 miljoen EUR was afgeschreven, tot 4,8 % van het aandelenkapitaal zijn gedaald. Overeenkomstig de Griekse vennootschapswet 2190 dient een aandeelhoudersvergadering te worden bijeengeroepen en dient te worden beslist over een actieplan om de balans van de maatschappij te herstellen en de schuldeisers te beschermen wanneer de nettowaarde van de onderneming onder de 50 % van het aandelenkapitaal daalt, wat in onderhavig geval niet is gebeurd. Volgens dezelfde wet mag het Griekse ministerie van Handel de handelslicentie van de onderneming intrekken wanneer de nettowaarde van een onderneming tot onder de 10 % van het aandelenkapitaal daalt. De deskundigen wijzen er echter op dat deze maatregel een laatste redmiddel is waartoe in de praktijk zelden wordt overgegaan. |
| --- | --- |

(146)

De deskundigen wijzen erop dat de nettoactiva van de maatschappij (24,3 miljoen EUR) eind 2004 werden verminderd tot 18,6 % van het aandelenkapitaal (130,4 miljoen EUR). Bovendien zouden de nettoactiva, indien de goodwill van 18 miljoen EUR was afgeschreven, tot 4,8 % van het aandelenkapitaal zijn gedaald. Overeenkomstig de Griekse vennootschapswet 2190 dient een aandeelhoudersvergadering te worden bijeengeroepen en dient te worden beslist over een actieplan om de balans van de maatschappij te herstellen en de schuldeisers te beschermen wanneer de nettowaarde van de onderneming onder de 50 % van het aandelenkapitaal daalt, wat in onderhavig geval niet is gebeurd. Volgens dezelfde wet mag het Griekse ministerie van Handel de handelslicentie van de onderneming intrekken wanneer de nettowaarde van een onderneming tot onder de 10 % van het aandelenkapitaal daalt. De deskundigen wijzen er echter op dat deze maatregel een laatste redmiddel is waartoe in de praktijk zelden wordt overgegaan.

| (147) | De voornaamste redenen die volgens de directie van NOA aan deze resultaten ten grondslag lagen waren:






  — | een negatieve reactie van de toeristische markt op de herstructurering van de groep die resulteerde in een lager aantal boekingen in de vakantieperiode van Kerstmis 2003/Nieuwjaar 2004; |
| --- | --- | --- |

(147)

De voornaamste redenen die volgens de directie van NOA aan deze resultaten ten grondslag lagen waren:

—

een negatieve reactie van de toeristische markt op de herstructurering van de groep die resulteerde in een lager aantal boekingen in de vakantieperiode van Kerstmis 2003/Nieuwjaar 2004;

| — | stakingen van het cabinepersoneel in december 2003 en februari 2004 die leidden tot afgelaste vluchten, minder boekingen en verhoogde kosten gedurende die periode; |
| --- | --- |

—

stakingen van het cabinepersoneel in december 2003 en februari 2004 die leidden tot afgelaste vluchten, minder boekingen en verhoogde kosten gedurende die periode;

| — | bijkomende kosten in verband met de herstructurering, zoals de noodzaak om aanzienlijk meer piloten in dienst te nemen dan voorzien, en hogere leasekosten en meer leasings met bemanning dan verwacht. |
| --- | --- |

—

bijkomende kosten in verband met de herstructurering, zoals de noodzaak om aanzienlijk meer piloten in dienst te nemen dan voorzien, en hogere leasekosten en meer leasings met bemanning dan verwacht.

| (148) | Aangezien NOA geen kasreserves had om deze verliezen te financieren, concludeerden de deskundigen dat de enige optie was om geld te lenen of de krediettermijnen met de leveranciers te verlengen. De deskundigen van de Commissie voerden een analyse van de kasstroom van het bedrijf in 2004 uit en konden aantonen dat het de laatstgenoemde oplossing koos met een toename van de crediteuren met [...] miljoen EUR in dat jaar. De grootste stijgingen op de leveranciersrekening zijn onder andere: een bedrag van [...] miljoen EUR verschuldigd aan AIA (in 2003 bedroeg dit [...] miljoen EUR). In april 2005 sloot NOA een schikkingsakkoord met AIA voor de betaling van [...] miljoen EUR van de [...] miljoen EUR tot op die datum uitstaande schuld. De voorwaarden van het akkoord voorzagen in vaste maandelijkse betalingen, uit te voeren tussen 30 april 2005 en 30 november 2005. Een ander belangrijk element van de schuld van NOA per 31 december 2004 is een nadelig saldo ten opzichte van OAv van [...] miljoen EUR; dit bedrag was sinds 31 december 2003 toegenomen van [...] miljoen EUR. |
| --- | --- |

(148)

Aangezien NOA geen kasreserves had om deze verliezen te financieren, concludeerden de deskundigen dat de enige optie was om geld te lenen of de krediettermijnen met de leveranciers te verlengen. De deskundigen van de Commissie voerden een analyse van de kasstroom van het bedrijf in 2004 uit en konden aantonen dat het de laatstgenoemde oplossing koos met een toename van de crediteuren met [...] miljoen EUR in dat jaar. De grootste stijgingen op de leveranciersrekening zijn onder andere: een bedrag van [...] miljoen EUR verschuldigd aan AIA (in 2003 bedroeg dit [...] miljoen EUR). In april 2005 sloot NOA een schikkingsakkoord met AIA voor de betaling van [...] miljoen EUR van de [...] miljoen EUR tot op die datum uitstaande schuld. De voorwaarden van het akkoord voorzagen in vaste maandelijkse betalingen, uit te voeren tussen 30 april 2005 en 30 november 2005. Een ander belangrijk element van de schuld van NOA per 31 december 2004 is een nadelig saldo ten opzichte van OAv van [...] miljoen EUR; dit bedrag was sinds 31 december 2003 toegenomen van [...] miljoen EUR.

| (149) | Ten aanzien van de activiteiten van NOA in 2005 wijzen de deskundigen erop dat voor periodes na 31 december 2004 geen financiële overzichten beschikbaar zijn, maar uit andere financiële verslagen en overleg met de directie concluderen zij dat NOA in het eerste kwartaal van 2005 verder verlies leed. Net als vorige jaren leidde dit tot een reductie van de kasstroom en was de directie genoodzaakt financieringsoplossingen op korte termijn te zoeken. Bijkomende positieve kasstroom werd gecreëerd door de uitgestelde betaling van heffingen aan de internationale luchthaven van Athene, waarbij zekerheid is gesteld in de vorm van hypotheken op vliegtuigen voor een totaalbedrag van 36 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(149)

Ten aanzien van de activiteiten van NOA in 2005 wijzen de deskundigen erop dat voor periodes na 31 december 2004 geen financiële overzichten beschikbaar zijn, maar uit andere financiële verslagen en overleg met de directie concluderen zij dat NOA in het eerste kwartaal van 2005 verder verlies leed. Net als vorige jaren leidde dit tot een reductie van de kasstroom en was de directie genoodzaakt financieringsoplossingen op korte termijn te zoeken. Bijkomende positieve kasstroom werd gecreëerd door de uitgestelde betaling van heffingen aan de internationale luchthaven van Athene, waarbij zekerheid is gesteld in de vorm van hypotheken op vliegtuigen voor een totaalbedrag van 36 miljoen EUR.

| (150) | De deskundigen verklaarden dat de bedrijfsactiviteiten van NOA zeer cyclisch van aard zijn, zoals blijkt uit de negatieve kasstroom in de maanden oktober tot maart die wordt goedgemaakt door een positieve kasstroom in de maanden april tot september. Deze cyclus herhaalt zich elk jaar opnieuw. De netto-instroom in de zomermaanden dekt de netto-uitstroom van de wintermaanden niet volledig, zodat er over het geheel genomen voortdurend behoefte is aan aanvullende faciliteiten. De deskundigen merkten op dat het niet duidelijk is wanneer het bedrijf op jaarbasis een positieve kasstroom zal hebben maar de directie hoopt dat dit ten vroegste in 2006 en ten laatste in 2007 onder een nieuwe eigenaar gebeurt. |
| --- | --- |

(150)

De deskundigen verklaarden dat de bedrijfsactiviteiten van NOA zeer cyclisch van aard zijn, zoals blijkt uit de negatieve kasstroom in de maanden oktober tot maart die wordt goedgemaakt door een positieve kasstroom in de maanden april tot september. Deze cyclus herhaalt zich elk jaar opnieuw. De netto-instroom in de zomermaanden dekt de netto-uitstroom van de wintermaanden niet volledig, zodat er over het geheel genomen voortdurend behoefte is aan aanvullende faciliteiten. De deskundigen merkten op dat het niet duidelijk is wanneer het bedrijf op jaarbasis een positieve kasstroom zal hebben maar de directie hoopt dat dit ten vroegste in 2006 en ten laatste in 2007 onder een nieuwe eigenaar gebeurt.

5.3.2.   BELASTINGEN (WINSTBELASTING, VENNOOTSCHAPSBELASTING, SOCIALE ZEKERHEID EN BTW)

| (151) | De deskundigen van de Commissie controleerden de rekeningen, boeken en registers van NOA betreffende de inkomstenbelasting van werknemers, socialezekerheidsbijdragen en btw voor de periode van december 2003 tot mei 2005. Ze merken op dat, onder de voorwaarden van de afsplitsing van de vliegactiviteiten van NOA, slechts één maand belasting- en socialezekerheidsverplichtingen met betrekking tot het van OA naar NOA overgeplaatste personeel zijn overgedragen. |
| --- | --- |

(151)

De deskundigen van de Commissie controleerden de rekeningen, boeken en registers van NOA betreffende de inkomstenbelasting van werknemers, socialezekerheidsbijdragen en btw voor de periode van december 2003 tot mei 2005. Ze merken op dat, onder de voorwaarden van de afsplitsing van de vliegactiviteiten van NOA, slechts één maand belasting- en socialezekerheidsverplichtingen met betrekking tot het van OA naar NOA overgeplaatste personeel zijn overgedragen.

| (152) | De deskundigen stelden eveneens vast dat het totale bedrag aan belastingen en socialezekerheidsbijdragen dat NOA de Griekse staat verschuldigd is, tussen december 2003 en december 2004 met 20,2 miljoen EUR is gestegen. Dit bedrag maakt deel uit van de 94,4 miljoen EUR die NOA verschuldigd is. |
| --- | --- |

(152)

De deskundigen stelden eveneens vast dat het totale bedrag aan belastingen en socialezekerheidsbijdragen dat NOA de Griekse staat verschuldigd is, tussen december 2003 en december 2004 met 20,2 miljoen EUR is gestegen. Dit bedrag maakt deel uit van de 94,4 miljoen EUR die NOA verschuldigd is.

| (153) | Wat de socialezekerheidsbijdragen (IKA) betreft, werden zowel de socialezekerheidsbijdragen voor werknemers als voor werkgevers in de boeken opgenomen en tijdig aan de staat betaald tot oktober 2004. Tussen oktober 2004 en februari 2005 werden de betalingen niet uitgevoerd. In maart 2005 sloot de maatschappij een schikkingsakkoord met de belastingautoriteiten om de achterstallige schuld van [...] miljoen EUR af te betalen in 18 maandelijkse termijnen die in maart 2005 van start gingen en het schuldsaldo in feite omzette in een kredietfaciliteit van achttien maanden. Sinds maart 2005 is de onderneming dit akkoord, evenals haar doorlopende maandelijkse verplichtingen, nagekomen. |
| --- | --- |

(153)

Wat de socialezekerheidsbijdragen (IKA) betreft, werden zowel de socialezekerheidsbijdragen voor werknemers als voor werkgevers in de boeken opgenomen en tijdig aan de staat betaald tot oktober 2004. Tussen oktober 2004 en februari 2005 werden de betalingen niet uitgevoerd. In maart 2005 sloot de maatschappij een schikkingsakkoord met de belastingautoriteiten om de achterstallige schuld van [...] miljoen EUR af te betalen in 18 maandelijkse termijnen die in maart 2005 van start gingen en het schuldsaldo in feite omzette in een kredietfaciliteit van achttien maanden. Sinds maart 2005 is de onderneming dit akkoord, evenals haar doorlopende maandelijkse verplichtingen, nagekomen.

| (154) | Wat de btw betreft stelden de deskundigen vast dat NOA gedurende de betrokken periode de btw naar behoren opgaf en betaalde. |
| --- | --- |

(154)

Wat de btw betreft stelden de deskundigen vast dat NOA gedurende de betrokken periode de btw naar behoren opgaf en betaalde.

5.3.3.   VLIEGTUIGEN

| Type vliegtuig | Nummer | [...] | Aantal zitplaatsen | Eigendom |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Airbus A340-313 | 4 | [...] | 295 | Geleased |
| Airbus A300-65 | 3 | [...] | 269 | Geleased |
| Boeing 737-400 | 14 | [...] | 150 | Eigen 7/Geleased 7 |
| Boeing 737-300 | 2 | [...] | 136 | Geleased |
| Boeing 717-200 | 3 | [...] | 100 | Geleased |
| ATR-72-320 | 7 | [...] | 68 | Eigen |
| ATR-42-320 | 6 | [...] | 50 | Eigen 4/Geleased 2 |
| DHC-8 | 4 | [...] | 37 | Geleased |
| Totaal | 43 | | | |

Type vliegtuig

Nummer

[...]

Aantal zitplaatsen

Eigendom

Airbus A340-313

4

[...]

295

Geleased

Airbus A300-65

3

[...]

269

Geleased

Boeing 737-400

14

[...]

150

Eigen 7/Geleased 7

Boeing 737-300

2

[...]

136

Geleased

Boeing 717-200

3

[...]

100

Geleased

ATR-72-320

7

[...]

68

Eigen

ATR-42-320

6

[...]

50

Eigen 4/Geleased 2

DHC-8

4

[...]

37

Geleased

Totaal

43

| (155) | De deskundigen delen mee dat NOA haar werkzaamheden startte met een vloot van 43 vliegtuigen, waarvan 18 eigen en 25 geleased. Sinds de start van haar werkzaamheden tot op heden is het aantal eigen vliegtuigen van NOA ongewijzigd gebleven en is het aantal door NOA geleasede vliegtuigen met drie afgenomen. Twee Airbus A300-600-vliegtuigen die OA in haar bezit had en aan NOA leasede, werden in februari 2005 verkocht en de lease van één Boeing 737-3000 werd niet verlengd toen deze in maart 2005 afliep. |
| --- | --- |

(155)

De deskundigen delen mee dat NOA haar werkzaamheden startte met een vloot van 43 vliegtuigen, waarvan 18 eigen en 25 geleased. Sinds de start van haar werkzaamheden tot op heden is het aantal eigen vliegtuigen van NOA ongewijzigd gebleven en is het aantal door NOA geleasede vliegtuigen met drie afgenomen. Twee Airbus A300-600-vliegtuigen die OA in haar bezit had en aan NOA leasede, werden in februari 2005 verkocht en de lease van één Boeing 737-3000 werd niet verlengd toen deze in maart 2005 afliep.

5.3.3.1.   
  Operationele leaseovereenkomsten

| (156) | NOA subleaset vliegtuigen van OA, OAv (OAS) en, in het geval van vier financiële leases, rechtstreeks van de Griekse regering (zie hoofdstuk 5.3.3.2). Achttien vliegtuigen worden momenteel geleased onder operationele leaseovereenkomsten, hetzij rechtstreeks van de verhuurders of gesubleased van OA of OAv (OAS). Wanneer de leases tussen de verhuurders en OA en OAv (OAS) aflopen, gaat NOA rechtstreeks met de verhuurders nieuwe leaseovereenkomsten aan. |
| --- | --- |

(156)

NOA subleaset vliegtuigen van OA, OAv (OAS) en, in het geval van vier financiële leases, rechtstreeks van de Griekse regering (zie hoofdstuk 5.3.3.2). Achttien vliegtuigen worden momenteel geleased onder operationele leaseovereenkomsten, hetzij rechtstreeks van de verhuurders of gesubleased van OA of OAv (OAS). Wanneer de leases tussen de verhuurders en OA en OAv (OAS) aflopen, gaat NOA rechtstreeks met de verhuurders nieuwe leaseovereenkomsten aan.

| (157) | De deskundigen ontdekten dat, wanneer vliegtuigen van OA of OAv (OAS) worden gesubleased, de kosten voor de sublease lager zijn dan de hoofdleaseverplichtingen. Toen zij de directie van NOA vroegen waarom dit zo was en hoe dit kon worden gerechtvaardigd, werd hun verteld dat de subleases tegen marktprijzen plaatsvinden. Volgens de directie van NOA haalt OA (OAS) hier voordeel uit aangezien zij een huurder voor haar vliegtuigen heeft. NOA stelt ook dat zij haar geleasede vliegtuigen elders zou kunnen leasen indien OA geen markttarieven zou hanteren. NOA vindt er baat bij dat zij de vliegtuigen kan leasen tegen wat zij beschouwt als de huidige marktprijzen in plaats van de hogere tarieven die in het verleden gebruikelijk waren. |
| --- | --- |

(157)

De deskundigen ontdekten dat, wanneer vliegtuigen van OA of OAv (OAS) worden gesubleased, de kosten voor de sublease lager zijn dan de hoofdleaseverplichtingen. Toen zij de directie van NOA vroegen waarom dit zo was en hoe dit kon worden gerechtvaardigd, werd hun verteld dat de subleases tegen marktprijzen plaatsvinden. Volgens de directie van NOA haalt OA (OAS) hier voordeel uit aangezien zij een huurder voor haar vliegtuigen heeft. NOA stelt ook dat zij haar geleasede vliegtuigen elders zou kunnen leasen indien OA geen markttarieven zou hanteren. NOA vindt er baat bij dat zij de vliegtuigen kan leasen tegen wat zij beschouwt als de huidige marktprijzen in plaats van de hogere tarieven die in het verleden gebruikelijk waren.

| (158) | De deskundigen hebben de hoofdlease- en subleasetarieven vergeleken en stelden vast dat de totale subleasekosten voor NOA ten opzichte van OA voor het jaar tot 31 december 2004 29,7 miljoen EUR bedroegen in vergelijking met de totale hoofdleasekosten van 67,3 miljoen EUR die OA voor dezelfde vliegtuigen over dezelfde periode betaalde. De door OA gedragen leasekosten bedragen dus 37,6 miljoen EUR (55 % van de totale leasekosten). |
| --- | --- |

(158)

De deskundigen hebben de hoofdlease- en subleasetarieven vergeleken en stelden vast dat de totale subleasekosten voor NOA ten opzichte van OA voor het jaar tot 31 december 2004 29,7 miljoen EUR bedroegen in vergelijking met de totale hoofdleasekosten van 67,3 miljoen EUR die OA voor dezelfde vliegtuigen over dezelfde periode betaalde. De door OA gedragen leasekosten bedragen dus 37,6 miljoen EUR (55 % van de totale leasekosten).

5.3.3.2.   
  Financiële leaseovereenkomsten

| (159) | De deskundigen melden dat de vier Airbus A340-300-vliegtuigen waarvan de lease door Griekenland is gewaarborgd, na de oorspronkelijke afsplitsing in eerste instantie door OA aan NOA gesubleased werden. Gezien de onzekerheid over de toekomst van OA en NOA ten tijde van de afsplitsing, hadden de betrokken financiële instellingen (verhuurders) strengere betalings- en borgstellingsvoorwaarden in de leaseovereenkomsten opgelegd. Om deze voorwaarden zowel voor OA als voor zichzelf als garant te verlichten, besloot de Griekse regering de rol van OA als leasegever over te nemen en werden de hoofdleaseovereenkomsten voor alle vier vliegtuigen van OA naar de Griekse regering overgedragen („genoveerd”), twee in december 2004 en twee in april 2005. De deskundigen melden dat het Griekse parlement nieuwe wetgeving moest aannemen om dit legaal te kunnen doen (artikel 53 van wet 3283/2004).









  Vliegtuigen | Reg. Nr. | Prijs per hoofdlease OA/HR- verhuurder | Prijs per sublease OA-NOA | Prijs per sublease HR-NOA (na novatie) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| AIRBUS A340-300
  MSN 280 | SX-DFC | 789 648 EUR | 600 000 USD | 600 000 USD |
| Datum leaseovereenkomst | | 8.10.1999 | 27.5.2004 | 27.4.2004 |
| AIRBUS A340-300
  MSN 292 | SX-DFD | 770 599 EUR | 600 000 USD | 600 000 USD |
| Datum leaseovereenkomst | | 8.10.1999 | 27.5.2004 | 25.4.2004 |
| AIRBUS A340-300
  MSN 235 | SX-DFA | 744 509 EUR | 525 000 USD | 395 000 EUR |
| Datum leaseovereenkomst | | 8.10.1999 | 12.12.2003 | 17.12.2004 |
| AIRBUS A340-300
  MSN 239 | SX-DFB | 744 509 EUR | 525 000 USD | 395 000 EUR |
| Datum leaseovereenkomst | | 8.10.1999 | 12.12.2003 | 17.12.2004 |
| Opmerking 1: | Hoofdleasebetalingen zijn halfjaarlijks verschuldigd. |

(159)

De deskundigen melden dat de vier Airbus A340-300-vliegtuigen waarvan de lease door Griekenland is gewaarborgd, na de oorspronkelijke afsplitsing in eerste instantie door OA aan NOA gesubleased werden. Gezien de onzekerheid over de toekomst van OA en NOA ten tijde van de afsplitsing, hadden de betrokken financiële instellingen (verhuurders) strengere betalings- en borgstellingsvoorwaarden in de leaseovereenkomsten opgelegd. Om deze voorwaarden zowel voor OA als voor zichzelf als garant te verlichten, besloot de Griekse regering de rol van OA als leasegever over te nemen en werden de hoofdleaseovereenkomsten voor alle vier vliegtuigen van OA naar de Griekse regering overgedragen („genoveerd”), twee in december 2004 en twee in april 2005. De deskundigen melden dat het Griekse parlement nieuwe wetgeving moest aannemen om dit legaal te kunnen doen (artikel 53 van wet 3283/2004).

Vliegtuigen

Reg. Nr.

Prijs per hoofdlease OA/HR- verhuurder

Prijs per sublease OA-NOA

Prijs per sublease HR-NOA (na novatie)

AIRBUS A340-300

MSN 280

SX-DFC

789 648 EUR

600 000 USD

600 000 USD

Datum leaseovereenkomst

8.10.1999

27.5.2004

27.4.2004

AIRBUS A340-300

MSN 292

SX-DFD

770 599 EUR

600 000 USD

600 000 USD

Datum leaseovereenkomst

8.10.1999

27.5.2004

25.4.2004

AIRBUS A340-300

MSN 235

SX-DFA

744 509 EUR

525 000 USD

395 000 EUR

Datum leaseovereenkomst

8.10.1999

12.12.2003

17.12.2004

AIRBUS A340-300

MSN 239

SX-DFB

744 509 EUR

525 000 USD

395 000 EUR

Datum leaseovereenkomst

8.10.1999

12.12.2003

17.12.2004

Opmerking 1:

Hoofdleasebetalingen zijn halfjaarlijks verschuldigd.

| Opmerking 2: | Subleasebetalingen zijn maandelijks vooraf te betalen. |
| --- | --- |

Opmerking 2:

Subleasebetalingen zijn maandelijks vooraf te betalen.

| Opmerking 3: | Alle in de tabel weergegeven betalingen zijn maandelijks.
  Maandelijkse hoofdleasebetalingen zijn gebaseerd op jaarlijkse betalingen voor 2004 gedeeld door 12. |
| --- | --- |

Opmerking 3:

Alle in de tabel weergegeven betalingen zijn maandelijks.

Maandelijkse hoofdleasebetalingen zijn gebaseerd op jaarlijkse betalingen voor 2004 gedeeld door 12.

| Opmerking 4: | Alle bedragen zijn exclusief interest. |
| --- | --- |

Opmerking 4:

Alle bedragen zijn exclusief interest.

| (160) | De deskundigen hebben eveneens een vergelijking gemaakt tussen de hoofdlease- en subleasetarieven voor deze vier vliegtuigen. Zij ontdekten dat de hoofdleases die de staat betaalde ongeveer 75 000 EUR per maand bedroegen terwijl de subleaselasten varieerden van ongeveer 400 000 EUR tot 500 000 EUR per maand. De Griekse staat verloor in feite 250 000 tot 350 000 EUR per maand op elk van deze vier vliegtuigen. |
| --- | --- |

(160)

De deskundigen hebben eveneens een vergelijking gemaakt tussen de hoofdlease- en subleasetarieven voor deze vier vliegtuigen. Zij ontdekten dat de hoofdleases die de staat betaalde ongeveer 75 000 EUR per maand bedroegen terwijl de subleaselasten varieerden van ongeveer 400 000 EUR tot 500 000 EUR per maand. De Griekse staat verloor in feite 250 000 tot 350 000 EUR per maand op elk van deze vier vliegtuigen.

| (161) | De deskundigen hebben verder betoogd dat NOA tussen december 2004 en eind maart 2005 de regering niet betaalde voor de twee door de regering gesubleasede A340's. Eind maart 2005 beliep het bedrag dat NOA aan de regering verschuldigd was met betrekking tot deze twee subleases 5,1 miljoen EUR. NOA betaalde dit bedrag, plus de leasekosten voor april, in april 2005. |
| --- | --- |

(161)

De deskundigen hebben verder betoogd dat NOA tussen december 2004 en eind maart 2005 de regering niet betaalde voor de twee door de regering gesubleasede A340's. Eind maart 2005 beliep het bedrag dat NOA aan de regering verschuldigd was met betrekking tot deze twee subleases 5,1 miljoen EUR. NOA betaalde dit bedrag, plus de leasekosten voor april, in april 2005.

5.3.4.   SPATOSIMO

| (162) | De deskundigen deelden mee dat de door NOA van zijn klanten geïnde luchthaventaks tussen het begin van de werkzaamheden van NOA in december 2003 en 31 december 2004 [...] miljoen EUR bedroeg en het aan de belastingautoriteiten betaalde bedrag [...] miljoen EUR. In maart 2004 en van juni tot september 2004 werden de betalingen aan de belastingautoriteiten tijdig gedaan (tegen de 20e van de maand volgend op de inning). In de overige maanden tussen december 2003 en maart 2005 werden de betalingen één tot vijf maanden te laat verricht. Het saldo op 31 december 2004, van [...] miljoen EUR, kwam overeen met de geïnde bedragen van ongeveer 3 maanden. Op 31 maart 2005 bedroeg het verschuldigde bedrag aan luchthaventaksen [...] miljoen EUR, wat overeenkomt met de inningen van ongeveer twee en een halve maand. |
| --- | --- |

(162)

De deskundigen deelden mee dat de door NOA van zijn klanten geïnde luchthaventaks tussen het begin van de werkzaamheden van NOA in december 2003 en 31 december 2004 [...] miljoen EUR bedroeg en het aan de belastingautoriteiten betaalde bedrag [...] miljoen EUR. In maart 2004 en van juni tot september 2004 werden de betalingen aan de belastingautoriteiten tijdig gedaan (tegen de 20e van de maand volgend op de inning). In de overige maanden tussen december 2003 en maart 2005 werden de betalingen één tot vijf maanden te laat verricht. Het saldo op 31 december 2004, van [...] miljoen EUR, kwam overeen met de geïnde bedragen van ongeveer 3 maanden. Op 31 maart 2005 bedroeg het verschuldigde bedrag aan luchthaventaksen [...] miljoen EUR, wat overeenkomt met de inningen van ongeveer twee en een halve maand.

5.3.5.   DOOR NOA AAN OAS BETAALDE KOSTEN VOOR GRONDAFHANDELING EN TECHNISCHE ONDERSTEUNING

| (163) | Aangezien NOA uitsluitend de vluchtdivisies van OA en OAv omvat, is zij niet in staat de nodige nevenactiviteiten voor het runnen van een luchtvaartmaatschappij (onderhoud van de lijnen, tanken, grondafhandeling enz.) zelf uit te voeren en moet zij hiervoor betalen. De Commissie heeft haar externe deskundige opgedragen de bewering van de Griekse autoriteiten te controleren dat NOA markttarieven voor deze diensten betaalde en dat de overeenkomsten derhalve werden afgesloten op marktconforme voorwaarden. |
| --- | --- |

(163)

Aangezien NOA uitsluitend de vluchtdivisies van OA en OAv omvat, is zij niet in staat de nodige nevenactiviteiten voor het runnen van een luchtvaartmaatschappij (onderhoud van de lijnen, tanken, grondafhandeling enz.) zelf uit te voeren en moet zij hiervoor betalen. De Commissie heeft haar externe deskundige opgedragen de bewering van de Griekse autoriteiten te controleren dat NOA markttarieven voor deze diensten betaalde en dat de overeenkomsten derhalve werden afgesloten op marktconforme voorwaarden.

| (164) | De deskundigen deelden mee dat een reeks van zeven overeenkomsten tussen NOA en OAS (met inbegrip van OAv en met Olympic Catering nv) werd gesloten voor een reeks diensten waaronder grondafhandeling, technisch onderhoud, afhandeling van vracht en post, pakhuisbeheer, boekhoudkundige ondersteuning en advies, personeelsopleiding en algemene programmeringsdiensten voor vluchtroutes, informatietechnologie en telecommunicatiediensten en catering. De deskundigen stelden vast dat bedrijven binnen de OAG NOA in 2004 diensten verleenden met een waarde van ongeveer [...] miljoen EUR. De voornaamste dienstenovereenkomsten tussen NOA en OAG zijn voor grondafhandeling en onderhoudsdiensten. NOA gebruikt OAG voor [...] % van haar grondafhandelingsdiensten en voor al haar onderhoud. De bij contract vastgestelde vergoedingen in 2004, gebaseerd op lijnvluchtactiviteiten, bedroegen [...] miljoen EUR voor grondafhandeling en [...] miljoen EUR voor onderhoud. |
| --- | --- |

(164)

De deskundigen deelden mee dat een reeks van zeven overeenkomsten tussen NOA en OAS (met inbegrip van OAv en met Olympic Catering nv) werd gesloten voor een reeks diensten waaronder grondafhandeling, technisch onderhoud, afhandeling van vracht en post, pakhuisbeheer, boekhoudkundige ondersteuning en advies, personeelsopleiding en algemene programmeringsdiensten voor vluchtroutes, informatietechnologie en telecommunicatiediensten en catering. De deskundigen stelden vast dat bedrijven binnen de OAG NOA in 2004 diensten verleenden met een waarde van ongeveer [...] miljoen EUR. De voornaamste dienstenovereenkomsten tussen NOA en OAG zijn voor grondafhandeling en onderhoudsdiensten. NOA gebruikt OAG voor [...] % van haar grondafhandelingsdiensten en voor al haar onderhoud. De bij contract vastgestelde vergoedingen in 2004, gebaseerd op lijnvluchtactiviteiten, bedroegen [...] miljoen EUR voor grondafhandeling en [...] miljoen EUR voor onderhoud.

| (165) | De deskundigen van de Commissie onderzochten de door OAG aan NOA en aan andere luchtvaartmaatschappijen aangerekende tarieven. Er kwam een lager tarief voor grondafhandelingsdiensten aan het licht dat door de directie van NOA werd toegeschreven aan commerciële redenen aangezien NOA de grootste klant is en volumekortingen ontvangt. Inzake catering lijkt NOA marktprijzen te betalen voor de diensten die zij ontvangt, en voor technisch onderhoud factureert OA aan NOA op een andere basis dan andere klanten, waardoor een deugdelijke vergelijking onmogelijk is. De bedrijfsleiding van NOA beweerde dat de tarieven voor alle door OA verleende diensten volgens haar op basis van zakelijke onderhandelingen marktconform werden vastgesteld en de werkelijke marktwaarde vertegenwoordigen. |
| --- | --- |

(165)

De deskundigen van de Commissie onderzochten de door OAG aan NOA en aan andere luchtvaartmaatschappijen aangerekende tarieven. Er kwam een lager tarief voor grondafhandelingsdiensten aan het licht dat door de directie van NOA werd toegeschreven aan commerciële redenen aangezien NOA de grootste klant is en volumekortingen ontvangt. Inzake catering lijkt NOA marktprijzen te betalen voor de diensten die zij ontvangt, en voor technisch onderhoud factureert OA aan NOA op een andere basis dan andere klanten, waardoor een deugdelijke vergelijking onmogelijk is. De bedrijfsleiding van NOA beweerde dat de tarieven voor alle door OA verleende diensten volgens haar op basis van zakelijke onderhandelingen marktconform werden vastgesteld en de werkelijke marktwaarde vertegenwoordigen.

5.3.6.   AIA-HEFFINGEN

| (166) | AIA is een onderneming die voor 55 % in handen van de staat is en verantwoordelijk is voor de bouw, exploitatie en ontwikkeling van de internationale luchthaven van Athene. Hoewel de staat meerderheidsaandeelhouder is, wordt de onderneming bestuurd als een particulier bedrijf op grond van de ontwikkelingsovereenkomst voor de luchthaven en is zij niet onderworpen aan de wetgeving inzake entiteiten die onder zeggenschap van de Griekse staat staan. |
| --- | --- |

(166)

AIA is een onderneming die voor 55 % in handen van de staat is en verantwoordelijk is voor de bouw, exploitatie en ontwikkeling van de internationale luchthaven van Athene. Hoewel de staat meerderheidsaandeelhouder is, wordt de onderneming bestuurd als een particulier bedrijf op grond van de ontwikkelingsovereenkomst voor de luchthaven en is zij niet onderworpen aan de wetgeving inzake entiteiten die onder zeggenschap van de Griekse staat staan.

| (167) | AIA was/is de grootste crediteur van OA/NOA met jaarlijkse heffingen van ongeveer 60 miljoen EUR. Aangezien de kosten van AIA een dermate belangrijk onderdeel van de kostenbasis van NOA vormen, diende de deskundige van de Commissie de relatie tussen NOA en AIA te onderzoeken om te bepalen of de luchtvaartmaatschappij gunstige voorwaarden kreeg die indirecte staatssteun zouden kunnen inhouden. De deskundigen stelden vast dat NOA vanaf het begin van haar activiteiten tot 19 mei 2005 de volgende verplichtingen had en betalingen deed:








  [...] | [...] | [...] | [...] |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| [...] | [...] | [...] | [...] |
| [...] | [...] | [...] | [...] |
| [...] | [...] | [...] | [...] |
| [...] | [...] | [...] | [...] |

(167)

AIA was/is de grootste crediteur van OA/NOA met jaarlijkse heffingen van ongeveer 60 miljoen EUR. Aangezien de kosten van AIA een dermate belangrijk onderdeel van de kostenbasis van NOA vormen, diende de deskundige van de Commissie de relatie tussen NOA en AIA te onderzoeken om te bepalen of de luchtvaartmaatschappij gunstige voorwaarden kreeg die indirecte staatssteun zouden kunnen inhouden. De deskundigen stelden vast dat NOA vanaf het begin van haar activiteiten tot 19 mei 2005 de volgende verplichtingen had en betalingen deed:

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

| (168) | De deskundigen meldden dat AIA luchtvaartmaatschappijen heffingen aanrekent voor een reeks diensten die de luchthaven verleent, met inbegrip van landings- en parkeerrechten voor vliegtuigen, veiligheid en grondafhandelingsinfrastructuur. De heffingen worden geïnd tegen de standaardtarieven die beschreven zijn in de Richtlijnen voor gebruiksvoorwaarden en een overzicht van verkeersheffingen voor klanten van AIA van juni 2003. De standaardbetalingstermijn bedraagt 20 kalenderdagen. De rente bij late betaling bedraagt 3 % boven Euribor. |
| --- | --- |

(168)

De deskundigen meldden dat AIA luchtvaartmaatschappijen heffingen aanrekent voor een reeks diensten die de luchthaven verleent, met inbegrip van landings- en parkeerrechten voor vliegtuigen, veiligheid en grondafhandelingsinfrastructuur. De heffingen worden geïnd tegen de standaardtarieven die beschreven zijn in de Richtlijnen voor gebruiksvoorwaarden en een overzicht van verkeersheffingen voor klanten van AIA van juni 2003. De standaardbetalingstermijn bedraagt 20 kalenderdagen. De rente bij late betaling bedraagt 3 % boven Euribor.

| (169) | De deskundigen van de Commissie vernamen dat NOA eind 2004 met AIA een akkoord inzake „financiële schikking” had afgesloten dat NOA in staat stelde de betalingen van AIA binnen een termijn van 45 dagen in plaats van de volgens de normale betalingsvoorwaarden van AIA toepasselijke 20 dagen te betalen. De verlengde betalingstermijnen waren van toepassing van 1 juli 2004 tot 28 februari 2005. Als voorwaarde voor deze verlengde betalingstermijnen diende NOA ten gunste van AIA een hypotheek te nemen op twee [...] vliegtuigen tot een maximumbedrag van [...] miljoen EUR als zekerheid. Het verschuldigde bedrag vertegenwoordigde op 31 december 2004 ongeveer de heffingen over 4 maanden en in mei 2005 ongeveer de heffingen over 5 maanden, duidelijk meer dan de betalingstermijn van 45 dagen krachtens de financiële schikkingsovereenkomst. |
| --- | --- |

(169)

De deskundigen van de Commissie vernamen dat NOA eind 2004 met AIA een akkoord inzake „financiële schikking” had afgesloten dat NOA in staat stelde de betalingen van AIA binnen een termijn van 45 dagen in plaats van de volgens de normale betalingsvoorwaarden van AIA toepasselijke 20 dagen te betalen. De verlengde betalingstermijnen waren van toepassing van 1 juli 2004 tot 28 februari 2005. Als voorwaarde voor deze verlengde betalingstermijnen diende NOA ten gunste van AIA een hypotheek te nemen op twee [...] vliegtuigen tot een maximumbedrag van [...] miljoen EUR als zekerheid. Het verschuldigde bedrag vertegenwoordigde op 31 december 2004 ongeveer de heffingen over 4 maanden en in mei 2005 ongeveer de heffingen over 5 maanden, duidelijk meer dan de betalingstermijn van 45 dagen krachtens de financiële schikkingsovereenkomst.

| (170) | Op 22 april 2005 sloot NOA nog een schikkingsakkoord met AIA voor de betaling van [...] miljoen EUR van de [...] miljoen EUR schuld die op die dag bestond, waarbij een zekerheid van nog eens [...] miljoen EUR werd gesteld. De voorwaarden van dit akkoord voorzagen in variabele maandelijkse betalingen, uit te voeren tussen 30 april 2005 en 30 november 2005. [...] miljoen EUR van de [...] miljoen EUR zou afkomstig zijn van de inkomsten uit openbaredienstverplichtingen. Een zekerheid van [...] miljoen EUR is gesteld door een hypotheek met preferentieel tarief op twee [...] vliegtuigen en vier motoren. |
| --- | --- |

(170)

Op 22 april 2005 sloot NOA nog een schikkingsakkoord met AIA voor de betaling van [...] miljoen EUR van de [...] miljoen EUR schuld die op die dag bestond, waarbij een zekerheid van nog eens [...] miljoen EUR werd gesteld. De voorwaarden van dit akkoord voorzagen in variabele maandelijkse betalingen, uit te voeren tussen 30 april 2005 en 30 november 2005. [...] miljoen EUR van de [...] miljoen EUR zou afkomstig zijn van de inkomsten uit openbaredienstverplichtingen. Een zekerheid van [...] miljoen EUR is gesteld door een hypotheek met preferentieel tarief op twee [...] vliegtuigen en vier motoren.

| (171) | Op basis van bovenvermelde informatie zijn de deskundigen van mening dat, door toe te staan dat er gedurende het winterseizoen een schuld wordt opgebouwd van [...] miljoen EUR die vervolgens wordt omgezet in een kortlopende lening over acht maanden welke gedurende het zomerseizoen moet worden afgelost, NOA inderdaad steun ontvangt in de vorm van een seizoensfinanciering van het werkkapitaal. Deze financiering, evenals het voortdurend toestaan van late betalingen, wijst erop dat NOA van AIA een behandeling krijgt die voor andere luchtvaartmaatschappijen niet beschikbaar is. |
| --- | --- |

(171)

Op basis van bovenvermelde informatie zijn de deskundigen van mening dat, door toe te staan dat er gedurende het winterseizoen een schuld wordt opgebouwd van [...] miljoen EUR die vervolgens wordt omgezet in een kortlopende lening over acht maanden welke gedurende het zomerseizoen moet worden afgelost, NOA inderdaad steun ontvangt in de vorm van een seizoensfinanciering van het werkkapitaal. Deze financiering, evenals het voortdurend toestaan van late betalingen, wijst erop dat NOA van AIA een behandeling krijgt die voor andere luchtvaartmaatschappijen niet beschikbaar is.

6.   BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGELEN

6.1.   RECHTSGRONDSLAG VOOR DE BEOORDELING

| (172) | Volgens artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(172)

Volgens artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

| (173) | Het begrip staatssteun geldt voor elk voordeel dat rechtstreeks of onrechtstreeks wordt toegekend, dat wordt bekostigd met staatsmiddelen, dat wordt toegekend door de staat zelf of door een bemiddelende instantie die optreedt op grond van de bevoegdheden die haar zijn verleend. |
| --- | --- |

(173)

Het begrip staatssteun geldt voor elk voordeel dat rechtstreeks of onrechtstreeks wordt toegekend, dat wordt bekostigd met staatsmiddelen, dat wordt toegekend door de staat zelf of door een bemiddelende instantie die optreedt op grond van de bevoegdheden die haar zijn verleend.

| (174) | Onderhavige beschikking heeft uitsluitend betrekking op de steun die werd verleend na de beschikking van 2002. De beschikking heeft geen betrekking op mogelijke staatssteun in verband met enige toekomstige transactie of transacties met betrekking tot de aandelen of activa van de betrokken ondernemingen. |
| --- | --- |

(174)

Onderhavige beschikking heeft uitsluitend betrekking op de steun die werd verleend na de beschikking van 2002. De beschikking heeft geen betrekking op mogelijke staatssteun in verband met enige toekomstige transactie of transacties met betrekking tot de aandelen of activa van de betrokken ondernemingen.

| (175) | In artikel 228 van het EG-Verdrag is bepaald dat, indien het Hof van Justitie van de Europese Unie vaststelt dat een lidstaat een der krachtens de Verdragen op hem rustende verplichting niet is nagekomen, deze staat gehouden is die maatregelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van het arrest van het Hof. In de beschikking van 2002 werd geoordeeld dat steun in de huidige situatie onrechtmatig en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt was. In zijn arrest van 12 mei 2005 oordeelde het Hof van Justitie in de zaak C-415/03 dat de lidstaat niet de noodzakelijke maatregelen had genomen. |
| --- | --- |

(175)

In artikel 228 van het EG-Verdrag is bepaald dat, indien het Hof van Justitie van de Europese Unie vaststelt dat een lidstaat een der krachtens de Verdragen op hem rustende verplichting niet is nagekomen, deze staat gehouden is die maatregelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van het arrest van het Hof. In de beschikking van 2002 werd geoordeeld dat steun in de huidige situatie onrechtmatig en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt was. In zijn arrest van 12 mei 2005 oordeelde het Hof van Justitie in de zaak C-415/03 dat de lidstaat niet de noodzakelijke maatregelen had genomen.

| (176) | In artikel 228, lid 2, is bepaald dat, „indien de Commissie van oordeel is dat de betrokken lidstaat deze maatregelen niet heeft genomen, zij, nadat zij deze staat de mogelijkheid heeft geboden zijn opmerkingen in te dienen, een met redenen omkleed advies uitbrengt waarin nader wordt aangegeven op welke punten de betrokken lidstaat het arrest van het Hof van Justitie niet is nagekomen.”. |
| --- | --- |

(176)

In artikel 228, lid 2, is bepaald dat, „indien de Commissie van oordeel is dat de betrokken lidstaat deze maatregelen niet heeft genomen, zij, nadat zij deze staat de mogelijkheid heeft geboden zijn opmerkingen in te dienen, een met redenen omkleed advies uitbrengt waarin nader wordt aangegeven op welke punten de betrokken lidstaat het arrest van het Hof van Justitie niet is nagekomen.”.

6.2.   DE AANWEZIGHEID VAN STEUN

| (177) | De Commissie heeft de opmerkingen die zij in de loop van de inleiding van de procedure heeft ontvangen, alsook de opmerkingen van Griekenland en het deskundigenonderzoek inzake de herstructurering van OA evenals het gedrag van OA en NOA sinds de herstructurering, nauwgezet en grondig geanalyseerd. In verband daarmee heeft zij beslist om haar beoordeling over het al dan niet bestaan van steun op vier parameters te baseren, namelijk: i) de herstructurering als zodanig, ii) de vraag of NOA sinds 2003 andere staatssteun heeft ontvangen, iii) de subsidie van 130 miljoen EUR voor OA en iv) de vraag of OA andere staatsteun heeft ontvangen. |
| --- | --- |

(177)

De Commissie heeft de opmerkingen die zij in de loop van de inleiding van de procedure heeft ontvangen, alsook de opmerkingen van Griekenland en het deskundigenonderzoek inzake de herstructurering van OA evenals het gedrag van OA en NOA sinds de herstructurering, nauwgezet en grondig geanalyseerd. In verband daarmee heeft zij beslist om haar beoordeling over het al dan niet bestaan van steun op vier parameters te baseren, namelijk: i) de herstructurering als zodanig, ii) de vraag of NOA sinds 2003 andere staatssteun heeft ontvangen, iii) de subsidie van 130 miljoen EUR voor OA en iv) de vraag of OA andere staatsteun heeft ontvangen.

i)   Wat was de aard van de in december 2003 uitgevoerde herstructurering van OAG?

| (178) | Het lijkt erop dat de Griekse autoriteiten wet 3185/2003 hebben opgesteld en ten uitvoer gelegd om de vluchtdivisies van OAG, door deze onder te brengen bij NOA, in staat te stellen haar activiteiten voort te zetten en over te gaan tot privatisering. De Commissie moet derhalve onderzoeken wat de relatie is tussen OA en NOA. NOA is voortgekomen uit de vluchtdivisies van OA en heeft de hoofdactiviteit van OA, het uitvoeren van vluchten, voortgezet. Aanvankelijk nam NOA alle vliegtuigen van OA over maar momenteel exploiteert NOA 40 toestellen, terwijl OA er voorheen 43 gebruikte, met dezelfde bemanningen en op dezelfde routes. Wat de routes betreft: NOA heeft het routenetwerk, de ODV-contracten en de rechten op bilaterale luchtroutes naar niet-EU-landen die eerder door OA werden geëxploiteerd, door „opvolging” verkregen. Zoals eerder opgemerkt, is NOA opgericht overeenkomstig de bepalingen van wet 3185/2003, die specifiek betrekking heeft op OA/NOA en die een afwijking toestaat van de bepalingen van het Griekse vennootschapsrecht die normaal gesproken van toepassing zijn. |
| --- | --- |

(178)

Het lijkt erop dat de Griekse autoriteiten wet 3185/2003 hebben opgesteld en ten uitvoer gelegd om de vluchtdivisies van OAG, door deze onder te brengen bij NOA, in staat te stellen haar activiteiten voort te zetten en over te gaan tot privatisering. De Commissie moet derhalve onderzoeken wat de relatie is tussen OA en NOA. NOA is voortgekomen uit de vluchtdivisies van OA en heeft de hoofdactiviteit van OA, het uitvoeren van vluchten, voortgezet. Aanvankelijk nam NOA alle vliegtuigen van OA over maar momenteel exploiteert NOA 40 toestellen, terwijl OA er voorheen 43 gebruikte, met dezelfde bemanningen en op dezelfde routes. Wat de routes betreft: NOA heeft het routenetwerk, de ODV-contracten en de rechten op bilaterale luchtroutes naar niet-EU-landen die eerder door OA werden geëxploiteerd, door „opvolging” verkregen. Zoals eerder opgemerkt, is NOA opgericht overeenkomstig de bepalingen van wet 3185/2003, die specifiek betrekking heeft op OA/NOA en die een afwijking toestaat van de bepalingen van het Griekse vennootschapsrecht die normaal gesproken van toepassing zijn.

| (179) | In het onderhavige geval heeft de splitsing ertoe geleid dat de inkomstengenererende vluchtdivisies werden weggehaald bij OAG die reeds met zware schulden te kampen had (en die, zo had de Commissie eerder geconstateerd, onrechtmatige en onverenigbare staatsteun had ontvangen), terwijl tegelijkertijd slechts heel weinig van de daarmee in verband staande verplichtingen werden overgedragen. Alle langlopende schulden bleven op het conto van de voorgaande vennootschappen, en van de belastingen, socialezekerheidsbijdragen en andere heffingen die OAG de Griekse overheid verschuldigd was, werden slechts de verplichtingen van één maand aan NOA overgedragen. Op het moment dat de splitsing plaatsvond was OA, naast de belastingverplichtingen die rechtstreeks aan de Griekse overheid verschuldigd waren, ongeveer 93 miljoen EUR verschuldigd aan AIA; overeenkomstig de voorwaarden van de afsplitsing werd geen enkel deel hiervan aan NOA overgedragen maar bleef de schuld volledig achter bij OA. |
| --- | --- |

(179)

In het onderhavige geval heeft de splitsing ertoe geleid dat de inkomstengenererende vluchtdivisies werden weggehaald bij OAG die reeds met zware schulden te kampen had (en die, zo had de Commissie eerder geconstateerd, onrechtmatige en onverenigbare staatsteun had ontvangen), terwijl tegelijkertijd slechts heel weinig van de daarmee in verband staande verplichtingen werden overgedragen. Alle langlopende schulden bleven op het conto van de voorgaande vennootschappen, en van de belastingen, socialezekerheidsbijdragen en andere heffingen die OAG de Griekse overheid verschuldigd was, werden slechts de verplichtingen van één maand aan NOA overgedragen. Op het moment dat de splitsing plaatsvond was OA, naast de belastingverplichtingen die rechtstreeks aan de Griekse overheid verschuldigd waren, ongeveer 93 miljoen EUR verschuldigd aan AIA; overeenkomstig de voorwaarden van de afsplitsing werd geen enkel deel hiervan aan NOA overgedragen maar bleef de schuld volledig achter bij OA.

| (180) | De Commissie concludeert verder dat, omdat het privatiseringsproces zoals bedoeld in wet 3185/2003 voortduurt, de reeds met zware schulden kampende onderneming OAG uiteindelijk zonder enige handelsactiviteiten, met een minimum aan activa en met schulden ten bedrage van honderden miljoenen euro's zal achterblijven. Dit maakt het nog onwaarschijnlijker dat OAG de onverenigbare staatssteun zal kunnen terugbetalen, zoals de beschikking van 2002 voorschrijft. Daarom zijn de Griekse autoriteiten voornemens de insolventiebepalingen op OA en OAv te doen toepassen en beide ondernemingen te liquideren. De schuldeisers, in de eerste plaats de Griekse overheid, zullen met de kosten worden opgezadeld. De Commissie merkt op dat de oprichting van NOA niet zozeer een herstructurering is maar meer gelijkenis vertoont met een kunstmatige reorganisatie binnen de groep, aangezien zowel OA als NOA volledig eigendom zijn van de Griekse overheid. Deze benadering wordt ook gesteund door de bepaling van wet 3185/203 op grond waarvan NOA in verband met schulden die OA heeft opgelopen vóór de „afsplitsing” van de vluchtdivisie, wordt „beschermd” tegen de bepalingen van het Griekse burgerlijk wetboek en het wetboek van koophandel die normaal gesproken van toepassing zijn. Dit duidt erop dat zonder het bestaan van deze specifieke wet, de toepassing van de normale bepalingen van het nationale recht eveneens tot de conclusie zou leiden dat er sprake is van „continuïteit” tussen de twee ondernemingen. |
| --- | --- |

(180)

De Commissie concludeert verder dat, omdat het privatiseringsproces zoals bedoeld in wet 3185/2003 voortduurt, de reeds met zware schulden kampende onderneming OAG uiteindelijk zonder enige handelsactiviteiten, met een minimum aan activa en met schulden ten bedrage van honderden miljoenen euro's zal achterblijven. Dit maakt het nog onwaarschijnlijker dat OAG de onverenigbare staatssteun zal kunnen terugbetalen, zoals de beschikking van 2002 voorschrijft. Daarom zijn de Griekse autoriteiten voornemens de insolventiebepalingen op OA en OAv te doen toepassen en beide ondernemingen te liquideren. De schuldeisers, in de eerste plaats de Griekse overheid, zullen met de kosten worden opgezadeld. De Commissie merkt op dat de oprichting van NOA niet zozeer een herstructurering is maar meer gelijkenis vertoont met een kunstmatige reorganisatie binnen de groep, aangezien zowel OA als NOA volledig eigendom zijn van de Griekse overheid. Deze benadering wordt ook gesteund door de bepaling van wet 3185/203 op grond waarvan NOA in verband met schulden die OA heeft opgelopen vóór de „afsplitsing” van de vluchtdivisie, wordt „beschermd” tegen de bepalingen van het Griekse burgerlijk wetboek en het wetboek van koophandel die normaal gesproken van toepassing zijn. Dit duidt erop dat zonder het bestaan van deze specifieke wet, de toepassing van de normale bepalingen van het nationale recht eveneens tot de conclusie zou leiden dat er sprake is van „continuïteit” tussen de twee ondernemingen.

| (181) | De Commissie merkt bovendien op dat de omschrijving van NOA als opvolgende vennootschap van OA uitdrukkelijk door Griekenland is bevestigd in een brief van 2 juni 2005 aan de Commissie, waarin ter zake van de terugvordering van staatssteun naar NOA wordt verwezen als „opvolgende onderneming” van OA. |
| --- | --- |

(181)

De Commissie merkt bovendien op dat de omschrijving van NOA als opvolgende vennootschap van OA uitdrukkelijk door Griekenland is bevestigd in een brief van 2 juni 2005 aan de Commissie, waarin ter zake van de terugvordering van staatssteun naar NOA wordt verwezen als „opvolgende onderneming” van OA.

| (182) | In zijn arrest in de zaak C-415/03 stond het Europese Hof van Justitie ook stil bij de overdracht van activa aan NOA, wat het wezenlijke aspect van de herstructurering is. Het Hof concludeerde (16) dat „... deze overgang betrekking had op de schuldenvrije overgang van alle activa van de maatschappij Olympic Airways op de nieuwe vennootschap Olympic Airlines. Verder moet erop worden gewezen dat deze operatie aldus was opgezet dat de invordering — op grond van het nationale recht — van de schulden van de voormalige maatschappij Olympic Airways bij de nieuwe vennootschap Olympic Airlines onmogelijk werd.”. Het Hof voegde hieraan toe dat „deze operatie de daadwerkelijke uitvoering van Beschikking 2003/372/EG (de beschikking van 2002) en de terugvordering van de steun waarmee de Griekse staat de commerciële activiteiten van deze maatschappij had ondersteund, belemmerde. Hierdoor is het doel van deze beschikking, te weten de niet-vervalste mededinging in de sector van de burgerluchtvaart te herstellen, ernstig in gevaar gebracht.”. Het Hof van Justitie concludeerde derhalve dat de herstructurering er in wezen op gericht was de vluchtdivisies van OA op kunstmatige wijze af te schermen van de lasten van het verleden. |
| --- | --- |

(182)

In zijn arrest in de zaak C-415/03 stond het Europese Hof van Justitie ook stil bij de overdracht van activa aan NOA, wat het wezenlijke aspect van de herstructurering is. Het Hof concludeerde (16) dat „... deze overgang betrekking had op de schuldenvrije overgang van alle activa van de maatschappij Olympic Airways op de nieuwe vennootschap Olympic Airlines. Verder moet erop worden gewezen dat deze operatie aldus was opgezet dat de invordering — op grond van het nationale recht — van de schulden van de voormalige maatschappij Olympic Airways bij de nieuwe vennootschap Olympic Airlines onmogelijk werd.”. Het Hof voegde hieraan toe dat „deze operatie de daadwerkelijke uitvoering van Beschikking 2003/372/EG (de beschikking van 2002) en de terugvordering van de steun waarmee de Griekse staat de commerciële activiteiten van deze maatschappij had ondersteund, belemmerde. Hierdoor is het doel van deze beschikking, te weten de niet-vervalste mededinging in de sector van de burgerluchtvaart te herstellen, ernstig in gevaar gebracht.”. Het Hof van Justitie concludeerde derhalve dat de herstructurering er in wezen op gericht was de vluchtdivisies van OA op kunstmatige wijze af te schermen van de lasten van het verleden.

| (183) | Het is derhalve duidelijk dat de herstructurering van OA in 2003 — waarbij NOA ontstond — die leidde tot de oprichting van een afzonderlijke rechtspersoon, plaatsvond om de terugvordering van steun op grond van de beschikking van 2002 te voorkomen, en dat NOA in ieder geval op het vlak van de terugvordering van staatssteun die voorafgaand aan de splitsing werd verleend, een opvolger van OA is. |
| --- | --- |

(183)

Het is derhalve duidelijk dat de herstructurering van OA in 2003 — waarbij NOA ontstond — die leidde tot de oprichting van een afzonderlijke rechtspersoon, plaatsvond om de terugvordering van steun op grond van de beschikking van 2002 te voorkomen, en dat NOA in ieder geval op het vlak van de terugvordering van staatssteun die voorafgaand aan de splitsing werd verleend, een opvolger van OA is.

ii)   Heeft NOA sinds haar oprichting staatssteun ontvangen?

| (184) | Zoals de deskundige van de Commissie concludeerde, heeft NOA sinds haar oprichting voortdurend verlies geleden. Met betrekking tot de punten die in de inleiding van de procedure naar voren worden gebracht, hebben de deskundigen van de Commissie vastgesteld dat NOA met betrekking tot de „spatosimo” sinds de oprichting alle vereiste betalingen heeft verricht; wat de door OA aan NOA geleverde grondafhandelings- en onderhoudsdiensten betreft, beschikt de Commissie over onvoldoende informatie om te kunnen beoordelen of hierbij sprake is van elementen van staatssteun. Wat de belasting- en socialezekerheidsverplichtingen van NOA betreft, hebben de deskundigen geconstateerd dat NOA afgezien van enkele vertraagde betalingen (die tot boetes hebben geleid) aan haar verplichtingen heeft voldaan. |
| --- | --- |

(184)

Zoals de deskundige van de Commissie concludeerde, heeft NOA sinds haar oprichting voortdurend verlies geleden. Met betrekking tot de punten die in de inleiding van de procedure naar voren worden gebracht, hebben de deskundigen van de Commissie vastgesteld dat NOA met betrekking tot de „spatosimo” sinds de oprichting alle vereiste betalingen heeft verricht; wat de door OA aan NOA geleverde grondafhandelings- en onderhoudsdiensten betreft, beschikt de Commissie over onvoldoende informatie om te kunnen beoordelen of hierbij sprake is van elementen van staatssteun. Wat de belasting- en socialezekerheidsverplichtingen van NOA betreft, hebben de deskundigen geconstateerd dat NOA afgezien van enkele vertraagde betalingen (die tot boetes hebben geleid) aan haar verplichtingen heeft voldaan.

| (185) | Met betrekking tot de „spatosimo” en de belasting- en socialezekerheidsverplichtingen concludeert de Commissie derhalve dat NOA sinds de oprichting geen staatssteun heeft ontvangen. Tijdens de controle van de boeken van de vennootschap constateerde de deskundige echter dat NOA in tweeërlei opzicht van gunstige voorwaarden van haar leveranciers profiteerde. |
| --- | --- |

(185)

Met betrekking tot de „spatosimo” en de belasting- en socialezekerheidsverplichtingen concludeert de Commissie derhalve dat NOA sinds de oprichting geen staatssteun heeft ontvangen. Tijdens de controle van de boeken van de vennootschap constateerde de deskundige echter dat NOA in tweeërlei opzicht van gunstige voorwaarden van haar leveranciers profiteerde.

| (186) | Wat het leasen van vliegtuigen betreft, had NOA vliegtuigen gesubleased van OA, OAv en, in het geval van vier financiële leaseovereenkomsten, rechtstreeks van de Griekse overheid. Zoals de deskundige van de Commissie in alle gevallen heeft aangetoond, zijn de subleasetarieven lager dan de tarieven van de hoofdleaseovereenkomsten met de hoofdleasinggevers. In het geval van de vier financiële leaseovereenkomsten incasseert de Griekse overheid een verlies van tussen de 250 000 EUR en 350 000 EUR per vliegtuig per maand. In het geval van de vliegtuigen die OA aan NOA heeft gesubleased, betekent het verschil tussen wat NOA heeft betaald en wat OA heeft betaald dat OA in 2004 een verlies van 37,6 miljoen EUR (of 55 procent van de leasekosten) heeft geleden. |
| --- | --- |

(186)

Wat het leasen van vliegtuigen betreft, had NOA vliegtuigen gesubleased van OA, OAv en, in het geval van vier financiële leaseovereenkomsten, rechtstreeks van de Griekse overheid. Zoals de deskundige van de Commissie in alle gevallen heeft aangetoond, zijn de subleasetarieven lager dan de tarieven van de hoofdleaseovereenkomsten met de hoofdleasinggevers. In het geval van de vier financiële leaseovereenkomsten incasseert de Griekse overheid een verlies van tussen de 250 000 EUR en 350 000 EUR per vliegtuig per maand. In het geval van de vliegtuigen die OA aan NOA heeft gesubleased, betekent het verschil tussen wat NOA heeft betaald en wat OA heeft betaald dat OA in 2004 een verlies van 37,6 miljoen EUR (of 55 procent van de leasekosten) heeft geleden.

| (187) | Tijdens het onderzoek naar de relatie tussen NOA en AIA kwamen de deskundigen van de Commissie tot de conclusie dat AIA aan NOA een seizoensfinanciering van werkkapitaal had verschaft door de onderneming tijdens het winterseizoen toe te staan een schuld op te bouwen van [...] miljoen EUR en deze vervolgens om te zetten in een kortlopende lening van acht maanden die NOA tijdens het zomerseizoen diende af te lossen. Deze financiering, en ook het voortdurend accepteren van betalingsachterstanden, duidt erop dat NOA door AIA anders behandeld wordt dan andere luchtvaartmaatschappijen. |
| --- | --- |

(187)

Tijdens het onderzoek naar de relatie tussen NOA en AIA kwamen de deskundigen van de Commissie tot de conclusie dat AIA aan NOA een seizoensfinanciering van werkkapitaal had verschaft door de onderneming tijdens het winterseizoen toe te staan een schuld op te bouwen van [...] miljoen EUR en deze vervolgens om te zetten in een kortlopende lening van acht maanden die NOA tijdens het zomerseizoen diende af te lossen. Deze financiering, en ook het voortdurend accepteren van betalingsachterstanden, duidt erop dat NOA door AIA anders behandeld wordt dan andere luchtvaartmaatschappijen.

| (188) | Gezien deze voorkeursbehandeling concludeert de Commissie ten eerste dat het besluit van de Griekse autoriteiten om vliegtuigen aan NOA te subleasen en zo een verlies van tussen 250 000 EUR en 350 000 EUR per vliegtuig per maand te incasseren, een duidelijk geval van overdracht van overheidsmiddelen aan NOA is. Deze maatregel leidt tot een verlaging van de kosten die NOA anders had moeten dragen. De maatregel is specifiek in die zin dat zij uitsluitend op NOA is gericht en dat zij de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen aangezien NOA in een volledig geliberaliseerde markt voor luchtvervoer opereert. |
| --- | --- |

(188)

Gezien deze voorkeursbehandeling concludeert de Commissie ten eerste dat het besluit van de Griekse autoriteiten om vliegtuigen aan NOA te subleasen en zo een verlies van tussen 250 000 EUR en 350 000 EUR per vliegtuig per maand te incasseren, een duidelijk geval van overdracht van overheidsmiddelen aan NOA is. Deze maatregel leidt tot een verlaging van de kosten die NOA anders had moeten dragen. De maatregel is specifiek in die zin dat zij uitsluitend op NOA is gericht en dat zij de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen aangezien NOA in een volledig geliberaliseerde markt voor luchtvervoer opereert.

| (189) | Volgens vaste rechtspraak dient geen onderscheid te worden gemaakt tussen gevallen waarin de steun rechtstreeks door de staat wordt verleend en gevallen waarin de steun via door de staat daartoe aangewezen of opgerichte publiek- of privaatrechtelijke lichamen wordt verleend (17). Om voordelen evenwel te kunnen bestempelen als steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, moeten zij, ten eerste, wel rechtstreeks of onrechtstreeks met staatsmiddelen worden bekostigd (18) en, ten tweede, toerekenbaar zijn aan de staat (19). |
| --- | --- |

(189)

Volgens vaste rechtspraak dient geen onderscheid te worden gemaakt tussen gevallen waarin de steun rechtstreeks door de staat wordt verleend en gevallen waarin de steun via door de staat daartoe aangewezen of opgerichte publiek- of privaatrechtelijke lichamen wordt verleend (17). Om voordelen evenwel te kunnen bestempelen als steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, moeten zij, ten eerste, wel rechtstreeks of onrechtstreeks met staatsmiddelen worden bekostigd (18) en, ten tweede, toerekenbaar zijn aan de staat (19).

| (190) | De Commissie moet derhalve bepalen of de maatregelen die OA en AIA hebben genomen, toerekenbaar zijn aan de staat. Zoals eerder besproken in punt 192, kan het antwoord op de vraag of een maatregel die door een overheidsbedrijf wordt genomen, toe te schrijven is aan de staat, worden afgeleid uit een aantal indicatoren die voortvloeien uit de omstandigheden van de zaak en de context waarin de maatregelen werden getroffen. |
| --- | --- |

(190)

De Commissie moet derhalve bepalen of de maatregelen die OA en AIA hebben genomen, toerekenbaar zijn aan de staat. Zoals eerder besproken in punt 192, kan het antwoord op de vraag of een maatregel die door een overheidsbedrijf wordt genomen, toe te schrijven is aan de staat, worden afgeleid uit een aantal indicatoren die voortvloeien uit de omstandigheden van de zaak en de context waarin de maatregelen werden getroffen.

| (191) | Met betrekking tot het besluit van OA om vliegtuigen aan NOA te subleasen tegen tarieven die aanmerkelijk lager zijn dan de hoofdleasetarieven en zodoende een verlies van 37,6 miljoen EUR te lijden, merkt de Commissie op dat de staat houder was van 100 procent van de aandelen van zowel OA als NOA. Bovendien waren het management en de raad van bestuur van beide ondernemingen aangesteld door de staat. Tegen deze achtergrond moet wel worden besloten dat OA en NOA onder zeggenschap van de staat stonden (en staan). Griekenland was in staat om rechtstreeks en onrechtstreeks (als grootste schuldeiser van OA) op beide ondernemingen een beheersende invloed uit te oefenen. Het besluit van OA om vliegtuigen te subleasen aan NOA was als zodanig geen handeling van een onafhankelijke onderneming. |
| --- | --- |

(191)

Met betrekking tot het besluit van OA om vliegtuigen aan NOA te subleasen tegen tarieven die aanmerkelijk lager zijn dan de hoofdleasetarieven en zodoende een verlies van 37,6 miljoen EUR te lijden, merkt de Commissie op dat de staat houder was van 100 procent van de aandelen van zowel OA als NOA. Bovendien waren het management en de raad van bestuur van beide ondernemingen aangesteld door de staat. Tegen deze achtergrond moet wel worden besloten dat OA en NOA onder zeggenschap van de staat stonden (en staan). Griekenland was in staat om rechtstreeks en onrechtstreeks (als grootste schuldeiser van OA) op beide ondernemingen een beheersende invloed uit te oefenen. Het besluit van OA om vliegtuigen te subleasen aan NOA was als zodanig geen handeling van een onafhankelijke onderneming.

| (192) | Met betrekking tot AIA merkt de Commissie op dat de staat 55 % van het aandelenkapitaal van AIA in handen heeft en vier van de negen directeuren benoemt, ook al houdt Griekenland vol dat het geen enkele invloed uitoefent op het handelsgedrag van AIA. In verband met de toerekenbaarheid aan de staat heeft het Europees Hof van Justitie (20) andere criteria genoemd die kunnen worden gehanteerd om te bepalen of een door een overheidsbedrijf genomen steunmaatregel aan de staat kan worden toegerekend. Hieronder vallen met name het feit dat het bedrijf deel uitmaakt van de structuur van het openbaar bestuur, de aard van zijn activiteiten en het feit dat het bedrijf bij het verrichten van deze activiteiten op de markt normaal concurreert met particuliere marktdeelnemers, de rechtsvorm van het bedrijf (of het publiek recht van toepassing is dan wel het algemene vennootschapsrecht), de mate waarin de overheid toezicht op het beheer van het bedrijf uitoefent, of elke andere aanwijzing waaruit in het concrete geval blijkt dat de overheid bij de vaststelling van een maatregel is betrokken of dat het onwaarschijnlijk is dat zij hierbij niet betrokken is, mede gelet op de omvang van deze maatregel, op de inhoud ervan of op de eraan verbonden voorwaarden. In het onderhavige geval opereert AIA, hoewel grotendeels eigendom van de staat, als particuliere onderneming met een bedrijfsvoering die onafhankelijk is van de Griekse overheid (slechts vier van de negen directeuren worden door de staat benoemd) en gezien het feit dat alle schulden van OA/NOA aan AIA met rente worden afgelost waarbij een hypotheek op vliegtuigen als zakelijke zekerheid wordt gesteld, kan de Commissie niet uitdrukkelijk concluderen dat de handelingen van AIA aan de staat toe te rekenen zijn. |
| --- | --- |

(192)

Met betrekking tot AIA merkt de Commissie op dat de staat 55 % van het aandelenkapitaal van AIA in handen heeft en vier van de negen directeuren benoemt, ook al houdt Griekenland vol dat het geen enkele invloed uitoefent op het handelsgedrag van AIA. In verband met de toerekenbaarheid aan de staat heeft het Europees Hof van Justitie (20) andere criteria genoemd die kunnen worden gehanteerd om te bepalen of een door een overheidsbedrijf genomen steunmaatregel aan de staat kan worden toegerekend. Hieronder vallen met name het feit dat het bedrijf deel uitmaakt van de structuur van het openbaar bestuur, de aard van zijn activiteiten en het feit dat het bedrijf bij het verrichten van deze activiteiten op de markt normaal concurreert met particuliere marktdeelnemers, de rechtsvorm van het bedrijf (of het publiek recht van toepassing is dan wel het algemene vennootschapsrecht), de mate waarin de overheid toezicht op het beheer van het bedrijf uitoefent, of elke andere aanwijzing waaruit in het concrete geval blijkt dat de overheid bij de vaststelling van een maatregel is betrokken of dat het onwaarschijnlijk is dat zij hierbij niet betrokken is, mede gelet op de omvang van deze maatregel, op de inhoud ervan of op de eraan verbonden voorwaarden. In het onderhavige geval opereert AIA, hoewel grotendeels eigendom van de staat, als particuliere onderneming met een bedrijfsvoering die onafhankelijk is van de Griekse overheid (slechts vier van de negen directeuren worden door de staat benoemd) en gezien het feit dat alle schulden van OA/NOA aan AIA met rente worden afgelost waarbij een hypotheek op vliegtuigen als zakelijke zekerheid wordt gesteld, kan de Commissie niet uitdrukkelijk concluderen dat de handelingen van AIA aan de staat toe te rekenen zijn.

| (193) | Dienovereenkomstig en gezien het voorafgaande, is de Commissie van mening dat de leaseovereenkomsten tussen OA en NOA de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen aangezien deze specifiek zijn en één onderneming begunstigen door de schuldenlast weg te nemen die zij anders had moeten dragen. De Commissie merkt ook op dat de betrokken maatregelen een ongunstige invloed hebben op het handelsverkeer tussen de lidstaten en de mededinging in deze markt vervalsen of dreigen te vervalsen aangezien zij betrekking hebben op een luchtvaartmaatschappij van de Gemeenschap (zoals uiteengezet in punt 193). De Commissie concludeert derhalve dat de leaseovereenkomsten waarbij NOA vliegtuigen van OA of van de staat leaset, staatssteun aan NOA inhouden in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(193)

Dienovereenkomstig en gezien het voorafgaande, is de Commissie van mening dat de leaseovereenkomsten tussen OA en NOA de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen aangezien deze specifiek zijn en één onderneming begunstigen door de schuldenlast weg te nemen die zij anders had moeten dragen. De Commissie merkt ook op dat de betrokken maatregelen een ongunstige invloed hebben op het handelsverkeer tussen de lidstaten en de mededinging in deze markt vervalsen of dreigen te vervalsen aangezien zij betrekking hebben op een luchtvaartmaatschappij van de Gemeenschap (zoals uiteengezet in punt 193). De Commissie concludeert derhalve dat de leaseovereenkomsten waarbij NOA vliegtuigen van OA of van de staat leaset, staatssteun aan NOA inhouden in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

iii)   Wat was de status van de „voorschotten”, betaald van de speciale rekening waarin wet 3185/2003 voorziet; hoe werd het geld ter beschikking gesteld en besteed?Aan wie kwamen deze middelen ten goede?

| (194) | Op basis van onderzoek kan de Commissie ten eerste concluderen dat het bedrag in kwestie een overdracht van staatsmiddelen is (daar het geld rechtstreeks afkomstig is uit de staatsbegroting, zoals uitdrukkelijk voorzien in artikel 27 van wet 3185/2003) en bovendien een individuele maatregel is aangezien deze uitsluitend gericht is op OA. |
| --- | --- |

(194)

Op basis van onderzoek kan de Commissie ten eerste concluderen dat het bedrag in kwestie een overdracht van staatsmiddelen is (daar het geld rechtstreeks afkomstig is uit de staatsbegroting, zoals uitdrukkelijk voorzien in artikel 27 van wet 3185/2003) en bovendien een individuele maatregel is aangezien deze uitsluitend gericht is op OA.

| (195) | De Griekse autoriteiten voeren aan dat toekenning van een bedrag van 130 312 459 EUR aan OA een daad van een voorzichtige investeerder was. Volgens het toepasselijke Gemeenschapsrecht moet het gedrag van een publiek investeerder worden vergeleken met dat van een denkbeeldige particuliere investeerder die zich laat leiden door het uitzicht op rendement op lange termijn (21). Een noodzakelijke kapitaalverhoging om het voortbestaan van een onderneming die tijdelijk problemen ondervindt maar na het nemen van passende herstructureringsmaatregelen in staat is om weer winstgevend te worden te garanderen, vormt niet per se steun als een particuliere investeerder tot dezelfde conclusie zou zijn gekomen. Het Europees Hof van Justitie gaf ook aan dat er geen sprake is van steun indien de kapitaalverhoging heeft plaatsgevonden onder voorwaarden die aanvaardbaar zouden zijn voor een particuliere investeerder die onder normale marktvoorwaarden opereert (22). |
| --- | --- |

(195)

De Griekse autoriteiten voeren aan dat toekenning van een bedrag van 130 312 459 EUR aan OA een daad van een voorzichtige investeerder was. Volgens het toepasselijke Gemeenschapsrecht moet het gedrag van een publiek investeerder worden vergeleken met dat van een denkbeeldige particuliere investeerder die zich laat leiden door het uitzicht op rendement op lange termijn (21). Een noodzakelijke kapitaalverhoging om het voortbestaan van een onderneming die tijdelijk problemen ondervindt maar na het nemen van passende herstructureringsmaatregelen in staat is om weer winstgevend te worden te garanderen, vormt niet per se steun als een particuliere investeerder tot dezelfde conclusie zou zijn gekomen. Het Europees Hof van Justitie gaf ook aan dat er geen sprake is van steun indien de kapitaalverhoging heeft plaatsgevonden onder voorwaarden die aanvaardbaar zouden zijn voor een particuliere investeerder die onder normale marktvoorwaarden opereert (22).

| (196) | In het onderhavige geval bevond OA zich op het moment dat het voorschotbedrag van 130 312 459 EUR werd uitgekeerd reeds in een zeer moeilijke financiële situatie. De Commissie had geconstateerd (zie de beschikking van 2002) dat OA onrechtmatige en onverenigbare staatssteun had ontvangen en krachtens de beschikking van de Commissie was OA verplicht deze steun plus rente terug te betalen. Ook was OA zojuist haar vluchtdivisies kwijtgeraakt en opgezadeld met het grootste deel van de schulden die normaal gesproken aan deze afdelingen zouden toebehoren. Eind 2003 was OA in totaal 522 miljoen EUR aan openstaande belasting- en socialezekerheidsverplichtingen aan de Griekse overheid verschuldigd. Gezien deze financiële omstandigheden moet de Commissie concluderen dat OA klaarblijkelijk niet in staat zou zijn geweest om in dezelfde situatie een vergelijkbaar voorschotbedrag van een particuliere investeerder te krijgen. Dit geldt des te meer het geval de „investeerder” in het onderhavige geval ook de grootste schuldeiser van OA is en er realistisch gezien weinig kans is dat deze de bedragen die OA reeds verschuldigd is, terugkrijgt. Een dergelijke schuldeiser zou immers niet hebben toegestaan dat er een situatie ontstond waarbij de schulden bleven oplopen terwijl de activa die hadden kunnen worden aangewend om deze schulden af te betalen, stilaan verdwijnen (23). Integendeel, een particuliere schuldeiser zou alle mogelijke juridische stappen hebben genomen om de achterstallige schulden terug te vorderen of de aanspraak op zijn garanties veilig te stellen. De Commissie kan zich derhalve niet vinden in het standpunt van Griekenland het zich ten aanzien van het voorschot van het bedrag in kwestie aan OA als een voorzichtige investeerder had gedragen. |
| --- | --- |

(196)

In het onderhavige geval bevond OA zich op het moment dat het voorschotbedrag van 130 312 459 EUR werd uitgekeerd reeds in een zeer moeilijke financiële situatie. De Commissie had geconstateerd (zie de beschikking van 2002) dat OA onrechtmatige en onverenigbare staatssteun had ontvangen en krachtens de beschikking van de Commissie was OA verplicht deze steun plus rente terug te betalen. Ook was OA zojuist haar vluchtdivisies kwijtgeraakt en opgezadeld met het grootste deel van de schulden die normaal gesproken aan deze afdelingen zouden toebehoren. Eind 2003 was OA in totaal 522 miljoen EUR aan openstaande belasting- en socialezekerheidsverplichtingen aan de Griekse overheid verschuldigd. Gezien deze financiële omstandigheden moet de Commissie concluderen dat OA klaarblijkelijk niet in staat zou zijn geweest om in dezelfde situatie een vergelijkbaar voorschotbedrag van een particuliere investeerder te krijgen. Dit geldt des te meer het geval de „investeerder” in het onderhavige geval ook de grootste schuldeiser van OA is en er realistisch gezien weinig kans is dat deze de bedragen die OA reeds verschuldigd is, terugkrijgt. Een dergelijke schuldeiser zou immers niet hebben toegestaan dat er een situatie ontstond waarbij de schulden bleven oplopen terwijl de activa die hadden kunnen worden aangewend om deze schulden af te betalen, stilaan verdwijnen (23). Integendeel, een particuliere schuldeiser zou alle mogelijke juridische stappen hebben genomen om de achterstallige schulden terug te vorderen of de aanspraak op zijn garanties veilig te stellen. De Commissie kan zich derhalve niet vinden in het standpunt van Griekenland het zich ten aanzien van het voorschot van het bedrag in kwestie aan OA als een voorzichtige investeerder had gedragen.

| (197) | De Commissie moet vervolgens overwegen of het bedrag van 130 312 459 EUR kan worden beschouwd als een soort vergoeding door de staat aan OA voor de activa die de staat van OA had overgenomen en aan NOA had overgedragen, zoals Griekenland aanvankelijk beweerde. Om de redelijkheid van dit argument te kunnen beoordelen, moet de Commissie de waarde van de activa die van OA waren overgenomen en aan NOA overgedragen, beoordelen. Volgens de door de directie van OA uitgevoerde taxatie was de waarde van de activa die aan NOA werden overgedragen 130 312 459 EUR. Als dit klopte, zou er geen sprake zijn geweest van staatssteun bij de overdracht van dit bedrag aan OA omdat er geen voordeel aan OA zou zijn toegekend. |
| --- | --- |

(197)

De Commissie moet vervolgens overwegen of het bedrag van 130 312 459 EUR kan worden beschouwd als een soort vergoeding door de staat aan OA voor de activa die de staat van OA had overgenomen en aan NOA had overgedragen, zoals Griekenland aanvankelijk beweerde. Om de redelijkheid van dit argument te kunnen beoordelen, moet de Commissie de waarde van de activa die van OA waren overgenomen en aan NOA overgedragen, beoordelen. Volgens de door de directie van OA uitgevoerde taxatie was de waarde van de activa die aan NOA werden overgedragen 130 312 459 EUR. Als dit klopte, zou er geen sprake zijn geweest van staatssteun bij de overdracht van dit bedrag aan OA omdat er geen voordeel aan OA zou zijn toegekend.

| (198) | De Commissie vindt het in dit verband veelzeggend dat de accountants van Olympic (Deloitte & Touche) in de jaarrekening tot 31 december 2003 aangeven dat ze twijfels hebben over de waardering van de activa die werden afgesplitst en door OA aan NOA werden overgedragen. De accountants meldden dat ze met betrekking tot goodwill, vaste activa op basis van de getaxeerde waarde, en de debiteuren en crediteuren die vanuit de vennootschappen van de groep zijn overgedragen aan NOA, niet in staat zijn om de waarde van deze posten te bevestigen en dat ze daar derhalve geen oordeel over hebben. |
| --- | --- |

(198)

De Commissie vindt het in dit verband veelzeggend dat de accountants van Olympic (Deloitte & Touche) in de jaarrekening tot 31 december 2003 aangeven dat ze twijfels hebben over de waardering van de activa die werden afgesplitst en door OA aan NOA werden overgedragen. De accountants meldden dat ze met betrekking tot goodwill, vaste activa op basis van de getaxeerde waarde, en de debiteuren en crediteuren die vanuit de vennootschappen van de groep zijn overgedragen aan NOA, niet in staat zijn om de waarde van deze posten te bevestigen en dat ze daar derhalve geen oordeel over hebben.

| (199) | In de studie die de deskundigen namens de Commissie hebben uitgevoerd, toonden zij op overtuigende wijze aan dat de aan NOA overgedragen activa overgewaardeerd waren. Om deze reden hebben de deskundigen in opdracht van de Commissie zelf een taxatie van de overgedragen activa uitgevoerd op basis van boekhoudkundige normen en technieken die zowel in Griekenland als internationaal aanvaard zijn. Ze zijn tot de conclusie gekomen dat de waarde van de nettoactiva die aan NOA waren overgedragen, niet 130 miljoen EUR bedroeg maar eerder zou moeten worden geschat op 38 miljoen EUR. De Commissie heeft de gegevens en de door de deskundigen toegepaste methodologie zorgvuldig onderzocht en deelt de analyse van de deskundigen in dezen. De Commissie concludeert derhalve dat de opgegeven waarde van de overgedragen activa ongeveer 91,5 miljoen EUR te hoog was. |
| --- | --- |

(199)

In de studie die de deskundigen namens de Commissie hebben uitgevoerd, toonden zij op overtuigende wijze aan dat de aan NOA overgedragen activa overgewaardeerd waren. Om deze reden hebben de deskundigen in opdracht van de Commissie zelf een taxatie van de overgedragen activa uitgevoerd op basis van boekhoudkundige normen en technieken die zowel in Griekenland als internationaal aanvaard zijn. Ze zijn tot de conclusie gekomen dat de waarde van de nettoactiva die aan NOA waren overgedragen, niet 130 miljoen EUR bedroeg maar eerder zou moeten worden geschat op 38 miljoen EUR. De Commissie heeft de gegevens en de door de deskundigen toegepaste methodologie zorgvuldig onderzocht en deelt de analyse van de deskundigen in dezen. De Commissie concludeert derhalve dat de opgegeven waarde van de overgedragen activa ongeveer 91,5 miljoen EUR te hoog was.

| (200) | Hoewel er een volledige controle van alle activa en passiva zou moeten worden uitgevoerd om de betreffende bedragen nauwkeurig te ramen, schat de Commissie derhalve dat het gaat om een bedrag van circa 91,5 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(200)

Hoewel er een volledige controle van alle activa en passiva zou moeten worden uitgevoerd om de betreffende bedragen nauwkeurig te ramen, schat de Commissie derhalve dat het gaat om een bedrag van circa 91,5 miljoen EUR.

| (201) | Vervolgens merkt de Commissie op dat de overwaardering specifiek is omdat OA hiermee uitdrukkelijk rechtstreeks financiële middelen ontvangt en er voordeel aan ontleent daar de onderneming de middelen aanwendt voor de bekostiging van „compensatie en andere uitgaven voor de afvloeiing, op welke wijze dan ook, van de werknemers, alsook voor de dekking van de financiële verplichtingen van Olympic Airways en Olympic Aviation in het kader van de omzettings- en liquidatieprocedure” (24), teneinde te „voldoen aan de financiële verplichtingen”. De Commissie merkt overigens op dat deze bepaling zeer ruim geïnterpreteerd werd en dat het bedrag in kwestie werd aangewend om algemene exploitatiekosten van OA te dekken, waarbij meer dan 51 miljoen EUR van het voorschot werd gebruikt voor de bekostiging van vliegtuigleases. |
| --- | --- |

(201)

Vervolgens merkt de Commissie op dat de overwaardering specifiek is omdat OA hiermee uitdrukkelijk rechtstreeks financiële middelen ontvangt en er voordeel aan ontleent daar de onderneming de middelen aanwendt voor de bekostiging van „compensatie en andere uitgaven voor de afvloeiing, op welke wijze dan ook, van de werknemers, alsook voor de dekking van de financiële verplichtingen van Olympic Airways en Olympic Aviation in het kader van de omzettings- en liquidatieprocedure” (24), teneinde te „voldoen aan de financiële verplichtingen”. De Commissie merkt overigens op dat deze bepaling zeer ruim geïnterpreteerd werd en dat het bedrag in kwestie werd aangewend om algemene exploitatiekosten van OA te dekken, waarbij meer dan 51 miljoen EUR van het voorschot werd gebruikt voor de bekostiging van vliegtuigleases.

| (202) | De Commissie concludeert ook dat dit de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen en dat het een ongunstige invloed heeft op het handelsverkeer tussen de lidstaten, daar het een onderneming betreft die concurreert met andere ondernemingen in de Gemeenschap, met name sinds de inwerkingtreding van Richtlijn 96/67/EG van de Raad van 15 oktober 1996 betreffende de toegang tot de grondafhandelingsmarkt op de luchthavens van de Gemeenschap (25), waarbij de grondafhandelingsmarkt wordt opengesteld voor concurrentie op luchthavens met een drempel van twee miljoen passagiers of 50 000 ton vracht per jaar. De Commissie moet derhalve concluderen dat het bedrag van de overwaardering van de aan NOA overgedragen activa dat aan OA is betaald, staatssteun aan OA is in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(202)

De Commissie concludeert ook dat dit de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen en dat het een ongunstige invloed heeft op het handelsverkeer tussen de lidstaten, daar het een onderneming betreft die concurreert met andere ondernemingen in de Gemeenschap, met name sinds de inwerkingtreding van Richtlijn 96/67/EG van de Raad van 15 oktober 1996 betreffende de toegang tot de grondafhandelingsmarkt op de luchthavens van de Gemeenschap (25), waarbij de grondafhandelingsmarkt wordt opengesteld voor concurrentie op luchthavens met een drempel van twee miljoen passagiers of 50 000 ton vracht per jaar. De Commissie moet derhalve concluderen dat het bedrag van de overwaardering van de aan NOA overgedragen activa dat aan OA is betaald, staatssteun aan OA is in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

iv)   Heeft OA (OAS) na december 2002 staatssteun ontvangen?

| (203) | Zoals aangetoond door de deskundige van de Commissie, heeft OA na de datum waarop de laatste beschikking van de Commissie werd aangenomen (12 december 2002) en na de afsplitsing van NOA, contante voorschotbedragen van de staat ontvangen en zijn de belasting- en socialezekerheidsverplichtingen van die onderneming aan de staat toegenomen. |
| --- | --- |

(203)

Zoals aangetoond door de deskundige van de Commissie, heeft OA na de datum waarop de laatste beschikking van de Commissie werd aangenomen (12 december 2002) en na de afsplitsing van NOA, contante voorschotbedragen van de staat ontvangen en zijn de belasting- en socialezekerheidsverplichtingen van die onderneming aan de staat toegenomen.

| (204) | In het geval van de aflossingen van de lening van ABN Amro ten bedrage van 36 945 357 EUR, de financiële leasebetalingen betreffende de A340 ten bedrage van 11 774 684 EUR en de rechtstreekse financiering in contanten ten bedrage van 8,2 miljoen EUR, is het duidelijk dat het ging om de rechtstreekse overdracht van staatsmiddelen van de staat aan OA. Het is, om de in punt 7 van de onderhavige beschikking beschreven redenen, ook duidelijk dat deze maatregelen nieuwe onrechtmatige steunmaatregelen zijn, in die zin dat het niet slechts de nakoming van verplichtingen betreft op basis van de eerder door de Griekse overheid verleende garanties. Zoals al eerder nauwkeurig uiteengezet is in het kader van het onderzoek naar het aan OA toegekende „voorschot”, is er, zelfs als de staat deze bedragen bij de belastingdienst als schulden van OA boekt en de bedragen als belastingverplichtingen in de boeken van OA zijn opgenomen, realistisch gezien weinig kans dat de staat kan garanderen dat deze bedragen ooit worden terugbetaald en kan daarom niet worden gesteld dat de staat rationeel en commercieel handelde toen deze betalingen werden gedaan. |
| --- | --- |

(204)

In het geval van de aflossingen van de lening van ABN Amro ten bedrage van 36 945 357 EUR, de financiële leasebetalingen betreffende de A340 ten bedrage van 11 774 684 EUR en de rechtstreekse financiering in contanten ten bedrage van 8,2 miljoen EUR, is het duidelijk dat het ging om de rechtstreekse overdracht van staatsmiddelen van de staat aan OA. Het is, om de in punt 7 van de onderhavige beschikking beschreven redenen, ook duidelijk dat deze maatregelen nieuwe onrechtmatige steunmaatregelen zijn, in die zin dat het niet slechts de nakoming van verplichtingen betreft op basis van de eerder door de Griekse overheid verleende garanties. Zoals al eerder nauwkeurig uiteengezet is in het kader van het onderzoek naar het aan OA toegekende „voorschot”, is er, zelfs als de staat deze bedragen bij de belastingdienst als schulden van OA boekt en de bedragen als belastingverplichtingen in de boeken van OA zijn opgenomen, realistisch gezien weinig kans dat de staat kan garanderen dat deze bedragen ooit worden terugbetaald en kan daarom niet worden gesteld dat de staat rationeel en commercieel handelde toen deze betalingen werden gedaan.

| (205) | De moeilijke en verslechterende situatie van OA (OAS) wat belastingen en sociale zekerheid betreft werd hierboven reeds beschreven. De belasting- en socialezekerheidsverplichtingen van OA waren eind 2002 reeds hoog, namelijk 273 miljoen EUR. Deze verplichtingen zijn sindsdien aanzienlijk blijven toenemen. De schulden bedroegen eind 2004627 miljoen EUR, wat betekent dat in de periode waarop de onderhavige beschikking betrekking heeft, de schulden van OA aan de staat zijn toegenomen met 354 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(205)

De moeilijke en verslechterende situatie van OA (OAS) wat belastingen en sociale zekerheid betreft werd hierboven reeds beschreven. De belasting- en socialezekerheidsverplichtingen van OA waren eind 2002 reeds hoog, namelijk 273 miljoen EUR. Deze verplichtingen zijn sindsdien aanzienlijk blijven toenemen. De schulden bedroegen eind 2004627 miljoen EUR, wat betekent dat in de periode waarop de onderhavige beschikking betrekking heeft, de schulden van OA aan de staat zijn toegenomen met 354 miljoen EUR.

| (206) | Wat de stijgende belastingschulden van OA betreft is het de staat zelf die via de belastingdienst het voortdurende betalingsuitstel en de niet-betaling van verschillende door OA verschuldigde belastingen en heffingen accepteert. De instantie die belast is met de inning van deze socialezekerheidsbijdragen (IKA) is een openbaar lichaam, opgericht naar Grieks recht (26), dat onder toezicht van de staat verantwoordelijk is voor het beheer van het socialezekerheidsstelsel en het innen van de verplichte socialezekerheidsbijdragen. Zij heeft het recht (27) maar niet de verplichting om schikkingsakkoorden voor de achterstallige betaling van schulden te sluiten. De steeds toenemende belastingverplichting van OA ten opzichte van de staat is derhalve duidelijk toe te rekenen aan de staat. |
| --- | --- |

(206)

Wat de stijgende belastingschulden van OA betreft is het de staat zelf die via de belastingdienst het voortdurende betalingsuitstel en de niet-betaling van verschillende door OA verschuldigde belastingen en heffingen accepteert. De instantie die belast is met de inning van deze socialezekerheidsbijdragen (IKA) is een openbaar lichaam, opgericht naar Grieks recht (26), dat onder toezicht van de staat verantwoordelijk is voor het beheer van het socialezekerheidsstelsel en het innen van de verplichte socialezekerheidsbijdragen. Zij heeft het recht (27) maar niet de verplichting om schikkingsakkoorden voor de achterstallige betaling van schulden te sluiten. De steeds toenemende belastingverplichting van OA ten opzichte van de staat is derhalve duidelijk toe te rekenen aan de staat.

| (207) | De Commissie dient vervolgens te onderzoeken of de niet-invordering van de schulden een overdracht van staatsmiddelen betreft. Aangezien onder staatssteun niet alleen voordelen vallen maar ook maatregelen die de normale lasten verlichten, komt de niet-invordering van schulden door Griekenland duidelijk neer op een dergelijke overdracht. |
| --- | --- |

(207)

De Commissie dient vervolgens te onderzoeken of de niet-invordering van de schulden een overdracht van staatsmiddelen betreft. Aangezien onder staatssteun niet alleen voordelen vallen maar ook maatregelen die de normale lasten verlichten, komt de niet-invordering van schulden door Griekenland duidelijk neer op een dergelijke overdracht.

| (208) | Nu is vastgesteld dat er een overdracht van middelen heeft plaatsgevonden die toe te rekenen is aan de staat, dient de Commissie vast te stellen of deze steun de mededinging vervalst. De Commissie is van oordeel dat zowel de toekenning van rechtstreekse steun als de niet-invordering van openstaande schulden door de staat OA een aanzienlijk commercieel voordeel geeft ten opzichte van zijn concurrenten. De staat handelt niet rationeel en commercieel ten aanzien van OA. Bijgevolg is er sprake van concurrentievervalsing binnen een geliberaliseerde sector van de interne markt zoals uiteengezet in punt 209. De Commissie moet derhalve concluderen dat zowel de niet-invordering van onbetaalde en stijgende belasting- en socialezekerheidsschulden van OA door de staat, als de betalingen die de staat in plaats van OA heeft gedaan, aangemerkt moeten worden als staatssteun ten gunste van OA in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(208)

Nu is vastgesteld dat er een overdracht van middelen heeft plaatsgevonden die toe te rekenen is aan de staat, dient de Commissie vast te stellen of deze steun de mededinging vervalst. De Commissie is van oordeel dat zowel de toekenning van rechtstreekse steun als de niet-invordering van openstaande schulden door de staat OA een aanzienlijk commercieel voordeel geeft ten opzichte van zijn concurrenten. De staat handelt niet rationeel en commercieel ten aanzien van OA. Bijgevolg is er sprake van concurrentievervalsing binnen een geliberaliseerde sector van de interne markt zoals uiteengezet in punt 209. De Commissie moet derhalve concluderen dat zowel de niet-invordering van onbetaalde en stijgende belasting- en socialezekerheidsschulden van OA door de staat, als de betalingen die de staat in plaats van OA heeft gedaan, aangemerkt moeten worden als staatssteun ten gunste van OA in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag.

6.3.   VERENIGBAARHEID VAN STEUN

i)   Verenigbaarheid van steun aan NOA

| (209) | Nu de Commissie tot de conclusie is gekomen dat NOA sinds de oprichting staatssteun heeft ontvangen, dient zij vervolgens de maatregelen ten gunste van deze onderneming te onderzoeken in het licht van artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag, waarin uitzonderingen zijn opgenomen op de algemene regel van onverenigbaarheid van artikel 87, lid 1. |
| --- | --- |

(209)

Nu de Commissie tot de conclusie is gekomen dat NOA sinds de oprichting staatssteun heeft ontvangen, dient zij vervolgens de maatregelen ten gunste van deze onderneming te onderzoeken in het licht van artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag, waarin uitzonderingen zijn opgenomen op de algemene regel van onverenigbaarheid van artikel 87, lid 1.

| (210) | De uitzonderingen van artikel 87, lid 2, van het Verdrag kunnen in onderhavig geval niet van toepassing zijn omdat de steunmaatregel geen sociaal karakter heeft en niet aan individuele verbruikers is toegekend; bovendien dient de steunmaatregel niet tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen en wordt zij niet verleend aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland. |
| --- | --- |

(210)

De uitzonderingen van artikel 87, lid 2, van het Verdrag kunnen in onderhavig geval niet van toepassing zijn omdat de steunmaatregel geen sociaal karakter heeft en niet aan individuele verbruikers is toegekend; bovendien dient de steunmaatregel niet tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen en wordt zij niet verleend aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland.

| (211) | Verdere uitzonderingen op het algemene verbod op staatssteun worden vermeld in artikel 87, lid 3. De uitzonderingen van artikel 87, lid 3, onder b) en d), zijn in dit geval niet van toepassing omdat de steunmaatregel noch de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang bevordert noch een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat opheft; evenmin bevordert zij de cultuur of de instandhouding van het culturele erfgoed. |
| --- | --- |

(211)

Verdere uitzonderingen op het algemene verbod op staatssteun worden vermeld in artikel 87, lid 3. De uitzonderingen van artikel 87, lid 3, onder b) en d), zijn in dit geval niet van toepassing omdat de steunmaatregel noch de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang bevordert noch een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat opheft; evenmin bevordert zij de cultuur of de instandhouding van het culturele erfgoed.

| (212) | Artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag bevat uitzonderingen in verband met steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waar de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Griekenland is een regio die volledig onder het toepassingsgebied van artikel 87, lid 3, onder a), valt. |
| --- | --- |

(212)

Artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag bevat uitzonderingen in verband met steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waar de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Griekenland is een regio die volledig onder het toepassingsgebied van artikel 87, lid 3, onder a), valt.

| (213) | Ten aanzien van de doelstellingen van regionale steun met betrekking tot luchtvaartdiensten oordeelt de Commissie dat deze normaalgesproken eenvoudiger worden bereikt door openbaredienstverplichtingen op te leggen. In het geval van Griekenland worden deze door de staat opgelegd aan ondernemingen die diensten aanbieden tussen het Griekse vasteland en de eilanden alsook tussen de eilanden onderling, en in enkele gevallen (zogenaamde verkeersarme verbindingen) kunnen zij tegen een vergoeding door de staat worden uitbesteed aan een dienstenaanbieder. De Commissie oordeelt dat vergoedingen voor openbaredienstverplichtingen in het algemeen een noodzakelijke gerichte vorm van steun zijn en mits de marktdeelnemer wordt gekozen op basis van een transparante en niet-discriminerende procedure en mits de vergoeding die deze marktdeelnemer ontvangt, niet te hoog is, leidt dergelijke steun in de regel niet tot problemen in verband met onverenigbare staatssteun. Dit was het geval in verband met de contracten waaraan OAv uitvoering gaf. Op grond van het herstructureringsprogramma worden deze routes momenteel door NOA als de „opvolgende” vennootschap geëxploiteerd. Gezien de beperkte informatie die de Commissie tot haar beschikking heeft, kan zij niet uitsluiten dat bij de overdracht van de openbaredienstverleningscontracten van OAv aan NOA de ODV-procedures als bedoeld in Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de toegang van communautaire luchtvaartmaatschappijen tot intracommunautaire luchtroutes (28) niet zijn nageleefd. Met betrekking tot de bedragen die sinds de oprichting van NOA aan NOA zijn toegekend, kan Griekenland in ieder geval geen beroep doen op de uitzonderingsbepaling van artikel 87, lid 3, onder a). |
| --- | --- |

(213)

Ten aanzien van de doelstellingen van regionale steun met betrekking tot luchtvaartdiensten oordeelt de Commissie dat deze normaalgesproken eenvoudiger worden bereikt door openbaredienstverplichtingen op te leggen. In het geval van Griekenland worden deze door de staat opgelegd aan ondernemingen die diensten aanbieden tussen het Griekse vasteland en de eilanden alsook tussen de eilanden onderling, en in enkele gevallen (zogenaamde verkeersarme verbindingen) kunnen zij tegen een vergoeding door de staat worden uitbesteed aan een dienstenaanbieder. De Commissie oordeelt dat vergoedingen voor openbaredienstverplichtingen in het algemeen een noodzakelijke gerichte vorm van steun zijn en mits de marktdeelnemer wordt gekozen op basis van een transparante en niet-discriminerende procedure en mits de vergoeding die deze marktdeelnemer ontvangt, niet te hoog is, leidt dergelijke steun in de regel niet tot problemen in verband met onverenigbare staatssteun. Dit was het geval in verband met de contracten waaraan OAv uitvoering gaf. Op grond van het herstructureringsprogramma worden deze routes momenteel door NOA als de „opvolgende” vennootschap geëxploiteerd. Gezien de beperkte informatie die de Commissie tot haar beschikking heeft, kan zij niet uitsluiten dat bij de overdracht van de openbaredienstverleningscontracten van OAv aan NOA de ODV-procedures als bedoeld in Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de toegang van communautaire luchtvaartmaatschappijen tot intracommunautaire luchtroutes (28) niet zijn nageleefd. Met betrekking tot de bedragen die sinds de oprichting van NOA aan NOA zijn toegekend, kan Griekenland in ieder geval geen beroep doen op de uitzonderingsbepaling van artikel 87, lid 3, onder a).

| (214) | Wat betreft de in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag bedoelde uitzondering in verband met steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijke belang wordt geschaad, zal de Commissie moeten onderzoeken of deze bepaling op de huidige situatie van toepassing kan zijn. Tijdens dit onderzoek dient de Commissie rekening te houden met de geldende richtsnoeren inzake staatssteun in de luchtvaartsector (29) en de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (30). |
| --- | --- |

(214)

Wat betreft de in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag bedoelde uitzondering in verband met steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijke belang wordt geschaad, zal de Commissie moeten onderzoeken of deze bepaling op de huidige situatie van toepassing kan zijn. Tijdens dit onderzoek dient de Commissie rekening te houden met de geldende richtsnoeren inzake staatssteun in de luchtvaartsector (29) en de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (30).

| (215) | Met betrekking tot de aan NOA toegekende steun in de vorm van vliegtuigleases tegen gereduceerde tarieven verwijst de Commissie nogmaals naar de richtsnoeren inzake staatssteun in de luchtvaartsector. In punt 14 van de richtsnoeren is bepaald dat rechtstreekse steun ter dekking van exploitatieverliezen in het algemeen niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt en dat niet mag worden afgeweken van het algemene verbod op staatssteun. In de richtsnoeren is voorts bepaald dat rechtstreekse exploitatiesubsidie van luchtroutes alleen aanvaardbaar is in het geval van ODV-contracten en ingeval de steun een sociaal karakter heeft en is toegekend aan individuele verbruikers. |
| --- | --- |

(215)

Met betrekking tot de aan NOA toegekende steun in de vorm van vliegtuigleases tegen gereduceerde tarieven verwijst de Commissie nogmaals naar de richtsnoeren inzake staatssteun in de luchtvaartsector. In punt 14 van de richtsnoeren is bepaald dat rechtstreekse steun ter dekking van exploitatieverliezen in het algemeen niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt en dat niet mag worden afgeweken van het algemene verbod op staatssteun. In de richtsnoeren is voorts bepaald dat rechtstreekse exploitatiesubsidie van luchtroutes alleen aanvaardbaar is in het geval van ODV-contracten en ingeval de steun een sociaal karakter heeft en is toegekend aan individuele verbruikers.

| (216) | In het onderhavige geval vallen de steun die de Griekse overheid via de leaseovereenkomsten rechtstreeks aan NOA heeft toegekend en de onrechtstreeks via OA toegekende steun niet onder een van de categorieën van aanvaardbare exploitatie van luchtroutes. In verband met staatssteun is het ook vaste rechtspraak (31) dat nieuwe steun niet verenigbaar kan zijn met de gemeenschappelijke markt zolang steun die tevoren onrechtmatig was verklaard, niet is terugbetaald, daar de gecombineerde effecten van alle steun de mededinging in de gemeenschappelijke markt aanzienlijk zouden vervalsen. Aangezien NOA om bovengenoemde redenen de opvolger is van de vluchtdivisie van OA en derhalve de opvolger is op het vlak van de terugvordering van staatssteun, kan nieuwe steun aan NOA niet verenigbaar zijn zolang deze steun niet is terugbetaald. Bovendien is de steun in strijd met eerder gedane toezeggingen van Griekenland om geen verdere steun aan OA en bijgevolg aan zijn opvolgende vennootschappen toe te kennen (artikel 1, onder e), van de beschikking van 1994). |
| --- | --- |

(216)

In het onderhavige geval vallen de steun die de Griekse overheid via de leaseovereenkomsten rechtstreeks aan NOA heeft toegekend en de onrechtstreeks via OA toegekende steun niet onder een van de categorieën van aanvaardbare exploitatie van luchtroutes. In verband met staatssteun is het ook vaste rechtspraak (31) dat nieuwe steun niet verenigbaar kan zijn met de gemeenschappelijke markt zolang steun die tevoren onrechtmatig was verklaard, niet is terugbetaald, daar de gecombineerde effecten van alle steun de mededinging in de gemeenschappelijke markt aanzienlijk zouden vervalsen. Aangezien NOA om bovengenoemde redenen de opvolger is van de vluchtdivisie van OA en derhalve de opvolger is op het vlak van de terugvordering van staatssteun, kan nieuwe steun aan NOA niet verenigbaar zijn zolang deze steun niet is terugbetaald. Bovendien is de steun in strijd met eerder gedane toezeggingen van Griekenland om geen verdere steun aan OA en bijgevolg aan zijn opvolgende vennootschappen toe te kennen (artikel 1, onder e), van de beschikking van 1994).

| (217) | Hoewel de Griekse autoriteiten niet stelden dat de sinds de oprichting van NOA door NOA ontvangen bedragen een voortvloeisel zijn van de herstructurering en hoewel de Commissie heeft geconcludeerd dat NOA in ieder geval op het vlak van de terugvordering van vóór de splitsing toegekende staatssteun een opvolgende vennootschap is van OA, zal de Commissie volledigheidshalve een aanvullend onderzoek doen naar de aan NOA toegekende staatssteun in het licht van de richtsnoeren van 1999 inzake reddings- en herstructureringssteun. Volgens punt 7 van deze richtsnoeren komt een pas opgerichte onderneming niet voor reddings- of herstructureringssteun in aanmerking, zelfs niet wanneer haar aanvankelijke financiële positie onzeker is; derhalve valt deze steun niet onder deze richtsnoeren. |
| --- | --- |

(217)

Hoewel de Griekse autoriteiten niet stelden dat de sinds de oprichting van NOA door NOA ontvangen bedragen een voortvloeisel zijn van de herstructurering en hoewel de Commissie heeft geconcludeerd dat NOA in ieder geval op het vlak van de terugvordering van vóór de splitsing toegekende staatssteun een opvolgende vennootschap is van OA, zal de Commissie volledigheidshalve een aanvullend onderzoek doen naar de aan NOA toegekende staatssteun in het licht van de richtsnoeren van 1999 inzake reddings- en herstructureringssteun. Volgens punt 7 van deze richtsnoeren komt een pas opgerichte onderneming niet voor reddings- of herstructureringssteun in aanmerking, zelfs niet wanneer haar aanvankelijke financiële positie onzeker is; derhalve valt deze steun niet onder deze richtsnoeren.

| (218) | Derhalve voldoet de aan NOA toegekende steun niet aan de voorwaarden voor de in artikel 87, lid 3, onder c), vastgelegde uitzondering. De Commissie oordeelt dat Griekenland op onrechtmatige wijze niet-aangemelde nieuwe steun aan NOA heeft toegekend door middel van de subleaseovereenkomsten die het tegen lagere tarieven met NOA afsloot. |
| --- | --- |

(218)

Derhalve voldoet de aan NOA toegekende steun niet aan de voorwaarden voor de in artikel 87, lid 3, onder c), vastgelegde uitzondering. De Commissie oordeelt dat Griekenland op onrechtmatige wijze niet-aangemelde nieuwe steun aan NOA heeft toegekend door middel van de subleaseovereenkomsten die het tegen lagere tarieven met NOA afsloot.

a)   Verenigbaarheid van de aan OA verleende steun

| (219) | Nu de Commissie tot de conclusie is gekomen dat het bedrag waarmee de activa van NOA werden overgewaardeerd en dat vervolgens door de Griekse staat aan OA werd betaald, staatssteun vormt, dient zij de maatregel te onderzoeken in het licht van artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag, dat voorziet in uitzonderingen op de algemene regel van onverenigbaarheid van artikel 87, lid 1. |
| --- | --- |

(219)

Nu de Commissie tot de conclusie is gekomen dat het bedrag waarmee de activa van NOA werden overgewaardeerd en dat vervolgens door de Griekse staat aan OA werd betaald, staatssteun vormt, dient zij de maatregel te onderzoeken in het licht van artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag, dat voorziet in uitzonderingen op de algemene regel van onverenigbaarheid van artikel 87, lid 1.

| (220) | De uitzonderingen van artikel 87, lid 2, van het Verdrag kunnen in onderhavig geval niet van toepassing zijn omdat de steunmaatregel geen sociaal karakter heeft en niet aan individuele verbruikers is toegekend; bovendien dient de steunmaatregel niet tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen en wordt zij niet verleend aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadelen ondervinden van de deling van Duitsland. |
| --- | --- |

(220)

De uitzonderingen van artikel 87, lid 2, van het Verdrag kunnen in onderhavig geval niet van toepassing zijn omdat de steunmaatregel geen sociaal karakter heeft en niet aan individuele verbruikers is toegekend; bovendien dient de steunmaatregel niet tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen en wordt zij niet verleend aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadelen ondervinden van de deling van Duitsland.

| (221) | Verdere uitzonderingen op het algemene verbod op staatssteun worden vermeld in artikel 87, lid 3. De uitzonderingen in artikel 87, lid 3, onder b) en d), zijn in dit geval niet van toepassing omdat de steunmaatregel noch de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang bevordert, noch een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat opheft; evenmin bevordert zij de cultuur of de instandhouding van het culturele erfgoed. |
| --- | --- |

(221)

Verdere uitzonderingen op het algemene verbod op staatssteun worden vermeld in artikel 87, lid 3. De uitzonderingen in artikel 87, lid 3, onder b) en d), zijn in dit geval niet van toepassing omdat de steunmaatregel noch de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang bevordert, noch een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat opheft; evenmin bevordert zij de cultuur of de instandhouding van het culturele erfgoed.

| (222) | Artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag bevat uitzonderingen in verband met steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Hoewel Griekenland een streek is die volledig binnen het toepassingsgebied van artikel 87, lid 3, onder a) valt, kan, zoals uiteengezet in overweging 211, deze bepaling niet worden toegepast. |
| --- | --- |

(222)

Artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het EG-Verdrag bevat uitzonderingen in verband met steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Hoewel Griekenland een streek is die volledig binnen het toepassingsgebied van artikel 87, lid 3, onder a) valt, kan, zoals uiteengezet in overweging 211, deze bepaling niet worden toegepast.

| (223) | Wat betreft de in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag bedoelde uitzondering in verband met steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, hebben de Griekse autoriteiten de Commissie verzocht om, indien zij tot de conclusie komt dat het verstrekken van het desbetreffende voorschot niet strookt met het gedrag van een investeerder die tegen marktvoorwaarden handelt en derhalve moet worden beschouwd als staatssteun op grond van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, te onderzoeken of de maatregel als reddingssteun kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(223)

Wat betreft de in artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag bedoelde uitzondering in verband met steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, hebben de Griekse autoriteiten de Commissie verzocht om, indien zij tot de conclusie komt dat het verstrekken van het desbetreffende voorschot niet strookt met het gedrag van een investeerder die tegen marktvoorwaarden handelt en derhalve moet worden beschouwd als staatssteun op grond van artikel 87, lid 1, van het Verdrag, te onderzoeken of de maatregel als reddingssteun kan worden beschouwd.

b)   Mogelijke reddingssteun

| (224) | Aangezien het bedrag in kwestie tussen december 2003 en mei 2004 werd uitbetaald, is het toepasselijke communautaire kader om de verenigbaarheid te beoordelen de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden van 1999. Overeenkomstig punt 104 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun van 2004 (32), zijn de richtsnoeren van 1999 van toepassing op maatregelen waarbij de steun vóór 10 oktober 2004 werd toegekend. |
| --- | --- |

(224)

Aangezien het bedrag in kwestie tussen december 2003 en mei 2004 werd uitbetaald, is het toepasselijke communautaire kader om de verenigbaarheid te beoordelen de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden van 1999. Overeenkomstig punt 104 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun van 2004 (32), zijn de richtsnoeren van 1999 van toepassing op maatregelen waarbij de steun vóór 10 oktober 2004 werd toegekend.

c)   Toepasselijkheid van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun van 1999

| (225) | Volgens punt 4 van de richtsnoeren van 1999 is er geen communautaire definitie van een onderneming in moeilijkheden, en hieraan wordt het volgende toegevoegd: „De Commissie gaat er evenwel van uit dat een onderneming in moeilijkheden verkeert in de zin van de onderhavige richtsnoeren, wanneer zij niet in staat is, noch met haar eigen middelen, noch met middelen die haar eigenaren/aandeelhouders en haar schuldeisers bereid zijn in te brengen, haar verliezen, welke zonder steun van buitenaf op korte of middellange termijn vrijwel zeker tot haar faillissement zullen leiden, tot stilstand te brengen.”. |
| --- | --- |

(225)

Volgens punt 4 van de richtsnoeren van 1999 is er geen communautaire definitie van een onderneming in moeilijkheden, en hieraan wordt het volgende toegevoegd: „De Commissie gaat er evenwel van uit dat een onderneming in moeilijkheden verkeert in de zin van de onderhavige richtsnoeren, wanneer zij niet in staat is, noch met haar eigen middelen, noch met middelen die haar eigenaren/aandeelhouders en haar schuldeisers bereid zijn in te brengen, haar verliezen, welke zonder steun van buitenaf op korte of middellange termijn vrijwel zeker tot haar faillissement zullen leiden, tot stilstand te brengen.”.

| (226) | Vervolgens verduidelijken de richtsnoeren het volgende: „Met name wordt een onderneming, ongeacht haar omvang, voor de toepassing van deze richtsnoeren als een onderneming in moeilijkheden beschouwd: a) in het geval van een vennootschap waarvan de vennoten een beperkte aansprakelijkheid hebben, wanneer meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal verdwenen is en meer dan een kwart van dit kapitaal verloren is gegaan gedurende de afgelopen twaalf maanden.”. |
| --- | --- |

(226)

Vervolgens verduidelijken de richtsnoeren het volgende: „Met name wordt een onderneming, ongeacht haar omvang, voor de toepassing van deze richtsnoeren als een onderneming in moeilijkheden beschouwd: a) in het geval van een vennootschap waarvan de vennoten een beperkte aansprakelijkheid hebben, wanneer meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal verdwenen is en meer dan een kwart van dit kapitaal verloren is gegaan gedurende de afgelopen twaalf maanden.”.

| (227) | In punt 6 staat verder: „De moeilijkheden van een onderneming blijken gewoonlijk uit toenemende verliezen, een dalende omzet, groeiende voorraden, overcapaciteit, een geringere kasstroom, een toenemende schuldenlast, toenemende rentelasten en een vermindering of een verdwijning van de waarde van de nettoactiva.”. |
| --- | --- |

(227)

In punt 6 staat verder: „De moeilijkheden van een onderneming blijken gewoonlijk uit toenemende verliezen, een dalende omzet, groeiende voorraden, overcapaciteit, een geringere kasstroom, een toenemende schuldenlast, toenemende rentelasten en een vermindering of een verdwijning van de waarde van de nettoactiva.”.

| (228) | De Commissie merkt op dat OA een bedrijf is dat al jaren schulden heeft en dat al een belangrijk deel van zijn maatschappelijk kapitaal heeft verloren. De Commissie merkt op dat het bedrag dat OA aan belastingen en sociale zekerheid aan de Griekse staat is verschuldigd van 273 miljoen EUR op het einde van 2002 steeg tot 522 miljoen EUR op het einde van 2003 toen het een „voorschot” ontving. Zoals is aangegeven, kon het bedrijf geen beroep doen op commerciële financieringsbronnen en is het weinig waarschijnlijk dat het in staat zal zijn om zijn schulden aan de staat af te betalen. Daarom concludeert de Commissie dat OA een onderneming in moeilijkheden is in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun van 1999. |
| --- | --- |

(228)

De Commissie merkt op dat OA een bedrijf is dat al jaren schulden heeft en dat al een belangrijk deel van zijn maatschappelijk kapitaal heeft verloren. De Commissie merkt op dat het bedrag dat OA aan belastingen en sociale zekerheid aan de Griekse staat is verschuldigd van 273 miljoen EUR op het einde van 2002 steeg tot 522 miljoen EUR op het einde van 2003 toen het een „voorschot” ontving. Zoals is aangegeven, kon het bedrijf geen beroep doen op commerciële financieringsbronnen en is het weinig waarschijnlijk dat het in staat zal zijn om zijn schulden aan de staat af te betalen. Daarom concludeert de Commissie dat OA een onderneming in moeilijkheden is in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun van 1999.

d)   Voorwaarden voor de erkenning van reddingssteun

| (229) | De communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden van 1999 bevatten vijf cumulatieve voorwaarden waaraan moet worden voldaan om reddingssteun te kunnen ontvangen. De Commissie moet nagaan of in dit geval aan al deze voorwaarden is voldaan. |
| --- | --- |

(229)

De communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden van 1999 bevatten vijf cumulatieve voorwaarden waaraan moet worden voldaan om reddingssteun te kunnen ontvangen. De Commissie moet nagaan of in dit geval aan al deze voorwaarden is voldaan.

| (230) | Ten eerste moet reddingssteun „bestaan in kassteun in de vorm van leninggaranties of leningen. In beide gevallen moet de rente op zijn minst vergelijkbaar zijn met de rentepercentages die gelden voor leningen aan gezonde ondernemingen en met name aan de referentiepercentages die door de Commissie zijn vastgesteld. Alle leningen moeten worden terugbetaald en alle garanties moeten aflopen binnen een termijn van maximaal zes maanden na de uitkering van het eerste bedrag aan de onderneming.”. |
| --- | --- |

(230)

Ten eerste moet reddingssteun „bestaan in kassteun in de vorm van leninggaranties of leningen. In beide gevallen moet de rente op zijn minst vergelijkbaar zijn met de rentepercentages die gelden voor leningen aan gezonde ondernemingen en met name aan de referentiepercentages die door de Commissie zijn vastgesteld. Alle leningen moeten worden terugbetaald en alle garanties moeten aflopen binnen een termijn van maximaal zes maanden na de uitkering van het eerste bedrag aan de onderneming.”.

| (231) | In dit geval wordt de reddingssteun door Griekenland aan OA en OAv toegekend als een subsidie (omschreven als een „voorschot”) ten bedrage van 130 312 450 EUR, ogenschijnlijk om deze twee bedrijven te steunen bij hun herstructurering na de afsplitsing van hun vluchtactiviteiten en de oprichting van NOA. In dit geval zijn OA en OAv geen rente verschuldigd voor de lening en het is de bedoeling dat het bedrag van 130 312 450 EUR rechtstreeks aan de staat wordt terugbetaald met de opbrengst van de privatisering van NOA, een bedrijf dat, zoals Griekenland benadrukt, geen eigendom van OAG is. Indien de verkoop van NOA niet voldoende middelen opbrengt om dit „voorschot” terug te betalen, zullen andere activa van OA worden verkocht om het verschil bij te passen. In deze omstandigheden kan niet tot de conclusie worden gekomen dat aan de eerste voorwaarde van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun van 1999 is voldaan. |
| --- | --- |

(231)

In dit geval wordt de reddingssteun door Griekenland aan OA en OAv toegekend als een subsidie (omschreven als een „voorschot”) ten bedrage van 130 312 450 EUR, ogenschijnlijk om deze twee bedrijven te steunen bij hun herstructurering na de afsplitsing van hun vluchtactiviteiten en de oprichting van NOA. In dit geval zijn OA en OAv geen rente verschuldigd voor de lening en het is de bedoeling dat het bedrag van 130 312 450 EUR rechtstreeks aan de staat wordt terugbetaald met de opbrengst van de privatisering van NOA, een bedrijf dat, zoals Griekenland benadrukt, geen eigendom van OAG is. Indien de verkoop van NOA niet voldoende middelen opbrengt om dit „voorschot” terug te betalen, zullen andere activa van OA worden verkocht om het verschil bij te passen. In deze omstandigheden kan niet tot de conclusie worden gekomen dat aan de eerste voorwaarde van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun van 1999 is voldaan.

| (232) | Ten tweede moet de steun „gekoppeld zijn aan leningen die over een periode van ten hoogste twaalf maanden na de laatste storting aan de onderneming moeten worden terugbetaald”. In dit geval kan, zoals eerder vermeld, het bedrag in kwestie niet als een lening aan OA en OAv worden aangezien omdat de terugbetaling ervan samenvalt met de verkoop van een ander bedrijf. Het bedrag van 130 312 450 EUR werd in verschillende delen gestort, afhankelijk van de behoeften van OA en OAv, tussen 24 december 2003 en 13 mei 2004. Tot op heden, meer dan een jaar later, is dit bedrag nog niet terugbetaald. Er is dus niet aan de tweede voorwaarde voldaan. Aangezien de maatregel in kwestie niet voldeed aan de eerste twee voorwaarden, is verder onderzoek van de drie andere voorwaarden overbodig. |
| --- | --- |

(232)

Ten tweede moet de steun „gekoppeld zijn aan leningen die over een periode van ten hoogste twaalf maanden na de laatste storting aan de onderneming moeten worden terugbetaald”. In dit geval kan, zoals eerder vermeld, het bedrag in kwestie niet als een lening aan OA en OAv worden aangezien omdat de terugbetaling ervan samenvalt met de verkoop van een ander bedrijf. Het bedrag van 130 312 450 EUR werd in verschillende delen gestort, afhankelijk van de behoeften van OA en OAv, tussen 24 december 2003 en 13 mei 2004. Tot op heden, meer dan een jaar later, is dit bedrag nog niet terugbetaald. Er is dus niet aan de tweede voorwaarde voldaan. Aangezien de maatregel in kwestie niet voldeed aan de eerste twee voorwaarden, is verder onderzoek van de drie andere voorwaarden overbodig.

| (233) | In dit geval merkt de Commissie op dat de aan OA verleende steun in 2003 ook in strijd is met de vorige verbintenissen van Griekenland om geen nieuwe steun aan OA te verlenen (artikel 1, onder e), van de beschikking van 1994). De Commissie is van mening dat de maatregel in kwestie niet voldoet aan de voorwaarden van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun om als reddingssteun te kunnen worden aangezien. |
| --- | --- |

(233)

In dit geval merkt de Commissie op dat de aan OA verleende steun in 2003 ook in strijd is met de vorige verbintenissen van Griekenland om geen nieuwe steun aan OA te verlenen (artikel 1, onder e), van de beschikking van 1994). De Commissie is van mening dat de maatregel in kwestie niet voldoet aan de voorwaarden van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun om als reddingssteun te kunnen worden aangezien.

| (234) | De Commissie moet ook rekening houden met de steun van in totaal bijna 57 miljoen EUR die de Griekse staat aan OA heeft verleend en de tolerantie van de staat als crediteur van OA waardoor de belasting- en socialezekerheidsschulden van OA stegen van 273 miljoen EUR op het einde van 2002, toen de herstructurering plaatsvond, tot 627 miljoen EUR op het einde van 2004 en die door de staat vooraf tot de staatssteun werden gerekend. Gezien het feit dat de uitzonderingen waarvan sprake is in artikel 87, lid 2, en lid 3, onder a), b) en d), niet van toepassing kunnen zijn op OA (zie overwegingen 219 tot en met 221), moet de Commissie beoordelen of de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag in dit geval van toepassing kan zijn. |
| --- | --- |

(234)

De Commissie moet ook rekening houden met de steun van in totaal bijna 57 miljoen EUR die de Griekse staat aan OA heeft verleend en de tolerantie van de staat als crediteur van OA waardoor de belasting- en socialezekerheidsschulden van OA stegen van 273 miljoen EUR op het einde van 2002, toen de herstructurering plaatsvond, tot 627 miljoen EUR op het einde van 2004 en die door de staat vooraf tot de staatssteun werden gerekend. Gezien het feit dat de uitzonderingen waarvan sprake is in artikel 87, lid 2, en lid 3, onder a), b) en d), niet van toepassing kunnen zijn op OA (zie overwegingen 219 tot en met 221), moet de Commissie beoordelen of de uitzondering van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag in dit geval van toepassing kan zijn.

| (235) | Zoals eerder vermeld, is elke nieuwe steun aan OA een inbreuk op de eerdere verbintenissen om geen nieuwe steun te verlenen (artikel 1, onder e), van de beschikking van 1994). Sterker nog, OA had reeds in het verleden steun ontvangen, waardoor de verlening van de nieuwe onwettige steun een duidelijke inbreuk is op het beginsel dat steun eenmalig dient te zijn, zoals bepaald in zowel de richtsnoeren inzake staatssteun in de luchtvaartsector als de Communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden. Bovendien wijst de Commissie erop dat overeenkomstig de rechtspraak van het Hof (33), nieuwe steun niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt zolang de steun die voorheen onwettig werd geacht, niet is terugbetaald. Uit het voorgaande blijkt dat de nieuwe toegekende steun niet voldoet aan de uitzonderingsvoorwaarden van artikel 87, lid 3, onder c). |
| --- | --- |

(235)

Zoals eerder vermeld, is elke nieuwe steun aan OA een inbreuk op de eerdere verbintenissen om geen nieuwe steun te verlenen (artikel 1, onder e), van de beschikking van 1994). Sterker nog, OA had reeds in het verleden steun ontvangen, waardoor de verlening van de nieuwe onwettige steun een duidelijke inbreuk is op het beginsel dat steun eenmalig dient te zijn, zoals bepaald in zowel de richtsnoeren inzake staatssteun in de luchtvaartsector als de Communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden. Bovendien wijst de Commissie erop dat overeenkomstig de rechtspraak van het Hof (33), nieuwe steun niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt zolang de steun die voorheen onwettig werd geacht, niet is terugbetaald. Uit het voorgaande blijkt dat de nieuwe toegekende steun niet voldoet aan de uitzonderingsvoorwaarden van artikel 87, lid 3, onder c).

| (236) | Op basis hiervan concludeert de Commissie dat, door de overwaardering van de activa aan NOA, Griekenland onwettige, niet-verenigbare steun heeft verleend aan OA ten bedrage van deze overwaardering. Zij is ook van mening dat de toegekende steun ten bedrage van 57 miljoen EUR aan OA en de door de Griekse staat getolereerde laattijdige betaling of niet-betaling van de belasting- en socialezekerheidsschulden van OA neerkomen op illegale, niet-verenigbare staatssteun. |
| --- | --- |

(236)

Op basis hiervan concludeert de Commissie dat, door de overwaardering van de activa aan NOA, Griekenland onwettige, niet-verenigbare steun heeft verleend aan OA ten bedrage van deze overwaardering. Zij is ook van mening dat de toegekende steun ten bedrage van 57 miljoen EUR aan OA en de door de Griekse staat getolereerde laattijdige betaling of niet-betaling van de belasting- en socialezekerheidsschulden van OA neerkomen op illegale, niet-verenigbare staatssteun.

7.   GEWETTIGD VERTROUWEN EN STAATSGARANTIES

| (237) | Wat de vier financiële leases voor het vliegtuig A340/300 en de lening van ABN Amro betreft, werden een aantal terugbetalingen door Griekenland verricht. De garanties voor deze leningen van de staat aan OA dateren van vóór de beschikking van 2002. Griekenland is van mening dat, aangezien de Commissie in haar beschikking van 2002 niet expliciet opriep om de garanties die de Griekse staat na 1998 aan OA verleende, op te schorten of te beëindigen, zij impliciet de voortzetting ervan en de betalingen uit hoofde van deze garanties aanvaardde. De Commissie kan deze bewering om de volgende redenen niet aanvaarden. |
| --- | --- |

(237)

Wat de vier financiële leases voor het vliegtuig A340/300 en de lening van ABN Amro betreft, werden een aantal terugbetalingen door Griekenland verricht. De garanties voor deze leningen van de staat aan OA dateren van vóór de beschikking van 2002. Griekenland is van mening dat, aangezien de Commissie in haar beschikking van 2002 niet expliciet opriep om de garanties die de Griekse staat na 1998 aan OA verleende, op te schorten of te beëindigen, zij impliciet de voortzetting ervan en de betalingen uit hoofde van deze garanties aanvaardde. De Commissie kan deze bewering om de volgende redenen niet aanvaarden.

| (238) | De Commissie is van mening dat het dispositief van de beschikking van 2002 voldoende duidelijk en ondubbelzinnig is: „Artikel 1: De Commissie oordeelt dat de herstructureringssteun verleend door Griekenland aan Olympic Airways in onderstaande vormen onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag; (...) nieuwe garanties voor leningen voor een totaalbedrag van 378 miljoen USD voor leningen aangegaan vóór de datum van 31 maart 2001, ten behoeve van de aankoop van nieuwe vliegtuigen en investeringen die OA nodig heeft om zich te vestigen op de nieuwe luchthaven te Spata ...”, om verwarring over de onverenigbaarheid van deze garanties uit te sluiten.
  Voor wat de terugvorderingsverplichting betreft, wordt in de beschikking van 2002 een onderscheid gemaakt tussen de periode 1994-1998 en de periode 1998-2002. Overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 (34) en met betrekking tot de periode 1994- 1998, heeft de Commissie beslist dat de vóór 14 augustus 1998 verleende steun niet moest worden terugbetaald. De garanties in kwestie werden echter door de staat na die datum verleend (in oktober 1999 voor de vier vliegtuigen en in februari 2001 voor de lening van ABN Amro). |
| --- | --- |

(238)

De Commissie is van mening dat het dispositief van de beschikking van 2002 voldoende duidelijk en ondubbelzinnig is: „Artikel 1: De Commissie oordeelt dat de herstructureringssteun verleend door Griekenland aan Olympic Airways in onderstaande vormen onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag; (...) nieuwe garanties voor leningen voor een totaalbedrag van 378 miljoen USD voor leningen aangegaan vóór de datum van 31 maart 2001, ten behoeve van de aankoop van nieuwe vliegtuigen en investeringen die OA nodig heeft om zich te vestigen op de nieuwe luchthaven te Spata ...”, om verwarring over de onverenigbaarheid van deze garanties uit te sluiten.

Voor wat de terugvorderingsverplichting betreft, wordt in de beschikking van 2002 een onderscheid gemaakt tussen de periode 1994-1998 en de periode 1998-2002. Overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 (34) en met betrekking tot de periode 1994- 1998, heeft de Commissie beslist dat de vóór 14 augustus 1998 verleende steun niet moest worden terugbetaald. De garanties in kwestie werden echter door de staat na die datum verleend (in oktober 1999 voor de vier vliegtuigen en in februari 2001 voor de lening van ABN Amro).

| (239) | De Commissie herinnert in elk geval eraan dat, opdat de loutere uitvoering van eerder toegekende staatssteun niet zou kunnen worden aangezien als een nieuwe steun, de maatregelen in kwestie volledig moeten voldoen aan de oorspronkelijke garantie (zoals de identiteit van de begunstigde, de uiterste termijnen, het bedrag, de voorwaarde van een voorafgaande verklaring van faillissement enz.). Indien een lidstaat een betaling voor een gegarandeerde lening tegen andere voorwaarden wenst uit te voeren dan die welke aanvankelijk in de toekenningsfase waren overeengekomen, zal de Commissie deze betaling als een nieuwe steunmaatregel beschouwen die op grond van artikel 88, lid 3, moet worden aangemeld (35). |
| --- | --- |

(239)

De Commissie herinnert in elk geval eraan dat, opdat de loutere uitvoering van eerder toegekende staatssteun niet zou kunnen worden aangezien als een nieuwe steun, de maatregelen in kwestie volledig moeten voldoen aan de oorspronkelijke garantie (zoals de identiteit van de begunstigde, de uiterste termijnen, het bedrag, de voorwaarde van een voorafgaande verklaring van faillissement enz.). Indien een lidstaat een betaling voor een gegarandeerde lening tegen andere voorwaarden wenst uit te voeren dan die welke aanvankelijk in de toekenningsfase waren overeengekomen, zal de Commissie deze betaling als een nieuwe steunmaatregel beschouwen die op grond van artikel 88, lid 3, moet worden aangemeld (35).

| (240) | De betalingen die de Griekse regering onlangs voor de bovenvermelde leningen heeft uitgevoerd, blijken niet te voldoen aan de voorwaarden van de oorspronkelijke garanties die de Griekse overheid destijds heeft vastgesteld. Bijvoorbeeld:






  — | Voor wat de lening van ABN Amro betreft, betaalde de regering rechtstreeks de tranches (ongeveer 36 miljoen EUR) in naam van de onderneming zonder dat er sprake was van achterstallige betalingen en zonder een voorafgaande verklaring van faillissement of insolvabiliteit. Het feit dat de regering vervolgens het bedrijf vroeg om terugbetaling, toont aan dat de betaling geen loutere uitvoering van een eerder verleende garantie betrof. |
| --- | --- | --- |

(240)

De betalingen die de Griekse regering onlangs voor de bovenvermelde leningen heeft uitgevoerd, blijken niet te voldoen aan de voorwaarden van de oorspronkelijke garanties die de Griekse overheid destijds heeft vastgesteld. Bijvoorbeeld:

—

Voor wat de lening van ABN Amro betreft, betaalde de regering rechtstreeks de tranches (ongeveer 36 miljoen EUR) in naam van de onderneming zonder dat er sprake was van achterstallige betalingen en zonder een voorafgaande verklaring van faillissement of insolvabiliteit. Het feit dat de regering vervolgens het bedrijf vroeg om terugbetaling, toont aan dat de betaling geen loutere uitvoering van een eerder verleende garantie betrof.

| — | Dezelfde opmerkingen gelden voor de leningen met het oog op de betalingen van de financiële leasing van vliegtuigen en de rechtstreekse financieringen van ongeveer 11 en 8 miljoen EUR. |
| --- | --- |

—

Dezelfde opmerkingen gelden voor de leningen met het oog op de betalingen van de financiële leasing van vliegtuigen en de rechtstreekse financieringen van ongeveer 11 en 8 miljoen EUR.

| — | Bovendien werden de leningovereenkomsten voor de vier vliegtuigen formeel gewijzigd (novatio) om de onderneming als begunstigde van de leningen te vervangen door de staat. Deze belangrijke wijzigingen dateren van vóór de betalingen in kwestie. |
| --- | --- |

—

Bovendien werden de leningovereenkomsten voor de vier vliegtuigen formeel gewijzigd (novatio) om de onderneming als begunstigde van de leningen te vervangen door de staat. Deze belangrijke wijzigingen dateren van vóór de betalingen in kwestie.

| — | Het voorschot van 8 miljoen EUR om twee leasingovereenkomsten te wijzigen, was een maatregel die duidelijk niet in de oorspronkelijke garantie was voorzien. |
| --- | --- |

—

Het voorschot van 8 miljoen EUR om twee leasingovereenkomsten te wijzigen, was een maatregel die duidelijk niet in de oorspronkelijke garantie was voorzien.

| (241) | Aangezien er wijzigingen werden aangebracht en deze wijzigingen niet bij de Commissie werden aangemeld en niet door haar werden goedgekeurd, vormen deze betalingen duidelijk onwettige steun. De Commissie is echter bereid om tijdens de uitvoeringsfase van deze beschikking nieuwe elementen te onderzoeken die de Griekse autoriteiten aanvoeren met betrekking tot de aflossing van ongeveer 36 miljoen EUR van de lening van ABN Amro en/of de betaling van ongeveer 11 miljoen EUR in het kader van de leaseovereenkomst voor de aankoop van de vier vliegtuigen, evenals de verenigbaarheid of niet-verenigbaarheid van een deel van of van al deze betalingen met de voorwaarden van de oorspronkelijke garanties. |
| --- | --- |

(241)

Aangezien er wijzigingen werden aangebracht en deze wijzigingen niet bij de Commissie werden aangemeld en niet door haar werden goedgekeurd, vormen deze betalingen duidelijk onwettige steun. De Commissie is echter bereid om tijdens de uitvoeringsfase van deze beschikking nieuwe elementen te onderzoeken die de Griekse autoriteiten aanvoeren met betrekking tot de aflossing van ongeveer 36 miljoen EUR van de lening van ABN Amro en/of de betaling van ongeveer 11 miljoen EUR in het kader van de leaseovereenkomst voor de aankoop van de vier vliegtuigen, evenals de verenigbaarheid of niet-verenigbaarheid van een deel van of van al deze betalingen met de voorwaarden van de oorspronkelijke garanties.

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

1.   De aanvaarding door Olympic Airways en Griekenland om vliegtuigen van Olympic Airlines te subleasen tegen bedragen die lager liggen dan de ingevolge de hoofdleaseovereenkomsten betaalde bedragen, met de daaruit voortvloeiende verliezen voor Olympic Airways van ongeveer 37 miljoen EUR in 2004 en voor de staat van 2,75 miljoen EUR tot mei 2005, houdt onwettige staatssteun in ten gunste van Olympic Airlines welke onverenigbaar is met het Verdrag.

2.   Griekenland heeft onwettige en onverenigbare staatssteun aan Olympic Airways verleend ten bedrage van de overwaardering van de activa van Olympic Airlines op het moment dat Olympic Airlines werd opgericht. De Commissie raamt dit bedrag voorlopig op ongeveer 91,5 miljoen EUR.

3.   Het totaalbedrag van ongeveer 8 miljoen EUR dat de Griekse staat tussen mei 2004 en maart 2005 aan Olympic Airways heeft betaald, en de termijnen van bankleningen en financiëleleasebetalingen die de Griekse staat in die periode in naam van Olympic Airways heeft betaald, vormen geen loutere nakoming van een verplichting uit hoofde van garanties als bedoeld in artikel 1, onder b), van Beschikking 2003/372/EG en van de desbetreffende voorwaarden. Zij vormen derhalve onwettige staatssteun aan Olympic Airways welke onverenigbaar is met het Verdrag.

4.   De aanhoudende tolerantie van de Griekse overheid ten opzichte van Olympic Airways in verband met de belasting- en socialezekerheidsschulden aan de staat voor een bedrag van ongeveer 354 miljoen EUR tussen december 2002 en december 2004, houdt onwettige staatssteun ten gunste van Olympic Airways in welke onverenigbaar is met het Verdrag.

Artikel 2

1.   Griekenland vordert de in artikel 1 bedoelde steun van de begunstigden terug.

2.   De terugvordering dient onverwijld en in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures te geschieden, voor zover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de onderhavige beschikking mogelijk maken. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de onrechtmatige steun voor de begunstigden beschikbaar was tot de datum van daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rente wordt berekend op basis van de rentevoet die als referentiepercentage wordt gehanteerd bij de berekening van het subsidie-equivalent van regionale steunmaatregelen.

Artikel 3

Griekenland schort alle verdere betalingen van steun aan Olympic Airways en Olympic Airlines onmiddellijk op.

Artikel 4

Griekenland stelt de Commissie binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking in kennis van de maatregelen die het heeft genomen om aan de artikelen 2 en 3 te voldoen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Helleense Republiek.

Gedaan te Brussel, 14 september 2005.

Voor de Commissie

Jacques BARROT

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 192 van 2.7.2004, blz. 2.

1

(2)  Zie voetnoot 1.

2

(3)  PB L 273 van 25.10.1994, blz. 22.

3

(4)  PB C 176 van 19.6.1996, blz. 5.

4

(5)  PB L 128 van 21.5.1999, blz. 1.

5

(6)  PB L 132 van 28.5.2003, blz. 1.

6

(7)  Nog niet in de Jurisprudentie verschenen.

7

(8)  Beide artikelen hebben betrekking op het recht op bescherming van schuldeisers bij de overdracht van activa.

8

(9)  PB L 201 van 17.7.1998, blz. 88.

9

(10)  PB L 240 van 24.8.1992, blz. 1.

10

(11)  De deskundigen merken op dat dit geen controle van de beginbalans is en dat de verrichte aanpassingen niet noodzakelijkerwijs alle aanpassingen omvatten die bij een controle vereist zouden zijn.

11

(12)  Vallend onder de geheimhoudingsplicht.

12

(13)  Cijfers van gecontroleerde jaarrekeningen (onder voorbehoud)

13

(14)  Voorlopige, niet-gecontroleerde cijfers uit de boekhouding van OA

14

| Opmerking: | cijfers voor 2005 zijn niet beschikbaar aangezien de boeken van OA na 31 december 2004 niet meer zijn bijgewerkt. |
| --- | --- |

Opmerking:

Opmerking:

cijfers voor 2005 zijn niet beschikbaar aangezien de boeken van OA na 31 december 2004 niet meer zijn bijgewerkt.

(15)  Hoofdsom plus rente.

15

(16)  Punt 33.

16

(17)  Zaak 78/76 Steinike & Weinlig tegen Duitsland, Jurispr. 1977, blz. 595, punt 21.

17

Steinike & Weinlig

Duitsland

(18)  Gevoegde zaken C-72/91 en C-73/91 Sloman Neptun tegen Bodo Ziesemer, Jurispr. 1993, blz. I-887, punt 19.

18

Sloman Neptun

Bodo Ziesemer

(19)  Gevoegde zaken 67/85, 68/85 en 70/85 Van der Kooy e.a tegen Commissie, Jurispr. 1988, blz. 219, punt 35.

19

Van der Kooy e.a

Commissie

(20)  Zaak C-482/99 Commissie/Frankrijk (Stardust), Jurispr. 2002, blz. I-4397, punt 56.

20

Commissie/Frankrijk (Stardust)

(21)  Zaak C-305/89 Italië/Commissie (Alfa Romeo), Jurispr. 1991, blz. I-1603, punt 20.

21

Italië/Commissie (Alfa Romeo)

(22)  Zie gevoegde zaken C296/82 en C-318/82, Leeuwarder Papierwarenfabriek, Jurispr. 1985, blz. 3727.

22

Leeuwarder Papierwarenfabriek

(23)  Conclusie van advocaat-generaal Mischo, zaak C-480/98, Magefesa, Jurispr. 2000, blz. I-8717, punten 32 tot en met 43.

23

Magefesa

(24)  Artikel 27, lid 5, onder b), van wet 3185/2003.

24

(25)  PB L 272 van 25.10.1996, blz. 36.

25

(26)  Wet 1846/1951, artikel 11.

26

(27)  Wet 2676/1999.

27

(28)  PB L 240 van 24.8.1992, blz. 8.

28

(29)  „Toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag en van artikel 61 van de EER-Overeenkomst op steunmaatregelen van de staten in de luchtvaartsector” (PB C 350 van 10.12.1994, blz. 5).

29

(30)  PB C 288 van 9.10.1999, blz. 2.

30

(31)  Zaak C-355/95, Textilwerke Deggendorf GmbH (TWD) tegen Commissie, Jurispr. 1995, blz. II-2265.

31

Textilwerke Deggendorf GmbH (TWD)

Commissie

(32)  PB C 244 van 1.10.2004, blz. 2.

32

(33)  Zie zaak C-355/95 hierboven.

33

(34)

34

„De Commissie verlangt geen terugvordering van de steun indien zulks in strijd is met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht.”

(35)  (Zie Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van garanties (PB C 71 van 11.3.2000, blz. 14).

35

---

| 18.2.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 45/33 |
| --- | --- | --- | --- |

18.2.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 45/33

---

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 28 oktober 2009

betreffende de door het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland ten uitvoer gelegde steunmaatregel C 16/08 (ex NN 105/05 en NN 35/07) — Subsidies ten gunste van CalMac en NorthLink voor zeevaartdiensten in Schotland

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2009) 8117)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2011/98/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben uitgenodigd hun opmerkingen in te dienen (1) en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Bij brief van 19 december 2003 heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie in kennis gesteld van de maatregelen die de Schotse regering (de Scottish Executive) voornemens was te nemen teneinde de Schotse veerdiensten „in overeenstemming te brengen met de Europese regels zoals die volgens [haar] gelden met betrekking tot staatssteun voor het zeevervoer”. |
| --- | --- |

(1)

Bij brief van 19 december 2003 heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie in kennis gesteld van de maatregelen die de Schotse regering (de Scottish Executive) voornemens was te nemen teneinde de Schotse veerdiensten „in overeenstemming te brengen met de Europese regels zoals die volgens [haar] gelden met betrekking tot staatssteun voor het zeevervoer”.

| (2) | Bij brieven van 19 april 2004 en 30 juni 2004 heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie in kennis gesteld van het voornemen van de Schotse regering om twee openbare aanbestedingen uit te schrijven voor de verlening van veerdiensten naar de Noordelijke en Westelijke Eilanden. |
| --- | --- |

(2)

Bij brieven van 19 april 2004 en 30 juni 2004 heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie in kennis gesteld van het voornemen van de Schotse regering om twee openbare aanbestedingen uit te schrijven voor de verlening van veerdiensten naar de Noordelijke en Westelijke Eilanden.

| (3) | De Commissie heeft sindsdien verscheidene formele klachten en informele opmerkingen van belanghebbende partijen ontvangen over de volgens hen onrechtmatig verstrekte staatssteun aan de scheepvaartondernemingen die de betreffende veerdiensten exploiteren (2). |
| --- | --- |

(3)

De Commissie heeft sindsdien verscheidene formele klachten en informele opmerkingen van belanghebbende partijen ontvangen over de volgens hen onrechtmatig verstrekte staatssteun aan de scheepvaartondernemingen die de betreffende veerdiensten exploiteren (2).

| (4) | Naar aanleiding van die klachten heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk verschillende malen om aanvullende informatie verzocht ingevolge het bepaalde in artikel 5 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 (thans artikel 88) van het EG-Verdrag (3) (hierna „de procedureverordening” genoemd). Het Verenigd Koninkrijk heeft aan die verzoeken gehoor gegeven. |
| --- | --- |

(4)

Naar aanleiding van die klachten heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk verschillende malen om aanvullende informatie verzocht ingevolge het bepaalde in artikel 5 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 (thans artikel 88) van het EG-Verdrag (3) (hierna „de procedureverordening” genoemd). Het Verenigd Koninkrijk heeft aan die verzoeken gehoor gegeven.

| (5) | Op 16 april 2008 heeft de Commissie besloten een formele onderzoeksprocedure in te leiden met betrekking tot de toegekende steunmaatregelen ten gunste van NorthLink Ferries Limited, Cowal Ferries Limited en CalMac Ferries Limited (4). |
| --- | --- |

(5)

Op 16 april 2008 heeft de Commissie besloten een formele onderzoeksprocedure in te leiden met betrekking tot de toegekende steunmaatregelen ten gunste van NorthLink Ferries Limited, Cowal Ferries Limited en CalMac Ferries Limited (4).

| (6) | Op 16 juli 2008 heeft het Verenigd Koninkrijk zijn standpunt inzake het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure naar voren gebracht. Bij brieven van 22 december 2008 en 2 februari 2009 is door het Verenigd Koninkrijk aanvullende informatie verstrekt. |
| --- | --- |

(6)

Op 16 juli 2008 heeft het Verenigd Koninkrijk zijn standpunt inzake het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure naar voren gebracht. Bij brieven van 22 december 2008 en 2 februari 2009 is door het Verenigd Koninkrijk aanvullende informatie verstrekt.

| (7) | De Commissie heeft naar aanleiding van de publicatie van haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure van verschillende belanghebbende partijen opmerkingen ontvangen. Het Verenigd Koninkrijk is daarop uitgenodigd om op die opmerkingen te reageren. |
| --- | --- |

(7)

De Commissie heeft naar aanleiding van de publicatie van haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure van verschillende belanghebbende partijen opmerkingen ontvangen. Het Verenigd Koninkrijk is daarop uitgenodigd om op die opmerkingen te reageren.

| (8) | Op 11, 12 en 13 december 2008 heeft de Commissie ontmoetingen gehad met de vertegenwoordigers van een aantal belanghebbende partijen, te weten NorthLink Ferries Limited, Cowal Ferries Limited, CalMac Ferries Limited, Pentland Ferries, Western Ferries (Clyde) Limited, de Raad van het Graafschap Orkney, de Raad voor Argyll and Bute, de Raad van Inverclyde, Schotse ministers, de Schotse regering en de Peer Pressure Group. |
| --- | --- |

(8)

Op 11, 12 en 13 december 2008 heeft de Commissie ontmoetingen gehad met de vertegenwoordigers van een aantal belanghebbende partijen, te weten NorthLink Ferries Limited, Cowal Ferries Limited, CalMac Ferries Limited, Pentland Ferries, Western Ferries (Clyde) Limited, de Raad van het Graafschap Orkney, de Raad voor Argyll and Bute, de Raad van Inverclyde, Schotse ministers, de Schotse regering en de Peer Pressure Group.

| (9) | Op grond van de aanvullende informatie die tijdens de formele onderzoeksprocedure is ontvangen, is de Commissie tot de conclusie gekomen dat het bij een deel van de subsidies om bestaande steun gaat. Daarom is besloten om parallel aan de formele onderzoeksprocedure een samenwerkingsprocedure in te stellen als bedoeld in artikel 17 van de procedureverordening. |
| --- | --- |

(9)

Op grond van de aanvullende informatie die tijdens de formele onderzoeksprocedure is ontvangen, is de Commissie tot de conclusie gekomen dat het bij een deel van de subsidies om bestaande steun gaat. Daarom is besloten om parallel aan de formele onderzoeksprocedure een samenwerkingsprocedure in te stellen als bedoeld in artikel 17 van de procedureverordening.

| (10) | Op 17 maart 2009 heeft de Commissie een ontmoeting gehad met vertegenwoordigers van het Verenigd Koninkrijk. Overeenkomstig artikel 17 van de procedureverordening heeft de Commissie de betrokken lidstaat tijdens die ontmoeting medegedeeld dat het bij een deel van de subsidies volgens haar om een bestaande steunregeling gaat en dat bepaalde aspecten van die regeling naar het eerste oordeel van de Commissie niet langer verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. De autoriteiten van de lidstaat zijn daarbij in de gelegenheid gesteld opmerkingen over dat eerste oordeel naar voren te brengen, zowel mondeling tijdens de bespreking als schriftelijk op een later tijdstip. |
| --- | --- |

(10)

Op 17 maart 2009 heeft de Commissie een ontmoeting gehad met vertegenwoordigers van het Verenigd Koninkrijk. Overeenkomstig artikel 17 van de procedureverordening heeft de Commissie de betrokken lidstaat tijdens die ontmoeting medegedeeld dat het bij een deel van de subsidies volgens haar om een bestaande steunregeling gaat en dat bepaalde aspecten van die regeling naar het eerste oordeel van de Commissie niet langer verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. De autoriteiten van de lidstaat zijn daarbij in de gelegenheid gesteld opmerkingen over dat eerste oordeel naar voren te brengen, zowel mondeling tijdens de bespreking als schriftelijk op een later tijdstip.

| (11) | Op 23 maart 2009 heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk om nadere aanvullende informatie verzocht. De betreffende informatie is op 15 mei 2009 en 3 juli 2009 verschaft. |
| --- | --- |

(11)

Op 23 maart 2009 heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk om nadere aanvullende informatie verzocht. De betreffende informatie is op 15 mei 2009 en 3 juli 2009 verschaft.

2.   BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGELEN

| (12) | In de onderhavige zaak gaat het om veerdiensten die volgens een vaste dienstregeling de routes tussen de Westelijke en Noordelijke Eilanden van Schotland en het Schotse vasteland onderhouden. De veerdiensten worden momenteel voornamelijk verzorgd op basis van twee openbaredienstcontracten (5). De exploitanten ontvangen een tegemoetkoming voor hun dienstverlening. |
| --- | --- |

(12)

In de onderhavige zaak gaat het om veerdiensten die volgens een vaste dienstregeling de routes tussen de Westelijke en Noordelijke Eilanden van Schotland en het Schotse vasteland onderhouden. De veerdiensten worden momenteel voornamelijk verzorgd op basis van twee openbaredienstcontracten (5). De exploitanten ontvangen een tegemoetkoming voor hun dienstverlening.

| (13) | Aangezien de juridische kaders die van toepassing zijn op de openbare dienstverlening ten behoeve van de Westelijke en Noordelijke Eilanden van elkaar verschillen en ook de begunstigden van de steunmaatregelen afzonderlijke ondernemingen zijn, zullen de Westelijke en Noordelijke Eilanden in het verdere verloop van deze beschikking afzonderlijk van elkaar worden behandeld. |
| --- | --- |

(13)

Aangezien de juridische kaders die van toepassing zijn op de openbare dienstverlening ten behoeve van de Westelijke en Noordelijke Eilanden van elkaar verschillen en ook de begunstigden van de steunmaatregelen afzonderlijke ondernemingen zijn, zullen de Westelijke en Noordelijke Eilanden in het verdere verloop van deze beschikking afzonderlijk van elkaar worden behandeld.

2.1.   WESTELIJKE EILANDEN

2.1.1.   SCHEEPVAARTROUTES

| (14) | Kaart 1 toont de veerdiensten zoals die op dit moment van en naar de Westelijke Eilanden worden onderhouden.

  Kaart 1


  Scheepvaartroutes in het westelijk deel van Schotland |
| --- | --- |

(14)

Kaart 1 toont de veerdiensten zoals die op dit moment van en naar de Westelijke Eilanden worden onderhouden.

Kaart 1

Scheepvaartroutes in het westelijk deel van Schotland

Image

2.1.2.   EXPLOITANTEN

2.1.2.1.   
  CalMac Ferries Ltd

| (15) | In de jaren vijftig van de vorige eeuw werd het vervoer van passagiers, post en vracht in de kustgebieden van de Westelijke Eilanden (6) voornamelijk geregeld door twee staatsbedrijven: Caledonian Steam Packet Company Ltd en David MacBrayne Ltd. |
| --- | --- |

(15)

In de jaren vijftig van de vorige eeuw werd het vervoer van passagiers, post en vracht in de kustgebieden van de Westelijke Eilanden (6) voornamelijk geregeld door twee staatsbedrijven: Caledonian Steam Packet Company Ltd en David MacBrayne Ltd.

| (16) | In 1973 is Caledonian Steam Packet Company Ltd een fusie aangegaan met een deel van David MacBrayne Ltd. De nieuwe onderneming, genaamd Caledonian MacBrayne Ltd, kreeg de verantwoordelijkheid voor het merendeel van de vaste veerdienstregelingen op routes in de Firth of Clyde, de Westelijke Hooglanden en de Westelijke Eilanden. |
| --- | --- |

(16)

In 1973 is Caledonian Steam Packet Company Ltd een fusie aangegaan met een deel van David MacBrayne Ltd. De nieuwe onderneming, genaamd Caledonian MacBrayne Ltd, kreeg de verantwoordelijkheid voor het merendeel van de vaste veerdienstregelingen op routes in de Firth of Clyde, de Westelijke Hooglanden en de Westelijke Eilanden.

| (17) | Voor 2006 was Caledonian MacBrayne Ltd een volledige staatsonderneming die aanvankelijk viel onder de verantwoordelijkheid van de Secretary of State for Scotland, maar na de devolutie in 1999 kwam te vallen onder de verantwoordelijkheid van de Scottish Executive. |
| --- | --- |

(17)

Voor 2006 was Caledonian MacBrayne Ltd een volledige staatsonderneming die aanvankelijk viel onder de verantwoordelijkheid van de Secretary of State for Scotland, maar na de devolutie in 1999 kwam te vallen onder de verantwoordelijkheid van de Scottish Executive.

| (18) | In oktober 2006 vond er binnen Caledonian MacBrayne Ltd een functionele reorganisatie plaats om de eigendom van de schepen en andere bedrijfsmiddelen van de onderneming af te kunnen scheiden van de exploitatie van de veerdiensten. De nieuwe structuur is hieronder afgebeeld in schema 1:

  Schema 1


  Huidige eigendomsstructuur |
| --- | --- |

(18)

In oktober 2006 vond er binnen Caledonian MacBrayne Ltd een functionele reorganisatie plaats om de eigendom van de schepen en andere bedrijfsmiddelen van de onderneming af te kunnen scheiden van de exploitatie van de veerdiensten. De nieuwe structuur is hieronder afgebeeld in schema 1:

Schema 1

Huidige eigendomsstructuur

Image

| (19) | De exploitatie van de veerdiensten werd in dat kader overgedragen aan twee nieuwe maatschappijen: CalMac Ferries Ltd en Cowal Ferries Ltd. Deze twee ondernemingen zijn opgericht als volledige dochters van David MacBrayne Ltd, een vroegere slapende vennootschap die volledig in handen is van de Scottish Executive. |
| --- | --- |

(19)

De exploitatie van de veerdiensten werd in dat kader overgedragen aan twee nieuwe maatschappijen: CalMac Ferries Ltd en Cowal Ferries Ltd. Deze twee ondernemingen zijn opgericht als volledige dochters van David MacBrayne Ltd, een vroegere slapende vennootschap die volledig in handen is van de Scottish Executive.

| (20) | CalMac Ferries Ltd nam de veerdiensten naar de Hebriden over. Zij vervult deze taak samen met twee volledige dochters, Caledonian MacBrayne Crewing (Guernsey) Ltd en Caledonian MacBrayne HR (UK) Ltd, die optreden als werkgever voor het personeel op het vasteland respectievelijk aan boord van de veerboten. |
| --- | --- |

(20)

CalMac Ferries Ltd nam de veerdiensten naar de Hebriden over. Zij vervult deze taak samen met twee volledige dochters, Caledonian MacBrayne Crewing (Guernsey) Ltd en Caledonian MacBrayne HR (UK) Ltd, die optreden als werkgever voor het personeel op het vasteland respectievelijk aan boord van de veerboten.

| (21) | Cowal Ferries Ltd nam de veerdiensten op de Clyde over. |
| --- | --- |

(21)

Cowal Ferries Ltd nam de veerdiensten op de Clyde over.

| (22) | Naast deze structuur is Caledonian Maritime Assets Ltd (hierna „CMAL” genoemd) actief. CMAL is eigenaar van de schepen en kades die worden gebruikt voor de exploitatie van de veerdiensten op de Clyde en van en naar de Hebriden. |
| --- | --- |

(22)

Naast deze structuur is Caledonian Maritime Assets Ltd (hierna „CMAL” genoemd) actief. CMAL is eigenaar van de schepen en kades die worden gebruikt voor de exploitatie van de veerdiensten op de Clyde en van en naar de Hebriden.

| (23) | Binnen de nieuwe organisatie verhuurt CMAL de schepen en aanlegplaatsen aan CalMac Ferries Ltd en Cowal Ferries Ltd. Ook is CMAL de eigenaar en exploitant van de havenfaciliteiten in bijna de helft van de vijftig bestemmingen waarop CalMac Ferries Ltd en Cowal Ferries Ltd varen. De Scottish Executive is de enige en directe aandeelhouder van CMAL. |
| --- | --- |

(23)

Binnen de nieuwe organisatie verhuurt CMAL de schepen en aanlegplaatsen aan CalMac Ferries Ltd en Cowal Ferries Ltd. Ook is CMAL de eigenaar en exploitant van de havenfaciliteiten in bijna de helft van de vijftig bestemmingen waarop CalMac Ferries Ltd en Cowal Ferries Ltd varen. De Scottish Executive is de enige en directe aandeelhouder van CMAL.

| (24) | CalMac Ferries Ltd heeft momenteel een vloot van 29 schepen die zijn gecharterd van CMAL voor het vervoer van personen, voertuigen en vracht van en naar de eilanden ten westen van Schotland en in het estuarium van de Clyde. Twee andere schepen zijn op basis van afzonderlijke overeenkomsten gecharterd. |
| --- | --- |

(24)

CalMac Ferries Ltd heeft momenteel een vloot van 29 schepen die zijn gecharterd van CMAL voor het vervoer van personen, voertuigen en vracht van en naar de eilanden ten westen van Schotland en in het estuarium van de Clyde. Twee andere schepen zijn op basis van afzonderlijke overeenkomsten gecharterd.

| (25) | Ook Cowal Ferries Ltd heeft haar drie schepen gecharterd van CMAL. |
| --- | --- |

(25)

Ook Cowal Ferries Ltd heeft haar drie schepen gecharterd van CMAL.

| (26) | Gezien het feit dat bovengenoemde vennootschappen allemaal tot dezelfde groep behoren, zullen de vennootschappen waarvan de aandelen door David MacBrayne Ltd worden gehouden, in deze beschikking verder gemakshalve worden aangeduid met „CalMac”. In gevallen waar het de periode vóór de reorganisatie betreft, worden de verschillende vennootschappen aangeduid als Caledonian MacBrayne Ltd, Caledonian Steam Packet Company Ltd respectievelijk David MacBrayne Ltd. |
| --- | --- |

(26)

Gezien het feit dat bovengenoemde vennootschappen allemaal tot dezelfde groep behoren, zullen de vennootschappen waarvan de aandelen door David MacBrayne Ltd worden gehouden, in deze beschikking verder gemakshalve worden aangeduid met „CalMac”. In gevallen waar het de periode vóór de reorganisatie betreft, worden de verschillende vennootschappen aangeduid als Caledonian MacBrayne Ltd, Caledonian Steam Packet Company Ltd respectievelijk David MacBrayne Ltd.

| (27) | CalMac onderhoudt momenteel veerdiensten op 26 routes binnen haar netwerk. CalMac Ferries Ltd alleen al heeft over het boekjaar tot en met 31 maart 2006 5,3 miljoen passagiers, 1,1 miljoen personenauto's, 94 000 bedrijfsvoertuigen en 14 000 bussen op deze routes vervoerd. |
| --- | --- |

(27)

CalMac onderhoudt momenteel veerdiensten op 26 routes binnen haar netwerk. CalMac Ferries Ltd alleen al heeft over het boekjaar tot en met 31 maart 2006 5,3 miljoen passagiers, 1,1 miljoen personenauto's, 94 000 bedrijfsvoertuigen en 14 000 bussen op deze routes vervoerd.

2.1.2.2.   
  Western Ferries Ltd

| (28) | CalMac ondervindt nauwelijks concurrentie op deze routes. Haar enige concurrent, Western Ferries Ltd, is slechts actief binnen de Firth of Clyde, te weten op de route tussen Gourock in de Upper Firth of Clyde en Dunoon op het schiereiland Cowal. Zie kaart 2.

  Kaart 2


  Scheepvaartroutes in het estuarium van de Clyde |
| --- | --- |

(28)

CalMac ondervindt nauwelijks concurrentie op deze routes. Haar enige concurrent, Western Ferries Ltd, is slechts actief binnen de Firth of Clyde, te weten op de route tussen Gourock in de Upper Firth of Clyde en Dunoon op het schiereiland Cowal. Zie kaart 2.

Kaart 2

Scheepvaartroutes in het estuarium van de Clyde

Image

| (29) | Western Ferries is in 1973 gestart met het onderhouden van veerdiensten op de route Gourock-Dunoon. De maatschappij beschikt op dit moment over vier ferry's voor personen en voertuigen waarmee verschillende malen per dag heen en weer wordt gevaren. Deze veerdiensten verzorgen circa 88 % van het autoverkeer, 86 % van het vrachtvervoer en 68 % van het personenverkeer (7). |
| --- | --- |

(29)

Western Ferries is in 1973 gestart met het onderhouden van veerdiensten op de route Gourock-Dunoon. De maatschappij beschikt op dit moment over vier ferry's voor personen en voertuigen waarmee verschillende malen per dag heen en weer wordt gevaren. Deze veerdiensten verzorgen circa 88 % van het autoverkeer, 86 % van het vrachtvervoer en 68 % van het personenverkeer (7).

2.1.3.   OPENBAREDIENSTVERPLICHTINGEN

| (30) | Het algemene juridische kader dat voorziet in de mogelijkheid om financiële steun te verlenen ten behoeve van de veerdiensten in Schotland is de Highlands and Islands Shipping Services Act 1960
   (8), zoals gewijzigd door artikel 70 van de Transport (Scotland) Act 2001
   (9) en artikel 45 van de Transport (Scotland) Act 2005
   (10). Dit juridische kader is in het verleden herhaaldelijk aangevuld met toezeggingen (undertakings) die door de Secretary of State zijn gedaan in schriftelijke afspraken met CalMac (11). |
| --- | --- |

(30)

Het algemene juridische kader dat voorziet in de mogelijkheid om financiële steun te verlenen ten behoeve van de veerdiensten in Schotland is de Highlands and Islands Shipping Services Act 1960
   (8), zoals gewijzigd door artikel 70 van de Transport (Scotland) Act 2001
   (9) en artikel 45 van de Transport (Scotland) Act 2005
   (10). Dit juridische kader is in het verleden herhaaldelijk aangevuld met toezeggingen (undertakings) die door de Secretary of State zijn gedaan in schriftelijke afspraken met CalMac (11).

| (31) | Het betreffende juridische kader is zeer algemeen van aard. Er wordt slechts verklaard dat de Schotse overheid bij wege van een subsidie of lening aan partijen voorschotten kan verstrekken voor transportgerelateerde doeleinden. De voorwaarden waaronder dergelijke voorschotten worden verleend, zijn niet nader ingevuld. In de undertaking uit 1995 werd voorzien in de toekenning van subsidies (grants) en leningen aan CalMac voor het onderhouden van veerdiensten teneinde de economische en sociale omstandigheden in de Hooglanden en op de Eilanden in stand te houden dan wel te verbeteren. Begrotingssubsidies (revenue grants) waren daarbij bedoeld om de operationele tekorten te dekken, terwijl kapitaalsubsidies (capital grants) en leningen bestemd waren voor investeringen in nieuwe schepen en ten behoeve van werkzaamheden aan de kades en in de havens. |
| --- | --- |

(31)

Het betreffende juridische kader is zeer algemeen van aard. Er wordt slechts verklaard dat de Schotse overheid bij wege van een subsidie of lening aan partijen voorschotten kan verstrekken voor transportgerelateerde doeleinden. De voorwaarden waaronder dergelijke voorschotten worden verleend, zijn niet nader ingevuld. In de undertaking uit 1995 werd voorzien in de toekenning van subsidies (grants) en leningen aan CalMac voor het onderhouden van veerdiensten teneinde de economische en sociale omstandigheden in de Hooglanden en op de Eilanden in stand te houden dan wel te verbeteren. Begrotingssubsidies (revenue grants) waren daarbij bedoeld om de operationele tekorten te dekken, terwijl kapitaalsubsidies (capital grants) en leningen bestemd waren voor investeringen in nieuwe schepen en ten behoeve van werkzaamheden aan de kades en in de havens.

| (32) | Alle bijzonderheden omtrent de openbare dienstverlening, zoals de routes waarvoor ondersteuning kon worden verkregen en aspecten zoals regelmatigheid, frequentie, capaciteit, tarieven en subsidiebedrag, werden telkens nader vastgesteld door de Schotse autoriteiten en in jaarlijkse brieven aan CalMac meegedeeld. |
| --- | --- |

(32)

Alle bijzonderheden omtrent de openbare dienstverlening, zoals de routes waarvoor ondersteuning kon worden verkregen en aspecten zoals regelmatigheid, frequentie, capaciteit, tarieven en subsidiebedrag, werden telkens nader vastgesteld door de Schotse autoriteiten en in jaarlijkse brieven aan CalMac meegedeeld.

| (33) | In oktober 2006 is de laatste undertaking, die uit 1995, vervallen door de reorganisatie van CalMac. Er zijn geen verdere undertakings ondertekend, althans niet tot september 2007, toen het huidige openbaredienstcontract in werking is getreden. |
| --- | --- |

(33)

In oktober 2006 is de laatste undertaking, die uit 1995, vervallen door de reorganisatie van CalMac. Er zijn geen verdere undertakings ondertekend, althans niet tot september 2007, toen het huidige openbaredienstcontract in werking is getreden.

| (34) | Sinds september 2007 onderhoudt CalMac haar veerdiensten op grond van het openbaredienstcontract 2007, dat is gesloten nadat CalMac met succes had ingeschreven op de openbare aanbesteding (12) (V-Ships, de enige andere inschrijver, heeft zich later uit de procedure teruggetrokken). Het openbaredienstcontract 2007 omvat alle routes die CalMac tot dan toe ook verzorgde, met uitzondering van de route Gourock-Dunoon, en bevat alle bijzonderheden omtrent de openbaredienstverplichtingen waaraan moet worden voldaan. De overeengekomen dienstverlening omvat het vervoer van personen, voertuigen en vracht. De schepen die daarvoor worden ingezet, worden gecharterd van CMAL, de in oktober 2006 opgerichte vennootschap die zich uitsluitend bezighoudt met het in eigendom houden en verhuren van de schepen. |
| --- | --- |

(34)

Sinds september 2007 onderhoudt CalMac haar veerdiensten op grond van het openbaredienstcontract 2007, dat is gesloten nadat CalMac met succes had ingeschreven op de openbare aanbesteding (12) (V-Ships, de enige andere inschrijver, heeft zich later uit de procedure teruggetrokken). Het openbaredienstcontract 2007 omvat alle routes die CalMac tot dan toe ook verzorgde, met uitzondering van de route Gourock-Dunoon, en bevat alle bijzonderheden omtrent de openbaredienstverplichtingen waaraan moet worden voldaan. De overeengekomen dienstverlening omvat het vervoer van personen, voertuigen en vracht. De schepen die daarvoor worden ingezet, worden gecharterd van CMAL, de in oktober 2006 opgerichte vennootschap die zich uitsluitend bezighoudt met het in eigendom houden en verhuren van de schepen.

| (35) | In 2005-2006 is een openbare aanbesteding uitgeschreven voor de route Gourock-Dunoon, waarbij van exploitanten werd verwacht dat zij een onbeperkte en niet gesubsidieerde dienstregeling zouden kunnen onderhouden. In eerste instantie werd door drie ondernemingen belangstelling voor de opdracht getoond (Western Ferries, CalMac en V-Ships), maar door geen van hen is uiteindelijk een bod uitgebracht. |
| --- | --- |

(35)

In 2005-2006 is een openbare aanbesteding uitgeschreven voor de route Gourock-Dunoon, waarbij van exploitanten werd verwacht dat zij een onbeperkte en niet gesubsidieerde dienstregeling zouden kunnen onderhouden. In eerste instantie werd door drie ondernemingen belangstelling voor de opdracht getoond (Western Ferries, CalMac en V-Ships), maar door geen van hen is uiteindelijk een bod uitgebracht.

| (36) | Totdat het openbaredienstcontract 2007 in werking trad, werd er geen onderscheid gemaakt tussen de tegemoetkoming voor het onderhouden van de route Gourock-Dunoon en de betaalde vergoedingen voor de andere routes, aangezien er sprake was van één enkele betaling voor de gehele dienstverlening, zonder doorbelasting naar de afzonderlijke routes. Sinds de inwerkingtreding van het openbaredienstcontract 2007 wordt de subsidie voor de route Gourock-Dunoon apart uitbetaald aan CalMac. |
| --- | --- |

(36)

Totdat het openbaredienstcontract 2007 in werking trad, werd er geen onderscheid gemaakt tussen de tegemoetkoming voor het onderhouden van de route Gourock-Dunoon en de betaalde vergoedingen voor de andere routes, aangezien er sprake was van één enkele betaling voor de gehele dienstverlening, zonder doorbelasting naar de afzonderlijke routes. Sinds de inwerkingtreding van het openbaredienstcontract 2007 wordt de subsidie voor de route Gourock-Dunoon apart uitbetaald aan CalMac.

| (37) | De openbaredienstverplichtingen op die route en de daar tegenoverstaande financiële tegemoetkomingen zijn beperkt tot het vervoer van personen; bedrijfsvoertuigen zijn niet inbegrepen. CalMac is echter vrij om op een zuiver zakelijke basis ook vervoersdiensten voor bedrijfsvoertuigen aan te bieden. |
| --- | --- |

(37)

De openbaredienstverplichtingen op die route en de daar tegenoverstaande financiële tegemoetkomingen zijn beperkt tot het vervoer van personen; bedrijfsvoertuigen zijn niet inbegrepen. CalMac is echter vrij om op een zuiver zakelijke basis ook vervoersdiensten voor bedrijfsvoertuigen aan te bieden.

| (38) | Aangezien de route Gourock-Dunoon niet onder het openbaredienstcontract 2007 valt, vormt de Highlands and Islands Shipping Services Act 1960, zoals gewijzigd door artikel 70 van de Transport (Scotland) Act 2001 en artikel 45 van de Transport (Scotland) Act 2005 nog steeds de juridische grondslag voor de vergoedingsregeling voor deze route. |
| --- | --- |

(38)

Aangezien de route Gourock-Dunoon niet onder het openbaredienstcontract 2007 valt, vormt de Highlands and Islands Shipping Services Act 1960, zoals gewijzigd door artikel 70 van de Transport (Scotland) Act 2001 en artikel 45 van de Transport (Scotland) Act 2005 nog steeds de juridische grondslag voor de vergoedingsregeling voor deze route.

| (39) | De jaren waarin CalMac de veerdiensten van en naar de Westelijke Eilanden onderhoudt, worden gekenmerkt door een grote mate van continuïteit. Niettemin is er op last van de Schotse overheid een aantal wijzigingen doorgevoerd, zoals het opheffen van een route na de ingebruikneming van een brug, nieuwe diensten op bestaande routes en een toename van het aantal overtochten. De capaciteit is door de vervanging van oude schepen door grotere nieuwe schepen over het algemeen ook gegroeid (13). De tarieven zijn in principe conform de inflatie toegenomen (14). |
| --- | --- |

(39)

De jaren waarin CalMac de veerdiensten van en naar de Westelijke Eilanden onderhoudt, worden gekenmerkt door een grote mate van continuïteit. Niettemin is er op last van de Schotse overheid een aantal wijzigingen doorgevoerd, zoals het opheffen van een route na de ingebruikneming van een brug, nieuwe diensten op bestaande routes en een toename van het aantal overtochten. De capaciteit is door de vervanging van oude schepen door grotere nieuwe schepen over het algemeen ook gegroeid (13). De tarieven zijn in principe conform de inflatie toegenomen (14).

| (40) | CalMac heeft in ruil voor de openbaredienstverplichtingen tot nu toe de volgende vergoedingen van de Schotse overheid ontvangen:

  Tabel 1


  Overheidsgelden t.b.v. CalMac sinds 1995









  (in miljoen GBP) |
| --- | --- |
| | Begrotingssubsidies | Kapitaalsubsidies/leningen (15) | Totaal |
| 1995/1996 | 8,3 | 8,5 | 16,8 |
| 1996/1997 | 11,7 | 2,3 | 14,0 |
| 1997/1998 | 10,5 | 9,9 | 20,4 |
| 1998/1999 | 14,4 | 11,9 | 26,4 |
| 1999/2000 | 15,0 | 9,7 | 24,7 |
| 2000/2001 | 19,0 | 6,5 | 25,5 |
| 2001/2002 | 20,4 | 1,8 | 22,2 |
| 2002/2003 | 18,9 | 7,7 | 26,6 |
| 2003/2004 | 25,9 | 2,8 | 28,7 |
| 2004/2005 | 25,1 | 8,8 | 33,9 |
| 2005/2006 | 31,4 | 6,2 | 37,6 |
| 2006/2007 | 34,2 | 9,9 | 44,1 |
| 2007/2008 | 40,5 | 4,9 | 45,3 |

(40)

CalMac heeft in ruil voor de openbaredienstverplichtingen tot nu toe de volgende vergoedingen van de Schotse overheid ontvangen:

Tabel 1

Overheidsgelden t.b.v. CalMac sinds 1995

(in miljoen GBP)

Begrotingssubsidies

Kapitaalsubsidies/leningen (15)

Totaal

1995/1996

8,3

8,5

16,8

1996/1997

11,7

2,3

14,0

1997/1998

10,5

9,9

20,4

1998/1999

14,4

11,9

26,4

1999/2000

15,0

9,7

24,7

2000/2001

19,0

6,5

25,5

2001/2002

20,4

1,8

22,2

2002/2003

18,9

7,7

26,6

2003/2004

25,9

2,8

28,7

2004/2005

25,1

8,8

33,9

2005/2006

31,4

6,2

37,6

2006/2007

34,2

9,9

44,1

2007/2008

40,5

4,9

45,3

| (41) | Met betrekking tot de route Gourock-Dunoon zijn door het Verenigd Koninkrijk financiële gegevens overgelegd over de omzet uit de openbare diensten (voor het merendeel personenvervoer) en de omzet uit de commerciële diensten (voor het merendeel autovervoer) die door CalMac zijn gegenereerd sinds 2002/2003:

  Tabel 2


  Winst-en-verliesrekening betreffende de openbare en commerciële activiteiten door CalMac op de route Gourock-Dunoon sinds 2002/2003













  (in miljoen GBP) |
| --- | --- |
| | Openbare diensten | Commerciële diensten | Totaal |
| | Omzet | Kosten | W/V | Omzet | Kosten | W/V | W/V |
| 2002/2003 | 0,7 | –3,1 | –2,4 | 1,0 | –0,5 | 0,5 | –1,9 |
| 2003/2004 | 0,7 | –3,4 | –2,7 | 0,8 | –0,5 | 0,3 | –2,4 |
| 2004/2005 | 0,8 | –3,4 | –2,7 | 1,0 | –0,5 | 0,5 | –2,2 |
| 2005/2006 | 0,9 | –3,8 | –2,9 | 0,9 | –0,5 | 0,4 | –2,5 |
| 2006/2007 | 0,9 | –3,7 | –2,8 | 1,0 | –0,5 | 0,4 | –2,4 |
| 2007/2008 | 0,9 | –3,7 | –2,7 | 1,0 | –0,5 | 0,5 | –2,3 |

(41)

Met betrekking tot de route Gourock-Dunoon zijn door het Verenigd Koninkrijk financiële gegevens overgelegd over de omzet uit de openbare diensten (voor het merendeel personenvervoer) en de omzet uit de commerciële diensten (voor het merendeel autovervoer) die door CalMac zijn gegenereerd sinds 2002/2003:

Tabel 2

Winst-en-verliesrekening betreffende de openbare en commerciële activiteiten door CalMac op de route Gourock-Dunoon sinds 2002/2003

(in miljoen GBP)

Openbare diensten

Commerciële diensten

Totaal

Omzet

Kosten

W/V

Omzet

Kosten

W/V

W/V

2002/2003

0,7

–3,1

–2,4

1,0

–0,5

0,5

–1,9

2003/2004

0,7

–3,4

–2,7

0,8

–0,5

0,3

–2,4

2004/2005

0,8

–3,4

–2,7

1,0

–0,5

0,5

–2,2

2005/2006

0,9

–3,8

–2,9

0,9

–0,5

0,4

–2,5

2006/2007

0,9

–3,7

–2,8

1,0

–0,5

0,4

–2,4

2007/2008

0,9

–3,7

–2,7

1,0

–0,5

0,5

–2,3

| (42) | De in tabel 2 genoemde bedragen zijn het resultaat van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. De commerciële omzet betreft met name omzet uit het vervoer van auto's en de inzittenden daarvan (16). De omzet uit de openbare dienstverlening betreft met name het vervoer van voetgangers. Aan de kostenzijde zijn de algemene kosten, zoals de kosten van personeel, vaartuigen en terminals verband houdende met gecombineerd auto- en personenvervoer, opgesplitst op basis van de gemiddelde bezettingsgraad van de schepen voor voertuigen en voetgangers. |
| --- | --- |

(42)

De in tabel 2 genoemde bedragen zijn het resultaat van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. De commerciële omzet betreft met name omzet uit het vervoer van auto's en de inzittenden daarvan (16). De omzet uit de openbare dienstverlening betreft met name het vervoer van voetgangers. Aan de kostenzijde zijn de algemene kosten, zoals de kosten van personeel, vaartuigen en terminals verband houdende met gecombineerd auto- en personenvervoer, opgesplitst op basis van de gemiddelde bezettingsgraad van de schepen voor voertuigen en voetgangers.

| (43) | Door de externe accountant (KPMG LLP) zijn vooraf overeengekomen procedures gevolgd ten aanzien van de methodologie, het niveau van verantwoording en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de in tabel 2 genoemde bedragen en de administratie van CalMac. |
| --- | --- |

(43)

Door de externe accountant (KPMG LLP) zijn vooraf overeengekomen procedures gevolgd ten aanzien van de methodologie, het niveau van verantwoording en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de in tabel 2 genoemde bedragen en de administratie van CalMac.

2.2.   NOORDELIJKE EILANDEN

2.2.1.   SCHEEPVAARTROUTES

| (44) | De bestaande veerdiensten tussen de eilanden in het noorden van Schotland (de archipels van Orkney en Shetland) zijn hieronder weergegeven op kaart 3.

  Kaart 3


  Scheepvaartroutes in het noordelijk deel van Schotland |
| --- | --- |

(44)

De bestaande veerdiensten tussen de eilanden in het noorden van Schotland (de archipels van Orkney en Shetland) zijn hieronder weergegeven op kaart 3.

Kaart 3

Scheepvaartroutes in het noordelijk deel van Schotland

Image

2.2.2.   EXPLOITANTEN

2.2.2.1.   
  NorthLink

| (45) | NorthLink Orkney and Shetland Ferries Ltd (hierna te noemen: „NorthLink 1”) is in 2000 opgericht als een 50/50-joint venture tussen de Royal Bank of Scotland, een van de grootste banken in het Verenigd Koninkrijk, en CalMac. |
| --- | --- |

(45)

NorthLink Orkney and Shetland Ferries Ltd (hierna te noemen: „NorthLink 1”) is in 2000 opgericht als een 50/50-joint venture tussen de Royal Bank of Scotland, een van de grootste banken in het Verenigd Koninkrijk, en CalMac.

| (46) | Tussen 2002 en 2006 onderhield NorthLink 1 twee routes op basis van een openbaredienstcontract: de driehoek tussen Aberdeen (op het Schotse vasteland), Kirkwall (op Orkney) en Lerwick (op Shetland) en een kortere route via de Pentland Firth tussen Scrabster (op het Schotse vasteland) en Stromness (op Orkney). |
| --- | --- |

(46)

Tussen 2002 en 2006 onderhield NorthLink 1 twee routes op basis van een openbaredienstcontract: de driehoek tussen Aberdeen (op het Schotse vasteland), Kirkwall (op Orkney) en Lerwick (op Shetland) en een kortere route via de Pentland Firth tussen Scrabster (op het Schotse vasteland) en Stromness (op Orkney).

| (47) | Het totale aantal personen dat per jaar via die twee routes wordt vervoerd, bedraagt circa 300 000. |
| --- | --- |

(47)

Het totale aantal personen dat per jaar via die twee routes wordt vervoerd, bedraagt circa 300 000.

| (48) | In 2006 is een nieuwe volledige dochtermaatschappij van CalMac (zelf volledig in handen van de Schotse regering) opgericht onder de naam NorthLink Ferries Ltd (hierna te noemen: „NorthLink 2”). In dat jaar heeft NorthLink 2 de exploitatie van de twee routes naar de Noordelijke Eilanden alsmede het merendeel van de activa en het personeel overgenomen van NorthLink 1. NorthLink 2 verricht haar werkzaamheden op grond van een openbaredienstcontract dat op 6 juli 2006 is ondertekend en loopt tot 2012. |
| --- | --- |

(48)

In 2006 is een nieuwe volledige dochtermaatschappij van CalMac (zelf volledig in handen van de Schotse regering) opgericht onder de naam NorthLink Ferries Ltd (hierna te noemen: „NorthLink 2”). In dat jaar heeft NorthLink 2 de exploitatie van de twee routes naar de Noordelijke Eilanden alsmede het merendeel van de activa en het personeel overgenomen van NorthLink 1. NorthLink 2 verricht haar werkzaamheden op grond van een openbaredienstcontract dat op 6 juli 2006 is ondertekend en loopt tot 2012.

| (49) | NorthLink 2 beschikt momenteel over twee veerboten voor het gecombineerde vervoer van personen, auto's en vracht. Daarnaast heeft zij nog twee schepen voor het vervoer van vracht en vee. |
| --- | --- |

(49)

NorthLink 2 beschikt momenteel over twee veerboten voor het gecombineerde vervoer van personen, auto's en vracht. Daarnaast heeft zij nog twee schepen voor het vervoer van vracht en vee.

| (50) | NorthLink 1 bestaat nog steeds, maar is in feite een slapende vennootschap zonder dagelijkse bedrijfsactiviteiten en met slechts weinig activa. |
| --- | --- |

(50)

NorthLink 1 bestaat nog steeds, maar is in feite een slapende vennootschap zonder dagelijkse bedrijfsactiviteiten en met slechts weinig activa.

2.2.2.2.   
  P&O Ferries

| (51) | Tussen 1997 en 2002 werden de twee routes die nadien op grond van een openbaredienstcontract door NorthLink 1 en 2 werden onderhouden, door P&O Ferries verzorgd. P&O Ferries exploiteert geen veerdiensten meer op deze routes. |
| --- | --- |

(51)

Tussen 1997 en 2002 werden de twee routes die nadien op grond van een openbaredienstcontract door NorthLink 1 en 2 werden onderhouden, door P&O Ferries verzorgd. P&O Ferries exploiteert geen veerdiensten meer op deze routes.

2.2.2.3.   
  Pentland Ferries

| (52) | Pentland Ferries verzorgt sinds 2001 een dagelijkse dienstregeling op de route tussen Gills Bay op het Schotse vasteland en St. Margaret's Hope op Orkney. Pentland Ferries beschikt daartoe over twee schepen voor het vervoer van personen, voertuigen en vracht en is momenteel verantwoordelijk voor circa 80 % van het totale vervoer van vee en gevaarlijke goederen tussen het Schotse vasteland en de Orkney-eilanden. |
| --- | --- |

(52)

Pentland Ferries verzorgt sinds 2001 een dagelijkse dienstregeling op de route tussen Gills Bay op het Schotse vasteland en St. Margaret's Hope op Orkney. Pentland Ferries beschikt daartoe over twee schepen voor het vervoer van personen, voertuigen en vracht en is momenteel verantwoordelijk voor circa 80 % van het totale vervoer van vee en gevaarlijke goederen tussen het Schotse vasteland en de Orkney-eilanden.

2.2.2.4.   
  Streamline Shipping

| (53) | Streamline Shipping onderhoudt sinds 1984 twee maal per week een veerdienst voor containervracht tussen Aberdeen en Lerwick. Zij maakt daarbij gebruik van gecharterde lift on/lift off-schepen en een eigen containerschip. In 1987 is Streamline Shipping ook gestart met het vervoeren van containervracht van Aberdeen naar Kirkwall op Orkney. Ook hiervoor wordt gebruik gemaakt van gecharterde lift on/lift off-schepen (hierna „loloschepen” genoemd). |
| --- | --- |

(53)

Streamline Shipping onderhoudt sinds 1984 twee maal per week een veerdienst voor containervracht tussen Aberdeen en Lerwick. Zij maakt daarbij gebruik van gecharterde lift on/lift off-schepen en een eigen containerschip. In 1987 is Streamline Shipping ook gestart met het vervoeren van containervracht van Aberdeen naar Kirkwall op Orkney. Ook hiervoor wordt gebruik gemaakt van gecharterde lift on/lift off-schepen (hierna „loloschepen” genoemd).

| (54) | Medio 2008 heeft de Scottish Executive aan Streamline Shipping een contract gegund voor het vervoer van vracht naar de Noordelijke Eilanden. |
| --- | --- |

(54)

Medio 2008 heeft de Scottish Executive aan Streamline Shipping een contract gegund voor het vervoer van vracht naar de Noordelijke Eilanden.

2.2.2.5.   
  John O'Groats Ferries

| (55) | John O'Groats Ferries onderhoudt sinds 1971 een veerdienst voor toeristen tussen het plaatsje John O'Groats op het Schotse vasteland en Burwick op Orkney. John O'Groats Ferries vaart vanaf mei tot eind september op deze route. |
| --- | --- |

(55)

John O'Groats Ferries onderhoudt sinds 1971 een veerdienst voor toeristen tussen het plaatsje John O'Groats op het Schotse vasteland en Burwick op Orkney. John O'Groats Ferries vaart vanaf mei tot eind september op deze route.

2.2.2.6.   
  Norse Islands Ferries

| (56) | In de periode tussen september 2002 en juni 2003 exploiteerde Norse Islands Ferries een, soms ook twee veerboten, uitsluitend voor vracht, tussen het Schotse vasteland en de Shetlandeilanden. Norse Islands Ferries is niet langer actief op deze route. |
| --- | --- |

(56)

In de periode tussen september 2002 en juni 2003 exploiteerde Norse Islands Ferries een, soms ook twee veerboten, uitsluitend voor vracht, tussen het Schotse vasteland en de Shetlandeilanden. Norse Islands Ferries is niet langer actief op deze route.

2.2.3.   OPENBAREDIENSTVERPLICHTINGEN

| (57) | Voor twee routes in het noordelijk deel van Schotland is er sprake van een openbaredienstverplichting: de driehoek tussen Aberdeen (op het Schotse vasteland), Kirkwall (op Orkney) en Lerwick (op Shetland) en een kortere route via de Pentland Firth tussen Scrabster (op het Schotse vasteland) en Stromness (op Orkney). |
| --- | --- |

(57)

Voor twee routes in het noordelijk deel van Schotland is er sprake van een openbaredienstverplichting: de driehoek tussen Aberdeen (op het Schotse vasteland), Kirkwall (op Orkney) en Lerwick (op Shetland) en een kortere route via de Pentland Firth tussen Scrabster (op het Schotse vasteland) en Stromness (op Orkney).

| (58) | Voor deze routes is drie maal een openbare aanbesteding uitgeschreven, welke aanbestedingen achtereenvolgens hebben geleid tot openbaredienstcontracten tussen de Schotse overheid en drie exploitanten: P&O Ferries van 1997 tot 2002, NorthLink 1 van 2002 tot 2006 en NorthLink 2 van 2006 tot 2012. De openbaredienstverplichtingen in de eerste twee aanbestedingen betroffen slechts personenvervoer (vrachtvervoer werd niet gesubsidieerd, maar was ook niet verboden). Het contract voor de periode van 2006 tot 2012 bevat echter ook een openbaredienstverplichting voor vrachtvervoer met een vaste limiet. |
| --- | --- |

(58)

Voor deze routes is drie maal een openbare aanbesteding uitgeschreven, welke aanbestedingen achtereenvolgens hebben geleid tot openbaredienstcontracten tussen de Schotse overheid en drie exploitanten: P&O Ferries van 1997 tot 2002, NorthLink 1 van 2002 tot 2006 en NorthLink 2 van 2006 tot 2012. De openbaredienstverplichtingen in de eerste twee aanbestedingen betroffen slechts personenvervoer (vrachtvervoer werd niet gesubsidieerd, maar was ook niet verboden). Het contract voor de periode van 2006 tot 2012 bevat echter ook een openbaredienstverplichting voor vrachtvervoer met een vaste limiet.

2.2.3.1.   
  Het openbaredienstcontract met P&O Ferries (1997)

| (59) | In juni 1995 schreef de Schotse overheid een openbare aanbesteding uit voor de routes Aberdeen-Kirkwall-Lerwick en Scrabster-Stromness. Besloten werd dat CalMac niet op de aanbesteding mocht inschrijven. |
| --- | --- |

(59)

In juni 1995 schreef de Schotse overheid een openbare aanbesteding uit voor de routes Aberdeen-Kirkwall-Lerwick en Scrabster-Stromness. Besloten werd dat CalMac niet op de aanbesteding mocht inschrijven.

| (60) | De Schotse overheid koos uiteindelijk voor P&O Ferries. Volgens het openbaredienstcontract had P&O Ferries recht op een jaarlijkse subsidie waaraan echter wel een claw back-regeling was verbonden, bedoeld om mogelijke voordelen voor de maatschappij te maximeren voor het geval de winst de verwachtingen zou overtreffen. P&O Ferries heeft in de periode 1997-2002 voor de uitvoering van het contract een bedrag van 55 miljoen GBP van de Schotse overheid ontvangen (17). |
| --- | --- |

(60)

De Schotse overheid koos uiteindelijk voor P&O Ferries. Volgens het openbaredienstcontract had P&O Ferries recht op een jaarlijkse subsidie waaraan echter wel een claw back-regeling was verbonden, bedoeld om mogelijke voordelen voor de maatschappij te maximeren voor het geval de winst de verwachtingen zou overtreffen. P&O Ferries heeft in de periode 1997-2002 voor de uitvoering van het contract een bedrag van 55 miljoen GBP van de Schotse overheid ontvangen (17).

| (61) | In het openbaredienstcontract was bepaald dat de subsidie slechts gold voor het vervoer van personen en de door hen meegenomen auto's en verwante voertuigen zoals campers en motoren. |
| --- | --- |

(61)

In het openbaredienstcontract was bepaald dat de subsidie slechts gold voor het vervoer van personen en de door hen meegenomen auto's en verwante voertuigen zoals campers en motoren.

2.2.3.2.   
  Het openbaredienstcontract met NorthLink 1 (2000)

| (62) | In 1998 werd door de Scottish Executive opnieuw een openbare aanbesteding uitgeschreven voor de routes Aberdeen-Kirkwall-Lerwick en Scrabster-Stromness, ditmaal voor de periode 2002-2007. |
| --- | --- |

(62)

In 1998 werd door de Scottish Executive opnieuw een openbare aanbesteding uitgeschreven voor de routes Aberdeen-Kirkwall-Lerwick en Scrabster-Stromness, ditmaal voor de periode 2002-2007.

| (63) | Hoewel uit de aanbestedingsvoorwaarden blijkt dat van exploitanten werd verwacht dat zij ook capaciteit zouden leveren voor vrachtvervoer, werd voor dit onderdeel aangegeven dat die diensten commercieel zouden moeten worden geleverd, derhalve zonder subsidie. De precieze omvang van deze dienstverlening werd aan de inschrijvers zelf overgelaten, maar wel werd vereist dat er voldoende capaciteit beschikbaar moest zijn om ten minste de hoeveelheid vracht te kunnen vervoeren die toentertijd door P&O Ferries werd verzorgd, met inbegrip van redelijke stijgingsmarges om te voldoen aan de verwachte groei aan de vraagzijde. |
| --- | --- |

(63)

Hoewel uit de aanbestedingsvoorwaarden blijkt dat van exploitanten werd verwacht dat zij ook capaciteit zouden leveren voor vrachtvervoer, werd voor dit onderdeel aangegeven dat die diensten commercieel zouden moeten worden geleverd, derhalve zonder subsidie. De precieze omvang van deze dienstverlening werd aan de inschrijvers zelf overgelaten, maar wel werd vereist dat er voldoende capaciteit beschikbaar moest zijn om ten minste de hoeveelheid vracht te kunnen vervoeren die toentertijd door P&O Ferries werd verzorgd, met inbegrip van redelijke stijgingsmarges om te voldoen aan de verwachte groei aan de vraagzijde.

| (64) | In de openbare aanbestedingsdocumenten werden tevens de configuratie van de routes en het minimum aantal overtochten aangegeven, maar de inschrijvers dienden wel zelf gedetailleerde dienstregelingen voor te stellen. Het tarievenschema van de partij aan wie het contract gegund zou worden, diende met de Scottish Executive te worden overeengekomen en de maximumtarieven zouden moeten worden gepubliceerd. Verwacht werd dat de geboden tarieven niet significant hoger zouden liggen dan de geldende tarieven. |
| --- | --- |

(64)

In de openbare aanbestedingsdocumenten werden tevens de configuratie van de routes en het minimum aantal overtochten aangegeven, maar de inschrijvers dienden wel zelf gedetailleerde dienstregelingen voor te stellen. Het tarievenschema van de partij aan wie het contract gegund zou worden, diende met de Scottish Executive te worden overeengekomen en de maximumtarieven zouden moeten worden gepubliceerd. Verwacht werd dat de geboden tarieven niet significant hoger zouden liggen dan de geldende tarieven.

| (65) | In november 1998 toonden dertien exploitanten belangstelling voor de aanbesteding. Van deze exploitanten werden zes veerdienstexploitanten op een voordracht geplaatst. Drie van hen hebben in juni 1999 uiteindelijk een bod ingediend: SERCO Denholm, P&O Ferries en NorthLink 1. |
| --- | --- |

(65)

In november 1998 toonden dertien exploitanten belangstelling voor de aanbesteding. Van deze exploitanten werden zes veerdienstexploitanten op een voordracht geplaatst. Drie van hen hebben in juni 1999 uiteindelijk een bod ingediend: SERCO Denholm, P&O Ferries en NorthLink 1.

| (66) | Het bod van SERCO Denholm werd door de Scottish Executive afgewezen, niet alleen omdat het het hoogste bod was, maar ook vanwege het onaanvaardbaar geachte verzoek van de bieder om de schepen aan het eind van het contract aan de Scottish Executive te verkopen of door te leasen. |
| --- | --- |

(66)

Het bod van SERCO Denholm werd door de Scottish Executive afgewezen, niet alleen omdat het het hoogste bod was, maar ook vanwege het onaanvaardbaar geachte verzoek van de bieder om de schepen aan het eind van het contract aan de Scottish Executive te verkopen of door te leasen.

| (67) | In september 2000 wees de Scottish Executive NorthLink 1 als eerste gegadigde aan. Het bod van NorthLink 1, te weten een basissubsidie van 45,7 miljoen GBP voor het vijfjarige contract, lag 14 miljoen GBP lager dan het bod van P&O. De kostenbegroting van NorthLink 1 was weliswaar hoger dan die van P&O Ferries, maar NorthLink 1 ging uit van een grotere groei aan verkeersstromen en verwachtte circa 8 miljoen GBP meer inkomsten uit personenvervoer en 13 miljoen GBP meer inkomsten uit vrachtvervoer te kunnen genereren. NorthLink 1 was ook bereid om met minder winst genoegen te nemen dan P&O Ferries. |
| --- | --- |

(67)

In september 2000 wees de Scottish Executive NorthLink 1 als eerste gegadigde aan. Het bod van NorthLink 1, te weten een basissubsidie van 45,7 miljoen GBP voor het vijfjarige contract, lag 14 miljoen GBP lager dan het bod van P&O. De kostenbegroting van NorthLink 1 was weliswaar hoger dan die van P&O Ferries, maar NorthLink 1 ging uit van een grotere groei aan verkeersstromen en verwachtte circa 8 miljoen GBP meer inkomsten uit personenvervoer en 13 miljoen GBP meer inkomsten uit vrachtvervoer te kunnen genereren. NorthLink 1 was ook bereid om met minder winst genoegen te nemen dan P&O Ferries.

| (68) | Het contract tussen NorthLink 1 en de Scottish Executive is in december 2000 ondertekend. Nadat het contract aan haar was gegund, bestelde NorthLink 1 drie nieuwe veerboten voor gecombineerd personen- en vrachtvervoer en kocht zij specifiek voor het vrachtvervoer nog een ander, tweedehands schip. |
| --- | --- |

(68)

Het contract tussen NorthLink 1 en de Scottish Executive is in december 2000 ondertekend. Nadat het contract aan haar was gegund, bestelde NorthLink 1 drie nieuwe veerboten voor gecombineerd personen- en vrachtvervoer en kocht zij specifiek voor het vrachtvervoer nog een ander, tweedehands schip.

| (69) | Aanvankelijk was voorzien dat de nieuwe exploitant de nieuwe schepen zodanig op tijd kon bestellen en laten bouwen dat in april 2002 kon worden gestart met de dienstverlening. NorthLink 1 kon echter pas op 1 oktober 2002 starten, zodat de Scottish Executive het openbaredienstcontract met P&O Ferries nog met zes maanden heeft verlengd. |
| --- | --- |

(69)

Aanvankelijk was voorzien dat de nieuwe exploitant de nieuwe schepen zodanig op tijd kon bestellen en laten bouwen dat in april 2002 kon worden gestart met de dienstverlening. NorthLink 1 kon echter pas op 1 oktober 2002 starten, zodat de Scottish Executive het openbaredienstcontract met P&O Ferries nog met zes maanden heeft verlengd.

| (70) | De geschatte kosten en inkomsten die door NorthLink 1 aan haar bod ten grondslag waren gelegd, bleken echter te optimistisch. In de periode 1997-2002 was P&O Ferries de enige exploitant geweest die voor het vervoer van personen, auto's en vracht tussen het Schotse vasteland en de Noordelijke Eilanden een roll on/roll off-service (hierna „roro” genoemd) aanbood, en NorthLink 1 was er bij haar bieding van uitgegaan dat ook zij een roromonopolie zou hebben. |
| --- | --- |

(70)

De geschatte kosten en inkomsten die door NorthLink 1 aan haar bod ten grondslag waren gelegd, bleken echter te optimistisch. In de periode 1997-2002 was P&O Ferries de enige exploitant geweest die voor het vervoer van personen, auto's en vracht tussen het Schotse vasteland en de Noordelijke Eilanden een roll on/roll off-service (hierna „roro” genoemd) aanbood, en NorthLink 1 was er bij haar bieding van uitgegaan dat ook zij een roromonopolie zou hebben.

| (71) | Dit uitgangspunt bleek echter niet juist te zijn. In het voorjaar van 2001 verscheen er een nieuwe exploitant op het toneel (Pentland Ferries) die ook veerdiensten ging aanbieden op de route tussen het Schotse vasteland en Orkney. Pentland Ferries kreeg hierbij al doende een steeds groter deel van de markt voor het vervoer van personen, auto's en vracht van en naar Orkney in handen. |
| --- | --- |

(71)

Dit uitgangspunt bleek echter niet juist te zijn. In het voorjaar van 2001 verscheen er een nieuwe exploitant op het toneel (Pentland Ferries) die ook veerdiensten ging aanbieden op de route tussen het Schotse vasteland en Orkney. Pentland Ferries kreeg hierbij al doende een steeds groter deel van de markt voor het vervoer van personen, auto's en vracht van en naar Orkney in handen.

| (72) | Voorts kondigde een consortium van drie wegtransporteurs (18) in juli 2002 aan dat zij deel zouden nemen aan een nieuwe veerbootmaatschappij, Norse Island Ferries. Deze maatregel was een reactie op de vrachttarieven die in 2001 door NorthLink 1 waren vastgesteld en die vergeleken met de eerder gehanteerde prijzen door P&O Ferries te hoog werden bevonden. Begin september 2002 begon Norse Island Ferries met een dagelijkse rorodienst voor vracht tussen Shetland en het Schotse vasteland. Norse Island Ferries leek in de eerste maanden al een groot deel van de markt voor vrachtvervoer te veroveren. |
| --- | --- |

(72)

Voorts kondigde een consortium van drie wegtransporteurs (18) in juli 2002 aan dat zij deel zouden nemen aan een nieuwe veerbootmaatschappij, Norse Island Ferries. Deze maatregel was een reactie op de vrachttarieven die in 2001 door NorthLink 1 waren vastgesteld en die vergeleken met de eerder gehanteerde prijzen door P&O Ferries te hoog werden bevonden. Begin september 2002 begon Norse Island Ferries met een dagelijkse rorodienst voor vracht tussen Shetland en het Schotse vasteland. Norse Island Ferries leek in de eerste maanden al een groot deel van de markt voor vrachtvervoer te veroveren.

| (73) | Na de aankondiging in 2001 van de nieuwe veerdienst voor vrachtvervoer door Pentland Ferries verzocht NorthLink 1 om een gesprek met de Scottish Executive over de invloed die deze nieuwe concurrentie zou hebben op haar financiële situatie. NorthLink 1 verschafte de Scottish Executive inzage in haar bedrijfsmodel om aan te tonen welk effect de concurrentie had op de levensvatbaarheid van NorthLink 1. Op basis van dat model had NorthLink 1 een totale winst van 14,9 miljoen GBP uit het vijfjarige openbaredienstcontract begroot. Door de nieuwe omstandigheden was dat cijfer echter veranderd in een verwacht verlies van 16,4 miljoen GBP. Dit leidde uiteraard tot ernstige zorgen over de financiële draagkracht van de contractant en over diens vermogen het contract naar behoren uit te voeren. Volgens het Verenigd Koninkrijk was de belangrijkste factor in dit kader echter de concurrentie van Norse Island Ferries, aangezien meer dan 25,5 miljoen GBP van de totale omzetdaling van 31,3 miljoen GBP te wijten was aan die concurrentie. |
| --- | --- |

(73)

Na de aankondiging in 2001 van de nieuwe veerdienst voor vrachtvervoer door Pentland Ferries verzocht NorthLink 1 om een gesprek met de Scottish Executive over de invloed die deze nieuwe concurrentie zou hebben op haar financiële situatie. NorthLink 1 verschafte de Scottish Executive inzage in haar bedrijfsmodel om aan te tonen welk effect de concurrentie had op de levensvatbaarheid van NorthLink 1. Op basis van dat model had NorthLink 1 een totale winst van 14,9 miljoen GBP uit het vijfjarige openbaredienstcontract begroot. Door de nieuwe omstandigheden was dat cijfer echter veranderd in een verwacht verlies van 16,4 miljoen GBP. Dit leidde uiteraard tot ernstige zorgen over de financiële draagkracht van de contractant en over diens vermogen het contract naar behoren uit te voeren. Volgens het Verenigd Koninkrijk was de belangrijkste factor in dit kader echter de concurrentie van Norse Island Ferries, aangezien meer dan 25,5 miljoen GBP van de totale omzetdaling van 31,3 miljoen GBP te wijten was aan die concurrentie.

| (74) | De concurrentie van Norse Islands Ferries op de markt voor het vrachtvervoer van en naar de Shetlandeilanden kwam begin juni 2003 tot een einde door het besluit van die maatschappij om haar bedrijf te staken. Hierdoor kreeg NorthLink 1 weer uitzicht op een levensvatbaar bestaan. De Scottish Executive besloot derhalve — ervan uitgaande dat het staken van de bedrijfsactiviteiten door Norse Islands Ferries voldoende was voor het uitdienen van het contract door NorthLink 1 — om NorthLink 1 overeenkomstig de voorwaarden van het openbaredienstcontract te blijven financieren. |
| --- | --- |

(74)

De concurrentie van Norse Islands Ferries op de markt voor het vrachtvervoer van en naar de Shetlandeilanden kwam begin juni 2003 tot een einde door het besluit van die maatschappij om haar bedrijf te staken. Hierdoor kreeg NorthLink 1 weer uitzicht op een levensvatbaar bestaan. De Scottish Executive besloot derhalve — ervan uitgaande dat het staken van de bedrijfsactiviteiten door Norse Islands Ferries voldoende was voor het uitdienen van het contract door NorthLink 1 — om NorthLink 1 overeenkomstig de voorwaarden van het openbaredienstcontract te blijven financieren.

| (75) | In de zomer van 2003, een paar maanden na de start van de veerdienstactiviteiten door NorthLink 1, deelde NorthLink 1 echter aan de Scottish Executive mee dat zij haar contractuele verplichtingen gedurende de resterende termijn van het openbaredienstcontract, d.w.z. tot eind september 2007, realistisch gezien niet langer kon nakomen. |
| --- | --- |

(75)

In de zomer van 2003, een paar maanden na de start van de veerdienstactiviteiten door NorthLink 1, deelde NorthLink 1 echter aan de Scottish Executive mee dat zij haar contractuele verplichtingen gedurende de resterende termijn van het openbaredienstcontract, d.w.z. tot eind september 2007, realistisch gezien niet langer kon nakomen.

| (76) | De Scottish Executive onderzocht daarop de financiële toestand van de vennootschap met behulp van onafhankelijke accountants en concludeerde dat NorthLink 1 op de rand van faillissement stond. |
| --- | --- |

(76)

De Scottish Executive onderzocht daarop de financiële toestand van de vennootschap met behulp van onafhankelijke accountants en concludeerde dat NorthLink 1 op de rand van faillissement stond.

| (77) | Volgens de Scottish Executive zou NorthLink 1 zonder aanvullende subsidie het risico lopen dat een formele faillissementsaanvraag tegen de vennootschap zou worden ingediend (een aantal schuldeisers had daar ook aanleiding toe) waardoor cruciale diensten niet langer zouden worden verleend. De toekomst van de openbaredienstverplichtingen op de langere termijn zou dan afhankelijk zijn van de bereidheid van de benoemde curator om de vennootschap te besturen. De curator zou niet gebonden zijn aan de contractuele verplichtingen van de vennootschap en zou derhalve ook niet gehouden zijn om de gesubsidieerde diensten daadwerkelijk te verlenen. |
| --- | --- |

(77)

Volgens de Scottish Executive zou NorthLink 1 zonder aanvullende subsidie het risico lopen dat een formele faillissementsaanvraag tegen de vennootschap zou worden ingediend (een aantal schuldeisers had daar ook aanleiding toe) waardoor cruciale diensten niet langer zouden worden verleend. De toekomst van de openbaredienstverplichtingen op de langere termijn zou dan afhankelijk zijn van de bereidheid van de benoemde curator om de vennootschap te besturen. De curator zou niet gebonden zijn aan de contractuele verplichtingen van de vennootschap en zou derhalve ook niet gehouden zijn om de gesubsidieerde diensten daadwerkelijk te verlenen.

| (78) | Op 8 april 2004 kondigde de Scottish Executive, na contact te hebben gehad met de diensten van de Commissie, aan dat zij voornemens was de betreffende dienst opnieuw openbaar aan te besteden en maakte zij in dat verband een „Aankondiging van een opdracht” bekend in het Publicatieblad van de Europese Unie. Parallel aan deze nieuwe aanbestedingsprocedure, die hieronder nader zal worden beschreven, nam de Scottish Executive een aantal maatregelen om de continuïteit van deze cruciale diensten in de tussentijd te waarborgen. |
| --- | --- |

(78)

Op 8 april 2004 kondigde de Scottish Executive, na contact te hebben gehad met de diensten van de Commissie, aan dat zij voornemens was de betreffende dienst opnieuw openbaar aan te besteden en maakte zij in dat verband een „Aankondiging van een opdracht” bekend in het Publicatieblad van de Europese Unie. Parallel aan deze nieuwe aanbestedingsprocedure, die hieronder nader zal worden beschreven, nam de Scottish Executive een aantal maatregelen om de continuïteit van deze cruciale diensten in de tussentijd te waarborgen.

2.2.3.3.   
  Wijzigingsovereenkomst met NorthLink 1 (2004)

| (79) | Op 29 september 2004 heeft de Scottish Executive middels een overeenkomst tot wijziging van het openbaredienstcontract — Minute of Amendment (hierna „MoA” genoemd) — een aantal nieuwe financieringsafspraken met NorthLink 1 gemaakt. De MoA voorzag in een subsidiëring om de operationele tekorten aan te vullen. Hiermee werd gegarandeerd dat NorthLink 1 haar dienstverlening op het contractueel vereiste niveau kon voortzetten totdat het contract zou worden overgenomen. Ook was in de MoA vastgelegd dat bepaalde aan NorthLink 1 toebehorende of door haar gehuurde bedrijfsmiddelen bij de aanstaande openbare aanbesteding op vrijblijvende basis tegen geschatte marktwaarde beschikbaar zouden staan voor bieders die deze bedrijfsmiddelen zouden willen gebruiken voor hun dienstverlening in het kader van hun toekomstige contract. Om tijdens de tussenperiode controle over de begroting te behouden, waren er in de MoA ook maatregelen opgenomen om te zorgen dat NorthLink 1 zonder de toestemming van de Scottish Executive de afgesproken budgetten niet zou mogen overschrijden. |
| --- | --- |

(79)

Op 29 september 2004 heeft de Scottish Executive middels een overeenkomst tot wijziging van het openbaredienstcontract — Minute of Amendment (hierna „MoA” genoemd) — een aantal nieuwe financieringsafspraken met NorthLink 1 gemaakt. De MoA voorzag in een subsidiëring om de operationele tekorten aan te vullen. Hiermee werd gegarandeerd dat NorthLink 1 haar dienstverlening op het contractueel vereiste niveau kon voortzetten totdat het contract zou worden overgenomen. Ook was in de MoA vastgelegd dat bepaalde aan NorthLink 1 toebehorende of door haar gehuurde bedrijfsmiddelen bij de aanstaande openbare aanbesteding op vrijblijvende basis tegen geschatte marktwaarde beschikbaar zouden staan voor bieders die deze bedrijfsmiddelen zouden willen gebruiken voor hun dienstverlening in het kader van hun toekomstige contract. Om tijdens de tussenperiode controle over de begroting te behouden, waren er in de MoA ook maatregelen opgenomen om te zorgen dat NorthLink 1 zonder de toestemming van de Scottish Executive de afgesproken budgetten niet zou mogen overschrijden.

| (80) | Voorts voorzag de MoA in een beperkte prestatiebeloning („incentive payments”) van circa 1,5 tot 2 miljoen GBP per jaar indien een reeks scherpe targets op het gebied van dienstverlening, kosten en omzet zou worden gehaald of overschreden. Een eerste deel van de prestatiebeloning zou worden uitgekeerd indien volledig was voldaan aan een reeks punctualiteits-, betrouwbaarheids- en andere dienstgerelateerde targets. Dit element was bedoeld ter vervanging en verbetering van het boetesysteem dat in de oorspronkelijke overeenkomst was opgenomen. Een tweede deel van de prestatiebeloning zou worden uitgekeerd indien ten opzichte van een bepaald referentiebudget dat was goedgekeurd door de onafhankelijke accountants van de Scottish Executive, een bepaalde kostenbesparing en hogere opbrengst was behaald. |
| --- | --- |

(80)

Voorts voorzag de MoA in een beperkte prestatiebeloning („incentive payments”) van circa 1,5 tot 2 miljoen GBP per jaar indien een reeks scherpe targets op het gebied van dienstverlening, kosten en omzet zou worden gehaald of overschreden. Een eerste deel van de prestatiebeloning zou worden uitgekeerd indien volledig was voldaan aan een reeks punctualiteits-, betrouwbaarheids- en andere dienstgerelateerde targets. Dit element was bedoeld ter vervanging en verbetering van het boetesysteem dat in de oorspronkelijke overeenkomst was opgenomen. Een tweede deel van de prestatiebeloning zou worden uitgekeerd indien ten opzichte van een bepaald referentiebudget dat was goedgekeurd door de onafhankelijke accountants van de Scottish Executive, een bepaalde kostenbesparing en hogere opbrengst was behaald.

| (81) | In augustus 2005 vroeg de auditeur-generaal voor Schotland aan Audit Scotland om een controle uit te voeren van het nieuwe openbaredienstcontract dat aan NorthLink 1 was gegund. Audit Scotland is een wettelijk orgaan dat in april 2000 krachtens de Public Finance and Accountability (Scotland) Act 2000
   (19) in het leven is geroepen om diensten te verlenen aan de auditeur-generaal. Het heeft tot doel om te waarborgen dat de Scottish Executive verantwoording draagt voor het juiste, efficiënte en effectieve gebruik van overheidsgelden. |
| --- | --- |

(81)

In augustus 2005 vroeg de auditeur-generaal voor Schotland aan Audit Scotland om een controle uit te voeren van het nieuwe openbaredienstcontract dat aan NorthLink 1 was gegund. Audit Scotland is een wettelijk orgaan dat in april 2000 krachtens de Public Finance and Accountability (Scotland) Act 2000
   (19) in het leven is geroepen om diensten te verlenen aan de auditeur-generaal. Het heeft tot doel om te waarborgen dat de Scottish Executive verantwoording draagt voor het juiste, efficiënte en effectieve gebruik van overheidsgelden.

| (82) | Volgens het verslag van december 2005 van Audit Scotland (20) heeft NorthLink 1 over de eerste drie jaren van het openbaredienstcontract (de periode van oktober 2002 tot eind september 2005) van de Scottish Executive een bedrag van 71 miljoen GBP ontvangen. Ter vergelijking: de vergoeding zoals voorzien in het contract was gelimiteerd tot 50,3 miljoen GBP. In het verslag is het ontvangen bedrag van 71 miljoen GBP als volgt onderverdeeld:






  a) | 33,6 miljoen GBP als basisvergoeding ingevolge het oorspronkelijke contract; |
| --- | --- | --- |

(82)

Volgens het verslag van december 2005 van Audit Scotland (20) heeft NorthLink 1 over de eerste drie jaren van het openbaredienstcontract (de periode van oktober 2002 tot eind september 2005) van de Scottish Executive een bedrag van 71 miljoen GBP ontvangen. Ter vergelijking: de vergoeding zoals voorzien in het contract was gelimiteerd tot 50,3 miljoen GBP. In het verslag is het ontvangen bedrag van 71 miljoen GBP als volgt onderverdeeld:

a)

33,6 miljoen GBP als basisvergoeding ingevolge het oorspronkelijke contract;

| b) | 16,7 miljoen GBP aan andere uitkeringen waarin in het oorspronkelijke contract is voorzien; |
| --- | --- |

b)

16,7 miljoen GBP aan andere uitkeringen waarin in het oorspronkelijke contract is voorzien;

| c) | 18,2 miljoen GBP aan bijkomstige financiering voor het in stand houden van de dienstverlening en |
| --- | --- |

c)

18,2 miljoen GBP aan bijkomstige financiering voor het in stand houden van de dienstverlening en

| d) | 2,5 miljoen GBP voor de afkoop ineens van een aantal leasecontracten van NorthLink 1. |
| --- | --- |

d)

2,5 miljoen GBP voor de afkoop ineens van een aantal leasecontracten van NorthLink 1.

| (83) | Uit informatie verkregen van de Britse autoriteiten blijkt voorts dat de Scottish Executive voor de periode tussen september 2005 en de contractsovername door de opvolger van NorthLink 1 op 6 juli 2006 een aanvullende subsidie van 21,6 miljoen GBP aan NorthLink 1 heeft toegekend. |
| --- | --- |

(83)

Uit informatie verkregen van de Britse autoriteiten blijkt voorts dat de Scottish Executive voor de periode tussen september 2005 en de contractsovername door de opvolger van NorthLink 1 op 6 juli 2006 een aanvullende subsidie van 21,6 miljoen GBP aan NorthLink 1 heeft toegekend.

| (84) | Het Verenigd Koninkrijk heeft financiële gegevens overgelegd over de netto-omzet uit de openbare diensten (voor het merendeel personenvervoer) en de netto-omzet uit de commerciële diensten (voor het merendeel vrachtvervoer) die door NorthLink 1 zijn gegenereerd in de verslagperioden 2002/2003 tot en met 2005/2006:

  Tabel 3


  Winst-en-verliesrekening betreffende de openbare en commerciële activiteiten van NorthLink 1 in de periode 2002/2003-2005/2006













  (in miljoen GBP) |
| --- | --- |
| | Openbare diensten | Commerciële diensten | Totaal |
| | Omzet | Kosten | W/V | Omzet | Kosten | W/V | W/V |
| 2002/2003 | 26,7 | –28,3 | –1,7 | 7,7 | –7,3 | 0,5 | –1,2 |
| 2003/2004 | 38,0 | –35,5 | 2,5 | 10,5 | –10,0 | 0,5 | 3,0 |
| 2004/2005 | 33,8 | –34,6 | –0,8 | 10,3 | –10,1 | 0,1 | –0,7 |
| 2005/2006 (21) | 31,1 | –30,2 | 0,9 | 7,4 | –7,2 | 0,2 | 1,1 |

(84)

Het Verenigd Koninkrijk heeft financiële gegevens overgelegd over de netto-omzet uit de openbare diensten (voor het merendeel personenvervoer) en de netto-omzet uit de commerciële diensten (voor het merendeel vrachtvervoer) die door NorthLink 1 zijn gegenereerd in de verslagperioden 2002/2003 tot en met 2005/2006:

Tabel 3

Winst-en-verliesrekening betreffende de openbare en commerciële activiteiten van NorthLink 1 in de periode 2002/2003-2005/2006

(in miljoen GBP)

Openbare diensten

Commerciële diensten

Totaal

Omzet

Kosten

W/V

Omzet

Kosten

W/V

W/V

2002/2003

26,7

–28,3

–1,7

7,7

–7,3

0,5

–1,2

2003/2004

38,0

–35,5

2,5

10,5

–10,0

0,5

3,0

2004/2005

33,8

–34,6

–0,8

10,3

–10,1

0,1

–0,7

2005/2006 (21)

31,1

–30,2

0,9

7,4

–7,2

0,2

1,1

| (85) | De bedragen in tabel 3 zijn het resultaat van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. De commerciële omzet betreft omzet uit het transport van vracht en vee (22). De omzet uit de openbare dienstverlening bestaat met name uit overheidssubsidies en de kaartverkoop. Aan de kostenzijde zijn de algemene kosten, zoals havengelden, terminalkosten en administratieve kosten, aan de openbare dienstverlening en de commerciële activiteiten toegedeeld naar rato van hun aandeel in die kosten. |
| --- | --- |

(85)

De bedragen in tabel 3 zijn het resultaat van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. De commerciële omzet betreft omzet uit het transport van vracht en vee (22). De omzet uit de openbare dienstverlening bestaat met name uit overheidssubsidies en de kaartverkoop. Aan de kostenzijde zijn de algemene kosten, zoals havengelden, terminalkosten en administratieve kosten, aan de openbare dienstverlening en de commerciële activiteiten toegedeeld naar rato van hun aandeel in die kosten.

| (86) | Door de externe accountant (KPMG LLP) zijn vooraf overeengekomen procedures gevolgd ten aanzien van de methodologie, het niveau van verantwoording en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de in tabel 3 genoemde bedragen en de administratie van NorthLink 1. |
| --- | --- |

(86)

Door de externe accountant (KPMG LLP) zijn vooraf overeengekomen procedures gevolgd ten aanzien van de methodologie, het niveau van verantwoording en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de in tabel 3 genoemde bedragen en de administratie van NorthLink 1.

2.2.3.4.   
  Het openbaredienstcontract met NorthLink 2 (2006)

| (87) | In maart 2004 heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie geïnformeerd over het voornemen van de Scottish Executive om zo spoedig mogelijk een nieuwe aanbesteding voor het openbaredienstcontract uit te schrijven. |
| --- | --- |

(87)

In maart 2004 heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie geïnformeerd over het voornemen van de Scottish Executive om zo spoedig mogelijk een nieuwe aanbesteding voor het openbaredienstcontract uit te schrijven.

| (88) | Op 8 april 2004 kondigde de Scottish Executive officieel aan dat zij voornemens was de betreffende dienst opnieuw openbaar aan te besteden en maakte zij in dat verband een „Aankondiging van een opdracht” bekend in het Publicatieblad van de Europese Unie. Op 27 mei 2004 werden voor de aanbesteding de conceptspecificaties gepubliceerd als onderdeel van een raadplegingsprocedure. |
| --- | --- |

(88)

Op 8 april 2004 kondigde de Scottish Executive officieel aan dat zij voornemens was de betreffende dienst opnieuw openbaar aan te besteden en maakte zij in dat verband een „Aankondiging van een opdracht” bekend in het Publicatieblad van de Europese Unie. Op 27 mei 2004 werden voor de aanbesteding de conceptspecificaties gepubliceerd als onderdeel van een raadplegingsprocedure.

| (89) | In tegenstelling tot de aanbesteding in 2000 voorzag de uitnodiging tot inschrijving (23) ditmaal ook in openbaredienstverplichtingen voor het vrachtvervoer. Om de opdracht gegund te krijgen, dienden gegadigden een uitgebreide roroservice voor het vervoer van vracht, met inbegrip van vee en gevaarlijke stoffen, aan te bieden alsmede een aanvullende doordeweekse veerdienst voor vrachtvervoer op de route Kirkwall-Aberdeen. De tarieven voor 2005 vormden de basis voor de tarieven van 2006, waarbij slechts een indexering op basis van de consumentenprijsindex was toegestaan. De tarieven voor algemene vracht dienden op de route Aberdeen-Kirkwall-Lerwick in elke richting te worden verlaagd: voor de route tussen Kirkwall en Aberdeen met circa 19 % en voor de route op de Shetlandeilanden met circa 25 %. |
| --- | --- |

(89)

In tegenstelling tot de aanbesteding in 2000 voorzag de uitnodiging tot inschrijving (23) ditmaal ook in openbaredienstverplichtingen voor het vrachtvervoer. Om de opdracht gegund te krijgen, dienden gegadigden een uitgebreide roroservice voor het vervoer van vracht, met inbegrip van vee en gevaarlijke stoffen, aan te bieden alsmede een aanvullende doordeweekse veerdienst voor vrachtvervoer op de route Kirkwall-Aberdeen. De tarieven voor 2005 vormden de basis voor de tarieven van 2006, waarbij slechts een indexering op basis van de consumentenprijsindex was toegestaan. De tarieven voor algemene vracht dienden op de route Aberdeen-Kirkwall-Lerwick in elke richting te worden verlaagd: voor de route tussen Kirkwall en Aberdeen met circa 19 % en voor de route op de Shetlandeilanden met circa 25 %.

| (90) | NorthLink 1 bezat de bedrijfsmiddelen die nodig waren voor de uitvoering van het contract, waaronder IT-systemen, onderdelen voor de veerboten, havenfaciliteiten, kantoorfaciliteiten en verschillende opleggers voor veetransporten. Ook had NorthLink 1 een aantal doorlopende leasecontracten voor vrachtboten, sleepvoertuigen en een betaal/ticketsysteem. Deze middelen en contracten waren op basis van de geschatte marktwaarde voor alle bieders beschikbaar. |
| --- | --- |

(90)

NorthLink 1 bezat de bedrijfsmiddelen die nodig waren voor de uitvoering van het contract, waaronder IT-systemen, onderdelen voor de veerboten, havenfaciliteiten, kantoorfaciliteiten en verschillende opleggers voor veetransporten. Ook had NorthLink 1 een aantal doorlopende leasecontracten voor vrachtboten, sleepvoertuigen en een betaal/ticketsysteem. Deze middelen en contracten waren op basis van de geschatte marktwaarde voor alle bieders beschikbaar.

| (91) | Op 19 juli 2005 nodigde de Scottish Executive drie geselecteerde gegadigden uit om een bod te doen. Op 30 november 2005 werd door twee van hen een bod uitgebracht; de derde gegadigde had zich in oktober 2005 teruggetrokken. Op 9 maart 2006 kondigde de Scottish Executive aan dat zij de opdracht wenste te gunnen aan CalMac. |
| --- | --- |

(91)

Op 19 juli 2005 nodigde de Scottish Executive drie geselecteerde gegadigden uit om een bod te doen. Op 30 november 2005 werd door twee van hen een bod uitgebracht; de derde gegadigde had zich in oktober 2005 teruggetrokken. Op 9 maart 2006 kondigde de Scottish Executive aan dat zij de opdracht wenste te gunnen aan CalMac.

| (92) | Er werd een nieuwe vennootschap opgericht onder de naam NorthLink 2, een volledige dochter van CalMac (die zelf volledig in eigendom werd gehouden door de Schotse overheid). Het was de bedoeling dat deze nieuwe vennootschap het openbaredienstcontract zou uitvoeren dat op 6 juli 2006 met CalMac was gesloten. Het openbaredienstcontract werd aangegaan voor de periode van 2006 tot 2012. NorthLink 2 nam de exploitatie van de twee routes op de Noordelijke Eilanden over alsmede het merendeel van de bedrijfsmiddelen en het personeel van NorthLink 1. |
| --- | --- |

(92)

Er werd een nieuwe vennootschap opgericht onder de naam NorthLink 2, een volledige dochter van CalMac (die zelf volledig in eigendom werd gehouden door de Schotse overheid). Het was de bedoeling dat deze nieuwe vennootschap het openbaredienstcontract zou uitvoeren dat op 6 juli 2006 met CalMac was gesloten. Het openbaredienstcontract werd aangegaan voor de periode van 2006 tot 2012. NorthLink 2 nam de exploitatie van de twee routes op de Noordelijke Eilanden over alsmede het merendeel van de bedrijfsmiddelen en het personeel van NorthLink 1.

| (93) | Volgens het Verenigd Koninkrijk zijn alle bedrijfsmiddelen van NorthLink 1 die NorthLink 2 wenste te verkrijgen, door de laatste gekocht tegen actuele of geschatte marktprijzen. |
| --- | --- |

(93)

Volgens het Verenigd Koninkrijk zijn alle bedrijfsmiddelen van NorthLink 1 die NorthLink 2 wenste te verkrijgen, door de laatste gekocht tegen actuele of geschatte marktprijzen.

| (94) | NorthLink 2 heeft in verband met het openbaredienstcontract 2006 de navolgende bedragen van de Schotse overheid ontvangen:

  Tabel 4


  Overheidsgelden t.b.v. NorthLink 2 sinds 2006









  (in miljoen GBP) |
| --- | --- |
| | Begrotingssubsidies | Kapitaalsubsidies | Totaal |
| 2006/2007 (24) | 21,8 | 1,3 | 23,1 |
| 2007/2008 (25) | 28,0 | 2,0 | 30,0 |

(94)

NorthLink 2 heeft in verband met het openbaredienstcontract 2006 de navolgende bedragen van de Schotse overheid ontvangen:

Tabel 4

Overheidsgelden t.b.v. NorthLink 2 sinds 2006

(in miljoen GBP)

Begrotingssubsidies

Kapitaalsubsidies

Totaal

2006/2007 (24)

21,8

1,3

23,1

2007/2008 (25)

28,0

2,0

30,0

| (95) | NorthLink 2 heeft buiten het kader van het openbaredienstcontract van 2006 (welk contract mede voorzag in het vervoer van vee en vracht) geen andere activiteiten ondernomen. Dit betekent dat al haar activiteiten als openbaredienstverplichtingen worden beschouwd. Het Verenigd Koninkrijk heeft financiële gegevens verschaft over de netto-omzet uit de door NorthLink 2 verrichte activiteiten sinds 2006/2007. Ter indicatie is daarbij een fictieve scheiding gemaakt tussen vracht en personen (inclusief de door hen meegenomen auto's):

  Tabel 5


  Winst-en-verliesrekening betreffende de openbaredienstactiviteiten van NorthLink 2 in de periode 2006/2007-2007/2008
   (26)













  (in miljoen GBP) |
| --- | --- |
| | Passagiers en meegenomen auto's | Vracht | Totaal |
| | Omzet | Kosten | W/V | Omzet | Kosten | W/V | W/V |
| 2006/2007 | 38,3 | –37,5 | 0,8 | 12,1 | –11,8 | 0,3 | 1,1 |
| 2007/2008 | 39,7 | –38,6 | 1,0 | 10,9 | –10,6 | 0,3 | 1,3 |

(95)

NorthLink 2 heeft buiten het kader van het openbaredienstcontract van 2006 (welk contract mede voorzag in het vervoer van vee en vracht) geen andere activiteiten ondernomen. Dit betekent dat al haar activiteiten als openbaredienstverplichtingen worden beschouwd. Het Verenigd Koninkrijk heeft financiële gegevens verschaft over de netto-omzet uit de door NorthLink 2 verrichte activiteiten sinds 2006/2007. Ter indicatie is daarbij een fictieve scheiding gemaakt tussen vracht en personen (inclusief de door hen meegenomen auto's):

Tabel 5

Winst-en-verliesrekening betreffende de openbaredienstactiviteiten van NorthLink 2 in de periode 2006/2007-2007/2008
   (26)

(in miljoen GBP)

Passagiers en meegenomen auto's

Vracht

Totaal

Omzet

Kosten

W/V

Omzet

Kosten

W/V

W/V

2006/2007

38,3

–37,5

0,8

12,1

–11,8

0,3

1,1

2007/2008

39,7

–38,6

1,0

10,9

–10,6

0,3

1,3

| (96) | De bedragen in tabel 5 zijn het resultaat van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. |
| --- | --- |

(96)

De bedragen in tabel 5 zijn het resultaat van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen.

| (97) | Door de externe accountant (KPMG LLP) zijn vooraf overeengekomen procedures gevolgd ten aanzien van de methodologie, het niveau van verantwoording en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de in tabel 5 genoemde bedragen en de administratie van NorthLink 2. |
| --- | --- |

(97)

Door de externe accountant (KPMG LLP) zijn vooraf overeengekomen procedures gevolgd ten aanzien van de methodologie, het niveau van verantwoording en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de in tabel 5 genoemde bedragen en de administratie van NorthLink 2.

2.2.4.   VERVOERSTARIEVEN

| (98) | Tabel 6 toont de verschillende tarieven die na 1 januari 2000 voor het vervoer van vracht in rekening zijn gebracht door de exploitant van het openbaredienstcontract (rorovervoer van vracht) en door Streamline Shipping (lolovrachtvervoer).

  Tabel 6


  Vergelijking vrachttarieven per lineaire meter tussen de exploitant van het openbaredienstcontract en Streamline Shipping
   (27)










  (in GBP) |
| --- | --- |
| Jaar | Exploitant openbaredienstcontract service contract operator | Streamline Shipping (28) |
| Shetland | Orkney | Shetland | Orkney |
| 2000 (tarieven P&O Ferries) | 43,70 | 37,90 | 37,05 | 31,62 |
| 2002 (indicatieve tarieven NorthLink 1) | 44,00 | 36,00 | | |
| 2002/2003 (tarieven NorthLink 1) | 36,00 | 25,50 | 33,69 | 29,40 |
| 2004 (tarieven NorthLink 1) | 38,50 | 27,50 | 34,87 | 28,86 |
| 2005 (tarieven NorthLink 1) | 39,45 | 28,20 | 33,24 | 30,29 |
| 2006 (tarieven NorthLink 1) | 40,60 | 29,00 | 40,43 | 32,07 |
| juli 2006 (tarieven NorthLink 2) | 30,60 | 23,50 | 40,43 | 32,07 |

(98)

Tabel 6 toont de verschillende tarieven die na 1 januari 2000 voor het vervoer van vracht in rekening zijn gebracht door de exploitant van het openbaredienstcontract (rorovervoer van vracht) en door Streamline Shipping (lolovrachtvervoer).

Tabel 6

Vergelijking vrachttarieven per lineaire meter tussen de exploitant van het openbaredienstcontract en Streamline Shipping
   (27)

(in GBP)

Jaar

Exploitant openbaredienstcontract service contract operator

Streamline Shipping (28)

Shetland

Orkney

Shetland

Orkney

2000 (tarieven P&O Ferries)

43,70

37,90

37,05

31,62

2002 (indicatieve tarieven NorthLink 1)

44,00

36,00

2002/2003 (tarieven NorthLink 1)

36,00

25,50

33,69

29,40

2004 (tarieven NorthLink 1)

38,50

27,50

34,87

28,86

2005 (tarieven NorthLink 1)

39,45

28,20

33,24

30,29

2006 (tarieven NorthLink 1)

40,60

29,00

40,43

32,07

juli 2006 (tarieven NorthLink 2)

30,60

23,50

40,43

32,07

| (99) | Streamline Shipping stelt (op basis van de gepubliceerde cijfers) dat NorthLink 1 en NorthLink 2 de vrachttarieven zodanig hebben verlaagd dat Streamline Shipping daar niet langer tegenop kon concurreren en dat die lagere tarieven slechts mogelijk waren door de subsidies die de exploitant van de openbare dienst heeft gekregen voor het vervoer van passagiers. |
| --- | --- |

(99)

Streamline Shipping stelt (op basis van de gepubliceerde cijfers) dat NorthLink 1 en NorthLink 2 de vrachttarieven zodanig hebben verlaagd dat Streamline Shipping daar niet langer tegenop kon concurreren en dat die lagere tarieven slechts mogelijk waren door de subsidies die de exploitant van de openbare dienst heeft gekregen voor het vervoer van passagiers.

| (100) | Het Verenigd Koninkrijk stelt daar tegenover dat de vergelijking in tabel 6 wellicht misleidend is omdat Streamline Shipping niet met tarieven per lineaire meter werkt (29). Gesteld wordt dat de lolo- en rorodiensten behoren tot verschillende segmenten van de markt voor het vervoer van vracht naar de Noordelijke Eilanden, ook al is er soms sprake van enige overlap tussen de twee types dienstverlening. De loloactiviteiten zijn over het algemeen minder tijdgevoelig; er wordt slechts twee keer per week gevaren en de vracht is veelal minder waardevol. Het Verenigd Koninkrijk meent derhalve dat elke vergelijking tussen de twee types dienstverlening kunstmatig is en dat het moeilijk is om uit een dergelijke vergelijking conclusies te trekken. |
| --- | --- |

(100)

Het Verenigd Koninkrijk stelt daar tegenover dat de vergelijking in tabel 6 wellicht misleidend is omdat Streamline Shipping niet met tarieven per lineaire meter werkt (29). Gesteld wordt dat de lolo- en rorodiensten behoren tot verschillende segmenten van de markt voor het vervoer van vracht naar de Noordelijke Eilanden, ook al is er soms sprake van enige overlap tussen de twee types dienstverlening. De loloactiviteiten zijn over het algemeen minder tijdgevoelig; er wordt slechts twee keer per week gevaren en de vracht is veelal minder waardevol. Het Verenigd Koninkrijk meent derhalve dat elke vergelijking tussen de twee types dienstverlening kunstmatig is en dat het moeilijk is om uit een dergelijke vergelijking conclusies te trekken.

| (101) | In december 2001 – vóór de ondertekening van het openbaredienstcontract – gaf NorthLink 1 aan dat zij een tarief van 44,00 GBP respectievelijk 36,00 GBP per lineaire meter zou hanteren voor trailers naar Shetland en Orkney. Deze tarieven werden als commercieel redelijk gezien omdat NorthLink 1 immers tarieven moest hanteren die zowel intern bedrijfseconomisch als voor de markt aanvaardbaar moesten zijn. Ook werd in dit verband aangevoerd dat deze tarieven voor een periode van vijf jaar gehandhaafd zouden blijven. NorthLink 1 merkte op dat zij immers niet „een situatie in stand kan houden waarin wij [NorthLink 1] trailers kosteloos of tegen een geringe vergoeding vervoeren”. Tegelijkertijd benadrukte NorthLink 1 dat het door haar verzorgde vrachtvervoer niet gesubsidieerd was. |
| --- | --- |

(101)

In december 2001 – vóór de ondertekening van het openbaredienstcontract – gaf NorthLink 1 aan dat zij een tarief van 44,00 GBP respectievelijk 36,00 GBP per lineaire meter zou hanteren voor trailers naar Shetland en Orkney. Deze tarieven werden als commercieel redelijk gezien omdat NorthLink 1 immers tarieven moest hanteren die zowel intern bedrijfseconomisch als voor de markt aanvaardbaar moesten zijn. Ook werd in dit verband aangevoerd dat deze tarieven voor een periode van vijf jaar gehandhaafd zouden blijven. NorthLink 1 merkte op dat zij immers niet „een situatie in stand kan houden waarin wij [NorthLink 1] trailers kosteloos of tegen een geringe vergoeding vervoeren”. Tegelijkertijd benadrukte NorthLink 1 dat het door haar verzorgde vrachtvervoer niet gesubsidieerd was.

| (102) | Volgens Streamline Shipping reageerde NorthLink 1 op de concurrentie van Streamline Shipping en Norse Island Ferries door in 2002, meteen aan het begin van de contractuele periode, aanzienlijke verlagingen (naar 36,00 GBP en 25,50 GBP per lineaire meter voor trailers naar Shetland respectievelijk Orkney) door te voeren op de tarieven die eerder door NorthLink 1 waren aangeduid als commercieel redelijk. Streamline Shipping en Norse Island Ferries vermoeden dat NorthLink 1 haar vrachtdiensten onder de kostprijs aanbood. |
| --- | --- |

(102)

Volgens Streamline Shipping reageerde NorthLink 1 op de concurrentie van Streamline Shipping en Norse Island Ferries door in 2002, meteen aan het begin van de contractuele periode, aanzienlijke verlagingen (naar 36,00 GBP en 25,50 GBP per lineaire meter voor trailers naar Shetland respectievelijk Orkney) door te voeren op de tarieven die eerder door NorthLink 1 waren aangeduid als commercieel redelijk. Streamline Shipping en Norse Island Ferries vermoeden dat NorthLink 1 haar vrachtdiensten onder de kostprijs aanbood.

| (103) | In december 2003 heeft NorthLink 1 daarnaast ook een aantal speciale tarieven ingevoerd:






  a) | een speciaal tarief voor lege trailers; |
| --- | --- | --- |

(103)

In december 2003 heeft NorthLink 1 daarnaast ook een aantal speciale tarieven ingevoerd:

a)

een speciaal tarief voor lege trailers;

| b) | een speciaal vast tarief van 200 GBP voor het vervoer tussen Aberdeen en Kirkwall van vracht waarvoor geen tijdslimiet gold (de zogenoemde „Sunday Special”), en |
| --- | --- |

b)

een speciaal vast tarief van 200 GBP voor het vervoer tussen Aberdeen en Kirkwall van vracht waarvoor geen tijdslimiet gold (de zogenoemde „Sunday Special”), en

| c) | een kortingsregeling voor commercieel vervoer op grond waarvan tot 10 % korting kon worden verkregen, afhankelijk van de hoeveelheid in aanmerking komende lineaire meters opstelstrook (lane metres) die per maand zouden worden vervoerd. |
| --- | --- |

c)

een kortingsregeling voor commercieel vervoer op grond waarvan tot 10 % korting kon worden verkregen, afhankelijk van de hoeveelheid in aanmerking komende lineaire meters opstelstrook (lane metres) die per maand zouden worden vervoerd.

| (104) | Sinds NorthLink 2 in juli 2006 is begonnen met de uitvoering van het derde openbaredienstcontract, is de commerciële druk die op Streamline Shipping is uitgeoefend, nog verder toegenomen. Volgens Streamline Shipping is door de toenmalige minister van Verkeer bij het gunnen van het nieuwe openbaredienstcontract aan NorthLink 2 bekendgemaakt dat de vrachttarieven van Aberdeen naar Shetland met 25 % en van Aberdeen naar Orkney met 19 % zouden worden verlaagd. Een dergelijke verlaging was volgens Streamline Shipping uitsluitend mogelijk dankzij de hogere jaarlijkse subsidie die aan NorthLink 2 werd toegekend. |
| --- | --- |

(104)

Sinds NorthLink 2 in juli 2006 is begonnen met de uitvoering van het derde openbaredienstcontract, is de commerciële druk die op Streamline Shipping is uitgeoefend, nog verder toegenomen. Volgens Streamline Shipping is door de toenmalige minister van Verkeer bij het gunnen van het nieuwe openbaredienstcontract aan NorthLink 2 bekendgemaakt dat de vrachttarieven van Aberdeen naar Shetland met 25 % en van Aberdeen naar Orkney met 19 % zouden worden verlaagd. Een dergelijke verlaging was volgens Streamline Shipping uitsluitend mogelijk dankzij de hogere jaarlijkse subsidie die aan NorthLink 2 werd toegekend.

| (105) | Volgens Streamline Shipping bedroegen de door NorthLink 2 gehanteerde standaardtarieven in juli 2006 30,60 GBP per lineaire meter voor Shetland en 23,50 GBP per lineaire meter voor Orkney. Deze tarieven dienen te worden afgezet tegen de door Streamline Shipping gehanteerde tarieven van 40,43 GBP per lineaire meter voor Shetland en 32,07 GBP per lineaire meter voor Orkney. Voorts zijn daarbij volgens Streamline Shipping de speciale tarieven voor lege trailers en de „Sunday Special” in stand gebleven, waardoor de aangeboden kortingen door NorthLink 2 konden oplopen tot 73 %. |
| --- | --- |

(105)

Volgens Streamline Shipping bedroegen de door NorthLink 2 gehanteerde standaardtarieven in juli 2006 30,60 GBP per lineaire meter voor Shetland en 23,50 GBP per lineaire meter voor Orkney. Deze tarieven dienen te worden afgezet tegen de door Streamline Shipping gehanteerde tarieven van 40,43 GBP per lineaire meter voor Shetland en 32,07 GBP per lineaire meter voor Orkney. Voorts zijn daarbij volgens Streamline Shipping de speciale tarieven voor lege trailers en de „Sunday Special” in stand gebleven, waardoor de aangeboden kortingen door NorthLink 2 konden oplopen tot 73 %.

| (106) | Streamline Shipping voert aan dat zij vanwege de omvang van de kortingen die NorthLink 2 aan haar afnemers biedt, niet langer kan vasthouden aan haar eerdere strategie om ook tariefverlagingen door te voeren. Streamline Shipping schat dat een tarief van 36,67 GBP per lineaire meter nodig is om kostendekkend te kunnen opereren. Een dergelijk tarief is hoger dan de tarieven die NorthLink 2 op dit moment hanteert. |
| --- | --- |

(106)

Streamline Shipping voert aan dat zij vanwege de omvang van de kortingen die NorthLink 2 aan haar afnemers biedt, niet langer kan vasthouden aan haar eerdere strategie om ook tariefverlagingen door te voeren. Streamline Shipping schat dat een tarief van 36,67 GBP per lineaire meter nodig is om kostendekkend te kunnen opereren. Een dergelijk tarief is hoger dan de tarieven die NorthLink 2 op dit moment hanteert.

| (107) | Pentland Ferries wijst op het feit dat NorthLink 2 een kortingsregeling voor inwoners van Orkney heeft ingevoerd onder de naam „friends and family”. Deze regeling heeft een zeer nadelige invloed gehad op de concurrerende dienstverlening door Pentland Ferries, met name nadat de nieuwe catamaran van Pentland Ferries, de Pentalina, in maart 2009 in de vaart is genomen. Met name is in dit verband aangevoerd dat NorthLink de regeling in 2008-2009 heeft uitgebreid tot een zeer grote kring van „friends and family”, waardoor in feite de tarieven voor passagiers in het algemeen zijn verlaagd en schade is toegebracht aan de concurrerende veerdiensten die door Pentland Ferries worden onderhouden. |
| --- | --- |

(107)

Pentland Ferries wijst op het feit dat NorthLink 2 een kortingsregeling voor inwoners van Orkney heeft ingevoerd onder de naam „friends and family”. Deze regeling heeft een zeer nadelige invloed gehad op de concurrerende dienstverlening door Pentland Ferries, met name nadat de nieuwe catamaran van Pentland Ferries, de Pentalina, in maart 2009 in de vaart is genomen. Met name is in dit verband aangevoerd dat NorthLink de regeling in 2008-2009 heeft uitgebreid tot een zeer grote kring van „friends and family”, waardoor in feite de tarieven voor passagiers in het algemeen zijn verlaagd en schade is toegebracht aan de concurrerende veerdiensten die door Pentland Ferries worden onderhouden.

| (108) | Op basis van de kortingsregeling kunnen de eilandbewoners maximaal zes huishoudens van familieleden en vrienden buiten Orkney aanwijzen die kunnen profiteren van een korting van 30 % op de tarieven van NorthLink (30). |
| --- | --- |

(108)

Op basis van de kortingsregeling kunnen de eilandbewoners maximaal zes huishoudens van familieleden en vrienden buiten Orkney aanwijzen die kunnen profiteren van een korting van 30 % op de tarieven van NorthLink (30).

| (109) | Het Verenigd Koninkrijk heeft in dit verband verklaard dat in 2008 slechts 4 952 passagiers gebruik hebben gemaakt van deze kortingsregeling, die overigens uitsluitend in het laag- en middenseizoen geldt. Aangezien NorthLink 2 in 2008 in totaal 295 913passagiers heeft vervoerd, had de kortingsregeling in dat jaar slechts betrekking op 1,6 % van het totale personenvervoer van NorthLink 2. De totale omzet uit de regeling (voor alle in aanmerking komende passagiers en voertuigen) bedroeg in 2008 circa 95 000 GBP. Afgezet tegen de totale tariefinkomsten van circa 20 miljoen GBP over 2008, bedraagt de omzet uit de regeling dus minder dan 0,5 % van die totale omzet. Het Verenigd Koninkrijk stelt dat het niet erg waarschijnlijk is dat een dergelijke kleinschalige kortingsregeling significante gevolgen heeft voor de commerciële belangen van Pentland Ferries. |
| --- | --- |

(109)

Het Verenigd Koninkrijk heeft in dit verband verklaard dat in 2008 slechts 4 952 passagiers gebruik hebben gemaakt van deze kortingsregeling, die overigens uitsluitend in het laag- en middenseizoen geldt. Aangezien NorthLink 2 in 2008 in totaal 295 913passagiers heeft vervoerd, had de kortingsregeling in dat jaar slechts betrekking op 1,6 % van het totale personenvervoer van NorthLink 2. De totale omzet uit de regeling (voor alle in aanmerking komende passagiers en voertuigen) bedroeg in 2008 circa 95 000 GBP. Afgezet tegen de totale tariefinkomsten van circa 20 miljoen GBP over 2008, bedraagt de omzet uit de regeling dus minder dan 0,5 % van die totale omzet. Het Verenigd Koninkrijk stelt dat het niet erg waarschijnlijk is dat een dergelijke kleinschalige kortingsregeling significante gevolgen heeft voor de commerciële belangen van Pentland Ferries.

| (110) | De gepubliceerde passagierstarieven van NorthLink 2 (Scrabster-Stromness) en van Pentland Ferries (Gill's Bay – St Margaret's Hope) zijn op dit moment als volgt (31):

  Tabel 7


  Vergelijking tarieven voor personenvervoer zoals gepubliceerd door de exploitant van het openbaredienstcontract en door Pentland Ferries











  (in GBP) |
| --- | --- |
| | NorthLink 2 | Pentland Ferries |
| Laag (32) | Midden (33) | Hoog (34) | T/m 31.3.2009 | 1.4.2009 -31.10.2009 |
| PASSAGIERS |
| Enkele reis volwassenen | 13,80 | 15,00 | 16,10 | 10,00 | 13,00 |
| Enkele reis kinderen 5-15 jaar | 6,90 | 7,50 | 8,10 | 5,00 | 6,00 |
| Kinderen 0-4 jaar (35) | GRATIS |
| VOERTUIGEN |
| Auto's en campers (< 6 m) | 43,60 | 44,80 | 48,20 | 25,00 | 30,00 |
| Motoren | 13,20 | 15,00 | 16,70 | 10,00 | 11,00 |

(110)

De gepubliceerde passagierstarieven van NorthLink 2 (Scrabster-Stromness) en van Pentland Ferries (Gill's Bay – St Margaret's Hope) zijn op dit moment als volgt (31):

Tabel 7

Vergelijking tarieven voor personenvervoer zoals gepubliceerd door de exploitant van het openbaredienstcontract en door Pentland Ferries

(in GBP)

NorthLink 2

Pentland Ferries

Laag (32)

Midden (33)

Hoog (34)

T/m 31.3.2009

1.4.2009 -31.10.2009

PASSAGIERS

Enkele reis volwassenen

13,80

15,00

16,10

10,00

13,00

Enkele reis kinderen 5-15 jaar

6,90

7,50

8,10

5,00

6,00

Kinderen 0-4 jaar (35)

GRATIS

VOERTUIGEN

Auto's en campers (< 6 m)

43,60

44,80

48,20

25,00

30,00

Motoren

13,20

15,00

16,70

10,00

11,00

| (111) | Voorts is door een belanghebbende partij aangevoerd dat NorthLink 2 in Orkney als commerciële activiteit ook logies en ontbijt aanbiedt (wanneer de veerboot 's nachts in de haven blijft) tegen tarieven die onder de kostprijs liggen, hetgeen negatieve gevolgen heeft voor de partijen die B&B-diensten op hotelbasis aanbieden. |
| --- | --- |

(111)

Voorts is door een belanghebbende partij aangevoerd dat NorthLink 2 in Orkney als commerciële activiteit ook logies en ontbijt aanbiedt (wanneer de veerboot 's nachts in de haven blijft) tegen tarieven die onder de kostprijs liggen, hetgeen negatieve gevolgen heeft voor de partijen die B&B-diensten op hotelbasis aanbieden.

2.3.   GRONDEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

2.3.1.   WESTELIJKE EILANDEN

2.3.1.1.   
  Is er sprake van staatssteun?

| (112) | Ten aanzien van de steunbetalingen aan CalMac tot aan het moment van ondertekening van het contract van 2007 heeft de Commissie in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure haar twijfels geuit over de vraag of deze betalingen wel voldoen aan de criteria zoals geformuleerd in het arrest-Altmark (36) zodat zij buiten het concept van staatssteun als bedoeld in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag vallen. |
| --- | --- |

(112)

Ten aanzien van de steunbetalingen aan CalMac tot aan het moment van ondertekening van het contract van 2007 heeft de Commissie in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure haar twijfels geuit over de vraag of deze betalingen wel voldoen aan de criteria zoals geformuleerd in het arrest-Altmark (36) zodat zij buiten het concept van staatssteun als bedoeld in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag vallen.

| (113) | Met name heeft de Commissie zich afgevraagd of de aan CalMac opgelegde openbaredienstverplichtingen duidelijk waren omschreven, of de parameters op basis waarvan de compensatie is berekend, vooraf op objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld, of de compensatie hoger was dan nodig om de kosten van CalMac voor de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen te dekken, en of de noodzakelijke compensatie is vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming zou hebben moeten maken om deze verplichtingen na te komen, rekening houdend met de opbrengsten en een redelijke winst uit de nakoming van deze verplichtingen. |
| --- | --- |

(113)

Met name heeft de Commissie zich afgevraagd of de aan CalMac opgelegde openbaredienstverplichtingen duidelijk waren omschreven, of de parameters op basis waarvan de compensatie is berekend, vooraf op objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld, of de compensatie hoger was dan nodig om de kosten van CalMac voor de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen te dekken, en of de noodzakelijke compensatie is vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming zou hebben moeten maken om deze verplichtingen na te komen, rekening houdend met de opbrengsten en een redelijke winst uit de nakoming van deze verplichtingen.

| (114) | De Commissie is tot de voorlopige conclusie gekomen dat de betreffende betalingen aan CalMac tot het moment van ondertekening van het contract van 2007 een economisch voordeel zouden kunnen bevatten en derhalve als staatssteun zouden kunnen worden aangemerkt in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(114)

De Commissie is tot de voorlopige conclusie gekomen dat de betreffende betalingen aan CalMac tot het moment van ondertekening van het contract van 2007 een economisch voordeel zouden kunnen bevatten en derhalve als staatssteun zouden kunnen worden aangemerkt in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

| (115) | Ten aanzien van het in 2007 gesloten openbaredienstcontract met CalMac beschikte de Commissie over onvoldoende informatie om voorlopige conclusies te trekken over de vraag of er sprake is van staatssteun, zodat het Verenigd Koninkrijk om nadere informatie is verzocht. |
| --- | --- |

(115)

Ten aanzien van het in 2007 gesloten openbaredienstcontract met CalMac beschikte de Commissie over onvoldoende informatie om voorlopige conclusies te trekken over de vraag of er sprake is van staatssteun, zodat het Verenigd Koninkrijk om nadere informatie is verzocht.

| (116) | De Commissie heeft geconstateerd dat door een aantal belanghebbenden naar voren is gebracht dat de voorgeschreven bundeling van de routes (met uitzondering van de route Gourock — Dunoon) een aanzienlijke en onrechtvaardige beperking binnen de openbare aanbesteding vormde omdat, zo werd gesteld, alleen CalMac in staat was om een bod uit te brengen op de hele bundel. Ook heeft de Commissie zich afgevraagd of de voorwaarde dat de uiteindelijk geselecteerde gegadigde de veerboten van CMAL zou moeten leasen, een voordeel voor CalMac met zich mee heeft gebracht. |
| --- | --- |

(116)

De Commissie heeft geconstateerd dat door een aantal belanghebbenden naar voren is gebracht dat de voorgeschreven bundeling van de routes (met uitzondering van de route Gourock — Dunoon) een aanzienlijke en onrechtvaardige beperking binnen de openbare aanbesteding vormde omdat, zo werd gesteld, alleen CalMac in staat was om een bod uit te brengen op de hele bundel. Ook heeft de Commissie zich afgevraagd of de voorwaarde dat de uiteindelijk geselecteerde gegadigde de veerboten van CMAL zou moeten leasen, een voordeel voor CalMac met zich mee heeft gebracht.

| (117) | Indien dat het geval zou zijn, is de Commissie van oordeel dat het contract niet in het kader van een zuiver open en niet-discriminatoire openbare aanbestedingsprocedure is gegund. Dit kan ertoe hebben geleid dat de Schotse autoriteiten een hogere compensatie voor de openbaredienstverplichtingen hebben betaald dan anders het geval zou zijn geweest, zodat ervan uitgegaan kan worden dat er sprake is geweest van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(117)

Indien dat het geval zou zijn, is de Commissie van oordeel dat het contract niet in het kader van een zuiver open en niet-discriminatoire openbare aanbestedingsprocedure is gegund. Dit kan ertoe hebben geleid dat de Schotse autoriteiten een hogere compensatie voor de openbaredienstverplichtingen hebben betaald dan anders het geval zou zijn geweest, zodat ervan uitgegaan kan worden dat er sprake is geweest van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

2.3.1.2.   
  Verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt

| (118) | In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie overwogen dat artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag de rechtsgrondslag vormt voor de beoordeling of de steunmaatregel al dan niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt (37). |
| --- | --- |

(118)

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie overwogen dat artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag de rechtsgrondslag vormt voor de beoordeling of de steunmaatregel al dan niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt (37).

| (119) | De Commissie twijfelt in de onderhavige zaak of voldaan is aan de voorwaarden als neergelegd in de beschikking betreffende de toepassing van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst die aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen wordt toegekend (hierna „de DAEB-beschikking” genoemd) (38). |
| --- | --- |

(119)

De Commissie twijfelt in de onderhavige zaak of voldaan is aan de voorwaarden als neergelegd in de beschikking betreffende de toepassing van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst die aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen wordt toegekend (hierna „de DAEB-beschikking” genoemd) (38).

| (120) | Om onder artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag te kunnen vallen, moeten de gesubsidieerde diensten bestaan uit echte, legitieme diensten van algemeen economisch belang (hierna „DAEB's” genoemd), waarbij het beheer van die DAEB's naar behoren aan de begunstigde onderneming moet zijn toevertrouwd en de toegekende compensatie geen onevenredig nadelige gevolgen voor de mededinging en de handel met zich mee mag brengen. |
| --- | --- |

(120)

Om onder artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag te kunnen vallen, moeten de gesubsidieerde diensten bestaan uit echte, legitieme diensten van algemeen economisch belang (hierna „DAEB's” genoemd), waarbij het beheer van die DAEB's naar behoren aan de begunstigde onderneming moet zijn toevertrouwd en de toegekende compensatie geen onevenredig nadelige gevolgen voor de mededinging en de handel met zich mee mag brengen.

| (121) | In het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie voorlopig geoordeeld dat de aan CalMac toevertrouwde diensten legitieme DAEB's zijn, maar bij gebrek aan bewijs heeft zij tot nu toe niet kunnen vaststellen of die diensten naar behoren aan CalMac zijn toevertrouwd en of de aan CalMac toegekende compensatie evenredig is met het daarmee gediende doel. Met andere woorden, er is nog niet vastgesteld of de mogelijke staatssteun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. |
| --- | --- |

(121)

In het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie voorlopig geoordeeld dat de aan CalMac toevertrouwde diensten legitieme DAEB's zijn, maar bij gebrek aan bewijs heeft zij tot nu toe niet kunnen vaststellen of die diensten naar behoren aan CalMac zijn toevertrouwd en of de aan CalMac toegekende compensatie evenredig is met het daarmee gediende doel. Met andere woorden, er is nog niet vastgesteld of de mogelijke staatssteun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

2.3.2.   NOORDELIJKE EILANDEN

2.3.2.1.   
  Is er sprake van staatssteun?

| (122) | Voorlopig neemt de Commissie het standpunt in dat de financiering van NorthLink 1 op grond van de MoA naar alle waarschijnlijkheid niet voldoet aan het vierde criterium van het arrest-Altmark, welk criterium vereist dat de noodzakelijke compensatie moet zijn vastgesteld op basis van een analyse van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming zou hebben moeten maken om de openbaredienstverplichtingen na te komen. Dit betekent dat de verrichte betalingen waarschijnlijk moeten worden beschouwd als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(122)

Voorlopig neemt de Commissie het standpunt in dat de financiering van NorthLink 1 op grond van de MoA naar alle waarschijnlijkheid niet voldoet aan het vierde criterium van het arrest-Altmark, welk criterium vereist dat de noodzakelijke compensatie moet zijn vastgesteld op basis van een analyse van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming zou hebben moeten maken om de openbaredienstverplichtingen na te komen. Dit betekent dat de verrichte betalingen waarschijnlijk moeten worden beschouwd als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

| (123) | Met betrekking tot NorthLink 2 heeft de Commissie aanvullende uitleg gevraagd over de overdracht van bedrijfsmiddelen van NorthLink 1 en over de kwestie of het contract van 2006 voldoet aan de vier Altmark-voorwaarden. Dit betekent dat in de onderhavige zaak niet is uitgesloten dat er sprake kan zijn van staatssteun. |
| --- | --- |

(123)

Met betrekking tot NorthLink 2 heeft de Commissie aanvullende uitleg gevraagd over de overdracht van bedrijfsmiddelen van NorthLink 1 en over de kwestie of het contract van 2006 voldoet aan de vier Altmark-voorwaarden. Dit betekent dat in de onderhavige zaak niet is uitgesloten dat er sprake kan zijn van staatssteun.

2.3.2.2.   
  Verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt

| (124) | In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie niet kunnen constateren of de mogelijke staatssteun aan NorthLink 2 via een eventuele overdracht onder de marktprijs van de bedrijfsmiddelen van NorthLink 1, verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. |
| --- | --- |

(124)

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie niet kunnen constateren of de mogelijke staatssteun aan NorthLink 2 via een eventuele overdracht onder de marktprijs van de bedrijfsmiddelen van NorthLink 1, verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

| (125) | Ten aanzien van zowel de mogelijke staatssteun aan NorthLink 1 uit hoofde van het contract van 2000 en de MoA als de mogelijke staatssteun aan NorthLink 2 uit hoofde van het contract van 2006 zou kunnen worden aangevoerd dat de door de vennootschappen verleende diensten als legitieme DAEB's kunnen worden beschouwd en dat deze diensten naar behoren aan hen zijn toevertrouwd. Daarentegen is het bij gebrek aan voldoende bewijs twijfelachtig of de mogelijke staatssteun aan NorthLink 1 en 2 evenredig was met het gestelde doel. |
| --- | --- |

(125)

Ten aanzien van zowel de mogelijke staatssteun aan NorthLink 1 uit hoofde van het contract van 2000 en de MoA als de mogelijke staatssteun aan NorthLink 2 uit hoofde van het contract van 2006 zou kunnen worden aangevoerd dat de door de vennootschappen verleende diensten als legitieme DAEB's kunnen worden beschouwd en dat deze diensten naar behoren aan hen zijn toevertrouwd. Daarentegen is het bij gebrek aan voldoende bewijs twijfelachtig of de mogelijke staatssteun aan NorthLink 1 en 2 evenredig was met het gestelde doel.

3.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (126) | Binnen de termijn als bedoeld in artikel 6, lid 1, van de procedureverordening heeft de Commissie een aantal opmerkingen van belanghebbende partijen ontvangen. Overeenkomstig artikel 6, lid 2, van de procedureverordening is aan het Verenigd Koninkrijk de mogelijkheid geboden om binnen die termijn te reageren op de betreffende opmerkingen van belanghebbenden. De volgende belanghebbenden hebben opmerkingen ingediend: de European Transport Workers' Federation, de heer James Knight van TSL Contractors Limited, Western Ferries, de heer John Rose, Streamline Shipping, Professor Dr. Alfred J. Baird van de Napier Universiteit Edinburgh, Pedersen Consulting, de heren James Knight en Andy Knight (namens Isle of Mull Ferry Company Limited), McGill's Bus Service Limited en twee andere partijen die hebben verzocht om geheimhouding van zowel hun identiteit als de inhoud van hun opmerkingen. |
| --- | --- |

(126)

Binnen de termijn als bedoeld in artikel 6, lid 1, van de procedureverordening heeft de Commissie een aantal opmerkingen van belanghebbende partijen ontvangen. Overeenkomstig artikel 6, lid 2, van de procedureverordening is aan het Verenigd Koninkrijk de mogelijkheid geboden om binnen die termijn te reageren op de betreffende opmerkingen van belanghebbenden. De volgende belanghebbenden hebben opmerkingen ingediend: de European Transport Workers' Federation, de heer James Knight van TSL Contractors Limited, Western Ferries, de heer John Rose, Streamline Shipping, Professor Dr. Alfred J. Baird van de Napier Universiteit Edinburgh, Pedersen Consulting, de heren James Knight en Andy Knight (namens Isle of Mull Ferry Company Limited), McGill's Bus Service Limited en twee andere partijen die hebben verzocht om geheimhouding van zowel hun identiteit als de inhoud van hun opmerkingen.

| (127) | De opmerkingen van Streamline Shipping komen grotendeels overeen met hetgeen zij heeft gesteld in haar klacht van juli 2004. Volgens Streamline Shipping was de financiële crisis bij NorthLink 1 een direct gevolg van het beleid van die onderneming om de concurrentie — aanvankelijk Norse Island Ferries en daarna Streamline Shipping — uit te schakelen door middel van een drastische verlaging van de vrachttarieven tot de laagste niveaus ooit. Het was juist die strategie die ertoe leidde dat de regering meer kapitaal in de onderneming injecteerde dan nodig was om te voldoen aan de openbaredienstverplichtingen. Streamline Shipping verwijst in dit verband naar het verslag van december 2005 van de auditeur-generaal, waarin onder meer het volgende wordt verklaard: „de hoogte van de vrachttarieven en de daaruit voortvloeiende concurrentie van Norse Island Ferries was een van de belangrijke factoren die hebben bijgedragen tot de financiële problemen van NorthLink 1” en „hoewel het charteren van de extra veerboot (voor vracht) bedoeld was om er zeker van te zijn dat er voldoende capaciteit beschikbaar was om aan de vraag te voldoen, ontstond er in feite een situatie waarin er sprake was van overcapaciteit. De extra kosten voor het exploiteren van de nieuwe veerboot waren hoger dan de extra inkomsten die werden gegenereerd, waardoor de liquiditeitsproblemen nog groter werden.”. |
| --- | --- |

(127)

De opmerkingen van Streamline Shipping komen grotendeels overeen met hetgeen zij heeft gesteld in haar klacht van juli 2004. Volgens Streamline Shipping was de financiële crisis bij NorthLink 1 een direct gevolg van het beleid van die onderneming om de concurrentie — aanvankelijk Norse Island Ferries en daarna Streamline Shipping — uit te schakelen door middel van een drastische verlaging van de vrachttarieven tot de laagste niveaus ooit. Het was juist die strategie die ertoe leidde dat de regering meer kapitaal in de onderneming injecteerde dan nodig was om te voldoen aan de openbaredienstverplichtingen. Streamline Shipping verwijst in dit verband naar het verslag van december 2005 van de auditeur-generaal, waarin onder meer het volgende wordt verklaard: „de hoogte van de vrachttarieven en de daaruit voortvloeiende concurrentie van Norse Island Ferries was een van de belangrijke factoren die hebben bijgedragen tot de financiële problemen van NorthLink 1” en „hoewel het charteren van de extra veerboot (voor vracht) bedoeld was om er zeker van te zijn dat er voldoende capaciteit beschikbaar was om aan de vraag te voldoen, ontstond er in feite een situatie waarin er sprake was van overcapaciteit. De extra kosten voor het exploiteren van de nieuwe veerboot waren hoger dan de extra inkomsten die werden gegenereerd, waardoor de liquiditeitsproblemen nog groter werden.”.

| (128) | Met betrekking tot NorthLink 2 stelt Streamline Shipping dat de veerboten van die onderneming onderbezet zijn en dat de aangekondigde tariefsverlagingen van NorthLink 2 ten opzichte van NorthLink 1, te weten met 25 % voor de route op Shetland en met 19 % voor de route op Orkney, grote schade aan Streamline Shipping hebben toegebracht. |
| --- | --- |

(128)

Met betrekking tot NorthLink 2 stelt Streamline Shipping dat de veerboten van die onderneming onderbezet zijn en dat de aangekondigde tariefsverlagingen van NorthLink 2 ten opzichte van NorthLink 1, te weten met 25 % voor de route op Shetland en met 19 % voor de route op Orkney, grote schade aan Streamline Shipping hebben toegebracht.

| (129) | Western Ferries heeft wederom haar zorgen geuit over de subsidies die CalMac ontvangt voor de exploitatie van de veerdienst tussen Gourock en Dunoon. Western Ferries meent dat die route commercieel levensvatbaar is, zoals ook blijkt uit haar eigen winstgevende activiteiten op die route. Voorts meent Wester Ferries dat niet voldaan is aan de voorwaarden van het arrest-Altmark, aangezien het bedrag van de subsidie hoger is dan noodzakelijk voor het onderhouden van een veerdienst voor uitsluitend het vervoer van passagiers met een daartoe bestemde veerboot (een geraamd surplus van 1,3 miljoen GBP). Ook stelt Western Ferries dat de steun wordt gebruikt om de veerdienst voor voertuigen te subsidiëren, bijvoorbeeld door de tarieven voor het vervoer van voertuigen ongewijzigd te laten bij stijgende brandstofprijzen (CalMac heeft haar tarieven in 2009 met slechts 3,8 % verhoogd, d.w.z. 1 % lager dan de inflatie). Voorts is de route Gourock-Dunoon in tegenstelling tot de NorthLink- en CalMac-netwerken niet openbaar aanbesteed, hetgeen in strijd is met de Europese regels. Western Ferries is daarnaast van mening dat de recente aanbesteding voor het netwerk van CalMac te veel voorwaarden bevat en dat de bundeling van alle routes binnen het netwerk onredelijk is. Door het voorgeschreven eisenpakket was alleen CalMac in staat om een bod uit te brengen. |
| --- | --- |

(129)

Western Ferries heeft wederom haar zorgen geuit over de subsidies die CalMac ontvangt voor de exploitatie van de veerdienst tussen Gourock en Dunoon. Western Ferries meent dat die route commercieel levensvatbaar is, zoals ook blijkt uit haar eigen winstgevende activiteiten op die route. Voorts meent Wester Ferries dat niet voldaan is aan de voorwaarden van het arrest-Altmark, aangezien het bedrag van de subsidie hoger is dan noodzakelijk voor het onderhouden van een veerdienst voor uitsluitend het vervoer van passagiers met een daartoe bestemde veerboot (een geraamd surplus van 1,3 miljoen GBP). Ook stelt Western Ferries dat de steun wordt gebruikt om de veerdienst voor voertuigen te subsidiëren, bijvoorbeeld door de tarieven voor het vervoer van voertuigen ongewijzigd te laten bij stijgende brandstofprijzen (CalMac heeft haar tarieven in 2009 met slechts 3,8 % verhoogd, d.w.z. 1 % lager dan de inflatie). Voorts is de route Gourock-Dunoon in tegenstelling tot de NorthLink- en CalMac-netwerken niet openbaar aanbesteed, hetgeen in strijd is met de Europese regels. Western Ferries is daarnaast van mening dat de recente aanbesteding voor het netwerk van CalMac te veel voorwaarden bevat en dat de bundeling van alle routes binnen het netwerk onredelijk is. Door het voorgeschreven eisenpakket was alleen CalMac in staat om een bod uit te brengen.

| (130) | Ten aanzien van de financiële doorzichtigheid van CalMac is naar voren gebracht dat de genoemde kosten voor het traject Gourock-Dunoon (4,2 miljoen GBP per jaar tot maart 2008) geen recht doen aan de reële totale kosten die nodig zijn voor de dienstverlening aangezien immers de pensioenverplichtingen van de bemanningen niet in aanmerking zijn genomen, er geen sprake is van enige doorzichtigheid ter zake van de interne verrekenprijzen voor de gedeelde hoofdkantoorfuncties en de genoemde dagelijkse leasekosten van de veerboot sterk onderschat zijn. Er is ook geen aantoonbaar bewijs dat de Schotse regering actief toezicht heeft gehouden op een mogelijke kruissubsidiëring van de activiteiten gericht op het vervoer van voertuigen. |
| --- | --- |

(130)

Ten aanzien van de financiële doorzichtigheid van CalMac is naar voren gebracht dat de genoemde kosten voor het traject Gourock-Dunoon (4,2 miljoen GBP per jaar tot maart 2008) geen recht doen aan de reële totale kosten die nodig zijn voor de dienstverlening aangezien immers de pensioenverplichtingen van de bemanningen niet in aanmerking zijn genomen, er geen sprake is van enige doorzichtigheid ter zake van de interne verrekenprijzen voor de gedeelde hoofdkantoorfuncties en de genoemde dagelijkse leasekosten van de veerboot sterk onderschat zijn. Er is ook geen aantoonbaar bewijs dat de Schotse regering actief toezicht heeft gehouden op een mogelijke kruissubsidiëring van de activiteiten gericht op het vervoer van voertuigen.

| (131) | Western Ferries meent dat er, in tegenstelling tot de situatie ten aanzien van NorthLink, reeds voldoende marktvoorzieningen zijn voor het vervoer van passagiers, auto's en vracht. Er is gezien de bestaande dienstverlening door Western Ferries in de toekomst geen enkele reden om het vervoer van voertuigen te subsidiëren. |
| --- | --- |

(131)

Western Ferries meent dat er, in tegenstelling tot de situatie ten aanzien van NorthLink, reeds voldoende marktvoorzieningen zijn voor het vervoer van passagiers, auto's en vracht. Er is gezien de bestaande dienstverlening door Western Ferries in de toekomst geen enkele reden om het vervoer van voertuigen te subsidiëren.

| (132) | De European Transport Workers' Federation (ETWF) heeft haar teleurstelling geuit over het feit dat de essentiële veerdiensten die door CalMac en NorthLink worden onderhouden, nu alweer aan een onderzoek onderworpen worden. De ETWF benadrukt de noodzaak van een stabiele openbare dienst, een dienst die op rechtmatige wijze is gedefinieerd overeenkomstig het bepaalde in Verordening (EEG) nr. 3577/92 van de Raad van 7 december 1992 houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer binnen de lidstaten (hierna „de verordening inzake cabotage in het zeevervoer” genoemd) (39). |
| --- | --- |

(132)

De European Transport Workers' Federation (ETWF) heeft haar teleurstelling geuit over het feit dat de essentiële veerdiensten die door CalMac en NorthLink worden onderhouden, nu alweer aan een onderzoek onderworpen worden. De ETWF benadrukt de noodzaak van een stabiele openbare dienst, een dienst die op rechtmatige wijze is gedefinieerd overeenkomstig het bepaalde in Verordening (EEG) nr. 3577/92 van de Raad van 7 december 1992 houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer binnen de lidstaten (hierna „de verordening inzake cabotage in het zeevervoer” genoemd) (39).

| (133) | Een van de belanghebbende partijen heeft haar zorgen geuit over de afhankelijkheid van een openbare dienstverlener wiens monopolistische positie in stand wordt gehouden via staatssteun. De betreffende partij is van mening dat de aanbesteding voor de door CalMac onderhouden routes te veel restricties bevatte en derhalve niet als openbare aanbesteding kan worden beschouwd. De belanghebbende heeft vervolgens opgeroepen tot een ontbundeling van de aan te besteden routes. |
| --- | --- |

(133)

Een van de belanghebbende partijen heeft haar zorgen geuit over de afhankelijkheid van een openbare dienstverlener wiens monopolistische positie in stand wordt gehouden via staatssteun. De betreffende partij is van mening dat de aanbesteding voor de door CalMac onderhouden routes te veel restricties bevatte en derhalve niet als openbare aanbesteding kan worden beschouwd. De belanghebbende heeft vervolgens opgeroepen tot een ontbundeling van de aan te besteden routes.

| (134) | De heer James Knight meent dat CalMac niet biedt wat zij zou moeten bieden en dat de door haar onderhouden veerdiensten zouden moeten worden overgenomen door meer efficiënt opererende particuliere partijen. Hij legt mogelijke alternatieven voor ter vermindering van de subsidies die nodig zijn om de routes te exploiteren en ter bevordering van initiatieven op het gebied van innovatie en kostenefficiëntie. |
| --- | --- |

(134)

De heer James Knight meent dat CalMac niet biedt wat zij zou moeten bieden en dat de door haar onderhouden veerdiensten zouden moeten worden overgenomen door meer efficiënt opererende particuliere partijen. Hij legt mogelijke alternatieven voor ter vermindering van de subsidies die nodig zijn om de routes te exploiteren en ter bevordering van initiatieven op het gebied van innovatie en kostenefficiëntie.

| (135) | Een andere belanghebbende is van mening dat de beperkingen op de frequentie van de vaardiensten die het Verenigd Koninkrijk aan CalMac heeft opgelegd op de route Gourock-Dunoon, feitelijk staatssteun inhouden ten gunste van Western Ferries en tevens de mededinging ernstig verstoren en de dominante positie van Western Ferries versterken. Aan de andere kant stelt deze belanghebbende dat de aan CalMac verstrekte staatssteun moet worden gezien als een tegemoetkoming voor een legitieme openbaredienstverleningstaak. |
| --- | --- |

(135)

Een andere belanghebbende is van mening dat de beperkingen op de frequentie van de vaardiensten die het Verenigd Koninkrijk aan CalMac heeft opgelegd op de route Gourock-Dunoon, feitelijk staatssteun inhouden ten gunste van Western Ferries en tevens de mededinging ernstig verstoren en de dominante positie van Western Ferries versterken. Aan de andere kant stelt deze belanghebbende dat de aan CalMac verstrekte staatssteun moet worden gezien als een tegemoetkoming voor een legitieme openbaredienstverleningstaak.

| (136) | De heer John Rose stelt dat de aanbesteding van de contracten van NorthLink 1 en NorthLink 2 in strijd met de Europese regelgeving is geschied. Ook stelt hij dat de route Gourock-Dunoon niet beschouwd kan worden als een essentiële verbinding nu er een alternatieve wegverbinding bestaat en er tevens al een particuliere ferryonderneming actief is die een betere dienstverlening biedt zonder enige vorm van subsidiëring. |
| --- | --- |

(136)

De heer John Rose stelt dat de aanbesteding van de contracten van NorthLink 1 en NorthLink 2 in strijd met de Europese regelgeving is geschied. Ook stelt hij dat de route Gourock-Dunoon niet beschouwd kan worden als een essentiële verbinding nu er een alternatieve wegverbinding bestaat en er tevens al een particuliere ferryonderneming actief is die een betere dienstverlening biedt zonder enige vorm van subsidiëring.

| (137) | Professor Alfred Baird heeft studies overgelegd waaruit blijkt dat de efficiency van de activiteiten van NorthLink verbeterd kan worden via een verbeterde samenstelling van de vloot, alsmede dat de steeds grotere staatsinmenging in de Schotse veerdienstensector indruist tegen Europese trends en beleidsregels en meer in het algemeen dat het exploiteren van zeevaartdiensten door de staat noodzakelijk noch wenselijk is. |
| --- | --- |

(137)

Professor Alfred Baird heeft studies overgelegd waaruit blijkt dat de efficiency van de activiteiten van NorthLink verbeterd kan worden via een verbeterde samenstelling van de vloot, alsmede dat de steeds grotere staatsinmenging in de Schotse veerdienstensector indruist tegen Europese trends en beleidsregels en meer in het algemeen dat het exploiteren van zeevaartdiensten door de staat noodzakelijk noch wenselijk is.

| (138) | McGill's Bus Service is van mening dat er geen behoefte is aan de gesubsidieerde veerdienst voor voetgangers op de route Gourock-Dunoon aangezien zijzelf al op commerciële basis een dergelijke dienst onderhoudt. |
| --- | --- |

(138)

McGill's Bus Service is van mening dat er geen behoefte is aan de gesubsidieerde veerdienst voor voetgangers op de route Gourock-Dunoon aangezien zijzelf al op commerciële basis een dergelijke dienst onderhoudt.

| (139) | Pedersen Consulting voert aan dat het dermate ingewikkeld en duur was om te voldoen aan de voorwaarden in de aanbestedingsprocedure voor de Westelijke Eilanden dat alleen CalMac in staat was een bod te doen. Ten aanzien van de route Gourock-Dunoon is Pedersen Consulting van mening dat het niet zinvol is een gesubsidieerde veerdienst voor voertuigen te onderhouden aangezien Western Ferries al bijna 90 % van al het autoverkeer over zee op winstgevende wijze voor haar rekening neemt. Een rechtstreekse passagiersverbinding met het station in Gourock zou daarentegen wel goed zijn voor de bevordering van het openbaar vervoer. Ten aanzien van NorthLink wordt gesteld dat de aanbesteding volledig ontoereikend was en geresulteerd heeft in een inefficiënte dienstverlening nu Pentland Ferries reeds een niet gesubsidieerde en winstgevende veerdienst verzorgt. De route Stromness-Scrabster zou eenvoudig vrijwel in zijn geheel opgeheven kunnen worden, waardoor belastinggeld kan worden bespaard. |
| --- | --- |

(139)

Pedersen Consulting voert aan dat het dermate ingewikkeld en duur was om te voldoen aan de voorwaarden in de aanbestedingsprocedure voor de Westelijke Eilanden dat alleen CalMac in staat was een bod te doen. Ten aanzien van de route Gourock-Dunoon is Pedersen Consulting van mening dat het niet zinvol is een gesubsidieerde veerdienst voor voertuigen te onderhouden aangezien Western Ferries al bijna 90 % van al het autoverkeer over zee op winstgevende wijze voor haar rekening neemt. Een rechtstreekse passagiersverbinding met het station in Gourock zou daarentegen wel goed zijn voor de bevordering van het openbaar vervoer. Ten aanzien van NorthLink wordt gesteld dat de aanbesteding volledig ontoereikend was en geresulteerd heeft in een inefficiënte dienstverlening nu Pentland Ferries reeds een niet gesubsidieerde en winstgevende veerdienst verzorgt. De route Stromness-Scrabster zou eenvoudig vrijwel in zijn geheel opgeheven kunnen worden, waardoor belastinggeld kan worden bespaard.

4.   OPMERKINGEN VAN HET VERENIGD KONINKRIJK OP HET BESLUIT TOT INLEIDING VAN DE PROCEDURE EN OP DE OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (140) | In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie zich afgevraagd of CalMac een economisch voordeel heeft gehad bij de voorwaarde in de openbare aanbesteding leidende tot het openbaredienstcontract van 2007 tussen de Britse autoriteiten en CalMac dat de geselecteerde bieder voor de veerdiensten de veerboten van CMAL diende te leasen. |
| --- | --- |

(140)

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie zich afgevraagd of CalMac een economisch voordeel heeft gehad bij de voorwaarde in de openbare aanbesteding leidende tot het openbaredienstcontract van 2007 tussen de Britse autoriteiten en CalMac dat de geselecteerde bieder voor de veerdiensten de veerboten van CMAL diende te leasen.

| (141) | Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat deze voorwaarde noch voor CalMac noch voor CMAL enig economisch voordeel heeft opgeleverd. Integendeel, de onmiddellijke beschikbaarheid van een volledige vloot waarmee vanaf het begin van de contractsperiode al direct kon worden voldaan aan alle gestelde routevereisten, dient volgens het Verenigd Koninkrijk te worden gezien als een voordeel voor andere bieders, aangezien het de drempel voor eventuele bieders om een bod uit te brengen verlaagde en voor alle deelnemers aan de aanbesteding gelijke kansen bood. |
| --- | --- |

(141)

Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat deze voorwaarde noch voor CalMac noch voor CMAL enig economisch voordeel heeft opgeleverd. Integendeel, de onmiddellijke beschikbaarheid van een volledige vloot waarmee vanaf het begin van de contractsperiode al direct kon worden voldaan aan alle gestelde routevereisten, dient volgens het Verenigd Koninkrijk te worden gezien als een voordeel voor andere bieders, aangezien het de drempel voor eventuele bieders om een bod uit te brengen verlaagde en voor alle deelnemers aan de aanbesteding gelijke kansen bood.

| (142) | Het Verenigd Koninkrijk verwijst in dit verband naar de Mededeling van de Commissie over de interpretatie van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer (40) (punt 5.3.2.1.) waarin het volgende wordt verklaard: „In gevallen waarin de lidstaten zelf schepen in eigendom of anderszins tot hun beschikking hebben, mogen deze op dezelfde non-discriminatoire voorwaarden ter beschikking worden gesteld van alle exploitanten op de betrokken route.”. Het Verenigd Koninkrijk stelt dat het voor één enkele exploitant welhaast onmogelijk is om tijdig voor aanvang van de contractuele periode over een nieuwe vloot van geschikte schepen te beschikken waarmee alle routes kunnen worden onderhouden, inclusief de verbindingen met de afgelegen eilanden. |
| --- | --- |

(142)

Het Verenigd Koninkrijk verwijst in dit verband naar de Mededeling van de Commissie over de interpretatie van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer (40) (punt 5.3.2.1.) waarin het volgende wordt verklaard: „In gevallen waarin de lidstaten zelf schepen in eigendom of anderszins tot hun beschikking hebben, mogen deze op dezelfde non-discriminatoire voorwaarden ter beschikking worden gesteld van alle exploitanten op de betrokken route.”. Het Verenigd Koninkrijk stelt dat het voor één enkele exploitant welhaast onmogelijk is om tijdig voor aanvang van de contractuele periode over een nieuwe vloot van geschikte schepen te beschikken waarmee alle routes kunnen worden onderhouden, inclusief de verbindingen met de afgelegen eilanden.

| (143) | In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie ook de vraag opgeworpen of de bundeling van alle routes naar de Westelijke Eilanden in de aanbesteding van 2006 (met uitzondering van de route Gourock-Dunoon) inderdaad, zoals door sommige belanghebbenden is gesteld, heeft geleid tot een onrechtmatige en aanzienlijke beperking van de mededinging tijdens de aanbesteding. |
| --- | --- |

(143)

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie ook de vraag opgeworpen of de bundeling van alle routes naar de Westelijke Eilanden in de aanbesteding van 2006 (met uitzondering van de route Gourock-Dunoon) inderdaad, zoals door sommige belanghebbenden is gesteld, heeft geleid tot een onrechtmatige en aanzienlijke beperking van de mededinging tijdens de aanbesteding.

| (144) | Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat het aanbesteden van de routes in één bundel om een aantal redenen gerechtvaardigd was: de Scottish Executive kreeg daardoor de meeste waarde voor zijn geld; voorts zou er daardoor bij een eventuele storing in het netwerk eerder een reserveschip ingezet kunnen worden; ook werd hierdoor voorkomen dat er uitsluitend gereflecteerd zou worden op de meer rendabele routes; daarnaast zou het beheer van de routes hierdoor worden vergemakkelijkt en de veiligheid en het onderhoud van de vloot worden bevorderd; tot slot werden met deze aanbestedingsvorm de extra administratieve lasten en kosten van het uitvoeren van een aantal individuele aanbestedingen voorkomen. |
| --- | --- |

(144)

Het Verenigd Koninkrijk is van mening dat het aanbesteden van de routes in één bundel om een aantal redenen gerechtvaardigd was: de Scottish Executive kreeg daardoor de meeste waarde voor zijn geld; voorts zou er daardoor bij een eventuele storing in het netwerk eerder een reserveschip ingezet kunnen worden; ook werd hierdoor voorkomen dat er uitsluitend gereflecteerd zou worden op de meer rendabele routes; daarnaast zou het beheer van de routes hierdoor worden vergemakkelijkt en de veiligheid en het onderhoud van de vloot worden bevorderd; tot slot werden met deze aanbestedingsvorm de extra administratieve lasten en kosten van het uitvoeren van een aantal individuele aanbestedingen voorkomen.

| (145) | In de Mededeling van de Commissie over de interpretatie van de verordening inzake de cabotage in het zeevervoer wordt het volgende verklaard (punt 5.5.3.): „De lidstaten willen vaak openbaredienstroutes naar en van verschillende eilanden bundelen om zo schaalvoordelen te genereren en exploitanten aan te trekken. Bundeling als zodanig is niet in strijd met het Gemeenschapsrecht, zolang het hierbij niet tot discriminatie komt. Om te bepalen wat de meest geschikte omvang van deze „bundels” zou zijn, zou rekening moeten worden gehouden met de beste synergieën die bij het voorzien in de essentiële vervoersbehoeften kunnen worden gerealiseerd.”. |
| --- | --- |

(145)

In de Mededeling van de Commissie over de interpretatie van de verordening inzake de cabotage in het zeevervoer wordt het volgende verklaard (punt 5.5.3.): „De lidstaten willen vaak openbaredienstroutes naar en van verschillende eilanden bundelen om zo schaalvoordelen te genereren en exploitanten aan te trekken. Bundeling als zodanig is niet in strijd met het Gemeenschapsrecht, zolang het hierbij niet tot discriminatie komt. Om te bepalen wat de meest geschikte omvang van deze „bundels” zou zijn, zou rekening moeten worden gehouden met de beste synergieën die bij het voorzien in de essentiële vervoersbehoeften kunnen worden gerealiseerd.”.

| (146) | In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie ook de vraag opgeworpen of de overdracht van bepaalde bedrijfsmiddelen (41) ten bedrage van 1,55 miljoen GBP door NorthLink 1 aan NorthLink 2 wellicht onder de marktprijs is geschied, waardoor mogelijk sprake is van staatssteun aan NorthLink 2. |
| --- | --- |

(146)

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Commissie ook de vraag opgeworpen of de overdracht van bepaalde bedrijfsmiddelen (41) ten bedrage van 1,55 miljoen GBP door NorthLink 1 aan NorthLink 2 wellicht onder de marktprijs is geschied, waardoor mogelijk sprake is van staatssteun aan NorthLink 2.

| (147) | Het Verenigd Koninkrijk heeft daartegen aangevoerd dat de mogelijke aankoop van bedrijfsmiddelen van NorthLink 1 reeds was voorzien in de stukken verband houdende met de openbare aanbesteding en dat alle bieders derhalve op gelijke wijze en op dezelfde voorwaarden toegang hadden tot deze bedrijfsmiddelen. Tijdens de aanbestedingsprocedure is aan de twee geselecteerde gegadigden informatie verschaft over de prijzen die voor de te koop aangeboden bedrijfsmiddelen zouden worden gevraagd. Er was echter geen enkele verplichting om tot de koop over te gaan, aangezien de bieders ook de mogelijkheid hadden om een eigen oplossing aan te dragen mochten zij dat willen. |
| --- | --- |

(147)

Het Verenigd Koninkrijk heeft daartegen aangevoerd dat de mogelijke aankoop van bedrijfsmiddelen van NorthLink 1 reeds was voorzien in de stukken verband houdende met de openbare aanbesteding en dat alle bieders derhalve op gelijke wijze en op dezelfde voorwaarden toegang hadden tot deze bedrijfsmiddelen. Tijdens de aanbestedingsprocedure is aan de twee geselecteerde gegadigden informatie verschaft over de prijzen die voor de te koop aangeboden bedrijfsmiddelen zouden worden gevraagd. Er was echter geen enkele verplichting om tot de koop over te gaan, aangezien de bieders ook de mogelijkheid hadden om een eigen oplossing aan te dragen mochten zij dat willen.

| (148) | Alle bieders zijn in staat gesteld de schepen, de installaties en de andere bedrijfsmiddelen te bezichtigen. De waarde van de belangrijkste activa (het schip, de terminaltrekkers en het merk NorthLink, met een totale waarde van 1,3 miljoen GBP) is door onafhankelijke taxateurs vastgesteld. De overige activa, ter waarde van 0,25 miljoen GBP, zijn gewaardeerd op basis van marktschattingen. |
| --- | --- |

(148)

Alle bieders zijn in staat gesteld de schepen, de installaties en de andere bedrijfsmiddelen te bezichtigen. De waarde van de belangrijkste activa (het schip, de terminaltrekkers en het merk NorthLink, met een totale waarde van 1,3 miljoen GBP) is door onafhankelijke taxateurs vastgesteld. De overige activa, ter waarde van 0,25 miljoen GBP, zijn gewaardeerd op basis van marktschattingen.

| (149) | Ten aanzien van de mogelijke toepassing van de DAEB-beschikking (42) is door het Verenigd Koninkrijk overwogen dat het merendeel van de routes in de Firth of Clyde, naar de Hebriden en binnen het netwerk van NorthLink binnen de reikwijdte van de DAEB-beschikking lijken te vallen. Slechts vier van de door CalMac en NorthLink onderhouden routes voldoen niet aan de drempelvoorwaarden en dienen derhalve direct te worden getoetst aan het bepaalde in artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(149)

Ten aanzien van de mogelijke toepassing van de DAEB-beschikking (42) is door het Verenigd Koninkrijk overwogen dat het merendeel van de routes in de Firth of Clyde, naar de Hebriden en binnen het netwerk van NorthLink binnen de reikwijdte van de DAEB-beschikking lijken te vallen. Slechts vier van de door CalMac en NorthLink onderhouden routes voldoen niet aan de drempelvoorwaarden en dienen derhalve direct te worden getoetst aan het bepaalde in artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag.

| (150) | Het Verenigd Koninkrijk meent dat de openbaredienstverplichtingen naar behoren aan CalMac en NorthLink zijn toevertrouwd via de openbaredienstcontracten, waarin een gedetailleerde beschrijving is opgenomen van zowel de aard en duur van de verplichtingen als de betrokken ondernemingen en geografische gebieden, de aard van bepaalde exclusieve of speciale rechten die aan de betrokken ondernemingen zijn verleend, de parameters voor het berekenen, controleren en herzien van de compensatie en de getroffen maatregelen ter voorkoming en terugbetaling van eventueel te veel betaalde compensatie. |
| --- | --- |

(150)

Het Verenigd Koninkrijk meent dat de openbaredienstverplichtingen naar behoren aan CalMac en NorthLink zijn toevertrouwd via de openbaredienstcontracten, waarin een gedetailleerde beschrijving is opgenomen van zowel de aard en duur van de verplichtingen als de betrokken ondernemingen en geografische gebieden, de aard van bepaalde exclusieve of speciale rechten die aan de betrokken ondernemingen zijn verleend, de parameters voor het berekenen, controleren en herzien van de compensatie en de getroffen maatregelen ter voorkoming en terugbetaling van eventueel te veel betaalde compensatie.

| (151) | Voorts zijn CalMac en NorthLink gehouden om afzonderlijke boekhoudingen te voeren voor DAEB- en niet-DAEB-activiteiten; slechts de kosten verband houdende met DAEB-activiteiten komen in aanmerking voor compensatie, te weten alle variabele kosten die in het kader van de verlening van de DAEB's worden gemaakt, een evenredig deel van de gemeenschappelijke vaste kosten voor DAEB- en niet-DAEB-activiteiten en een redelijke winst. Bovendien is er sprake van adequate rapportage- en controleprocedures. |
| --- | --- |

(151)

Voorts zijn CalMac en NorthLink gehouden om afzonderlijke boekhoudingen te voeren voor DAEB- en niet-DAEB-activiteiten; slechts de kosten verband houdende met DAEB-activiteiten komen in aanmerking voor compensatie, te weten alle variabele kosten die in het kader van de verlening van de DAEB's worden gemaakt, een evenredig deel van de gemeenschappelijke vaste kosten voor DAEB- en niet-DAEB-activiteiten en een redelijke winst. Bovendien is er sprake van adequate rapportage- en controleprocedures.

| (152) | Ten aanzien van de route Gourock-Dunoon erkent het Verenigd Koninkrijk dat er wellicht twijfel kan ontstaan over de vraag of de door CalMac onderhouden dienst een zuivere DAEB is aangezien er op een nabij gelegen route een particuliere veerdienst operationeel is die geen enkele subsidie ontvangt. Toch meent het Verenigd Koninkrijk dat de door Western Ferries onderhouden veerdienst door veel van de lokale inwoners gezien wordt als een aanvullende en praktische dienst, maar niet als een effectieve vervanging voor de door CalMac verzorgde verbinding van stadscentrum naar stadscentrum. |
| --- | --- |

(152)

Ten aanzien van de route Gourock-Dunoon erkent het Verenigd Koninkrijk dat er wellicht twijfel kan ontstaan over de vraag of de door CalMac onderhouden dienst een zuivere DAEB is aangezien er op een nabij gelegen route een particuliere veerdienst operationeel is die geen enkele subsidie ontvangt. Toch meent het Verenigd Koninkrijk dat de door Western Ferries onderhouden veerdienst door veel van de lokale inwoners gezien wordt als een aanvullende en praktische dienst, maar niet als een effectieve vervanging voor de door CalMac verzorgde verbinding van stadscentrum naar stadscentrum.

| (153) | Het Verenigd Koninkrijk heeft aan de Commissie meegedeeld dat er na de mislukte aanbesteding voor de route Gourock-Dunoon in 2006 op dit moment plannen zijn om een nieuwe open, transparante en niet-discriminatoire openbare aanbesteding uit te schrijven voor een openbaredienstcontract op deze route. De nieuwe procedure heeft de volgende kenmerken:






  a) | Het openbaredienstcontract betreft een zesjarig contract voor een veerdienstverbinding van stadscentrum naar stadscentrum. |
| --- | --- | --- |

(153)

Het Verenigd Koninkrijk heeft aan de Commissie meegedeeld dat er na de mislukte aanbesteding voor de route Gourock-Dunoon in 2006 op dit moment plannen zijn om een nieuwe open, transparante en niet-discriminatoire openbare aanbesteding uit te schrijven voor een openbaredienstcontract op deze route. De nieuwe procedure heeft de volgende kenmerken:

a)

Het openbaredienstcontract betreft een zesjarig contract voor een veerdienstverbinding van stadscentrum naar stadscentrum.

| b) | In de aanbesteding wordt voorzien in een subsidiëring voor het exploiteren van deze route (dit in tegenstelling tot de eerdere aanbesteding). |
| --- | --- |

b)

In de aanbesteding wordt voorzien in een subsidiëring voor het exploiteren van deze route (dit in tegenstelling tot de eerdere aanbesteding).

| c) | De huidige vaardienstbeperkingen worden opgeheven. |
| --- | --- |

c)

De huidige vaardienstbeperkingen worden opgeheven.

| d) | De subsidie zal uitsluitend betrekking hebben op het vervoer van personen. |
| --- | --- |

d)

De subsidie zal uitsluitend betrekking hebben op het vervoer van personen.

| e) | De partij aan wie de opdracht gegund wordt, mag tevens onbeperkt een commerciële veerdienst voor voertuigen aanbieden, mits wordt voorzien in deugdelijke boekhoudkundige maatregelen en controles om kruissubsidiëring tussen het vervoer van personen en het vervoer van voertuigen te voorkomen. |
| --- | --- |

e)

De partij aan wie de opdracht gegund wordt, mag tevens onbeperkt een commerciële veerdienst voor voertuigen aanbieden, mits wordt voorzien in deugdelijke boekhoudkundige maatregelen en controles om kruissubsidiëring tussen het vervoer van personen en het vervoer van voertuigen te voorkomen.

| f) | De partij aan wie de opdracht gegund wordt, heeft de vrijheid om een eigen vloot in te brengen ter vervanging van de veerboten die op dit moment op de route varen. |
| --- | --- |

f)

De partij aan wie de opdracht gegund wordt, heeft de vrijheid om een eigen vloot in te brengen ter vervanging van de veerboten die op dit moment op de route varen.

| (154) | De Britse autoriteiten zijn voornemens om de vervangende schepen via CMAL te kopen en vervolgens door CMAL te laten verhuren aan de partij aan wie de opdracht wordt gegund. Het Verenigd Koninkrijk meent dat deze DAEB om verschillende redenen verdedigbaar is, onder meer met het oog op de frequentie, het reisgemak, de totale reistijd, de integratie met andere vervoersmodi en de betrouwbaarheid van de dienst. |
| --- | --- |

(154)

De Britse autoriteiten zijn voornemens om de vervangende schepen via CMAL te kopen en vervolgens door CMAL te laten verhuren aan de partij aan wie de opdracht wordt gegund. Het Verenigd Koninkrijk meent dat deze DAEB om verschillende redenen verdedigbaar is, onder meer met het oog op de frequentie, het reisgemak, de totale reistijd, de integratie met andere vervoersmodi en de betrouwbaarheid van de dienst.

5.   BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

5.1.   IS ER SPRAKE VAN STAATSSTEUN?

5.1.1.   CRITERIA OP GROND VAN ARTIKEL 87, LID 1, VAN HET EG-VERDRAG

| (155) | Op grond van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag „zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.”. |
| --- | --- |

(155)

Op grond van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag „zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.”.

| (156) | De criteria zoals neergelegd in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn cumulatief. Om vast te stellen of de eerdergenoemde betalingen aan CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 staatssteun vormen in de zin van dat artikel, dient derhalve vastgesteld te worden of de financiële steun:






  — | een verlies aan staatsmiddelen met zich meebrengt dat toerekenbaar is aan de staat; |
| --- | --- | --- |

(156)

De criteria zoals neergelegd in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn cumulatief. Om vast te stellen of de eerdergenoemde betalingen aan CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 staatssteun vormen in de zin van dat artikel, dient derhalve vastgesteld te worden of de financiële steun:

—

een verlies aan staatsmiddelen met zich meebrengt dat toerekenbaar is aan de staat;

| — | een selectief voordeel oplevert voor bepaalde ondernemingen of voor de productie van bepaalde goederen; |
| --- | --- |

—

een selectief voordeel oplevert voor bepaalde ondernemingen of voor de productie van bepaalde goederen;

| — | de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen, en |
| --- | --- |

—

de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen, en

| — | het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

—

het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

| (157) | De diverse betalingen die hierboven zijn beschreven, bestaan uit staatsmiddelen en zijn toe te rekenen aan de betreffende lidstaat. Dat betekent dat is voldaan aan het eerste criterium van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(157)

De diverse betalingen die hierboven zijn beschreven, bestaan uit staatsmiddelen en zijn toe te rekenen aan de betreffende lidstaat. Dat betekent dat is voldaan aan het eerste criterium van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

| (158) | De relevante betalingen in de vorm van begrotingssubsidies en kapitaalsubsidies/leningen zijn uitsluitend ten gunste gekomen van bepaalde specifieke ondernemingen. Dat betekent dat die betalingen selectief van aard zijn. |
| --- | --- |

(158)

De relevante betalingen in de vorm van begrotingssubsidies en kapitaalsubsidies/leningen zijn uitsluitend ten gunste gekomen van bepaalde specifieke ondernemingen. Dat betekent dat die betalingen selectief van aard zijn.

| (159) | Door de periodieke financiering van CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 hebben deze ondernemingen minder bedrijfskosten dan te doen gebruikelijk hoeven te maken. Dat betekent dat zij hierdoor ten opzichte van andere ondernemingen die hun activiteiten uitsluitend financieren op basis van hun inkomsten uit de bedrijfsvoering, een economisch voordeel hebben genoten. Om vast te kunnen stellen of er sprake is van een voordeel dat als staatssteun aangemerkt kan worden in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, dient de Commissie niettemin te beoordelen of er aan de „Altmark-voorwaarden” is voldaan (43). |
| --- | --- |

(159)

Door de periodieke financiering van CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 hebben deze ondernemingen minder bedrijfskosten dan te doen gebruikelijk hoeven te maken. Dat betekent dat zij hierdoor ten opzichte van andere ondernemingen die hun activiteiten uitsluitend financieren op basis van hun inkomsten uit de bedrijfsvoering, een economisch voordeel hebben genoten. Om vast te kunnen stellen of er sprake is van een voordeel dat als staatssteun aangemerkt kan worden in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, dient de Commissie niettemin te beoordelen of er aan de „Altmark-voorwaarden” is voldaan (43).

| (160) | De markt voor cabotageroutes in het zeevervoer is sinds de inwerkingtreding van de verordening inzake de cabotage in het zeevervoer (1 januari 1993) volledig geliberaliseerd. Als er, rekening houdende met de Altmark-criteria, een voordeel aan een of meer van de betreffende ondernemingen is verleend, zou dit voordeel de mededinging vervalsen en de handel tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden. Dat betekent dat er dan ook aan het derde en vierde criterium van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zou zijn voldaan. |
| --- | --- |

(160)

De markt voor cabotageroutes in het zeevervoer is sinds de inwerkingtreding van de verordening inzake de cabotage in het zeevervoer (1 januari 1993) volledig geliberaliseerd. Als er, rekening houdende met de Altmark-criteria, een voordeel aan een of meer van de betreffende ondernemingen is verleend, zou dit voordeel de mededinging vervalsen en de handel tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden. Dat betekent dat er dan ook aan het derde en vierde criterium van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zou zijn voldaan.

| (161) | De Commissie houdt vast aan haar voorlopige beoordeling dat de betalingen aan CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 niet in overeenstemming zijn met de wijze waarop een particuliere investeerder zich onder normale marktomstandigheden zou hebben gedragen. Derhalve kunnen die betalingen op basis van het beginsel van een investeerder in een markteconomie niet als vrij van staatssteun aangemerkt worden. |
| --- | --- |

(161)

De Commissie houdt vast aan haar voorlopige beoordeling dat de betalingen aan CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 niet in overeenstemming zijn met de wijze waarop een particuliere investeerder zich onder normale marktomstandigheden zou hebben gedragen. Derhalve kunnen die betalingen op basis van het beginsel van een investeerder in een markteconomie niet als vrij van staatssteun aangemerkt worden.

| (162) | De verkoop van de bedrijfsmiddelen die heeft plaatsgevonden in het kader van de overgang van het NorthLink 1- naar het NorthLink 2-contract bevat geen staatssteunelementen. Alle bedrijfsmiddelen die eigendom waren van NorthLink 1 en die relevant waren voor het verlenen van veerdiensten, zijn tijdens de openbare aanbesteding in 2004-2005 aan alle bieders ter beschikking gesteld (zie overweging 88 hierboven). De verkoop voor een bedrag van circa 1,5 miljoen GBP voor alle bedrijfsmiddelen samen heeft plaatsgevonden op basis van de reële marktwaarde of, afhankelijk van de bedrijfsmiddelen, van de geraamde marktwaarde. Aangezien die bedrijfsmiddelen voor eenzelfde prijs voor alle bieders beschikbaar waren en de betreffende prijzen in overeenstemming waren met de reële marktwaarde van de goederen, is die verkoop niet met behulp van staatsmiddelen uitgevoerd omdat geen enkel bedrijf een selectief economisch voordeel heeft genoten. Dat betekent dat uitgesloten kan worden dat er bij de verkoop van de bedrijfsmiddelen sprake is geweest van staatssteunelementen. |
| --- | --- |

(162)

De verkoop van de bedrijfsmiddelen die heeft plaatsgevonden in het kader van de overgang van het NorthLink 1- naar het NorthLink 2-contract bevat geen staatssteunelementen. Alle bedrijfsmiddelen die eigendom waren van NorthLink 1 en die relevant waren voor het verlenen van veerdiensten, zijn tijdens de openbare aanbesteding in 2004-2005 aan alle bieders ter beschikking gesteld (zie overweging 88 hierboven). De verkoop voor een bedrag van circa 1,5 miljoen GBP voor alle bedrijfsmiddelen samen heeft plaatsgevonden op basis van de reële marktwaarde of, afhankelijk van de bedrijfsmiddelen, van de geraamde marktwaarde. Aangezien die bedrijfsmiddelen voor eenzelfde prijs voor alle bieders beschikbaar waren en de betreffende prijzen in overeenstemming waren met de reële marktwaarde van de goederen, is die verkoop niet met behulp van staatsmiddelen uitgevoerd omdat geen enkel bedrijf een selectief economisch voordeel heeft genoten. Dat betekent dat uitgesloten kan worden dat er bij de verkoop van de bedrijfsmiddelen sprake is geweest van staatssteunelementen.

| (163) | In haar besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, heeft de Commissie haar twijfels geuit of de tarieven die voor bepaalde leningen aan CalMac in rekening zijn gebracht, in overeenstemming zijn met het beginsel van een investeerder in een markteconomie. Dat betekent dat zij dus mogelijk staatssteun bevatten. |
| --- | --- |

(163)

In haar besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, heeft de Commissie haar twijfels geuit of de tarieven die voor bepaalde leningen aan CalMac in rekening zijn gebracht, in overeenstemming zijn met het beginsel van een investeerder in een markteconomie. Dat betekent dat zij dus mogelijk staatssteun bevatten.

| (164) | Dit zou van belang kunnen zijn voor de vraag of CalMac te veel compensatie heeft ontvangen voor het uitvoeren van haar openbaredienstverplichtingen. Daarbij zouden dan alle bronnen van overheidsfinanciering in aanmerking genomen moeten worden. Aangezien de steunregeling in het geval van CalMac bestaande steun betreft en omdat de verenigbaarheid ervan uitsluitend met het oog op de toekomst beoordeeld dient te worden (zie hierna punt 5.2), is het niet nodig dat de Commissie het staatssteunkarakter van deze leningen verder beoordeelt, aangezien zij uitsluitend op het verleden betrekking hebben. |
| --- | --- |

(164)

Dit zou van belang kunnen zijn voor de vraag of CalMac te veel compensatie heeft ontvangen voor het uitvoeren van haar openbaredienstverplichtingen. Daarbij zouden dan alle bronnen van overheidsfinanciering in aanmerking genomen moeten worden. Aangezien de steunregeling in het geval van CalMac bestaande steun betreft en omdat de verenigbaarheid ervan uitsluitend met het oog op de toekomst beoordeeld dient te worden (zie hierna punt 5.2), is het niet nodig dat de Commissie het staatssteunkarakter van deze leningen verder beoordeelt, aangezien zij uitsluitend op het verleden betrekking hebben.

5.1.2.   ALTMARK-CRITERIA

| (165) | Zoals hierboven in overweging 112 al is aangegeven, dient de Commissie vast te stellen of er aan de Altmark-voorwaarden is voldaan voordat er geconstateerd kan worden of er sprake is van een voordeel dat tot staatssteun kan leiden in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(165)

Zoals hierboven in overweging 112 al is aangegeven, dient de Commissie vast te stellen of er aan de Altmark-voorwaarden is voldaan voordat er geconstateerd kan worden of er sprake is van een voordeel dat tot staatssteun kan leiden in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.

| (166) | Op grond van het Altmark-arrest strekt een compensatie voor openbaredienstverplichtingen of — contracten de begunstigde(n) niet tot voordeel (en valt die compensatie dus buiten het toepassingsgebied van het verbod zoals neergelegd in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag) — als er cumulatief aan de volgende vier criteria wordt voldaan:






  — | de begunstigde onderneming moet daadwerkelijk belast zijn geweest met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen en die verplichtingen moeten duidelijk zijn afgebakend (hierna „Altmark 1” genoemd); |
| --- | --- | --- |

(166)

Op grond van het Altmark-arrest strekt een compensatie voor openbaredienstverplichtingen of — contracten de begunstigde(n) niet tot voordeel (en valt die compensatie dus buiten het toepassingsgebied van het verbod zoals neergelegd in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag) — als er cumulatief aan de volgende vier criteria wordt voldaan:

—

de begunstigde onderneming moet daadwerkelijk belast zijn geweest met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen en die verplichtingen moeten duidelijk zijn afgebakend (hierna „Altmark 1” genoemd);

| — | de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, zijn vooraf op objectieve en doorzichtige wijze vastgesteld (hierna „Altmark 2” genoemd); |
| --- | --- |

—

de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, zijn vooraf op objectieve en doorzichtige wijze vastgesteld (hierna „Altmark 2” genoemd);

| — | de compensatie mag niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van openbaredienstverplichtingen geheel of gedeeltelijk te dekken, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen (hierna „Altmark 3” genoemd), en |
| --- | --- |

—

de compensatie mag niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van openbaredienstverplichtingen geheel of gedeeltelijk te dekken, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen (hierna „Altmark 3” genoemd), en

| — | wanneer de met de uitvoering van de openbaredienstverplichting te belasten onderneming in een concreet geval niet wordt gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, moet de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld aan de hand van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming, die zodanig met vervoermiddelen is uitgerust dat zij aan de vereisten van de openbare dienst kan voldoen, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitoefening van deze verplichtingen (hierna „Altmark 4” genoemd). |
| --- | --- |

—

wanneer de met de uitvoering van de openbaredienstverplichting te belasten onderneming in een concreet geval niet wordt gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, moet de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld aan de hand van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming, die zodanig met vervoermiddelen is uitgerust dat zij aan de vereisten van de openbare dienst kan voldoen, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitoefening van deze verplichtingen (hierna „Altmark 4” genoemd).

5.1.2.1.   
  CalMac

| (167) | In het geval van CalMac is in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden al aangegeven dat er van twee afzonderlijke fasen sprake is: een eerste fase van vóór het contract van 2007, toen CalMac rechtstreeks belast werd met het uitvoeren van openbaredienstverplichtingen zonder dat daar een openbare aanbesteding aan vooraf was gegaan en toen alle voorwaarden voor het uitvoeren van de openbare dienst werden gespecificeerd in jaarlijkse brieven van de Schotse autoriteiten aan CalMac; en een tweede fase na de inwerkingtreding van het contract van 2007 dat gegund werd na een openbare aanbestedingsprocedure waarin de openbaredienstverplichtingen uitgebreid waren beschreven. Ook dient er een uitzondering gemaakt te worden voor de route Gourock-Dunoon aangezien deze route uitgesloten was van het contract van 2007 en de voorwaarden voor de openbaredienstverplichtingen op deze route nog steeds in jaarlijkse brieven van de Schotse autoriteiten aan CalMac worden gespecificeerd. |
| --- | --- |

(167)

In het geval van CalMac is in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden al aangegeven dat er van twee afzonderlijke fasen sprake is: een eerste fase van vóór het contract van 2007, toen CalMac rechtstreeks belast werd met het uitvoeren van openbaredienstverplichtingen zonder dat daar een openbare aanbesteding aan vooraf was gegaan en toen alle voorwaarden voor het uitvoeren van de openbare dienst werden gespecificeerd in jaarlijkse brieven van de Schotse autoriteiten aan CalMac; en een tweede fase na de inwerkingtreding van het contract van 2007 dat gegund werd na een openbare aanbestedingsprocedure waarin de openbaredienstverplichtingen uitgebreid waren beschreven. Ook dient er een uitzondering gemaakt te worden voor de route Gourock-Dunoon aangezien deze route uitgesloten was van het contract van 2007 en de voorwaarden voor de openbaredienstverplichtingen op deze route nog steeds in jaarlijkse brieven van de Schotse autoriteiten aan CalMac worden gespecificeerd.

a)   Situatie vóór het contract van 2007

| (168) | Zoals reeds aangegeven in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, bestaat er weinig twijfel over dat de compensatie voor de openbaredienstverplichtingen waarmee CalMac was belast vóór het contract van 2007 niet aan de Altmark-criteria voldeed. De openbaredienstverplichtingen waren niet eenduidig omschreven in een rechtshandeling. Daarnaast waren de specificaties van de openbaredienstverplichtingen, zoals de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit en de frequentie, niet duidelijk vastgelegd in een formeel besluit. De parameters voor het berekenen van de compensatie zijn niet ex ante en op doorzichtige wijze vastgesteld en het niveau van de compensatie is niet berekend op basis van een analyse van de kosten van een gemiddelde, goed beheerde onderneming. Dat betekent dat de voorlopige beoordeling in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, hierbij wordt bevestigd. |
| --- | --- |

(168)

Zoals reeds aangegeven in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, bestaat er weinig twijfel over dat de compensatie voor de openbaredienstverplichtingen waarmee CalMac was belast vóór het contract van 2007 niet aan de Altmark-criteria voldeed. De openbaredienstverplichtingen waren niet eenduidig omschreven in een rechtshandeling. Daarnaast waren de specificaties van de openbaredienstverplichtingen, zoals de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit en de frequentie, niet duidelijk vastgelegd in een formeel besluit. De parameters voor het berekenen van de compensatie zijn niet ex ante en op doorzichtige wijze vastgesteld en het niveau van de compensatie is niet berekend op basis van een analyse van de kosten van een gemiddelde, goed beheerde onderneming. Dat betekent dat de voorlopige beoordeling in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, hierbij wordt bevestigd.

| (169) | Aangezien de compensatie voor de exploitatie van de route Gourock-Dunoon nog steeds op de oorspronkelijke basis plaatsvindt, is bovenstaande beoordeling ook op die route van toepassing. |
| --- | --- |

(169)

Aangezien de compensatie voor de exploitatie van de route Gourock-Dunoon nog steeds op de oorspronkelijke basis plaatsvindt, is bovenstaande beoordeling ook op die route van toepassing.

b)   Situatie na het contract van 2007

Altmark 1 —   duidelijk afgebakende openbaredienstverplichtingen

| (170) | In deze specifieke sector is een verordening van kracht waarin gespecificeerd wordt uit welke elementen een adequate omschrijving van openbaredienstverplichtingen zou moeten bestaan. Het vervullen van het Altmark 1-criterium dient dan ook beoordeeld te worden aan de hand van artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer, waarin de specificaties zijn vastgelegd die onderdeel moeten vormen van de omschrijving van openbaredienstverplichtingen, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip. |
| --- | --- |

(170)

In deze specifieke sector is een verordening van kracht waarin gespecificeerd wordt uit welke elementen een adequate omschrijving van openbaredienstverplichtingen zou moeten bestaan. Het vervullen van het Altmark 1-criterium dient dan ook beoordeeld te worden aan de hand van artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer, waarin de specificaties zijn vastgelegd die onderdeel moeten vormen van de omschrijving van openbaredienstverplichtingen, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip.

| (171) | Het contract van 2007 voldoet duidelijk aan dit criterium aangezien al deze parameters uitgebreid zijn gedefinieerd. Exacte gegevens over de bemanning van de schepen zijn weliswaar niet in het contract opgenomen, maar de vereisten voor bijvoorbeeld de kwaliteit van de dienstverlening en de bescherming van de arbeidsrechtelijke voorschriften laten weinig ruimte voor significante afwijkingen met betrekking tot de bemanning van de schepen. |
| --- | --- |

(171)

Het contract van 2007 voldoet duidelijk aan dit criterium aangezien al deze parameters uitgebreid zijn gedefinieerd. Exacte gegevens over de bemanning van de schepen zijn weliswaar niet in het contract opgenomen, maar de vereisten voor bijvoorbeeld de kwaliteit van de dienstverlening en de bescherming van de arbeidsrechtelijke voorschriften laten weinig ruimte voor significante afwijkingen met betrekking tot de bemanning van de schepen.

| (172) | Het openbaredienstcontract heeft ook een redelijke looptijd (zes jaar) en dat is in overeenstemming met de communautaire richtsnoeren betreffende staatssteun voor het zeevervoer (hierna „de richtsnoeren voor het zeevervoer” genoemd) (44). |
| --- | --- |

(172)

Het openbaredienstcontract heeft ook een redelijke looptijd (zes jaar) en dat is in overeenstemming met de communautaire richtsnoeren betreffende staatssteun voor het zeevervoer (hierna „de richtsnoeren voor het zeevervoer” genoemd) (44).

Altmark 2 —   ex ante, objectieve en doorzichtige vaststelling van parameters voor de compensatie

| (173) | In het kader van de Altmark-beoordeling vereist de tweede voorwaarde dat de parameters voor de compensatie eenduidig en vooraf op objectieve wijze zijn vastgesteld waarbij alle variabelen in aanmerking genomen dienen te worden (zoals brandstofkosten en investeringen in nieuwe vaartuigen e.d.). |
| --- | --- |

(173)

In het kader van de Altmark-beoordeling vereist de tweede voorwaarde dat de parameters voor de compensatie eenduidig en vooraf op objectieve wijze zijn vastgesteld waarbij alle variabelen in aanmerking genomen dienen te worden (zoals brandstofkosten en investeringen in nieuwe vaartuigen e.d.).

| (174) | Enerzijds geldt in dit kader dat er voor aanvang van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen sprake was van redelijk duidelijke parameters voor de compensatie. Zij waren gelijk aan de kosten die de bieders verwachtten te moeten maken (er diende een uitgebreide kostenspecificatie overgelegd te worden) plus een overeengekomen winstmarge verminderd met de verwachte inkomsten uit de exploitatie van de veerdienst. Ook is er een claw back-regeling opgenomen waarin is vastgelegd dat een eventuele hogere winstmarge dienovereenkomstig in mindering op de subsidie gebracht zal worden. Deze berekening wordt voordat het contract ingaat voor elk van de zes jaren gemaakt dat het contract van kracht is (hierna het „basisscenario” genoemd). In het openbaredienstcontract is een reeks buitengewone omstandigheden voorzien die tot een herziening van het compensatiebedrag kunnen leiden (bijvoorbeeld onverwachte havenwerkzaamheden, een nieuw vaartuig en hogere loonkosten e.d.). |
| --- | --- |

(174)

Enerzijds geldt in dit kader dat er voor aanvang van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen sprake was van redelijk duidelijke parameters voor de compensatie. Zij waren gelijk aan de kosten die de bieders verwachtten te moeten maken (er diende een uitgebreide kostenspecificatie overgelegd te worden) plus een overeengekomen winstmarge verminderd met de verwachte inkomsten uit de exploitatie van de veerdienst. Ook is er een claw back-regeling opgenomen waarin is vastgelegd dat een eventuele hogere winstmarge dienovereenkomstig in mindering op de subsidie gebracht zal worden. Deze berekening wordt voordat het contract ingaat voor elk van de zes jaren gemaakt dat het contract van kracht is (hierna het „basisscenario” genoemd). In het openbaredienstcontract is een reeks buitengewone omstandigheden voorzien die tot een herziening van het compensatiebedrag kunnen leiden (bijvoorbeeld onverwachte havenwerkzaamheden, een nieuw vaartuig en hogere loonkosten e.d.).

| (175) | Anderzijds is het zo dat het basisscenario aan het eind van elk jaar wordt herzien om de feitelijke ervaringen van het afgelopen jaar in aanmerking te kunnen nemen. Het basisscenario kan in een bepaald jaar ook aangepast worden als gevolg van buitengewone omstandigheden. Gedurende de looptijd van het contract kan de compensatie een aantal keren worden verhoogd of verlaagd. Het voorstel om het basisscenario te herzien, moet gedaan worden door de exploitant (CalMac) en dient door de Scottish Executive goedgekeurd te worden. In geval van geschillen kan de zaak aan een deskundige worden voorgelegd. Hoewel het openbaredienstcontract een aantal aanwijzingen bevat over de wijze waarop de compensatie aangepast zal worden naar aanleiding van bepaalde buitengewone omstandigheden, zijn de exacte parameters van deze aanpassingen vooraf niet bekend. Het compensatiebedrag wordt veeleer aangepast middels een arbitrageprocedure tussen de Schotse autoriteiten en CalMac, eventueel met behulp van een externe deskundige. De criteria die in deze arbitrageprocedure worden gebruikt, zijn niet vooraf voor alle mogelijke gebeurtenissen op objectieve wijze vastgesteld. Die arbitrageprocedure leidt tot een gebrek aan doorzichtigheid bij het vaststellen van de parameters voor de compensatie. Die procedure brengt ook het risico met zich mee dat de compensatie die elk jaar wordt toegekend, steeds fluctueert aangezien dit niet gebeurt op basis van doorzichtige, vooraf vastgestelde en objectieve criteria. |
| --- | --- |

(175)

Anderzijds is het zo dat het basisscenario aan het eind van elk jaar wordt herzien om de feitelijke ervaringen van het afgelopen jaar in aanmerking te kunnen nemen. Het basisscenario kan in een bepaald jaar ook aangepast worden als gevolg van buitengewone omstandigheden. Gedurende de looptijd van het contract kan de compensatie een aantal keren worden verhoogd of verlaagd. Het voorstel om het basisscenario te herzien, moet gedaan worden door de exploitant (CalMac) en dient door de Scottish Executive goedgekeurd te worden. In geval van geschillen kan de zaak aan een deskundige worden voorgelegd. Hoewel het openbaredienstcontract een aantal aanwijzingen bevat over de wijze waarop de compensatie aangepast zal worden naar aanleiding van bepaalde buitengewone omstandigheden, zijn de exacte parameters van deze aanpassingen vooraf niet bekend. Het compensatiebedrag wordt veeleer aangepast middels een arbitrageprocedure tussen de Schotse autoriteiten en CalMac, eventueel met behulp van een externe deskundige. De criteria die in deze arbitrageprocedure worden gebruikt, zijn niet vooraf voor alle mogelijke gebeurtenissen op objectieve wijze vastgesteld. Die arbitrageprocedure leidt tot een gebrek aan doorzichtigheid bij het vaststellen van de parameters voor de compensatie. Die procedure brengt ook het risico met zich mee dat de compensatie die elk jaar wordt toegekend, steeds fluctueert aangezien dit niet gebeurt op basis van doorzichtige, vooraf vastgestelde en objectieve criteria.

| (176) | Dat betekent dat de Commissie niet met voldoende redelijke zekerheid kan constateren of er aan de Altmark 2-voorwaarde is voldaan. |
| --- | --- |

(176)

Dat betekent dat de Commissie niet met voldoende redelijke zekerheid kan constateren of er aan de Altmark 2-voorwaarde is voldaan.

Altmark 3 —   geen overcompensatie (inclusief een redelijke winst)

| (177) | Zoals in het voorgaande gedeelte al is aangegeven, zijn de parameters voor de compensatie in het algemeen eenduidig vastgesteld, met uitzondering van de criteria die gebruikt worden in de arbitrageprocedure die is voorzien indien er sprake is van buitengewone omstandigheden. Hoewel een aantal parameters voor de compensatie vooraf niet nauwkeurig gedefinieerd is, is de Commissie van mening dat de procedure die gehanteerd wordt voor de herziening van het compensatiebedrag in dergelijke omstandigheden, adequaat is om te waarborgen dat er geen sprake zal zijn van een overcompensatie. Een eventuele aanvullende compensatie wordt namelijk gebaseerd op de feitelijke kosten die worden gemaakt. Dat betekent dat er aan de Altmark 3-voorwaarde is voldaan (zie hierna punt 5.3.3.3). |
| --- | --- |

(177)

Zoals in het voorgaande gedeelte al is aangegeven, zijn de parameters voor de compensatie in het algemeen eenduidig vastgesteld, met uitzondering van de criteria die gebruikt worden in de arbitrageprocedure die is voorzien indien er sprake is van buitengewone omstandigheden. Hoewel een aantal parameters voor de compensatie vooraf niet nauwkeurig gedefinieerd is, is de Commissie van mening dat de procedure die gehanteerd wordt voor de herziening van het compensatiebedrag in dergelijke omstandigheden, adequaat is om te waarborgen dat er geen sprake zal zijn van een overcompensatie. Een eventuele aanvullende compensatie wordt namelijk gebaseerd op de feitelijke kosten die worden gemaakt. Dat betekent dat er aan de Altmark 3-voorwaarde is voldaan (zie hierna punt 5.3.3.3).

Altmark 4 —   aanbestedingsprocedure — indien er geen aanbesteding heeft plaatsgevonden, dient de compensatie berekend te worden aan de hand van de kosten die een gemiddelde onderneming zou maken

| (178) | In het huidige geval zijn de openbaredienstverplichtingen uitbesteed op basis van een openbare aanbestedingsprocedure. |
| --- | --- |

(178)

In het huidige geval zijn de openbaredienstverplichtingen uitbesteed op basis van een openbare aanbestedingsprocedure.

| (179) | In de eerste plaats dient vastgesteld te worden of er sprake is geweest van een goed opgezette, eerlijke, open en doorzichtige aanbesteding. Indien dat niet het geval is, zouden de kosten voor de staat hoger zijn dan het minimum dat noodzakelijk is om de openbaredienstverplichtingen uit te voeren. |
| --- | --- |

(179)

In de eerste plaats dient vastgesteld te worden of er sprake is geweest van een goed opgezette, eerlijke, open en doorzichtige aanbesteding. Indien dat niet het geval is, zouden de kosten voor de staat hoger zijn dan het minimum dat noodzakelijk is om de openbaredienstverplichtingen uit te voeren.

| (180) | De belangrijkste kwestie die in dit verband door de belanghebbenden is aangekaart, is de bundeling van alle routes in de aanbesteding, met uitzondering van de route Gourock-Dunoon, en de eis die aan de geselecteerde bieder werd opgelegd om de vaartuigen van CMAL te gebruiken. |
| --- | --- |

(180)

De belangrijkste kwestie die in dit verband door de belanghebbenden is aangekaart, is de bundeling van alle routes in de aanbesteding, met uitzondering van de route Gourock-Dunoon, en de eis die aan de geselecteerde bieder werd opgelegd om de vaartuigen van CMAL te gebruiken.

| (181) | Wat de bundeling van de routes betreft, is gesteld dat hierdoor in feite eventuele andere gegadigden geen kans op het contract zouden maken aangezien CalMac, die op dat moment reeds alle diensten verleende, de enige bieder was die in staat zou zijn om een bod op de volledige routebundel uit te brengen. |
| --- | --- |

(181)

Wat de bundeling van de routes betreft, is gesteld dat hierdoor in feite eventuele andere gegadigden geen kans op het contract zouden maken aangezien CalMac, die op dat moment reeds alle diensten verleende, de enige bieder was die in staat zou zijn om een bod op de volledige routebundel uit te brengen.

| (182) | Er heeft zich echter wel een tweede bieder gemeld (V-Ships) die een bod op de volledige bundel heeft gedaan. Uiteindelijk heeft V-Ships zich uit de procedure teruggetrokken op grond van het argument dat er door de voorwaarde om de vaartuigen van CMAL te moeten gebruiken, geen mogelijkheden waren voor innovatie en flexibiliteit bij de te verlenen diensten. |
| --- | --- |

(182)

Er heeft zich echter wel een tweede bieder gemeld (V-Ships) die een bod op de volledige bundel heeft gedaan. Uiteindelijk heeft V-Ships zich uit de procedure teruggetrokken op grond van het argument dat er door de voorwaarde om de vaartuigen van CMAL te moeten gebruiken, geen mogelijkheden waren voor innovatie en flexibiliteit bij de te verlenen diensten.

| (183) | Het geografische gebied dat door de 26 routes wordt bestreken, is redelijk homogeen: alle routes zijn relatief kort (maximaal circa 100 kilometer) en de gebruikte havens bevinden zich in een relatief geconcentreerde regio (in een straal van circa 250 kilometer van het vasteland). |
| --- | --- |

(183)

Het geografische gebied dat door de 26 routes wordt bestreken, is redelijk homogeen: alle routes zijn relatief kort (maximaal circa 100 kilometer) en de gebruikte havens bevinden zich in een relatief geconcentreerde regio (in een straal van circa 250 kilometer van het vasteland).

| (184) | De autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk hebben plausibele argumenten aangevoerd voor de bundeling van de 26 routes. |
| --- | --- |

(184)

De autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk hebben plausibele argumenten aangevoerd voor de bundeling van de 26 routes.

| (185) | Zij stellen dat die bundeling een maximale flexibiliteit van de vloot waarborgt met het oog op een optimaal functioneren van het netwerk. Indien een vaartuig bijvoorbeeld defect is, is de onmiddellijke beschikbaarheid van een reservevaartuig essentieel om de betrouwbaarheid van de verbindingslijnen te garanderen. Er zijn ook reservevaartuigen nodig bij slechte weersomstandigheden, wanneer vaartuigen een onderhoudsbeurt moeten ondergaan en wanneer er sprake is van een onverwachte behoefte aan een grotere capaciteit. In de huidige situatie kan CalMac vaak een reservevaartuig regelen via een reeks sequentiële vaarbewegingen van vaartuigen op bepaalde routes. Het zou veel moeilijker zijn om de continuïteit van de diensten en een optimale capaciteit te waarborgen indien de netwerkdiensten door een aantal exploitanten uitgevoerd zouden worden. |
| --- | --- |

(185)

Zij stellen dat die bundeling een maximale flexibiliteit van de vloot waarborgt met het oog op een optimaal functioneren van het netwerk. Indien een vaartuig bijvoorbeeld defect is, is de onmiddellijke beschikbaarheid van een reservevaartuig essentieel om de betrouwbaarheid van de verbindingslijnen te garanderen. Er zijn ook reservevaartuigen nodig bij slechte weersomstandigheden, wanneer vaartuigen een onderhoudsbeurt moeten ondergaan en wanneer er sprake is van een onverwachte behoefte aan een grotere capaciteit. In de huidige situatie kan CalMac vaak een reservevaartuig regelen via een reeks sequentiële vaarbewegingen van vaartuigen op bepaalde routes. Het zou veel moeilijker zijn om de continuïteit van de diensten en een optimale capaciteit te waarborgen indien de netwerkdiensten door een aantal exploitanten uitgevoerd zouden worden.

| (186) | Daarnaast wordt door het bundelen van alle routes de integratie van het netwerk verbeterd doordat het eenvoudiger is om veiligheids-, kwaliteits- en milieuaspecten van vaartuig- en havenactiviteiten te combineren. Ook kan zo gewaarborgd worden dat er in het gehele netwerk dezelfde normen worden gehanteerd. Het Britse Maritime & Coastguard Agency Regional Office for Scotland and Ireland heeft aangegeven dat de fragmentatie van het netwerk niet de meest efficiënte manier zou zijn om een veilige en betrouwbare dienstverlening te waarborgen. |
| --- | --- |

(186)

Daarnaast wordt door het bundelen van alle routes de integratie van het netwerk verbeterd doordat het eenvoudiger is om veiligheids-, kwaliteits- en milieuaspecten van vaartuig- en havenactiviteiten te combineren. Ook kan zo gewaarborgd worden dat er in het gehele netwerk dezelfde normen worden gehanteerd. Het Britse Maritime & Coastguard Agency Regional Office for Scotland and Ireland heeft aangegeven dat de fragmentatie van het netwerk niet de meest efficiënte manier zou zijn om een veilige en betrouwbare dienstverlening te waarborgen.

| (187) | Bovendien leidt de bundeling tot schaalvoordelen, met name bij de kaartjesverkoop en de marketing, en wordt hierdoor een geïntegreerd vervoer ondersteund doordat klanten middels één enkele transactie kaartjes voor verschillende routes kunnen kopen. Dat voordeel geldt ook met het oog op het bevorderen van het toerisme. |
| --- | --- |

(187)

Bovendien leidt de bundeling tot schaalvoordelen, met name bij de kaartjesverkoop en de marketing, en wordt hierdoor een geïntegreerd vervoer ondersteund doordat klanten middels één enkele transactie kaartjes voor verschillende routes kunnen kopen. Dat voordeel geldt ook met het oog op het bevorderen van het toerisme.

| (188) | Er zou gesteld kunnen worden dat elke route afzonderlijk aanbesteed had moeten worden teneinde de kosten te minimaliseren. De Commissie onderkent echter dat de administratieve kosten en belasting van een dergelijke individuele aanbesteding (26 afzonderlijke aanbestedingen) wel eens te hoog zouden kunnen zijn. |
| --- | --- |

(188)

Er zou gesteld kunnen worden dat elke route afzonderlijk aanbesteed had moeten worden teneinde de kosten te minimaliseren. De Commissie onderkent echter dat de administratieve kosten en belasting van een dergelijke individuele aanbesteding (26 afzonderlijke aanbestedingen) wel eens te hoog zouden kunnen zijn.

| (189) | Er zou ook een middenweg in overweging genomen kunnen worden waarbij slechts een aantal routes wordt gebundeld, maar of het resultaat van dergelijke aanbestedingen in de zin van algemene kosten voor de overheidsbegroting hoger of lager zou uitvallen dan de feitelijke kosten van één enkele gebundelde aanbesteding is speculatief. |
| --- | --- |

(189)

Er zou ook een middenweg in overweging genomen kunnen worden waarbij slechts een aantal routes wordt gebundeld, maar of het resultaat van dergelijke aanbestedingen in de zin van algemene kosten voor de overheidsbegroting hoger of lager zou uitvallen dan de feitelijke kosten van één enkele gebundelde aanbesteding is speculatief.

| (190) | In de mededeling van de Commissie over de interpretatie van de verordening inzake de cabotage in het zeevervoer wordt het navolgende bepaald (onder punt 5.5.3): „De lidstaten willen vaak openbaredienstroutes naar en van verschillende eilanden bundelen om zo schaalvoordelen te genereren en exploitanten aan te trekken. Bundeling als zodanig is niet in strijd met het Gemeenschapsrecht, zolang het hierbij niet tot discriminatie komt. Om te bepalen wat de meest geschikte omvang van deze „bundels” zou zijn, zou rekening moeten worden gehouden met de beste synergieën die bij het voorzien in de essentiële vervoersbehoeften kunnen worden gerealiseerd.”. |
| --- | --- |

(190)

In de mededeling van de Commissie over de interpretatie van de verordening inzake de cabotage in het zeevervoer wordt het navolgende bepaald (onder punt 5.5.3): „De lidstaten willen vaak openbaredienstroutes naar en van verschillende eilanden bundelen om zo schaalvoordelen te genereren en exploitanten aan te trekken. Bundeling als zodanig is niet in strijd met het Gemeenschapsrecht, zolang het hierbij niet tot discriminatie komt. Om te bepalen wat de meest geschikte omvang van deze „bundels” zou zijn, zou rekening moeten worden gehouden met de beste synergieën die bij het voorzien in de essentiële vervoersbehoeften kunnen worden gerealiseerd.”.

| (191) | Gezien het feit dat het wettelijk kader het bundelen van routes expliciet toestaat en gezien de plausibele argumenten van de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk kan niet geconcludeerd worden dat het bundelen van routes een onnodige en oneerlijke voorwaarde vormt bij de openbare aanbesteding of dat hierdoor de kosten voor de staat voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen onvermijdelijk hoger uitvallen. |
| --- | --- |

(191)

Gezien het feit dat het wettelijk kader het bundelen van routes expliciet toestaat en gezien de plausibele argumenten van de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk kan niet geconcludeerd worden dat het bundelen van routes een onnodige en oneerlijke voorwaarde vormt bij de openbare aanbesteding of dat hierdoor de kosten voor de staat voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen onvermijdelijk hoger uitvallen.

| (192) | De eis in de openbare aanbesteding dat de geselecteerde bieder gebruik moet maken van de bedrijfsmiddelen van CMAL is een redelijke voorwaarde gezien het feit dat de Schotse autoriteiten een duidelijk belang hadden bij het gebruik van reeds beschikbare vaartuigen in plaats van dat die capaciteit niet benut zou worden of dat de betreffende activa op een andere wijze vervreemd hadden moeten worden. In de mededeling over de interpretatie van de verordening inzake de cabotage in het zeevervoer is hieromtrent het navolgende bepaald (onder punt 5.3.2.1): „In gevallen waarin de lidstaten zelf schepen in eigendom of anderszins tot hun beschikking hebben, mogen deze op dezelfde niet-discriminatoire voorwaarden ter beschikking worden gesteld van alle exploitanten op de betrokken route.”. Daarnaast vormt deze eis een neutrale voorwaarde voor de bieders aangezien elke bieder dezelfde prijs betaalt voor het gebruik van dezelfde schepen. Hoewel deze eis legitiem is, zou dit echter ook tot hogere kosten van de dienstverlening kunnen leiden. Het kan niet uitgesloten worden dat als bieders de vrijheid zouden hebben om alternatieve oplossingen voor de te gebruiken vaartuigen aan te dragen, dit tot lagere totale nettokosten van de openbaredienstverplichtingen zou leiden. |
| --- | --- |

(192)

De eis in de openbare aanbesteding dat de geselecteerde bieder gebruik moet maken van de bedrijfsmiddelen van CMAL is een redelijke voorwaarde gezien het feit dat de Schotse autoriteiten een duidelijk belang hadden bij het gebruik van reeds beschikbare vaartuigen in plaats van dat die capaciteit niet benut zou worden of dat de betreffende activa op een andere wijze vervreemd hadden moeten worden. In de mededeling over de interpretatie van de verordening inzake de cabotage in het zeevervoer is hieromtrent het navolgende bepaald (onder punt 5.3.2.1): „In gevallen waarin de lidstaten zelf schepen in eigendom of anderszins tot hun beschikking hebben, mogen deze op dezelfde niet-discriminatoire voorwaarden ter beschikking worden gesteld van alle exploitanten op de betrokken route.”. Daarnaast vormt deze eis een neutrale voorwaarde voor de bieders aangezien elke bieder dezelfde prijs betaalt voor het gebruik van dezelfde schepen. Hoewel deze eis legitiem is, zou dit echter ook tot hogere kosten van de dienstverlening kunnen leiden. Het kan niet uitgesloten worden dat als bieders de vrijheid zouden hebben om alternatieve oplossingen voor de te gebruiken vaartuigen aan te dragen, dit tot lagere totale nettokosten van de openbaredienstverplichtingen zou leiden.

| (193) | Gezien de specifieke kenmerken van de schepen die op de routes van en naar de Schotse Westelijke Eilanden ingezet worden, zou het daarnaast voor één enkele exploitant problematisch kunnen zijn om een nieuwe vloot van geschikte vaartuigen samen te stellen om alle routes te bedienen. Ook zou het een probleem kunnen zijn om op tijd, dat wil zeggen vóór het begin van de contractperiode, de verbindingen met de afgelegen eilanden te onderhouden. |
| --- | --- |

(193)

Gezien de specifieke kenmerken van de schepen die op de routes van en naar de Schotse Westelijke Eilanden ingezet worden, zou het daarnaast voor één enkele exploitant problematisch kunnen zijn om een nieuwe vloot van geschikte vaartuigen samen te stellen om alle routes te bedienen. Ook zou het een probleem kunnen zijn om op tijd, dat wil zeggen vóór het begin van de contractperiode, de verbindingen met de afgelegen eilanden te onderhouden.

| (194) | CalMac had een competitief voordeel in de aanbestedingsprocedure aangezien zij de routes al exploiteerde. Het zou echter onjuist zijn om te concluderen dat de aanbesteding als gevolg van dat voordeel te veel op maat van CalMac was gesneden en dat andere bieders hierdoor in feite van de procedure uitgesloten werden (45). |
| --- | --- |

(194)

CalMac had een competitief voordeel in de aanbestedingsprocedure aangezien zij de routes al exploiteerde. Het zou echter onjuist zijn om te concluderen dat de aanbesteding als gevolg van dat voordeel te veel op maat van CalMac was gesneden en dat andere bieders hierdoor in feite van de procedure uitgesloten werden (45).

| (195) | De conclusie is dan ook dat de aanbestedingsprocedure op adequate wijze is uitgevoerd en dat het karakter van die procedure open, niet-discriminatoir en doorzichtig was. |
| --- | --- |

(195)

De conclusie is dan ook dat de aanbestedingsprocedure op adequate wijze is uitgevoerd en dat het karakter van die procedure open, niet-discriminatoir en doorzichtig was.

| (196) | Zoals boven al opgemerkt, worden de parameters voor het berekenen van de compensatie minimaal een keer per jaar herzien. Die herziening vindt in sommige gevallen plaats via een arbitrageproces tussen de exploitant en de Schotse autoriteiten. Dat betekent dat er een risico bestaat dat de staat meer (of minder) financiële middelen aan de exploitant dient te verstrekken dan de compensatie zoals die oorspronkelijk in het bod van de exploitant is voorzien. |
| --- | --- |

(196)

Zoals boven al opgemerkt, worden de parameters voor het berekenen van de compensatie minimaal een keer per jaar herzien. Die herziening vindt in sommige gevallen plaats via een arbitrageproces tussen de exploitant en de Schotse autoriteiten. Dat betekent dat er een risico bestaat dat de staat meer (of minder) financiële middelen aan de exploitant dient te verstrekken dan de compensatie zoals die oorspronkelijk in het bod van de exploitant is voorzien.

| (197) | Indien de bieders in de aanbesteding een verplichting was opgelegd om een bod uit te brengen tegen een bepaalde vaste compensatie voor de contractuele looptijd van zes jaar waarbij zij alle risico's op zich zouden moeten nemen, zou de staat geen enkel risico lopen en zouden de kosten in theorie geminimaliseerd zijn. Er kan echter niet uitgesloten worden dat, indien de bieders daadwerkelijk alle risico's van de exploitatie op zich hadden moeten nemen, geen enkele onderneming bereid zou zijn geweest om een bod uit te brengen of dat de bieders een veel hoger bod zouden hebben uitgebracht als compensatie voor dat extra risico. |
| --- | --- |

(197)

Indien de bieders in de aanbesteding een verplichting was opgelegd om een bod uit te brengen tegen een bepaalde vaste compensatie voor de contractuele looptijd van zes jaar waarbij zij alle risico's op zich zouden moeten nemen, zou de staat geen enkel risico lopen en zouden de kosten in theorie geminimaliseerd zijn. Er kan echter niet uitgesloten worden dat, indien de bieders daadwerkelijk alle risico's van de exploitatie op zich hadden moeten nemen, geen enkele onderneming bereid zou zijn geweest om een bod uit te brengen of dat de bieders een veel hoger bod zouden hebben uitgebracht als compensatie voor dat extra risico.

| (198) | Er kan dan ook niet met voldoende redelijke zekerheid worden geconcludeerd of er aan de Altmark 4-voorwaarde is voldaan. |
| --- | --- |

(198)

Er kan dan ook niet met voldoende redelijke zekerheid worden geconcludeerd of er aan de Altmark 4-voorwaarde is voldaan.

| (199) | Aangezien niet met redelijke zekerheid geconcludeerd kan worden of er aan de Altmark 2- en 4-criteria is voldaan, wordt het contract met CalMac voor het verlenen van openbaredienstverplichtingen geacht staatssteunelementen te bevatten. |
| --- | --- |

(199)

Aangezien niet met redelijke zekerheid geconcludeerd kan worden of er aan de Altmark 2- en 4-criteria is voldaan, wordt het contract met CalMac voor het verlenen van openbaredienstverplichtingen geacht staatssteunelementen te bevatten.

5.1.2.2.   
  NorthLink

a)   NorthLink 1 (2002-2006)

Altmark 1 —   duidelijk afgebakende openbaredienstverplichtingen

| (200) | Zoals hierboven in overweging 170 al is opgemerkt, is in deze specifieke sector een verordening van kracht waarin gespecificeerd wordt uit welke elementen een adequate omschrijving van openbaredienstverplichtingen zou moeten bestaan. Het vervullen van het Altmark 1-criterium dient dan ook beoordeeld te worden aan de hand van artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. |
| --- | --- |

(200)

Zoals hierboven in overweging 170 al is opgemerkt, is in deze specifieke sector een verordening van kracht waarin gespecificeerd wordt uit welke elementen een adequate omschrijving van openbaredienstverplichtingen zou moeten bestaan. Het vervullen van het Altmark 1-criterium dient dan ook beoordeeld te worden aan de hand van artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer.

| (201) | Het is duidelijk dat de aanbesteding aan dit criterium voldoet aangezien alle parameters waarnaar in de verordening inzake cabotage in het zeevervoer wordt verwezen, uitgebreid gedefinieerd zijn, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip. Dit wordt ook bevestigd in het verslag van december 2005 van Audit Scotland. |
| --- | --- |

(201)

Het is duidelijk dat de aanbesteding aan dit criterium voldoet aangezien alle parameters waarnaar in de verordening inzake cabotage in het zeevervoer wordt verwezen, uitgebreid gedefinieerd zijn, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip. Dit wordt ook bevestigd in het verslag van december 2005 van Audit Scotland.

| (202) | Daarnaast had het openbaredienstcontract een looptijd van minder dan zes jaar zoals ook in de richtsnoeren voor het zeevervoer wordt aanbevolen. |
| --- | --- |

(202)

Daarnaast had het openbaredienstcontract een looptijd van minder dan zes jaar zoals ook in de richtsnoeren voor het zeevervoer wordt aanbevolen.

Altmark 2 —   ex ante, objectieve en doorzichtige vaststelling van parameters voor de compensatie

| (203) | Enerzijds geldt in dit kader dat er voor de aanvang van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen sprake was van redelijk duidelijke parameters voor de compensatie. Zij waren gelijk aan de kosten die de bieders verwachtten te moeten maken (er diende een uitgebreide kostenspecificatie overgelegd te worden) plus een overeengekomen winstmarge verminderd met de verwachte inkomsten uit de exploitatie van de veerdienst. Ook is er een claw back-regeling opgenomen waarin is vastgelegd dat bij een hogere winstmarge dan was overeengekomen, de extra winst zou worden gedeeld met de Scottish Executive. De meeste economische/financiële risico's zouden voor rekening komen van de geselecteerde bieder (het risico dat de kosten hoger uitvallen dan de ramingen, het risico van een te kleine vraag en het inflatierisico e.d.). |
| --- | --- |

(203)

Enerzijds geldt in dit kader dat er voor de aanvang van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen sprake was van redelijk duidelijke parameters voor de compensatie. Zij waren gelijk aan de kosten die de bieders verwachtten te moeten maken (er diende een uitgebreide kostenspecificatie overgelegd te worden) plus een overeengekomen winstmarge verminderd met de verwachte inkomsten uit de exploitatie van de veerdienst. Ook is er een claw back-regeling opgenomen waarin is vastgelegd dat bij een hogere winstmarge dan was overeengekomen, de extra winst zou worden gedeeld met de Scottish Executive. De meeste economische/financiële risico's zouden voor rekening komen van de geselecteerde bieder (het risico dat de kosten hoger uitvallen dan de ramingen, het risico van een te kleine vraag en het inflatierisico e.d.).

| (204) | Anderzijds bleef een aantal risico's voor rekening van de Scottish Executive komen of werden deze door de partijen gedeeld, met name het risico van beleidsveranderingen (EU of nationaal) en wetgevingsrisico's (bijvoorbeeld wijzigingen in de wetgeving inzake de vennootschapsbelasting). Op grond van het contract diende de Scottish Executive ook aanvullende subsidies aan NorthLink 1 te verstrekken wanneer het vermogensrendement lager zou zijn dan een bepaald percentage of indien andere factoren waarop NorthLink 1 geen invloed had, een negatief effect op de inkomsten zouden hebben (bijvoorbeeld een verhoging van de brandstofprijzen met meer dan 10 %). Als gevolg van de financiële problemen van NorthLink 1 in 2003 zijn er aanvullende betalingen gedaan en is in 2004 een MoA ondertekend waarin werd voorzien in maandelijkse betalingen aan NorthLink 1 evenals, afhankelijk van de financiële resultaten van NorthLink 1, in de mogelijkheid voor aanvullende betalingen. |
| --- | --- |

(204)

Anderzijds bleef een aantal risico's voor rekening van de Scottish Executive komen of werden deze door de partijen gedeeld, met name het risico van beleidsveranderingen (EU of nationaal) en wetgevingsrisico's (bijvoorbeeld wijzigingen in de wetgeving inzake de vennootschapsbelasting). Op grond van het contract diende de Scottish Executive ook aanvullende subsidies aan NorthLink 1 te verstrekken wanneer het vermogensrendement lager zou zijn dan een bepaald percentage of indien andere factoren waarop NorthLink 1 geen invloed had, een negatief effect op de inkomsten zouden hebben (bijvoorbeeld een verhoging van de brandstofprijzen met meer dan 10 %). Als gevolg van de financiële problemen van NorthLink 1 in 2003 zijn er aanvullende betalingen gedaan en is in 2004 een MoA ondertekend waarin werd voorzien in maandelijkse betalingen aan NorthLink 1 evenals, afhankelijk van de financiële resultaten van NorthLink 1, in de mogelijkheid voor aanvullende betalingen.

| (205) | De mogelijkheden voor aanvullende financiering, die verder gingen dan het compensatieniveau zoals voorzien in het oorspronkelijke contract, zijn niet op basis van ex ante, objectieve en doorzichtige parameters vastgesteld, zoals ook blijkt uit het feit dat in een later stadium noodzakelijk bleek om aanvullende fondsen ter beschikking te stellen die buiten het toepassingsgebied van het openbaredienstcontract vielen. In ieder geval zijn de aanvullende financieringsmogelijkheden op grond van de MoA en de extra betalingen die na de financiële problemen aan NorthLink 1 zijn gedaan, niet gebaseerd op objectieve en doorzichtige parameters. |
| --- | --- |

(205)

De mogelijkheden voor aanvullende financiering, die verder gingen dan het compensatieniveau zoals voorzien in het oorspronkelijke contract, zijn niet op basis van ex ante, objectieve en doorzichtige parameters vastgesteld, zoals ook blijkt uit het feit dat in een later stadium noodzakelijk bleek om aanvullende fondsen ter beschikking te stellen die buiten het toepassingsgebied van het openbaredienstcontract vielen. In ieder geval zijn de aanvullende financieringsmogelijkheden op grond van de MoA en de extra betalingen die na de financiële problemen aan NorthLink 1 zijn gedaan, niet gebaseerd op objectieve en doorzichtige parameters.

| (206) | Er kan dan ook niet met voldoende redelijke zekerheid vastgesteld worden of er aan de Altmark 2-voorwaarde is voldaan. |
| --- | --- |

(206)

Er kan dan ook niet met voldoende redelijke zekerheid vastgesteld worden of er aan de Altmark 2-voorwaarde is voldaan.

Altmark 3 —   geen overcompensatie (inclusief een redelijke winst)

| (207) | Zoals in het voorgaande gedeelte al is aangegeven, zijn de parameters voor de compensatie in het algemeen eenduidig vastgesteld, met uitzondering van de criteria die gebruikt worden in de arbitrageprocedure die is voorzien indien er sprake is van bijzondere omstandigheden. Hoewel een aantal parameters voor de compensatie vooraf niet nauwkeurig gedefinieerd is, is de Commissie van mening dat de procedure die gehanteerd wordt voor de herziening van het compensatiebedrag in dergelijke omstandigheden, adequaat is om te waarborgen dat er geen sprake zal zijn van een overcompensatie. Dat betekent dat in het openbaredienstcontract met NorthLink 1 aan de Altmark 3-voorwaarde is voldaan. |
| --- | --- |

(207)

Zoals in het voorgaande gedeelte al is aangegeven, zijn de parameters voor de compensatie in het algemeen eenduidig vastgesteld, met uitzondering van de criteria die gebruikt worden in de arbitrageprocedure die is voorzien indien er sprake is van bijzondere omstandigheden. Hoewel een aantal parameters voor de compensatie vooraf niet nauwkeurig gedefinieerd is, is de Commissie van mening dat de procedure die gehanteerd wordt voor de herziening van het compensatiebedrag in dergelijke omstandigheden, adequaat is om te waarborgen dat er geen sprake zal zijn van een overcompensatie. Dat betekent dat in het openbaredienstcontract met NorthLink 1 aan de Altmark 3-voorwaarde is voldaan.

Altmark 4 —   aanbestedingsprocedure — indien er geen aanbesteding heeft plaatsgevonden, dient de compensatie berekend te worden aan de hand van de kosten die een gemiddelde onderneming zou maken

| (208) | Net zoals het geval was bij de hierboven geanalyseerde CalMac-zaak (overweging 178), zijn de openbaredienstverplichtingen na een openbare aanbestedingsprocedure aan NorthLink 1 gegund. |
| --- | --- |

(208)

Net zoals het geval was bij de hierboven geanalyseerde CalMac-zaak (overweging 178), zijn de openbaredienstverplichtingen na een openbare aanbestedingsprocedure aan NorthLink 1 gegund.

| (209) | Dat betekent dat beoordeeld dient te worden of er sprake is geweest van een goed opgezette, eerlijke, open en doorzichtige aanbesteding. Indien dat niet het geval is, zouden de kosten voor de staat hoger zijn dan het minimum dat noodzakelijk is om de openbaredienstverplichtingen uit te voeren. |
| --- | --- |

(209)

Dat betekent dat beoordeeld dient te worden of er sprake is geweest van een goed opgezette, eerlijke, open en doorzichtige aanbesteding. Indien dat niet het geval is, zouden de kosten voor de staat hoger zijn dan het minimum dat noodzakelijk is om de openbaredienstverplichtingen uit te voeren.

| (210) | De aanbestedingsprocedure had betrekking op twee routes (in het geval van CalMac ging het om 26 routes — zie de overwegingen 183-191). Dat betekent dat het bundelingseffect in het geval van NorthLink 1 en NorthLink 2 minder relevant is dan bij CalMac. Op grond van dezelfde redenen die hierboven ten aanzien van CalMac zijn aangevoerd, is de Commissie van mening dat de bundeling van de twee routes geen twijfels oproept over het open, niet-discriminatoire en doorzichtige karakter van de aanbesteding. |
| --- | --- |

(210)

De aanbestedingsprocedure had betrekking op twee routes (in het geval van CalMac ging het om 26 routes — zie de overwegingen 183-191). Dat betekent dat het bundelingseffect in het geval van NorthLink 1 en NorthLink 2 minder relevant is dan bij CalMac. Op grond van dezelfde redenen die hierboven ten aanzien van CalMac zijn aangevoerd, is de Commissie van mening dat de bundeling van de twee routes geen twijfels oproept over het open, niet-discriminatoire en doorzichtige karakter van de aanbesteding.

| (211) | De subsidies die aan NorthLink 1 zijn verstrekt op grond van de MoA en die verder gingen dan het compensatieniveau zoals voorzien in het oorspronkelijke contract, zijn echter niet het gevolg van een openbare aanbesteding. Zij zijn ook niet vastgesteld op basis van de analyse van de kosten van een gemiddelde onderneming. Door het invoeren van een nieuw systeem voor het financieren van tekorten gedurende de looptijd van het contract, heeft de MoA in feite de aard en reikwijdte van de oorspronkelijke aanbesteding gewijzigd, hetgeen van invloed is op de doorzichtigheid van die procedure zoals die toentertijd aan potentiële bieders is gepresenteerd. |
| --- | --- |

(211)

De subsidies die aan NorthLink 1 zijn verstrekt op grond van de MoA en die verder gingen dan het compensatieniveau zoals voorzien in het oorspronkelijke contract, zijn echter niet het gevolg van een openbare aanbesteding. Zij zijn ook niet vastgesteld op basis van de analyse van de kosten van een gemiddelde onderneming. Door het invoeren van een nieuw systeem voor het financieren van tekorten gedurende de looptijd van het contract, heeft de MoA in feite de aard en reikwijdte van de oorspronkelijke aanbesteding gewijzigd, hetgeen van invloed is op de doorzichtigheid van die procedure zoals die toentertijd aan potentiële bieders is gepresenteerd.

| (212) | Dat betekent dat er niet met voldoende redelijke zekerheid geconcludeerd kan worden of er aan het Altmark 4-criterium is voldaan. |
| --- | --- |

(212)

Dat betekent dat er niet met voldoende redelijke zekerheid geconcludeerd kan worden of er aan het Altmark 4-criterium is voldaan.

| (213) | Aangezien niet met voldoende redelijke zekerheid geconcludeerd kan worden of er aan de Altmark 2- en 4-criteria is voldaan, wordt het contract met NorthLink 1 voor het verlenen van openbaredienstverplichtingen geacht staatssteunelementen te bevatten. |
| --- | --- |

(213)

Aangezien niet met voldoende redelijke zekerheid geconcludeerd kan worden of er aan de Altmark 2- en 4-criteria is voldaan, wordt het contract met NorthLink 1 voor het verlenen van openbaredienstverplichtingen geacht staatssteunelementen te bevatten.

b)   NorthLink 2 (2006-2012)

Altmark 1 —   duidelijk afgebakende openbaredienstverplichtingen

| (214) | Zoals hierboven opgemerkt, is in deze specifieke sector een verordening van kracht waarin gespecificeerd wordt uit welke elementen een adequate omschrijving van openbaredienstverplichtingen zou moeten bestaan. Het vervullen van het Altmark 1-criterium dient dan ook beoordeeld te worden aan de hand van artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. |
| --- | --- |

(214)

Zoals hierboven opgemerkt, is in deze specifieke sector een verordening van kracht waarin gespecificeerd wordt uit welke elementen een adequate omschrijving van openbaredienstverplichtingen zou moeten bestaan. Het vervullen van het Altmark 1-criterium dient dan ook beoordeeld te worden aan de hand van artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer.

| (215) | Het is duidelijk dat de aanbesteding aan dit criterium voldoet aangezien alle parameters waarnaar in de verordening inzake cabotage in het zeevervoer wordt verwezen, uitgebreid gedefinieerd zijn, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip. |
| --- | --- |

(215)

Het is duidelijk dat de aanbesteding aan dit criterium voldoet aangezien alle parameters waarnaar in de verordening inzake cabotage in het zeevervoer wordt verwezen, uitgebreid gedefinieerd zijn, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip.

| (216) | Daarnaast heeft het openbaredienstcontract ook een redelijke looptijd — zes jaar — hetgeen in overeenstemming is met de richtsnoeren voor het zeevervoer. |
| --- | --- |

(216)

Daarnaast heeft het openbaredienstcontract ook een redelijke looptijd — zes jaar — hetgeen in overeenstemming is met de richtsnoeren voor het zeevervoer.

Altmark 2 —   ex ante, objectieve en doorzichtige vaststelling van parameters voor de compensatie

| (217) | Enerzijds geldt in dit kader dat er voor aanvang van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen sprake was van redelijk duidelijke parameters voor de compensatie. Zij waren gelijk aan de kosten die de bieders verwachtten te moeten maken (er diende een uitgebreide kostenspecificatie overgelegd te worden) plus een overeengekomen winstmarge verminderd met de verwachte inkomsten uit de exploitatie van de veerdienst. Ook is er een claw back-regeling opgenomen waarin is vastgelegd dat er bij een hogere winstmarge dan was overeengekomen, de extra winst zou worden gedeeld met de Scottish Executive. In dit tweede contract met NorthLink 2 komen meer risico's uitsluitend voor rekening van de Scottish Executive dan wel worden risico's door de partijen gedeeld (weerrisico, inflatierisico, het risico van een afnemende vraag en van wijzigingen in het vervoersbeleid e.d.). |
| --- | --- |

(217)

Enerzijds geldt in dit kader dat er voor aanvang van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen sprake was van redelijk duidelijke parameters voor de compensatie. Zij waren gelijk aan de kosten die de bieders verwachtten te moeten maken (er diende een uitgebreide kostenspecificatie overgelegd te worden) plus een overeengekomen winstmarge verminderd met de verwachte inkomsten uit de exploitatie van de veerdienst. Ook is er een claw back-regeling opgenomen waarin is vastgelegd dat er bij een hogere winstmarge dan was overeengekomen, de extra winst zou worden gedeeld met de Scottish Executive. In dit tweede contract met NorthLink 2 komen meer risico's uitsluitend voor rekening van de Scottish Executive dan wel worden risico's door de partijen gedeeld (weerrisico, inflatierisico, het risico van een afnemende vraag en van wijzigingen in het vervoersbeleid e.d.).

| (218) | Anderzijds werden de subsidiebedragen, net als bij het openbaredienstcontract met CalMac van 2007, jaarlijks herzien op basis van de feitelijke resultaten van het voorgaande jaar. De exploitant dient daartoe een voorlopig concept voor een herzien basisscenario op te stellen dat vervolgens door de Schotse autoriteiten goedgekeurd moet worden. Bij geschillen wordt een deskundige als arbiter ingeschakeld. Hoewel het openbaredienstcontract een aantal aanwijzingen bevat over de wijze waarop de compensatie aangepast zal worden naar aanleiding van bepaalde onvoorziene omstandigheden, zijn de exacte parameters van deze aanpassingen vooraf niet bekend. Het compensatiebedrag wordt veeleer aangepast middels een arbitrageprocedure tussen de Schotse autoriteiten en NorthLink 2, eventueel met behulp van een externe deskundige. De Commissie merkt op dat de criteria die in deze arbitrageprocedure worden gebruikt, niet vooraf voor alle mogelijke gebeurtenissen op objectieve wijze zijn vastgesteld. Die arbitrageprocedure leidt tot een gebrek aan doorzichtigheid bij het vaststellen van de parameters voor de compensatie. Die procedure brengt ook het risico met zich mee dat de compensatie die elk jaar wordt toegekend, steeds fluctueert aangezien dit niet gebeurt op basis van doorzichtige, vooraf vastgestelde en objectieve criteria. Dat betekent dat er niet met voldoende redelijke zekerheid geconstateerd kan worden of er aan de Altmark 2-voorwaarde is voldaan. |
| --- | --- |

(218)

Anderzijds werden de subsidiebedragen, net als bij het openbaredienstcontract met CalMac van 2007, jaarlijks herzien op basis van de feitelijke resultaten van het voorgaande jaar. De exploitant dient daartoe een voorlopig concept voor een herzien basisscenario op te stellen dat vervolgens door de Schotse autoriteiten goedgekeurd moet worden. Bij geschillen wordt een deskundige als arbiter ingeschakeld. Hoewel het openbaredienstcontract een aantal aanwijzingen bevat over de wijze waarop de compensatie aangepast zal worden naar aanleiding van bepaalde onvoorziene omstandigheden, zijn de exacte parameters van deze aanpassingen vooraf niet bekend. Het compensatiebedrag wordt veeleer aangepast middels een arbitrageprocedure tussen de Schotse autoriteiten en NorthLink 2, eventueel met behulp van een externe deskundige. De Commissie merkt op dat de criteria die in deze arbitrageprocedure worden gebruikt, niet vooraf voor alle mogelijke gebeurtenissen op objectieve wijze zijn vastgesteld. Die arbitrageprocedure leidt tot een gebrek aan doorzichtigheid bij het vaststellen van de parameters voor de compensatie. Die procedure brengt ook het risico met zich mee dat de compensatie die elk jaar wordt toegekend, steeds fluctueert aangezien dit niet gebeurt op basis van doorzichtige, vooraf vastgestelde en objectieve criteria. Dat betekent dat er niet met voldoende redelijke zekerheid geconstateerd kan worden of er aan de Altmark 2-voorwaarde is voldaan.

Altmark 3 —   geen overcompensatie (inclusief een redelijke winst)

| (219) | Zoals in het voorgaande gedeelte al is aangegeven, zijn de parameters voor de compensatie in het algemeen eenduidig vastgesteld, met uitzondering van de criteria die gebruikt worden in de arbitrageprocedure die is voorzien indien er sprake is van bijzondere omstandigheden. Hoewel een aantal parameters voor de compensatie vooraf niet nauwkeurig gedefinieerd is, is de Commissie van mening dat de procedure die gehanteerd wordt voor de herziening van het compensatiebedrag in dergelijke omstandigheden, adequaat is om te waarborgen dat er geen sprake zal zijn van een overcompensatie. Een eventuele aanvullende compensatie wordt namelijk gebaseerd op de feitelijke kosten die worden gemaakt. Dat betekent dat er aan de Altmark 3-voorwaarde is voldaan (zie hierna punt 5.3.4.3). |
| --- | --- |

(219)

Zoals in het voorgaande gedeelte al is aangegeven, zijn de parameters voor de compensatie in het algemeen eenduidig vastgesteld, met uitzondering van de criteria die gebruikt worden in de arbitrageprocedure die is voorzien indien er sprake is van bijzondere omstandigheden. Hoewel een aantal parameters voor de compensatie vooraf niet nauwkeurig gedefinieerd is, is de Commissie van mening dat de procedure die gehanteerd wordt voor de herziening van het compensatiebedrag in dergelijke omstandigheden, adequaat is om te waarborgen dat er geen sprake zal zijn van een overcompensatie. Een eventuele aanvullende compensatie wordt namelijk gebaseerd op de feitelijke kosten die worden gemaakt. Dat betekent dat er aan de Altmark 3-voorwaarde is voldaan (zie hierna punt 5.3.4.3).

Altmark 4 —   aanbestedingsprocedure — indien er geen aanbesteding heeft plaatsgevonden, dient de compensatie berekend te worden aan de hand van de kosten die een gemiddelde onderneming zou maken

| (220) | In het huidige geval zijn de openbaredienstverplichtingen uitbesteed op basis van een openbare aanbestedingsprocedure. |
| --- | --- |

(220)

In het huidige geval zijn de openbaredienstverplichtingen uitbesteed op basis van een openbare aanbestedingsprocedure.

| (221) | In de eerste plaats dient vastgesteld te worden of er sprake is geweest van een goed opgezette, eerlijke, open en doorzichtige aanbesteding. Indien dat niet het geval is, zouden de kosten voor de staat hoger zijn dan het minimum dat noodzakelijk is om de openbaredienstverplichtingen uit te voeren. |
| --- | --- |

(221)

In de eerste plaats dient vastgesteld te worden of er sprake is geweest van een goed opgezette, eerlijke, open en doorzichtige aanbesteding. Indien dat niet het geval is, zouden de kosten voor de staat hoger zijn dan het minimum dat noodzakelijk is om de openbaredienstverplichtingen uit te voeren.

| (222) | Net als bij NorthLink 1 roept het bundelen van de twee routes geen vragen op omtrent het open, niet-discriminatoire en doorzichtige karakter van de aanbesteding. |
| --- | --- |

(222)

Net als bij NorthLink 1 roept het bundelen van de twee routes geen vragen op omtrent het open, niet-discriminatoire en doorzichtige karakter van de aanbesteding.

| (223) | Net als bij CalMac is de eis die aan de geselecteerde bieder wordt opgelegd om de schepen van NorthLink 1 te gebruiken een redelijke voorwaarde gezien het feit dat de Scottish Executive een duidelijk belang had bij het gebruik van reeds beschikbare vaartuigen in plaats van dat die capaciteit niet benut zou worden of dat de betreffende activa op een andere wijze vervreemd hadden moeten worden. Daarnaast vormt deze eis een neutrale voorwaarde voor de bieders aangezien elke bieder dezelfde prijs betaalt voor het gebruik van dezelfde schepen. Hoewel deze eis legitiem is, zou dit echter ook tot hogere kosten van de dienstverlening kunnen leiden. Het kan niet uitgesloten worden dat als bieders de vrijheid zouden hebben om alternatieve oplossingen voor de te gebruiken vaartuigen aan te dragen, dit tot lagere totale nettokosten van de openbaredienstverplichtingen zou leiden. |
| --- | --- |

(223)

Net als bij CalMac is de eis die aan de geselecteerde bieder wordt opgelegd om de schepen van NorthLink 1 te gebruiken een redelijke voorwaarde gezien het feit dat de Scottish Executive een duidelijk belang had bij het gebruik van reeds beschikbare vaartuigen in plaats van dat die capaciteit niet benut zou worden of dat de betreffende activa op een andere wijze vervreemd hadden moeten worden. Daarnaast vormt deze eis een neutrale voorwaarde voor de bieders aangezien elke bieder dezelfde prijs betaalt voor het gebruik van dezelfde schepen. Hoewel deze eis legitiem is, zou dit echter ook tot hogere kosten van de dienstverlening kunnen leiden. Het kan niet uitgesloten worden dat als bieders de vrijheid zouden hebben om alternatieve oplossingen voor de te gebruiken vaartuigen aan te dragen, dit tot lagere totale nettokosten van de openbaredienstverplichtingen zou leiden.

| (224) | Op grond van deze redenen en in overeenstemming met de beoordeling inzake CalMac (46) kan de Commissie niet met voldoende redelijke zekerheid concluderen of er aan het Altmark 4-criterium is voldaan. |
| --- | --- |

(224)

Op grond van deze redenen en in overeenstemming met de beoordeling inzake CalMac (46) kan de Commissie niet met voldoende redelijke zekerheid concluderen of er aan het Altmark 4-criterium is voldaan.

| (225) | Aangezien niet met voldoende redelijke zekerheid geconcludeerd kan worden of er aan de Altmark 2- en 4-criteria is voldaan, wordt het contract met NorthLink 2 voor het verlenen van openbaredienstverplichtingen geacht staatssteunelementen te bevatten. |
| --- | --- |

(225)

Aangezien niet met voldoende redelijke zekerheid geconcludeerd kan worden of er aan de Altmark 2- en 4-criteria is voldaan, wordt het contract met NorthLink 2 voor het verlenen van openbaredienstverplichtingen geacht staatssteunelementen te bevatten.

5.2.   AARD VAN DE STEUN

5.2.1.   ALGEMENE OVERWEGINGEN

| (226) | Na vastgesteld te hebben dat de betalingen ten gunste van CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 staatssteun vormen in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, dient de Commissie te beoordelen of het bestaande staatssteun betreft of dat het om nieuwe steun gaat. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de Commissie bij het inleiden van de formele onderzoeksprocedure niet is ingegaan op de vraag of de steun als bestaande of nieuwe steun aangemerkt dient te worden. |
| --- | --- |

(226)

Na vastgesteld te hebben dat de betalingen ten gunste van CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 staatssteun vormen in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, dient de Commissie te beoordelen of het bestaande staatssteun betreft of dat het om nieuwe steun gaat. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de Commissie bij het inleiden van de formele onderzoeksprocedure niet is ingegaan op de vraag of de steun als bestaande of nieuwe steun aangemerkt dient te worden.

| (227) | Zoals eerder opgemerkt (47) is in de loop van de formele onderzoeksprocedure gebleken dat een deel van de steun als bestaande steun aangemerkt zou kunnen worden gezien de datum van inwerkingtreding van de juridische instrumenten die de steun mogelijk maakten. Derhalve heeft de Commissie besloten om parallel aan de formele onderzoeksprocedure ook de samenwerkingsprocedure in te leiden zoals voorzien in artikel 17 van de procedureverordening. |
| --- | --- |

(227)

Zoals eerder opgemerkt (47) is in de loop van de formele onderzoeksprocedure gebleken dat een deel van de steun als bestaande steun aangemerkt zou kunnen worden gezien de datum van inwerkingtreding van de juridische instrumenten die de steun mogelijk maakten. Derhalve heeft de Commissie besloten om parallel aan de formele onderzoeksprocedure ook de samenwerkingsprocedure in te leiden zoals voorzien in artikel 17 van de procedureverordening.

| (228) | Bij bestaande staatssteun dient de Commissie uitsluitend de huidige verenigbaarheid ervan te controleren en eventuele wijzigingen voor de toekomst aan te bevelen. Indien het echter nieuwe steun betreft, dient de Commissie ook voor het verleden de verenigbaarheid van die steun met de gemeenschappelijke markt te controleren. |
| --- | --- |

(228)

Bij bestaande staatssteun dient de Commissie uitsluitend de huidige verenigbaarheid ervan te controleren en eventuele wijzigingen voor de toekomst aan te bevelen. Indien het echter nieuwe steun betreft, dient de Commissie ook voor het verleden de verenigbaarheid van die steun met de gemeenschappelijke markt te controleren.

| (229) | Op grond van artikel 1, onder b), i), van de procedureverordening, als gewijzigd, is bestaande steun „onverminderd de artikelen 144 en 172 van de Akte van toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden, bijlage IV, punt 3, en het Aanhangsel bij de genoemde bijlage bij de Akte van toetreding van Tsjechië, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slovenië en Slowakije, en onverminderd bijlage V, punt 2 en punt 3, onder b), en het Aanhangsel bij de genoemde bijlage bij de Akte van toetreding van Bulgarije en Roemenië, alle steun die voor de inwerkingtreding van het Verdrag in de respectieve lidstaat bestond, dat wil zeggen steunregelingen en individuele steun die vóór de inwerkingtreding van het Verdrag tot uitvoering zijn gebracht en die na de inwerkingtreding nog steeds van toepassing zijn.”. |
| --- | --- |

(229)

Op grond van artikel 1, onder b), i), van de procedureverordening, als gewijzigd, is bestaande steun „onverminderd de artikelen 144 en 172 van de Akte van toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden, bijlage IV, punt 3, en het Aanhangsel bij de genoemde bijlage bij de Akte van toetreding van Tsjechië, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slovenië en Slowakije, en onverminderd bijlage V, punt 2 en punt 3, onder b), en het Aanhangsel bij de genoemde bijlage bij de Akte van toetreding van Bulgarije en Roemenië, alle steun die voor de inwerkingtreding van het Verdrag in de respectieve lidstaat bestond, dat wil zeggen steunregelingen en individuele steun die vóór de inwerkingtreding van het Verdrag tot uitvoering zijn gebracht en die na de inwerkingtreding nog steeds van toepassing zijn.”.

| (230) | Op grond van artikel 4, lid 1, van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (48) (hierna „de uitvoeringsverordening” genoemd) „wordt onder een wijziging in bestaande steun iedere wijziging verstaan, met uitzondering van aanpassingen van louter formele of administratieve aard die de beoordeling van de verenigbaarheid van de steunmaatregel met de gemeenschappelijke markt niet kunnen beïnvloeden”. |
| --- | --- |

(230)

Op grond van artikel 4, lid 1, van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (48) (hierna „de uitvoeringsverordening” genoemd) „wordt onder een wijziging in bestaande steun iedere wijziging verstaan, met uitzondering van aanpassingen van louter formele of administratieve aard die de beoordeling van de verenigbaarheid van de steunmaatregel met de gemeenschappelijke markt niet kunnen beïnvloeden”.

| (231) | Op grond van de vaste jurisprudentie (49) hoeft niet elke wijziging in bestaande steun te betekenen dat die bestaande steun ook automatisch in nieuwe steun is omgezet. In een van zijn arresten oordeelde het Gerecht van Eerste Aanleg als volgt: „De oorspronkelijke regeling wordt dus slechts in een nieuwe steunregeling omgezet wanneer de wijziging de kern van die regeling raakt. Van een dergelijke substantiële wijziging kan echter geen sprake zijn wanneer het nieuwe element duidelijk los van de oorspronkelijke regeling kan worden beschouwd.”. |
| --- | --- |

(231)

Op grond van de vaste jurisprudentie (49) hoeft niet elke wijziging in bestaande steun te betekenen dat die bestaande steun ook automatisch in nieuwe steun is omgezet. In een van zijn arresten oordeelde het Gerecht van Eerste Aanleg als volgt: „De oorspronkelijke regeling wordt dus slechts in een nieuwe steunregeling omgezet wanneer de wijziging de kern van die regeling raakt. Van een dergelijke substantiële wijziging kan echter geen sprake zijn wanneer het nieuwe element duidelijk los van de oorspronkelijke regeling kan worden beschouwd.”.

| (232) | Het Gerecht van eerste aanleg heeft over deze kwestie de volgende toelichting gegeven: „Om een steunmaatregel als nieuw of gewijzigd aan te merken, is uit te gaan van de bepalingen waarbij in die maatregel is voorzien (...)” (50). Indien de relevante wettelijke bepalingen niet zijn gewijzigd met betrekking tot de aard van de voordelen of de activiteiten van de begunstigden is er dus geen sprake van nieuwe steun. |
| --- | --- |

(232)

Het Gerecht van eerste aanleg heeft over deze kwestie de volgende toelichting gegeven: „Om een steunmaatregel als nieuw of gewijzigd aan te merken, is uit te gaan van de bepalingen waarbij in die maatregel is voorzien (...)” (50). Indien de relevante wettelijke bepalingen niet zijn gewijzigd met betrekking tot de aard van de voordelen of de activiteiten van de begunstigden is er dus geen sprake van nieuwe steun.

| (233) | Onder verwijzing naar het juridische kader en de ontwikkeling van de regeling dient derhalve beoordeeld te worden of er sinds de toetreding van het Verenigd Koninkrijk tot de EU in 1973 substantiële wijzigingen zijn doorgevoerd waarmee nieuwe steun is gemoeid. De jurisprudentie refereert in dat verband aan de volgende aspecten die daarbij een rol kunnen spelen: de aard van het voordeel, de te verwezenlijken doelstelling, de begunstigde en de financieringsbron. |
| --- | --- |

(233)

Onder verwijzing naar het juridische kader en de ontwikkeling van de regeling dient derhalve beoordeeld te worden of er sinds de toetreding van het Verenigd Koninkrijk tot de EU in 1973 substantiële wijzigingen zijn doorgevoerd waarmee nieuwe steun is gemoeid. De jurisprudentie refereert in dat verband aan de volgende aspecten die daarbij een rol kunnen spelen: de aard van het voordeel, de te verwezenlijken doelstelling, de begunstigde en de financieringsbron.

| (234) | Er dient tevens beoordeeld te worden of latere wijzigingen gesplitst kunnen worden van de oorspronkelijke maatregel dan wel of onsplitsbare wijzigingen van invloed zijn op de feitelijke inhoud van het oorspronkelijke juridische kader, dat wil zeggen op de aard van het voordeel of de bron van de financiering, op het doel of de rechtsgrondslag van de steun, op de begunstigden of de reikwijdte van de activiteiten van de begunstigden, zodat laatstgenoemde steun na zulke wijzigingen als geheel getransformeerd is tot nieuwe steun. |
| --- | --- |

(234)

Er dient tevens beoordeeld te worden of latere wijzigingen gesplitst kunnen worden van de oorspronkelijke maatregel dan wel of onsplitsbare wijzigingen van invloed zijn op de feitelijke inhoud van het oorspronkelijke juridische kader, dat wil zeggen op de aard van het voordeel of de bron van de financiering, op het doel of de rechtsgrondslag van de steun, op de begunstigden of de reikwijdte van de activiteiten van de begunstigden, zodat laatstgenoemde steun na zulke wijzigingen als geheel getransformeerd is tot nieuwe steun.

5.2.2.   CALMAC

| (235) | CalMac voerde al lang voor de toetreding van het Verenigd Koninkrijk tot de Europese Gemeenschap in 1973 veerdiensten uit in het gebied van de Westelijke Schotse Eilanden. |
| --- | --- |

(235)

CalMac voerde al lang voor de toetreding van het Verenigd Koninkrijk tot de Europese Gemeenschap in 1973 veerdiensten uit in het gebied van de Westelijke Schotse Eilanden.

| (236) | De oorspronkelijke rechtsgrondslag voor de subsidies werd gevormd door artikel 2, lid 1, van de Highlands and Islands Shipping Services Act van 1960 op basis waarvan de Schotse ministers (51) subsidies/leningen konden verstrekken aan personen die openbare vervoersdiensten over zee verleenden. In artikel 2, lid 3 en lid 4, van die wet is bepaald dat er een „undertaking” (die in de praktijk de vorm aannam van ondergeschikte wetgeving) gebruikt diende te worden indien een dergelijke subsidie/lening hoger was dan 10 000 GBP en dat alle betreffende undertakings door het Schotse parlement goedgekeurd dienden te worden (52). |
| --- | --- |

(236)

De oorspronkelijke rechtsgrondslag voor de subsidies werd gevormd door artikel 2, lid 1, van de Highlands and Islands Shipping Services Act van 1960 op basis waarvan de Schotse ministers (51) subsidies/leningen konden verstrekken aan personen die openbare vervoersdiensten over zee verleenden. In artikel 2, lid 3 en lid 4, van die wet is bepaald dat er een „undertaking” (die in de praktijk de vorm aannam van ondergeschikte wetgeving) gebruikt diende te worden indien een dergelijke subsidie/lening hoger was dan 10 000 GBP en dat alle betreffende undertakings door het Schotse parlement goedgekeurd dienden te worden (52).

| (237) | In artikel 45, lid 1, van de Transport (Scotland) Act van 2005 (die op 10 oktober 2005 in werking is getreden) werden de betreffende bepalingen uit de wet van 1960 vervallen verklaard, maar in artikel 45, lid 2, is bepaald dat alle undertakings die vóór 10 oktober 2005 zijn aangegaan, onverminderd van kracht blijven. Dat betekent dat de undertaking d.d. 7 april 1995 op grond waarvan CalMac belast is met de openbaredienstverplichtingen ook na de inwerkingtreding van de wet van 2005 van kracht is gebleven. |
| --- | --- |

(237)

In artikel 45, lid 1, van de Transport (Scotland) Act van 2005 (die op 10 oktober 2005 in werking is getreden) werden de betreffende bepalingen uit de wet van 1960 vervallen verklaard, maar in artikel 45, lid 2, is bepaald dat alle undertakings die vóór 10 oktober 2005 zijn aangegaan, onverminderd van kracht blijven. Dat betekent dat de undertaking d.d. 7 april 1995 op grond waarvan CalMac belast is met de openbaredienstverplichtingen ook na de inwerkingtreding van de wet van 2005 van kracht is gebleven.

| (238) | Op 1 oktober 2006 is de herstructurering van de CalMac-groep in gang gezet en is een nieuwe rechtspersoon opgericht om de route Gourock-Dunoon te exploiteren. Sinds die datum wordt de compensatie voor de openbaredienstverplichtingen op deze route gebaseerd op artikel 70, lid 1, van de Transport (Scotland) Act van 2001 zoals gewijzigd bij de Transport Scotland Act van 2005. |
| --- | --- |

(238)

Op 1 oktober 2006 is de herstructurering van de CalMac-groep in gang gezet en is een nieuwe rechtspersoon opgericht om de route Gourock-Dunoon te exploiteren. Sinds die datum wordt de compensatie voor de openbaredienstverplichtingen op deze route gebaseerd op artikel 70, lid 1, van de Transport (Scotland) Act van 2001 zoals gewijzigd bij de Transport Scotland Act van 2005.

| (239) | Tot 1 oktober 1997, toen het contract voor veerdiensten op de Clyde en van/naar de Hebriden in werking trad, werden de openbaredienstverplichtingen in jaarlijkse brieven van de Schotse ministers aan CalMac nader gespecificeerd (regelmaat, frequentie, capaciteit, vervoerstarief en subsidiebedrag). |
| --- | --- |

(239)

Tot 1 oktober 1997, toen het contract voor veerdiensten op de Clyde en van/naar de Hebriden in werking trad, werden de openbaredienstverplichtingen in jaarlijkse brieven van de Schotse ministers aan CalMac nader gespecificeerd (regelmaat, frequentie, capaciteit, vervoerstarief en subsidiebedrag).

| (240) | Sinds 1 oktober 2007 maken de specificaties van de openbaredienstverplichtingen deel uit van het openbaredienstcontract dat na een openbare aanbestedingsprocedure voor alle routes is gesloten (met uitzondering van de route Gourock-Dunoon). |
| --- | --- |

(240)

Sinds 1 oktober 2007 maken de specificaties van de openbaredienstverplichtingen deel uit van het openbaredienstcontract dat na een openbare aanbestedingsprocedure voor alle routes is gesloten (met uitzondering van de route Gourock-Dunoon).

| (241) | Met betrekking tot de route Gourock-Dunoon worden de subsidievereisten sinds 1 oktober 2007 administratief vastgesteld op basis van de goedkeuringen van de Schotse ministers van de jaarlijkse begrotingen van de onderneming en op basis van de controle die door de Schotse regering over het betreffende jaar wordt uitgevoerd met betrekking tot de feitelijke financiële tekorten. |
| --- | --- |

(241)

Met betrekking tot de route Gourock-Dunoon worden de subsidievereisten sinds 1 oktober 2007 administratief vastgesteld op basis van de goedkeuringen van de Schotse ministers van de jaarlijkse begrotingen van de onderneming en op basis van de controle die door de Schotse regering over het betreffende jaar wordt uitgevoerd met betrekking tot de feitelijke financiële tekorten.

| (242) | Tegen die achtergrond is de Commissie van mening dat het doel van de steunregeling sinds het in gang zetten van die regeling onmiskenbaar gelijk is gebleven: het verlenen van veerdiensten voor het vervoer tussen de Schotse eilanden. |
| --- | --- |

(242)

Tegen die achtergrond is de Commissie van mening dat het doel van de steunregeling sinds het in gang zetten van die regeling onmiskenbaar gelijk is gebleven: het verlenen van veerdiensten voor het vervoer tussen de Schotse eilanden.

| (243) | De ontwikkeling van de rechtsgrondslag van de regeling heeft geen substantiële wijzigingen opgeleverd voor de aard van het voordeel dat CalMac sinds 1973 heeft genoten. CalMac heeft continu subsidies ontvangen om tekorten te dekken evenals kapitaalsubsidies en leningen (voor de infrastructuur van pieren en havens en voor schepen). De bron van de financiering is ook niet gewijzigd aangezien alle middelen nog steeds uit de nationale begroting afkomstig zijn. |
| --- | --- |

(243)

De ontwikkeling van de rechtsgrondslag van de regeling heeft geen substantiële wijzigingen opgeleverd voor de aard van het voordeel dat CalMac sinds 1973 heeft genoten. CalMac heeft continu subsidies ontvangen om tekorten te dekken evenals kapitaalsubsidies en leningen (voor de infrastructuur van pieren en havens en voor schepen). De bron van de financiering is ook niet gewijzigd aangezien alle middelen nog steeds uit de nationale begroting afkomstig zijn.

| (244) | Het bedrag van de jaarlijkse compensatie is wel periodiek verhoogd. Deze verhogingen mogen echter niet als nieuwe steun worden aangemerkt. In de woorden van het Hof van Justitie (53): „Wanneer de steunmaatregel het gevolg is van reeds van kracht zijnde wettelijke bepalingen die niet worden gewijzigd, kan (...) niet aan de hand van de omvang van de steun en met name van de hoogte van het steunbedrag op enig tijdstip in het bestaan van de onderneming worden beoordeeld of er sprake is van een nieuwe dan wel van een wijziging van een bestaande steunmaatregel.”. |
| --- | --- |

(244)

Het bedrag van de jaarlijkse compensatie is wel periodiek verhoogd. Deze verhogingen mogen echter niet als nieuwe steun worden aangemerkt. In de woorden van het Hof van Justitie (53): „Wanneer de steunmaatregel het gevolg is van reeds van kracht zijnde wettelijke bepalingen die niet worden gewijzigd, kan (...) niet aan de hand van de omvang van de steun en met name van de hoogte van het steunbedrag op enig tijdstip in het bestaan van de onderneming worden beoordeeld of er sprake is van een nieuwe dan wel van een wijziging van een bestaande steunmaatregel.”.

| (245) | De Commissie is van mening dat de verhoogde steunbedragen een gevolg zijn van de toegenomen financiële behoeften van de openbaredienstverlener in het kader van het vervullen van haar openbarediensttaak, terwijl de openbaredienstverplichtingen, de financieringsregelingen en de wijzigingen van de wettelijke bepalingen voor de compensatie niet substantieel zijn veranderd. |
| --- | --- |

(245)

De Commissie is van mening dat de verhoogde steunbedragen een gevolg zijn van de toegenomen financiële behoeften van de openbaredienstverlener in het kader van het vervullen van haar openbarediensttaak, terwijl de openbaredienstverplichtingen, de financieringsregelingen en de wijzigingen van de wettelijke bepalingen voor de compensatie niet substantieel zijn veranderd.

| (246) | De begunstigde van de maatregel is sinds het begin van de steunregeling altijd dezelfde onderneming geweest. Hoewel CalMac in 2006 geherstructureerd is, is deze onderneming altijd de enige begunstigde van de steun geweest. De onderneming is ook altijd volledig door de staat in eigendom gehouden. In 2006 zijn de vaartuigen en de bedrijfsmiddelen van CalMac aan land afgescheiden van haar rol als exploitant van veerdiensten. Deze verandering kan niet beschouwd worden als een wijziging in de begunstigde van de regeling aangezien de beide afzonderlijke rechtspersonen nog steeds de enige begunstigden van de compensatieregeling zijn. Deze juridische splitsing is een wijziging van technische aard die niet leidt tot een substantiële wijziging van de begunstigde van de steun. |
| --- | --- |

(246)

De begunstigde van de maatregel is sinds het begin van de steunregeling altijd dezelfde onderneming geweest. Hoewel CalMac in 2006 geherstructureerd is, is deze onderneming altijd de enige begunstigde van de steun geweest. De onderneming is ook altijd volledig door de staat in eigendom gehouden. In 2006 zijn de vaartuigen en de bedrijfsmiddelen van CalMac aan land afgescheiden van haar rol als exploitant van veerdiensten. Deze verandering kan niet beschouwd worden als een wijziging in de begunstigde van de regeling aangezien de beide afzonderlijke rechtspersonen nog steeds de enige begunstigden van de compensatieregeling zijn. Deze juridische splitsing is een wijziging van technische aard die niet leidt tot een substantiële wijziging van de begunstigde van de steun.

| (247) | Zo dient ook de opsplitsing van de vervoersactiviteiten van/naar de Hebriden en op de Clyde over twee afzonderlijke rechtspersonen (CalMac Ferries Ltd en Cowal Ferries Ltd, twee volledige dochterondernemingen van David MacBrayne Ltd) beschouwd te worden als een wijziging van technische aard die niet leidt tot een substantiële wijziging van de begunstigde van de steun. |
| --- | --- |

(247)

Zo dient ook de opsplitsing van de vervoersactiviteiten van/naar de Hebriden en op de Clyde over twee afzonderlijke rechtspersonen (CalMac Ferries Ltd en Cowal Ferries Ltd, twee volledige dochterondernemingen van David MacBrayne Ltd) beschouwd te worden als een wijziging van technische aard die niet leidt tot een substantiële wijziging van de begunstigde van de steun.

| (248) | Er heeft wel een aantal aanpassingen plaatsgevonden van het totaalpakket aan diensten en van de routes die door CalMac worden geëxploiteerd. Er zijn sommige nieuwe diensten toegevoegd terwijl een paar andere diensten zijn geschrapt. Een van die aanpassingen is bijvoorbeeld het gevolg van de opening van een nieuwe brug, waardoor de bestaande veerdienst overbodig werd. De Commissie is van mening dat dit technische wijzigingen zijn teneinde het aanbod aan openbare diensten aan te passen aan de behoeften van de bevolking. Door deze aanpassingen is de overkoepelende doelstelling van de regeling niet gewijzigd. De openbaredienstverplichtingen zijn als geheel gedefinieerd en beperkte technische aanpassingen van de geëxploiteerde routes vormen geen substantiële wijziging van de essentie van de regeling. |
| --- | --- |

(248)

Er heeft wel een aantal aanpassingen plaatsgevonden van het totaalpakket aan diensten en van de routes die door CalMac worden geëxploiteerd. Er zijn sommige nieuwe diensten toegevoegd terwijl een paar andere diensten zijn geschrapt. Een van die aanpassingen is bijvoorbeeld het gevolg van de opening van een nieuwe brug, waardoor de bestaande veerdienst overbodig werd. De Commissie is van mening dat dit technische wijzigingen zijn teneinde het aanbod aan openbare diensten aan te passen aan de behoeften van de bevolking. Door deze aanpassingen is de overkoepelende doelstelling van de regeling niet gewijzigd. De openbaredienstverplichtingen zijn als geheel gedefinieerd en beperkte technische aanpassingen van de geëxploiteerde routes vormen geen substantiële wijziging van de essentie van de regeling.

| (249) | Op grond van bovengenoemde redenen heeft de Commissie in de loop van haar onderzoek geconcludeerd dat de steunregeling voor CalMac als bestaande steun aangemerkt dient te worden (54). Daarom heeft de Commissie besloten om op grond van artikel 17 van de procedureverordening parallel aan de formele onderzoeksprocedure ook een samenwerkingsprocedure in gang te zetten. De Commissie heeft de lidstaat op de hoogte gesteld van deze conclusie en tevens haar voorlopige standpunt kenbaar gemaakt dat een aantal aspecten van de regeling niet langer verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. De autoriteiten van de lidstaten zijn in de gelegenheid gesteld om hun opmerkingen over dit voorlopige standpunt in te dienen. |
| --- | --- |

(249)

Op grond van bovengenoemde redenen heeft de Commissie in de loop van haar onderzoek geconcludeerd dat de steunregeling voor CalMac als bestaande steun aangemerkt dient te worden (54). Daarom heeft de Commissie besloten om op grond van artikel 17 van de procedureverordening parallel aan de formele onderzoeksprocedure ook een samenwerkingsprocedure in gang te zetten. De Commissie heeft de lidstaat op de hoogte gesteld van deze conclusie en tevens haar voorlopige standpunt kenbaar gemaakt dat een aantal aspecten van de regeling niet langer verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. De autoriteiten van de lidstaten zijn in de gelegenheid gesteld om hun opmerkingen over dit voorlopige standpunt in te dienen.

| (250) | Aangezien de staatssteunregeling ten gunste van CalMac bestaande steun is, dient de verenigbaarheid ervan dan ook uitsluitend beoordeeld te worden aan de hand van de bestaande situatie (55). De Commissie hoeft dan ook niet de verenigbaarheid te beoordelen van de steun die in het verleden aan CalMac is verleend. |
| --- | --- |

(250)

Aangezien de staatssteunregeling ten gunste van CalMac bestaande steun is, dient de verenigbaarheid ervan dan ook uitsluitend beoordeeld te worden aan de hand van de bestaande situatie (55). De Commissie hoeft dan ook niet de verenigbaarheid te beoordelen van de steun die in het verleden aan CalMac is verleend.

5.2.3.   NORTHLINK

| (251) | Het is duidelijk dat de betalingen aan NorthLink 1 op grond van het openbaredienstcontract voor de exploitatie van de routes in het gebied van de Noordelijke Eilanden in de periode 2002-2006 en op grond van de MoA als nieuwe steun aangemerkt dienen te worden. Vóór 2002 voerde NorthLink 1 immers geen openbare diensten uit op deze routes. |
| --- | --- |

(251)

Het is duidelijk dat de betalingen aan NorthLink 1 op grond van het openbaredienstcontract voor de exploitatie van de routes in het gebied van de Noordelijke Eilanden in de periode 2002-2006 en op grond van de MoA als nieuwe steun aangemerkt dienen te worden. Vóór 2002 voerde NorthLink 1 immers geen openbare diensten uit op deze routes.

| (252) | Zo dienen ook de betalingen aan NorthLink 2 als nieuwe steun beschouwd te worden, los van de vraag of NorthLink 1 en NorthLink 2 als afzonderlijke begunstigden aangemerkt moeten worden of dat NorthLink 2 slechts gezien moet worden als de opvolger van NorthLink 1. |
| --- | --- |

(252)

Zo dienen ook de betalingen aan NorthLink 2 als nieuwe steun beschouwd te worden, los van de vraag of NorthLink 1 en NorthLink 2 als afzonderlijke begunstigden aangemerkt moeten worden of dat NorthLink 2 slechts gezien moet worden als de opvolger van NorthLink 1.

| (253) | Dat betekent dat alle steun die vanaf 2002 aan NorthLink 1 en NorthLink 2 is verleend, als nieuwe steun aangemerkt dient te worden. |
| --- | --- |

(253)

Dat betekent dat alle steun die vanaf 2002 aan NorthLink 1 en NorthLink 2 is verleend, als nieuwe steun aangemerkt dient te worden.

| (254) | De verenigbaarheid van de regeling met de gemeenschappelijke markt dient dan ook beoordeeld te worden voor de periode vanaf 2002. |
| --- | --- |

(254)

De verenigbaarheid van de regeling met de gemeenschappelijke markt dient dan ook beoordeeld te worden voor de periode vanaf 2002.

5.3.   VERENIGBAARHEID

5.3.1.   TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 86, LID 2, VAN HET EG-VERDRAG

| (255) | De rechtsgrondslag om de steun te beoordelen die aan CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 is verleend, is artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(255)

De rechtsgrondslag om de steun te beoordelen die aan CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 is verleend, is artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag.

| (256) | Op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag dient beoordeeld te worden of:






  — | de veerdiensten in Schotland tot de diensten van algemeen economisch belang (DAEB's) behoren en eenduidig als zodanig door de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk zijn gedefinieerd (omschrijving) (56); |
| --- | --- | --- |

(256)

Op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag dient beoordeeld te worden of:

—

de veerdiensten in Schotland tot de diensten van algemeen economisch belang (DAEB's) behoren en eenduidig als zodanig door de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk zijn gedefinieerd (omschrijving) (56);

| — | de betreffende dienstverlening door de lidstaat expliciet aan CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 is toevertrouwd en zij bij het uitvoeren van hun taken onderworpen zijn aan toezicht (toewijzing en toezicht); |
| --- | --- |

—

de betreffende dienstverlening door de lidstaat expliciet aan CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 is toevertrouwd en zij bij het uitvoeren van hun taken onderworpen zijn aan toezicht (toewijzing en toezicht);

| — | de financiering evenredig is aan de nettokosten die gemaakt moeten worden voor het verlenen van de openbare dienst, rekening houdend met andere directe en indirecte inkomsten uit de openbare dienstverlening, alsmede of die financiering niet leidt tot onnodige verstoringen van de mededinging of tot een beïnvloeding van het handelsverkeer (evenredigheid). |
| --- | --- |

—

de financiering evenredig is aan de nettokosten die gemaakt moeten worden voor het verlenen van de openbare dienst, rekening houdend met andere directe en indirecte inkomsten uit de openbare dienstverlening, alsmede of die financiering niet leidt tot onnodige verstoringen van de mededinging of tot een beïnvloeding van het handelsverkeer (evenredigheid).

5.3.2.   TOEPASSELIJKHEID VAN HET DAEB-KADER (57) /DE DAEB-BESCHIKKING (58)

| (257) | Sinds de inwerkingtreding stelt de DAEB-beschikking openbare compensatie voor het uitvoeren van DAEB's op bepaalde voorwaarden vrij van de aanmeldingsverplichting. In het DAEB-kader zijn de voorwaarden neergelegd voor de verenigbaarheid van maatregelen die onderworpen zijn aan de aanmeldingsverplichting vanaf het moment van inwerkingtreding. |
| --- | --- |

(257)

Sinds de inwerkingtreding stelt de DAEB-beschikking openbare compensatie voor het uitvoeren van DAEB's op bepaalde voorwaarden vrij van de aanmeldingsverplichting. In het DAEB-kader zijn de voorwaarden neergelegd voor de verenigbaarheid van maatregelen die onderworpen zijn aan de aanmeldingsverplichting vanaf het moment van inwerkingtreding.

| (258) | In het DAEB-kader wordt de vervoerssector in punt 3 expliciet van de werkingssfeer uitgesloten en dat kader is in de onderhavige zaak dan ook niet van toepassing. Niettemin kunnen de interpretatiebeginselen die in het DAEB-kader zijn geformuleerd, gezien de algemene toepassingscontext van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag (59), nuttig zijn bij het beoordelen van de verenigbaarheid van de maatregel die thans geanalyseerd wordt. |
| --- | --- |

(258)

In het DAEB-kader wordt de vervoerssector in punt 3 expliciet van de werkingssfeer uitgesloten en dat kader is in de onderhavige zaak dan ook niet van toepassing. Niettemin kunnen de interpretatiebeginselen die in het DAEB-kader zijn geformuleerd, gezien de algemene toepassingscontext van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag (59), nuttig zijn bij het beoordelen van de verenigbaarheid van de maatregel die thans geanalyseerd wordt.

| (259) | In de DAEB-beschikking wordt het vervoer over zee en door de lucht niet van de werkingssfeer uitgesloten. In het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, is een eventuele toepasselijkheid van de DAEB-beschikking aan de orde gesteld. De Commissie heeft zich daarbij voorlopig op het standpunt gesteld dat die beschikking in het onderhavige geval niet van toepassing leek. |
| --- | --- |

(259)

In de DAEB-beschikking wordt het vervoer over zee en door de lucht niet van de werkingssfeer uitgesloten. In het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, is een eventuele toepasselijkheid van de DAEB-beschikking aan de orde gesteld. De Commissie heeft zich daarbij voorlopig op het standpunt gesteld dat die beschikking in het onderhavige geval niet van toepassing leek.

| (260) | Er worden in artikel 2 van de DAEB-beschikking twee uitzonderingen genoemd op de aanmeldingsverplichting die in het onderhavige relevant zouden kunnen zijn:






  „a) | compensatie voor de openbare dienst welke wordt toegekend aan ondernemingen die een gemiddelde jaaromzet, alle werkzaamheden bijeengenomen, vóór belasting van in totaal minder dan 100 miljoen EUR behalen gedurende de twee boekjaren voorafgaande aan het boekjaar waarin de dienst van algemeen economisch belang is toegewezen, en die voor de betrokken dienst jaarlijks minder dan 30 miljoen EUR compensatie ontvangen”; |
| --- | --- | --- |

(260)

Er worden in artikel 2 van de DAEB-beschikking twee uitzonderingen genoemd op de aanmeldingsverplichting die in het onderhavige relevant zouden kunnen zijn:

„a)

compensatie voor de openbare dienst welke wordt toegekend aan ondernemingen die een gemiddelde jaaromzet, alle werkzaamheden bijeengenomen, vóór belasting van in totaal minder dan 100 miljoen EUR behalen gedurende de twee boekjaren voorafgaande aan het boekjaar waarin de dienst van algemeen economisch belang is toegewezen, en die voor de betrokken dienst jaarlijks minder dan 30 miljoen EUR compensatie ontvangen”;

| „c) | compensatie voor de openbare dienst ten behoeve van lucht- of zeeverbindingen met eilanden waar het gemiddelde jaarlijkse verkeer gedurende de twee boekjaren voorafgaande aan het boekjaar waarin de dienst van algemeen economisch belang is toegewezen, maximaal 300 000 passagiers bedraagt”. |
| --- | --- |

„c)

compensatie voor de openbare dienst ten behoeve van lucht- of zeeverbindingen met eilanden waar het gemiddelde jaarlijkse verkeer gedurende de twee boekjaren voorafgaande aan het boekjaar waarin de dienst van algemeen economisch belang is toegewezen, maximaal 300 000 passagiers bedraagt”.

| (261) | De vraag welke rechtspersonen beoordeeld zouden moeten worden aan de hand van voorwaarde a) hierboven (CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 afzonderlijk dan wel gezamenlijk) is reeds aan de orde gesteld in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden. |
| --- | --- |

(261)

De vraag welke rechtspersonen beoordeeld zouden moeten worden aan de hand van voorwaarde a) hierboven (CalMac, NorthLink 1 en NorthLink 2 afzonderlijk dan wel gezamenlijk) is reeds aan de orde gesteld in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden.

| (262) | De Commissie merkt op dat zowel CalMac als NorthLink 2 op dit moment meer dan 30 miljoen euro compensatie per jaar ontvangen voor de exploitatie van de betreffende zeeroutes (60). Dat betekent dat er niet aan voorwaarde a) wordt voldaan. |
| --- | --- |

(262)

De Commissie merkt op dat zowel CalMac als NorthLink 2 op dit moment meer dan 30 miljoen euro compensatie per jaar ontvangen voor de exploitatie van de betreffende zeeroutes (60). Dat betekent dat er niet aan voorwaarde a) wordt voldaan.

| (263) | Wat NorthLink 2 betreft, blijkt uit de meest recente gegevens dat er op de twee geëxploiteerde routes sprake is van een verkeer van 301 000 passagiers in 2004-2005. Dat betekent dat er ook niet aan voorwaarde c) wordt voldaan. |
| --- | --- |

(263)

Wat NorthLink 2 betreft, blijkt uit de meest recente gegevens dat er op de twee geëxploiteerde routes sprake is van een verkeer van 301 000 passagiers in 2004-2005. Dat betekent dat er ook niet aan voorwaarde c) wordt voldaan.

| (264) | Derhalve constateert de Commissie dat haar voorlopige conclusie dat de DAEB-beschikking in het huidige geval niet van toepassing is, standhoudt. |
| --- | --- |

(264)

Derhalve constateert de Commissie dat haar voorlopige conclusie dat de DAEB-beschikking in het huidige geval niet van toepassing is, standhoudt.

5.3.3.   BESTAANDE STEUN DIE AAN CALMAC IS VERLEEND

5.3.3.1.   
  Omschrijving

a)   Hebriden en Clyde (uitgezonderd Gourock-Dunoon)

| (265) | Zoals eerder al opgemerkt (zie punt 5.2 hierboven) is uitsluitend de huidige situatie relevant voor de beoordeling van de verenigbaarheid van de steun die aan CalMac is verleend aangezien het bestaande steun betreft. Dat betekent dat voor alle routes (met uitzondering van de route Gourock-Dunoon, die uitgesloten is van dit contract) slechts de bepalingen uit het openbaredienstcontract van 2007 beoordeeld dienen te worden. In overeenstemming met de samenwerkingsprocedure op grond van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag, heeft de Commissie alle noodzakelijke informatie van het Verenigd Koninkrijk ontvangen om de bestaande steunregeling te kunnen evalueren. |
| --- | --- |

(265)

Zoals eerder al opgemerkt (zie punt 5.2 hierboven) is uitsluitend de huidige situatie relevant voor de beoordeling van de verenigbaarheid van de steun die aan CalMac is verleend aangezien het bestaande steun betreft. Dat betekent dat voor alle routes (met uitzondering van de route Gourock-Dunoon, die uitgesloten is van dit contract) slechts de bepalingen uit het openbaredienstcontract van 2007 beoordeeld dienen te worden. In overeenstemming met de samenwerkingsprocedure op grond van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag, heeft de Commissie alle noodzakelijke informatie van het Verenigd Koninkrijk ontvangen om de bestaande steunregeling te kunnen evalueren.

| (266) | De beoordeling die hierboven heeft plaatsgevonden met betrekking tot het Altmark 1-criterium is ook hier van toepassing. Het openbaredienstcontract van 2007, dat gesloten is na een open en doorzichtige openbare aanbestedingsprocedure, is in overeenstemming met artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer, waarin de specificaties zijn beschreven die deel uit zouden moeten maken van de omschrijving, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip. |
| --- | --- |

(266)

De beoordeling die hierboven heeft plaatsgevonden met betrekking tot het Altmark 1-criterium is ook hier van toepassing. Het openbaredienstcontract van 2007, dat gesloten is na een open en doorzichtige openbare aanbestedingsprocedure, is in overeenstemming met artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer, waarin de specificaties zijn beschreven die deel uit zouden moeten maken van de omschrijving, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip.

| (267) | In het openbaredienstcontract is bepaald dat de verplichtingen die aan de exploitant worden opgelegd, voor hem geen belemmering vormen om de schepen voor andere doeleinden te gebruiken mits de exploitant voldoet en in de toekomst blijft voldoen aan de verplichting om de DAEB's te verlenen. In de praktijk betekent dit dat de exploitant bijvoorbeeld bedrijfsvoertuigen mag vervoeren, een activiteit die buiten het toepassingsgebied van zijn openbarediensttaken valt. Deze voorwaarde dient op geen enkele manier als een kennelijke fout gezien te worden in de omschrijving van de DAEB's die aan CalMac zijn toevertrouwd. Het betreft immers activiteiten die buiten het toepassingsgebied van de omschrijving van de DAEB's vallen en die door CalMac op zakelijke voorwaarden uitgevoerd mogen worden (zonder staatssubsidie). |
| --- | --- |

(267)

In het openbaredienstcontract is bepaald dat de verplichtingen die aan de exploitant worden opgelegd, voor hem geen belemmering vormen om de schepen voor andere doeleinden te gebruiken mits de exploitant voldoet en in de toekomst blijft voldoen aan de verplichting om de DAEB's te verlenen. In de praktijk betekent dit dat de exploitant bijvoorbeeld bedrijfsvoertuigen mag vervoeren, een activiteit die buiten het toepassingsgebied van zijn openbarediensttaken valt. Deze voorwaarde dient op geen enkele manier als een kennelijke fout gezien te worden in de omschrijving van de DAEB's die aan CalMac zijn toevertrouwd. Het betreft immers activiteiten die buiten het toepassingsgebied van de omschrijving van de DAEB's vallen en die door CalMac op zakelijke voorwaarden uitgevoerd mogen worden (zonder staatssubsidie).

b)   Gourock-Dunoon

| (268) | Aangezien de route Gourock-Dunoon uitgesloten is van het openbaredienstcontract van 2007, is de rechtsgrondslag voor de compensatie voor deze route nog steeds de Highlands and Islands Shipping Services Act van 1960 zoals gewijzigd door artikel 70 van de Transport (Scotland) Act van 2001 en door artikel 45 van de Transport (Scotland) Act van 2005. |
| --- | --- |

(268)

Aangezien de route Gourock-Dunoon uitgesloten is van het openbaredienstcontract van 2007, is de rechtsgrondslag voor de compensatie voor deze route nog steeds de Highlands and Islands Shipping Services Act van 1960 zoals gewijzigd door artikel 70 van de Transport (Scotland) Act van 2001 en door artikel 45 van de Transport (Scotland) Act van 2005.

| (269) | De openbaredienstverplichtingen voor deze route en de bijbehorende compensatie hebben uitsluitend betrekking op het vervoer van passagiers; bedrijfsvoertuigen zijn hiervan uitgesloten. Het staat CalMac echter vrij om op puur zakelijke voorwaarden vervoersdiensten voor bedrijfsvoertuigen te verlenen. |
| --- | --- |

(269)

De openbaredienstverplichtingen voor deze route en de bijbehorende compensatie hebben uitsluitend betrekking op het vervoer van passagiers; bedrijfsvoertuigen zijn hiervan uitgesloten. Het staat CalMac echter vrij om op puur zakelijke voorwaarden vervoersdiensten voor bedrijfsvoertuigen te verlenen.

| (270) | De omschrijving van de openbaredienstverplichting is niet in overeenstemming met artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. De basiskenmerken van de openbare dienst zoals de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip, zijn niet formeel in een rechtshandeling vastgelegd. |
| --- | --- |

(270)

De omschrijving van de openbaredienstverplichting is niet in overeenstemming met artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. De basiskenmerken van de openbare dienst zoals de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip, zijn niet formeel in een rechtshandeling vastgelegd.

| (271) | Belanghebbende partijen hebben gesteld dat de omschrijving van de openbaredienstverplichtingen voor de route Gourock-Dunoon een kennelijke fout bevat aangezien er naar een concurrerende dienst wordt verwezen. Het is inderdaad juist dat er nog een ander bedrijf is – Western Ferries – dat vervoersdiensten verleent (voor passagiers, voertuigen en vracht) op een route waarbij in het algemeen dezelfde locaties worden aangedaan, hoewel er sprake is van verschillende begin- en eindpunten. Daarnaast heeft McGill's Buses (een lokale busonderneming) een doorverbinding geïntroduceerd waarmee voetgangers van het centrum van Dunoon rechtstreeks per bus naar de vertrekhaven van Western Ferries worden gebracht waarna zij vervolgens via Gourock uiteindelijk afgezet worden in het centrum van Glasgow. |
| --- | --- |

(271)

Belanghebbende partijen hebben gesteld dat de omschrijving van de openbaredienstverplichtingen voor de route Gourock-Dunoon een kennelijke fout bevat aangezien er naar een concurrerende dienst wordt verwezen. Het is inderdaad juist dat er nog een ander bedrijf is – Western Ferries – dat vervoersdiensten verleent (voor passagiers, voertuigen en vracht) op een route waarbij in het algemeen dezelfde locaties worden aangedaan, hoewel er sprake is van verschillende begin- en eindpunten. Daarnaast heeft McGill's Buses (een lokale busonderneming) een doorverbinding geïntroduceerd waarmee voetgangers van het centrum van Dunoon rechtstreeks per bus naar de vertrekhaven van Western Ferries worden gebracht waarna zij vervolgens via Gourock uiteindelijk afgezet worden in het centrum van Glasgow.

| (272) | Het Verenigd Koninkrijk heeft geloofwaardige informatie verschaft over het gerechtvaardigde karakter van een DAEB voor personenvervoer op deze route. Hoewel onderkend wordt dat McGill's Buses en Western Ferries een „doorverbindende” dienst voor voetgangers aanbieden op een zeer beperkt aantal veerbootreizen, zijn de eigenschappen van deze diensten met betrekking tot de frequentie, het comfort, de reistijd, transportintegratie, betrouwbaarheid en toegankelijkheid voor passagiers niet van dien aard dat hiermee eenzelfde dienstverlening als die van CalMac uitgevoerd zou kunnen worden. Dat betekent dat er een goede economische en sociale rechtvaardiging is voor overheidssteun voor een passagiersservice van het centrum van een bepaalde stad naar het centrum van een andere stad. |
| --- | --- |

(272)

Het Verenigd Koninkrijk heeft geloofwaardige informatie verschaft over het gerechtvaardigde karakter van een DAEB voor personenvervoer op deze route. Hoewel onderkend wordt dat McGill's Buses en Western Ferries een „doorverbindende” dienst voor voetgangers aanbieden op een zeer beperkt aantal veerbootreizen, zijn de eigenschappen van deze diensten met betrekking tot de frequentie, het comfort, de reistijd, transportintegratie, betrouwbaarheid en toegankelijkheid voor passagiers niet van dien aard dat hiermee eenzelfde dienstverlening als die van CalMac uitgevoerd zou kunnen worden. Dat betekent dat er een goede economische en sociale rechtvaardiging is voor overheidssteun voor een passagiersservice van het centrum van een bepaalde stad naar het centrum van een andere stad.

| (273) | De dienstverlening van CalMac omvat hogere vaarfrequenties – achttien retourtrips op weekdagen ten opzichte van acht retourtrips (meestal gedurende piektijden) van McGill's Buses (die overigens geen zondagsdiensten aanbiedt). De totale reistijd is bij de CalMac-dienst lager, vooral buiten de piekuren (de reis met McGill's Buses neemt soms wel tot 50 % meer tijd in beslag). De CalMac-dienst sluit ook zeer goed aan op de treinverbindingen naar Glasgow, dit in tegenstelling tot de dienstregeling van Western Ferries. De CalMac-dienst is ook minder vatbaar voor vertragingen en uitval van materieel dan de concurrerende bus-veerboot-busdienst (mechanische storingen van bussen of vertragingen als gevolg van files of wegwerkzaamheden kunnen bijvoorbeeld de betrouwbaarheid en reistijd van de concurrerende dienst beïnvloeden). |
| --- | --- |

(273)

De dienstverlening van CalMac omvat hogere vaarfrequenties – achttien retourtrips op weekdagen ten opzichte van acht retourtrips (meestal gedurende piektijden) van McGill's Buses (die overigens geen zondagsdiensten aanbiedt). De totale reistijd is bij de CalMac-dienst lager, vooral buiten de piekuren (de reis met McGill's Buses neemt soms wel tot 50 % meer tijd in beslag). De CalMac-dienst sluit ook zeer goed aan op de treinverbindingen naar Glasgow, dit in tegenstelling tot de dienstregeling van Western Ferries. De CalMac-dienst is ook minder vatbaar voor vertragingen en uitval van materieel dan de concurrerende bus-veerboot-busdienst (mechanische storingen van bussen of vertragingen als gevolg van files of wegwerkzaamheden kunnen bijvoorbeeld de betrouwbaarheid en reistijd van de concurrerende dienst beïnvloeden).

| (274) | Western Ferries zelf onderkent dat „de toekomst voor een gesubsidieerde dienst naar Dunoon uitsluitend gelegen kan zijn in het voortzetten van openbaredienstverplichtingen die alleen op passagiers zijn gericht en die uitgevoerd worden door een schip/schepen die uitsluitend voor personenvervoer geschikt zijn”. Western Ferries vervoert op dit moment 68 % van de passagiers terwijl zij 86-88 % van de bedrijfsvoertuigen/personenauto's vervoert. Hieruit blijkt dat CalMac een aanzienlijke rol speelt in het personenvervoer en een kleinere rol in het transport van bedrijfsvoertuigen en personenauto's. |
| --- | --- |

(274)

Western Ferries zelf onderkent dat „de toekomst voor een gesubsidieerde dienst naar Dunoon uitsluitend gelegen kan zijn in het voortzetten van openbaredienstverplichtingen die alleen op passagiers zijn gericht en die uitgevoerd worden door een schip/schepen die uitsluitend voor personenvervoer geschikt zijn”. Western Ferries vervoert op dit moment 68 % van de passagiers terwijl zij 86-88 % van de bedrijfsvoertuigen/personenauto's vervoert. Hieruit blijkt dat CalMac een aanzienlijke rol speelt in het personenvervoer en een kleinere rol in het transport van bedrijfsvoertuigen en personenauto's.

| (275) | Op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag dient de rol van de Commissie beperkt te blijven tot het controleren van kennelijke fouten in de omschrijving van DAEB's. Hoewel er op dezelfde route een concurrerende dienst voor personenvervoer opereert, is die andere dienst niet inwisselbaar voor de dienstverlening van CalMac. Door de uitgesproken kenmerken van de door CalMac verleende diensten is de conclusie gerechtvaardigd dat er geen sprake is van een kennelijke fout in de omschrijving van de openbaredienstverplichtingen. |
| --- | --- |

(275)

Op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag dient de rol van de Commissie beperkt te blijven tot het controleren van kennelijke fouten in de omschrijving van DAEB's. Hoewel er op dezelfde route een concurrerende dienst voor personenvervoer opereert, is die andere dienst niet inwisselbaar voor de dienstverlening van CalMac. Door de uitgesproken kenmerken van de door CalMac verleende diensten is de conclusie gerechtvaardigd dat er geen sprake is van een kennelijke fout in de omschrijving van de openbaredienstverplichtingen.

| (276) | Een aanverwante kwestie die door Western Ferries aan de orde is gesteld, is dat CalMac de mogelijkheid heeft om schepen op deze route in te zetten waarmee tegelijkertijd zowel passagiers als voertuigen kunnen worden vervoerd, terwijl de openbaredienstverplichtingen uitsluitend op personenvervoer betrekking hebben. Western Ferries stelt dat dit aanleiding kan vormen voor kruissubsidiëring en oneerlijke concurrentie en dat de openbaredienstverplichtingen derhalve uitgevoerd dienen te worden met schepen die uitsluitend voor passagiers zijn geschikt. |
| --- | --- |

(276)

Een aanverwante kwestie die door Western Ferries aan de orde is gesteld, is dat CalMac de mogelijkheid heeft om schepen op deze route in te zetten waarmee tegelijkertijd zowel passagiers als voertuigen kunnen worden vervoerd, terwijl de openbaredienstverplichtingen uitsluitend op personenvervoer betrekking hebben. Western Ferries stelt dat dit aanleiding kan vormen voor kruissubsidiëring en oneerlijke concurrentie en dat de openbaredienstverplichtingen derhalve uitgevoerd dienen te worden met schepen die uitsluitend voor passagiers zijn geschikt.

| (277) | Op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag kan dit niet aangemerkt worden als een kennelijke fout in de omschrijving van de DAEB. Exploitanten waaraan openbaredienstverplichtingen zijn toevertrouwd, mogen ook ongesubsidieerde commerciële activiteiten ontplooien. Indien zij commerciële activiteiten uitvoeren, moeten zij wel aan bepaalde eisen voldoen, zoals het voeren van gescheiden boekhoudingen, een adequate toewijzing van gemeenschappelijke kosten en geen kruissubsidiëring tussen de twee soorten activiteiten. |
| --- | --- |

(277)

Op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag kan dit niet aangemerkt worden als een kennelijke fout in de omschrijving van de DAEB. Exploitanten waaraan openbaredienstverplichtingen zijn toevertrouwd, mogen ook ongesubsidieerde commerciële activiteiten ontplooien. Indien zij commerciële activiteiten uitvoeren, moeten zij wel aan bepaalde eisen voldoen, zoals het voeren van gescheiden boekhoudingen, een adequate toewijzing van gemeenschappelijke kosten en geen kruissubsidiëring tussen de twee soorten activiteiten.

| (278) | Ervan uitgaande dat in het onderhavige geval aan deze vereisten is voldaan, kan de Commissie niet de verplichting opleggen dat de DAEB uitgevoerd dient te worden met een vaartuig dat uitsluitend voor passagiers is geschikt. Er kan niet ontkend worden dat de commerciële en openbare dienstverlening in het huidige geval nauw met elkaar zijn verbonden – dezelfde vaartuigen verzorgen tegelijkertijd openbare en commerciële diensten – en dat de meeste kosten gedeeld worden. Dit geeft aan dat er speciale waakzaamheid geboden is met betrekking tot de gescheiden boekhouding en het mechanisme voor de kostentoedeling (61). Dit alles vormt echter geen kennelijke fout in de omschrijving van de openbare dienst. |
| --- | --- |

(278)

Ervan uitgaande dat in het onderhavige geval aan deze vereisten is voldaan, kan de Commissie niet de verplichting opleggen dat de DAEB uitgevoerd dient te worden met een vaartuig dat uitsluitend voor passagiers is geschikt. Er kan niet ontkend worden dat de commerciële en openbare dienstverlening in het huidige geval nauw met elkaar zijn verbonden – dezelfde vaartuigen verzorgen tegelijkertijd openbare en commerciële diensten – en dat de meeste kosten gedeeld worden. Dit geeft aan dat er speciale waakzaamheid geboden is met betrekking tot de gescheiden boekhouding en het mechanisme voor de kostentoedeling (61). Dit alles vormt echter geen kennelijke fout in de omschrijving van de openbare dienst.

| (279) | Concluderend kan gesteld worden dat de omschrijving van de openbaredienstverplichting niet in overeenstemming is met artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. De primaire kenmerken van de openbare dienst, zoals de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip, zijn zelfs niet eens formeel in een rechtshandeling vastgelegd. Dat betekent dat de huidige omschrijving van de DAEB voor de exploitatie van de route Gourock-Dunoon als een kennelijke fout aangemerkt dient te worden. |
| --- | --- |

(279)

Concluderend kan gesteld worden dat de omschrijving van de openbaredienstverplichting niet in overeenstemming is met artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. De primaire kenmerken van de openbare dienst, zoals de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van het schip, zijn zelfs niet eens formeel in een rechtshandeling vastgelegd. Dat betekent dat de huidige omschrijving van de DAEB voor de exploitatie van de route Gourock-Dunoon als een kennelijke fout aangemerkt dient te worden.

| (280) | In beginsel is het in de toekomst echter mogelijk om op legitieme wijze een DAEB voor passagiersvervoer op deze route te definiëren, inclusief de mogelijkheid voor de dienstverlener om commerciële activiteiten uit te voeren met schepen die geschikt zijn voor een gecombineerd passagiers/voertuigtransport. Dit zou op zich geen kennelijke fout zijn, mits de betreffende kenmerken nauwkeurig in een rechtshandeling zijn vastgelegd. |
| --- | --- |

(280)

In beginsel is het in de toekomst echter mogelijk om op legitieme wijze een DAEB voor passagiersvervoer op deze route te definiëren, inclusief de mogelijkheid voor de dienstverlener om commerciële activiteiten uit te voeren met schepen die geschikt zijn voor een gecombineerd passagiers/voertuigtransport. Dit zou op zich geen kennelijke fout zijn, mits de betreffende kenmerken nauwkeurig in een rechtshandeling zijn vastgelegd.

| (281) | Zoals hierboven al opgemerkt, heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie geïnformeerd dat het een nieuwe open, doorzichtige en niet-discriminatoire openbare aanbestedingsprocedure zal organiseren voor een openbaredienstcontract voor het vervoer van uitsluitend passagiers op deze route als dienstige maatregel om aan de huidige bezwaren tegemoet te komen. |
| --- | --- |

(281)

Zoals hierboven al opgemerkt, heeft het Verenigd Koninkrijk de Commissie geïnformeerd dat het een nieuwe open, doorzichtige en niet-discriminatoire openbare aanbestedingsprocedure zal organiseren voor een openbaredienstcontract voor het vervoer van uitsluitend passagiers op deze route als dienstige maatregel om aan de huidige bezwaren tegemoet te komen.

| (282) | Het is derhalve de verantwoordelijkheid van het Verenigd Koninkrijk om te waarborgen dat deze openbare aanbesteding een zodanige omschrijving van de openbaredienstverplichtingen bevat dat deze verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. De Commissie zal erop toezien dat de dienstige maatregel zoals voorgesteld door het Verenigd Koninkrijk in de praktijk op de juiste wijze wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

(282)

Het is derhalve de verantwoordelijkheid van het Verenigd Koninkrijk om te waarborgen dat deze openbare aanbesteding een zodanige omschrijving van de openbaredienstverplichtingen bevat dat deze verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. De Commissie zal erop toezien dat de dienstige maatregel zoals voorgesteld door het Verenigd Koninkrijk in de praktijk op de juiste wijze wordt uitgevoerd.

5.3.3.2.   
  Toewijzing

a)   Hebriden en Clyde (uitgezonderd Gourock-Dunoon)

| (283) | Het lijkt onmiskenbaar dat de betreffende openbare dienstverlening expliciet aan CalMac is toegewezen. Het openbaredienstcontract van 2007 bevat nauwkeurige aanwijzingen over de diensten die CalMac dient te verlenen en over de wijze waarop het toepassingsgebied van die openbaredienstverleningstaak gewijzigd kan worden. |
| --- | --- |

(283)

Het lijkt onmiskenbaar dat de betreffende openbare dienstverlening expliciet aan CalMac is toegewezen. Het openbaredienstcontract van 2007 bevat nauwkeurige aanwijzingen over de diensten die CalMac dient te verlenen en over de wijze waarop het toepassingsgebied van die openbaredienstverleningstaak gewijzigd kan worden.

| (284) | Het openbaredienstcontract bevat ook duidelijke bepalingen over het toezicht op de uitvoering van de openbare dienst aangezien CalMac verplicht is om de Scottish Executive periodiek van uitgebreide informatie te voorzien over de exploitatie van de routes. Zo zijn er bijvoorbeeld prestatie-indicatoren die regelmatig worden geëvalueerd. Indien er niet aan de prestatiecriteria wordt voldaan, kan de subsidie dienovereenkomstig worden verminderd. |
| --- | --- |

(284)

Het openbaredienstcontract bevat ook duidelijke bepalingen over het toezicht op de uitvoering van de openbare dienst aangezien CalMac verplicht is om de Scottish Executive periodiek van uitgebreide informatie te voorzien over de exploitatie van de routes. Zo zijn er bijvoorbeeld prestatie-indicatoren die regelmatig worden geëvalueerd. Indien er niet aan de prestatiecriteria wordt voldaan, kan de subsidie dienovereenkomstig worden verminderd.

b)   Gourock-Dunoon

| (285) | Wat de route Gourock-Dunoon betreft, is de Commissie van mening dat de exploitatie van deze route niet naar behoren aan CalMac is toevertrouwd. Los van het feit dat de DAEB op dit moment niet goed gedefinieerd is, zijn er zelfs geen duidelijke rechtshandelingen waarin de voorwaarden zijn vastgelegd op basis waarvan CalMac die DAEB dient te verlenen. Er zijn bijvoorbeeld ook geen duidelijke voorschriften voor de berekening van de compensatie of prestatie-indicatoren die van invloed zijn op de hoogte van de subsidie. Dat betekent dat deze route op dit moment niet afdoende duidelijk en goed gedefinieerd aan CalMac is toegewezen. |
| --- | --- |

(285)

Wat de route Gourock-Dunoon betreft, is de Commissie van mening dat de exploitatie van deze route niet naar behoren aan CalMac is toevertrouwd. Los van het feit dat de DAEB op dit moment niet goed gedefinieerd is, zijn er zelfs geen duidelijke rechtshandelingen waarin de voorwaarden zijn vastgelegd op basis waarvan CalMac die DAEB dient te verlenen. Er zijn bijvoorbeeld ook geen duidelijke voorschriften voor de berekening van de compensatie of prestatie-indicatoren die van invloed zijn op de hoogte van de subsidie. Dat betekent dat deze route op dit moment niet afdoende duidelijk en goed gedefinieerd aan CalMac is toegewezen.

| (286) | Het is de taak van de Britse autoriteiten om, in de context van de nieuwe openbare aanbesteding voor het openbaredienstcontract voor het vervoer van uitsluitend passagiers op deze route, te waarborgen dat de openbaredienstverplichtingen expliciet worden toegewezen aan de geselecteerde bieder. |
| --- | --- |

(286)

Het is de taak van de Britse autoriteiten om, in de context van de nieuwe openbare aanbesteding voor het openbaredienstcontract voor het vervoer van uitsluitend passagiers op deze route, te waarborgen dat de openbaredienstverplichtingen expliciet worden toegewezen aan de geselecteerde bieder.

5.3.3.3.   
  Evenredigheid

a)   Hebriden en Clyde (uitgezonderd Gourock-Dunoon)

| (287) | Aangezien de staatssteun die tot nu toe aan CalMac is verleend als bestaande steun wordt aangemerkt, hoeft de Commissie niet te beoordelen of CalMac in het verleden overgecompenseerd is voor haar openbaredienstverplichtingen. Dat betekent dat de beoordeling op de toekomst gericht dient te zijn. Er dient uitsluitend beoordeeld te worden of de bepalingen van het openbaredienstcontract van 2007 voldoende garanties bieden om een overcompensatie en eventuele concurrentiebeperkende activiteiten van CalMac te voorkomen. |
| --- | --- |

(287)

Aangezien de staatssteun die tot nu toe aan CalMac is verleend als bestaande steun wordt aangemerkt, hoeft de Commissie niet te beoordelen of CalMac in het verleden overgecompenseerd is voor haar openbaredienstverplichtingen. Dat betekent dat de beoordeling op de toekomst gericht dient te zijn. Er dient uitsluitend beoordeeld te worden of de bepalingen van het openbaredienstcontract van 2007 voldoende garanties bieden om een overcompensatie en eventuele concurrentiebeperkende activiteiten van CalMac te voorkomen.

| (288) | Zoals hierboven al is opgemerkt (62), is de openbare aanbesteding op een open en doorzichtige wijze uitgevoerd. |
| --- | --- |

(288)

Zoals hierboven al is opgemerkt (62), is de openbare aanbesteding op een open en doorzichtige wijze uitgevoerd.

| (289) | De bepalingen van het openbaredienstcontract zijn toereikend om een overcompensatie voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen te voorkomen. De compensatie is beperkt tot de exploitatiekosten minus de opbrengsten uit die exploitatie (inclusief een redelijke winst). Ook zijn de kosten die in aanmerking komen voor compensatie, duidelijk in het openbaredienstcontract gedefinieerd. |
| --- | --- |

(289)

De bepalingen van het openbaredienstcontract zijn toereikend om een overcompensatie voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen te voorkomen. De compensatie is beperkt tot de exploitatiekosten minus de opbrengsten uit die exploitatie (inclusief een redelijke winst). Ook zijn de kosten die in aanmerking komen voor compensatie, duidelijk in het openbaredienstcontract gedefinieerd.

| (290) | Er is tevens een claw back-mechanisme in het contract opgenomen op basis waarvan het grootste gedeelte van een eventuele overcompensatie weer terugvloeit naar de Schotse autoriteiten. Slechts een klein bedrag wordt niet geretourneerd. Indien de overcompensatie bijvoorbeeld 1 miljoen GBP bedraagt, mag CalMac daarvan slechts 275 000 GBP houden. Indien de overcompensatie 10 miljoen GBP bedraagt, heeft CalMac slechts recht op 725 000 GBP van dat bedrag. Dit systeem is bedoeld om CalMac een impuls te geven om de kosten te verlagen en efficiënter te functioneren. De betreffende bedragen zijn zeer beperkt en in overeenstemming met de definitie van een „redelijke winst” als bedoeld in het DAEB-kader (punt 18 daarvan) (63). Hoewel dat DAEB-kader niet van toepassing is op de onderhavige zaak, is de Commissie van mening dat de potentiële bedragen aan overcompensatie voor CalMac zeer beperkt en evenredig zijn met betrekking tot de compensatiebedragen. |
| --- | --- |

(290)

Er is tevens een claw back-mechanisme in het contract opgenomen op basis waarvan het grootste gedeelte van een eventuele overcompensatie weer terugvloeit naar de Schotse autoriteiten. Slechts een klein bedrag wordt niet geretourneerd. Indien de overcompensatie bijvoorbeeld 1 miljoen GBP bedraagt, mag CalMac daarvan slechts 275 000 GBP houden. Indien de overcompensatie 10 miljoen GBP bedraagt, heeft CalMac slechts recht op 725 000 GBP van dat bedrag. Dit systeem is bedoeld om CalMac een impuls te geven om de kosten te verlagen en efficiënter te functioneren. De betreffende bedragen zijn zeer beperkt en in overeenstemming met de definitie van een „redelijke winst” als bedoeld in het DAEB-kader (punt 18 daarvan) (63). Hoewel dat DAEB-kader niet van toepassing is op de onderhavige zaak, is de Commissie van mening dat de potentiële bedragen aan overcompensatie voor CalMac zeer beperkt en evenredig zijn met betrekking tot de compensatiebedragen.

| (291) | Daarnaast vloeit de winstmarge die in het openbaredienstcontract is voorzien, voort uit een competitieve aanbestedingsprocedure, zodat gewaarborgd is dat de omvang van deze marge redelijk is. |
| --- | --- |

(291)

Daarnaast vloeit de winstmarge die in het openbaredienstcontract is voorzien, voort uit een competitieve aanbestedingsprocedure, zodat gewaarborgd is dat de omvang van deze marge redelijk is.

| (292) | In het openbaredienstcontract is ook een bepaling opgenomen die waarborgt dat — indien de openbaredienstverlener aanvullende overheidssteun uit andere bronnen ontvangt — de subsidie die op grond van het contract wordt verstrekt, dienovereenkomstig wordt verlaagd. |
| --- | --- |

(292)

In het openbaredienstcontract is ook een bepaling opgenomen die waarborgt dat — indien de openbaredienstverlener aanvullende overheidssteun uit andere bronnen ontvangt — de subsidie die op grond van het contract wordt verstrekt, dienovereenkomstig wordt verlaagd.

| (293) | De conclusie moet dan ook luiden dat het openbaredienstcontract toereikende waarborgen tegen overcompensatie voor de uitvoering van de openbarediensterplichtingen bevat. |
| --- | --- |

(293)

De conclusie moet dan ook luiden dat het openbaredienstcontract toereikende waarborgen tegen overcompensatie voor de uitvoering van de openbarediensterplichtingen bevat.

| (294) | Naast de kwestie van de overcompensatie heeft de Commissie, in het licht van de klachten over dit aspect, ook beoordeeld of het openbaredienstcontract voldoende waarborgen bevat om concurrentiebeperkende activiteiten van CalMac te voorkomen die tot een ongepaste verstoring van de mededinging zouden kunnen leiden. Dat zou bijvoorbeeld het geval zijn indien CalMac de mogelijkheid zou hebben om consequent onder de prijs van concurrenten te gaan zitten waardoor deze van de markt worden verdreven. |
| --- | --- |

(294)

Naast de kwestie van de overcompensatie heeft de Commissie, in het licht van de klachten over dit aspect, ook beoordeeld of het openbaredienstcontract voldoende waarborgen bevat om concurrentiebeperkende activiteiten van CalMac te voorkomen die tot een ongepaste verstoring van de mededinging zouden kunnen leiden. Dat zou bijvoorbeeld het geval zijn indien CalMac de mogelijkheid zou hebben om consequent onder de prijs van concurrenten te gaan zitten waardoor deze van de markt worden verdreven.

| (295) | In dit verband dient benadrukt te worden dat er op dit moment op de betreffende routes helemaal geen sprake is van concurrentie. Daarnaast worden in het openbaredienstcontract strikte voorwaarden gesteld aan de tarieven voor de kaartjes. In het contract is ook een schema opgenomen voor de prijzen voor 2007-2008 en een bepaling dat er met de Schotse autoriteiten overlegd dient te worden indien de prijzen worden herzien. CalMac zou met name inbreuk maken op de bepalingen van het openbaredienstcontract indien zij de prijzen unilateraal en op niet te verantwoorden wijze zou verlagen teneinde de bestaande concurrenten van de markt te verdrijven of om te voorkomen dat potentiële concurrenten zich op de markt zullen begeven. Bovendien kan CalMac geen aanspraak maken op aanvullende compensatie voor lagere inkomsten als gevolg van kortingen of van een verlaging van de prijzen die opgenomen zijn in het gepubliceerde tarievenoverzicht. Dit is ook een waarborg om eventuele concurrentiebeperkende activiteiten te voorkomen. |
| --- | --- |

(295)

In dit verband dient benadrukt te worden dat er op dit moment op de betreffende routes helemaal geen sprake is van concurrentie. Daarnaast worden in het openbaredienstcontract strikte voorwaarden gesteld aan de tarieven voor de kaartjes. In het contract is ook een schema opgenomen voor de prijzen voor 2007-2008 en een bepaling dat er met de Schotse autoriteiten overlegd dient te worden indien de prijzen worden herzien. CalMac zou met name inbreuk maken op de bepalingen van het openbaredienstcontract indien zij de prijzen unilateraal en op niet te verantwoorden wijze zou verlagen teneinde de bestaande concurrenten van de markt te verdrijven of om te voorkomen dat potentiële concurrenten zich op de markt zullen begeven. Bovendien kan CalMac geen aanspraak maken op aanvullende compensatie voor lagere inkomsten als gevolg van kortingen of van een verlaging van de prijzen die opgenomen zijn in het gepubliceerde tarievenoverzicht. Dit is ook een waarborg om eventuele concurrentiebeperkende activiteiten te voorkomen.

| (296) | Een andere verstoring van de markt zou zich kunnen voordoen indien de verlener van de openbare dienst in staat zou zijn om zelfstandig het aanbod aan openbare diensten aanzienlijk te wijzigen of te vergroten, bijvoorbeeld door het toevoegen van nieuwe routes of door een substantiële verhoging van de vaarfrequenties. Indien CalMac automatisch in aanmerking zou komen voor aanvullende compensatie voor die toegevoegde diensten, zou dit een ongerechtvaardigde verstoring van de mededinging veroorzaken die verder gaat dan hetgeen redelijkerwijs verwacht zou mogen worden als tegenprestatie voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. |
| --- | --- |

(296)

Een andere verstoring van de markt zou zich kunnen voordoen indien de verlener van de openbare dienst in staat zou zijn om zelfstandig het aanbod aan openbare diensten aanzienlijk te wijzigen of te vergroten, bijvoorbeeld door het toevoegen van nieuwe routes of door een substantiële verhoging van de vaarfrequenties. Indien CalMac automatisch in aanmerking zou komen voor aanvullende compensatie voor die toegevoegde diensten, zou dit een ongerechtvaardigde verstoring van de mededinging veroorzaken die verder gaat dan hetgeen redelijkerwijs verwacht zou mogen worden als tegenprestatie voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen.

| (297) | In het openbaredienstcontract is expliciet vastgelegd dat er voorafgaand aan het doorvoeren van grote aanpassingen van de gepubliceerde dienstregeling of de overeengekomen diensten overleg met de Schotse ministers gevoerd dient te worden en dat hun goedkeuring voor dergelijke aanpassingen is vereist. |
| --- | --- |

(297)

In het openbaredienstcontract is expliciet vastgelegd dat er voorafgaand aan het doorvoeren van grote aanpassingen van de gepubliceerde dienstregeling of de overeengekomen diensten overleg met de Schotse ministers gevoerd dient te worden en dat hun goedkeuring voor dergelijke aanpassingen is vereist.

| (298) | Er zijn ook specifieke bepalingen in het openbaredienstcontract opgenomen op grond waarvan kruissubsidiëring tussen de openbare dienstverlening en andere activiteiten van de openbaredienstverlener verboden is. Alle transacties tussen CalMac en haar dochterondernemingen dienen op een zakelijke basis te geschieden. |
| --- | --- |

(298)

Er zijn ook specifieke bepalingen in het openbaredienstcontract opgenomen op grond waarvan kruissubsidiëring tussen de openbare dienstverlening en andere activiteiten van de openbaredienstverlener verboden is. Alle transacties tussen CalMac en haar dochterondernemingen dienen op een zakelijke basis te geschieden.

| (299) | Vrijwel alle activiteiten van CalMac vallen onder het toepassingsgebied van het openbaredienstcontract. Met het oog op het waarborgen van de transparantie dient er niettemin een gescheiden boekhouding gevoerd te worden voor haar openbare dienstverlening en voor de niet-openbare of commerciële activiteiten, een en ander in overeenstemming met de voorschriften van de doorzichtigheidsrichtlijn (64). |
| --- | --- |

(299)

Vrijwel alle activiteiten van CalMac vallen onder het toepassingsgebied van het openbaredienstcontract. Met het oog op het waarborgen van de transparantie dient er niettemin een gescheiden boekhouding gevoerd te worden voor haar openbare dienstverlening en voor de niet-openbare of commerciële activiteiten, een en ander in overeenstemming met de voorschriften van de doorzichtigheidsrichtlijn (64).

| (300) | Op grond van de voorwaarden van het openbaredienstcontract dient CalMac jaarlijks verslag te doen van de feitelijke kosten die gemaakt zijn voor het verrichten van de openbarediensttaken. Door deze „Verklaring van de feitelijke kosten” worden de kosten voor de openbare dienstverlening afgescheiden van de overige activiteiten van CalMac. Hierdoor wordt gewaarborgd dat het bedrag aan overheidsgelden dat aan CalMac wordt verstrekt en het gebruik van deze financiële middelen duidelijk afgescheiden zijn van de overige activiteiten van CalMac. In het openbaredienstcontract is expliciet de verplichting opgenomen om een duidelijke, afgescheiden en doorzichtige boekhouding te voeren voor de financiering en exploitatie van de openbare dienstverlening. |
| --- | --- |

(300)

Op grond van de voorwaarden van het openbaredienstcontract dient CalMac jaarlijks verslag te doen van de feitelijke kosten die gemaakt zijn voor het verrichten van de openbarediensttaken. Door deze „Verklaring van de feitelijke kosten” worden de kosten voor de openbare dienstverlening afgescheiden van de overige activiteiten van CalMac. Hierdoor wordt gewaarborgd dat het bedrag aan overheidsgelden dat aan CalMac wordt verstrekt en het gebruik van deze financiële middelen duidelijk afgescheiden zijn van de overige activiteiten van CalMac. In het openbaredienstcontract is expliciet de verplichting opgenomen om een duidelijke, afgescheiden en doorzichtige boekhouding te voeren voor de financiering en exploitatie van de openbare dienstverlening.

| (301) | Om te waarborgen dat de gemaakte kosten voor de openbare dienstverlening duidelijk onderscheiden kunnen worden van de kosten voor andere activiteiten is het eveneens noodzakelijk om een adequaat systeem te hanteren voor de toewijzing van de gemeenschappelijke kosten voor beide soorten activiteiten. |
| --- | --- |

(301)

Om te waarborgen dat de gemaakte kosten voor de openbare dienstverlening duidelijk onderscheiden kunnen worden van de kosten voor andere activiteiten is het eveneens noodzakelijk om een adequaat systeem te hanteren voor de toewijzing van de gemeenschappelijke kosten voor beide soorten activiteiten.

| (302) | In het openbaredienstcontract is uitgebreid beschreven welke kosten voor compensatie in aanmerking komen. Behalve de begrotingssubsidie die bedoeld is om alle exploitatiekosten te dekken die gemaakt worden voor het uitvoeren van de openbare dienst (bijvoorbeeld de kosten voor het leasen van de vaartuigen van CMAL, de personeelskosten van de bemanning, brandstof, kosten voor het terminalverkeer, kaartverkoop en verzekeringen e.d.), zijn er aanvullende bedragen voorzien voor onverwachte verhogingen van de brandstofprijzen en voor kapitaaluitgaven (bijvoorbeeld voor het verkrijgen van bedrijfsmiddelen en voor havenwerkzaamheden ten behoeve van de openbare dienstverlening e.d.). Alle kosten die door de begrotingssubsidie worden gedekt, zijn nauwkeurig in het basisscenario gespecificeerd. De voorwaarden voor het toepassen en vaststellen van eventuele aanvullende brandstof- en kapitaaltoeslagen zijn ook nauwkeurig in het openbaredienstcontract beschreven. |
| --- | --- |

(302)

In het openbaredienstcontract is uitgebreid beschreven welke kosten voor compensatie in aanmerking komen. Behalve de begrotingssubsidie die bedoeld is om alle exploitatiekosten te dekken die gemaakt worden voor het uitvoeren van de openbare dienst (bijvoorbeeld de kosten voor het leasen van de vaartuigen van CMAL, de personeelskosten van de bemanning, brandstof, kosten voor het terminalverkeer, kaartverkoop en verzekeringen e.d.), zijn er aanvullende bedragen voorzien voor onverwachte verhogingen van de brandstofprijzen en voor kapitaaluitgaven (bijvoorbeeld voor het verkrijgen van bedrijfsmiddelen en voor havenwerkzaamheden ten behoeve van de openbare dienstverlening e.d.). Alle kosten die door de begrotingssubsidie worden gedekt, zijn nauwkeurig in het basisscenario gespecificeerd. De voorwaarden voor het toepassen en vaststellen van eventuele aanvullende brandstof- en kapitaaltoeslagen zijn ook nauwkeurig in het openbaredienstcontract beschreven.

| (303) | Dat betekent dat het openbaredienstcontract voldoende duidelijkheid geeft over de toewijzing van de kosten aan de openbare dienstverlening en aan niet-openbare activiteiten. |
| --- | --- |

(303)

Dat betekent dat het openbaredienstcontract voldoende duidelijkheid geeft over de toewijzing van de kosten aan de openbare dienstverlening en aan niet-openbare activiteiten.

| (304) | In overeenstemming met de gangbare praktijken voor bestaande steunregelingen zal de Commissie de activiteiten van CalMac blijven controleren, met name met betrekking tot de toewijzing van de kosten, het voorkomen van kruissubsidiëring en de volledige doorzichtigheid met betrekking tot het voeren van een gescheiden boekhouding. |
| --- | --- |

(304)

In overeenstemming met de gangbare praktijken voor bestaande steunregelingen zal de Commissie de activiteiten van CalMac blijven controleren, met name met betrekking tot de toewijzing van de kosten, het voorkomen van kruissubsidiëring en de volledige doorzichtigheid met betrekking tot het voeren van een gescheiden boekhouding.

| (305) | De Commissie is in dit verband verheugd dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn om de belanghebbende partijen openbaar te raadplegen wanneer er substantiële wijzigingen worden doorgevoerd in de openbaredienstverplichtingen van CalMac op de routes van en naar de Hebriden en op de Clyde. Zij zullen CalMac ook de verplichting opleggen om vanaf het boekjaar 2009-2010 afzonderlijke winst-en-verliesrekeningen te overleggen voor de openbare dienstverlening en voor commerciële activiteiten. Die autoriteiten zijn daarnaast voornemens om deze vereisten in de toekomst op te nemen in alle openbaredienstcontracten voor veerdiensten van en naar de Hebriden en op de Clyde. |
| --- | --- |

(305)

De Commissie is in dit verband verheugd dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn om de belanghebbende partijen openbaar te raadplegen wanneer er substantiële wijzigingen worden doorgevoerd in de openbaredienstverplichtingen van CalMac op de routes van en naar de Hebriden en op de Clyde. Zij zullen CalMac ook de verplichting opleggen om vanaf het boekjaar 2009-2010 afzonderlijke winst-en-verliesrekeningen te overleggen voor de openbare dienstverlening en voor commerciële activiteiten. Die autoriteiten zijn daarnaast voornemens om deze vereisten in de toekomst op te nemen in alle openbaredienstcontracten voor veerdiensten van en naar de Hebriden en op de Clyde.

b)   Gourock-Dunoon

| (306) | Western Ferries stelt dat er geld van de belastingbetalers bespaard kan worden met een dienst die uitsluitend op passagiers is gericht, uitgevoerd met schepen die slechts voor personenvervoer geschikt zijn. Daardoor zou namelijk het jaarlijkse subsidiebedrag dat aan CalMac wordt uitgekeerd, verlaagd kunnen worden. Op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag zijn lidstaten echter niet verplicht om voor de meest kostenefficiënte wijze te kiezen voor het uitvoeren van openbare diensten. |
| --- | --- |

(306)

Western Ferries stelt dat er geld van de belastingbetalers bespaard kan worden met een dienst die uitsluitend op passagiers is gericht, uitgevoerd met schepen die slechts voor personenvervoer geschikt zijn. Daardoor zou namelijk het jaarlijkse subsidiebedrag dat aan CalMac wordt uitgekeerd, verlaagd kunnen worden. Op grond van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag zijn lidstaten echter niet verplicht om voor de meest kostenefficiënte wijze te kiezen voor het uitvoeren van openbare diensten.

| (307) | In het geval van de route Gourock-Dunoon zijn er geen eenduidige bepalingen vastgelegd ter voorkoming van overcompensatie, noch zijn er expliciete garanties gegeven tegen concurrentiebeperkende handelingen of kruissubsidiëring terwijl er ook geen formele vereisten zijn gesteld aan een gescheiden boekhouding of aan het toewijzen van de kosten. |
| --- | --- |

(307)

In het geval van de route Gourock-Dunoon zijn er geen eenduidige bepalingen vastgelegd ter voorkoming van overcompensatie, noch zijn er expliciete garanties gegeven tegen concurrentiebeperkende handelingen of kruissubsidiëring terwijl er ook geen formele vereisten zijn gesteld aan een gescheiden boekhouding of aan het toewijzen van de kosten.

| (308) | Dat betekent dat er voor de route Gourock-Dunoon geen toereikende waarborgen zijn dat de steun evenredig is aan de openbaredienstverplichtingen van CalMac. Er zijn derhalve dienstige maatregelen nodig om te zorgen dat de steun in de toekomst verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. |
| --- | --- |

(308)

Dat betekent dat er voor de route Gourock-Dunoon geen toereikende waarborgen zijn dat de steun evenredig is aan de openbaredienstverplichtingen van CalMac. Er zijn derhalve dienstige maatregelen nodig om te zorgen dat de steun in de toekomst verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

| (309) | Als mogelijke dienstige maatregel hebben de Britse autoriteiten ingestemd met het organiseren van een nieuwe openbare aanbestedingsprocedure. In het kader van de bestaande steunregeling voor deze route is de Commissie van mening dat de Britse autoriteiten bij het uitvoeren van die openbare aanbestedingsprocedure dienen te waarborgen dat er ten aanzien van het openbaredienstcontract voor uitsluitend personenvervoer duidelijke bepalingen worden geformuleerd ter voorkoming van overcompensatie evenals expliciete waarborgen tegen concurrentiebeperkende handelingen en kruissubsidiëring. Ook dient in dat contract de verplichting opgenomen te worden om belanghebbende partijen openbaar te raadplegen over ingrijpende wijzigingen in de openbaredienstverleningstaak. Daarnaast dient er een formele verplichting opgelegd te worden voor het voeren van een gescheiden boekhouding, evenals adequate voorschriften voor de toewijzing van de kosten. |
| --- | --- |

(309)

Als mogelijke dienstige maatregel hebben de Britse autoriteiten ingestemd met het organiseren van een nieuwe openbare aanbestedingsprocedure. In het kader van de bestaande steunregeling voor deze route is de Commissie van mening dat de Britse autoriteiten bij het uitvoeren van die openbare aanbestedingsprocedure dienen te waarborgen dat er ten aanzien van het openbaredienstcontract voor uitsluitend personenvervoer duidelijke bepalingen worden geformuleerd ter voorkoming van overcompensatie evenals expliciete waarborgen tegen concurrentiebeperkende handelingen en kruissubsidiëring. Ook dient in dat contract de verplichting opgenomen te worden om belanghebbende partijen openbaar te raadplegen over ingrijpende wijzigingen in de openbaredienstverleningstaak. Daarnaast dient er een formele verplichting opgelegd te worden voor het voeren van een gescheiden boekhouding, evenals adequate voorschriften voor de toewijzing van de kosten.

| (310) | De Commissie is in dit verband ook verheugd dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn om de belanghebbende partijen openbaar te raadplegen wanneer er substantiële wijzigingen worden doorgevoerd in de openbaredienstverplichtingen van CalMac op de route Gourock-Dunoon. Zij zullen CalMac ook de verplichting opleggen om vanaf het boekjaar 2009-2010 afzonderlijke winst-en-verliesrekeningen te overleggen voor de openbare dienstverlening en voor commerciële activiteiten. De autoriteiten zijn daarnaast voornemens om deze vereisten in de toekomst op te nemen in alle openbaredienstcontracten voor veerdiensten op de route Gourock-Dunoon. |
| --- | --- |

(310)

De Commissie is in dit verband ook verheugd dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn om de belanghebbende partijen openbaar te raadplegen wanneer er substantiële wijzigingen worden doorgevoerd in de openbaredienstverplichtingen van CalMac op de route Gourock-Dunoon. Zij zullen CalMac ook de verplichting opleggen om vanaf het boekjaar 2009-2010 afzonderlijke winst-en-verliesrekeningen te overleggen voor de openbare dienstverlening en voor commerciële activiteiten. De autoriteiten zijn daarnaast voornemens om deze vereisten in de toekomst op te nemen in alle openbaredienstcontracten voor veerdiensten op de route Gourock-Dunoon.

5.3.3.4.   
  Conclusie over de bestaande steun

a)   Hebriden en Clyde (uitgezonderd Gourock-Dunoon)

| (311) | De DAEB's voor de exploitatie van de routes van en naar de Hebriden en op de Clyde (met uitzondering van de route Gourock-Dunoon) zijn goed gedefinieerd en naar behoren aan CalMac toegewezen. Er zijn ook voldoende waarborgen om te zorgen dat de compensatie die aan CalMac wordt verstrekt, evenredig is aan haar openbaredienstverplichtingen. Dat betekent dat de staatssteun die aan CalMac is verleend voor de exploitatie van deze routes, verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(311)

De DAEB's voor de exploitatie van de routes van en naar de Hebriden en op de Clyde (met uitzondering van de route Gourock-Dunoon) zijn goed gedefinieerd en naar behoren aan CalMac toegewezen. Er zijn ook voldoende waarborgen om te zorgen dat de compensatie die aan CalMac wordt verstrekt, evenredig is aan haar openbaredienstverplichtingen. Dat betekent dat de staatssteun die aan CalMac is verleend voor de exploitatie van deze routes, verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag.

b)   Gourock-Dunoon

| (312) | De openbare dienst voor de exploitatie van de route Gourock-Dunoon is daarentegen niet goed genoeg gedefinieerd en is niet op voldoende nauwkeurige en doorzichtige wijze aan CalMac toegewezen. Er zijn ook onvoldoende waarborgen om te zorgen dat de verleende steun aan CalMac evenredig is aan haar openbaredienstverplichtingen. Dat betekent dat de staatssteun die aan CalMac is verleend voor de exploitatie van de route Gourock-Dunoon, niet verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(312)

De openbare dienst voor de exploitatie van de route Gourock-Dunoon is daarentegen niet goed genoeg gedefinieerd en is niet op voldoende nauwkeurige en doorzichtige wijze aan CalMac toegewezen. Er zijn ook onvoldoende waarborgen om te zorgen dat de verleende steun aan CalMac evenredig is aan haar openbaredienstverplichtingen. Dat betekent dat de staatssteun die aan CalMac is verleend voor de exploitatie van de route Gourock-Dunoon, niet verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag.

| (313) | De Commissie merkt op dat de Britse autoriteiten in het kader van de samenwerkingsprocedure die voor bestaande steunregelingen is voorzien, akkoord zijn gegaan met een dienstige maatregel om een nieuwe open, doorzichtige en niet-discriminatoire openbare aanbesteding te organiseren voor een openbaredienstcontract voor uitsluitend personenvervoer op deze route op basis van bovengenoemde aanbevelingen. Indien de lidstaat de betreffende maatregel aanvaardt, is hij op grond van artikel 19 van de procedureverordening verplicht om die dienstige maatregel ook uit te voeren. |
| --- | --- |

(313)

De Commissie merkt op dat de Britse autoriteiten in het kader van de samenwerkingsprocedure die voor bestaande steunregelingen is voorzien, akkoord zijn gegaan met een dienstige maatregel om een nieuwe open, doorzichtige en niet-discriminatoire openbare aanbesteding te organiseren voor een openbaredienstcontract voor uitsluitend personenvervoer op deze route op basis van bovengenoemde aanbevelingen. Indien de lidstaat de betreffende maatregel aanvaardt, is hij op grond van artikel 19 van de procedureverordening verplicht om die dienstige maatregel ook uit te voeren.

| (314) | Om de verenigbaarheid van de openbare dienst op deze route met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag te waarborgen, dient de uitvoering van die dienstige maatregel aan de volgende vereisten te voldoen: de aanbesteding en het daaruit voortvloeiende openbaredienstcontract i) dienen binnen een redelijke termijn in gang te worden gezet; ii) dienen een duidelijke en nauwkeurige omschrijving te bevatten van de openbaredienstverplichtingen; iii) dienen een volledige en specifieke toewijzing van de dienst aan de geselecteerde exploitant te bevatten; iv) dienen adequate waarborgen te bevatten ter voorkoming van overcompensatie, kruissubsidiëring en concurrentiebeperkende handelingen (inclusief de verplichting om belanghebbende partijen openbaar te raadplegen bij ingrijpende wijzingen in de openbaredienstverleningstaak); en v) dienen duidelijke bepalingen te bevatten over de toewijzing van de kosten en het voeren van een gescheiden boekhouding. |
| --- | --- |

(314)

Om de verenigbaarheid van de openbare dienst op deze route met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag te waarborgen, dient de uitvoering van die dienstige maatregel aan de volgende vereisten te voldoen: de aanbesteding en het daaruit voortvloeiende openbaredienstcontract i) dienen binnen een redelijke termijn in gang te worden gezet; ii) dienen een duidelijke en nauwkeurige omschrijving te bevatten van de openbaredienstverplichtingen; iii) dienen een volledige en specifieke toewijzing van de dienst aan de geselecteerde exploitant te bevatten; iv) dienen adequate waarborgen te bevatten ter voorkoming van overcompensatie, kruissubsidiëring en concurrentiebeperkende handelingen (inclusief de verplichting om belanghebbende partijen openbaar te raadplegen bij ingrijpende wijzingen in de openbaredienstverleningstaak); en v) dienen duidelijke bepalingen te bevatten over de toewijzing van de kosten en het voeren van een gescheiden boekhouding.

| (315) | Om bovengenoemde redenen dient in overeenstemming met artikel 18 van de procedureverordening geconcludeerd te worden dat de bestaande steun voor deze route niet langer met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is. Op grond van dat artikel 18 dient de verenigbaarheid van de steun met het Gemeenschapsrecht in de toekomst te worden gewaarborgd door middel van de bovengenoemde dienstige maatregel en een correcte uitvoering ervan. |
| --- | --- |

(315)

Om bovengenoemde redenen dient in overeenstemming met artikel 18 van de procedureverordening geconcludeerd te worden dat de bestaande steun voor deze route niet langer met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is. Op grond van dat artikel 18 dient de verenigbaarheid van de steun met het Gemeenschapsrecht in de toekomst te worden gewaarborgd door middel van de bovengenoemde dienstige maatregel en een correcte uitvoering ervan.

| (316) | Bij brief van 15 mei 2009 hebben de Britse autoriteiten toegezegd om uiterlijk eind 2009 de vereiste procedures in gang te zetten voor de openbare aanbesteding voor deze route, waarmee zij de voorgestelde dienstige maatregel hebben geaccepteerd. Het hieruit voortvloeiende openbaredienstcontract dient uiterlijk juni 2011 in werking te treden. |
| --- | --- |

(316)

Bij brief van 15 mei 2009 hebben de Britse autoriteiten toegezegd om uiterlijk eind 2009 de vereiste procedures in gang te zetten voor de openbare aanbesteding voor deze route, waarmee zij de voorgestelde dienstige maatregel hebben geaccepteerd. Het hieruit voortvloeiende openbaredienstcontract dient uiterlijk juni 2011 in werking te treden.

| (317) | De Commissie merkt in dit verband op dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn om de belanghebbende partijen openbaar te raadplegen wanneer er substantiële wijzigingen worden doorgevoerd in de openbaredienstverplichtingen van CalMac op de route Gourock-Dunoon. Zij zullen CalMac ook de verplichting opleggen om vanaf het boekjaar 2009-2010 afzonderlijke winst-en-verliesrekeningen te overleggen voor de openbare dienstverlening en voor commerciële activiteiten. Die autoriteiten zijn daarnaast voornemens om deze vereisten in de toekomst op te nemen in alle openbaredienstcontracten voor veerdiensten op de route Gourock-Dunoon. |
| --- | --- |

(317)

De Commissie merkt in dit verband op dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn om de belanghebbende partijen openbaar te raadplegen wanneer er substantiële wijzigingen worden doorgevoerd in de openbaredienstverplichtingen van CalMac op de route Gourock-Dunoon. Zij zullen CalMac ook de verplichting opleggen om vanaf het boekjaar 2009-2010 afzonderlijke winst-en-verliesrekeningen te overleggen voor de openbare dienstverlening en voor commerciële activiteiten. Die autoriteiten zijn daarnaast voornemens om deze vereisten in de toekomst op te nemen in alle openbaredienstcontracten voor veerdiensten op de route Gourock-Dunoon.

| (318) | Gezien het bovenstaande en in overeenstemming met artikel 19 van de procedureverordening neemt de Commissie nota van de aanvaarding van de dienstige maatregelen door de Britse autoriteiten en stelt zij zich op het standpunt dat de steunregeling, mits de hierboven beschreven dienstige maatregelen correct worden uitgevoerd, verenigbaar zal zijn met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. Dat betekent dat de verenigbaarheid van de steunregeling met het EG-Verdrag afhankelijk is van de verificatie door de Commissie dat de dienstige maatregelen die door de Britse autoriteiten zijn geaccepteerd, correct en adequaat door de lidstaat in praktijk worden gebracht. |
| --- | --- |

(318)

Gezien het bovenstaande en in overeenstemming met artikel 19 van de procedureverordening neemt de Commissie nota van de aanvaarding van de dienstige maatregelen door de Britse autoriteiten en stelt zij zich op het standpunt dat de steunregeling, mits de hierboven beschreven dienstige maatregelen correct worden uitgevoerd, verenigbaar zal zijn met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. Dat betekent dat de verenigbaarheid van de steunregeling met het EG-Verdrag afhankelijk is van de verificatie door de Commissie dat de dienstige maatregelen die door de Britse autoriteiten zijn geaccepteerd, correct en adequaat door de lidstaat in praktijk worden gebracht.

| (319) | De Commissie zal de uitvoering van de hierboven beschreven dienstige maatregelen nauwlettend in de gaten houden en zij verzoekt de Britse autoriteiten om haar periodiek te informeren over alle stappen die tijdens het uitvoeringsproces worden genomen. |
| --- | --- |

(319)

De Commissie zal de uitvoering van de hierboven beschreven dienstige maatregelen nauwlettend in de gaten houden en zij verzoekt de Britse autoriteiten om haar periodiek te informeren over alle stappen die tijdens het uitvoeringsproces worden genomen.

| (320) | De Commissie behoudt zich het recht voor om de bestaande steunregeling continu te toetsen aan de hand van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag en om aanvullende dienstige maatregelen voor te stellen mocht dat nodig zijn door de progressieve ontwikkeling van de gemeenschappelijkemarktwerking. |
| --- | --- |

(320)

De Commissie behoudt zich het recht voor om de bestaande steunregeling continu te toetsen aan de hand van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag en om aanvullende dienstige maatregelen voor te stellen mocht dat nodig zijn door de progressieve ontwikkeling van de gemeenschappelijkemarktwerking.

5.3.4.   NORTHLINK

5.3.4.1.   
  Omschrijving

a)   NorthLink 1 (2002-2006)

| (321) | Zoals al eerder opgemerkt (zie hierboven punt 5.2.3) dient de steun die aan NorthLink 1 en NorthLink 2 is verleend, als nieuwe steun aangemerkt te worden. Naast een beoordeling van de huidige situatie dient de Commissie dan ook de verenigbaarheid van de steunmaatregel te beoordelen vanaf de ondertekening van het eerste openbaredienstcontract met NorthLink 1. |
| --- | --- |

(321)

Zoals al eerder opgemerkt (zie hierboven punt 5.2.3) dient de steun die aan NorthLink 1 en NorthLink 2 is verleend, als nieuwe steun aangemerkt te worden. Naast een beoordeling van de huidige situatie dient de Commissie dan ook de verenigbaarheid van de steunmaatregel te beoordelen vanaf de ondertekening van het eerste openbaredienstcontract met NorthLink 1.

| (322) | De relevante bepalingen voor de beoordeling of de openbarediensttaken van NorthLink 1 adequaat zijn omschreven, zijn neergelegd in artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. In dat artikel worden de specificaties beschreven die onderdeel van die omschrijving moeten vormen, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van de schepen. |
| --- | --- |

(322)

De relevante bepalingen voor de beoordeling of de openbarediensttaken van NorthLink 1 adequaat zijn omschreven, zijn neergelegd in artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. In dat artikel worden de specificaties beschreven die onderdeel van die omschrijving moeten vormen, te weten de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, de dienstverleningscapaciteit, de te heffen tarieven en de bemanning van de schepen.

| (323) | Het is voldoende duidelijk dat het openbaredienstcontract voor de periode 2002-2006 aan dit criterium voldoet omdat al deze parameters uitgebreid beschreven worden. In de uitnodiging tot inschrijving zijn met name de volgende aspecten gespecificeerd: de configuratie van de route en de minimale vaarfrequentie, de eis dat er capaciteit aanwezig moet zijn voor het vervoer van vracht (hoewel dat vervoer niet voor subsidiëring in aanmerking komt) en vee, de minimale capaciteitsvereisten (tenminste gelijk aan de capaciteit die al door P&O Ferries wordt aangeboden), en de initiële tarieven, die niet significant hoger kunnen zijn dan de tarieven van P&O Ferries. |
| --- | --- |

(323)

Het is voldoende duidelijk dat het openbaredienstcontract voor de periode 2002-2006 aan dit criterium voldoet omdat al deze parameters uitgebreid beschreven worden. In de uitnodiging tot inschrijving zijn met name de volgende aspecten gespecificeerd: de configuratie van de route en de minimale vaarfrequentie, de eis dat er capaciteit aanwezig moet zijn voor het vervoer van vracht (hoewel dat vervoer niet voor subsidiëring in aanmerking komt) en vee, de minimale capaciteitsvereisten (tenminste gelijk aan de capaciteit die al door P&O Ferries wordt aangeboden), en de initiële tarieven, die niet significant hoger kunnen zijn dan de tarieven van P&O Ferries.

| (324) | Dit openbaredienstcontract heeft ook een redelijke looptijd — minder dan zes jaar — en dat sluit aan bij de interpretatie van de Commissie van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. |
| --- | --- |

(324)

Dit openbaredienstcontract heeft ook een redelijke looptijd — minder dan zes jaar — en dat sluit aan bij de interpretatie van de Commissie van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer.

| (325) | Op grond van de MoA die in 2004 ondertekend is als gevolg van de financiële problemen van NorthLink 1 in 2003 is in wezen aanvullende financiering van tekorten verstrekt. Hierdoor is de omschrijving van de al geldende openbaredienstverplichtingen echter niet substantieel veranderd. |
| --- | --- |

(325)

Op grond van de MoA die in 2004 ondertekend is als gevolg van de financiële problemen van NorthLink 1 in 2003 is in wezen aanvullende financiering van tekorten verstrekt. Hierdoor is de omschrijving van de al geldende openbaredienstverplichtingen echter niet substantieel veranderd.

b)   NorthLink 2 (2006-2012)

| (326) | Zoals eerder al aangegeven in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, is de Commissie van mening dat de openbare diensttaken die aan NorthLink 2 zijn toegewezen legitieme DAEB's vormen. |
| --- | --- |

(326)

Zoals eerder al aangegeven in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, is de Commissie van mening dat de openbare diensttaken die aan NorthLink 2 zijn toegewezen legitieme DAEB's vormen.

| (327) | Net als bij het vorige openbaredienstcontract met NorthLink 1 is duidelijk dat in het tweede openbaredienstcontract met NorthLink 2 ook alle parameters voor de openbaredienstverplichtingen zijn gespecificeerd in overeenstemming met artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. In de uitnodiging tot inschrijving zijn met name de volgende aspecten gespecificeerd: de configuratie van de route en de minimale vaarfrequentie, de eis dat er rorocapaciteit aanwezig moet zijn voor het vervoer van vracht (dat vervoer komt in dit geval wel voor subsidiëring in aanmerking) en vee, de minimale capaciteitsvereisten (tenminste gelijk aan de capaciteit die al door NorthLink 1 wordt aangeboden), en de initiële tarieven, die niet significant hoger kunnen zijn dan de tarieven van NorthLink 1. |
| --- | --- |

(327)

Net als bij het vorige openbaredienstcontract met NorthLink 1 is duidelijk dat in het tweede openbaredienstcontract met NorthLink 2 ook alle parameters voor de openbaredienstverplichtingen zijn gespecificeerd in overeenstemming met artikel 4 van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. In de uitnodiging tot inschrijving zijn met name de volgende aspecten gespecificeerd: de configuratie van de route en de minimale vaarfrequentie, de eis dat er rorocapaciteit aanwezig moet zijn voor het vervoer van vracht (dat vervoer komt in dit geval wel voor subsidiëring in aanmerking) en vee, de minimale capaciteitsvereisten (tenminste gelijk aan de capaciteit die al door NorthLink 1 wordt aangeboden), en de initiële tarieven, die niet significant hoger kunnen zijn dan de tarieven van NorthLink 1.

| (328) | Net als bij het vorige contract met NorthLink 1 heeft dit openbaredienstcontract eveneens een redelijke looptijd — zes jaar — hetgeen aansluit bij de interpretatie van de Commissie van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer. |
| --- | --- |

(328)

Net als bij het vorige contract met NorthLink 1 heeft dit openbaredienstcontract eveneens een redelijke looptijd — zes jaar — hetgeen aansluit bij de interpretatie van de Commissie van de verordening inzake cabotage in het zeevervoer.

5.3.4.2.   
  Toewijzing

a)   NorthLink 1 (2002-2006)

| (329) | Het lijkt duidelijk dat het verlenen van de betreffende openbare dienst voor de periode 2002-2006 expliciet aan NorthLink 1 is toegewezen. Het openbaredienstcontract bevatte nauwkeurige indicaties over de diensten die NorthLink 1 moest verlenen en over de wijze waarop het toepassingsgebied van de openbarediensttaak gewijzigd zou kunnen worden. |
| --- | --- |

(329)

Het lijkt duidelijk dat het verlenen van de betreffende openbare dienst voor de periode 2002-2006 expliciet aan NorthLink 1 is toegewezen. Het openbaredienstcontract bevatte nauwkeurige indicaties over de diensten die NorthLink 1 moest verlenen en over de wijze waarop het toepassingsgebied van de openbarediensttaak gewijzigd zou kunnen worden.

| (330) | Op de prestaties van NorthLink 1 is toezicht gehouden door de Transport Group van de Scottish Executive op basis van de voorwaarden in zowel het oorspronkelijke contract als de herziene contracten. NorthLink 1 heeft ook periodiek prestatieverslagen aan deze instantie overgelegd. |
| --- | --- |

(330)

Op de prestaties van NorthLink 1 is toezicht gehouden door de Transport Group van de Scottish Executive op basis van de voorwaarden in zowel het oorspronkelijke contract als de herziene contracten. NorthLink 1 heeft ook periodiek prestatieverslagen aan deze instantie overgelegd.

b)   NorthLink 2 (2006-2012)

| (331) | Net als bij NorthLink 1 is het duidelijk dat het verlenen van de betreffende openbare dienst voor de periode 2006-2012 expliciet aan NorthLink 2 is toegewezen. Het openbaredienstcontract bevat nauwkeurige indicaties over de diensten die NorthLink 2 moet verlenen en over de wijze waarop het toepassingsgebied van de openbarediensttaak gewijzigd zou kunnen worden. |
| --- | --- |

(331)

Net als bij NorthLink 1 is het duidelijk dat het verlenen van de betreffende openbare dienst voor de periode 2006-2012 expliciet aan NorthLink 2 is toegewezen. Het openbaredienstcontract bevat nauwkeurige indicaties over de diensten die NorthLink 2 moet verlenen en over de wijze waarop het toepassingsgebied van de openbarediensttaak gewijzigd zou kunnen worden.

| (332) | Het openbaredienstcontract bevat ook duidelijke bepalingen over het toezicht op het uitvoeren van de openbare dienst omdat NorthLink 2 verplicht is om periodiek uitgebreide informatie aan de Schotse autoriteiten te verschaffen over de exploitatie. Daarnaast zijn er ook prestatie-indicatoren vastgelegd die regelmatig worden beoordeeld. Indien de prestatienormen niet gehaald worden, kan de subsidie dienovereenkomstig worden verlaagd. |
| --- | --- |

(332)

Het openbaredienstcontract bevat ook duidelijke bepalingen over het toezicht op het uitvoeren van de openbare dienst omdat NorthLink 2 verplicht is om periodiek uitgebreide informatie aan de Schotse autoriteiten te verschaffen over de exploitatie. Daarnaast zijn er ook prestatie-indicatoren vastgelegd die regelmatig worden beoordeeld. Indien de prestatienormen niet gehaald worden, kan de subsidie dienovereenkomstig worden verlaagd.

5.3.4.3.   
  Evenredigheid

a)   NorthLink 1 (2002-2006)

| (333) | In tegenstelling tot de subsidies die aan CalMac zijn verstrekt en die als bestaande steun aangemerkt kunnen worden (zie hierboven punt 5.2.2), vormt de steun voor NorthLink 1 en NorthLink 2 nieuwe steun. Derhalve is het niet toereikend dat de Commissie uitsluitend beoordeelt of de bepalingen van het huidige openbaredienstcontract (dat de periode 2006-2012 bestrijkt) voldoende garanties bieden om overcompensatie en eventuele concurrentiebeperkende handelingen door de openbaredienstverlener te voorkomen. Het is ook noodzakelijk om vast te stellen of er sprake is geweest van een overcompensatie voor de openbaredienstverplichtingen van NorthLink vanaf 2002 en of de openbaredienstverlener concurrentiebeperkende handelingen heeft verricht die tot onevenredig hogere kosten hebben geleid bij het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. |
| --- | --- |

(333)

In tegenstelling tot de subsidies die aan CalMac zijn verstrekt en die als bestaande steun aangemerkt kunnen worden (zie hierboven punt 5.2.2), vormt de steun voor NorthLink 1 en NorthLink 2 nieuwe steun. Derhalve is het niet toereikend dat de Commissie uitsluitend beoordeelt of de bepalingen van het huidige openbaredienstcontract (dat de periode 2006-2012 bestrijkt) voldoende garanties bieden om overcompensatie en eventuele concurrentiebeperkende handelingen door de openbaredienstverlener te voorkomen. Het is ook noodzakelijk om vast te stellen of er sprake is geweest van een overcompensatie voor de openbaredienstverplichtingen van NorthLink vanaf 2002 en of de openbaredienstverlener concurrentiebeperkende handelingen heeft verricht die tot onevenredig hogere kosten hebben geleid bij het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen.

| (334) | In dit verband dient echter benadrukt te worden dat de beoordeling van de verenigbaarheid beperkt is tot het controleren of er sprake is geweest van overcompensatie en van eventuele concurrentieverstorende handelingen. De beoordeling heeft geen betrekking op kostenefficiëntie of kostenminimalisering. Dat is wel het geval bij de beoordeling van de vraag of er op grond van het Altmark 4-criterum sprake is van staatssteun. Bij de beoordeling van de verenigbaarheid met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag is het niet de taak van de Commissie om te controleren of de openbare dienst efficiënter uitgevoerd kan worden. |
| --- | --- |

(334)

In dit verband dient echter benadrukt te worden dat de beoordeling van de verenigbaarheid beperkt is tot het controleren of er sprake is geweest van overcompensatie en van eventuele concurrentieverstorende handelingen. De beoordeling heeft geen betrekking op kostenefficiëntie of kostenminimalisering. Dat is wel het geval bij de beoordeling van de vraag of er op grond van het Altmark 4-criterum sprake is van staatssteun. Bij de beoordeling van de verenigbaarheid met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag is het niet de taak van de Commissie om te controleren of de openbare dienst efficiënter uitgevoerd kan worden.

| (335) | Zoals hierboven uit tabel 3 blijkt, zijn de nettoresultaten van de exploitatie van de openbare dienst door NorthLink 1 in een aantal jaren positief (2003/2004 en 2005/2006) en in andere jaren negatief (2002/2003 en 2004/2005). Het totaalresultaat van de exploitatie van de openbare dienst door NorthLink 1 in de periode waarin zij die dienst uitvoerde op de routes van en naar de Noordelijke Eilanden (2002-2006), is positief, te weten 0,9 miljoen GBP. Dat bedrag komt overeen met een gemiddeld jaarlijks surplus aan overheidsfinanciering van 0,2 miljoen GBP. |
| --- | --- |

(335)

Zoals hierboven uit tabel 3 blijkt, zijn de nettoresultaten van de exploitatie van de openbare dienst door NorthLink 1 in een aantal jaren positief (2003/2004 en 2005/2006) en in andere jaren negatief (2002/2003 en 2004/2005). Het totaalresultaat van de exploitatie van de openbare dienst door NorthLink 1 in de periode waarin zij die dienst uitvoerde op de routes van en naar de Noordelijke Eilanden (2002-2006), is positief, te weten 0,9 miljoen GBP. Dat bedrag komt overeen met een gemiddeld jaarlijks surplus aan overheidsfinanciering van 0,2 miljoen GBP.

| (336) | In de eerste plaats dient opgemerkt te worden dat de gegevens die door het Verenigd Koninkrijk zijn verstrekt het resultaat zijn van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. Die resultaten zijn gevalideerd door een onafhankelijke externe accountant met betrekking tot de gebruikte methodologie, het verantwoordingsniveau en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de gerapporteerde bedragen en de administratie van NorthLink 1. De betreffende gegevens zijn op adequate wijze samengesteld en zijn betrouwbaar (65). |
| --- | --- |

(336)

In de eerste plaats dient opgemerkt te worden dat de gegevens die door het Verenigd Koninkrijk zijn verstrekt het resultaat zijn van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. Die resultaten zijn gevalideerd door een onafhankelijke externe accountant met betrekking tot de gebruikte methodologie, het verantwoordingsniveau en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de gerapporteerde bedragen en de administratie van NorthLink 1. De betreffende gegevens zijn op adequate wijze samengesteld en zijn betrouwbaar (65).

| (337) | Het gemiddelde jaarlijkse surplus aan overheidsfinanciering van 0,2 miljoen GBP is zeer beperkt (circa 0,9 %) indien het wordt afgezet tegen de gemiddelde jaarlijkse overheidscompensatie die NorthLink 1 heeft ontvangen: ongeveer 23,2 miljoen GBP (66). |
| --- | --- |

(337)

Het gemiddelde jaarlijkse surplus aan overheidsfinanciering van 0,2 miljoen GBP is zeer beperkt (circa 0,9 %) indien het wordt afgezet tegen de gemiddelde jaarlijkse overheidscompensatie die NorthLink 1 heeft ontvangen: ongeveer 23,2 miljoen GBP (66).

| (338) | De Commissie onderschrijft het beginsel dat de compensatie die aan ondernemingen wordt betaald waaraan DAEB's zijn toegewezen, niet hoger mag zijn „dan nodig is om de kosten van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen geheel of gedeeltelijk te dekken, rekening houdende met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen” (67). Een redelijke winst wordt gedefinieerd als „een vergoedingspercentage voor het eigen kapitaal waarbij rekening wordt gehouden met het risico voor de onderneming of het ontbreken daarvan door het optreden van de lidstaat (...)”. In het huidige geval is de gemiddelde jaarlijkse winstmarge van circa 0,6 % op de inkomsten uit de openbare dienst (68) zeer beperkt. Die winstmarge kan als redelijk aangemerkt worden gezien de risico's die NorthLink 1 heeft gelopen bij het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. Er dient hierbij met name op gewezen te worden dat de zeer beperkte winst van NorthLink 1 mede bepaald is door een zeer competitieve biedingsprocedure voor het openbaredienstcontract, waardoor de geoffreerde winstmarge op basis van de marktvoorwaarden tot een minimum beperkt diende te blijven. |
| --- | --- |

(338)

De Commissie onderschrijft het beginsel dat de compensatie die aan ondernemingen wordt betaald waaraan DAEB's zijn toegewezen, niet hoger mag zijn „dan nodig is om de kosten van de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen geheel of gedeeltelijk te dekken, rekening houdende met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen” (67). Een redelijke winst wordt gedefinieerd als „een vergoedingspercentage voor het eigen kapitaal waarbij rekening wordt gehouden met het risico voor de onderneming of het ontbreken daarvan door het optreden van de lidstaat (...)”. In het huidige geval is de gemiddelde jaarlijkse winstmarge van circa 0,6 % op de inkomsten uit de openbare dienst (68) zeer beperkt. Die winstmarge kan als redelijk aangemerkt worden gezien de risico's die NorthLink 1 heeft gelopen bij het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. Er dient hierbij met name op gewezen te worden dat de zeer beperkte winst van NorthLink 1 mede bepaald is door een zeer competitieve biedingsprocedure voor het openbaredienstcontract, waardoor de geoffreerde winstmarge op basis van de marktvoorwaarden tot een minimum beperkt diende te blijven.

| (339) | Dat betekent dat NorthLink 1 niet bovenmatig gecompenseerd is voor het uitvoeren van haar openbare diensten in de periode waarin zij de routes van en naar de Noordelijke Eilanden exploiteerde. |
| --- | --- |

(339)

Dat betekent dat NorthLink 1 niet bovenmatig gecompenseerd is voor het uitvoeren van haar openbare diensten in de periode waarin zij de routes van en naar de Noordelijke Eilanden exploiteerde.

| (340) | In de oorspronkelijke klacht van Streamline Shipping van juli 2004 werd gesteld dat er minimaal 2 miljoen GBP aan NorthLink 1 is betaald die niet onder de terugvorderbare uitgaven van de openbaredienstverplichtingen vallen. Dat geld is rechtstreeks aan NorthLink 1 betaald voor het charteren van een vrachtschip. Zoals hierboven al is aangetoond, heeft dit niet geleid tot een overcompensatie van de openbaredienstverplichtingen van NorthLink 1. |
| --- | --- |

(340)

In de oorspronkelijke klacht van Streamline Shipping van juli 2004 werd gesteld dat er minimaal 2 miljoen GBP aan NorthLink 1 is betaald die niet onder de terugvorderbare uitgaven van de openbaredienstverplichtingen vallen. Dat geld is rechtstreeks aan NorthLink 1 betaald voor het charteren van een vrachtschip. Zoals hierboven al is aangetoond, heeft dit niet geleid tot een overcompensatie van de openbaredienstverplichtingen van NorthLink 1.

| (341) | Met betrekking tot mogelijk concurrentiebeperkende handelingen blijkt uit de tariefgegevens voor het vrachtvervoer die door Streamline Shipping zijn overgelegd (69), dat er geen significante prijsverschillen tussen NorthLink 1 en Streamline Shipping bestaan. Op de Shetland-route zijn de prijzen van NorthLink 1 alle jaren hoger dan de prijzen van Streamline Shipping. Op de Orkney-route zijn de prijzen van NorthLink 1 weliswaar alle jaren lager dan die van Streamline Shipping (tussen 5 en 13 %), maar dit feit alleen toont niet aan dat er van concurrentiebeperkende handelingen sprake zou zijn. Bovendien kan de betreffende vergelijking misleidend zijn aangezien de roro- en lolovrachttarieven niet direct vergelijkbaar zijn, zoals ook is aangevoerd door de Britse autoriteiten. |
| --- | --- |

(341)

Met betrekking tot mogelijk concurrentiebeperkende handelingen blijkt uit de tariefgegevens voor het vrachtvervoer die door Streamline Shipping zijn overgelegd (69), dat er geen significante prijsverschillen tussen NorthLink 1 en Streamline Shipping bestaan. Op de Shetland-route zijn de prijzen van NorthLink 1 alle jaren hoger dan de prijzen van Streamline Shipping. Op de Orkney-route zijn de prijzen van NorthLink 1 weliswaar alle jaren lager dan die van Streamline Shipping (tussen 5 en 13 %), maar dit feit alleen toont niet aan dat er van concurrentiebeperkende handelingen sprake zou zijn. Bovendien kan de betreffende vergelijking misleidend zijn aangezien de roro- en lolovrachttarieven niet direct vergelijkbaar zijn, zoals ook is aangevoerd door de Britse autoriteiten.

| (342) | Daarnaast merkt de Commissie op dat de commerciële activiteiten die door NorthLink 1 zijn uitgevoerd, in elk exploitatiejaar ook winstgevend waren op een stand alone-basis. Dat betekent dat de tarieven die door NorthLink 1 voor haar commerciële activiteiten in rekening zijn gebracht, door de marktwerking zijn bepaald en dus verenigbaar zijn met het op winstmaximalisatie gerichte gedrag van een investeerder in een markteconomie. |
| --- | --- |

(342)

Daarnaast merkt de Commissie op dat de commerciële activiteiten die door NorthLink 1 zijn uitgevoerd, in elk exploitatiejaar ook winstgevend waren op een stand alone-basis. Dat betekent dat de tarieven die door NorthLink 1 voor haar commerciële activiteiten in rekening zijn gebracht, door de marktwerking zijn bepaald en dus verenigbaar zijn met het op winstmaximalisatie gerichte gedrag van een investeerder in een markteconomie.

| (343) | Daarnaast maakt Audit Scotland in haar verslag van december 2005, waarin de prestaties van NorthLink 1 worden geanalyseerd, geen melding van mogelijke concurrentiebeperkende handelingen (bijvoorbeeld door onder de marktprijs te gaan zitten) die verantwoordelijk zouden kunnen zijn voor de financiële problemen van NorthLink 1. Die problemen worden in wezen veeleer toegeschreven aan een grotere en onverwachte concurrentie van andere ondernemingen. |
| --- | --- |

(343)

Daarnaast maakt Audit Scotland in haar verslag van december 2005, waarin de prestaties van NorthLink 1 worden geanalyseerd, geen melding van mogelijke concurrentiebeperkende handelingen (bijvoorbeeld door onder de marktprijs te gaan zitten) die verantwoordelijk zouden kunnen zijn voor de financiële problemen van NorthLink 1. Die problemen worden in wezen veeleer toegeschreven aan een grotere en onverwachte concurrentie van andere ondernemingen.

| (344) | Samengevat kan gesteld worden dat NorthLink 1 niet bovenmatig is gecompenseerd voor het uitvoeren van haar openbaredienstverplichtingen. Er is ook geen bewijs dat NorthLink 1 op enige wijze concurrentieverstorende handelingen heeft verricht in de periode dat zij de routes van en naar de Noordelijke Eilanden exploiteerde. De conclusie luidt dan ook dat de staatssteun die aan NorthLink 1 is verstrekt, evenredig was aan haar openbaredienstverplichtingen. |
| --- | --- |

(344)

Samengevat kan gesteld worden dat NorthLink 1 niet bovenmatig is gecompenseerd voor het uitvoeren van haar openbaredienstverplichtingen. Er is ook geen bewijs dat NorthLink 1 op enige wijze concurrentieverstorende handelingen heeft verricht in de periode dat zij de routes van en naar de Noordelijke Eilanden exploiteerde. De conclusie luidt dan ook dat de staatssteun die aan NorthLink 1 is verstrekt, evenredig was aan haar openbaredienstverplichtingen.

b)   NorthLink 2 (2006-2012)

| (345) | Met betrekking tot het openbaredienstcontract met NorthLink 2 dient de Commissie enerzijds te controleren of er tot nu toe sprake is geweest van een overcompensatie voor de openbaredienstverplichtingen. Daarnaast dient de Commissie ook te controleren of er concurrentiebeperkende handelingen zijn uitgevoerd die tot onevenredig hogere kosten hebben geleid bij het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. Anderzijds moet de Commissie controleren of de huidige bepalingen van het openbaredienstcontract met NorthLink 2 voldoende garanties bevatten om de evenredigheid van de steun te waarborgen. |
| --- | --- |

(345)

Met betrekking tot het openbaredienstcontract met NorthLink 2 dient de Commissie enerzijds te controleren of er tot nu toe sprake is geweest van een overcompensatie voor de openbaredienstverplichtingen. Daarnaast dient de Commissie ook te controleren of er concurrentiebeperkende handelingen zijn uitgevoerd die tot onevenredig hogere kosten hebben geleid bij het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. Anderzijds moet de Commissie controleren of de huidige bepalingen van het openbaredienstcontract met NorthLink 2 voldoende garanties bevatten om de evenredigheid van de steun te waarborgen.

| (346) | Zoals uit tabel 5 blijkt zijn de nettoresultaten van de openbare dienstverlening door NorthLink 2 in de eerste twee exploitatiejaren (2006/2007 en 2007/2008) positief. Het totale nettoresultaat van de activiteiten van NorthLink 2 tot nu toe bedraagt 2,4 miljoen GBP. Dat bedrag komt overeen met een gemiddeld jaarlijks surplus aan overheidsfinanciering van 1,2 miljoen GBP. |
| --- | --- |

(346)

Zoals uit tabel 5 blijkt zijn de nettoresultaten van de openbare dienstverlening door NorthLink 2 in de eerste twee exploitatiejaren (2006/2007 en 2007/2008) positief. Het totale nettoresultaat van de activiteiten van NorthLink 2 tot nu toe bedraagt 2,4 miljoen GBP. Dat bedrag komt overeen met een gemiddeld jaarlijks surplus aan overheidsfinanciering van 1,2 miljoen GBP.

| (347) | Zoals hierboven al is geconstateerd met betrekking tot NorthLink 1, dient in de eerste plaats opgemerkt te worden dat de gegevens die door het Verenigd Koninkrijk zijn verstrekt het resultaat zijn van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. Die resultaten zijn gevalideerd door een onafhankelijke externe accountant met betrekking tot de gebruikte methodologie, het verantwoordingsniveau en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de gerapporteerde bedragen en de administratie van NorthLink 2. De betreffende gegevens zijn op adequate wijze samengesteld en zijn betrouwbaar (70). |
| --- | --- |

(347)

Zoals hierboven al is geconstateerd met betrekking tot NorthLink 1, dient in de eerste plaats opgemerkt te worden dat de gegevens die door het Verenigd Koninkrijk zijn verstrekt het resultaat zijn van een analytische berekening die is uitgevoerd op basis van de gepubliceerde jaarrekeningen. Die resultaten zijn gevalideerd door een onafhankelijke externe accountant met betrekking tot de gebruikte methodologie, het verantwoordingsniveau en de gerapporteerde cijfers. Er zijn geen significante verschillen gevonden tussen de gerapporteerde bedragen en de administratie van NorthLink 2. De betreffende gegevens zijn op adequate wijze samengesteld en zijn betrouwbaar (70).

| (348) | Het gemiddelde jaarlijkse surplus aan overheidsfinanciering van 1,2 miljoen GBP is beperkt (circa 4,5 %) indien het wordt afgezet tegen de gemiddelde jaarlijkse overheidscompensatie die NorthLink 2 heeft ontvangen: ongeveer 26,6 miljoen GBP (71). |
| --- | --- |

(348)

Het gemiddelde jaarlijkse surplus aan overheidsfinanciering van 1,2 miljoen GBP is beperkt (circa 4,5 %) indien het wordt afgezet tegen de gemiddelde jaarlijkse overheidscompensatie die NorthLink 2 heeft ontvangen: ongeveer 26,6 miljoen GBP (71).

| (349) | Zoals hierboven al vermeld, onderschrijft de Commissie het beginsel van een redelijke winst voor het uitvoeren van openbaredienstverplichtingen. In het huidige geval is de gemiddelde jaarlijkse winstmarge van circa 2,4 % op de inkomsten uit de openbare dienst (72) beperkt. Die winstmarge kan als redelijk aangemerkt worden gezien de risico's die NorthLink 2 heeft gelopen bij het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. Er dient hierbij met name op gewezen te worden dat de zeer beperkte winst van NorthLink 2 mede bepaald is door een zeer competitieve biedingsprocedure voor het openbaredienstcontract waardoor de geoffreerde winstmarge op basis van de marktvoorwaarden tot een minimum beperkt diende te blijven. |
| --- | --- |

(349)

Zoals hierboven al vermeld, onderschrijft de Commissie het beginsel van een redelijke winst voor het uitvoeren van openbaredienstverplichtingen. In het huidige geval is de gemiddelde jaarlijkse winstmarge van circa 2,4 % op de inkomsten uit de openbare dienst (72) beperkt. Die winstmarge kan als redelijk aangemerkt worden gezien de risico's die NorthLink 2 heeft gelopen bij het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. Er dient hierbij met name op gewezen te worden dat de zeer beperkte winst van NorthLink 2 mede bepaald is door een zeer competitieve biedingsprocedure voor het openbaredienstcontract waardoor de geoffreerde winstmarge op basis van de marktvoorwaarden tot een minimum beperkt diende te blijven.

| (350) | Derhalve is de Commissie van mening dat NorthLink 2 niet bovenmatig gecompenseerd is voor het uitvoeren van haar openbare diensten in de periode waarin zij tot nu toe de routes van en naar de Noordelijke Eilanden heeft geëxploiteerd. |
| --- | --- |

(350)

Derhalve is de Commissie van mening dat NorthLink 2 niet bovenmatig gecompenseerd is voor het uitvoeren van haar openbare diensten in de periode waarin zij tot nu toe de routes van en naar de Noordelijke Eilanden heeft geëxploiteerd.

| (351) | Met betrekking tot de mogelijke concurrentiebeperkende handelingen door NorthLink 2 stelt Streamline Shipping dat de verlagingen van de vrachttarieven met 25 % voor Shetland en met 19 % voor Orkney die in juli 2006 aan het begin van het derde openbaredienstcontract zijn aangekondigd, niet te rechtvaardigen negatieve gevolgen voor Streamline Shipping met zich mee hebben gebracht. Die verlagingen waren uitsluitend mogelijk door de hogere subsidie die NorthLink 2 in vergelijking met NorthLink 1 ontving. |
| --- | --- |

(351)

Met betrekking tot de mogelijke concurrentiebeperkende handelingen door NorthLink 2 stelt Streamline Shipping dat de verlagingen van de vrachttarieven met 25 % voor Shetland en met 19 % voor Orkney die in juli 2006 aan het begin van het derde openbaredienstcontract zijn aangekondigd, niet te rechtvaardigen negatieve gevolgen voor Streamline Shipping met zich mee hebben gebracht. Die verlagingen waren uitsluitend mogelijk door de hogere subsidie die NorthLink 2 in vergelijking met NorthLink 1 ontving.

| (352) | Zoals hierboven al opgemerkt, voert NorthLink 2 geen activiteiten uit buiten het toepassingsgebied van het openbaredienstcontract. In tegenstelling tot het openbaredienstcontract met NorthLink 1 heeft het contract tussen de Schotse autoriteiten en NorthLink 2 met name ook betrekking op het vrachtvervoer als openbare dienst. De verlaging van de vrachttarieven is opgelegd door de Schotse autoriteiten als onderdeel van de voorwaarden van de aanbesteding. De betreffende informatie was dus openbaar en de bieders dienden hiermee rekening te houden bij het opstellen van hun bod. |
| --- | --- |

(352)

Zoals hierboven al opgemerkt, voert NorthLink 2 geen activiteiten uit buiten het toepassingsgebied van het openbaredienstcontract. In tegenstelling tot het openbaredienstcontract met NorthLink 1 heeft het contract tussen de Schotse autoriteiten en NorthLink 2 met name ook betrekking op het vrachtvervoer als openbare dienst. De verlaging van de vrachttarieven is opgelegd door de Schotse autoriteiten als onderdeel van de voorwaarden van de aanbesteding. De betreffende informatie was dus openbaar en de bieders dienden hiermee rekening te houden bij het opstellen van hun bod.

| (353) | Tot nu toe is NorthLink 2 niet overgecompenseerd voor haar openbaredienstverplichtingen. Zoals blijkt uit tabel 5 hierboven is het vrachtvervoer ook op een stand alone-basis winstgevend gebleken in de twee jaar dat NorthLink 2 de routes exploiteert. Dat betekent dat de tarieven die door NorthLink 2 voor haar commerciële activiteiten in rekening zijn gebracht, door de marktwerking zijn bepaald en dus verenigbaar zijn met het op winstmaximalisatie gerichte gedrag van een investeerder in een markteconomie. |
| --- | --- |

(353)

Tot nu toe is NorthLink 2 niet overgecompenseerd voor haar openbaredienstverplichtingen. Zoals blijkt uit tabel 5 hierboven is het vrachtvervoer ook op een stand alone-basis winstgevend gebleken in de twee jaar dat NorthLink 2 de routes exploiteert. Dat betekent dat de tarieven die door NorthLink 2 voor haar commerciële activiteiten in rekening zijn gebracht, door de marktwerking zijn bepaald en dus verenigbaar zijn met het op winstmaximalisatie gerichte gedrag van een investeerder in een markteconomie.

| (354) | Daarnaast onderkent de Commissie dat de roro- en lolovrachttarieven wel eens niet rechtstreeks vergelijkbaar kunnen zijn vanwege de redenen zoals hierboven nader toegelicht in overweging 100. |
| --- | --- |

(354)

Daarnaast onderkent de Commissie dat de roro- en lolovrachttarieven wel eens niet rechtstreeks vergelijkbaar kunnen zijn vanwege de redenen zoals hierboven nader toegelicht in overweging 100.

| (355) | Bovendien publiceert Pentland Ferries haar vrachttarieven in tegenstelling tot NorthLink 2 niet, maar vraagt zij potentiële klanten om voor offertes en boekingen contact op te nemen met haar boekingskantoren. Het zou dan ook moeilijk zijn voor NorthLink 2 om bewust en consequent onder de tarieven van Pentland Ferries te gaan zitten. |
| --- | --- |

(355)

Bovendien publiceert Pentland Ferries haar vrachttarieven in tegenstelling tot NorthLink 2 niet, maar vraagt zij potentiële klanten om voor offertes en boekingen contact op te nemen met haar boekingskantoren. Het zou dan ook moeilijk zijn voor NorthLink 2 om bewust en consequent onder de tarieven van Pentland Ferries te gaan zitten.

| (356) | Met betrekking tot de mogelijke concurrentiebeperkende handelingen van NorthLink 2 heeft Pentland Ferries ook gesteld dat NorthLink 2 een kortingsregeling voor de bewoners van Orkney toepast onder de naam „friends and family”. Die kortingsregeling zou een negatief effect hebben op de concurrerende dienstverlening door Pentland Ferries (73). |
| --- | --- |

(356)

Met betrekking tot de mogelijke concurrentiebeperkende handelingen van NorthLink 2 heeft Pentland Ferries ook gesteld dat NorthLink 2 een kortingsregeling voor de bewoners van Orkney toepast onder de naam „friends and family”. Die kortingsregeling zou een negatief effect hebben op de concurrerende dienstverlening door Pentland Ferries (73).

| (357) | Zoals hierboven uit tabel 7 blijkt, zijn alle tarieven die NorthLink 2 voor passagiers en voertuigen in rekening brengt, hoger dan die van Pentland Ferries. Er zijn geen aanwijzingen voor mogelijke kortingen door Pentland Ferries, maar zelfs als ervan uit wordt gegaan dat zij geen kortingen aanbiedt, zijn de tarieven die NorthLink 2 in rekening brengt (inclusief de kortingsregeling voor „friends and family”) niet significant of consequent lager dan de tarieven van Pentland Ferries. Bovendien gelden de kortingen niet tijdens het drukke hoogseizoen (juli en augustus). Daarnaast hebben de Britse autoriteiten aangegeven dat op basis van die kortingsregelingen slechts een zeer gering percentage personen door NorthLink 2 is vervoerd (1,6 % van het totale aantal vervoerde personen) en dat het omzetpercentage dat hierdoor wordt gerealiseerd zelfs nog kleiner is (0,5 %). De gederfde inkomsten van NorthLink 2 op de kaartjesverkoop als gevolg van de kortingen (waarbij de eventuele grotere vraag vanwege die kortingen buiten beschouwing wordt gelaten) is zeer beperkt (74). Tot slot heeft Pentland Ferries niet met concrete cijfers kunnen aantonen dat zij financiële schade heeft geleden door deze kortingsregeling. Derhalve is de Commissie van mening dat er geen gefundeerde redenen zijn om NorthLink 2 te verdenken van concurrentiebeperkende handelingen. Ook is er geen reden om uit te gaan van een ernstige beïnvloeding van de mededinging als gevolg van deze kortingsregeling. |
| --- | --- |

(357)

Zoals hierboven uit tabel 7 blijkt, zijn alle tarieven die NorthLink 2 voor passagiers en voertuigen in rekening brengt, hoger dan die van Pentland Ferries. Er zijn geen aanwijzingen voor mogelijke kortingen door Pentland Ferries, maar zelfs als ervan uit wordt gegaan dat zij geen kortingen aanbiedt, zijn de tarieven die NorthLink 2 in rekening brengt (inclusief de kortingsregeling voor „friends and family”) niet significant of consequent lager dan de tarieven van Pentland Ferries. Bovendien gelden de kortingen niet tijdens het drukke hoogseizoen (juli en augustus). Daarnaast hebben de Britse autoriteiten aangegeven dat op basis van die kortingsregelingen slechts een zeer gering percentage personen door NorthLink 2 is vervoerd (1,6 % van het totale aantal vervoerde personen) en dat het omzetpercentage dat hierdoor wordt gerealiseerd zelfs nog kleiner is (0,5 %). De gederfde inkomsten van NorthLink 2 op de kaartjesverkoop als gevolg van de kortingen (waarbij de eventuele grotere vraag vanwege die kortingen buiten beschouwing wordt gelaten) is zeer beperkt (74). Tot slot heeft Pentland Ferries niet met concrete cijfers kunnen aantonen dat zij financiële schade heeft geleden door deze kortingsregeling. Derhalve is de Commissie van mening dat er geen gefundeerde redenen zijn om NorthLink 2 te verdenken van concurrentiebeperkende handelingen. Ook is er geen reden om uit te gaan van een ernstige beïnvloeding van de mededinging als gevolg van deze kortingsregeling.

| (358) | Daarnaast is door een belanghebbende partij aangevoerd dat NorthLink 2 in Orkney Bed&Breakfast-voorzieningen aanbiedt (wanneer de veerboot 's nachts in de haven blijft) tegen tarieven die onder de kostprijs liggen, hetgeen negatieve gevolgen heeft voor de partijen die B&B-diensten op hotelbasis aanbieden (75). Hoewel deze kwestie niet aan de orde is gesteld in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, is er geen concreet bewijs overgelegd dat de tarieven die NorthLink 2 voor deze dienst in rekening brengt, van negatieve invloed zijn op de concurrerende exploitanten van B&B-diensten op hotelbasis. Daarnaast kunnen de tarieven voor scheepsaccommodaties en de kosten voor het beschikbaar stellen van die accommodaties niet rechtstreeks vergeleken worden met de accommodatietarieven en de bijbehorende kosten op hotelbasis. Derhalve is de Commissie van mening dat er geen gefundeerde redenen zijn om NorthLink 2 te verdenken van concurrentiebeperkende handelingen. Ook is er geen reden om uit te gaan van een ernstige beïnvloeding van de mededinging als gevolg van deze dienstverlening. Een eventuele verstoring van de mededinging zou sowieso niet van invloed zijn op de handel tussen de lidstaten aangezien de betreffende dienstverlening volledig op Orkney plaatsvindt. |
| --- | --- |

(358)

Daarnaast is door een belanghebbende partij aangevoerd dat NorthLink 2 in Orkney Bed&Breakfast-voorzieningen aanbiedt (wanneer de veerboot 's nachts in de haven blijft) tegen tarieven die onder de kostprijs liggen, hetgeen negatieve gevolgen heeft voor de partijen die B&B-diensten op hotelbasis aanbieden (75). Hoewel deze kwestie niet aan de orde is gesteld in het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden, is er geen concreet bewijs overgelegd dat de tarieven die NorthLink 2 voor deze dienst in rekening brengt, van negatieve invloed zijn op de concurrerende exploitanten van B&B-diensten op hotelbasis. Daarnaast kunnen de tarieven voor scheepsaccommodaties en de kosten voor het beschikbaar stellen van die accommodaties niet rechtstreeks vergeleken worden met de accommodatietarieven en de bijbehorende kosten op hotelbasis. Derhalve is de Commissie van mening dat er geen gefundeerde redenen zijn om NorthLink 2 te verdenken van concurrentiebeperkende handelingen. Ook is er geen reden om uit te gaan van een ernstige beïnvloeding van de mededinging als gevolg van deze dienstverlening. Een eventuele verstoring van de mededinging zou sowieso niet van invloed zijn op de handel tussen de lidstaten aangezien de betreffende dienstverlening volledig op Orkney plaatsvindt.

| (359) | Naast het beoordelen van de evenredigheid van de steun in het verleden dient de Commissie ook te controleren of de bepalingen van het openbaredienstcontract voldoende garanties bieden voor het voorkomen van overcompensatie en concurrentiebeperkende handelingen in de toekomst. |
| --- | --- |

(359)

Naast het beoordelen van de evenredigheid van de steun in het verleden dient de Commissie ook te controleren of de bepalingen van het openbaredienstcontract voldoende garanties bieden voor het voorkomen van overcompensatie en concurrentiebeperkende handelingen in de toekomst.

| (360) | Zoals hierboven al is opgemerkt (76), is de openbare aanbesteding op een open en doorzichtige wijze uitgevoerd. |
| --- | --- |

(360)

Zoals hierboven al is opgemerkt (76), is de openbare aanbesteding op een open en doorzichtige wijze uitgevoerd.

| (361) | De Commissie is van mening dat de bepalingen van het openbaredienstcontract adequaat zijn om overcompensatie voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen te voorkomen. De compensatie is beperkt tot de exploitatiekosten (inclusief een redelijke winst) minus de inkomsten uit de exploitatie. De kosten die voor compensatie in aanmerking komen, zijn ook duidelijk in het openbaredienstcontract gedefinieerd. |
| --- | --- |

(361)

De Commissie is van mening dat de bepalingen van het openbaredienstcontract adequaat zijn om overcompensatie voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen te voorkomen. De compensatie is beperkt tot de exploitatiekosten (inclusief een redelijke winst) minus de inkomsten uit de exploitatie. De kosten die voor compensatie in aanmerking komen, zijn ook duidelijk in het openbaredienstcontract gedefinieerd.

| (362) | Er is tevens een claw back-mechanisme in het contract opgenomen op basis waarvan het grootste gedeelte van een eventuele overcompensatie weer terugvloeit naar de Schotse autoriteiten. Slechts een klein bedrag wordt niet geretourneerd. Indien de overcompensatie bijvoorbeeld 1 miljoen GBP bedraagt, mag NorthLink 2 daarvan slechts 275 000 GBP houden. Indien de overcompensatie 10 miljoen GBP bedraagt, heeft NorthLink 2 slechts recht op 725 000 GBP van dat bedrag. Dit systeem is bedoeld om NorthLink 2 een impuls te geven om de kosten te verlagen en efficiënter te functioneren. De betreffende bedragen zijn zeer beperkt en in overeenstemming met de definitie van een „redelijke winst” als bedoeld in het DAEB-kader (punt 18 daarvan) (77). Hoewel dat DAEB-kader niet van toepassing is op de onderhavige zaak, is de Commissie van mening dat de potentiële bedragen aan overcompensatie voor NorthLink 2 zeer beperkt en evenredig zijn met betrekking tot de compensatiebedragen. |
| --- | --- |

(362)

Er is tevens een claw back-mechanisme in het contract opgenomen op basis waarvan het grootste gedeelte van een eventuele overcompensatie weer terugvloeit naar de Schotse autoriteiten. Slechts een klein bedrag wordt niet geretourneerd. Indien de overcompensatie bijvoorbeeld 1 miljoen GBP bedraagt, mag NorthLink 2 daarvan slechts 275 000 GBP houden. Indien de overcompensatie 10 miljoen GBP bedraagt, heeft NorthLink 2 slechts recht op 725 000 GBP van dat bedrag. Dit systeem is bedoeld om NorthLink 2 een impuls te geven om de kosten te verlagen en efficiënter te functioneren. De betreffende bedragen zijn zeer beperkt en in overeenstemming met de definitie van een „redelijke winst” als bedoeld in het DAEB-kader (punt 18 daarvan) (77). Hoewel dat DAEB-kader niet van toepassing is op de onderhavige zaak, is de Commissie van mening dat de potentiële bedragen aan overcompensatie voor NorthLink 2 zeer beperkt en evenredig zijn met betrekking tot de compensatiebedragen.

| (363) | Daarnaast vloeit de winstmarge die in het openbaredienstcontract is voorzien, voort uit een competitieve aanbestedingsprocedure, zodat gewaarborgd is dat de omvang van deze marge redelijk is. |
| --- | --- |

(363)

Daarnaast vloeit de winstmarge die in het openbaredienstcontract is voorzien, voort uit een competitieve aanbestedingsprocedure, zodat gewaarborgd is dat de omvang van deze marge redelijk is.

| (364) | In het openbaredienstcontract is ook een bepaling opgenomen die waarborgt dat — indien de openbaredienstverlener aanvullende overheidssteun uit andere bronnen ontvangt — de subsidie die op grond van het contract wordt verstrekt, dienovereenkomstig wordt verlaagd. |
| --- | --- |

(364)

In het openbaredienstcontract is ook een bepaling opgenomen die waarborgt dat — indien de openbaredienstverlener aanvullende overheidssteun uit andere bronnen ontvangt — de subsidie die op grond van het contract wordt verstrekt, dienovereenkomstig wordt verlaagd.

| (365) | De conclusie moet dan ook luiden dat het openbaredienstcontract toereikende waarborgen tegen overcompensatie voor de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen bevat. |
| --- | --- |

(365)

De conclusie moet dan ook luiden dat het openbaredienstcontract toereikende waarborgen tegen overcompensatie voor de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen bevat.

| (366) | Naast de kwestie van de overcompensatie dient ook beoordeeld te worden of het openbaredienstcontract voldoende waarborgen bevat om concurrentiebeperkende activiteiten van NorthLink 2 te voorkomen die tot een ongepaste verstoring van de mededinging zouden kunnen leiden. Dat zou bijvoorbeeld het geval zijn indien NorthLink 2 de mogelijkheid zou hebben om consequent onder de prijs van concurrenten te gaan zitten waardoor deze van de markt worden verdreven. |
| --- | --- |

(366)

Naast de kwestie van de overcompensatie dient ook beoordeeld te worden of het openbaredienstcontract voldoende waarborgen bevat om concurrentiebeperkende activiteiten van NorthLink 2 te voorkomen die tot een ongepaste verstoring van de mededinging zouden kunnen leiden. Dat zou bijvoorbeeld het geval zijn indien NorthLink 2 de mogelijkheid zou hebben om consequent onder de prijs van concurrenten te gaan zitten waardoor deze van de markt worden verdreven.

| (367) | Daarnaast worden in het openbaredienstcontract strikte voorwaarden gesteld aan de tarieven voor de kaartjes. Bovendien wordt de verplichting opgelegd om met de Schotse autoriteiten te overleggen indien de prijzen worden herzien. NorthLink 2 zou met name inbreuk maken op de bepalingen van het openbaredienstcontract indien zij de prijzen unilateraal en op niet te verantwoorden wijze zou verlagen teneinde de bestaande concurrenten van de markt te verdrijven of om te voorkomen dat potentiële concurrenten zich op de markt zullen begeven. Bovendien kan NorthLink 2 geen aanspraak maken op aanvullende compensatie voor lagere inkomsten als gevolg van kortingen of van een verlaging van de prijzen die opgenomen zijn in het gepubliceerde tarievenoverzicht. Dit is ook een waarborg om eventuele concurrentiebeperkende activiteiten te voorkomen. |
| --- | --- |

(367)

Daarnaast worden in het openbaredienstcontract strikte voorwaarden gesteld aan de tarieven voor de kaartjes. Bovendien wordt de verplichting opgelegd om met de Schotse autoriteiten te overleggen indien de prijzen worden herzien. NorthLink 2 zou met name inbreuk maken op de bepalingen van het openbaredienstcontract indien zij de prijzen unilateraal en op niet te verantwoorden wijze zou verlagen teneinde de bestaande concurrenten van de markt te verdrijven of om te voorkomen dat potentiële concurrenten zich op de markt zullen begeven. Bovendien kan NorthLink 2 geen aanspraak maken op aanvullende compensatie voor lagere inkomsten als gevolg van kortingen of van een verlaging van de prijzen die opgenomen zijn in het gepubliceerde tarievenoverzicht. Dit is ook een waarborg om eventuele concurrentiebeperkende activiteiten te voorkomen.

| (368) | Een andere verstoring van de markt zou zich kunnen voordoen indien de verlener van de openbare dienst in staat zou zijn om zelfstandig het aanbod aan openbare diensten aanzienlijk te wijzigen of te vergroten, bijvoorbeeld door het toevoegen van nieuwe routes of door een substantiële verhoging van de vaarfrequenties. Indien NorthLink 2 automatisch in aanmerking zou komen voor aanvullende compensatie voor die toegevoegde diensten zou dit een ongerechtvaardigde verstoring van de mededinging veroorzaken die verder gaat dan hetgeen redelijkerwijs verwacht zou mogen worden als tegenprestatie voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen. |
| --- | --- |

(368)

Een andere verstoring van de markt zou zich kunnen voordoen indien de verlener van de openbare dienst in staat zou zijn om zelfstandig het aanbod aan openbare diensten aanzienlijk te wijzigen of te vergroten, bijvoorbeeld door het toevoegen van nieuwe routes of door een substantiële verhoging van de vaarfrequenties. Indien NorthLink 2 automatisch in aanmerking zou komen voor aanvullende compensatie voor die toegevoegde diensten zou dit een ongerechtvaardigde verstoring van de mededinging veroorzaken die verder gaat dan hetgeen redelijkerwijs verwacht zou mogen worden als tegenprestatie voor het uitvoeren van de openbaredienstverplichtingen.

| (369) | In het openbaredienstcontract is expliciet vastgelegd dat er voorafgaand aan het doorvoeren van grote aanpassingen van de gepubliceerde dienstregeling of de overeengekomen diensten overleg met de Schotse ministers gevoerd dient te worden en dat hun goedkeuring voor dergelijke aanpassingen is vereist. |
| --- | --- |

(369)

In het openbaredienstcontract is expliciet vastgelegd dat er voorafgaand aan het doorvoeren van grote aanpassingen van de gepubliceerde dienstregeling of de overeengekomen diensten overleg met de Schotse ministers gevoerd dient te worden en dat hun goedkeuring voor dergelijke aanpassingen is vereist.

| (370) | Er zijn ook specifieke bepalingen in het openbaredienstcontract opgenomen op grond waarvan kruissubsidiëring tussen de openbare dienstverlening en andere activiteiten van de openbaredienstverlener verboden is. Alle transacties tussen NorthLink 2 en haar dochterondernemingen dienen op een zakelijke basis te geschieden. |
| --- | --- |

(370)

Er zijn ook specifieke bepalingen in het openbaredienstcontract opgenomen op grond waarvan kruissubsidiëring tussen de openbare dienstverlening en andere activiteiten van de openbaredienstverlener verboden is. Alle transacties tussen NorthLink 2 en haar dochterondernemingen dienen op een zakelijke basis te geschieden.

| (371) | Vrijwel alle activiteiten van NorthLink 2 vallen onder het toepassingsgebied van het openbaredienstcontract. Met het oog op het waarborgen van de transparantie dient er niettemin een gescheiden boekhouding gevoerd te worden voor haar openbare dienstverlening en voor de niet-openbare of commerciële activiteiten, een en ander in overeenstemming met de voorschriften van de doorzichtigheidsrichtlijn. |
| --- | --- |

(371)

Vrijwel alle activiteiten van NorthLink 2 vallen onder het toepassingsgebied van het openbaredienstcontract. Met het oog op het waarborgen van de transparantie dient er niettemin een gescheiden boekhouding gevoerd te worden voor haar openbare dienstverlening en voor de niet-openbare of commerciële activiteiten, een en ander in overeenstemming met de voorschriften van de doorzichtigheidsrichtlijn.

| (372) | Op grond van de voorwaarden van het openbaredienstcontract dient NorthLink 2 jaarlijks verslag te doen van de feitelijke kosten die gemaakt zijn voor het verlenen van de openbarediensttaken. Door deze „Verklaring van de feitelijke kosten” worden de kosten voor de openbare dienstverlening afgescheiden van de overige activiteiten van NorthLink 2. Hierdoor wordt gewaarborgd dat het bedrag aan overheidsgelden dat aan NorthLink 2 wordt verstrekt en het gebruik van deze financiële middelen duidelijk afgescheiden zijn van de overige activiteiten van NorthLink 2. In het openbaredienstcontract is expliciet de verplichting opgenomen om een duidelijke, afgescheiden en doorzichtige boekhouding te voeren voor de financiering en exploitatie van de openbare dienstverlening. |
| --- | --- |

(372)

Op grond van de voorwaarden van het openbaredienstcontract dient NorthLink 2 jaarlijks verslag te doen van de feitelijke kosten die gemaakt zijn voor het verlenen van de openbarediensttaken. Door deze „Verklaring van de feitelijke kosten” worden de kosten voor de openbare dienstverlening afgescheiden van de overige activiteiten van NorthLink 2. Hierdoor wordt gewaarborgd dat het bedrag aan overheidsgelden dat aan NorthLink 2 wordt verstrekt en het gebruik van deze financiële middelen duidelijk afgescheiden zijn van de overige activiteiten van NorthLink 2. In het openbaredienstcontract is expliciet de verplichting opgenomen om een duidelijke, afgescheiden en doorzichtige boekhouding te voeren voor de financiering en exploitatie van de openbare dienstverlening.

| (373) | Om te waarborgen dat de gemaakte kosten voor de openbare dienstverlening duidelijk onderscheiden kunnen worden van de kosten voor andere activiteiten is het eveneens noodzakelijk om een adequaat systeem te hanteren voor de toewijzing van de gemeenschappelijke kosten voor beide soorten activiteiten. |
| --- | --- |

(373)

Om te waarborgen dat de gemaakte kosten voor de openbare dienstverlening duidelijk onderscheiden kunnen worden van de kosten voor andere activiteiten is het eveneens noodzakelijk om een adequaat systeem te hanteren voor de toewijzing van de gemeenschappelijke kosten voor beide soorten activiteiten.

| (374) | In het openbaredienstcontract is uitgebreid beschreven welke kosten voor compensatie in aanmerking komen. Behalve de begrotingssteun die bedoeld is om alle exploitatiekosten te dekken die gemaakt worden voor het uitvoeren van de openbare dienst (bijvoorbeeld de personeelskosten van de bemanning, brandstof, kosten voor het terminalverkeer, kaartverkoop en verzekeringen e.d.), zijn er aanvullende bedragen voorzien voor onverwachte verhogingen van de brandstofprijzen en voor kapitaaluitgaven (bijvoorbeeld voor het verkrijgen van bedrijfsmiddelen en voor havenwerkzaamheden ten behoeve van de openbare dienstverlening e.d.). Alle kosten die door de begrotingssteun worden gedekt, zijn nauwkeurig in het basisscenario gespecificeerd. De voorwaarden voor het toepassen en vaststellen van eventuele aanvullende brandstof- en kapitaaltoeslagen zijn ook nauwkeurig in het openbaredienstcontract beschreven. |
| --- | --- |

(374)

In het openbaredienstcontract is uitgebreid beschreven welke kosten voor compensatie in aanmerking komen. Behalve de begrotingssteun die bedoeld is om alle exploitatiekosten te dekken die gemaakt worden voor het uitvoeren van de openbare dienst (bijvoorbeeld de personeelskosten van de bemanning, brandstof, kosten voor het terminalverkeer, kaartverkoop en verzekeringen e.d.), zijn er aanvullende bedragen voorzien voor onverwachte verhogingen van de brandstofprijzen en voor kapitaaluitgaven (bijvoorbeeld voor het verkrijgen van bedrijfsmiddelen en voor havenwerkzaamheden ten behoeve van de openbare dienstverlening e.d.). Alle kosten die door de begrotingssteun worden gedekt, zijn nauwkeurig in het basisscenario gespecificeerd. De voorwaarden voor het toepassen en vaststellen van eventuele aanvullende brandstof- en kapitaaltoeslagen zijn ook nauwkeurig in het openbaredienstcontract beschreven.

| (375) | Dat betekent dat het openbaredienstcontract voldoende duidelijkheid geeft over de toewijzing van de kosten aan de openbare dienstverlening en aan niet-openbare activiteiten. |
| --- | --- |

(375)

Dat betekent dat het openbaredienstcontract voldoende duidelijkheid geeft over de toewijzing van de kosten aan de openbare dienstverlening en aan niet-openbare activiteiten.

| (376) | De Commissie is in dit verband verheugd dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn om de belanghebbende partijen openbaar te raadplegen wanneer er substantiële wijzigingen worden doorgevoerd in de openbaredienstverplichtingen van NorthLink 2 op de routes van en naar de Noordelijke Eilanden. Zij zullen NorthLink 2 ook de verplichting opleggen om vanaf het boekjaar 2009-2010 afzonderlijke winst-en-verliesrekeningen te overleggen voor de openbare dienstverlening en voor commerciële activiteiten. De autoriteiten zijn daarnaast voornemens om deze vereisten in de toekomst op te nemen in alle openbaredienstcontracten voor veerdiensten van en naar de Noordelijke Eilanden. |
| --- | --- |

(376)

De Commissie is in dit verband verheugd dat de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk voornemens zijn om de belanghebbende partijen openbaar te raadplegen wanneer er substantiële wijzigingen worden doorgevoerd in de openbaredienstverplichtingen van NorthLink 2 op de routes van en naar de Noordelijke Eilanden. Zij zullen NorthLink 2 ook de verplichting opleggen om vanaf het boekjaar 2009-2010 afzonderlijke winst-en-verliesrekeningen te overleggen voor de openbare dienstverlening en voor commerciële activiteiten. De autoriteiten zijn daarnaast voornemens om deze vereisten in de toekomst op te nemen in alle openbaredienstcontracten voor veerdiensten van en naar de Noordelijke Eilanden.

5.3.4.4.   
  Conclusie

a)   NorthLink 1 (2002-2006)

| (377) | De openbaredienstverplichtingen die aan NorthLink 1 zijn toevertrouwd, zijn correct gedefinieerd en naar behoren toegewezen. Met de staatssteun die in de periode 2002-2006 aan NorthLink 1 is verstrekt, is de onderneming niet bovenmatig gecompenseerd voor de openbare dienstverlening die aan haar was toegewezen. Er is ook geen afdoende bewijs voor concurrentiebeperkende handelingen die de kosten voor de openbare dienst kunstmatig zouden verhogen, hetgeen tot een onrechtmatige verstoring van de mededinging zou leiden. |
| --- | --- |

(377)

De openbaredienstverplichtingen die aan NorthLink 1 zijn toevertrouwd, zijn correct gedefinieerd en naar behoren toegewezen. Met de staatssteun die in de periode 2002-2006 aan NorthLink 1 is verstrekt, is de onderneming niet bovenmatig gecompenseerd voor de openbare dienstverlening die aan haar was toegewezen. Er is ook geen afdoende bewijs voor concurrentiebeperkende handelingen die de kosten voor de openbare dienst kunstmatig zouden verhogen, hetgeen tot een onrechtmatige verstoring van de mededinging zou leiden.

| (378) | Dat betekent dat de staatssteun die in de periode 2002-2006 aan NorthLink 1 is verstrekt, verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(378)

Dat betekent dat de staatssteun die in de periode 2002-2006 aan NorthLink 1 is verstrekt, verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag.

b)   NorthLink 2 (2006-2012)

| (379) | Met de staatssteun die tot nu toe aan NorthLink 2 is verstrekt, is de onderneming niet bovenmatig gecompenseerd voor de openbare dienstverlening die aan haar is toegewezen. Er is ook geen afdoende bewijs voor concurrentiebeperkende handelingen die de kosten voor de openbare dienst kunstmatig zouden verhogen, hetgeen tot een onrechtmatige verstoring van de mededinging zou leiden. |
| --- | --- |

(379)

Met de staatssteun die tot nu toe aan NorthLink 2 is verstrekt, is de onderneming niet bovenmatig gecompenseerd voor de openbare dienstverlening die aan haar is toegewezen. Er is ook geen afdoende bewijs voor concurrentiebeperkende handelingen die de kosten voor de openbare dienst kunstmatig zouden verhogen, hetgeen tot een onrechtmatige verstoring van de mededinging zou leiden.

| (380) | De DAEB's voor de exploitatie van de routes van en naar de Noordelijke Eilanden zijn goed omschreven en naar behoren aan NorthLink 2 toegewezen. Er zijn voldoende garanties om te waarborgen dat de compensatie die aan NorthLink 2 is verstrekt, evenredig is aan haar openbaredienstverplichtingen. Dat betekent dat de staatssteun die aan NorthLink 2 is verstrekt voor de exploitatie van deze routes, verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. |
| --- | --- |

(380)

De DAEB's voor de exploitatie van de routes van en naar de Noordelijke Eilanden zijn goed omschreven en naar behoren aan NorthLink 2 toegewezen. Er zijn voldoende garanties om te waarborgen dat de compensatie die aan NorthLink 2 is verstrekt, evenredig is aan haar openbaredienstverplichtingen. Dat betekent dat de staatssteun die aan NorthLink 2 is verstrekt voor de exploitatie van deze routes, verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag.

6.   CONCLUSIE

| (381) | Op basis van het vorenstaande wordt geconcludeerd dat de staatssteun die aan CalMac is verstrekt voor de exploitatie van alle routes van en naar de Westelijke Eilanden, met uitzondering van de route Gourock-Dunoon, bestaande staatssteun vormt en verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het Verdrag. |
| --- | --- |

(381)

Op basis van het vorenstaande wordt geconcludeerd dat de staatssteun die aan CalMac is verstrekt voor de exploitatie van alle routes van en naar de Westelijke Eilanden, met uitzondering van de route Gourock-Dunoon, bestaande staatssteun vormt en verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het Verdrag.

| (382) | In overeenstemming met artikel 19 van de procedureverordening neemt de Commissie met betrekking tot de route Gourock-Dunoon nota van de aanvaarding door de Britse autoriteiten van de dienstige maatregelen die door de Commissie in overeenstemming met artikel 18 van de procedureverordening zijn voorgesteld en stelt zij zich op het standpunt dat de bestaande steunmaatregel, mits de hierboven beschreven dienstige maatregelen correct worden uitgevoerd, verenigbaar zal zijn met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. Het Verenigd Koninkrijk dient uiterlijk eind 2009 de vereiste procedures in gang te hebben gezet voor de openbare aanbesteding voor deze route. Het hieruit voortvloeiende openbaredienstcontract dient uiterlijk juni 2011 in werking te treden. De Commissie zal de uitvoering van de hierboven beschreven dienstige maatregelen nauwlettend in de gaten houden en zij verzoekt de Britse autoriteiten om haar periodiek te informeren over alle stappen die tijdens het uitvoeringsproces worden genomen. |
| --- | --- |

(382)

In overeenstemming met artikel 19 van de procedureverordening neemt de Commissie met betrekking tot de route Gourock-Dunoon nota van de aanvaarding door de Britse autoriteiten van de dienstige maatregelen die door de Commissie in overeenstemming met artikel 18 van de procedureverordening zijn voorgesteld en stelt zij zich op het standpunt dat de bestaande steunmaatregel, mits de hierboven beschreven dienstige maatregelen correct worden uitgevoerd, verenigbaar zal zijn met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag. Het Verenigd Koninkrijk dient uiterlijk eind 2009 de vereiste procedures in gang te hebben gezet voor de openbare aanbesteding voor deze route. Het hieruit voortvloeiende openbaredienstcontract dient uiterlijk juni 2011 in werking te treden. De Commissie zal de uitvoering van de hierboven beschreven dienstige maatregelen nauwlettend in de gaten houden en zij verzoekt de Britse autoriteiten om haar periodiek te informeren over alle stappen die tijdens het uitvoeringsproces worden genomen.

| (383) | De Commissie is van mening dat de staatssteun die aan NorthLink 1 en NorthLink 2 in 2002-2006 respectievelijk 2007-2009 is verstrekt voor de exploitatie van de routes van en naar de Noordelijke Eilanden, verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag, |
| --- | --- |

(383)

De Commissie is van mening dat de staatssteun die aan NorthLink 1 en NorthLink 2 in 2002-2006 respectievelijk 2007-2009 is verstrekt voor de exploitatie van de routes van en naar de Noordelijke Eilanden, verenigbaar is met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De bestaande staatssteun die aan CalMac Ferries Ltd is verstrekt uit hoofde van het openbaredienstcontract voor het uitvoeren van veerdiensten van en naar de Schotse Westelijke Eilanden (uitgezonderd de route Gourock-Dunoon), is verenigbaar met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag.

Artikel 2

De bestaande staatssteun die aan Cowal Ferries Ltd is verstrekt met betrekking tot de exploitatie van de route Gourock-Dunoon, is verenigbaar met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag, mits het Verenigd Koninkrijk zich akkoord verklaart met het uitvoeren van de voorgestelde dienstige maatregelen in overeenstemming met artikel 19 van Verordening (EG) nr. 659/1999.

Meer in het bijzonder dient het Verenigd Koninkrijk in dit verband uiterlijk 31 december 2009 de vereiste procedures in gang te hebben gezet voor de openbare aanbesteding voor deze route. Het hieruit voortvloeiende openbaredienstcontract dient uiterlijk op 30 juni 2011 in werking te treden.

Artikel 3

Het Verenigd Koninkrijk zal de Commissie onverwijld op de hoogte stellen van de stappen die genomen zijn om haar toezeggingen met betrekking tot de financiering van de route Gourock-Dunoon na te komen.

Artikel 4

De staatssteun die aan NorthLink Orkney, aan Shetland Ferries Ltd en aan NorthLink Ferries Ltd is verstrekt uit hoofde van de respectieve openbaredienstcontracten voor het uitvoeren van veerdiensten van en naar de Schotse Noordelijke Eilanden, is verenigbaar met artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland.

Gedaan te Brussel, 28 oktober 2009.

Voor de Commissie

Antonio TAJANI

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 126 van 23.5.2008, blz. 16.

1

(2)  Hetgeen heeft geleid tot opening van de twee zaken met nummers NN 105/05 en NN 35/07.

2

(3)  PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

3

(4)  Zie voetnoot 1.

4

(5)  Met uitzondering van de route tussen Gourock en Dunoon.

5

(6)  De Binnen- en Buiten-Hebriden en de eilanden in de Firth of Clyde.

6

(7)  Gegevens afkomstig van Western Ferries Ltd.

7

(8)  De inhoud van deze wet is te lezen op het volgende internetadres:

8

http://www.opsi.gov.uk/RevisedStatutes/Acts/ukpga/1960/cukpga_19600031_en_1

(9)  De inhoud van deze wet is te lezen op het volgende internetadres:

9

http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2001/asp_20010002_en_1

(10)  De inhoud van deze wet is te lezen op het volgende internetadres:

10

http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/20050012.htm

(11)  Deze undertakings zijn formele toezeggingen door de Secretary of State, neergelegd in schriftelijke afspraken met CalMac, dat de veerdiensten financieel zullen worden ondersteund met toestemming van de Treasury. Er zijn verschillende van dergelijke undertakings ondertekend: in 1961, 1973, 1975 en 1995. In deze undertakings zijn de eerdere vennootschapsstructuren weergegeven met daarbij de verantwoordelijkheden voor de te verlenen diensten. Zij vormden de basis voor de latere overeenkomst uit 2007: het „Clyde and Hebrides Ferry Services Contract”. De inhoud van de undertaking uit 1995 is te lezen op het volgende internetadres:

11

undertakings

Treasury

undertakings

undertakings

undertaking

http://www.calmac.co.uk/policies/undertakingbysecretaryofstate.pdf

(12)  De inhoud van de uitnodiging tot inschrijving is te lezen op het volgende internetadres:

12

http://www.scotland.gov.uk/Resource/Doc/161181/0043718.pdf.

(13)  De vloot is sinds 1995 uitgebreid met elf schepen.

13

(14)  De tarieven zijn sinds 1995 met 2 % tot 5 % per jaar verhoogd.

14

(15)  De leningen zijn na aftrek van de aflossingen in aanmerking genomen. Tot 2002 werden nieuwe schepen gefinancierd door een combinatie van subsidies (75 %) en leningen (25 %). Sinds 2002 zijn alle schepen zonder uitzondering met leningen gefinancierd.

15

(16)  Verondersteld wordt dat elke auto gemiddeld twee inzittenden heeft. Om de omzet uit personenvervoer in het kader van de commerciële activiteiten af te kunnen zetten tegen de omzet uit openbare diensten, is het aantal inzittenden in verhouding tot het totale aantal passagiers vervolgens toegepast op de totale omzet uit personenvervoer.

16

(17)  Bron: Verslag van december 2005 van Audit Scotland over het met Northlink gesloten veerdienstcontract. De inhoud van het verslag is te lezen op het volgende internetadres: http://www.audit-scotland.gov.uk/docs/central/2005/nr_051222_northlink_ferry.pdf.

17

Bron:

(18)  Deze drie wegtransporteurs waren verantwoordelijk voor circa 80 % van het vrachtvervoer tussen de Shetlandeilanden en het Schotse vasteland en maakten daarvoor gebruik van P&O Ferries.

18

(19)  De inhoud van deze wet is te lezen op het volgende internetadres:

19

http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2000/asp_20000001_en_1

(20)  Zie voetnoot 16.

20

(21)  Dit betreft de periode van negen maanden tot 6 juli 2006.

21

(22)  Het vervoer van vee en vracht valt niet onder het openbaredienstcontract.

22

(23)  Een samenvatting van de uitnodiging tot inschrijving in het kader van de openbare aanbesteding van 2006 is te lezen op de volgende website van de Scottish Executive:http://www.scotland.gov.uk/Resource/Doc/55971/0015831.pdf

23

Scottish Executive

(24)  De cijfers betreffen de periode van 6 juli 2006 (de datum van ondertekening van het openbaredienstcontract) tot en met 31 maart 2007.

24

(25)  De cijfers betreffen de periode van 1 april 2007 tot en met 31 maart 2008.

25

(26)  De cijfers betreffen de contractuele jaren tot en met 30 juni. De boekjaren eindigen op 31 maart.

26

(27)  Bron: Streamline Shipping.

27

Bron: Streamline Shipping.

(28)  Aangezien de tarieven voor lolodiensten meestal niet per limeaire meter worden berekend, heeft Streamline Shipping haar tarieven met het oog op de vergelijking omgerekend naar tarieven per lineaire meter.

28

(29)  Het lolovervoer omvat meestal het bundelen en samenvoegen van afzonderlijke ladingen, met inbegrip van losse vracht en pallets, die vervolgens worden overgeladen in een container en als zodanig aan boord van een vrachtschip worden gebracht.

29

(30)  Bron: Website NorthLink (www.northlinkferries.co.uk).

30

Bron:

(31)  Source: Respectieve websites (www.northlinkferries.co.uk en www.pentlandferries.co.uk).

31

Source:

(32)  Laagseizoen: januari, februari, maart, november, december (m.u.v. 19 december-8 januari).

32

(33)  Middenseizoen: april, mei, juni, september, oktober, 19 december-8 januari.

33

(34)  Hoogseizoen: juli, augustus.

34

(35)  Kinderen tot vijf jaar oud worden gratis door Pentland Ferries vervoerd.

35

(36)  Arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 24 juli 2003 in zaak C-280/00, Altmark Trans & Regierungspräsidium Magdeburg, Jurispr. 2003, (PB C 226 van 20.9.2003, blz. 1), blz. I-7747.

36

Altmark Trans & Regierungspräsidium Magdeburg

(37)  Zie voetnoot 1.

37

(38)  Beschikking van de Commissie van 28 november 2005 betreffende de toepassing van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst die aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen wordt toegekend (PB L 312 van 29.11.2005, blz. 67).

38

(39)  PB L 364 van 12.12.1992, blz. 7.

39

(40)  Mededeling over de interpretatie door de Commissie van Verordening (EEG) nr. 3577/92 van de Raad van 7 december 1992 houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer binnen de lidstaten, COM(2003) 595 definitief (niet bekendgemaakt in het Publicatieblad).

40

(41)  Een schip, terminaltrekkers, technische scheepsonderdelen, haveninstallaties, IT-hardware, het NorthLink-merk e.d.

41

(42)  Zie voetnoot 29.

42

(43)  Zie voetnoot 27.

43

(44)  PB C 13 van 17.1.2004, blz. 3.

44

(45)  Er heeft uiteindelijk nog een andere bieder aan de procedure deelgenomen.

45

(46)  Zie overwegingen 178-198 hierboven.

46

(47)  Zie overweging 9 hierboven.

47

(48)  PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1.

48

(49)  Arrest van het Gerecht van Eerste Aanleg van 30 april 2002 in de gevoegde zaken T-195/01 en T-207/01, Government of Gibraltar/Commissie van de Europese Gemeenschappen, Jurispr. 2002, blz. II-2309.

49

Government of Gibraltar/Commissie van de Europese Gemeenschappen

(50)  Arrest van het Hof van Justitie van 9 augustus 1994 in zaak C-44/93, Namur-Les Assurances du Crédit SA/Nationale Delcrederedienst en Belgische staat; Jurispr. 1994, blz. I-3829.

50

Namur-Les Assurances du Crédit SA/Nationale Delcrederedienst en Belgische staat

(51)  Vóór de devolutie van 1999 was dat het Scottish Office, een departement van de Britse regering.

51

Scottish Office

(52)  Vóór de devolutie was dat het parlement van het Verenigd Koninkrijk.

52

(53)  Zie voetnoot 41.

53

(54)  Zie voor een soortgelijke redenering de Beschikking van de Commissie van 28 januari 2009 in zaak E 4/07, France, Différenciation des „redevances par passager” sur certains aéroports français, met name deel 4.

54

(55)  D.w.z. de situatie vanaf de datum van inwerkingtreding van het openbaredienstcontract van 2007 met CalMac, met uitzondering van de route Gourock-Dunoon. Voor die laatste route is de situatie van toepassing zoals die was bij de aanvang van de dienstverlening.

55

(56)  Daarnaast dient het openbaredienstcontract in overeenstemming met de verordening inzake cabotage in het zeevervoer op een niet-discriminatoire basis gesloten te worden.

56

(57)  Communautaire kaderregeling inzake staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst (PB C 297 van 29.11.2005, blz. 4).

57

(58)  Zie overweging 119.

58

(59)  In dit verband verwijzen de staatssteunregels voor de luchtvervoerssector al specifiek naar de beginselen van het DAEB-kader (zie punt 67 en voetnoot 2 van de Mededeling van de Commissie van 9 december 2005 : „Communautaire richtsnoeren voor financiering van luchthavens en aanloopsteun van de overheid voor luchtvaartmaatschappijen met een regionale luchthaven als thuisbasis” (PB C 312 van 9.12.2005, blz. 1).

59

(60)  De compensatie die aan CalMac en NorthLink 2 is betaald voor de dienstverlening in 2007 en 2008 bedroeg 45,3 miljoen GBP respectievelijk 30 miljoen GBP (zie de tabellen 1 en 4 hierboven).

60

(61)  Zie in dit verband ook de overwegingen 295 tot en met 298 van deze beschikking.

61

(62)  Zie de overwegingen 178-198, waarin de verenigbaarheid met het Altmark 4-criterium is geëvalueerd. Hoewel er niet aan die voorwaarde wordt voldaan, is geconcludeerd dat de aanbesteding op grond van de criteria zoals neergelegd in de verordening inzake cabotage in het zeevervoer voldoende open en doorzichtig is geweest.

62

(63)  Ter vergelijking, indien de overcompensatie 10 miljoen GBP zou bedragen (een zeer onwaarschijnlijk en ongekend scenario), zou het bedrag van 725 000 GBP dat CalMac zou mogen behouden, slechts overeenkomen met 1,7 % van de jaarlijkse compensatie die in 2007-2008 aan CalMac is betaald. Afgezet tegen de totale inkomsten is dat percentage nog veel lager.

63

(64)  Richtlijn 2006/111/EG van de Commissie van 16 november 2006 betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en openbare bedrijven en de financiële doorzichtigheid binnen bepaalde ondernemingen (PB L 318 van 17.11.2006, blz. 17).

64

(65)  Met betrekking tot de aanvaardbaarheid van een „retropolatiemethode” wordt verwezen naar het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 7 juni 2006 in zaak T-613/97, UFEX et al./Commissie van de Europese gemeenschappen (met name de punten 128-147).

65

UFEX et al./Commissie van de Europese gemeenschappen

(66)  Gedurende de exploitatieperiode van circa vier jaar is in totaal 92,6 miljoen GBP aan subsidie aan NorthLink 1 verstrekt.

66

(67)  Zie punt 14 van het DAEB-kader.

67

(68)  De gemiddelde jaarlijkse inkomsten uit de openbare dienstverlening van NorthLink 1 bedragen 32,4 miljoen (zie tabel 3 hierboven).

68

(69)  Zie tabel 6.

69

(70)  Zie voetnoot 56.

70

(71)  Zie tabel 4.

71

(72)  De gemiddelde jaarlijkse inkomsten uit de openbare dienstverlening door NorthLink 2 bedragen 50,5 miljoen GBP (zie tabel 5 hierboven).

72

(73)  Zie de overwegingen 107 tot en met 109.

73

(74)  Volgens de ramingen van de Britse autoriteiten met betrekking tot de totale inkomsten op basis van deze regeling (voor alle in aanmerking komende passagiers en auto 's) in 2008 — circa 95 000 GBP — zou de korting van 30 % overeenkomen met circa 40 700 GBP.

74

(75)  Zie hierboven onder overweging 111.

75

(76)  Zie het gedeelte waarin de verenigbaarheid met het Altmark 4-criterium wordt getoetst (overwegingen 220-224).

76

(77)  Ter vergelijking, indien de overcompensatie 10 miljoen GBP zou bedragen (een zeer onwaarschijnlijk en ongekend scenario), zou het bedrag van 725 000 GBP dat NorthLink 2 zou mogen behouden, slechts overeenkomen met circa 2,5 % van de jaarlijkse compensatie die in 2007-2008 aan NorthLink 2 is betaald. Afgezet tegen de totale inkomsten is dat percentage nog veel lager.

77

---