# Dziennik Urzędowy C 161/2013

| | ISSN 1977-1002
  doi:10.3000/19771002.C_2013.161.pol |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 161 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Tom 566 czerwca 2013 |

ISSN 1977-1002

doi:10.3000/19771002.C_2013.161.pol

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 161

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 566 czerwca 2013

---

| Powiadomienie nr | Spis treśći | Strona |
| --- | --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 488. sesja plenarna w dniach 20 i 21 marca 2013 r. |
| 2013/C 161/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zbadania potrzeb i metod udziału i zaangażowania obywateli w dziedzinie polityki energetycznej (opinia rozpoznawcza) | 1 |
| 2013/C 161/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Obywatel w centrum wewnętrznego rynku cyfrowego sprzyjającego włączeniu społecznemu: plan działań prowadzący do sukcesu (opinia z inicjatywy własnej) | 8 |
| 2013/C 161/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie nadużywania statusu samozatrudnienia (opinia z inicjatywy własnej) | 14 |
| 2013/C 161/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Rynek wewnętrzny a pomoc regionalna (opinia z inicjatywy własnej) | 20 |
| 2013/C 161/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Tworzenie miejsc pracy dzięki przygotowaniu zawodowemu i kształceniu zawodowemu przez całe życie: rola biznesu w kształceniu w UE (opinia z inicjatywy własnej) | 27 |
| 2013/C 161/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie udziału i zaangażowania pracowników jako niezbędnych podmiotów dobrego ładu korporacyjnego i zrównoważonych rozwiązań na rzecz przezwyciężenia kryzysu (opinia z inicjatywy własnej) | 35 |
| 2013/C 161/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie dialogu społecznego w krajach Partnerstwa Wschodniego | 40 |
| 2013/C 161/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wkładu społeczeństwa obywatelskiego w strategię na rzecz zapobiegania stratom i marnotrawstwu żywności i na rzecz ich ograniczania (opinia z inicjatywy własnej) | 46 |

Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

488. sesja plenarna w dniach 20 i 21 marca 2013 r.

2013/C 161/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zbadania potrzeb i metod udziału i zaangażowania obywateli w dziedzinie polityki energetycznej (opinia rozpoznawcza)

1

2013/C 161/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Obywatel w centrum wewnętrznego rynku cyfrowego sprzyjającego włączeniu społecznemu: plan działań prowadzący do sukcesu (opinia z inicjatywy własnej)

8

2013/C 161/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie nadużywania statusu samozatrudnienia (opinia z inicjatywy własnej)

14

2013/C 161/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Rynek wewnętrzny a pomoc regionalna (opinia z inicjatywy własnej)

20

2013/C 161/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Tworzenie miejsc pracy dzięki przygotowaniu zawodowemu i kształceniu zawodowemu przez całe życie: rola biznesu w kształceniu w UE (opinia z inicjatywy własnej)

27

2013/C 161/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie udziału i zaangażowania pracowników jako niezbędnych podmiotów dobrego ładu korporacyjnego i zrównoważonych rozwiązań na rzecz przezwyciężenia kryzysu (opinia z inicjatywy własnej)

35

2013/C 161/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie dialogu społecznego w krajach Partnerstwa Wschodniego

40

2013/C 161/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wkładu społeczeństwa obywatelskiego w strategię na rzecz zapobiegania stratom i marnotrawstwu żywności i na rzecz ich ograniczania (opinia z inicjatywy własnej)

46

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY |
| | 488. sesja plenarna w dniach 20 i 21 marca 2013 r. |
| 2013/C 161/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji Najbardziej oddalone regiony Unii Europejskiej: w kierunku partnerstwa na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemuCOM(2012) 287 final | 52 |
| 2013/C 161/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 723/2009 w sprawie wspólnotowych ram prawnych konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC) COM(2012) 682 final – 2012/0321 (NLE) | 58 |
| 2013/C 161/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Zintegrowany rynek usług dostawy paczek jako impuls rozwoju handlu elektronicznego w UE (zielona księga) COM(2012) 698 final | 60 |
| 2013/C 161/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia unijnego programu wspierania określonych działań w dziedzinach sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych na lata 2014–2020 COM(2012) 782 final – 2012/0364 (COD) | 64 |
| 2013/C 161/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wprowadzanie młodzieży na rynek pracyCOM(2012) 727 final | 67 |
| 2013/C 161/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostępu do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwego i równego podziału korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów w Unii COM(2012) 576 final – 2012/0278 (COD) | 73 |
| 2013/C 161/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ogólnego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. Dobrze żyć w granicach naszej planetyCOM(2012) 710 final – 2012/0337 (COD) | 77 |
| 2013/C 161/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Ochrona socjalna w ramach współpracy UE na rzecz rozwojuCOM(2012) 446 final | 82 |
| 2013/C 161/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Niebieski wzrost – szanse dla zrównoważonego wzrostu w sektorach morskichCOM(2012) 494 final | 87 |
| 2013/C 161/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyposażenia morskiego i uchylającej dyrektywę 96/98/WE COM(2012) 772 final – 2012/0358 (COD) | 93 |

III   Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

488. sesja plenarna w dniach 20 i 21 marca 2013 r.

2013/C 161/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji Najbardziej oddalone regiony Unii Europejskiej: w kierunku partnerstwa na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemuCOM(2012) 287 final

COM(2012) 287 final

52

2013/C 161/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 723/2009 w sprawie wspólnotowych ram prawnych konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC) COM(2012) 682 final – 2012/0321 (NLE)

COM(2012) 682 final – 2012/0321 (NLE)

58

2013/C 161/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Zintegrowany rynek usług dostawy paczek jako impuls rozwoju handlu elektronicznego w UE (zielona księga) COM(2012) 698 final

COM(2012) 698 final

60

2013/C 161/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia unijnego programu wspierania określonych działań w dziedzinach sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych na lata 2014–2020 COM(2012) 782 final – 2012/0364 (COD)

COM(2012) 782 final – 2012/0364 (COD)

64

2013/C 161/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wprowadzanie młodzieży na rynek pracyCOM(2012) 727 final

COM(2012) 727 final

67

2013/C 161/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostępu do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwego i równego podziału korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów w Unii COM(2012) 576 final – 2012/0278 (COD)

COM(2012) 576 final – 2012/0278 (COD)

73

2013/C 161/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ogólnego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. Dobrze żyć w granicach naszej planetyCOM(2012) 710 final – 2012/0337 (COD)

COM(2012) 710 final – 2012/0337 (COD)

77

2013/C 161/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Ochrona socjalna w ramach współpracy UE na rzecz rozwojuCOM(2012) 446 final

COM(2012) 446 final

82

2013/C 161/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Niebieski wzrost – szanse dla zrównoważonego wzrostu w sektorach morskichCOM(2012) 494 final

COM(2012) 494 final

87

2013/C 161/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyposażenia morskiego i uchylającej dyrektywę 96/98/WE COM(2012) 772 final – 2012/0358 (COD)

COM(2012) 772 final – 2012/0358 (COD)

93

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

488. sesja plenarna w dniach 20 i 21 marca 2013 r.

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/1 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zbadania potrzeb i metod udziału i zaangażowania obywateli w dziedzinie polityki energetycznej (opinia rozpoznawcza)

2013/C 161/01

Sprawozdawca: Richard ADAMS

Dnia 13 listopada 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

zbadania potrzeb i metod udziału i zaangażowania obywateli w dziedzinie polityki energetycznej

(opinia rozpoznawcza).

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 lutego 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 183 do 2 – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie i zalecenia

| 1.1 | Komisja Europejska przyjęła z zadowoleniem propozycję Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, by zbadać kwestię podjęcia dialogu ze społeczeństwem obywatelskim na temat zagadnień energetycznych. Absolutnie niezbędny jest udział obywateli oraz zrozumienie i akceptacja przez społeczeństwo różnorodnych zmian, którym będzie musiał ulec nasz system energetyczny w nadchodzących dziesięcioleciach. W związku z tym podstawowe znaczenie ma dialog ze społeczeństwem obywatelskim, a EKES, którego skład (i organizacje reprezentowane przez jego członków) stanowi odzwierciedlenie europejskiego społeczeństwa, jest w stanie dotrzeć do obywateli i zainteresowanych stron w państwach członkowskich i opracować kompleksowy program oparty na koncepcji demokracji uczestniczącej i praktycznych działaniach. |
| --- | --- |

1.1

Komisja Europejska przyjęła z zadowoleniem propozycję Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, by zbadać kwestię podjęcia dialogu ze społeczeństwem obywatelskim na temat zagadnień energetycznych. Absolutnie niezbędny jest udział obywateli oraz zrozumienie i akceptacja przez społeczeństwo różnorodnych zmian, którym będzie musiał ulec nasz system energetyczny w nadchodzących dziesięcioleciach. W związku z tym podstawowe znaczenie ma dialog ze społeczeństwem obywatelskim, a EKES, którego skład (i organizacje reprezentowane przez jego członków) stanowi odzwierciedlenie europejskiego społeczeństwa, jest w stanie dotrzeć do obywateli i zainteresowanych stron w państwach członkowskich i opracować kompleksowy program oparty na koncepcji demokracji uczestniczącej i praktycznych działaniach.

| 1.2 | Po wstępnych konsultacjach z państwami członkowskimi, władzami regionalnymi i lokalnymi, organizacjami reprezentującymi partnerów społecznych, organizacjami pozarządowymi, sektorem energetycznym i organizacjami obywateli Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zaleca realizację propozycji zawartych w punkcie 7 niniejszej opinii. |
| --- | --- |

1.2

Po wstępnych konsultacjach z państwami członkowskimi, władzami regionalnymi i lokalnymi, organizacjami reprezentującymi partnerów społecznych, organizacjami pozarządowymi, sektorem energetycznym i organizacjami obywateli Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zaleca realizację propozycji zawartych w punkcie 7 niniejszej opinii.

| 1.3 | Podsumowując:






  — | EKES odegra wiodącą rolę w nawiązywaniu europejskiego dialogu na temat energii, obejmującego skoordynowane, nastawione na działanie rozmowy we wszystkich państwach członkowskich i między nimi. |
| --- | --- | --- |

1.3

Podsumowując:

—

EKES odegra wiodącą rolę w nawiązywaniu europejskiego dialogu na temat energii, obejmującego skoordynowane, nastawione na działanie rozmowy we wszystkich państwach członkowskich i między nimi.

| — | Przyjęty program będzie ambitny i profesjonalny, wspierany i finansowany przez zainteresowane strony z łańcucha energetycznego, będzie nawiązywał do istniejących inicjatyw i będą czynione starania, by był postrzegany jako godna zaufania „marka” społeczna wyczulona na potrzeby i opinie obywateli. |
| --- | --- |

—

Przyjęty program będzie ambitny i profesjonalny, wspierany i finansowany przez zainteresowane strony z łańcucha energetycznego, będzie nawiązywał do istniejących inicjatyw i będą czynione starania, by był postrzegany jako godna zaufania „marka” społeczna wyczulona na potrzeby i opinie obywateli.

| — | Europejski dialog na temat energii będzie synonimem przekazywania rzetelnych informacji dotyczących energii i zaoferuje przestrzeń negocjacyjną umożliwiającą omówienie kwestii związanych z wdrażaniem w kontekście ich oddziaływania społecznego i akceptacji społecznej dla nich, strategii dotyczącej inwestycji i zasobów oraz innych kwestii politycznych. |
| --- | --- |

—

Europejski dialog na temat energii będzie synonimem przekazywania rzetelnych informacji dotyczących energii i zaoferuje przestrzeń negocjacyjną umożliwiającą omówienie kwestii związanych z wdrażaniem w kontekście ich oddziaływania społecznego i akceptacji społecznej dla nich, strategii dotyczącej inwestycji i zasobów oraz innych kwestii politycznych.

| — | Głównym wyznacznikiem sukcesu programu będzie jego przyjęcie w państwach członkowskich, wymierny wpływ na kształtowanie polityki dotyczącej wszystkich rodzajów energii, uznanie jego roli w stymulowaniu konwergencji na poziomie UE oraz silne powiązania z ramami działań na rzecz energii i klimatu w okresie po 2020 r. |
| --- | --- |

—

Głównym wyznacznikiem sukcesu programu będzie jego przyjęcie w państwach członkowskich, wymierny wpływ na kształtowanie polityki dotyczącej wszystkich rodzajów energii, uznanie jego roli w stymulowaniu konwergencji na poziomie UE oraz silne powiązania z ramami działań na rzecz energii i klimatu w okresie po 2020 r.

| — | EKES zaleca w związku z tym zapewnienie solidnego wsparcia politycznego i administracyjnego dla proponowanego europejskiego dialogu na temat energii, w tym dostosowanie wewnętrznego podejścia Komisji Europejskiej, by podkreślić dialog i rozmowy. |
| --- | --- |

—

EKES zaleca w związku z tym zapewnienie solidnego wsparcia politycznego i administracyjnego dla proponowanego europejskiego dialogu na temat energii, w tym dostosowanie wewnętrznego podejścia Komisji Europejskiej, by podkreślić dialog i rozmowy.

| — | EKES zaleca wsparcie finansowe, by utrzymać działania dotyczące europejskiego dialogu na temat energii w następnym okresie finansowania (2014–2020). |
| --- | --- |

—

EKES zaleca wsparcie finansowe, by utrzymać działania dotyczące europejskiego dialogu na temat energii w następnym okresie finansowania (2014–2020).

2.   Kontekst

| 2.1 | Efektywność energetyczna ma kluczowe znaczenie dla realizacji celów dotyczących przejścia na gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r., niezależnie od tego, jaki konkretny koszyk energetyczny zostanie wybrany. Jeśli państwa członkowskie mają zachować możliwość zmian i elastycznego kształtowania swego koszyka energetycznego, niezbędne jest dokonanie na wczesnym etapie inwestycji w modernizację i ulepszenie rynku wewnętrznego oraz dobre połączenia w jego granicach. Ta potrzeba, wraz z przestawieniem się na szersze wykorzystywanie energii elektrycznej, należy do stosunkowo niekwestionowanych elementów polityki energetycznej UE, choć sprawy dotyczące kosztów, finansowania, tempa wdrażania i skutków nadal pozostają nierozstrzygnięte. Jednocześnie w państwach członkowskich coraz baczniej analizuje się zagadnienia związane z doborem źródeł energii oraz możliwościami osiągnięcia efektywności energetycznej i niezbędnego poziomu inwestycji. Choć jest prawdopodobne, że opracowanie europejskiego podejścia przyniesie niższe koszty i większe bezpieczeństwo dostaw w porównaniu z fragmentarycznymi, jednostronnymi systemami krajowymi, debata publiczna w dużej części nadal koncentruje się na stałym wzroście cen dla konsumentów oraz coraz większym oddziaływaniu infrastruktury i metod produkcji. Państwa członkowskie rzadko organizują krajowe debaty dotyczące aspektów transformacji sektora energetycznego, a zasadniczo dyskusja na takie tematy nie wywiąże się sama i trzeba do niej zachęcać. |
| --- | --- |

2.1

Efektywność energetyczna ma kluczowe znaczenie dla realizacji celów dotyczących przejścia na gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r., niezależnie od tego, jaki konkretny koszyk energetyczny zostanie wybrany. Jeśli państwa członkowskie mają zachować możliwość zmian i elastycznego kształtowania swego koszyka energetycznego, niezbędne jest dokonanie na wczesnym etapie inwestycji w modernizację i ulepszenie rynku wewnętrznego oraz dobre połączenia w jego granicach. Ta potrzeba, wraz z przestawieniem się na szersze wykorzystywanie energii elektrycznej, należy do stosunkowo niekwestionowanych elementów polityki energetycznej UE, choć sprawy dotyczące kosztów, finansowania, tempa wdrażania i skutków nadal pozostają nierozstrzygnięte. Jednocześnie w państwach członkowskich coraz baczniej analizuje się zagadnienia związane z doborem źródeł energii oraz możliwościami osiągnięcia efektywności energetycznej i niezbędnego poziomu inwestycji. Choć jest prawdopodobne, że opracowanie europejskiego podejścia przyniesie niższe koszty i większe bezpieczeństwo dostaw w porównaniu z fragmentarycznymi, jednostronnymi systemami krajowymi, debata publiczna w dużej części nadal koncentruje się na stałym wzroście cen dla konsumentów oraz coraz większym oddziaływaniu infrastruktury i metod produkcji. Państwa członkowskie rzadko organizują krajowe debaty dotyczące aspektów transformacji sektora energetycznego, a zasadniczo dyskusja na takie tematy nie wywiąże się sama i trzeba do niej zachęcać.

| 2.2 | Ponieważ europejskie wartości społeczne dotyczące różnych wariantów przyszłości energetycznej ulegają przemianom, a odpowiednie działania polityczne będą inicjowane na poziomie UE, organy unijne muszą uczestniczyć w budowaniu zaufania w stosunkach między instytucjonalnymi i nieinstytucjonalnymi zainteresowanymi stronami z sektora energetycznego a decydentami politycznymi poprzez wspieranie udziału obywateli w dialogu zorganizowanym. Dodanie tego elementu to ważny krok pozwalający rozróżnić między tym, co jest możliwe z technicznego i gospodarczego punktu widzenia, a tym, co jest wykonalne i społecznie akceptowalne dla zainteresowanych stron. Będzie to także praktycznym przykładem działania demokracji uczestniczącej w odniesieniu do zagadnienia ważnego dla wszystkich. |
| --- | --- |

2.2

Ponieważ europejskie wartości społeczne dotyczące różnych wariantów przyszłości energetycznej ulegają przemianom, a odpowiednie działania polityczne będą inicjowane na poziomie UE, organy unijne muszą uczestniczyć w budowaniu zaufania w stosunkach między instytucjonalnymi i nieinstytucjonalnymi zainteresowanymi stronami z sektora energetycznego a decydentami politycznymi poprzez wspieranie udziału obywateli w dialogu zorganizowanym. Dodanie tego elementu to ważny krok pozwalający rozróżnić między tym, co jest możliwe z technicznego i gospodarczego punktu widzenia, a tym, co jest wykonalne i społecznie akceptowalne dla zainteresowanych stron. Będzie to także praktycznym przykładem działania demokracji uczestniczącej w odniesieniu do zagadnienia ważnego dla wszystkich.

| 2.3 | W niniejszej opinii rozpoznawczej dotyczącej potrzeb i metod udziału i zaangażowania obywateli w dziedzinie polityki energetycznej zarysowano sposoby ukształtowania i rozwinięcia szeroko zakrojonego i angażującego wszystkie strony dialogu z udziałem szczebla europejskiego, krajowego i lokalnego. Dialog ten powinien też wskazywać praktyczne działania, jakie mogą podejmować obywatele, oraz stymulować innowacyjne działania i reakcje ze strony dostawców i władz. |
| --- | --- |

2.3

W niniejszej opinii rozpoznawczej dotyczącej potrzeb i metod udziału i zaangażowania obywateli w dziedzinie polityki energetycznej zarysowano sposoby ukształtowania i rozwinięcia szeroko zakrojonego i angażującego wszystkie strony dialogu z udziałem szczebla europejskiego, krajowego i lokalnego. Dialog ten powinien też wskazywać praktyczne działania, jakie mogą podejmować obywatele, oraz stymulować innowacyjne działania i reakcje ze strony dostawców i władz.

3.   Ramy polityki

| 3.1 | Ramy polityki energetycznej UE zostały opracowane tak, by wzmocnić i utrzymać bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjność i zrównoważony rozwój sektora energetyki. Cel dotyczący obniżenia do 2050 r. emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 80 % w porównaniu z poziomami z 1990 r. pozostaje jednoznacznym, choć jeszcze nie wiążącym prawnie, celem ilościowym. Jednakże inne aspekty związane ze zrównoważonym rozwojem, na przykład udział odnawialnych źródeł energii w koszyku energetycznym, pozostają nierozstrzygnięte w odniesieniu do okresu po 2020 r. Podobnie mało prawdopodobne jest ilościowe wyrażenie możliwego do zaakceptowania poziomu zależności energetycznej czy też różnic w cenie energii w porównaniu z głównymi światowymi konkurentami. W polityce UE należy w jakiś sposób uwzględnić ten brak pewności – najnowsza historia de facto pokazuje, że zmienność cen energii na świecie oraz skutki nieprzewidzianych wydarzeń wymagają, by polityka energetyczna była zarówno elastyczna, jak i zdolna do stawienia czoła złożonym okolicznościom zewnętrznym. |
| --- | --- |

3.1

Ramy polityki energetycznej UE zostały opracowane tak, by wzmocnić i utrzymać bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjność i zrównoważony rozwój sektora energetyki. Cel dotyczący obniżenia do 2050 r. emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 80 % w porównaniu z poziomami z 1990 r. pozostaje jednoznacznym, choć jeszcze nie wiążącym prawnie, celem ilościowym. Jednakże inne aspekty związane ze zrównoważonym rozwojem, na przykład udział odnawialnych źródeł energii w koszyku energetycznym, pozostają nierozstrzygnięte w odniesieniu do okresu po 2020 r. Podobnie mało prawdopodobne jest ilościowe wyrażenie możliwego do zaakceptowania poziomu zależności energetycznej czy też różnic w cenie energii w porównaniu z głównymi światowymi konkurentami. W polityce UE należy w jakiś sposób uwzględnić ten brak pewności – najnowsza historia de facto pokazuje, że zmienność cen energii na świecie oraz skutki nieprzewidzianych wydarzeń wymagają, by polityka energetyczna była zarówno elastyczna, jak i zdolna do stawienia czoła złożonym okolicznościom zewnętrznym.

| 3.2 | W kształtowaniu unijnej polityki dotyczącej transformacji energetyki często brakuje prawdziwego poczucia współodpowiedzialności ze strony państw członkowskich oraz dialogu z obywatelami, który pozwoliłby wyjaśnić konieczne ustępstwa i preferencje. Przedstawione w planie działania w zakresie energii do roku 2050 podejście oparte na opracowywaniu scenariuszy to rozsądny sposób poradzenia sobie ze zmienną sytuacją. Jednakże wykorzystanie tej techniki do przygotowania gruntu pod kształtowanie polityki utrudnia wspomniany brak poczucia odpowiedzialności ze strony państw członkowskich oraz wątpliwości opinii publicznej, która często jest słabiej poinformowana o większości zagadnień energetycznych innych niż ceny i, w niektórych państwach, bezpieczeństwo dostaw oraz mniej tymi sprawami zainteresowana. Opracowywane na szczeblu unijnym dokumenty polityczne są zazwyczaj skierowane do państw członkowskich oraz głównych zainteresowanych instytucji i organizacji gospodarczych i czasami zagadnienia w nich poruszane nie są tymi, które budzą zainteresowanie czy zaniepokojenie obywateli. Część procesu zapewniania udziału i zaangażowania obywateli opisanego w niniejszej opinii z konieczności obejmuje przełożenie na bardziej zrozumiały język skomplikowanych pojęć wiążących się z energią. Ważnym motorem tego procesu będzie rola wiedzy, poglądów i wartości społeczeństwa w pomaganiu wszystkim stronom w dokonywaniu ponownych ocen, adaptacji i przystosowań w niepewnym świecie. Do trzech filarów polityki energetycznej (bezpieczeństwo dostaw, konkurencyjność i zrównoważony rozwój) powinien dołączyć czwarty – uczestnictwo. |
| --- | --- |

3.2

W kształtowaniu unijnej polityki dotyczącej transformacji energetyki często brakuje prawdziwego poczucia współodpowiedzialności ze strony państw członkowskich oraz dialogu z obywatelami, który pozwoliłby wyjaśnić konieczne ustępstwa i preferencje. Przedstawione w planie działania w zakresie energii do roku 2050 podejście oparte na opracowywaniu scenariuszy to rozsądny sposób poradzenia sobie ze zmienną sytuacją. Jednakże wykorzystanie tej techniki do przygotowania gruntu pod kształtowanie polityki utrudnia wspomniany brak poczucia odpowiedzialności ze strony państw członkowskich oraz wątpliwości opinii publicznej, która często jest słabiej poinformowana o większości zagadnień energetycznych innych niż ceny i, w niektórych państwach, bezpieczeństwo dostaw oraz mniej tymi sprawami zainteresowana. Opracowywane na szczeblu unijnym dokumenty polityczne są zazwyczaj skierowane do państw członkowskich oraz głównych zainteresowanych instytucji i organizacji gospodarczych i czasami zagadnienia w nich poruszane nie są tymi, które budzą zainteresowanie czy zaniepokojenie obywateli. Część procesu zapewniania udziału i zaangażowania obywateli opisanego w niniejszej opinii z konieczności obejmuje przełożenie na bardziej zrozumiały język skomplikowanych pojęć wiążących się z energią. Ważnym motorem tego procesu będzie rola wiedzy, poglądów i wartości społeczeństwa w pomaganiu wszystkim stronom w dokonywaniu ponownych ocen, adaptacji i przystosowań w niepewnym świecie. Do trzech filarów polityki energetycznej (bezpieczeństwo dostaw, konkurencyjność i zrównoważony rozwój) powinien dołączyć czwarty – uczestnictwo.

| 3.3 | Nie będzie to łatwe. Obecnie godzenie solidarności i współpracy z prawem państw członkowskich do określania własnej strategii energetycznej sprawiło, że polityka i przesłania są niejasne, zwłaszcza dla obywateli, co powoduje daleko idące nieporozumienia. |
| --- | --- |

3.3

Nie będzie to łatwe. Obecnie godzenie solidarności i współpracy z prawem państw członkowskich do określania własnej strategii energetycznej sprawiło, że polityka i przesłania są niejasne, zwłaszcza dla obywateli, co powoduje daleko idące nieporozumienia.

| 3.4 | Angażowanie obywateli w działania na poziomie krajowym, a następnie określanie krajowej polityki energetycznej w szerszym unijnym kontekście to jeden ze sposobów usunięcia tych braków i zapewnienia większej jasności. (Mocniejsze powiązania z wymiarem europejskim przyniosłyby korzyści opracowywanym obecnie krajowym inicjatywom, takim jak Débat national sur la transistion énergétique we Francji, Energiewende w Niemczech i hiszpańskie forum dialogu nt. koszka energetycznego). Krajowi przywódcy potrzebują mandatu demokratycznego i elektoratu poinformowanego o tym kluczowym zagadnieniu oraz gotowego pójść tą trudną drogą w partnerstwie z wybranymi przez siebie politykami. Jeśli nie zostanie przeprowadzona angażująca wszystkie strony debata publiczna na temat opartych na współpracy, ogólnoeuropejskich wariantów przyszłości energetycznej, w mocy pozostanie założenie, że społecznie akceptowalne jest tylko podejście krajowe. Preferencje krajowe doprowadziły już do tego, że niektóre zainteresowane strony uznają, iż polityka energetyczna UE nie jest ani spójna, ani wiarygodna. Brak jasności ogranicza zdolność do stworzenia koherentnej polityki dotyczącej energetyki niskoemisyjnej, która pozwoli stawić czoła presji związanej ze zmianą klimatu – a czasu na działanie jest coraz mniej. |
| --- | --- |

3.4

Angażowanie obywateli w działania na poziomie krajowym, a następnie określanie krajowej polityki energetycznej w szerszym unijnym kontekście to jeden ze sposobów usunięcia tych braków i zapewnienia większej jasności. (Mocniejsze powiązania z wymiarem europejskim przyniosłyby korzyści opracowywanym obecnie krajowym inicjatywom, takim jak Débat national sur la transistion énergétique we Francji, Energiewende w Niemczech i hiszpańskie forum dialogu nt. koszka energetycznego). Krajowi przywódcy potrzebują mandatu demokratycznego i elektoratu poinformowanego o tym kluczowym zagadnieniu oraz gotowego pójść tą trudną drogą w partnerstwie z wybranymi przez siebie politykami. Jeśli nie zostanie przeprowadzona angażująca wszystkie strony debata publiczna na temat opartych na współpracy, ogólnoeuropejskich wariantów przyszłości energetycznej, w mocy pozostanie założenie, że społecznie akceptowalne jest tylko podejście krajowe. Preferencje krajowe doprowadziły już do tego, że niektóre zainteresowane strony uznają, iż polityka energetyczna UE nie jest ani spójna, ani wiarygodna. Brak jasności ogranicza zdolność do stworzenia koherentnej polityki dotyczącej energetyki niskoemisyjnej, która pozwoli stawić czoła presji związanej ze zmianą klimatu – a czasu na działanie jest coraz mniej.

| 3.5 | W całej Europie obywatele okazują niezadowolenie z funkcjonowania rynku energii (zob. tablica wyników dla rynków konsumenckich Consumer Markets Scoreboard – http://ec.europa.eu/consumers/consumer_research/editions/docs/8th_edition_scoreboard_en.pdf), co – jeśli się temu nie zaradzi – osłabi skuteczność dalszych wysiłków na rzecz podejmowania przez UE wspólnych działań służących transformacji sektora energetycznego. Trzeba skuteczniej włączyć obywateli – nie tylko w roli konsumentów energii – w wyznaczanie strategicznego kierunku ważnych wyborów politycznych, ponieważ przygotowania do transformacji energetyki dotyczą także innych zagadnień poza ważnymi kwestiami rynkowymi. W wielu państwach członkowskich rośnie podobne niezadowolenie z procesu politycznego – „polityki”. Na ważnym poziomie UE ten proces polityczny albo się nie odbywa, albo nie przynosi rezultatów i wymiar unijny często rozmywa się w nieskoordynowanych krajowych debatach na temat polityki energetycznej. Aby sytuacja ta uległa zmianie, wspólna odpowiedzialność za naszą przyszłość energetyczną musi obejmować wspólne działania obywateli, kluczowych zainteresowanych stron i decydentów politycznych. |
| --- | --- |

3.5

W całej Europie obywatele okazują niezadowolenie z funkcjonowania rynku energii (zob. tablica wyników dla rynków konsumenckich Consumer Markets Scoreboard – http://ec.europa.eu/consumers/consumer_research/editions/docs/8th_edition_scoreboard_en.pdf), co – jeśli się temu nie zaradzi – osłabi skuteczność dalszych wysiłków na rzecz podejmowania przez UE wspólnych działań służących transformacji sektora energetycznego. Trzeba skuteczniej włączyć obywateli – nie tylko w roli konsumentów energii – w wyznaczanie strategicznego kierunku ważnych wyborów politycznych, ponieważ przygotowania do transformacji energetyki dotyczą także innych zagadnień poza ważnymi kwestiami rynkowymi. W wielu państwach członkowskich rośnie podobne niezadowolenie z procesu politycznego – „polityki”. Na ważnym poziomie UE ten proces polityczny albo się nie odbywa, albo nie przynosi rezultatów i wymiar unijny często rozmywa się w nieskoordynowanych krajowych debatach na temat polityki energetycznej. Aby sytuacja ta uległa zmianie, wspólna odpowiedzialność za naszą przyszłość energetyczną musi obejmować wspólne działania obywateli, kluczowych zainteresowanych stron i decydentów politycznych.

| 3.6 | Choć realizowane są liczne inicjatywy lokalne, regionalne i krajowe angażujące obywateli w różne aspekty planowania energetycznego, zachodzi potrzeba praktycznego ukierunkowania obecnego udziału, wiedzy i możliwości społeczeństwa. Brakuje odpowiednich ram dialogu z obywatelami, zainteresowanymi stronami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na temat pozyskiwania, przesyłania i wykorzystywania energii. Taki dialog – który zapewniłby informacje potrzebne do kształtowania polityki UE i ponownie wniósł wymiar europejski do debat krajowych – jest pilnie potrzebny. Szeroko zakrojony, ambitny i skoordynowany program udziału i zaangażowania obywateli powinien stymulować opartą na rzeczowych informacjach dyskusję, podnieść poziom debaty i zrozumienia oraz dać decydentom politycznym (którzy powinni słuchać i reagować) większą pewność co do słuszności dalszych działań. Jeśli chodzi o wymagane warunki i potrzebne działania w kontekście takiego programu, niniejsza opinia bazuje na przygotowawczym badaniu zleconym przez EKES i opublikowanym w grudniu 2012 r. pt. „Future national energy mix scenarios: public engagement processes in the EU and elsewhere” [Przyszłe scenariusze krajowe dotyczące koszyka energetycznego – procesy zaangażowania publicznego w UE i poza nią], dostępnym na stronie internetowej http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-energy-futures-civil-society-publications. |
| --- | --- |

3.6

Choć realizowane są liczne inicjatywy lokalne, regionalne i krajowe angażujące obywateli w różne aspekty planowania energetycznego, zachodzi potrzeba praktycznego ukierunkowania obecnego udziału, wiedzy i możliwości społeczeństwa. Brakuje odpowiednich ram dialogu z obywatelami, zainteresowanymi stronami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na temat pozyskiwania, przesyłania i wykorzystywania energii. Taki dialog – który zapewniłby informacje potrzebne do kształtowania polityki UE i ponownie wniósł wymiar europejski do debat krajowych – jest pilnie potrzebny. Szeroko zakrojony, ambitny i skoordynowany program udziału i zaangażowania obywateli powinien stymulować opartą na rzeczowych informacjach dyskusję, podnieść poziom debaty i zrozumienia oraz dać decydentom politycznym (którzy powinni słuchać i reagować) większą pewność co do słuszności dalszych działań. Jeśli chodzi o wymagane warunki i potrzebne działania w kontekście takiego programu, niniejsza opinia bazuje na przygotowawczym badaniu zleconym przez EKES i opublikowanym w grudniu 2012 r. pt. „Future national energy mix scenarios: public engagement processes in the EU and elsewhere” [Przyszłe scenariusze krajowe dotyczące koszyka energetycznego – procesy zaangażowania publicznego w UE i poza nią], dostępnym na stronie internetowej http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-energy-futures-civil-society-publications.

4.   Wykorzystanie i wzmocnienie istniejących mechanizmów udziału

| 4.1 | Od 1997 r. utworzono szereg forów energetycznych, aby omawiać zagadnienia techniczne i regulacyjne oraz dotyczące konsumentów i polityki: trzy fora regulacyjne (we Florencji dotyczące energii elektrycznej, w Madrycie – gazu, w Londynie – Obywatelskie Forum Energetyczne) a także forum w Berlinie – nt. paliw kopalnych, w Bukareszcie – nt. zrównoważonej energii oraz Europejskie Forum Energii Jądrowej. Choć celem wszystkich forów jest poprawa funkcjonowania wewnętrznego rynku energii, w ramach żadnego z nich nie prowadzi się tak szeroko zakrojonego dialogu, jaki proponuje się w niniejszej opinii. Celem Obywatelskiego Forum Energetycznego, jak sama nazwa wskazuje, jest wdrożenie konkurencyjnych, efektywnych energetycznie i uczciwych rynków detalicznych dla konsumentów, zatem forum to stanowi platformę, która służy wzmacnianiu pozycji konsumentów i obronie ich interesów w kontekście regulacyjnym. Wszystkie te fora odgrywają pewną rolę w dialogu nt. energii. Bardzo pożądana byłaby ich lepsza integracja za pośrednictwem specjalnej platformy lub organu koordynującego. Organ ten mógłby także reprezentować interesy Komisji Europejskiej w dziedzinie energii w strukturach zarysowanego poniżej ambitnego europejskiego dialogu na temat energii. |
| --- | --- |

4.1

Od 1997 r. utworzono szereg forów energetycznych, aby omawiać zagadnienia techniczne i regulacyjne oraz dotyczące konsumentów i polityki: trzy fora regulacyjne (we Florencji dotyczące energii elektrycznej, w Madrycie – gazu, w Londynie – Obywatelskie Forum Energetyczne) a także forum w Berlinie – nt. paliw kopalnych, w Bukareszcie – nt. zrównoważonej energii oraz Europejskie Forum Energii Jądrowej. Choć celem wszystkich forów jest poprawa funkcjonowania wewnętrznego rynku energii, w ramach żadnego z nich nie prowadzi się tak szeroko zakrojonego dialogu, jaki proponuje się w niniejszej opinii. Celem Obywatelskiego Forum Energetycznego, jak sama nazwa wskazuje, jest wdrożenie konkurencyjnych, efektywnych energetycznie i uczciwych rynków detalicznych dla konsumentów, zatem forum to stanowi platformę, która służy wzmacnianiu pozycji konsumentów i obronie ich interesów w kontekście regulacyjnym. Wszystkie te fora odgrywają pewną rolę w dialogu nt. energii. Bardzo pożądana byłaby ich lepsza integracja za pośrednictwem specjalnej platformy lub organu koordynującego. Organ ten mógłby także reprezentować interesy Komisji Europejskiej w dziedzinie energii w strukturach zarysowanego poniżej ambitnego europejskiego dialogu na temat energii.

| 4.2 | Istnieją też możliwości włączenia sąsiednich państw trzecich, zwłaszcza tych, które są już członkami Wspólnoty Energetycznej, i jak się wydaje, byłoby to zgodne z podejściem zaproponowanym w komunikacie „Polityka energetyczna UE: stosunki z partnerami spoza UE”, COM(2011) 539. |
| --- | --- |

4.2

Istnieją też możliwości włączenia sąsiednich państw trzecich, zwłaszcza tych, które są już członkami Wspólnoty Energetycznej, i jak się wydaje, byłoby to zgodne z podejściem zaproponowanym w komunikacie „Polityka energetyczna UE: stosunki z partnerami spoza UE”, COM(2011) 539.

| 4.3 | Jako organ doradczy instytucji UE, którego głównym zadaniem jest większe włączenie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w projekt europejski, EKES jest w stanie pomóc określić i zaplanować udział społeczeństwa obywatelskiego w kształtowaniu polityki. Komitet wydał opinie dotyczące wszystkich ważniejszych aktów prawnych UE i dokumentów politycznych dotyczących energetyki, zorganizował liczne konferencje dla społeczeństwa obywatelskiego dotyczące kwestii związanych z energetyką, a także wszedł w dialog z podmiotami zainteresowanymi tymi kwestiami na wszystkich poziomach dzięki bezpośrednim wizytom w państwach członkowskich. Podstawowe stanowisko EKES-u dotyczące potrzeby istnienia europejskiej wspólnoty energetycznej oraz decydującego znaczenia związanego z tym dialogu społecznego zostało przedstawione we wspólnej deklaracji Komitetu i Instytutu im. Jacques’a Delorsa „Notre Europe” ze stycznia 2012 r. (http://www.eesc.europa.eu/eec). |
| --- | --- |

4.3

Jako organ doradczy instytucji UE, którego głównym zadaniem jest większe włączenie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w projekt europejski, EKES jest w stanie pomóc określić i zaplanować udział społeczeństwa obywatelskiego w kształtowaniu polityki. Komitet wydał opinie dotyczące wszystkich ważniejszych aktów prawnych UE i dokumentów politycznych dotyczących energetyki, zorganizował liczne konferencje dla społeczeństwa obywatelskiego dotyczące kwestii związanych z energetyką, a także wszedł w dialog z podmiotami zainteresowanymi tymi kwestiami na wszystkich poziomach dzięki bezpośrednim wizytom w państwach członkowskich. Podstawowe stanowisko EKES-u dotyczące potrzeby istnienia europejskiej wspólnoty energetycznej oraz decydującego znaczenia związanego z tym dialogu społecznego zostało przedstawione we wspólnej deklaracji Komitetu i Instytutu im. Jacques’a Delorsa „Notre Europe” ze stycznia 2012 r. (http://www.eesc.europa.eu/eec).

| 4.4 | Niezbędnym elementem tworzenia owocnego dialogu będzie zaufanie. Nie można założyć, że zaufanie do zainteresowanych stron i między nimi jest czymś danym z góry – gdyż tak nie jest. Dlatego jednym z celów dialogu jest budowanie zaufania między jego uczestnikami. Aby tak się stało, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, jeśli ma odgrywać istotną rolę w kształtowaniu tego procesu, musi być otwarty i godny zaufania oraz zajmować wyważone stanowisko. |
| --- | --- |

4.4

Niezbędnym elementem tworzenia owocnego dialogu będzie zaufanie. Nie można założyć, że zaufanie do zainteresowanych stron i między nimi jest czymś danym z góry – gdyż tak nie jest. Dlatego jednym z celów dialogu jest budowanie zaufania między jego uczestnikami. Aby tak się stało, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, jeśli ma odgrywać istotną rolę w kształtowaniu tego procesu, musi być otwarty i godny zaufania oraz zajmować wyważone stanowisko.

| 4.5 | Podejście do energii w państwach członkowskich ma swe korzenie w wartościach społecznych. Na poziomie jednostki obejmują one kwestie związane z bezpieczeństwem, ubóstwem paliwowym oraz dostępem słabszych grup społecznych do dostaw po przystępnych cenach. Na poziomie krajowym są to obawy dotyczące zależności energetycznej oraz narażenia na wpływy zewnętrzne. Debata musi zatem uwzględniać silny wymiar etyczny i gospodarczy, jak podkreślono w przyjętej w styczniu 2013 r. opinii Europejskiej Grupy do spraw Etyki nt. etycznych aspektów doboru źródeł energii w Europie. Opinię tę trzeba uznać za niezbędne narzędzie w debacie. Zaapelowano w niej o stworzenie ram etycznych wykorzystywania wszystkich źródeł energii oraz podejmowania decyzji dotyczących koszyka energetycznego, a także wezwano do zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego dzięki procesom demokratycznego uczestnictwa i przejrzystości. Potrzebne są dalsze działania na rzecz stosowania tych koncepcji na poziomie państw członkowskich i jednym z zadań EKES-u będzie zwrócenie uwagi na specyfikę poszczególnych krajów i zaproponowanie możliwości osiągnięcia konwergencji i współpracy. |
| --- | --- |

4.5

Podejście do energii w państwach członkowskich ma swe korzenie w wartościach społecznych. Na poziomie jednostki obejmują one kwestie związane z bezpieczeństwem, ubóstwem paliwowym oraz dostępem słabszych grup społecznych do dostaw po przystępnych cenach. Na poziomie krajowym są to obawy dotyczące zależności energetycznej oraz narażenia na wpływy zewnętrzne. Debata musi zatem uwzględniać silny wymiar etyczny i gospodarczy, jak podkreślono w przyjętej w styczniu 2013 r. opinii Europejskiej Grupy do spraw Etyki nt. etycznych aspektów doboru źródeł energii w Europie. Opinię tę trzeba uznać za niezbędne narzędzie w debacie. Zaapelowano w niej o stworzenie ram etycznych wykorzystywania wszystkich źródeł energii oraz podejmowania decyzji dotyczących koszyka energetycznego, a także wezwano do zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego dzięki procesom demokratycznego uczestnictwa i przejrzystości. Potrzebne są dalsze działania na rzecz stosowania tych koncepcji na poziomie państw członkowskich i jednym z zadań EKES-u będzie zwrócenie uwagi na specyfikę poszczególnych krajów i zaproponowanie możliwości osiągnięcia konwergencji i współpracy.

| 4.6 | Na przykład integralnym elementem światowego, akceptowalnego społecznie i etycznego podejścia do energii, które UE powinna popierać, jest koncepcja niestawiania w gorszym położeniu „pozbawionych prawa głosu” części świata, które są najsłabsze w rywalizacji o zasoby energetyczne. |
| --- | --- |

4.6

Na przykład integralnym elementem światowego, akceptowalnego społecznie i etycznego podejścia do energii, które UE powinna popierać, jest koncepcja niestawiania w gorszym położeniu „pozbawionych prawa głosu” części świata, które są najsłabsze w rywalizacji o zasoby energetyczne.

| 4.7 | Rzeczywisty udział przynosi najlepsze skutki, gdy umożliwi się nieformalnym nieinstytucjonalnym sieciom społeczeństwa obywatelskiego współdziałanie z bardziej formalnymi zinstytucjonalizowanymi sieciami. Innowacje stymulowane przez uczestnictwo mogą być potężnym narzędziem określania czy też realizacji strategicznych celów krajowych, regionalnych, miejskich i lokalnych, wiążącym się z niższymi kosztami dla budżetu państwa oraz mniejszą biurokracją niż tradycyjne procesy. Obecnie istnieje niewiele mechanizmów pozwalających połączyć zaangażowanie na rzecz lepszej przyszłości energetycznej na poziomie miast, państwa i całej UE. Niemniej takie inicjatywy jak Porozumienie Burmistrzów, działające na rzecz poprawy efektywności energetycznej i większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii, dowodzą, że jest to możliwe. Powiązania między takim zaangażowaniem a strukturami kształtowania polityki i podejmowania decyzji nie istnieją jeszcze ani w ramach państw członkowskich, ani na płaszczyźnie międzypaństwowej. |
| --- | --- |

4.7

Rzeczywisty udział przynosi najlepsze skutki, gdy umożliwi się nieformalnym nieinstytucjonalnym sieciom społeczeństwa obywatelskiego współdziałanie z bardziej formalnymi zinstytucjonalizowanymi sieciami. Innowacje stymulowane przez uczestnictwo mogą być potężnym narzędziem określania czy też realizacji strategicznych celów krajowych, regionalnych, miejskich i lokalnych, wiążącym się z niższymi kosztami dla budżetu państwa oraz mniejszą biurokracją niż tradycyjne procesy. Obecnie istnieje niewiele mechanizmów pozwalających połączyć zaangażowanie na rzecz lepszej przyszłości energetycznej na poziomie miast, państwa i całej UE. Niemniej takie inicjatywy jak Porozumienie Burmistrzów, działające na rzecz poprawy efektywności energetycznej i większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii, dowodzą, że jest to możliwe. Powiązania między takim zaangażowaniem a strukturami kształtowania polityki i podejmowania decyzji nie istnieją jeszcze ani w ramach państw członkowskich, ani na płaszczyźnie międzypaństwowej.

5.   Zapewnienie udziału i zaangażowania obywateli: europejski dialog na temat energii

| 5.1 | Robocza nazwa zarysowanego powyżej procesu to europejski dialog na temat energii, choć aby podkreślić potrzebę podejmowania konkretnych działań można by rozważyć różne warianty nazwy „europejskie działanie w dziedzinie energetyki”. Europejski dialog na temat energii nie powielałby działań istniejących organów, ale raczej bazował na obecnie realizowanych inicjatywach i uzupełniał je o udział zarówno zainteresowanych stron z sektora energii, jak i obywateli. Ważnym celem będzie poprawa kształtowania polityki poprzez organizację komunikacji, zapewnianie odpowiednich informacji, krzewienie poczucia odpowiedzialności oraz zabieganie o legitymizację decyzji politycznych i o poparcie dla nich na poziomie krajowym i europejskim. Zasadniczo zakres tego dialogu powinien obejmować wszystkie sprawy związane z energią: infrastrukturę, źródła energii i zasoby energetyczne, rynki energii, zagadnienia dotyczące konsumentów, technologie, kwestie polityczne i ekologiczne itd. |
| --- | --- |

5.1

Robocza nazwa zarysowanego powyżej procesu to europejski dialog na temat energii, choć aby podkreślić potrzebę podejmowania konkretnych działań można by rozważyć różne warianty nazwy „europejskie działanie w dziedzinie energetyki”. Europejski dialog na temat energii nie powielałby działań istniejących organów, ale raczej bazował na obecnie realizowanych inicjatywach i uzupełniał je o udział zarówno zainteresowanych stron z sektora energii, jak i obywateli. Ważnym celem będzie poprawa kształtowania polityki poprzez organizację komunikacji, zapewnianie odpowiednich informacji, krzewienie poczucia odpowiedzialności oraz zabieganie o legitymizację decyzji politycznych i o poparcie dla nich na poziomie krajowym i europejskim. Zasadniczo zakres tego dialogu powinien obejmować wszystkie sprawy związane z energią: infrastrukturę, źródła energii i zasoby energetyczne, rynki energii, zagadnienia dotyczące konsumentów, technologie, kwestie polityczne i ekologiczne itd.

| 5.2 | Europejski dialog na temat energii musi dotyczyć potrzeb i spraw ważnych zarówno dla instytucjonalnych, jak i nieinstytucjonalnych zainteresowanych stron – podmiotów uczestniczących w łańcuchu dostaw energii oraz inwestorów, klientów, organów regulacyjnych i prawodawczych. W kontekście priorytetów określonych na poziomie krajowym, unijnym i globalnym trzeba też włączyć w ten dialog, jako kategorię zainteresowanych stron, obrońców sprawiedliwości międzypokoleniowej, w szczególności w odniesieniu do takich zagadnień jak wykorzystywanie i wyczerpywanie się zasobów, kontrola zanieczyszczeń i zmiana klimatu. |
| --- | --- |

5.2

Europejski dialog na temat energii musi dotyczyć potrzeb i spraw ważnych zarówno dla instytucjonalnych, jak i nieinstytucjonalnych zainteresowanych stron – podmiotów uczestniczących w łańcuchu dostaw energii oraz inwestorów, klientów, organów regulacyjnych i prawodawczych. W kontekście priorytetów określonych na poziomie krajowym, unijnym i globalnym trzeba też włączyć w ten dialog, jako kategorię zainteresowanych stron, obrońców sprawiedliwości międzypokoleniowej, w szczególności w odniesieniu do takich zagadnień jak wykorzystywanie i wyczerpywanie się zasobów, kontrola zanieczyszczeń i zmiana klimatu.

| 5.3 | Należy odnotować, że europejski dialog na temat energii nie zajmowałby się wdrażaniem rozwiązań operacyjnych czy technicznych, ale jego rolą byłoby zapewnianie przestrzeni negocjacyjnej umożliwiającej omówienie kwestii związanych z wdrażaniem w kontekście ich oddziaływania społecznego i akceptacji społecznej dla nich, strategii dotyczącej inwestycji i zasobów oraz innych kwestii politycznych. Powinien on jednak odnosić się do bardzo konkretnych działań, które mają praktyczne znaczenie dla obywateli, takich jak inteligentne liczniki i efektywność energetyczna. Teoria i edukacja muszą iść w parze z rzeczywistymi działaniami. |
| --- | --- |

5.3

Należy odnotować, że europejski dialog na temat energii nie zajmowałby się wdrażaniem rozwiązań operacyjnych czy technicznych, ale jego rolą byłoby zapewnianie przestrzeni negocjacyjnej umożliwiającej omówienie kwestii związanych z wdrażaniem w kontekście ich oddziaływania społecznego i akceptacji społecznej dla nich, strategii dotyczącej inwestycji i zasobów oraz innych kwestii politycznych. Powinien on jednak odnosić się do bardzo konkretnych działań, które mają praktyczne znaczenie dla obywateli, takich jak inteligentne liczniki i efektywność energetyczna. Teoria i edukacja muszą iść w parze z rzeczywistymi działaniami.

6.   Wprowadzanie w życie europejskiego dialogu na temat energii

| 6.1 | Początkowe cele byłyby następujące:






  — | wskazanie i uszeregowanie według ważności działań służących informowaniu społeczeństwa obywatelskiego oraz wzmocnieniu jego pozycji w kwestiach związanych z energią; |
| --- | --- | --- |

6.1

Początkowe cele byłyby następujące:

—

wskazanie i uszeregowanie według ważności działań służących informowaniu społeczeństwa obywatelskiego oraz wzmocnieniu jego pozycji w kwestiach związanych z energią;

| — | dokonanie podziału zainteresowanych stron (w tym przemysłowych i indywidualnych użytkowników energii, przedsiębiorstw energetycznych, pracowników i związków zawodowych oraz pozostałych zainteresowanych grup) odpowiednio do ich interesów, poziomu wiedzy i zasobów; |
| --- | --- |

—

dokonanie podziału zainteresowanych stron (w tym przemysłowych i indywidualnych użytkowników energii, przedsiębiorstw energetycznych, pracowników i związków zawodowych oraz pozostałych zainteresowanych grup) odpowiednio do ich interesów, poziomu wiedzy i zasobów;

| — | formułowanie kluczowych zagadnień w taki sposób, by codzienna wiedza i doświadczenie oraz wiedza specjalistyczna mogły się przenikać i uzupełniać; |
| --- | --- |

—

formułowanie kluczowych zagadnień w taki sposób, by codzienna wiedza i doświadczenie oraz wiedza specjalistyczna mogły się przenikać i uzupełniać;

| — | wypracowanie elastycznej formuły „rozmów”, którą można byłoby stosować we wszystkich państwach członkowskich i która przybliżyłaby obywateli do procesu decyzyjnego. |
| --- | --- |

—

wypracowanie elastycznej formuły „rozmów”, którą można byłoby stosować we wszystkich państwach członkowskich i która przybliżyłaby obywateli do procesu decyzyjnego.

| 6.2 | Lepsze mechanizmy konsultacji i uczestnictwa są niezbędne dla powodzenia transformacji energetyki. Potrzebny jest także oparty na rzeczowych informacjach, zorganizowany, angażujący wszystkie strony i odpowiedzialny dialog na poziomie UE, aby zagwarantować strategiczne i spójne oraz obejmujące wszystkich kształtowanie i wdrażanie polityki, które tym samym będzie można uznać za wiarygodne i skuteczne. |
| --- | --- |

6.2

Lepsze mechanizmy konsultacji i uczestnictwa są niezbędne dla powodzenia transformacji energetyki. Potrzebny jest także oparty na rzeczowych informacjach, zorganizowany, angażujący wszystkie strony i odpowiedzialny dialog na poziomie UE, aby zagwarantować strategiczne i spójne oraz obejmujące wszystkich kształtowanie i wdrażanie polityki, które tym samym będzie można uznać za wiarygodne i skuteczne.

| 6.3 | Ostatecznie zaangażowanie obywateli musi pomóc położyć fundamenty pod oparte na wiedzy i uczestnictwie oraz skuteczne przestawienie się na niskoemisyjny system energetyczny do 2050 r. Mogłoby ono zapewnić działaniom UE dotyczącym energii większą legitymizację, a jednocześnie umożliwiłoby obywatelom przedstawienie poglądów i preferencji na poziomie krajowym i ogólnoeuropejskim. |
| --- | --- |

6.3

Ostatecznie zaangażowanie obywateli musi pomóc położyć fundamenty pod oparte na wiedzy i uczestnictwie oraz skuteczne przestawienie się na niskoemisyjny system energetyczny do 2050 r. Mogłoby ono zapewnić działaniom UE dotyczącym energii większą legitymizację, a jednocześnie umożliwiłoby obywatelom przedstawienie poglądów i preferencji na poziomie krajowym i ogólnoeuropejskim.

| 6.4 | Każda wskazana grupa zainteresowanych stron zostałaby zapytana, zgodnie z zasadą wzajemności,






  — | co pragnie osiągnąć dzięki udziałowi w dialogu i |
| --- | --- | --- |

6.4

Każda wskazana grupa zainteresowanych stron zostałaby zapytana, zgodnie z zasadą wzajemności,

—

co pragnie osiągnąć dzięki udziałowi w dialogu i

| — | co sama powinna wnieść w dialog. |
| --- | --- |

—

co sama powinna wnieść w dialog.

| 6.5 | Jeśli dialog ma być owocny w dłuższym okresie, w procesie tym trzeba starać się zrozumieć interesy, wiedzę i wartości państw członkowskich i ogólnoeuropejskiego społeczeństwa obywatelskiego oraz reagować na nie. Taka reakcja będzie najprawdopodobniej wymagać wypracowania przez zainteresowane strony:






  — | strategii, które przyniosą rezultaty pożądane przez zainteresowane strony, przewidujących w razie potrzeby odpowiedni zakres dostosowań i kompromisu; |
| --- | --- | --- |

6.5

Jeśli dialog ma być owocny w dłuższym okresie, w procesie tym trzeba starać się zrozumieć interesy, wiedzę i wartości państw członkowskich i ogólnoeuropejskiego społeczeństwa obywatelskiego oraz reagować na nie. Taka reakcja będzie najprawdopodobniej wymagać wypracowania przez zainteresowane strony:

—

strategii, które przyniosą rezultaty pożądane przez zainteresowane strony, przewidujących w razie potrzeby odpowiedni zakres dostosowań i kompromisu;

| — | procesu tworzenia tych strategii; |
| --- | --- |

—

procesu tworzenia tych strategii;

| — | zdolności potrzebnych do realizacji tego procesu. |
| --- | --- |

—

zdolności potrzebnych do realizacji tego procesu.

| 6.6 | Aby w ramach dialogu można było wykonać te zadania, trzeba odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań:






  — | Strategie: Jakie strategie trzeba opracować, aby ułatwić zaangażowanie zainteresowanych stron z sektora energii i społeczeństwa obywatelskiego? |
| --- | --- | --- |

6.6

Aby w ramach dialogu można było wykonać te zadania, trzeba odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań:

—

Strategie: Jakie strategie trzeba opracować, aby ułatwić zaangażowanie zainteresowanych stron z sektora energii i społeczeństwa obywatelskiego?

| — | Procesy: Jakie kluczowe procesy trzeba opracować lub przekształcić, aby wdrożyć te strategie? |
| --- | --- |

—

Procesy: Jakie kluczowe procesy trzeba opracować lub przekształcić, aby wdrożyć te strategie?

| — | Zdolności: Jakie zdolności są potrzebne w ramach dialogu, by przeprowadzić i dalej rozwinąć te procesy? |
| --- | --- |

—

Zdolności: Jakie zdolności są potrzebne w ramach dialogu, by przeprowadzić i dalej rozwinąć te procesy?

| — | Wkład zainteresowanych stron z sektora energii i społeczeństwa obywatelskiego: Jakiego wkładu w ramach dialogu należy oczekiwać od zainteresowanych stron i obywateli, aby rozwinąć, utrzymać i wzmocnić te zdolności? |
| --- | --- |

—

Wkład zainteresowanych stron z sektora energii i społeczeństwa obywatelskiego: Jakiego wkładu w ramach dialogu należy oczekiwać od zainteresowanych stron i obywateli, aby rozwinąć, utrzymać i wzmocnić te zdolności?

7.   Praktyczne działania i zalecenia

| 7.1 | Proponuje się, by do 2016 r. zainteresowane strony z sektora energii, obywatele i organizacje społeczeństwa obywatelskiego zostali włączeni w europejski dialog na temat energii, mający formę skoordynowanych wielopoziomowych rozmów we wszystkich państwach członkowskich i między nimi. Odpowiednio do zakresu, skali i pilności zagadnienia proponowany proces angażowania zainteresowanych stron z sektora energii i obywateli musi być ambitny, wyposażony w odpowiednie zasoby i skuteczny; powinno się w nim stosować taktyczne podejście opisane w punkcie 6. W procesie tym trzeba starać się o zaufanie między uczestnikami oraz o otwartość dialogu, a także o stopniowe godzenie lub akceptację licznych punktów widzenia, które zostaną przedstawione. Dialog ten powinien być:






  — | ogólnounijny, tzn. prowadzić do konwergencji i integracji na poziomie UE; |
| --- | --- | --- |

7.1

Proponuje się, by do 2016 r. zainteresowane strony z sektora energii, obywatele i organizacje społeczeństwa obywatelskiego zostali włączeni w europejski dialog na temat energii, mający formę skoordynowanych wielopoziomowych rozmów we wszystkich państwach członkowskich i między nimi. Odpowiednio do zakresu, skali i pilności zagadnienia proponowany proces angażowania zainteresowanych stron z sektora energii i obywateli musi być ambitny, wyposażony w odpowiednie zasoby i skuteczny; powinno się w nim stosować taktyczne podejście opisane w punkcie 6. W procesie tym trzeba starać się o zaufanie między uczestnikami oraz o otwartość dialogu, a także o stopniowe godzenie lub akceptację licznych punktów widzenia, które zostaną przedstawione. Dialog ten powinien być:

—

ogólnounijny, tzn. prowadzić do konwergencji i integracji na poziomie UE;

| — | krajowy, tzn. odbywać się w różnych kontekstach kulturowych i dotyczyć różnych wariantów przyszłości energetycznej; |
| --- | --- |

—

krajowy, tzn. odbywać się w różnych kontekstach kulturowych i dotyczyć różnych wariantów przyszłości energetycznej;

| — | wielopoziomowy w ramach poszczególnych państw, tzn. łączyć poziom krajowy, regionalny, miejski i lokalny oraz dostrzegać istotną rolę wpływu obywateli i konsumentów na politykę; |
| --- | --- |

—

wielopoziomowy w ramach poszczególnych państw, tzn. łączyć poziom krajowy, regionalny, miejski i lokalny oraz dostrzegać istotną rolę wpływu obywateli i konsumentów na politykę;

| — | nastawiony na działanie, tzn. wszyscy uczestnicy powinni zadać sobie samym i innym pytanie o to, co można zrobić, aby zadbać o lepszą przyszłość energetyczną? |
| --- | --- |

—

nastawiony na działanie, tzn. wszyscy uczestnicy powinni zadać sobie samym i innym pytanie o to, co można zrobić, aby zadbać o lepszą przyszłość energetyczną?

| 7.2 | Europejski dialog na temat energii nie zastępuje debaty, którą trzeba przeprowadzić w instytucjach demokracji pośredniej, ale wzbogaca tę debatę, łącząc codzienną wiedzę, doświadczenia i sposób rozumowania z informacjami technicznymi i pochodzącymi od ekspertów. Demokracja uczestnicząca stanowi tu niezbędne uzupełnienie demokracji pośredniej. |
| --- | --- |

7.2

Europejski dialog na temat energii nie zastępuje debaty, którą trzeba przeprowadzić w instytucjach demokracji pośredniej, ale wzbogaca tę debatę, łącząc codzienną wiedzę, doświadczenia i sposób rozumowania z informacjami technicznymi i pochodzącymi od ekspertów. Demokracja uczestnicząca stanowi tu niezbędne uzupełnienie demokracji pośredniej.

| 7.3 | EKES mógłby opracować trzyletni program stanowiący odpowiedź na inicjatywy krajowe i nawiązujący do nich, który ostatecznie doprowadziłby do wywiązania się niezależnego europejskiego dialogu na temat energii. Proces ten będzie obejmował:






  — | badania naukowe – wykorzystujące i poszerzające dostępne już badania dotyczące udziału i zaangażowania obywateli oraz zajmujące się głównymi złożonymi zagadnieniami energetycznymi, których wyjaśnienia potrzebują obywatele; |
| --- | --- | --- |

7.3

EKES mógłby opracować trzyletni program stanowiący odpowiedź na inicjatywy krajowe i nawiązujący do nich, który ostatecznie doprowadziłby do wywiązania się niezależnego europejskiego dialogu na temat energii. Proces ten będzie obejmował:

—

badania naukowe – wykorzystujące i poszerzające dostępne już badania dotyczące udziału i zaangażowania obywateli oraz zajmujące się głównymi złożonymi zagadnieniami energetycznymi, których wyjaśnienia potrzebują obywatele;

| — | zawiązanie sojuszy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami (państwami członkowskimi i rotacyjnymi prezydencjami w Radzie UE, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, przemysłem, związkami zawodowymi, fundacjami, instytucjami edukacyjnymi itd.), aby stworzyć solidną bazę odpowiadającą ambicjom programu; |
| --- | --- |

—

zawiązanie sojuszy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami (państwami członkowskimi i rotacyjnymi prezydencjami w Radzie UE, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, przemysłem, związkami zawodowymi, fundacjami, instytucjami edukacyjnymi itd.), aby stworzyć solidną bazę odpowiadającą ambicjom programu;

| — | duże wydarzenie inauguracyjne, które będzie zwiastunem programów pilotażowych/demonstracyjnych w maksymalnie pięciu państwach członkowskich prowadzących dialog krajowy; dialog ten w każdym państwie rozpocznie się od wydarzenia krajowego w 2014 r.; |
| --- | --- |

—

duże wydarzenie inauguracyjne, które będzie zwiastunem programów pilotażowych/demonstracyjnych w maksymalnie pięciu państwach członkowskich prowadzących dialog krajowy; dialog ten w każdym państwie rozpocznie się od wydarzenia krajowego w 2014 r.;

| — | utworzenie, gdy to możliwe i właściwe, powiązań między europejskim dialogiem na temat energii a istniejącymi forami, w tym Wspólnotą Energetyczną (Europa Południowo-Wschodnia) i Partnerstwem Wschodnim; |
| --- | --- |

—

utworzenie, gdy to możliwe i właściwe, powiązań między europejskim dialogiem na temat energii a istniejącymi forami, w tym Wspólnotą Energetyczną (Europa Południowo-Wschodnia) i Partnerstwem Wschodnim;

| — | prezentacja i debata dotyczące europejskiego dialogu na temat energii w ramach Obywatelskiego Forum Energetycznego w listopadzie 2013 r. oraz w odpowiednich przypadkach w ramach innych forów i wydarzeń poświęconych energii; |
| --- | --- |

—

prezentacja i debata dotyczące europejskiego dialogu na temat energii w ramach Obywatelskiego Forum Energetycznego w listopadzie 2013 r. oraz w odpowiednich przypadkach w ramach innych forów i wydarzeń poświęconych energii;

| — | nadzór nad rozwojem dialogu prowadzony przez Stałą Grupę Analityczną EKES-u „W kierunku europejskiej wspólnoty energetycznej” oraz utworzenie reprezentatywnej grupy sterującej. |
| --- | --- |

—

nadzór nad rozwojem dialogu prowadzony przez Stałą Grupę Analityczną EKES-u „W kierunku europejskiej wspólnoty energetycznej” oraz utworzenie reprezentatywnej grupy sterującej.

| 7.4 | Jeśli chodzi o organizację dialogu publicznego, sprawdzają się narzędzia wspierające podejmowanie decyzji, zwłaszcza podczas rozważania pytań „co się wydarzy, jeśli” oraz związanych z danym wyborem możliwych ustępstw, zagrożeń i wyników. Takie specyficzne narzędzia to na przykład: tworzenie i modelowanie scenariuszy, analiza wielokryteriowa oparta na uczestnictwie, techniki rzeczywistości wirtualnej (w tym wizualizacja 3D i mapowanie z wykorzystaniem systemów informacji geograficznej (GIS)), ocena cyklu życia i ilościowa ocena oddziaływania na środowisko. Spośród tych narzędzi najbardziej przystępnym i interaktywnym sposobem umożliwiania obywatelom zrozumienia skali wyzwania, analizy i testowania wybranych przez nich jako najlepsze rozwiązań oraz przygotowania ich praktycznego zastosowania okazało się opracowywanie scenariuszy; w ramach przedstawionego przez Komisję Europejską planu działania w zakresie energii do roku 2050 wykorzystano opracowywanie scenariuszy jako sposób lepszego informowania społeczeństwa o możliwych wariantach polityki oraz angażowania go w działania. |
| --- | --- |

7.4

Jeśli chodzi o organizację dialogu publicznego, sprawdzają się narzędzia wspierające podejmowanie decyzji, zwłaszcza podczas rozważania pytań „co się wydarzy, jeśli” oraz związanych z danym wyborem możliwych ustępstw, zagrożeń i wyników. Takie specyficzne narzędzia to na przykład: tworzenie i modelowanie scenariuszy, analiza wielokryteriowa oparta na uczestnictwie, techniki rzeczywistości wirtualnej (w tym wizualizacja 3D i mapowanie z wykorzystaniem systemów informacji geograficznej (GIS)), ocena cyklu życia i ilościowa ocena oddziaływania na środowisko. Spośród tych narzędzi najbardziej przystępnym i interaktywnym sposobem umożliwiania obywatelom zrozumienia skali wyzwania, analizy i testowania wybranych przez nich jako najlepsze rozwiązań oraz przygotowania ich praktycznego zastosowania okazało się opracowywanie scenariuszy; w ramach przedstawionego przez Komisję Europejską planu działania w zakresie energii do roku 2050 wykorzystano opracowywanie scenariuszy jako sposób lepszego informowania społeczeństwa o możliwych wariantach polityki oraz angażowania go w działania.

| 7.5 | Aby przenieść debatę na temat energii z cienia do centrum uwagi – aby dyskutować o energii w kawiarniach, klubach, kuchniach i klasach szkolnych – potrzebne będzie coś więcej niż tylko zaawansowane techniki angażowania ludności. Rolę odegrają także duże wystawy i inne wydarzenia, udział społeczności naukowej i zainteresowanie mediów krajowych. Będzie to wymagało profesjonalnego planowania i nadania dialogowi wizerunku europejskiej „marki” społecznej, która zdobędzie uznanie i zaufanie. |
| --- | --- |

7.5

Aby przenieść debatę na temat energii z cienia do centrum uwagi – aby dyskutować o energii w kawiarniach, klubach, kuchniach i klasach szkolnych – potrzebne będzie coś więcej niż tylko zaawansowane techniki angażowania ludności. Rolę odegrają także duże wystawy i inne wydarzenia, udział społeczności naukowej i zainteresowanie mediów krajowych. Będzie to wymagało profesjonalnego planowania i nadania dialogowi wizerunku europejskiej „marki” społecznej, która zdobędzie uznanie i zaufanie.

| 7.6 | Dialog na temat możliwej przyszłości energetycznej będzie wymagał jasnych, przejrzystych i rozliczalnych procesów zarządzania. Podmiot go organizujący, który ma być niezależny względem wszelkich istniejących zainteresowanych stron, instytucji bądź grup interesów, musi cieszyć się zaufaniem wszystkich uczestników, być postrzegany jako wiarygodny i autorytatywny oraz działać w oparciu o uzgodniony zestaw zasad społecznych i etycznych odzwierciedlających wspólne wartości. |
| --- | --- |

7.6

Dialog na temat możliwej przyszłości energetycznej będzie wymagał jasnych, przejrzystych i rozliczalnych procesów zarządzania. Podmiot go organizujący, który ma być niezależny względem wszelkich istniejących zainteresowanych stron, instytucji bądź grup interesów, musi cieszyć się zaufaniem wszystkich uczestników, być postrzegany jako wiarygodny i autorytatywny oraz działać w oparciu o uzgodniony zestaw zasad społecznych i etycznych odzwierciedlających wspólne wartości.

| 7.7 | EKES odegra rolę w kształtowaniu tego procesu. Przygotuje grunt pod przeniesienie europejskiego dialogu na temat energii z teorii w praktykę. Począwszy od obecnego etapu wstępnego planowania i dialogu z zainteresowanymi stronami oraz następnie jako członek grupy włączonej w realizację kluczowych zadań na początkowym ważnym etapie rozpoczęcia działań, EKES będzie wspierał europejski dialog na temat energii, w miarę jego przekształcania się w pełni niezależny proces, oraz będzie działał jako katalizator, pomagając zmobilizować znaczne zasoby, które zostaną w tym procesie wykorzystane. |
| --- | --- |

7.7

EKES odegra rolę w kształtowaniu tego procesu. Przygotuje grunt pod przeniesienie europejskiego dialogu na temat energii z teorii w praktykę. Począwszy od obecnego etapu wstępnego planowania i dialogu z zainteresowanymi stronami oraz następnie jako członek grupy włączonej w realizację kluczowych zadań na początkowym ważnym etapie rozpoczęcia działań, EKES będzie wspierał europejski dialog na temat energii, w miarę jego przekształcania się w pełni niezależny proces, oraz będzie działał jako katalizator, pomagając zmobilizować znaczne zasoby, które zostaną w tym procesie wykorzystane.

| 7.8 | Podstawowe zadania europejskiego dialogu na temat energii będą następujące:






  — | ustanowienie wspólnych ram dla różnego rodzaju dialogu na temat energii; |
| --- | --- | --- |

7.8

Podstawowe zadania europejskiego dialogu na temat energii będą następujące:

—

ustanowienie wspólnych ram dla różnego rodzaju dialogu na temat energii;

| — | stworzenie ogólnej europejskiej „marki” społecznej dla tego dialogu i towarzyszących mu mechanizmów wydawania pozwoleń i zarządzania; |
| --- | --- |

—

stworzenie ogólnej europejskiej „marki” społecznej dla tego dialogu i towarzyszących mu mechanizmów wydawania pozwoleń i zarządzania;

| — | opracowanie uzgodnionej, opartej na wiedzy „biblioteki” dotyczącej praktycznych zagadnień związanych z energią; |
| --- | --- |

—

opracowanie uzgodnionej, opartej na wiedzy „biblioteki” dotyczącej praktycznych zagadnień związanych z energią;

| — | zapewnienie forum do otwartej debaty na temat polityki energetycznej między państwami członkowskimi i na poziomie UE; |
| --- | --- |

—

zapewnienie forum do otwartej debaty na temat polityki energetycznej między państwami członkowskimi i na poziomie UE;

| — | oferowanie finansowania lub niezbędnego wsparcia inicjatywom krajowym i regionalnym; |
| --- | --- |

—

oferowanie finansowania lub niezbędnego wsparcia inicjatywom krajowym i regionalnym;

| — | prowadzenie lub zlecanie badań w celu wypełnienia braków w wiedzy; |
| --- | --- |

—

prowadzenie lub zlecanie badań w celu wypełnienia braków w wiedzy;

| — | opracowywanie wytycznych dotyczących aktualnych lub przyszłych zagadnień związanych z energią, uwzględniających kwestie społeczne, ekologiczne, etyczne i gospodarcze; |
| --- | --- |

—

opracowywanie wytycznych dotyczących aktualnych lub przyszłych zagadnień związanych z energią, uwzględniających kwestie społeczne, ekologiczne, etyczne i gospodarcze;

| — | współpraca z organizacjami krajowymi i regionalnymi; |
| --- | --- |

—

współpraca z organizacjami krajowymi i regionalnymi;

| — | pomoc w tworzeniu sieci organizacji w każdym państwie członkowskim. |
| --- | --- |

—

pomoc w tworzeniu sieci organizacji w każdym państwie członkowskim.

| 7.9 | Europejski dialog na temat energii można też postrzegać jako praktyczne, zakrojone na dużą skalę ćwiczenie z demokracji uczestniczącej, rzeczywiście powiązane z funkcjonowaniem demokracji pośredniej, w odniesieniu do zagadnienia ważnego dla wszystkich. Zasadą organizacyjną będzie zasada pomocniczości wdrażana w ramach franczyzy czy pozwoleń, co oznacza, że europejski dialog na temat energii będzie bazował na już istniejących rozwiązaniach i je rozbudowywał. Na etapie nawiązywania europejskiego dialogu na temat energii wypracowywane będą – za pośrednictwem angażującego wszystkie strony uczestnictwa obywateli i zainteresowanych stron – uzgodnione procesy dialogu, które będzie można powielać na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. W ten sposób swoją rolę mogą odegrać zasoby, wiedza i umiejętności różnego rodzaju organizacji już zajmujących się sprawami energii. Wśród nich znajdują się na przykład: władze lokalne, organy regulacyjne, przedsiębiorstwa energetyczne, inne przedsiębiorstwa, związki zawodowe, organizacje pozarządowe, organizacje konsumenckie i instytucje UE (Komisja Europejska, Parlament Europejski, Komitet Regionów). Celem byłoby zapewnianie przestrzeni negocjacyjnej, w której można byłoby omówić kwestie związane z wdrażaniem w kontekście ich oddziaływania społecznego i akceptacji społecznej dla nich, strategii dotyczącej inwestycji i zasobów oraz innych kwestii politycznych. Wymagałoby to spójnego przedstawiania obiektywnych informacji i stworzenia miejsca, w którym można byłoby, na podstawie dostępnych informacji i własnych doświadczeń obywateli, analizować możliwy zakres zbieżności poglądów na uwzględnione w dialogu zagadnienia związane z energią. |
| --- | --- |

7.9

Europejski dialog na temat energii można też postrzegać jako praktyczne, zakrojone na dużą skalę ćwiczenie z demokracji uczestniczącej, rzeczywiście powiązane z funkcjonowaniem demokracji pośredniej, w odniesieniu do zagadnienia ważnego dla wszystkich. Zasadą organizacyjną będzie zasada pomocniczości wdrażana w ramach franczyzy czy pozwoleń, co oznacza, że europejski dialog na temat energii będzie bazował na już istniejących rozwiązaniach i je rozbudowywał. Na etapie nawiązywania europejskiego dialogu na temat energii wypracowywane będą – za pośrednictwem angażującego wszystkie strony uczestnictwa obywateli i zainteresowanych stron – uzgodnione procesy dialogu, które będzie można powielać na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. W ten sposób swoją rolę mogą odegrać zasoby, wiedza i umiejętności różnego rodzaju organizacji już zajmujących się sprawami energii. Wśród nich znajdują się na przykład: władze lokalne, organy regulacyjne, przedsiębiorstwa energetyczne, inne przedsiębiorstwa, związki zawodowe, organizacje pozarządowe, organizacje konsumenckie i instytucje UE (Komisja Europejska, Parlament Europejski, Komitet Regionów). Celem byłoby zapewnianie przestrzeni negocjacyjnej, w której można byłoby omówić kwestie związane z wdrażaniem w kontekście ich oddziaływania społecznego i akceptacji społecznej dla nich, strategii dotyczącej inwestycji i zasobów oraz innych kwestii politycznych. Wymagałoby to spójnego przedstawiania obiektywnych informacji i stworzenia miejsca, w którym można byłoby, na podstawie dostępnych informacji i własnych doświadczeń obywateli, analizować możliwy zakres zbieżności poglądów na uwzględnione w dialogu zagadnienia związane z energią.

| 7.10 | Niezbędny jest zestaw wspólnych zasad prowadzenia dialogu. Wyzwanie polega na tym, jak przełożyć szereg „uniwersalnych” zobowiązań, w których dostrzega się i podtrzymuje wspólne wartości ludzkości, na coś, co może posłużyć jako podstawa polityki i działania w dziedzinie energii. Takie zobowiązania zostały już zapisane w Traktacie o Unii Europejskiej, w którym potwierdzono przywiązanie państw członkowskich do podstawowych praw człowieka i praw socjalnych. Ta solidarność między ludźmi i narodami, fundamentalna zasada UE, jest zasadą, którą można stosować w wymiarze etycznym na poziomie globalnym w każdym kontekście, którego dotyczy polityka energetyczna UE. |
| --- | --- |

7.10

Niezbędny jest zestaw wspólnych zasad prowadzenia dialogu. Wyzwanie polega na tym, jak przełożyć szereg „uniwersalnych” zobowiązań, w których dostrzega się i podtrzymuje wspólne wartości ludzkości, na coś, co może posłużyć jako podstawa polityki i działania w dziedzinie energii. Takie zobowiązania zostały już zapisane w Traktacie o Unii Europejskiej, w którym potwierdzono przywiązanie państw członkowskich do podstawowych praw człowieka i praw socjalnych. Ta solidarność między ludźmi i narodami, fundamentalna zasada UE, jest zasadą, którą można stosować w wymiarze etycznym na poziomie globalnym w każdym kontekście, którego dotyczy polityka energetyczna UE.

| 7.11 | Cztery zasady etyczne zaproponowane w raporcie Europejskiej Grupy do spraw Etyki nt. etycznych aspektów związanych z energią (http://ec.europa.eu/bepa/european-group-ethics/publications/opinions/index_en.htm) – dostęp do energii, zrównoważony rozwój, ochrona i bezpieczeństwo – wyraźnie pokrywają się z trzema filarami polityki energetycznej UE i trzeba je dogłębnie rozważyć. W raporcie tym podkreślono także, że uczestnictwo jest podstawą sprawiedliwości społecznej i politycznej, co stanowi potwierdzenie podejścia przyjętego w planie działania w zakresie energii do roku 2050, gdzie stwierdzono, że „zaangażowanie społeczeństwa ma znaczenie kluczowe” (pkt 3.4). |
| --- | --- |

7.11

Cztery zasady etyczne zaproponowane w raporcie Europejskiej Grupy do spraw Etyki nt. etycznych aspektów związanych z energią (http://ec.europa.eu/bepa/european-group-ethics/publications/opinions/index_en.htm) – dostęp do energii, zrównoważony rozwój, ochrona i bezpieczeństwo – wyraźnie pokrywają się z trzema filarami polityki energetycznej UE i trzeba je dogłębnie rozważyć. W raporcie tym podkreślono także, że uczestnictwo jest podstawą sprawiedliwości społecznej i politycznej, co stanowi potwierdzenie podejścia przyjętego w planie działania w zakresie energii do roku 2050, gdzie stwierdzono, że „zaangażowanie społeczeństwa ma znaczenie kluczowe” (pkt 3.4).

| 7.12 | Opracowanie opartego na zasadach podejścia do udziału obywateli będzie niezbędnym wstępem do zainicjowania dialogu na temat energii i jest postrzegane jako jedno z zadań, w których organizacji EKES może pomóc. Jako wstępny wkład w realizację tego zadania można przedstawić pięć następujących pytań:






  — | Jak zagwarantować, by każdego – każdą osobę i każde przedsiębiorstwo – było stać na zapłacenie za energię, której potrzebuje? |
| --- | --- | --- |

7.12

Opracowanie opartego na zasadach podejścia do udziału obywateli będzie niezbędnym wstępem do zainicjowania dialogu na temat energii i jest postrzegane jako jedno z zadań, w których organizacji EKES może pomóc. Jako wstępny wkład w realizację tego zadania można przedstawić pięć następujących pytań:

—

Jak zagwarantować, by każdego – każdą osobę i każde przedsiębiorstwo – było stać na zapłacenie za energię, której potrzebuje?

| — | Czy nasz sposób produkcji i wykorzystywania energii uwzględnia potrzeby przyszłych pokoleń i wpływ na nie? |
| --- | --- |

—

Czy nasz sposób produkcji i wykorzystywania energii uwzględnia potrzeby przyszłych pokoleń i wpływ na nie?

| — | Czy dokonaliśmy oceny wszystkich zagrożeń, które w krótkim i średnim okresie wiążą się z produkcją i wykorzystywaniem energii, i czy wprowadziliśmy odpowiednie środki zaradcze? |
| --- | --- |

—

Czy dokonaliśmy oceny wszystkich zagrożeń, które w krótkim i średnim okresie wiążą się z produkcją i wykorzystywaniem energii, i czy wprowadziliśmy odpowiednie środki zaradcze?

| — | Czy jesteśmy pewni, że nasze dostawy energii są wystarczająco stabilne i pewne, biorąc pod uwagę ich zasadnicze znaczenie? |
| --- | --- |

—

Czy jesteśmy pewni, że nasze dostawy energii są wystarczająco stabilne i pewne, biorąc pod uwagę ich zasadnicze znaczenie?

| — | Co my możemy zrobić w tych sprawach? |
| --- | --- |

—

Co my możemy zrobić w tych sprawach?

| 7.13 | Aby sektor energetyczny wyszedł poza podejście krótkoterminowe, potrzebna jest większa pewność i skuteczna współpraca. Utrzymanie dotychczasowego sposobu działania nie przyniesie wystarczających zmian w tempie i zakresie niezbędnym, by osiągnąć cele polityki, i wszyscy – obywatele, sektor energetyki i zainteresowane podmioty sektora publicznego – będą musieli odegrać rolę w przestawianiu się na gospodarkę niskoemisyjną. Europejski dialog na temat energii będzie tu sposobem budowania pewności i zaufania, angażowania obywateli na poziomie krajowym oraz następnie wytyczania krajowej polityki energetycznej w szerszym kontekście unijnym. |
| --- | --- |

7.13

Aby sektor energetyczny wyszedł poza podejście krótkoterminowe, potrzebna jest większa pewność i skuteczna współpraca. Utrzymanie dotychczasowego sposobu działania nie przyniesie wystarczających zmian w tempie i zakresie niezbędnym, by osiągnąć cele polityki, i wszyscy – obywatele, sektor energetyki i zainteresowane podmioty sektora publicznego – będą musieli odegrać rolę w przestawianiu się na gospodarkę niskoemisyjną. Europejski dialog na temat energii będzie tu sposobem budowania pewności i zaufania, angażowania obywateli na poziomie krajowym oraz następnie wytyczania krajowej polityki energetycznej w szerszym kontekście unijnym.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/8 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/8

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Obywatel w centrum wewnętrznego rynku cyfrowego sprzyjającego włączeniu społecznemu: plan działań prowadzący do sukcesu” (opinia z inicjatywy własnej)

2013/C 161/02

Sprawozdawca: Anna Maria DARMANIN

Dnia 19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię w sprawie:

„Obywatel w centrum wewnętrznego rynku cyfrowego sprzyjającego włączeniu społecznemu: plan działań prowadzący do sukcesu”

(opinia z inicjatywy własnej).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 69 głosami – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Wewnętrzny rynek cyfrowy ma w wymiarze ogólnym ogromny potencjał w zakresie wspierania wzrostu, tworzenia miejsc pracy i dobrobytu. Jednak obecnie wielu obywateli nadal jest wykluczonych z czerpania korzyści z tych możliwości. Powody takiego wykluczenia mogą być natury socjologicznej, kulturowej oraz prawnej. EKES wskazuje na szereg istniejących obecnie wyzwań i barier, które uniemożliwiają obywatelom prawdziwe bycie w centrum cyfrowego jednolitego rynku. Są to:






  a) | problemy infrastrukturalne; |
| --- | --- | --- |

1.1

Wewnętrzny rynek cyfrowy ma w wymiarze ogólnym ogromny potencjał w zakresie wspierania wzrostu, tworzenia miejsc pracy i dobrobytu. Jednak obecnie wielu obywateli nadal jest wykluczonych z czerpania korzyści z tych możliwości. Powody takiego wykluczenia mogą być natury socjologicznej, kulturowej oraz prawnej. EKES wskazuje na szereg istniejących obecnie wyzwań i barier, które uniemożliwiają obywatelom prawdziwe bycie w centrum cyfrowego jednolitego rynku. Są to:

a)

problemy infrastrukturalne;

| b) | niejasne ramy prawne; |
| --- | --- |

b)

niejasne ramy prawne;

| c) | niewystarczająco dobrze określone prawa obywatelskie; |
| --- | --- |

c)

niewystarczająco dobrze określone prawa obywatelskie;

| d) | systemy rozwiązywania sporów, zarówno indywidualnych, jak i zbiorowych, nadal nie są w pełni wdrożone; |
| --- | --- |

d)

systemy rozwiązywania sporów, zarówno indywidualnych, jak i zbiorowych, nadal nie są w pełni wdrożone;

| e) | różnice w otoczeniu konsumenckim w poszczególnych państwach członkowskich; |
| --- | --- |

e)

różnice w otoczeniu konsumenckim w poszczególnych państwach członkowskich;

| f) | cyberbezpieczeństwo; |
| --- | --- |

f)

cyberbezpieczeństwo;

| g) | e-zamówienia i e-podpisy nadal nie są w pełni wdrażane; |
| --- | --- |

g)

e-zamówienia i e-podpisy nadal nie są w pełni wdrażane;

| h) | brak wdrożenia usług e-administracji; oraz |
| --- | --- |

h)

brak wdrożenia usług e-administracji; oraz

| i) | egzekwowanie na rynku wewnętrznym. |
| --- | --- |

i)

egzekwowanie na rynku wewnętrznym.

| 1.2 | W związku z tym EKES sugeruje podjęcie szeregu działań na rzecz pełnego osiągnięcia celu dotyczącego postawienia obywatela w centrum jednolitego rynku cyfrowego, obejmujących kwestie takie jak:






  a) | swobodny i powszechny dostęp; |
| --- | --- | --- |

1.2

W związku z tym EKES sugeruje podjęcie szeregu działań na rzecz pełnego osiągnięcia celu dotyczącego postawienia obywatela w centrum jednolitego rynku cyfrowego, obejmujących kwestie takie jak:

a)

swobodny i powszechny dostęp;

| b) | otwarty internet i neutralność sieci; |
| --- | --- |

b)

otwarty internet i neutralność sieci;

| c) | zapobieganie nadużyciom; |
| --- | --- |

c)

zapobieganie nadużyciom;

| d) | standaryzacja ICT; |
| --- | --- |

d)

standaryzacja ICT;

| e) | interoperacyjność i kompatybilność; |
| --- | --- |

e)

interoperacyjność i kompatybilność;

| f) | chmura obliczeniowa; |
| --- | --- |

f)

chmura obliczeniowa;

| g) | kontrola cen, w tym cen minimalnych; |
| --- | --- |

g)

kontrola cen, w tym cen minimalnych;

| h) | edukacja i szkolenia; |
| --- | --- |

h)

edukacja i szkolenia;

| i) | ochrona przed cyberoszustwami i cyberprzestępczością (np. piractwem i fałszerstwem); |
| --- | --- |

i)

ochrona przed cyberoszustwami i cyberprzestępczością (np. piractwem i fałszerstwem);

| j) | bezpieczeństwo (w tym ochrona danych i prywatności, ochrona dzieci, osób starszych i niepełnosprawnych); |
| --- | --- |

j)

bezpieczeństwo (w tym ochrona danych i prywatności, ochrona dzieci, osób starszych i niepełnosprawnych);

| k) | karta praw cyfrowych (1); |
| --- | --- |

k)

karta praw cyfrowych (1);

| l) | zastosowanie dyrektywy o prawach konsumentów do treści cyfrowych; |
| --- | --- |

l)

zastosowanie dyrektywy o prawach konsumentów do treści cyfrowych;

| m) | przegląd przepisów dotyczących handlu elektronicznego, e-płatności, telefonii komórkowej itp.; |
| --- | --- |

m)

przegląd przepisów dotyczących handlu elektronicznego, e-płatności, telefonii komórkowej itp.;

| n) | przegląd polityki nadawczej; |
| --- | --- |

n)

przegląd polityki nadawczej;

| o) | kampanie informacyjne; |
| --- | --- |

o)

kampanie informacyjne;

| p) | udział i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich poziomach podejmowania decyzji politycznych; |
| --- | --- |

p)

udział i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich poziomach podejmowania decyzji politycznych;

| q) | opublikowanie elektronicznego przewodnika UE po usługach cyfrowych. |
| --- | --- |

q)

opublikowanie elektronicznego przewodnika UE po usługach cyfrowych.

2.   Obywatel w centrum wewnętrznego rynku cyfrowego: obywatel jako podmiot gospodarczy, społeczny i polityczny, zgodnie z czterema podstawowymi swobodami na rynku wewnętrznym

| 2.1 | Wzmocnienie pozycji obywatela jako podmiotu gospodarczego: rewolucja cyfrowa z pewnością spowodowała utratę wielu miejsc pracy. Jednakże jak stwierdza McKinsey (2), doprowadziła ona do utworzenia 2,6 miejsc pracy na miejsce każdego utraconego. Społeczeństwo musi się dostosować do tej sytuacji i dysponuje obecnie odpowiednim potencjałem w tym celu. Niektóre miejsca pracy znikną, a młodsze pokolenia będą mieć inne perspektywy – muszą zaangażować się w rewolucję cyfrową jako zmianę przynoszącą nowe miejsca pracy. Takie inicjatywy jak program MIT „Scratch” tworzą wartość dodaną poprzez zwiększanie pewności siebie poszczególnych osób. Innym przykładem są niekonwencjonalne projekty badawcze (tzw. „skunk works”) prowadzone przez NASA, które stworzyły odpowiednie warunki dla kreatywności po zakończeniu programu „Shuttle”. |
| --- | --- |

2.1

Wzmocnienie pozycji obywatela jako podmiotu gospodarczego: rewolucja cyfrowa z pewnością spowodowała utratę wielu miejsc pracy. Jednakże jak stwierdza McKinsey (2), doprowadziła ona do utworzenia 2,6 miejsc pracy na miejsce każdego utraconego. Społeczeństwo musi się dostosować do tej sytuacji i dysponuje obecnie odpowiednim potencjałem w tym celu. Niektóre miejsca pracy znikną, a młodsze pokolenia będą mieć inne perspektywy – muszą zaangażować się w rewolucję cyfrową jako zmianę przynoszącą nowe miejsca pracy. Takie inicjatywy jak program MIT „Scratch” tworzą wartość dodaną poprzez zwiększanie pewności siebie poszczególnych osób. Innym przykładem są niekonwencjonalne projekty badawcze (tzw. „skunk works”) prowadzone przez NASA, które stworzyły odpowiednie warunki dla kreatywności po zakończeniu programu „Shuttle”.

| 2.2 | Wzmocnienie pozycji obywatela jako podmiotu politycznego: Ludzie muszą mieć możliwość komunikowania swoich idei, co znacznie ułatwia internet. Niezależnie od bardziej intensywnego korzystania z internetu młodsze pokolenia również więcej podróżują. Internet wzmaga chęć do zacieśniania kontaktów międzyludzkich. Technologia cyfrowa stworzyła nową swobodę komunikacji. |
| --- | --- |

2.2

Wzmocnienie pozycji obywatela jako podmiotu politycznego: Ludzie muszą mieć możliwość komunikowania swoich idei, co znacznie ułatwia internet. Niezależnie od bardziej intensywnego korzystania z internetu młodsze pokolenia również więcej podróżują. Internet wzmaga chęć do zacieśniania kontaktów międzyludzkich. Technologia cyfrowa stworzyła nową swobodę komunikacji.

| 2.2.1 | W Europie i poza nią istnieją konkretne przykłady w zakresie mobilizacji obywateli do wyrażania swoich poglądów i wywierania zmian w polityce w sposób demokratyczny. Jasne jest, że głos obywateli powinien odbijać się szerszym echem na arenie politycznej. Proces demokratyczny również musi zostać dostosowany do digitalizacji. |
| --- | --- |

2.2.1

W Europie i poza nią istnieją konkretne przykłady w zakresie mobilizacji obywateli do wyrażania swoich poglądów i wywierania zmian w polityce w sposób demokratyczny. Jasne jest, że głos obywateli powinien odbijać się szerszym echem na arenie politycznej. Proces demokratyczny również musi zostać dostosowany do digitalizacji.

| 2.3 | Obywatel jako podmiot społeczny: e-umiejętności dotyczą nie tylko korzystania z internetu, lecz także używania go z korzyścią dla społeczności i rozwoju osobistego. Z tego względu społeczności muszą lepiej wykorzystać potencjał internetu. Konieczne jest jednak, by wybory osobiste dotyczące korzystania z internetu bądź nie korzystania z niego były w pełni respektowane. |
| --- | --- |

2.3

Obywatel jako podmiot społeczny: e-umiejętności dotyczą nie tylko korzystania z internetu, lecz także używania go z korzyścią dla społeczności i rozwoju osobistego. Z tego względu społeczności muszą lepiej wykorzystać potencjał internetu. Konieczne jest jednak, by wybory osobiste dotyczące korzystania z internetu bądź nie korzystania z niego były w pełni respektowane.

| 2.4 | Jak wskazano w rezolucjach Parlamentu Europejskiego w sprawie stworzenia jednolitego rynku cyfrowego (3) oraz jednolitego rynku dla Europejczyków (4), występuje wiele niedostatków w zapewnieniu, by obywatel rzeczywiście znalazł się w centrum jednolitego rynku. Takie niedostatki natury nie tylko prawnej, lecz także socjologicznej, obejmują utrzymujący się szereg barier w zapewnieniu konsumentom pełnego dostępu do jednolitego rynku. |
| --- | --- |

2.4

Jak wskazano w rezolucjach Parlamentu Europejskiego w sprawie stworzenia jednolitego rynku cyfrowego (3) oraz jednolitego rynku dla Europejczyków (4), występuje wiele niedostatków w zapewnieniu, by obywatel rzeczywiście znalazł się w centrum jednolitego rynku. Takie niedostatki natury nie tylko prawnej, lecz także socjologicznej, obejmują utrzymujący się szereg barier w zapewnieniu konsumentom pełnego dostępu do jednolitego rynku.

3.   Uwagi ogólne i działania na rzecz szerszego korzystania z technologii cyfrowych przez obywateli, komentarz dotyczący planu działania

Dostęp, wiedza i zaufanie to najbardziej fundamentalne kwestie dla opinii publicznej podczas korzystania z internetu i zasobów rynku cyfrowego.

3.1   Dostęp

Konieczne jest zagwarantowanie równego dostępu dla każdego obywatela UE. W tym kontekście należy uwzględnić infrastrukturę, sprzęt, oprogramowanie i budowanie potencjału (orgware
   (5)).

Dostęp za pomocą infrastruktury

| 3.1.1 | Każdy obywatel UE powinien mieć taką samą możliwość dostępu do sieci (6). Ponadto konieczne jest ustalenie we wszystkich państwach członkowskich ceny maksymalnej wg Mbps, dla dostępu stacjonarnego i mobilnego. |
| --- | --- |

3.1.1

Każdy obywatel UE powinien mieć taką samą możliwość dostępu do sieci (6). Ponadto konieczne jest ustalenie we wszystkich państwach członkowskich ceny maksymalnej wg Mbps, dla dostępu stacjonarnego i mobilnego.

| 3.1.1.1 | Według BEREC (Organu Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej) większość krajowych organów regulacyjnych otrzymała skargi od konsumentów dotyczące rozbieżności między deklarowaną a rzeczywistą prędkością łączy internetowych. Prawdziwy cyfrowy rynek wewnętrzny może powstać tylko wtedy, gdy operatorzy sieciowi UE będą poddani ścisłej kontroli publicznej w celu zagwarantowania nominalnej szerokości pasma zgodnie z filarem agendy cyfrowej dotyczącym łączności szerokopasmowej. |
| --- | --- |

3.1.1.1

Według BEREC (Organu Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej) większość krajowych organów regulacyjnych otrzymała skargi od konsumentów dotyczące rozbieżności między deklarowaną a rzeczywistą prędkością łączy internetowych. Prawdziwy cyfrowy rynek wewnętrzny może powstać tylko wtedy, gdy operatorzy sieciowi UE będą poddani ścisłej kontroli publicznej w celu zagwarantowania nominalnej szerokości pasma zgodnie z filarem agendy cyfrowej dotyczącym łączności szerokopasmowej.

| 3.1.1.2 | Aktualne różnice w dostępie do mobilnego internetu jest jedną z największych barier dla prawdziwego cyfrowego rynku wewnętrznego, szczególnie że szybkie rozpowszechnianie się smartfonów i tabletów zwiększa ekonomiczne znaczenie mobilnej działalności obywateli opartej na internecie (e-handel, e-zdrowie itp.). W tym kontekście działanie 101 europejskiej agendy cyfrowej wyraźnie wskazuje, że różnica między roamingiem a opłatami krajowymi powinna być bliska zeru w 2015 r. |
| --- | --- |

3.1.1.2

Aktualne różnice w dostępie do mobilnego internetu jest jedną z największych barier dla prawdziwego cyfrowego rynku wewnętrznego, szczególnie że szybkie rozpowszechnianie się smartfonów i tabletów zwiększa ekonomiczne znaczenie mobilnej działalności obywateli opartej na internecie (e-handel, e-zdrowie itp.). W tym kontekście działanie 101 europejskiej agendy cyfrowej wyraźnie wskazuje, że różnica między roamingiem a opłatami krajowymi powinna być bliska zeru w 2015 r.

| 3.1.1.3 | Ponadto infrastruktura powinna zapewnić pełne objęcie zasięgiem całej Europy, ponieważ żadna osoba nie może być dyskryminowana ze względu na miejsce zamieszkania na obszarach wiejskich. EKES zdaje sobie sprawę, że przemysł może nie uznawać dostarczania takiej infrastruktury za przedsięwzięcie opłacalne ekonomicznie. Tę przeszkodę można jednak przezwyciężyć. Potencjalne rozwiązania mogą obejmować partnerstwa publiczno-prywatne dla obszarów wiejskich. Dostawcy treści mogą też wnosić swój wkład w inwestycje infrastrukturalne, ponieważ często odnoszą korzyści z szerszego zasięgu. |
| --- | --- |

3.1.1.3

Ponadto infrastruktura powinna zapewnić pełne objęcie zasięgiem całej Europy, ponieważ żadna osoba nie może być dyskryminowana ze względu na miejsce zamieszkania na obszarach wiejskich. EKES zdaje sobie sprawę, że przemysł może nie uznawać dostarczania takiej infrastruktury za przedsięwzięcie opłacalne ekonomicznie. Tę przeszkodę można jednak przezwyciężyć. Potencjalne rozwiązania mogą obejmować partnerstwa publiczno-prywatne dla obszarów wiejskich. Dostawcy treści mogą też wnosić swój wkład w inwestycje infrastrukturalne, ponieważ często odnoszą korzyści z szerszego zasięgu.

Hotspoty wifi w miastach

| 3.1.2 | Elementarny dostęp wifi powinien być prawem podstawowym każdego obywatela europejskiego. EKES uważa (7), że zorganizowanie darmowego publicznego dostępu do internetu w newralgicznych punktach miast i dostęp do otwartych danych 2.0 oraz do otwartego oprogramowania oferowałyby możliwość komunikacji i szukania pracy. |
| --- | --- |

3.1.2

Elementarny dostęp wifi powinien być prawem podstawowym każdego obywatela europejskiego. EKES uważa (7), że zorganizowanie darmowego publicznego dostępu do internetu w newralgicznych punktach miast i dostęp do otwartych danych 2.0 oraz do otwartego oprogramowania oferowałyby możliwość komunikacji i szukania pracy.

| 3.1.3 | Zasięg geograficzny nie powinien być ścisłym wymogiem, lecz konieczne jest, by każda gmina zapewniała przynajmniej jeden hotspot wifi. Racjonalnym podejściem byłoby zagwarantowanie minimalnej liczby darmowych hotspotów proporcjonalnie do liczby ludności – każdy krajowy organ regulacyjny powinien określić zasady lokalne zgodnie z dyrektywami UE. |
| --- | --- |

3.1.3

Zasięg geograficzny nie powinien być ścisłym wymogiem, lecz konieczne jest, by każda gmina zapewniała przynajmniej jeden hotspot wifi. Racjonalnym podejściem byłoby zagwarantowanie minimalnej liczby darmowych hotspotów proporcjonalnie do liczby ludności – każdy krajowy organ regulacyjny powinien określić zasady lokalne zgodnie z dyrektywami UE.

| 3.1.4 | Mimo że uznaje się, iż dostęp do internetu i uniwersalnej sieci szerokopasmowej ma najwyższe znaczenie, Komisja wskazała (8), że nie ma zgody co do przyszłej roli obowiązku świadczenia usług powszechnych w realizacji celów europejskich w zakresie łączności szerokopasmowej. |
| --- | --- |

3.1.4

Mimo że uznaje się, iż dostęp do internetu i uniwersalnej sieci szerokopasmowej ma najwyższe znaczenie, Komisja wskazała (8), że nie ma zgody co do przyszłej roli obowiązku świadczenia usług powszechnych w realizacji celów europejskich w zakresie łączności szerokopasmowej.

| 3.1.5 | Dotychczas Finlandia, Hiszpania i Malta przyjęły przepisy włączające łączność szerokopasmową do krajowego obowiązku świadczenia usług powszechnych. W dniu 5 lipca 2011 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję (9), w której podkreślił znaczenie obowiązku świadczenia usług powszechnych jako siatki bezpieczeństwa na rzecz włączenia społecznego. |
| --- | --- |

3.1.5

Dotychczas Finlandia, Hiszpania i Malta przyjęły przepisy włączające łączność szerokopasmową do krajowego obowiązku świadczenia usług powszechnych. W dniu 5 lipca 2011 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję (9), w której podkreślił znaczenie obowiązku świadczenia usług powszechnych jako siatki bezpieczeństwa na rzecz włączenia społecznego.

Sprzęt

| 3.1.6 | Włączenie cyfrowe obywateli europejskich oznacza możliwość podłączenia się do internetu, co pociąga za sobą posiadanie odpowiedniego sprzętu i oprogramowania umożliwiającego taki dostęp. |
| --- | --- |

3.1.6

Włączenie cyfrowe obywateli europejskich oznacza możliwość podłączenia się do internetu, co pociąga za sobą posiadanie odpowiedniego sprzętu i oprogramowania umożliwiającego taki dostęp.

| 3.1.6.1 | Podstawowy sprzęt (10) powinien być dostępny we wszystkich krajach UE po cenie przystępnej dla wszystkich. W związku z tym EKES zdecydowanie zachęca do opracowania konkretnego projektu w ramach „Horyzontu 2020”, przy czym podstawowy sprzęt może być produkowany w Europie po rzeczywiście przystępnej cenie. Niestety, ostatnio Rada zmniejszyła budżet programu „Horyzont 2020”. |
| --- | --- |

3.1.6.1

Podstawowy sprzęt (10) powinien być dostępny we wszystkich krajach UE po cenie przystępnej dla wszystkich. W związku z tym EKES zdecydowanie zachęca do opracowania konkretnego projektu w ramach „Horyzontu 2020”, przy czym podstawowy sprzęt może być produkowany w Europie po rzeczywiście przystępnej cenie. Niestety, ostatnio Rada zmniejszyła budżet programu „Horyzont 2020”.

Oprogramowanie

| 3.1.6.2 | Oprogramowanie (11) powinno pochodzić z ogólnodostępnego źródła, co pozwoli uniknąć dodatkowych kosztów i umożliwi zastosowanie standardowych, niezastrzeżonych narzędzi do edycji i wspólnego korzystania z dokumentów. Takie oprogramowanie powinno być także dostępne dla osób niepełnosprawnych. Otwarte oprogramowanie powinno być uzupełnieniem pozostałych popularnych rodzajów oprogramowania |
| --- | --- |

3.1.6.2

Oprogramowanie (11) powinno pochodzić z ogólnodostępnego źródła, co pozwoli uniknąć dodatkowych kosztów i umożliwi zastosowanie standardowych, niezastrzeżonych narzędzi do edycji i wspólnego korzystania z dokumentów. Takie oprogramowanie powinno być także dostępne dla osób niepełnosprawnych. Otwarte oprogramowanie powinno być uzupełnieniem pozostałych popularnych rodzajów oprogramowania

3.2   Ochrona otwartego internetu i neutralności sieci

| 3.2.1 | Komitet wskazywał już (12), że z punktu widzenia obywateli UE konieczne jest zagwarantowanie przez dostawców usług internetowych, by każda osoba mogła swobodnie łączyć się z internetem dostępnym publicznie bez ograniczeń wprowadzonych przez rządy czy operatorów sieci w zakresie treści, stron, platform, rodzaju sprzętu oraz dozwolonych sposobów komunikacji. Jest to główne założenie „otwartego internetu”, jednego z podstawowych praw cyfrowego obywatela. |
| --- | --- |

3.2.1

Komitet wskazywał już (12), że z punktu widzenia obywateli UE konieczne jest zagwarantowanie przez dostawców usług internetowych, by każda osoba mogła swobodnie łączyć się z internetem dostępnym publicznie bez ograniczeń wprowadzonych przez rządy czy operatorów sieci w zakresie treści, stron, platform, rodzaju sprzętu oraz dozwolonych sposobów komunikacji. Jest to główne założenie „otwartego internetu”, jednego z podstawowych praw cyfrowego obywatela.

| 3.2.2 | Ponadto wszyscy dostawcy usług internetowych w UE powinni traktować wszystkie źródła podobnych danych internetowych tak samo i bez rozróżniania poszczególnych rodzajów przesyłu ze względów ekonomicznych. |
| --- | --- |

3.2.2

Ponadto wszyscy dostawcy usług internetowych w UE powinni traktować wszystkie źródła podobnych danych internetowych tak samo i bez rozróżniania poszczególnych rodzajów przesyłu ze względów ekonomicznych.

| 3.2.3 | Wstępne wyniki BEREC w sprawie praktyk zarządzania przesyłem w Europie wyraźnie wskazują, że blokowanie przesyłu VoIP (13) jest częste (14). |
| --- | --- |

3.2.3

Wstępne wyniki BEREC w sprawie praktyk zarządzania przesyłem w Europie wyraźnie wskazują, że blokowanie przesyłu VoIP (13) jest częste (14).

| 3.2.4 | Organy regulacyjne UE stwierdziły, że usługi VoIP takie jak Skype są przede wszystkim blokowane przez operatorów sieci ruchomych. Połączenia typu „peer-to-peer” umożliwiające wymianę plików między użytkownikami internetu są też regularnie spowalniane lub blokowane zarówno przez operatorów sieci stacjonarnych, jak i ruchomych.
  W miarę jak coraz więcej usług przenosi się do internetu, operatorzy wydają się coraz bardziej skłonni do dyskryminacji usług, które konkurują z ich własnymi usługami lub nie przynoszą dużych zysków, i faktycznie tworzą szybkie i wolne pasma dla poszczególnych usług. Neutralność sieci jest więc narażona na poważne ryzyko. |
| --- | --- |

3.2.4

Organy regulacyjne UE stwierdziły, że usługi VoIP takie jak Skype są przede wszystkim blokowane przez operatorów sieci ruchomych. Połączenia typu „peer-to-peer” umożliwiające wymianę plików między użytkownikami internetu są też regularnie spowalniane lub blokowane zarówno przez operatorów sieci stacjonarnych, jak i ruchomych.

W miarę jak coraz więcej usług przenosi się do internetu, operatorzy wydają się coraz bardziej skłonni do dyskryminacji usług, które konkurują z ich własnymi usługami lub nie przynoszą dużych zysków, i faktycznie tworzą szybkie i wolne pasma dla poszczególnych usług. Neutralność sieci jest więc narażona na poważne ryzyko.

| 3.2.5 | Zasada neutralności sieci sugeruje natomiast, że żaden dostawca usług nie może priorytetowo traktować poszczególnych rodzajów przesyłu w sieci ze względów ekonomicznych. Każdy użytkownik powinien być obsługiwany jak najlepiej.
  Pojęcie „neutralności sieci” jest całkowicie nieobecne w komunikacie Komisji Europejskiej dotyczącym europejskiej agendy cyfrowej, lecz Komitet podkreśla, że zasada neutralności sieci powinna być jednoznacznie zdefiniowana i zakorzeniona w przepisach europejskich jako wsparcie praw obywateli określonych w Karcie Praw Podstawowych UE. |
| --- | --- |

3.2.5

Zasada neutralności sieci sugeruje natomiast, że żaden dostawca usług nie może priorytetowo traktować poszczególnych rodzajów przesyłu w sieci ze względów ekonomicznych. Każdy użytkownik powinien być obsługiwany jak najlepiej.

Pojęcie „neutralności sieci” jest całkowicie nieobecne w komunikacie Komisji Europejskiej dotyczącym europejskiej agendy cyfrowej, lecz Komitet podkreśla, że zasada neutralności sieci powinna być jednoznacznie zdefiniowana i zakorzeniona w przepisach europejskich jako wsparcie praw obywateli określonych w Karcie Praw Podstawowych UE.

3.3   Budowanie potencjału

3.3.1   Sama technologia nie wystarczy do wykorzystania potencjału jednolitego rynku cyfrowego. Budowanie potencjału („orgware”) – wiedza, umiejętności i świadomość użytkowników – jest równie ważne. Dlatego też EKES kładzie nacisk na wiedzę – e-umiejętności – lecz opowiada się za krytycznym rozważeniem kwestii korzyści uwzględniając zagrożenia związane z korzystaniem z sieci.

3.3.2   Wiedza

„Orgware” to kluczowy aspekt maksymalizacji korzystania z sieci, zapewniający wiedzę jak z niej korzystać nie tylko do celów rozrywkowych, lecz także dla rozwoju osobistego i rozwoju społeczności.

3.4   Zapewnienie szkoleń w zakresie e-umiejętności

| 3.4.1 | Do postawienia obywateli UE rzeczywiście w centrum jednolitego rynku cyfrowego niezbędne jest posiadanie przez nich zaawansowanych kompetencji cyfrowych i umiejętności korzystania z mediów, aby skutecznie zminimalizować przepaść cyfrową i zmaksymalizować włączenie cyfrowe. |
| --- | --- |

3.4.1

Do postawienia obywateli UE rzeczywiście w centrum jednolitego rynku cyfrowego niezbędne jest posiadanie przez nich zaawansowanych kompetencji cyfrowych i umiejętności korzystania z mediów, aby skutecznie zminimalizować przepaść cyfrową i zmaksymalizować włączenie cyfrowe.

| 3.4.1.1 | Włączenie cyfrowe oznacza przede wszystkim zapewnienie równych szans wszystkim obywatelom UE, a w szczególności (15):






  — | osobom starszym; |
| --- | --- | --- |

3.4.1.1

Włączenie cyfrowe oznacza przede wszystkim zapewnienie równych szans wszystkim obywatelom UE, a w szczególności (15):

—

osobom starszym;

| — | osobom niepełnosprawnym; |
| --- | --- |

—

osobom niepełnosprawnym;

| — | osobom o niskich dochodach; |
| --- | --- |

—

osobom o niskich dochodach;

| — | osobom, które mają braki w wykształceniu; oraz |
| --- | --- |

—

osobom, które mają braki w wykształceniu; oraz

| — | mniejszościom. |
| --- | --- |

—

mniejszościom.

W związku z tym konieczne jest zaproponowanie ogólnounijnych wskaźników dotyczących kompetencji cyfrowych i umiejętności korzystania z mediów (16) oraz jak najszybsze wdrożenie długoterminowej polityki w zakresie umiejętności cyfrowych (17) w każdym z państw członkowskich. Dlatego też niezbędne jest, by fundusze spójności, szczególnie ESF, były dostępne dla lokalnych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego w regionach w celu rozwijania umiejętności cyfrowych.

3.5   Cyfrowe szkoły

| 3.5.1 | Proces digitalizacji europejskiej musi obejmować szkoły – zarówno nauczycieli, jak i uczniów. Konieczne jest zapewnienie środków dla prawdziwie cyfrowych szkół, które mogłyby dokonać zmian na rzecz administracji i nauczania wykorzystujących w większym stopniu technologie cyfrowe, przyczyniając się tym samym do lepszych warunków nauki. |
| --- | --- |

3.5.1

Proces digitalizacji europejskiej musi obejmować szkoły – zarówno nauczycieli, jak i uczniów. Konieczne jest zapewnienie środków dla prawdziwie cyfrowych szkół, które mogłyby dokonać zmian na rzecz administracji i nauczania wykorzystujących w większym stopniu technologie cyfrowe, przyczyniając się tym samym do lepszych warunków nauki.

| 3.5.2 | O ile uczniowie są zwykle bardziej przyzwyczajeni do nowych technologii i potrzebują pomocy i porad w rozwijaniu tych umiejętności, o tyle wśród starszych pokoleń występuje wysoki odsetek osób nieposiadających umiejętności ICT. Stworzenie cyfrowej szkoły i cyfrowego społeczeństwa uwydatnia potrzebę przeszkolenia nauczycieli w zakresie umiejętności ICT, aby umożliwić osobom starszym lepszy kontakt z młodszymi pokoleniami. |
| --- | --- |

3.5.2

O ile uczniowie są zwykle bardziej przyzwyczajeni do nowych technologii i potrzebują pomocy i porad w rozwijaniu tych umiejętności, o tyle wśród starszych pokoleń występuje wysoki odsetek osób nieposiadających umiejętności ICT. Stworzenie cyfrowej szkoły i cyfrowego społeczeństwa uwydatnia potrzebę przeszkolenia nauczycieli w zakresie umiejętności ICT, aby umożliwić osobom starszym lepszy kontakt z młodszymi pokoleniami.

| 3.5.3 | Należy przeprowadzić rozważania na temat metod nauczania. Znalezienie właściwej kombinacji tradycyjnych metod nauczania i nowych technologii jest stałym wyzwaniem dla nauczycieli. |
| --- | --- |

3.5.3

Należy przeprowadzić rozważania na temat metod nauczania. Znalezienie właściwej kombinacji tradycyjnych metod nauczania i nowych technologii jest stałym wyzwaniem dla nauczycieli.

| 3.5.4 | Ponadto w celu zapełnienia luki między edukacją tradycyjną a nowymi technologiami należy wykorzystać środki nauczania online, aby udostępnić spójny i rzetelny proces nauczania dla wszystkich. Działania 61 (18) i 68 (19) europejskiej agendy cyfrowej można wykorzystać jako narzędzia planowania w tym zakresie. Należy jednak pamiętać, że nie wszyscy przyszli użytkownicy końcowi mają taki sam poziom umiejętności ICT. Powinna istnieć możliwość dostosowania interfejsów i treści do różnych poziomów, aby zapewnić środowisko przyjazne dla użytkowników o podstawowych umiejętnościach oraz bardziej wymagające i tym samym bardziej interesujące środowisko dla użytkowników zaawansowanych. |
| --- | --- |

3.5.4

Ponadto w celu zapełnienia luki między edukacją tradycyjną a nowymi technologiami należy wykorzystać środki nauczania online, aby udostępnić spójny i rzetelny proces nauczania dla wszystkich. Działania 61 (18) i 68 (19) europejskiej agendy cyfrowej można wykorzystać jako narzędzia planowania w tym zakresie. Należy jednak pamiętać, że nie wszyscy przyszli użytkownicy końcowi mają taki sam poziom umiejętności ICT. Powinna istnieć możliwość dostosowania interfejsów i treści do różnych poziomów, aby zapewnić środowisko przyjazne dla użytkowników o podstawowych umiejętnościach oraz bardziej wymagające i tym samym bardziej interesujące środowisko dla użytkowników zaawansowanych.

3.6   Europejskie komputerowe prawo jazdy

| 3.6.1 | Europejskie komputerowe prawo jazdy powinno zostać oficjalnie rozszerzone na wszystkie państwa członkowskie i być stale aktualizowane zgodnie z dostępnym nowoczesnym oprogramowaniem i sprzętem. |
| --- | --- |

3.6.1

Europejskie komputerowe prawo jazdy powinno zostać oficjalnie rozszerzone na wszystkie państwa członkowskie i być stale aktualizowane zgodnie z dostępnym nowoczesnym oprogramowaniem i sprzętem.

| 3.6.1.1 | Komputerowe prawo jazdy powinno opierać się na otwartym oprogramowaniu i być przyznawane tylko po zdaniu standardowego egzaminu na poziomie UE. Należy włączyć je do programów nauczania w publicznych szkołach średnich, aby zapewnić podstawową i powszechną znajomość technologii informatycznych wszystkim uczniom w UE. |
| --- | --- |

3.6.1.1

Komputerowe prawo jazdy powinno opierać się na otwartym oprogramowaniu i być przyznawane tylko po zdaniu standardowego egzaminu na poziomie UE. Należy włączyć je do programów nauczania w publicznych szkołach średnich, aby zapewnić podstawową i powszechną znajomość technologii informatycznych wszystkim uczniom w UE.

| 3.6.2 | Konieczne jest wdrożenie treści za pomocą dostępnych środków. W celu digitalizacji Europy UE powinna zwiększyć dostępność zasobów w formacie cyfrowym, takich jak e-booki. W tym kontekście EKES przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji, by rozwijać bibliotekę europejską
   (20), lecz jednocześnie obawia się, że ta potencjalnie przełomowa usługa jest wielu osobom nieznana i powinna być lepiej promowana, szczególnie w sektorze edukacji. |
| --- | --- |

3.6.2

Konieczne jest wdrożenie treści za pomocą dostępnych środków. W celu digitalizacji Europy UE powinna zwiększyć dostępność zasobów w formacie cyfrowym, takich jak e-booki. W tym kontekście EKES przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji, by rozwijać bibliotekę europejską
   (20), lecz jednocześnie obawia się, że ta potencjalnie przełomowa usługa jest wielu osobom nieznana i powinna być lepiej promowana, szczególnie w sektorze edukacji.

3.7   Zaufanie

| 3.7.1 | Zaufanie jest kluczowe dla zapewnienia maksymalizacji potencjału internetu na rynku wewnętrznym. W tym celu obywatel musi mieć pewność, że zapewnione są odpowiednie systemy zapobiegające szkodom wyrządzanym jednostkom lub społeczeństwu, odpowiedni poziom ochrony, ściganie cyberprzestępców, na wzór przestępstw tradycyjnych, a także odpowiednia regulacja internetu i egzekwowanie przepisów. |
| --- | --- |

3.7.1

Zaufanie jest kluczowe dla zapewnienia maksymalizacji potencjału internetu na rynku wewnętrznym. W tym celu obywatel musi mieć pewność, że zapewnione są odpowiednie systemy zapobiegające szkodom wyrządzanym jednostkom lub społeczeństwu, odpowiedni poziom ochrony, ściganie cyberprzestępców, na wzór przestępstw tradycyjnych, a także odpowiednia regulacja internetu i egzekwowanie przepisów.

3.8   Zapobieganie

| 3.8.1 | Edukacja w zakresie kluczowego potencjału i głównych rodzajów ryzyka w sieci ma zasadnicze znaczenie. Klarowne kampanie edukacyjne skierowane do osób o różnym poziomie umiejętności mogą skutecznie przyczynić się do zapobiegania zagrożeniom. |
| --- | --- |

3.8.1

Edukacja w zakresie kluczowego potencjału i głównych rodzajów ryzyka w sieci ma zasadnicze znaczenie. Klarowne kampanie edukacyjne skierowane do osób o różnym poziomie umiejętności mogą skutecznie przyczynić się do zapobiegania zagrożeniom.

| 3.8.2 | Także przepisy są kluczowym elementem zapobiegania. Podczas gdy regulacja internetu jest bardzo trudnym zadaniem, ochrona przed wszelkimi rodzajami ryzyka ma ogromne znaczenie dla mieszkańców Europy. Dlatego też EKES zdecydowanie zaleca opracowanie możliwych do wyegzekwowania podstawowych ram regulacyjnych na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

3.8.2

Także przepisy są kluczowym elementem zapobiegania. Podczas gdy regulacja internetu jest bardzo trudnym zadaniem, ochrona przed wszelkimi rodzajami ryzyka ma ogromne znaczenie dla mieszkańców Europy. Dlatego też EKES zdecydowanie zaleca opracowanie możliwych do wyegzekwowania podstawowych ram regulacyjnych na szczeblu europejskim.

| 3.8.3 | Większa odpowiedzialność, np. zgodnie z Kartą praw podstawowych, mogłaby spoczywać na dostawcach internetowych, poprzez samoregulację na wzór sukcesów tej praktyki w branży reklamowej. Wariant ten, który mógłby zaradzić obecnemu stanowi braku regulacji, pociąga za sobą także regularną ocenę i monitorowanie ze strony prawodawców, a także sankcje. |
| --- | --- |

3.8.3

Większa odpowiedzialność, np. zgodnie z Kartą praw podstawowych, mogłaby spoczywać na dostawcach internetowych, poprzez samoregulację na wzór sukcesów tej praktyki w branży reklamowej. Wariant ten, który mógłby zaradzić obecnemu stanowi braku regulacji, pociąga za sobą także regularną ocenę i monitorowanie ze strony prawodawców, a także sankcje.

3.9   Ochrona

| 3.9.1 | Obywatele muszą być odpowiednio chronieni podczas procesu digitalizacji, dlatego e-usługi powinny zawierać wyraźne informacje na temat oferowanej ochrony. W tym kontekście dostawcy treści mogliby wyświetlać poziom ochrony na swoich stronach, stosując się do konkretnych wytycznych (21). |
| --- | --- |

3.9.1

Obywatele muszą być odpowiednio chronieni podczas procesu digitalizacji, dlatego e-usługi powinny zawierać wyraźne informacje na temat oferowanej ochrony. W tym kontekście dostawcy treści mogliby wyświetlać poziom ochrony na swoich stronach, stosując się do konkretnych wytycznych (21).

| 3.9.2 | Kradzież tożsamości jest jedną z głównych obaw użytkowników. Dlatego też zaleca się zbadanie, jak można zagwarantować ochronę danych osobowych w internecie. |
| --- | --- |

3.9.2

Kradzież tożsamości jest jedną z głównych obaw użytkowników. Dlatego też zaleca się zbadanie, jak można zagwarantować ochronę danych osobowych w internecie.

| 3.9.3 | Ponadto dla obywateli UE ważne jest, by rozwój cyfrowych sieci szerokopasmowych nie następował kosztem zdrowia publicznego. W szczególności każde państwo członkowskie powinno zagwarantować, na mocy tych samych ram regulacyjnych UE, następujące podstawowe wymogi:






  — | bezpieczeństwo z punktu widzenia narażenia na pola elektromagnetyczne; |
| --- | --- | --- |

3.9.3

Ponadto dla obywateli UE ważne jest, by rozwój cyfrowych sieci szerokopasmowych nie następował kosztem zdrowia publicznego. W szczególności każde państwo członkowskie powinno zagwarantować, na mocy tych samych ram regulacyjnych UE, następujące podstawowe wymogi:

—

bezpieczeństwo z punktu widzenia narażenia na pola elektromagnetyczne;

| — | zakaz stosowania niebezpiecznych składników chemicznych w produktach ICT; |
| --- | --- |

—

zakaz stosowania niebezpiecznych składników chemicznych w produktach ICT;

| — | rozwój sieci w zgodzie ze środowiskiem naturalnym; oraz |
| --- | --- |

—

rozwój sieci w zgodzie ze środowiskiem naturalnym; oraz

| — | wymóg dotyczący produktów o niskim zużyciu energii w zamówieniach publicznych. |
| --- | --- |

—

wymóg dotyczący produktów o niskim zużyciu energii w zamówieniach publicznych.

3.10   Ściganie przestępstw

| 3.10.1 | Cyberprzestępczość jest poważnym przestępstwem i powinna być traktowana podobnie jak przestępczość tradycyjna. Konieczne jest, by państwa członkowskie zwiększyły swoje zasoby na rzecz skutecznego i terminowego ścigania cyberprzestępstw. |
| --- | --- |

3.10.1

Cyberprzestępczość jest poważnym przestępstwem i powinna być traktowana podobnie jak przestępczość tradycyjna. Konieczne jest, by państwa członkowskie zwiększyły swoje zasoby na rzecz skutecznego i terminowego ścigania cyberprzestępstw.

3.11   Karta praw cyfrowych

| 3.11.1 | EKES wzywa Komisję do ustanowienia karty praw cyfrowych obywateli (22). Będzie to środek służący zapewnieniu rzeczywistej ochrony obywatela i wzmocnieniu zaufania na jednolitym rynku cyfrowym. |
| --- | --- |

3.11.1

EKES wzywa Komisję do ustanowienia karty praw cyfrowych obywateli (22). Będzie to środek służący zapewnieniu rzeczywistej ochrony obywatela i wzmocnieniu zaufania na jednolitym rynku cyfrowym.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Usługi e-administracji

| 4.1.1 | Oczywiste jest, że e-administracja ułatwia korzystanie z usług rządowych, szczególnie obywatelom i MŚP. Interoperacyjność jest warunkiem koniecznym skutecznych i efektywnych usług e-administracji. W tym kontekście obywatele muszą mieć pełną kontrolę i dostęp do własnych danych bez możliwości ich zmiany, lecz z możliwością określenia kto – zgodnie z prawem lub nie – miał do nich dostęp. Ważne jest jednak, by każda osoba miała wolność wyboru usługi w formie cyfrowej lub tradycyjnej. |
| --- | --- |

4.1.1

Oczywiste jest, że e-administracja ułatwia korzystanie z usług rządowych, szczególnie obywatelom i MŚP. Interoperacyjność jest warunkiem koniecznym skutecznych i efektywnych usług e-administracji. W tym kontekście obywatele muszą mieć pełną kontrolę i dostęp do własnych danych bez możliwości ich zmiany, lecz z możliwością określenia kto – zgodnie z prawem lub nie – miał do nich dostęp. Ważne jest jednak, by każda osoba miała wolność wyboru usługi w formie cyfrowej lub tradycyjnej.

| 4.1.2 | Pełne usługi e-administracji są jednak pożądane ze względu na korzyści takie jak zmniejszenie kosztów i biurokracji oraz większą efektywność. Państwa członkowskie powinny oferować usługi cyfrowe jako wkład w ułatwianie mobilności obywateli. |
| --- | --- |

4.1.2

Pełne usługi e-administracji są jednak pożądane ze względu na korzyści takie jak zmniejszenie kosztów i biurokracji oraz większą efektywność. Państwa członkowskie powinny oferować usługi cyfrowe jako wkład w ułatwianie mobilności obywateli.

4.2   Małe i średnie przedsiębiorstwa oraz Europejska Sieć Przedsiębiorczości

| 4.2.1 | W swojej opinii „Małe przedsiębiorstwo, wielki świat” (23), Komitet wezwał do przyjęcia „środków służących wspieraniu handlu elektronicznego, który mógłby stać się ważną dziedziną internacjonalizacji MŚP”. Wdrożenie unijnej strategii cyfrowej jest absolutnym priorytetem także dla MŚP. W tym kontekście oraz z myślą o potencjale MŚP w zakresie tworzenia miejsc pracy strategiczne znaczenie ma utworzenie punktów kompleksowej obsługi VAT, propagowanie faktur elektronicznych oraz przetwarzanie w chmurze. Inteligentne wykorzystanie ICT, rozwój e-umiejętności w MŚP, wzrost udziału MŚP w e-zamówieniach oraz ich pełny dostęp do sieci szerokopasmowej mają kluczowe znaczenie, podobnie jak instrumenty takie jak europejska sieć wspierania e-biznesu (eBSN), Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP) oraz Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz MŚP (COSME). |
| --- | --- |

4.2.1

W swojej opinii „Małe przedsiębiorstwo, wielki świat” (23), Komitet wezwał do przyjęcia „środków służących wspieraniu handlu elektronicznego, który mógłby stać się ważną dziedziną internacjonalizacji MŚP”. Wdrożenie unijnej strategii cyfrowej jest absolutnym priorytetem także dla MŚP. W tym kontekście oraz z myślą o potencjale MŚP w zakresie tworzenia miejsc pracy strategiczne znaczenie ma utworzenie punktów kompleksowej obsługi VAT, propagowanie faktur elektronicznych oraz przetwarzanie w chmurze. Inteligentne wykorzystanie ICT, rozwój e-umiejętności w MŚP, wzrost udziału MŚP w e-zamówieniach oraz ich pełny dostęp do sieci szerokopasmowej mają kluczowe znaczenie, podobnie jak instrumenty takie jak europejska sieć wspierania e-biznesu (eBSN), Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP) oraz Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz MŚP (COSME).

| 4.2.2 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji dotyczący przeglądu zarządzania Europejską Siecią Przedsiębiorczości oraz umieszczenie europejskich MŚP w środowisku cyfrowym. Także w tym przypadku jednolity rynek cyfrowy odgrywa kluczową rolę, a podejście oddolne obejmujące partnerów społecznych mogłoby mieć dydaktyczną wartość dodaną. |
| --- | --- |

4.2.2

Komitet przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji dotyczący przeglądu zarządzania Europejską Siecią Przedsiębiorczości oraz umieszczenie europejskich MŚP w środowisku cyfrowym. Także w tym przypadku jednolity rynek cyfrowy odgrywa kluczową rolę, a podejście oddolne obejmujące partnerów społecznych mogłoby mieć dydaktyczną wartość dodaną.

| 4.2.3 | Europejska Sieć Przedsiębiorczości (Enterprise Europe Network – EEN) została utworzona w celu wspierania europejskich MŚP, rozwijania nowych rynków, wdrażania nowych technologii i ułatwiania dostępu do funduszy UE. |
| --- | --- |

4.2.3

Europejska Sieć Przedsiębiorczości (Enterprise Europe Network – EEN) została utworzona w celu wspierania europejskich MŚP, rozwijania nowych rynków, wdrażania nowych technologii i ułatwiania dostępu do funduszy UE.

| 4.2.4 | Należy wzmocnić rolę EEN, aby zagwarantować powszechne włączenie cyfrowe wszystkich europejskich MŚP oraz pomóc każdemu obywatelowi UE uzyskać dostęp do wszystkich dostępnych otwartych danych, które mogą stopniowo stworzyć ogólnounijną sieć połączeń cyfrowych. |
| --- | --- |

4.2.4

Należy wzmocnić rolę EEN, aby zagwarantować powszechne włączenie cyfrowe wszystkich europejskich MŚP oraz pomóc każdemu obywatelowi UE uzyskać dostęp do wszystkich dostępnych otwartych danych, które mogą stopniowo stworzyć ogólnounijną sieć połączeń cyfrowych.

| 4.2.5 | Skuteczność działań EEN powinna być stale monitorowana przez Komisję poprzez okresowe zbieranie reakcji zwrotnych od unijnych MŚP i wszystkich obywateli UE, którzy korzystają z jej usług. |
| --- | --- |

4.2.5

Skuteczność działań EEN powinna być stale monitorowana przez Komisję poprzez okresowe zbieranie reakcji zwrotnych od unijnych MŚP i wszystkich obywateli UE, którzy korzystają z jej usług.

4.3   Naturalne bariery dla jednolitego rynku cyfrowego

| 4.3.1 | Język jest jedną z głównych naturalnych barier na jednolitym rynku – cyfrowym i nie tylko. |
| --- | --- |

4.3.1

Język jest jedną z głównych naturalnych barier na jednolitym rynku – cyfrowym i nie tylko.

| 4.3.2 | Choć można mieć prawo do pozostania poza jednolitym rynkiem cyfrowym, to wykluczenie z niego i płynących z niego korzyści stanowi barierę. |
| --- | --- |

4.3.2

Choć można mieć prawo do pozostania poza jednolitym rynkiem cyfrowym, to wykluczenie z niego i płynących z niego korzyści stanowi barierę.

| 4.3.3 | Podczas gdy rynek cyfrowy zlikwidował bariery geograficzne i izolację, interakcje ze światem fizycznym, takie jak wysyłka towarów, mogą nadal powodować, że położenie geograficzne i izolacja będą barierami naturalnymi. |
| --- | --- |

4.3.3

Podczas gdy rynek cyfrowy zlikwidował bariery geograficzne i izolację, interakcje ze światem fizycznym, takie jak wysyłka towarów, mogą nadal powodować, że położenie geograficzne i izolacja będą barierami naturalnymi.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Komisja Europejska opublikowała ostatnio zestawienie praw, o których mowa obecnie w poszczególnych unijnych dokumentach prawnych: https://ec.europa.eu/digital-agenda/en/code-eu-online-rights.

1

(2)  McKinsey, maj 2011 r., Internet Matters, the net’s sweeping impact on jobs, growth and prosperity.

2

Internet Matters, the net’s sweeping impact on jobs, growth and prosperity.

(3)  Sprawozdawca: Pablo Arias Echeverría, 2012/2030 (INI), 11.12.2012.

3

(4)  Sprawozdawca: António Fernando Correia de Campos, 2010/2278 (INI), 6.4.2011.

4

(5)  Pojęcie „orgware” odnosi się do budowania potencjału różnych podmiotów instytucjonalnych zaangażowanych w proces dostosowywania nowej technologii (Wikipedia).

5

(6)  W agendzie cyfrowej określono już trzy główne cele w zakresie łączy szerokopasmowych: 100 % obywateli UE ma być objętych połączeniem o prędkości 2 Mbps do 2013 r., zaś do końca 2020 r. 100 % obywateli UE powinno być objętych połączeniem o prędkości 30 Mbps, a 50 % obywateli powinno mieć abonament internetowy o prędkości powyżej 100 Mbps.

6

(7)  Zob. przypis 2.

7

(8)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Usługa powszechna w łączności elektronicznej: sprawozdanie na temat wyników konsultacji społecznych i trzeciego przeglądu okresowego zakresu zgodnie z art. 15 dyrektywy 2002/22/WE (23.11.2011)”.

8

(9)  Rezolucja (P7_TA(2011)0306).

9

(10)  Sprzęt oznacza komputer stacjonarny, laptop, netbook, smartfon, tablet lub inne urządzenie elektroniczne, które można podłączyć do sieci.

10

(11)  Oprogramowanie: przede wszystkim przeglądarka i pakiet do edycji dokumentów.

11

(12)  Dz.U. C 24 z 28.01.2012, s. 139.

12

(13)  Voice over IP (telefonia internetowa).

13

(14)  Wyniki pochodzą z sondażu prowadzonego przez BEREC przez kilka miesięcy i dotyczą informacji zebranych od 250 operatorów stacjonarnych i 150 operatorów sieci ruchomych w Europie.

14

(15)  Dz.U. C 318 z 29.10.11, s. 9.

15

(16)  Działanie 62 europejskiej agendy cyfrowej.

16

(17)  Działanie 66 europejskiej agendy cyfrowej.

17

(18)  Opracowanie narzędzia edukacji konsumentów online w zakresie technologii nowych mediów.

18

(19)  Państwa członkowskie mają włączyć e-learning do polityki krajowej.

19

(20)  Działanie 79 europejskiej agendy cyfrowej – zaproponować zrównoważony model finansowania europejskiej biblioteki cyfrowej.

20

(21)  W związku z brakiem odpowiednich regulacji dostawcy treści mogliby opracować kodeks postępowania, podobnie jak ma to miejsce w przypadku wielu innych sektorów (więcej informacji na stronie: http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.self-and-co-regulation-enter-the-database).

21

(22)  Zob. przypis 1.

22

(23)  Dz.U. C 229, 31.7.2012, s. 49.

23

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/14 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/14

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie nadużywania statusu samozatrudnienia (opinia z inicjatywy własnej)

2013/C 161/03

Sprawozdawca: Martin SIECKER

Dnia 19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

nadużywania statusu samozatrudnienia

(opinia z inicjatywy własnej).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 21 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 157 do 17 – 35 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Obecnie nie ma jednoznacznej, obowiązującej w całej UE definicji, która umożliwiałaby wyraźne rozróżnienie między osobami samozatrudnionymi działającymi w dobrej wierze i faktycznie pracującymi na własny rachunek a osobami samozatrudnionymi fikcyjnie. Każdy właściwy organ i każda instytucja stosuje własne ramy prawne lub regulacyjne, które mogą się różnić w zależności od ich zakresu kompetencji oraz obszaru polityki, w jakim działają (np. przepisy podatkowe, ubezpieczenia społeczne, prawo handlowe, rynek pracy, ubezpieczenia). Nadużycia te mogą polegać na unikaniu płacenia składek na ubezpieczenia społeczne i podatków, naruszaniu praw pracowniczych czy na pracy nierejestrowanej. Stanowi to poważne zakłócenie warunków konkurencji dla osób faktycznie samozatrudnionych, dla mikroprzedsiębiorstw i dla MŚP. |
| --- | --- |

1.1

Obecnie nie ma jednoznacznej, obowiązującej w całej UE definicji, która umożliwiałaby wyraźne rozróżnienie między osobami samozatrudnionymi działającymi w dobrej wierze i faktycznie pracującymi na własny rachunek a osobami samozatrudnionymi fikcyjnie. Każdy właściwy organ i każda instytucja stosuje własne ramy prawne lub regulacyjne, które mogą się różnić w zależności od ich zakresu kompetencji oraz obszaru polityki, w jakim działają (np. przepisy podatkowe, ubezpieczenia społeczne, prawo handlowe, rynek pracy, ubezpieczenia). Nadużycia te mogą polegać na unikaniu płacenia składek na ubezpieczenia społeczne i podatków, naruszaniu praw pracowniczych czy na pracy nierejestrowanej. Stanowi to poważne zakłócenie warunków konkurencji dla osób faktycznie samozatrudnionych, dla mikroprzedsiębiorstw i dla MŚP.

| 1.2 | W zielonej księdze z 2006 r. „Modernizacja prawa pracy w celu sprostania wyzwaniom XXI wieku” Komisja Europejska postawiła pytanie, czy w celu ułatwienia przechodzenia w dobrej wierze od zatrudnienia do samozatrudnienia i vice versa potrzebna jest większa przejrzystość w definicjach prawnych zatrudnienia i samozatrudnienia, które obowiązują w państwach członkowskich. W konsultacji przeprowadzonej w związku z tą zieloną księgą uznano, że brak ogólnounijnej definicji może powodować problemy, szczególnie w przypadkach pracy transgranicznej (i transgranicznego świadczenia usług). |
| --- | --- |

1.2

W zielonej księdze z 2006 r. „Modernizacja prawa pracy w celu sprostania wyzwaniom XXI wieku” Komisja Europejska postawiła pytanie, czy w celu ułatwienia przechodzenia w dobrej wierze od zatrudnienia do samozatrudnienia i vice versa potrzebna jest większa przejrzystość w definicjach prawnych zatrudnienia i samozatrudnienia, które obowiązują w państwach członkowskich. W konsultacji przeprowadzonej w związku z tą zieloną księgą uznano, że brak ogólnounijnej definicji może powodować problemy, szczególnie w przypadkach pracy transgranicznej (i transgranicznego świadczenia usług).

| 1.3 | W zaleceniu MOP z 2006 r. przyjęto szerokie podejście do pojęcia „stosunek pracy”, tak by umożliwić podejmowanie działań przeciwko fikcyjnemu samozatrudnieniu. Ustalenie, czy istnieje stosunek pracy, powinno odbywać się przede wszystkim w oparciu o okoliczności związane z wykonywaniem pracy oraz wynagrodzeniem pracownika, bez względu na to jak stosunek ten został scharakteryzowany w ramach jakichkolwiek uzgodnień, np. umownych. Ukryty stosunek pracy występuje w sytuacji, gdy pracodawca traktuje pracownika w taki sposób, by zataić jego faktyczny status prawny osoby zatrudnionej, oraz gdy warunki zapisane w umowie mogą powodować utratę ochrony, do której mają prawo osoby zatrudnione. |
| --- | --- |

1.3

W zaleceniu MOP z 2006 r. przyjęto szerokie podejście do pojęcia „stosunek pracy”, tak by umożliwić podejmowanie działań przeciwko fikcyjnemu samozatrudnieniu. Ustalenie, czy istnieje stosunek pracy, powinno odbywać się przede wszystkim w oparciu o okoliczności związane z wykonywaniem pracy oraz wynagrodzeniem pracownika, bez względu na to jak stosunek ten został scharakteryzowany w ramach jakichkolwiek uzgodnień, np. umownych. Ukryty stosunek pracy występuje w sytuacji, gdy pracodawca traktuje pracownika w taki sposób, by zataić jego faktyczny status prawny osoby zatrudnionej, oraz gdy warunki zapisane w umowie mogą powodować utratę ochrony, do której mają prawo osoby zatrudnione.

| 1.4 | Różne państwa członkowskie czyniły już wysiłki, aby opracować dokładną definicję, która umożliwiłaby dokonanie rozróżnienia między pracownikami najemnymi a osobami samozatrudnionymi na podstawie szeregu z góry ustalonych kryteriów. Ze względu na złożoność różnorodnych faktycznych przypadków państwa te mają w praktyce często problemy z wyłonieniem takiej definicji i podjęciem co do niej decyzji. EKES jest tego świadomy i proponuje zatem dokonanie oceny różnych doświadczeń zgromadzonych w państwach członkowskich i opracowanie na ich podstawie wniosków i zaleceń dotyczących bardziej skutecznego podejścia. |
| --- | --- |

1.4

Różne państwa członkowskie czyniły już wysiłki, aby opracować dokładną definicję, która umożliwiłaby dokonanie rozróżnienia między pracownikami najemnymi a osobami samozatrudnionymi na podstawie szeregu z góry ustalonych kryteriów. Ze względu na złożoność różnorodnych faktycznych przypadków państwa te mają w praktyce często problemy z wyłonieniem takiej definicji i podjęciem co do niej decyzji. EKES jest tego świadomy i proponuje zatem dokonanie oceny różnych doświadczeń zgromadzonych w państwach członkowskich i opracowanie na ich podstawie wniosków i zaleceń dotyczących bardziej skutecznego podejścia.

| 1.5 | Wiarygodne przepisy oraz definicja fikcyjnego samozatrudnienia byłyby pomocne dla osób samozatrudnionych w dobrej wierze oraz dla mikroprzedsiębiorstw. Fikcyjne samozatrudnienie powinno się zwalczać poprzez poprawę rejestrowania pracy oraz monitorowania faktycznej pozycji na rynku pracy. Ekonomiczna zależność od klienta (którym często jest dawny pracodawca) wskazuje na dalsze trwanie stosunku pracy. |
| --- | --- |

1.5

Wiarygodne przepisy oraz definicja fikcyjnego samozatrudnienia byłyby pomocne dla osób samozatrudnionych w dobrej wierze oraz dla mikroprzedsiębiorstw. Fikcyjne samozatrudnienie powinno się zwalczać poprzez poprawę rejestrowania pracy oraz monitorowania faktycznej pozycji na rynku pracy. Ekonomiczna zależność od klienta (którym często jest dawny pracodawca) wskazuje na dalsze trwanie stosunku pracy.

| 1.6 | Rozwój dobrej ochrony socjalnej osób samozatrudnionych we wszystkich państwach członkowskich, z uwzględnieniem specyfiki statusu samozatrudnienia, powinien przyczynić się do przeciwdziałania ewentualnym nadużyciom i zapobiegania im. |
| --- | --- |

1.6

Rozwój dobrej ochrony socjalnej osób samozatrudnionych we wszystkich państwach członkowskich, z uwzględnieniem specyfiki statusu samozatrudnienia, powinien przyczynić się do przeciwdziałania ewentualnym nadużyciom i zapobiegania im.

| 1.7 | Pracownicy, którzy faktycznie przechodzą na samozatrudnienie, stają się równoprawnymi podmiotami na rynku pracy i w gospodarce. Dlatego należy rozważyć, jak mogą oni skorzystać ze wspólnych możliwości, takich jak włączenie do istniejących organizacji MŚP, organizacji przedsiębiorstw, izb i organizacji działających na rynku pracy oraz objęcie różnymi elementami systemu ubezpieczeń społecznych i emerytalnych. Powinni oni być także w pełni objęci przepisami BHP, a także mieć dostęp do instytucji kształcenia zawodowego. |
| --- | --- |

1.7

Pracownicy, którzy faktycznie przechodzą na samozatrudnienie, stają się równoprawnymi podmiotami na rynku pracy i w gospodarce. Dlatego należy rozważyć, jak mogą oni skorzystać ze wspólnych możliwości, takich jak włączenie do istniejących organizacji MŚP, organizacji przedsiębiorstw, izb i organizacji działających na rynku pracy oraz objęcie różnymi elementami systemu ubezpieczeń społecznych i emerytalnych. Powinni oni być także w pełni objęci przepisami BHP, a także mieć dostęp do instytucji kształcenia zawodowego.

| 1.8 | EKES podkreśla wartość społeczno-gospodarczą oraz znaczenie samozatrudnienia. Równie ważne jest jednak, by obywatele mogli decydować o ewentualnym podjęciu samozatrudnienia na zasadzie dobrowolnej i posiadając odpowiednią wiedzę. |
| --- | --- |

1.8

EKES podkreśla wartość społeczno-gospodarczą oraz znaczenie samozatrudnienia. Równie ważne jest jednak, by obywatele mogli decydować o ewentualnym podjęciu samozatrudnienia na zasadzie dobrowolnej i posiadając odpowiednią wiedzę.

| 1.9 | Niektóre mechanizmy stosowane w państwach członkowskich w celu rozwoju przedsiębiorczości mogą powodować zakłócenie warunków konkurencji dla osób faktycznie samozatrudnionych, dla mikroprzedsiębiorstw i dla MŚP. Istotne byłoby przeprowadzenie analizy wpływu na wszystkie te kategorie. EKES proponuje, by państwom członkowskim zasugerować określenie sektorów szczególnie problematycznych i ustalenie w drodze dialogu społecznego minimalnej stawki godzinowej, która mogłaby różnić się w zależności od regionu w danym państwie członkowskim.
  Ustaleń tych należy przestrzegać w zamówieniach publicznych na poziomie państwa członkowskiego, tak by dać przykład i kontynuować rozwiązywanie problemu nieuczciwej konkurencji. |
| --- | --- |

1.9

Niektóre mechanizmy stosowane w państwach członkowskich w celu rozwoju przedsiębiorczości mogą powodować zakłócenie warunków konkurencji dla osób faktycznie samozatrudnionych, dla mikroprzedsiębiorstw i dla MŚP. Istotne byłoby przeprowadzenie analizy wpływu na wszystkie te kategorie. EKES proponuje, by państwom członkowskim zasugerować określenie sektorów szczególnie problematycznych i ustalenie w drodze dialogu społecznego minimalnej stawki godzinowej, która mogłaby różnić się w zależności od regionu w danym państwie członkowskim.

Ustaleń tych należy przestrzegać w zamówieniach publicznych na poziomie państwa członkowskiego, tak by dać przykład i kontynuować rozwiązywanie problemu nieuczciwej konkurencji.

2.   Rozwój rynku pracy

| 2.1 | Samozatrudnienie jest legalną formą działania na rynku pracy i każdy ma prawo pracować jako osoba samozatrudniona. EKES wyrażał to stanowisko w szeregu opinii poświęconych samozatrudnieniu. Istnieje jednak odwrotna strona tego zjawiska, na temat której Komitet jeszcze się nie wypowiadał. W ostatniej opinii stwierdzono wyraźnie: „(...) nie będziemy podejmować kwestii zatrudnienia nierejestrowanego ani pracy »pozornie niezależnej«, mimo iż te dwa zjawiska mogą w pewnych przypadkach pozornie lub faktycznie wiązać się z sytuacją samozatrudnionych pracowników ekonomicznie zależnych” (1). W niniejszej opinii omawia się właśnie te zagadnienia. |
| --- | --- |

2.1

Samozatrudnienie jest legalną formą działania na rynku pracy i każdy ma prawo pracować jako osoba samozatrudniona. EKES wyrażał to stanowisko w szeregu opinii poświęconych samozatrudnieniu. Istnieje jednak odwrotna strona tego zjawiska, na temat której Komitet jeszcze się nie wypowiadał. W ostatniej opinii stwierdzono wyraźnie: „(...) nie będziemy podejmować kwestii zatrudnienia nierejestrowanego ani pracy »pozornie niezależnej«, mimo iż te dwa zjawiska mogą w pewnych przypadkach pozornie lub faktycznie wiązać się z sytuacją samozatrudnionych pracowników ekonomicznie zależnych” (1). W niniejszej opinii omawia się właśnie te zagadnienia.

| 2.2 | W ostatnich dziesięcioleciach nastąpiły znaczne zmiany w kategorii osób samozatrudnionych, obok „klasycznego” typu osób pracujących na własny rachunek i małych przedsiębiorców. W trwającym obecnie okresie konieczna stała się ocena, czy otoczenie biznesowe zapewnia osobom samozatrudnionym wystarczającą ochronę. EKES przywołuje tu swoją wcześniejszą opinię (2), w której zalecał:






  — | zebranie danych na temat tzw. „samozatrudnienia ekonomicznie zależnego” w UE; |
| --- | --- | --- |

2.2

W ostatnich dziesięcioleciach nastąpiły znaczne zmiany w kategorii osób samozatrudnionych, obok „klasycznego” typu osób pracujących na własny rachunek i małych przedsiębiorców. W trwającym obecnie okresie konieczna stała się ocena, czy otoczenie biznesowe zapewnia osobom samozatrudnionym wystarczającą ochronę. EKES przywołuje tu swoją wcześniejszą opinię (2), w której zalecał:

—

zebranie danych na temat tzw. „samozatrudnienia ekonomicznie zależnego” w UE;

| — | wyodrębnienie wspólnych dla różnych państw członkowskich UE elementów stosowanych do opracowania definicji pracownika najemnego; |
| --- | --- |

—

wyodrębnienie wspólnych dla różnych państw członkowskich UE elementów stosowanych do opracowania definicji pracownika najemnego;

| — | wspieranie prowadzenia badań umożliwiających szczegółową ocenę krajowych doświadczeń, zwłaszcza na obszarach transgranicznych. |
| --- | --- |

—

wspieranie prowadzenia badań umożliwiających szczegółową ocenę krajowych doświadczeń, zwłaszcza na obszarach transgranicznych.

| 2.3 | Status samozatrudnienia jest różnie rozumiany w poszczególnych państwach członkowskich. W niektórych krajach (Niderlandy) pojęciem tym określa się osobę pracującą na własny rachunek, głównie jako podwykonawca dla innego przedsiębiorstwa. W innych państwach członkowskich (Francja) pojęcie samozatrudnienia zarezerwowane jest dla przedsiębiorców, którzy nie są zatrudnieni w swoim przedsiębiorstwie; mogą oni zatrudniać pracowników lub nie. Samozatrudnienie nie jest tu ograniczone do podwykonawstwa, ponieważ klientami mogą być także konsumenci. Kwestia różniących się definicji zatrudnienia i samozatrudnienia ma duże znaczenie nie tylko ze względu na prawo pracy, ale także na przepisy dotyczące ubezpieczenia społecznego i podatków. |
| --- | --- |

2.3

Status samozatrudnienia jest różnie rozumiany w poszczególnych państwach członkowskich. W niektórych krajach (Niderlandy) pojęciem tym określa się osobę pracującą na własny rachunek, głównie jako podwykonawca dla innego przedsiębiorstwa. W innych państwach członkowskich (Francja) pojęcie samozatrudnienia zarezerwowane jest dla przedsiębiorców, którzy nie są zatrudnieni w swoim przedsiębiorstwie; mogą oni zatrudniać pracowników lub nie. Samozatrudnienie nie jest tu ograniczone do podwykonawstwa, ponieważ klientami mogą być także konsumenci. Kwestia różniących się definicji zatrudnienia i samozatrudnienia ma duże znaczenie nie tylko ze względu na prawo pracy, ale także na przepisy dotyczące ubezpieczenia społecznego i podatków.

| 2.4 | Ustanowienie jednolitego rynku i związane z tym wprowadzenie swobodnego przepływu przyczyniły się do zmian opisanych w punkcie 2.2 i do rozpoczęcia stosowania samozatrudnienia w najbardziej wrażliwych segmentach rynku pracy. Obecnie szereg pracowników zatrudnianych jest (przez różnego rodzaju agencje) nie jako pracownicy w rozumieniu stosunku pracy, ale jako „samozatrudnieni usługodawcy”. Zatrudniona osoba nie ma umowy o pracę, ponieważ świadczy ona konkretną usługę niezależnie i na własny rachunek. W ten sposób można zapewnić tanią siłę roboczą, wystawiając jedynie fakturę i nie przestrzegając krajowych norm pracy (3). Uzasadnione jest pytanie, czy ten nowy rodzaj samozatrudnienia to faktyczne samozatrudnienie. |
| --- | --- |

2.4

Ustanowienie jednolitego rynku i związane z tym wprowadzenie swobodnego przepływu przyczyniły się do zmian opisanych w punkcie 2.2 i do rozpoczęcia stosowania samozatrudnienia w najbardziej wrażliwych segmentach rynku pracy. Obecnie szereg pracowników zatrudnianych jest (przez różnego rodzaju agencje) nie jako pracownicy w rozumieniu stosunku pracy, ale jako „samozatrudnieni usługodawcy”. Zatrudniona osoba nie ma umowy o pracę, ponieważ świadczy ona konkretną usługę niezależnie i na własny rachunek. W ten sposób można zapewnić tanią siłę roboczą, wystawiając jedynie fakturę i nie przestrzegając krajowych norm pracy (3). Uzasadnione jest pytanie, czy ten nowy rodzaj samozatrudnienia to faktyczne samozatrudnienie.

| 2.5 | W związku ze stosunkami pracy daje się wskazać wiele problemów, szczególnie w przypadkach transgranicznych (4). Można dostrzec podobieństwa między takimi stosunkami a tradycyjną pracą dorywczą czy pracą na dniówki – formami pracy, której dostarczaniem zajmowali się pośrednicy, i które, jak mogłoby się wydawać, dawno należą już do przeszłości (5). W ten sposób w niektórych krajach samozatrudnieni działający na własny rachunek mogą z dnia na dzień podjąć się pracy, która w przypadku osób zatrudnionych na stałe wymaga wielu lat szkolenia zawodowego. Powstały specjalne biura pośredników i agencje rekrutacyjne, które oferują usługi osób samozatrudnionych. Umożliwia to przedsiębiorstwom łatwą zmianę umowy na taką, zgodnie z którą samozatrudnieni wykonują tę samą pracę, którą przedtem wykonywali pracownicy najemni. Potrzebne są rzetelniejsze dane, które pozwoliłyby na oszacowanie liczby pracowników znajdujących się w takiej sytuacji, oraz wskazanie granic, których dotyczy to zjawisko. Z tego względu kwestia ta wymaga szerszych badań naukowych. |
| --- | --- |

2.5

W związku ze stosunkami pracy daje się wskazać wiele problemów, szczególnie w przypadkach transgranicznych (4). Można dostrzec podobieństwa między takimi stosunkami a tradycyjną pracą dorywczą czy pracą na dniówki – formami pracy, której dostarczaniem zajmowali się pośrednicy, i które, jak mogłoby się wydawać, dawno należą już do przeszłości (5). W ten sposób w niektórych krajach samozatrudnieni działający na własny rachunek mogą z dnia na dzień podjąć się pracy, która w przypadku osób zatrudnionych na stałe wymaga wielu lat szkolenia zawodowego. Powstały specjalne biura pośredników i agencje rekrutacyjne, które oferują usługi osób samozatrudnionych. Umożliwia to przedsiębiorstwom łatwą zmianę umowy na taką, zgodnie z którą samozatrudnieni wykonują tę samą pracę, którą przedtem wykonywali pracownicy najemni. Potrzebne są rzetelniejsze dane, które pozwoliłyby na oszacowanie liczby pracowników znajdujących się w takiej sytuacji, oraz wskazanie granic, których dotyczy to zjawisko. Z tego względu kwestia ta wymaga szerszych badań naukowych.

| 2.6 | Z samozatrudnienia w coraz większym stopniu korzystają regularnie zarówno przedsiębiorstwa prywatne, jak i duże przedsiębiorstwa oraz sektor publiczny. Jedna czwarta przedsiębiorstw korzystających z pracy osób samozatrudnionych podaje, że najważniejszym powodem zwrócenia się do takich osób jest ich wiedza i doświadczenie. Korzysta się z takich osób, by poradzić sobie z nagłymi obciążeniami w procesie produkcji i z niedoborem wykwalifikowanych pracowników. Zdaniem pracodawców kolejnym ważnym powodem jest elastyczność organizacji pracy. |
| --- | --- |

2.6

Z samozatrudnienia w coraz większym stopniu korzystają regularnie zarówno przedsiębiorstwa prywatne, jak i duże przedsiębiorstwa oraz sektor publiczny. Jedna czwarta przedsiębiorstw korzystających z pracy osób samozatrudnionych podaje, że najważniejszym powodem zwrócenia się do takich osób jest ich wiedza i doświadczenie. Korzysta się z takich osób, by poradzić sobie z nagłymi obciążeniami w procesie produkcji i z niedoborem wykwalifikowanych pracowników. Zdaniem pracodawców kolejnym ważnym powodem jest elastyczność organizacji pracy.

| 2.7 | Nie ma problemu, jeżeli samozatrudnieni z własnej woli decydują się na prowadzenie działalności na własny rachunek. Jeżeli jednak u podłoża takiej decyzji nie leży autentycznie wolny wybór statusu samozatrudnienia, oznacza to w praktyce przeniesienie ryzyka socjalnego z przedsiębiorstwa na indywidualnego pracownika. Prowadzi to do nadużyć, które mogą polegać na unikaniu płacenia składek na ubezpieczenia społeczne i podatków, naruszaniu praw pracowniczych czy na pracy nierejestrowanej (6). Stanowi to poważne zakłócenie warunków konkurencji dla osób faktycznie samozatrudnionych, dla mikroprzedsiębiorstw i dla MŚP. Ponadto niektóre mechanizmy stosowane w państwach członkowskich w celu rozwoju przedsiębiorczości (przypadek „auto-przedsiębiorców” we Francji) mogą powodować zakłócenie warunków konkurencji między osobami faktycznie samozatrudnionymi a tą nową kategorią samozatrudnionych. |
| --- | --- |

2.7

Nie ma problemu, jeżeli samozatrudnieni z własnej woli decydują się na prowadzenie działalności na własny rachunek. Jeżeli jednak u podłoża takiej decyzji nie leży autentycznie wolny wybór statusu samozatrudnienia, oznacza to w praktyce przeniesienie ryzyka socjalnego z przedsiębiorstwa na indywidualnego pracownika. Prowadzi to do nadużyć, które mogą polegać na unikaniu płacenia składek na ubezpieczenia społeczne i podatków, naruszaniu praw pracowniczych czy na pracy nierejestrowanej (6). Stanowi to poważne zakłócenie warunków konkurencji dla osób faktycznie samozatrudnionych, dla mikroprzedsiębiorstw i dla MŚP. Ponadto niektóre mechanizmy stosowane w państwach członkowskich w celu rozwoju przedsiębiorczości (przypadek „auto-przedsiębiorców” we Francji) mogą powodować zakłócenie warunków konkurencji między osobami faktycznie samozatrudnionymi a tą nową kategorią samozatrudnionych.

| 2.7.1 | EKES proponuje, by państwom członkowskim zasugerować określenie sektorów szczególnie problematycznych i ustalenie w drodze dialogu społecznego minimalnej stawki godzinowej, która mogłaby różnić się w zależności od regionu w danym państwie członkowskim.
  Ustaleń tych należy przestrzegać w zamówieniach publicznych na poziomie państwa członkowskiego, tak by dać przykład i kontynuować rozwiązywanie problemu nieuczciwej konkurencji. |
| --- | --- |

2.7.1

EKES proponuje, by państwom członkowskim zasugerować określenie sektorów szczególnie problematycznych i ustalenie w drodze dialogu społecznego minimalnej stawki godzinowej, która mogłaby różnić się w zależności od regionu w danym państwie członkowskim.

Ustaleń tych należy przestrzegać w zamówieniach publicznych na poziomie państwa członkowskiego, tak by dać przykład i kontynuować rozwiązywanie problemu nieuczciwej konkurencji.

| 2.8 | Odsetek osób samozatrudnionych wzrósł w latach 80. XX w. w całej Europie, a następnie lekko spadł w latach 90. W ostatnich dziesięcioleciach sytuacja w państwach członkowskich była zróżnicowana. W niektórych krajach samozatrudnienie znów wzrosło, podczas gdy w innych utrzymywało się na niezmienionym poziomie lub wykazywało tendencję spadkową („Przegląd stanu zatrudnienia w OECD, wydanie 2005” i „OECD Factbook 2006”). Od początku kryzysu finansowego całkowity odsetek samozatrudnionych nie wzrósł. Część samozatrudnionych zalicza się obecnie do grupy znanej jako „elastyczna warstwa” pracowników: charakteryzują ją niestabilne stosunki zatrudnienia, które można szybko rozwiązać w czasach spadku koniunktury oraz ponownie nawiązać, gdy pojawi się perspektywa wzrostu. |
| --- | --- |

2.8

Odsetek osób samozatrudnionych wzrósł w latach 80. XX w. w całej Europie, a następnie lekko spadł w latach 90. W ostatnich dziesięcioleciach sytuacja w państwach członkowskich była zróżnicowana. W niektórych krajach samozatrudnienie znów wzrosło, podczas gdy w innych utrzymywało się na niezmienionym poziomie lub wykazywało tendencję spadkową („Przegląd stanu zatrudnienia w OECD, wydanie 2005” i „OECD Factbook 2006”). Od początku kryzysu finansowego całkowity odsetek samozatrudnionych nie wzrósł. Część samozatrudnionych zalicza się obecnie do grupy znanej jako „elastyczna warstwa” pracowników: charakteryzują ją niestabilne stosunki zatrudnienia, które można szybko rozwiązać w czasach spadku koniunktury oraz ponownie nawiązać, gdy pojawi się perspektywa wzrostu.

| 2.9 | W przypadku osób samozatrudnionych poziom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przestrzegania przepisów dotyczących ochrony środowiska jest niższy niż w przypadku pracowników najemnych. Jedną z możliwości naprawienia tej sytuacji mogłoby być utworzenie ośrodków usługowych dla osób samozatrudnionych, które dbałyby w ich imieniu o realizację tych zadań i działań. |
| --- | --- |

2.9

W przypadku osób samozatrudnionych poziom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przestrzegania przepisów dotyczących ochrony środowiska jest niższy niż w przypadku pracowników najemnych. Jedną z możliwości naprawienia tej sytuacji mogłoby być utworzenie ośrodków usługowych dla osób samozatrudnionych, które dbałyby w ich imieniu o realizację tych zadań i działań.

3.   Definicja samozatrudnienia

| 3.1 | W ustawodawstwie i innych regulacjach znaczenie pojęcia „samozatrudniony” nie jest ujednolicone (7). Niekiedy odnosi się ono do „wolnych strzelców”, innym razem do wszystkich osób samozatrudnionych, które pracują na własny rachunek. Ze statusem samozatrudnienia wiąże się fakt, że osoby takie nie podpisują umowy o pracę tylko świadczą usługi klientom lub kontrahentom na podstawie umowy handlowej. |
| --- | --- |

3.1

W ustawodawstwie i innych regulacjach znaczenie pojęcia „samozatrudniony” nie jest ujednolicone (7). Niekiedy odnosi się ono do „wolnych strzelców”, innym razem do wszystkich osób samozatrudnionych, które pracują na własny rachunek. Ze statusem samozatrudnienia wiąże się fakt, że osoby takie nie podpisują umowy o pracę tylko świadczą usługi klientom lub kontrahentom na podstawie umowy handlowej.

| 3.2 | Kategoria samozatrudnionych często dzieli się na dwie skrajnie różne grupy (Europejska Fundacja, 1996). Na jednym krańcu sytuują się wysoko wykwalifikowani i doświadczeni specjaliści, którzy są świadomi swej pozycji na rynku, wiedzą, ile są warci, i chcą prowadzić działalność na własny rachunek. Do tej pierwszej grupy należą głównie starsi, dobrze opłacani pracownicy, którzy samodzielnie planują i organizują sobie pracę. Na drugim krańcu znajdują się osoby samozatrudnione, w przypadku których status ten nie ma żadnego innego celu poza zmniejszeniem obciążeń administracyjnych i finansowych ponoszonych przez klienta. Osoby w takiej sytuacji to osoby fikcyjnie samozatrudnione; nie mają wolnego wyboru albo wybór ten jest bardzo ograniczony, są także całkowicie zależne ekonomicznie od klienta. Z piśmiennictwa wynika, że problem ten często dotyczy dwóch z pięciu kategorii samozatrudnionych, które wyodrębniono w niedawnym badaniu (8). |
| --- | --- |

3.2

Kategoria samozatrudnionych często dzieli się na dwie skrajnie różne grupy (Europejska Fundacja, 1996). Na jednym krańcu sytuują się wysoko wykwalifikowani i doświadczeni specjaliści, którzy są świadomi swej pozycji na rynku, wiedzą, ile są warci, i chcą prowadzić działalność na własny rachunek. Do tej pierwszej grupy należą głównie starsi, dobrze opłacani pracownicy, którzy samodzielnie planują i organizują sobie pracę. Na drugim krańcu znajdują się osoby samozatrudnione, w przypadku których status ten nie ma żadnego innego celu poza zmniejszeniem obciążeń administracyjnych i finansowych ponoszonych przez klienta. Osoby w takiej sytuacji to osoby fikcyjnie samozatrudnione; nie mają wolnego wyboru albo wybór ten jest bardzo ograniczony, są także całkowicie zależne ekonomicznie od klienta. Z piśmiennictwa wynika, że problem ten często dotyczy dwóch z pięciu kategorii samozatrudnionych, które wyodrębniono w niedawnym badaniu (8).

| 3.3 | Z prawnego punktu widzenia nie wszyscy samozatrudnieni znajdują się w tak dobrej sytuacji jak pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę. W holenderskim badaniu przeprowadzonym w 2010 r. przez EIM na zlecenie Ministerstwa Spraw Społecznych i Zatrudnienia opisano, jak samozatrudnieni rozwiązują kwestię ryzyka. Nie mogą korzystać z grupowego ubezpieczenia pracowniczego, dlatego powinni sami ubezpieczyć się od ryzyka. W wielu przypadkach nie robią tego wcale. Dość często wykupują ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej (72 %), rzadziej natomiast ubezpieczają się na wypadek choroby (20 %) lub niezdolności do pracy (36 %). Tylko co drugi samozatrudniony odkłada na emeryturę. W związku z tym po przejściu na emeryturę mogą znaleźć się w sytuacji grożącej ubóstwem. W sektorze rolnym i budowlanym samozatrudnieni są ubezpieczeni od ryzyka częściej niż wynosi przeciętna, a samozatrudnieni w sektorze budowlanym i w sektorze usług dla przedsiębiorstw częściej posiadają zabezpieczenie emerytalne. EKES zaleca, by osoby samozatrudnione były stosownie informowane – w chwili, gdy składają wniosek o status osoby samozatrudnionej – o skutkach odprowadzania niskich składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz o innych warunkach i obowiązkach związanych z rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej. |
| --- | --- |

3.3

Z prawnego punktu widzenia nie wszyscy samozatrudnieni znajdują się w tak dobrej sytuacji jak pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę. W holenderskim badaniu przeprowadzonym w 2010 r. przez EIM na zlecenie Ministerstwa Spraw Społecznych i Zatrudnienia opisano, jak samozatrudnieni rozwiązują kwestię ryzyka. Nie mogą korzystać z grupowego ubezpieczenia pracowniczego, dlatego powinni sami ubezpieczyć się od ryzyka. W wielu przypadkach nie robią tego wcale. Dość często wykupują ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej (72 %), rzadziej natomiast ubezpieczają się na wypadek choroby (20 %) lub niezdolności do pracy (36 %). Tylko co drugi samozatrudniony odkłada na emeryturę. W związku z tym po przejściu na emeryturę mogą znaleźć się w sytuacji grożącej ubóstwem. W sektorze rolnym i budowlanym samozatrudnieni są ubezpieczeni od ryzyka częściej niż wynosi przeciętna, a samozatrudnieni w sektorze budowlanym i w sektorze usług dla przedsiębiorstw częściej posiadają zabezpieczenie emerytalne. EKES zaleca, by osoby samozatrudnione były stosownie informowane – w chwili, gdy składają wniosek o status osoby samozatrudnionej – o skutkach odprowadzania niskich składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz o innych warunkach i obowiązkach związanych z rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej.

4.   Kontrowersje i nadużywanie statusu

| 4.1 | Kwestia, czy istnieje stosunek pracy, oraz jakie prawa i jaka ochrona wiążą się z tym statusem, była w ostatnich latach ponownie przedmiotem zainteresowania w różnych państwach Europy. Wynika to z istotnych zmian sposobu działania przedsiębiorstw, m.in. wzrostu zastosowania outsourcingu i przetargów, a jednocześnie z uwzględnienia przez ustawodawców apeli o zwiększenie elastyczności i zmniejszenie obciążeń „administracyjnych”, czego efektem była deregulacja oraz polityka, która zmierza do rezygnacji z „tradycyjnych” form zabezpieczenia zatrudnienia. |
| --- | --- |

4.1

Kwestia, czy istnieje stosunek pracy, oraz jakie prawa i jaka ochrona wiążą się z tym statusem, była w ostatnich latach ponownie przedmiotem zainteresowania w różnych państwach Europy. Wynika to z istotnych zmian sposobu działania przedsiębiorstw, m.in. wzrostu zastosowania outsourcingu i przetargów, a jednocześnie z uwzględnienia przez ustawodawców apeli o zwiększenie elastyczności i zmniejszenie obciążeń „administracyjnych”, czego efektem była deregulacja oraz polityka, która zmierza do rezygnacji z „tradycyjnych” form zabezpieczenia zatrudnienia.

| 4.2 | Szereg państw europejskich próbowało wprowadzić wyraźne rozróżnienia prawne i szczegółowo rozwinąć definicję „stosunku pracy” na podstawie różnych kryteriów. Stosunek taki charakteryzuje się wykonywaniem pracy w zamian za wynagrodzenie, przy czym wszelkie zyski wynikające z tej odpłatnej pracy należą do klienta. Ważnym wskaźnikiem jest okoliczność, że praca wykonywana jest pod kierownictwem drugiej strony oraz że wymagana jest dostępność pracownika. Bierze się także pod uwagę fakt, że wynagrodzenie jest jedynym – bądź głównym – źródłem dochodu pracownika oraz że nie ponosi on ryzyka gospodarczego. |
| --- | --- |

4.2

Szereg państw europejskich próbowało wprowadzić wyraźne rozróżnienia prawne i szczegółowo rozwinąć definicję „stosunku pracy” na podstawie różnych kryteriów. Stosunek taki charakteryzuje się wykonywaniem pracy w zamian za wynagrodzenie, przy czym wszelkie zyski wynikające z tej odpłatnej pracy należą do klienta. Ważnym wskaźnikiem jest okoliczność, że praca wykonywana jest pod kierownictwem drugiej strony oraz że wymagana jest dostępność pracownika. Bierze się także pod uwagę fakt, że wynagrodzenie jest jedynym – bądź głównym – źródłem dochodu pracownika oraz że nie ponosi on ryzyka gospodarczego.

| 4.3 | EKES ogranicza się do udzielania wskazówek państwom członkowskim, sugerując wzorce najlepszych praktyk. Dobrym przykładem jest model maltański, który okazał się bardzo owocny.
  Rozpatrując status zatrudnienia osoby, która nominalnie jest samozatrudniona i na pierwszy rzut oka nie jest uważana za pracownika najemnego, należy/można zakładać, że występuje stosunek zatrudnienia i że osoba, na której rzecz świadczone są usługi, jest pracodawcą, jeśli wobec osoby świadczącej pracę spełnionych jest przynajmniej pięć spośród poniższych kryteriów:






  (a) | co najmniej 75 % przychodów tej osoby w okresie roku zależy od jednej osoby, na której rzecz świadczone są usługi; |
| --- | --- | --- |

4.3

EKES ogranicza się do udzielania wskazówek państwom członkowskim, sugerując wzorce najlepszych praktyk. Dobrym przykładem jest model maltański, który okazał się bardzo owocny.

Rozpatrując status zatrudnienia osoby, która nominalnie jest samozatrudniona i na pierwszy rzut oka nie jest uważana za pracownika najemnego, należy/można zakładać, że występuje stosunek zatrudnienia i że osoba, na której rzecz świadczone są usługi, jest pracodawcą, jeśli wobec osoby świadczącej pracę spełnionych jest przynajmniej pięć spośród poniższych kryteriów:

(a)

co najmniej 75 % przychodów tej osoby w okresie roku zależy od jednej osoby, na której rzecz świadczone są usługi;

| (b) | zależy ona od osoby, na której rzecz świadczone są usługi, jeśli chodzi o określenie rodzaju, miejsca i sposobu wykonania zleconej pracy; |
| --- | --- |

(b)

zależy ona od osoby, na której rzecz świadczone są usługi, jeśli chodzi o określenie rodzaju, miejsca i sposobu wykonania zleconej pracy;

| (c) | wykonuje ona pracę, używając wyposażenia, narzędzi lub materiałów dostarczanych przez osobę, na której rzecz świadczone są usługi; |
| --- | --- |

(c)

wykonuje ona pracę, używając wyposażenia, narzędzi lub materiałów dostarczanych przez osobę, na której rzecz świadczone są usługi;

| (d) | podlega ona harmonogramowi pracy lub minimalnym okresom pracy ustalonym przez osobę, na której rzecz świadczone są usługi; |
| --- | --- |

(d)

podlega ona harmonogramowi pracy lub minimalnym okresom pracy ustalonym przez osobę, na której rzecz świadczone są usługi;

| (e) | nie może podzlecać swojej pracy innym osobom, które zastąpiłyby ją w wykonywaniu pracy; |
| --- | --- |

(e)

nie może podzlecać swojej pracy innym osobom, które zastąpiłyby ją w wykonywaniu pracy;

| (f) | jest włączona w struktury procesu produkcyjnego, organizację pracy lub hierarchię przedsiębiorstwa lub innej organizacji; |
| --- | --- |

(f)

jest włączona w struktury procesu produkcyjnego, organizację pracy lub hierarchię przedsiębiorstwa lub innej organizacji;

| (g) | działalność tej osoby stanowi kluczowy element organizacji i realizacji celów osoby, na której rzecz świadczone są usługi; |
| --- | --- |

(g)

działalność tej osoby stanowi kluczowy element organizacji i realizacji celów osoby, na której rzecz świadczone są usługi;

| (h) | wykonuje ona podobne zadania jak zatrudnieni pracownicy, lub w wypadku outsourcingu, wykonuje podobne zadania do realizowanych poprzednio przez pracowników. |
| --- | --- |

(h)

wykonuje ona podobne zadania jak zatrudnieni pracownicy, lub w wypadku outsourcingu, wykonuje podobne zadania do realizowanych poprzednio przez pracowników.

| 4.4 | Różne definicje występują nie tylko w poszczególnych państwach europejskich (9), ale także w ustawodawstwie UE. Ta niejasność powoduje poważne problemy w sytuacjach transgranicznych. Brak powiązania między krajowymi a europejskimi ramami prawnymi, jeśli chodzi o rozróżnienie między pracą najemną a świadczeniem usług, komplikuje koncepcję samozatrudnienia, zwłaszcza w kwestiach związanych z pracą za granicą. |
| --- | --- |

4.4

Różne definicje występują nie tylko w poszczególnych państwach europejskich (9), ale także w ustawodawstwie UE. Ta niejasność powoduje poważne problemy w sytuacjach transgranicznych. Brak powiązania między krajowymi a europejskimi ramami prawnymi, jeśli chodzi o rozróżnienie między pracą najemną a świadczeniem usług, komplikuje koncepcję samozatrudnienia, zwłaszcza w kwestiach związanych z pracą za granicą.

| 4.5 | Gdy trzeba przyjąć perspektywę międzynarodową, coraz trudniej jest określić, czy w danym przypadku występuje stosunek pracy. Problem ten pojawia się w sytuacjach, w których prawa i obowiązki stron umowy nie są jasne i jednoznaczne, lub gdy większa elastyczność i deregulacja utrudnia sprawdzenie, czy może zachodzić stosunek pracy. Pojawia się także w przypadkach, gdy ustawodawcy tworzą różnego rodzaju formy pośrednie lub po prostu traktują możliwość przejścia z dnia na dzień na samozatrudnienie jako jeden z nowych sposobów prowadzenia działalności gospodarczej. |
| --- | --- |

4.5

Gdy trzeba przyjąć perspektywę międzynarodową, coraz trudniej jest określić, czy w danym przypadku występuje stosunek pracy. Problem ten pojawia się w sytuacjach, w których prawa i obowiązki stron umowy nie są jasne i jednoznaczne, lub gdy większa elastyczność i deregulacja utrudnia sprawdzenie, czy może zachodzić stosunek pracy. Pojawia się także w przypadkach, gdy ustawodawcy tworzą różnego rodzaju formy pośrednie lub po prostu traktują możliwość przejścia z dnia na dzień na samozatrudnienie jako jeden z nowych sposobów prowadzenia działalności gospodarczej.

| 4.6 | Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) wydała wczesne ostrzeżenie dotyczące potencjalnych nadużyć wykorzystania statusu samozatrudnienia, które prowadzą do obchodzenia praw pracowniczych i ochrony prawnej zwykle związanej ze stosunkiem pracy. MOP opisał możliwości nadużyć wynikające z kombinacji różnych czynników: ustawodawstwo jest zbyt wąskie lub zbyt wąsko interpretowane; ustawodawstwo jest tak sformułowane, że zakres jego stosowania i jego skutki są minimalne; chociaż faktycznie występuje stosunek pracy, nie jest jasne, kto jest pracodawcą; nie uwzględnia się różnych form fikcyjnego samozatrudnienia; monitorowanie zgodności z prawem jest ogólnie niewystarczające. |
| --- | --- |

4.6

Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) wydała wczesne ostrzeżenie dotyczące potencjalnych nadużyć wykorzystania statusu samozatrudnienia, które prowadzą do obchodzenia praw pracowniczych i ochrony prawnej zwykle związanej ze stosunkiem pracy. MOP opisał możliwości nadużyć wynikające z kombinacji różnych czynników: ustawodawstwo jest zbyt wąskie lub zbyt wąsko interpretowane; ustawodawstwo jest tak sformułowane, że zakres jego stosowania i jego skutki są minimalne; chociaż faktycznie występuje stosunek pracy, nie jest jasne, kto jest pracodawcą; nie uwzględnia się różnych form fikcyjnego samozatrudnienia; monitorowanie zgodności z prawem jest ogólnie niewystarczające.

| 4.7 | Definicja ustalona w Międzynarodowej Klasyfikacji Statusu Zatrudnienia (ICSE) określa samozatrudnienie jako pracę, w przypadku której wynagrodzenie bezpośrednio zależy od zysków wynikających z produkowanych towarów lub świadczonych usług. Historycznie wyróżnia się tu trzy główne grupy osób samozatrudnionych: mikroprzedsiębiorstwa, małe przedsiębiorstwa i „wolnych strzelców”. Na Konferencji Ogólnej w czerwcu 2006 przyjęto zalecenie dotyczące stosunku pracy (zalecenie 198) (10). Głównym jego celem była poprawa polityki krajowej dotyczącej ochrony praw pracowników pozostających w stosunku pracy (art. 1.4). |
| --- | --- |

4.7

Definicja ustalona w Międzynarodowej Klasyfikacji Statusu Zatrudnienia (ICSE) określa samozatrudnienie jako pracę, w przypadku której wynagrodzenie bezpośrednio zależy od zysków wynikających z produkowanych towarów lub świadczonych usług. Historycznie wyróżnia się tu trzy główne grupy osób samozatrudnionych: mikroprzedsiębiorstwa, małe przedsiębiorstwa i „wolnych strzelców”. Na Konferencji Ogólnej w czerwcu 2006 przyjęto zalecenie dotyczące stosunku pracy (zalecenie 198) (10). Głównym jego celem była poprawa polityki krajowej dotyczącej ochrony praw pracowników pozostających w stosunku pracy (art. 1.4).

| 4.8 | Jednocześnie w latach 2005–2007 MOP prowadził prace nad dalszym rozwojem przyjętych koncepcji. Obok wspomnianych już zaleceń opracowano szereg dokumentów, które zawierają m.in. przegląd obowiązujących przepisów krajowych. Wynika z niego jasno, że rośnie potrzeba opracowania jasnych definicji, tak by umożliwić rozróżnienie między legalnymi formami samozatrudnienia a oszukańczymi praktykami, których jedynym celem jest uniknięcie lub obejście prawa pracy i innych przepisów prawnych. |
| --- | --- |

4.8

Jednocześnie w latach 2005–2007 MOP prowadził prace nad dalszym rozwojem przyjętych koncepcji. Obok wspomnianych już zaleceń opracowano szereg dokumentów, które zawierają m.in. przegląd obowiązujących przepisów krajowych. Wynika z niego jasno, że rośnie potrzeba opracowania jasnych definicji, tak by umożliwić rozróżnienie między legalnymi formami samozatrudnienia a oszukańczymi praktykami, których jedynym celem jest uniknięcie lub obejście prawa pracy i innych przepisów prawnych.

| 4.9 | EKES zaleca, by rozwiązywanie specyficznych problemów osób samozatrudnionych było przedmiotem dialogu społecznego zarówno na poziomie europejskim, jak i krajowym, a także by umożliwić udział organizacji reprezentujących interesy tych osób w dialogu społecznym. |
| --- | --- |

4.9

EKES zaleca, by rozwiązywanie specyficznych problemów osób samozatrudnionych było przedmiotem dialogu społecznego zarówno na poziomie europejskim, jak i krajowym, a także by umożliwić udział organizacji reprezentujących interesy tych osób w dialogu społecznym.

Bruksela, 21 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 18 z 19.1.2011, s. 44.

1

(2)  Ibidem.

2

(3)  W wydanej niedawno publikacji przedstawiono dowody, że status samozatrudnienia wykorzystywany jest także do obejścia ograniczeń na rynku pracy związanych z procesem rozszerzenia UE. Jak twierdzi Béla Galgóczi, „jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii w unijnej debacie na temat mobilności pracowników, szczególnie w kontekście przepisów przejściowych zastosowanych przez niektóre państwa członkowskie, jest możliwość zastąpienia pracowników zatrudnionych w ramach stosunku pracy pracownikami samozatrudnionymi i wykorzystania w ten sposób przepisów o swobodzie świadczenia usług do obejścia wprowadzonych jako środek tymczasowy ograniczeń dotyczących pracy najemnej” (s. 23). W ujęciu zbiorczym nie występuje nadmierne uciekanie się do (fikcyjnego) samozatrudnienia, jednak w państwach, w których obowiązują ograniczenia na mocy przepisów przejściowych, „wyraźnie widać, że stosuje się taką strategię dostosowawczą” (s. 25). Odsetek pracowników samozatrudnionych z państw UE-2 wzrósł od 2008 r., a w 2011 r. w Niemczech, Belgii i Austrii był znacząco różny od odsetka samozatrudnionych z danego kraju i z państw UE-8. W Zjednoczonym Królestwie, gdzie nadal obowiązują ograniczenia w stosunku do pracowników z Rumunii, znaczna ich liczba (prawie 45 %) wchodzi na rynek pracy na podstawie statusu samozatrudnienia. Wśród pracowników z państw UE-8, którzy nie potrzebują już pozwolenia na pracę, odsetek samozatrudnionych spadł i wynosi obecnie tyle, co średnia dla Zjednoczonego Królestwa. Wniosek, że jest to obejście przepisów, można wyciągnąć z przypadku Włoch: nie obowiązują tam ograniczenia w sektorze opieki i w sektorze budownictwa, a samozatrudnienie wśród pracowników migrujących z państw UE-2 (głównie z Rumunii), którzy w przeważającej mierze pracują w tych sektorach, jest średnio niższe niż wśród tubylców czy innych migrantów z państw UE i spoza UE (EU Labour Migration in Troubled Times - Skills Mismatch, Return and Policy Responses; Béla Galgóczi, Janine Leschke, Andrew Watt (Eds.), Ashgate, 2012).

3

EU Labour Migration in Troubled Times - Skills Mismatch, Return and Policy Responses;

(4)  Już w raporcie Supiota z 1999 r. zauważono pojawienie się „nowych” samozatrudnionych w różnych państwach członkowskich i stwierdzono, że może to powodować problemy z dwóch względów: samozatrudnienie może być wykorzystywane do omijania zobowiązań spoczywających na pracodawcy, a młodsi, dobrze wykształceni pracownicy, wybierając samozatrudnienie, nie uczestniczą w pracowniczych solidarnościowych systemach zabezpieczenia społecznego. Jednocześnie jednak zjawisko „nowego” samozatrudnienia ma pozytywne strony. Samozatrudnienie oferuje lepsze możliwości pracownikom uzdolnionym, autentycznie niezależnym i zwykle wysoko wykwalifikowanym, dlatego może przyczynić się do poprawy jakości pracy i do innowacyjnych rozwiązań, jeśli chodzi o jej organizację. Chcąc podkreślić negatywne strony tego rodzaju samozatrudnienia, używa się określeń „fikcyjne” i „zależne”. „Fikcyjne” oznacza, że forma nazwana samozatrudnieniem faktycznie nie spełnia kryteriów samozatrudnienia; „zależne” oznacza, że osoby nazwane samozatrudnionymi nie są niezależne – ani pod względem ekonomicznym, ani pod względem warunków wykonywania pracy (M. Westerveld, http://www.uva-aias.net/news_agenda/agenda/522).

4

(5)  We Francji ta przestarzała forma nazywana jest „marchandage de main-d'œuvre”. Pierwsze akty prawne zakazujące takiego rodzaju zatrudnienia – pozyskiwania tylko robocizny – opracowano we Francji już w połowie XIX w.

5

marchandage de main-d'œuvre

(6)  Komisja Europejska opisuje niektóre rodzaje nadużyć: „We Francji nowy status »auto-przedsiębiorcy« jest nadużywany przez niektórych pracodawców, aby mogli oni płacić mniejsze podatki za pracowników, którzy są zmuszani do przyjęcia tego nowego statusu. W różnych państwach członkowskich, m.in. w Niderlandach i w Belgii, występuje „fałszywe samozatrudnienie”, co odnosi się do pracowników rzekomo samozatrudnionych, których status (samozatrudnieni czy pracownicy najemni) nie jest jasny. Teoretycznie są oni osobami samozatrudnionymi (pracodawca płaci tylko ryczałtową kwotę, z której pracownik opłaca swoje ubezpieczenie i inne wydatki), w praktyce jednak nie ma różnicy między nimi a innymi pracownikami wykonującymi tę samą pracę” (KE, European Employment Observatory Review, Self-employment in Europe 2010, s. 29).

6

(7)  Komisja Europejska odnotowuje (tamże s. 6), że w poszczególnych krajach różne jest rozumienie i różne są definicje pojęcia „samozatrudnienie”, wyodrębnia się także szereg różnych podkategorii – np. w zależności od statusu prawnego przedsiębiorstwa, od tego, czy zatrudniani są pracownicy najemni (pracodawca a pracownik pracujący na własny rachunek) lub od sektora, w którym działa przedsiębiorstwo (np. rolnictwo). Niektóre kraje rozróżniają także między statusem samozatrudnienia a „samozatrudnienia zależnego” (np. Hiszpania, Włochy), kiedy to osoba samozatrudniona pracuje tylko dla jednego klienta. Inne (np. Belgia) wyodrębniają samozatrudnienie wykonywane dodatkowo do pracy najemnej.

7

(8)  „Self employed workers: industrial relations and working conditions”, EIRO, 2009.

8

(9)  Pod względem prawnym w państwach członkowskich funkcjonuje szereg kryteriów służących do zdefiniowania stosunku pracy: podporządkowanie przedsiębiorstwu użytkownika; wykonywanie pracy w oparciu o polecenia i dyspozycje; uczestniczenie w (grupowym) systemie planowania, wykonania i nadzoru opracowanego przez inne osoby; zależność ekonomiczna i socjalna pracownika od pracy wykonywanej na rzecz i ze strony przedsiębiorstwa należącego do innego podmiotu; zależność finansowa od (jedynego) pracodawcy (http://www.clr-news.org/CLR-News/CLR%20News%202-2007 %20ISSN.pdf, s. 35).

9

(10)  Zalecenie zostało przyjęte większością 71 % oddanych głosów. Należy zauważyć, że delegacja pracodawców uczestniczyła w przygotowaniu tego zalecenia, jednak ostatecznie postanowiła wstrzymać się od głosu.

10

---

ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 54 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 1.3

Zmienić

W zaleceniu MOP z 2006 r. przyjęto szerokie podejście do pojęcia „stosunek pracy”, tak by umożliwić podejmowanie działań przeciwko fikcyjnemu samozatrudnieniu. Ustalenie, czy istnieje stosunek pracy, powinno odbywać się przede wszystkim w oparciu o okoliczności związane z wykonywaniem pracy oraz wynagrodzeniem pracownika, bez względu na to jak stosunek ten został scharakteryzowany w ramach jakichkolwiek uzgodnień, np. umownych. Ukryty stosunek pracy występuje w sytuacji, gdy pracodawca traktuje pracownika w taki sposób, by zataić jego faktyczny status prawny osoby zatrudnionej, oraz gdy warunki zapisane w umowie mogą powodować utratę ochrony, do której mają prawo osoby zatrudnione. Należy jednak odnotować, że zalecenia MOP kierowane są do rządów krajowych, a nie do UE.

Punkt 4.6

Zmienić

Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) wydała wczesne ostrzeżenie skierowane do rządów krajowych idotyczące potencjalnych nadużyć wykorzystania statusu samozatrudnienia, które prowadzą do obchodzenia praw pracowniczych i ochrony prawnej zwykle związanej ze stosunkiem pracy. MOP opisał możliwości nadużyć wynikające z kombinacji różnych czynników: ustawodawstwo jest zbyt wąskie lub zbyt wąsko interpretowane; ustawodawstwo jest tak sformułowane, że zakres jego stosowania i jego skutki są minimalne; chociaż faktycznie występuje stosunek pracy, nie jest jasne, kto jest pracodawcą; nie uwzględnia się różnych form fikcyjnego samozatrudnienia; monitorowanie zgodności z prawem jest ogólnie niewystarczające.

Uzasadnienie

Sprawozdawca opiera częściowo swój argument za działaniem wspólnotowym na zaleceniu MOP z 2006 r. w sprawie stosunku pracy. Niemniej MOP wyraźnie zawęża zakres tego zalecenia do polityki krajowej i praw krajowych. Ponadto warto odnotować, że zalecenie to nie zostało bynajmniej przyjęte w drodze konsensusu (co stanowi częstą praktykę w tej organizacji) – wręcz przeciwnie, uzyskało ono poparcie jedynie 71 % głosów; cała grupa pracodawców głosowała przeciw.

Zgodnie z art. 51 ust. 4 regulaminu wewnętrznego powyższe dwie poprawki analizowane były łącznie.

Wynik głosowania

| Za | : | 73 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 122 |
| Wstrzymało się | : | 12 |

Za

:

73

Przeciw

:

122

Wstrzymało się

:

12

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/20 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/20

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Rynek wewnętrzny a pomoc regionalna” (opinia z inicjatywy własnej)

2013/C 161/04

Sprawozdawca: Edgardo Maria IOZIA

Dnia 12 lipca 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

„Rynek wewnętrzny a pomoc regionalna”.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 21 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 156 do 6 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Ze względu na to, że wkrótce zmieniony zostanie system pomocy państwa, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uznał, że przydatne byłoby sporządzenie opinii z inicjatywy własnej w sprawie regionalnej pomocy państwa z punktu widzenia społeczeństwa obywatelskiego i jej uwzględnienia w podstawowych zasadach rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.1

Ze względu na to, że wkrótce zmieniony zostanie system pomocy państwa, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uznał, że przydatne byłoby sporządzenie opinii z inicjatywy własnej w sprawie regionalnej pomocy państwa z punktu widzenia społeczeństwa obywatelskiego i jej uwzględnienia w podstawowych zasadach rynku wewnętrznego.

| 1.2 | Ten niezwykle istotny temat nabiera zasadniczej wartości w sytuacji kryzysu i powszechnej recesji gospodarczej, która wymaga elastycznych narzędzi wsparcia i działania zgodnych z regułami konkurencji. W ostatnich latach Komisja przyjęła tymczasowe ramy działania właśnie w celu umożliwienia odpowiedniego wsparcia dla systemu banków i przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.2

Ten niezwykle istotny temat nabiera zasadniczej wartości w sytuacji kryzysu i powszechnej recesji gospodarczej, która wymaga elastycznych narzędzi wsparcia i działania zgodnych z regułami konkurencji. W ostatnich latach Komisja przyjęła tymczasowe ramy działania właśnie w celu umożliwienia odpowiedniego wsparcia dla systemu banków i przedsiębiorstw.

| 1.3 | Ze uwagi na fakt, że regionalna pomoc państwa ma na celu zmniejszenie ograniczeń regionów o niekorzystnych warunkach gospodarowania i tym samym propagowanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej państw członkowskich i całej Unii Europejskiej, stanowi ona cenne narzędzie przezwyciężenia kryzysu i ożywienia gospodarczego regionów europejskich. Zwłaszcza dla MŚP konieczne jest, by było ono wydajne i skuteczne, w związku z czym należy ułatwić dostęp do tego szczególnego systemu pomocy poprzez uproszczenie warunków dostępu, uelastycznienie tego systemu, a także rozpowszechnienie odpowiednich informacji na temat oferowanych możliwości. |
| --- | --- |

1.3

Ze uwagi na fakt, że regionalna pomoc państwa ma na celu zmniejszenie ograniczeń regionów o niekorzystnych warunkach gospodarowania i tym samym propagowanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej państw członkowskich i całej Unii Europejskiej, stanowi ona cenne narzędzie przezwyciężenia kryzysu i ożywienia gospodarczego regionów europejskich. Zwłaszcza dla MŚP konieczne jest, by było ono wydajne i skuteczne, w związku z czym należy ułatwić dostęp do tego szczególnego systemu pomocy poprzez uproszczenie warunków dostępu, uelastycznienie tego systemu, a także rozpowszechnienie odpowiednich informacji na temat oferowanych możliwości.

| 1.4 | EKES przyjmuje zatem z dużym zadowoleniem fakt, że w ramach procesu unowocześniania pomocy państwa (1) zapoczątkowanego przez komisarza Joaquína Almunię Komisja Europejska rozpoczęła proces aktualizacji i unowocześnienia również tego zbioru przepisów mającego na celu ukierunkowanie wsparcia publicznego na przedsiębiorstwa położone na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Uważa, że przegląd musi zostać przeprowadzony z zachowaniem spójności między polityką regionalną a polityką konkurencji, a także z poszanowaniem zasady pomocniczości. |
| --- | --- |

1.4

EKES przyjmuje zatem z dużym zadowoleniem fakt, że w ramach procesu unowocześniania pomocy państwa (1) zapoczątkowanego przez komisarza Joaquína Almunię Komisja Europejska rozpoczęła proces aktualizacji i unowocześnienia również tego zbioru przepisów mającego na celu ukierunkowanie wsparcia publicznego na przedsiębiorstwa położone na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Uważa, że przegląd musi zostać przeprowadzony z zachowaniem spójności między polityką regionalną a polityką konkurencji, a także z poszanowaniem zasady pomocniczości.

| 1.5 | EKES zaleca zatem Komisji Europejskiej większą spójność między polityką UE a polityką konkurencji, by ta ostatnia nie stanowiła przeszkody w realizacji celów będących przedmiotem wspólnego europejskiego zainteresowania, takich jak harmonijny i zintegrowany rozwój regionów w Europie, lecz raczej szansę na ożywienie gospodarek regionalnych na rynku wewnętrznym po kryzysie. |
| --- | --- |

1.5

EKES zaleca zatem Komisji Europejskiej większą spójność między polityką UE a polityką konkurencji, by ta ostatnia nie stanowiła przeszkody w realizacji celów będących przedmiotem wspólnego europejskiego zainteresowania, takich jak harmonijny i zintegrowany rozwój regionów w Europie, lecz raczej szansę na ożywienie gospodarek regionalnych na rynku wewnętrznym po kryzysie.

| 1.6 | Dnia 14 stycznia 2013 r. Komisja Europejska rozpoczęła konsultacje publiczne na temat dokumentu zawierającego propozycję nowych wytycznych w dziedzinie regionalnej pomocy państwa na lata 2014–2020 (2). Stanowi on w dużej mierze odzwierciedlenie podejścia przyjętego w nieoficjalnym dokumencie przekazanym już państwom członkowskim w grudniu 2011 r. Był on przedmiotem dyskusji na pierwszym wielostronnym posiedzeniu, na którym Komisja Europejska zasygnalizowała możliwość przyjęcia niektórych postulatów wysuwanych przez państwa członkowskie, takich jak maksymalny odsetek ludności otrzymującej pomoc na szczeblu europejskim. Opinia EKES-u nabiera w tym kontekście znaczenia strategicznego jako sposób przekazania Komisji jego przesłania. |
| --- | --- |

1.6

Dnia 14 stycznia 2013 r. Komisja Europejska rozpoczęła konsultacje publiczne na temat dokumentu zawierającego propozycję nowych wytycznych w dziedzinie regionalnej pomocy państwa na lata 2014–2020 (2). Stanowi on w dużej mierze odzwierciedlenie podejścia przyjętego w nieoficjalnym dokumencie przekazanym już państwom członkowskim w grudniu 2011 r. Był on przedmiotem dyskusji na pierwszym wielostronnym posiedzeniu, na którym Komisja Europejska zasygnalizowała możliwość przyjęcia niektórych postulatów wysuwanych przez państwa członkowskie, takich jak maksymalny odsetek ludności otrzymującej pomoc na szczeblu europejskim. Opinia EKES-u nabiera w tym kontekście znaczenia strategicznego jako sposób przekazania Komisji jego przesłania.

| 1.7 | EKES apeluje w związku z tym, by nowe wytyczne w zakresie regionalnej pomocy państwa zapewniały państwom członkowskim elastyczny instrument działania horyzontalnego ukierunkowany na realizację celów strategii „Europa 2020” poprzez promowanie regionalnej doskonałości, niezależnie od sektora lub wielkości przedsiębiorstw uczestniczących w projektach inwestycyjnych na rzecz rozwoju obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania. |
| --- | --- |

1.7

EKES apeluje w związku z tym, by nowe wytyczne w zakresie regionalnej pomocy państwa zapewniały państwom członkowskim elastyczny instrument działania horyzontalnego ukierunkowany na realizację celów strategii „Europa 2020” poprzez promowanie regionalnej doskonałości, niezależnie od sektora lub wielkości przedsiębiorstw uczestniczących w projektach inwestycyjnych na rzecz rozwoju obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

| 1.8 | Obecny system, który zasadniczo nie zmienił się od ponad 40 lat, jest nieodpowiedni i sztywny i opiera się na tworzeniu mapy geograficznej terytorium UE. Jeżeli w zmienionym kontekście społeczno-gospodarczym UE zastosowana zostanie obecna metoda, może to zahamować rozwój rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.8

Obecny system, który zasadniczo nie zmienił się od ponad 40 lat, jest nieodpowiedni i sztywny i opiera się na tworzeniu mapy geograficznej terytorium UE. Jeżeli w zmienionym kontekście społeczno-gospodarczym UE zastosowana zostanie obecna metoda, może to zahamować rozwój rynku wewnętrznego.

| 1.9 | EKES zaleca Komisji przyjęcie elastyczniejszych kryteriów odniesienia, bardziej adekwatnych do zmieniającej się poważnie sytuacji gospodarczej. Kryteria powinny opierać się na wyborze obszarów objętych pomocą na podstawie priorytetów, potrzeb, występowania problemów nieefektywności gospodarczej i pułapek wykluczenia społecznego na danym terytorium, a także otoczenia instytucjonalnego, jednak niezależnie od granic administracyjnych. |
| --- | --- |

1.9

EKES zaleca Komisji przyjęcie elastyczniejszych kryteriów odniesienia, bardziej adekwatnych do zmieniającej się poważnie sytuacji gospodarczej. Kryteria powinny opierać się na wyborze obszarów objętych pomocą na podstawie priorytetów, potrzeb, występowania problemów nieefektywności gospodarczej i pułapek wykluczenia społecznego na danym terytorium, a także otoczenia instytucjonalnego, jednak niezależnie od granic administracyjnych.

| 1.10 | EKES podkreśla zatem, że instrument regionalnej pomocy państwa musi zostać zaktualizowany w ramach szeroko zakrojonego procesu modernizacji, w świetle dynamiki i rytmu rozwoju gospodarczego po kryzysie, które wymagają elastyczniejszego podejścia do rozpoznawania ograniczeń regionalnych i sprawiają, że mapa geograficzna pokazująca sztywny podział na obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania na cały 7-letni okres programowania staje się nieadekwatna. |
| --- | --- |

1.10

EKES podkreśla zatem, że instrument regionalnej pomocy państwa musi zostać zaktualizowany w ramach szeroko zakrojonego procesu modernizacji, w świetle dynamiki i rytmu rozwoju gospodarczego po kryzysie, które wymagają elastyczniejszego podejścia do rozpoznawania ograniczeń regionalnych i sprawiają, że mapa geograficzna pokazująca sztywny podział na obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania na cały 7-letni okres programowania staje się nieadekwatna.

| 1.11 | EKES apeluje zatem, by nie określano obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania w drodze odstępstwa, o którym mowa jest w art. 107 ust. 3 lit. c), wyłącznie na podstawie odjęcia od całkowitej liczby ludności otrzymującej pomoc wyrażonej jako odsetek ludności europejskiej, zresztą arbitralnie, liczby ludności otrzymującej pomoc w drodze odstępstwa zawartego w art. 107 ust. 3 lit. a), lecz by państwa członkowskie dysponowały szerokim zakresem kryteriów wskazujących ograniczenia regionalne. |
| --- | --- |

1.11

EKES apeluje zatem, by nie określano obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania w drodze odstępstwa, o którym mowa jest w art. 107 ust. 3 lit. c), wyłącznie na podstawie odjęcia od całkowitej liczby ludności otrzymującej pomoc wyrażonej jako odsetek ludności europejskiej, zresztą arbitralnie, liczby ludności otrzymującej pomoc w drodze odstępstwa zawartego w art. 107 ust. 3 lit. a), lecz by państwa członkowskie dysponowały szerokim zakresem kryteriów wskazujących ograniczenia regionalne.

| 1.12 | EKES uważa, że błędem jest wykluczanie dużych przedsiębiorstw z zakresu wsparcia dla projektów inwestycyjnych na rzecz rozwoju i spójności regionalnej, gdyż grozi to utratą potencjału rozwojowego związanego wyłącznie z synergią i integracją horyzontalną całego systemu przedsiębiorczości, niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.12

EKES uważa, że błędem jest wykluczanie dużych przedsiębiorstw z zakresu wsparcia dla projektów inwestycyjnych na rzecz rozwoju i spójności regionalnej, gdyż grozi to utratą potencjału rozwojowego związanego wyłącznie z synergią i integracją horyzontalną całego systemu przedsiębiorczości, niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa.

| 1.13 | EKES zachęca Komisję do wprowadzenia mechanizmu uwzględniającego ex ante negatywne efekty zewnętrzne, jakie mogą wiązać się z regionalną pomocą państwa, takie jak znaczna utrata miejsc pracy w zakładach położonych w UE, nie tylko w analizie porównawczej prowadzonej przez Komisję w czasie powiadamiania i zarezerwowanej wyłącznie dla dużych projektów inwestycyjnych (3), lecz również w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń. |
| --- | --- |

1.13

EKES zachęca Komisję do wprowadzenia mechanizmu uwzględniającego ex ante negatywne efekty zewnętrzne, jakie mogą wiązać się z regionalną pomocą państwa, takie jak znaczna utrata miejsc pracy w zakładach położonych w UE, nie tylko w analizie porównawczej prowadzonej przez Komisję w czasie powiadamiania i zarezerwowanej wyłącznie dla dużych projektów inwestycyjnych (3), lecz również w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń.

| 1.14 | EKES podkreśla, że instrument regionalnej pomocy państwa musi obejmować niezbędne mechanizmy zapobiegające zjawisku wypierania i delokalizacji wynikającemu z dużych różnic w wielkości pomocy między regionami graniczącymi ze sobą i położonymi w pobliżu, które prowadzą do rozproszenia rynku wewnętrznego wskutek tzw. „prześcigania się w udzielaniu dotacji” (subsidy races). |
| --- | --- |

1.14

EKES podkreśla, że instrument regionalnej pomocy państwa musi obejmować niezbędne mechanizmy zapobiegające zjawisku wypierania i delokalizacji wynikającemu z dużych różnic w wielkości pomocy między regionami graniczącymi ze sobą i położonymi w pobliżu, które prowadzą do rozproszenia rynku wewnętrznego wskutek tzw. „prześcigania się w udzielaniu dotacji” (subsidy races).

| 1.15 | EKES proponuje, by Komisja:






  — | ponownie rozważyła zamiar zmniejszenia intensywności pomocy dla dużych przedsiębiorstw z 40 % do 35 % i 25 %; proponowana redukcja prowadziłaby w rzeczywistości do słabszego przyciągania inwestycji zagranicznych; |
| --- | --- | --- |

1.15

EKES proponuje, by Komisja:

—

ponownie rozważyła zamiar zmniejszenia intensywności pomocy dla dużych przedsiębiorstw z 40 % do 35 % i 25 %; proponowana redukcja prowadziłaby w rzeczywistości do słabszego przyciągania inwestycji zagranicznych;

| — | nie ograniczała wysokości pomocy do kwoty kosztów dodatkowych i nie wprowadzała ostrzejszych wymogów dotyczących procesu udowodnienia efektu zachęty w przypadku dużych przedsiębiorstw; |
| --- | --- |

—

nie ograniczała wysokości pomocy do kwoty kosztów dodatkowych i nie wprowadzała ostrzejszych wymogów dotyczących procesu udowodnienia efektu zachęty w przypadku dużych przedsiębiorstw;

| — | nie dopuściła do tego, by zdolność obszarów, o których mowa w lit. a), do przyciągania inwestycji zagranicznych i tworzenia nowych miejsc pracy i wartości uległa ograniczeniu, a na obszarach tych powstały niekorzystne warunki konkurencji względem innych regionów spoza Europy, w których na programy inwestycyjne częstokroć przeznacza się znacznie więcej pieniędzy. |
| --- | --- |

—

nie dopuściła do tego, by zdolność obszarów, o których mowa w lit. a), do przyciągania inwestycji zagranicznych i tworzenia nowych miejsc pracy i wartości uległa ograniczeniu, a na obszarach tych powstały niekorzystne warunki konkurencji względem innych regionów spoza Europy, w których na programy inwestycyjne częstokroć przeznacza się znacznie więcej pieniędzy.

| 1.16 | Jednocześnie Komisja powinna wprowadzić klauzulę ochronną zobowiązującą zwłaszcza duże przedsiębiorstwa otrzymujące regionalną pomoc państwa na stworzenie nowego zakładu lub zakup aktywów związanych bezpośrednio z danym zakładem do zagwarantowania w okresie 5 lat po przyznaniu pomocy, że:






  — | utrzymany zostanie poziom zatrudnienia w zakładach położonych w państwie członkowskim innym niż to, w którym przedsiębiorstwo składa wniosek o regionalną pomoc państwa, o czym mowa w art. 107 ust. 3 lit. a) lub |
| --- | --- | --- |

1.16

Jednocześnie Komisja powinna wprowadzić klauzulę ochronną zobowiązującą zwłaszcza duże przedsiębiorstwa otrzymujące regionalną pomoc państwa na stworzenie nowego zakładu lub zakup aktywów związanych bezpośrednio z danym zakładem do zagwarantowania w okresie 5 lat po przyznaniu pomocy, że:

—

utrzymany zostanie poziom zatrudnienia w zakładach położonych w państwie członkowskim innym niż to, w którym przedsiębiorstwo składa wniosek o regionalną pomoc państwa, o czym mowa w art. 107 ust. 3 lit. a) lub

| — | poziom zatrudnienia w zakładach położonych w państwie członkowskim innym niż to, w którym przedsiębiorstwo składa wniosek o regionalną pomoc państwa, o czym mowa w art. 107 ust. 3 lit. a), zostanie zmniejszony w wyniku regionalnego lub krajowego, stosownie do sytuacji, porozumienia z partnerami społecznymi zainteresowanych państw członkowskich. |
| --- | --- |

—

poziom zatrudnienia w zakładach położonych w państwie członkowskim innym niż to, w którym przedsiębiorstwo składa wniosek o regionalną pomoc państwa, o czym mowa w art. 107 ust. 3 lit. a), zostanie zmniejszony w wyniku regionalnego lub krajowego, stosownie do sytuacji, porozumienia z partnerami społecznymi zainteresowanych państw członkowskich.

| 1.17 | EKES zwraca się do Komisji o bardziej stopniowe i wyważone zmniejszenie pomocy niż to, które się proponuje. Pomoc musi zostać ograniczona zgodnie ze zmniejszeniem wsparcia z funduszy otrzymywanych przez regiony w dziedzinie polityki spójności. |
| --- | --- |

1.17

EKES zwraca się do Komisji o bardziej stopniowe i wyważone zmniejszenie pomocy niż to, które się proponuje. Pomoc musi zostać ograniczona zgodnie ze zmniejszeniem wsparcia z funduszy otrzymywanych przez regiony w dziedzinie polityki spójności.

| 1.18 | EKES proponuje, aby obok PKB na mieszkańca jako jedynego obecnie parametru, który nie uwzględnia rzeczywistej koniunktury gospodarczej regionu, stosować także inne parametry, takie jak stopa bezrobocia, stosunek liczby osób, które straciły pracę, do całkowitej liczby zatrudnionych oraz inne wskaźniki, które lepiej odzwierciedlałyby rzeczywistą sytuację. |
| --- | --- |

1.18

EKES proponuje, aby obok PKB na mieszkańca jako jedynego obecnie parametru, który nie uwzględnia rzeczywistej koniunktury gospodarczej regionu, stosować także inne parametry, takie jak stopa bezrobocia, stosunek liczby osób, które straciły pracę, do całkowitej liczby zatrudnionych oraz inne wskaźniki, które lepiej odzwierciedlałyby rzeczywistą sytuację.

2.   Zmieniony kontekst gospodarczy po kryzysie

| 2.1 | Kontrola pomocy państwa w ramach polityki konkurencji jest niezbędna do zagwarantowania, by jednolitym rynkiem rządziły skuteczne zasady wolnego handlu i konkurencji i by odpowiadał on potrzebie stworzenia równych warunków dla wszystkich przedsiębiorstw działających na jednolitym rynku europejskim. W art. 107 TFUE zakazuje się państwom członkowskim przyznawania pomocy przedsiębiorstwom w zakresie, w jakim wpływa ona na wymianę handlową między państwami członkowskimi, a także zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji, przynosząc nieuzasadnione i selektywne korzyści niektórym przedsiębiorstwom, uniemożliwiając siłom rynkowym nagradzanie najbardziej konkurencyjnych przedsiębiorstw i ograniczając tym samym całą europejską konkurencyjność. |
| --- | --- |

2.1

Kontrola pomocy państwa w ramach polityki konkurencji jest niezbędna do zagwarantowania, by jednolitym rynkiem rządziły skuteczne zasady wolnego handlu i konkurencji i by odpowiadał on potrzebie stworzenia równych warunków dla wszystkich przedsiębiorstw działających na jednolitym rynku europejskim. W art. 107 TFUE zakazuje się państwom członkowskim przyznawania pomocy przedsiębiorstwom w zakresie, w jakim wpływa ona na wymianę handlową między państwami członkowskimi, a także zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji, przynosząc nieuzasadnione i selektywne korzyści niektórym przedsiębiorstwom, uniemożliwiając siłom rynkowym nagradzanie najbardziej konkurencyjnych przedsiębiorstw i ograniczając tym samym całą europejską konkurencyjność.

| 2.2 | Niemniej w traktacie uznaje się możliwość odstępstwa od tego zakazu, gdy pomoc służy realizacji celów będących przedmiotem wspólnego europejskiego zainteresowania, których nie da się osiągnąć w efekcie działania samych sił rynkowych. W ust. 2 i 3 art. 107 wskazano zasadnicze niedoskonałości rynku i wymieniono odstępstwa, w drodze których określona pomoc „jest zgodna” lub „może zostać uznana za zgodną” na podstawie kryteriów ustalonych wyłącznie przez Komisję Europejską. |
| --- | --- |

2.2

Niemniej w traktacie uznaje się możliwość odstępstwa od tego zakazu, gdy pomoc służy realizacji celów będących przedmiotem wspólnego europejskiego zainteresowania, których nie da się osiągnąć w efekcie działania samych sił rynkowych. W ust. 2 i 3 art. 107 wskazano zasadnicze niedoskonałości rynku i wymieniono odstępstwa, w drodze których określona pomoc „jest zgodna” lub „może zostać uznana za zgodną” na podstawie kryteriów ustalonych wyłącznie przez Komisję Europejską.

| 2.3 | Na podstawie art. 107 ust. 3 lit. a) i c) pomoc państwa przeznaczona na wspieranie rozwoju gospodarczego określonych regionów UE o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwana „pomocą regionalną”, może zostać uznana przez Komisję za zgodną ze wspólnym rynkiem. Jest to pomoc, która może zostać przyznana głównie dużym przedsiębiorstwom na inwestycje i tworzenie miejsc pracy lub, w określonych i szczególnych okolicznościach, na działalność, w obu przypadkach na rzecz konkretnych regionów w celu złagodzenia nierówności regionalnych, zachęcając zwłaszcza przedsiębiorstwa do założenia w nich nowych zakładów. |
| --- | --- |

2.3

Na podstawie art. 107 ust. 3 lit. a) i c) pomoc państwa przeznaczona na wspieranie rozwoju gospodarczego określonych regionów UE o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwana „pomocą regionalną”, może zostać uznana przez Komisję za zgodną ze wspólnym rynkiem. Jest to pomoc, która może zostać przyznana głównie dużym przedsiębiorstwom na inwestycje i tworzenie miejsc pracy lub, w określonych i szczególnych okolicznościach, na działalność, w obu przypadkach na rzecz konkretnych regionów w celu złagodzenia nierówności regionalnych, zachęcając zwłaszcza przedsiębiorstwa do założenia w nich nowych zakładów.

| 2.4 | Ze względu na to, że regionalna pomoc państwa ma na celu łagodzenie ograniczeń regionów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, służy ona spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej państw członkowskich i całej Unii Europejskiej. Jej cele są zgodne z założeniami funduszy strukturalnych, które wraz z budżetami państw członkowskich stanowią jeden z możliwych instrumentów wdrażania polityki rozwoju regionalnego. |
| --- | --- |

2.4

Ze względu na to, że regionalna pomoc państwa ma na celu łagodzenie ograniczeń regionów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, służy ona spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej państw członkowskich i całej Unii Europejskiej. Jej cele są zgodne z założeniami funduszy strukturalnych, które wraz z budżetami państw członkowskich stanowią jeden z możliwych instrumentów wdrażania polityki rozwoju regionalnego.

| 2.5 | EKES podkreśla absolutną konieczność ochrony, a w niektórych wypadkach wzmocnienia systemu kontroli pomocy państwa, która to pomoc może być bardzo szkodliwa dla prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego, lecz uważa, że należy zadbać o to, by przepisy w zakresie pomocy państwa zapobiegały rozproszeniu tego rynku oraz wysokiemu ryzyku zakłóceń konkurencji i handlu z powodu różnic w zdolności państw członkowskich do przyznania pomocy na inwestycje. |
| --- | --- |

2.5

EKES podkreśla absolutną konieczność ochrony, a w niektórych wypadkach wzmocnienia systemu kontroli pomocy państwa, która to pomoc może być bardzo szkodliwa dla prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego, lecz uważa, że należy zadbać o to, by przepisy w zakresie pomocy państwa zapobiegały rozproszeniu tego rynku oraz wysokiemu ryzyku zakłóceń konkurencji i handlu z powodu różnic w zdolności państw członkowskich do przyznania pomocy na inwestycje.

| 2.6 | Jednocześnie jego zdaniem niezbędne jest nadanie skuteczności i elastyczności dostępnym instrumentom działań nadzwyczajnych, by poradzić sobie z obszarami lub sytuacjami kryzysowymi. |
| --- | --- |

2.6

Jednocześnie jego zdaniem niezbędne jest nadanie skuteczności i elastyczności dostępnym instrumentom działań nadzwyczajnych, by poradzić sobie z obszarami lub sytuacjami kryzysowymi.

| 2.7 | Obecny system wytycznych w sprawie regionalnej pomocy państwa jest pod wieloma względami nieodpowiedni ze względu na sztywność swej struktury opartej na podziale geograficznym terytorium UE i nie odpowiada w pełni celom traktatu, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. c), wywołując potencjalne zakłócenia konkurencji. Jeżeli obecna metoda zastosowana zostanie w zmienionym kontekście społecznym i gospodarczym UE, może to zahamować rozwój rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

2.7

Obecny system wytycznych w sprawie regionalnej pomocy państwa jest pod wieloma względami nieodpowiedni ze względu na sztywność swej struktury opartej na podziale geograficznym terytorium UE i nie odpowiada w pełni celom traktatu, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. c), wywołując potencjalne zakłócenia konkurencji. Jeżeli obecna metoda zastosowana zostanie w zmienionym kontekście społecznym i gospodarczym UE, może to zahamować rozwój rynku wewnętrznego.

| 2.8 | Unowocześnienie pomocy państwa musi również obejmować ten istotny instrument, który należy do zakresu ewentualnych działań, jakie można podjąć na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Co najmniej dziwne wydaje się jednak, że Komisja zamierza nie tylko wzmocnić za pomocą zmian model istniejący już od 1971 r., lecz również nadać bardziej restrykcyjny charakter jego zastosowaniu. Celom w zakresie wzrostu i rozwoju zatrudnienia przywoływanym wielokrotnie przez Komisję przeczy niespójna polityka ograniczająca obiektywnie potencjał, jaki mógłby się narodzić dzięki ukierunkowanej reformie wytycznych. |
| --- | --- |

2.8

Unowocześnienie pomocy państwa musi również obejmować ten istotny instrument, który należy do zakresu ewentualnych działań, jakie można podjąć na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Co najmniej dziwne wydaje się jednak, że Komisja zamierza nie tylko wzmocnić za pomocą zmian model istniejący już od 1971 r., lecz również nadać bardziej restrykcyjny charakter jego zastosowaniu. Celom w zakresie wzrostu i rozwoju zatrudnienia przywoływanym wielokrotnie przez Komisję przeczy niespójna polityka ograniczająca obiektywnie potencjał, jaki mógłby się narodzić dzięki ukierunkowanej reformie wytycznych.

| 2.9 | W ramach strategii „Europa 2020” Komisja Europejska uznaje, że realia gospodarcze zmieniają się szybciej od realiów politycznych i że w związku z tym – by przywrócić stabilność wzrostu i finansów publicznych po kryzysie – Europa potrzebuje nowego podejścia opartego na tematycznej i priorytetowej koncentracji środków. Jak podkreśliła ostatnio DG ds. Konkurencji w swym dokumencie do dyskusji w sprawie modernizacji z 23 lutego 2012 r. (4), podejście to stosuje się „w oparciu o powiązane ze sobą reformy w różnych sektorach w ramach współpracy z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami nad zawarciem szerokiego i wyważonego porozumienia w sprawie kierunku, w jakim należy podążać”. |
| --- | --- |

2.9

W ramach strategii „Europa 2020” Komisja Europejska uznaje, że realia gospodarcze zmieniają się szybciej od realiów politycznych i że w związku z tym – by przywrócić stabilność wzrostu i finansów publicznych po kryzysie – Europa potrzebuje nowego podejścia opartego na tematycznej i priorytetowej koncentracji środków. Jak podkreśliła ostatnio DG ds. Konkurencji w swym dokumencie do dyskusji w sprawie modernizacji z 23 lutego 2012 r. (4), podejście to stosuje się „w oparciu o powiązane ze sobą reformy w różnych sektorach w ramach współpracy z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami nad zawarciem szerokiego i wyważonego porozumienia w sprawie kierunku, w jakim należy podążać”.

| 2.10 | EKES przyjmuje z zadowoleniem to podejście, które jest jego zdaniem bardziej elastyczne i dynamiczne i tym samym bardziej nadaje się do stawienia czoła szybko i stale rozwijającemu się kryzysowi, który dotyka obecnie UE. Apeluje, by przyjęto je również podczas stosowania odstępstw przewidzianych w traktacie w odniesieniu do regionalnej pomocy państwa. |
| --- | --- |

2.10

EKES przyjmuje z zadowoleniem to podejście, które jest jego zdaniem bardziej elastyczne i dynamiczne i tym samym bardziej nadaje się do stawienia czoła szybko i stale rozwijającemu się kryzysowi, który dotyka obecnie UE. Apeluje, by przyjęto je również podczas stosowania odstępstw przewidzianych w traktacie w odniesieniu do regionalnej pomocy państwa.

3.   Spójność polityki regionalnej, polityki spójności i polityki konkurencji

| 3.1 | EKES przypomina, że od czasu uporządkowania po raz pierwszy zasad leżących u podstaw regionalnej pomocy państwa wraz z wydaniem wytycznych w 1998 r. (5) Komisja nieustannie podkreśla potrzebę wzmocnienia koncentracji i spójności polityki regionalnej i polityki konkurencji (6). |
| --- | --- |

3.1

EKES przypomina, że od czasu uporządkowania po raz pierwszy zasad leżących u podstaw regionalnej pomocy państwa wraz z wydaniem wytycznych w 1998 r. (5) Komisja nieustannie podkreśla potrzebę wzmocnienia koncentracji i spójności polityki regionalnej i polityki konkurencji (6).

| 3.2 | O ile takie podejście gwarantowało spójność obu systemów do okresu programowania 2000–2006, gdy ze względów politycznych i gospodarczych mapy regionów UE kwalifikujących się do pomocy strukturalnej w ramach ówczesnych celów 1 i 2 pokrywały się z mapami regionów kwalifikujących się do wyłączeń dotyczących regionalnej pomocy państwa, nie było już tak po rozpoczęciu okresu programowania 2007–2013. |
| --- | --- |

3.2

O ile takie podejście gwarantowało spójność obu systemów do okresu programowania 2000–2006, gdy ze względów politycznych i gospodarczych mapy regionów UE kwalifikujących się do pomocy strukturalnej w ramach ówczesnych celów 1 i 2 pokrywały się z mapami regionów kwalifikujących się do wyłączeń dotyczących regionalnej pomocy państwa, nie było już tak po rozpoczęciu okresu programowania 2007–2013.

| 3.3 | Z jednej strony nastąpił rozwój polityki regionalnej podyktowany koniecznością przyjęcia „multidyscyplinarnego i zintegrowanego podejścia, jak i zidentyfikowania specyficznych problemów wynikających z różnych warunków geograficznych”, a także opracowania „kompleksowej strategii” określającej „ramy, w których realizowane będą określone cele i działania”, na które należy przeznaczyć środki (7). W rozporządzeniu (WE) nr 1083/2006 (8) określono zatem nowy model wdrażania działań strukturalnych, w którym decydują o nich poszczególne państwa członkowskie na odpowiednim szczeblu terytorialnym w oparciu o swą organizację, specyfikę i wymogi społeczno-gospodarcze. |
| --- | --- |

3.3

Z jednej strony nastąpił rozwój polityki regionalnej podyktowany koniecznością przyjęcia „multidyscyplinarnego i zintegrowanego podejścia, jak i zidentyfikowania specyficznych problemów wynikających z różnych warunków geograficznych”, a także opracowania „kompleksowej strategii” określającej „ramy, w których realizowane będą określone cele i działania”, na które należy przeznaczyć środki (7). W rozporządzeniu (WE) nr 1083/2006 (8) określono zatem nowy model wdrażania działań strukturalnych, w którym decydują o nich poszczególne państwa członkowskie na odpowiednim szczeblu terytorialnym w oparciu o swą organizację, specyfikę i wymogi społeczno-gospodarcze.

| 3.4 | Z drugiej strony, polityka konkurencji opiera się wciąż na uprzednim określeniu obszarów kwalifikujących się do wyłączeń dotyczących regionalnej pomocy państwa na podstawie siedmioletnich map, które nie wspierają polityki regionalnej czy też polityki spójności za pomocą równie elastycznego instrumentu konkurencji, podważając integralność rynku wewnętrznego. Świadczy to o asymetryczności poszczególnych kierunków polityki, choć są one ukierunkowane na ten sam cel spójności. |
| --- | --- |

3.4

Z drugiej strony, polityka konkurencji opiera się wciąż na uprzednim określeniu obszarów kwalifikujących się do wyłączeń dotyczących regionalnej pomocy państwa na podstawie siedmioletnich map, które nie wspierają polityki regionalnej czy też polityki spójności za pomocą równie elastycznego instrumentu konkurencji, podważając integralność rynku wewnętrznego. Świadczy to o asymetryczności poszczególnych kierunków polityki, choć są one ukierunkowane na ten sam cel spójności.

| 3.5 | EKES przypomina również, że w Zielonej księdze w sprawie spójności terytorialnej z 2008 r. (9) Komisja uznała, że warunki konieczne do uzyskania pomocy w ramach polityki strukturalnej mogą być określane wyłącznie na poziomie regionalnym, mając coraz większą świadomość, że dla lepszego zarządzania polityką spójności trzeba „uczynić ją bardziej elastyczną, ułatwić jej przystosowanie do najbardziej odpowiedniego szczebla terytorialnego, uczynić ją bardziej wrażliwą na lokalne priorytety i potrzeby oraz sprawić, by była lepiej skoordynowana z innymi politykami na wszystkich poziomach, zgodnie z zasadą pomocniczości”. |
| --- | --- |

3.5

EKES przypomina również, że w Zielonej księdze w sprawie spójności terytorialnej z 2008 r. (9) Komisja uznała, że warunki konieczne do uzyskania pomocy w ramach polityki strukturalnej mogą być określane wyłącznie na poziomie regionalnym, mając coraz większą świadomość, że dla lepszego zarządzania polityką spójności trzeba „uczynić ją bardziej elastyczną, ułatwić jej przystosowanie do najbardziej odpowiedniego szczebla terytorialnego, uczynić ją bardziej wrażliwą na lokalne priorytety i potrzeby oraz sprawić, by była lepiej skoordynowana z innymi politykami na wszystkich poziomach, zgodnie z zasadą pomocniczości”.

| 3.6 | Komisja doszła również do wniosku, że skuteczne sprostanie problemom wzrostu gospodarczego UE w zglobalizowanej gospodarce światowej wymaga „działań politycznych na różnych szczeblach geograficznych” (10). |
| --- | --- |

3.6

Komisja doszła również do wniosku, że skuteczne sprostanie problemom wzrostu gospodarczego UE w zglobalizowanej gospodarce światowej wymaga „działań politycznych na różnych szczeblach geograficznych” (10).

| 3.7 | Jeżeli, tak jak przyznaje Komisja „Polityka konkurencji może wpływać na terytorialne rozmieszczenie działalności gospodarczej poprzez gwarantowanie, że pomoc regionalna jest skoncentrowana w regionach o najbardziej niekorzystnej sytuacji oraz poprzez dostosowywanie zakresu zgodnej z prawem pomocy do charakteru i skali problemów” (11), nie może ona pomijać już zapoczątkowanego rozwoju polityki regionalnej opartej na działaniach cechujących się koncentracją tematyczną na priorytetach Unii i koncentracją geograficzną na różnych szczeblach. W ramach polityki konkurencji trzeba ponownie zastanowić się nad metodą określania obszarów kwalifikujących się do odstępstw regionalnych, o której mowa w art. 107 ust. 3. |
| --- | --- |

3.7

Jeżeli, tak jak przyznaje Komisja „Polityka konkurencji może wpływać na terytorialne rozmieszczenie działalności gospodarczej poprzez gwarantowanie, że pomoc regionalna jest skoncentrowana w regionach o najbardziej niekorzystnej sytuacji oraz poprzez dostosowywanie zakresu zgodnej z prawem pomocy do charakteru i skali problemów” (11), nie może ona pomijać już zapoczątkowanego rozwoju polityki regionalnej opartej na działaniach cechujących się koncentracją tematyczną na priorytetach Unii i koncentracją geograficzną na różnych szczeblach. W ramach polityki konkurencji trzeba ponownie zastanowić się nad metodą określania obszarów kwalifikujących się do odstępstw regionalnych, o której mowa w art. 107 ust. 3.

4.   Przyczyny nieadekwatności obecnej metody sporządzania map obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania

| 4.1 | EKES zwraca uwagę, że metoda zastosowana przez Komisję w celu wskazania obszarów UE, które mogą skorzystać z odstępstw regionalnych wymienionych w art. 107 ust. 3, daje pierwszeństwo regionom dotkniętym najpoważniejszym problemom, o których mowa w lit. a), określonym na podstawie poziomu PKB/standardu siły nabywczej w stosunku do całej średniej europejskiej. Metodę tę należy uzupełnić o inne kryteria w celu zmierzenia poważnego stanu niedostatecznego zatrudnienia, o którym wyraźnie wspomina się w traktacie: w istocie kryterium stosowane przez Komisję mówi o nienormalnie niskim poziomie życia, lecz nie odzwierciedla coraz poważniejszych form niepełnego zatrudnienia. Stopa bezrobocia mogłaby być odpowiednim czynnikiem korygującym PKB. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej z pytaniem, dlaczego obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania w rozumieniu odstępstwa, o którym mowa w lit. c), wskazuje się wyłącznie na podstawie odjęcia od całkowitej liczby ludności przypisanej danemu państwu obszarów wymienionych w art. 107 ust. 3 lit. a). W ten sposób faktyczną możliwość wsparcia obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania w rozumieniu lit. c) uzależnia się od wielkości obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania w rozumieniu lit. a), co prowadzi do dużych różnic między państwami członkowskimi, które nie wynikają z analizy porównawczej trudnych warunków w wybranych regionach. |
| --- | --- |

4.1

EKES zwraca uwagę, że metoda zastosowana przez Komisję w celu wskazania obszarów UE, które mogą skorzystać z odstępstw regionalnych wymienionych w art. 107 ust. 3, daje pierwszeństwo regionom dotkniętym najpoważniejszym problemom, o których mowa w lit. a), określonym na podstawie poziomu PKB/standardu siły nabywczej w stosunku do całej średniej europejskiej. Metodę tę należy uzupełnić o inne kryteria w celu zmierzenia poważnego stanu niedostatecznego zatrudnienia, o którym wyraźnie wspomina się w traktacie: w istocie kryterium stosowane przez Komisję mówi o nienormalnie niskim poziomie życia, lecz nie odzwierciedla coraz poważniejszych form niepełnego zatrudnienia. Stopa bezrobocia mogłaby być odpowiednim czynnikiem korygującym PKB. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej z pytaniem, dlaczego obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania w rozumieniu odstępstwa, o którym mowa w lit. c), wskazuje się wyłącznie na podstawie odjęcia od całkowitej liczby ludności przypisanej danemu państwu obszarów wymienionych w art. 107 ust. 3 lit. a). W ten sposób faktyczną możliwość wsparcia obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania w rozumieniu lit. c) uzależnia się od wielkości obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania w rozumieniu lit. a), co prowadzi do dużych różnic między państwami członkowskimi, które nie wynikają z analizy porównawczej trudnych warunków w wybranych regionach.

| 4.2 | W ten sposób powstają warunki, które zakłócają rynek. W niektórych krajach do pomocy kwalifikują się regiony, które mają znacznie wyższy poziom rozwoju od regionów w innych krajach, w których niemożliwe byłoby przyznanie pomocy regionalnej, gdyż mają one niski próg w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c). Zakłócenie handlu wynikające z przyznania wszelkiego rodzaju pomocy nie tylko nie znajdowałoby uzasadnienia we wspólnym interesie, lecz byłoby wręcz całkowite i bezpodstawne. |
| --- | --- |

4.2

W ten sposób powstają warunki, które zakłócają rynek. W niektórych krajach do pomocy kwalifikują się regiony, które mają znacznie wyższy poziom rozwoju od regionów w innych krajach, w których niemożliwe byłoby przyznanie pomocy regionalnej, gdyż mają one niski próg w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c). Zakłócenie handlu wynikające z przyznania wszelkiego rodzaju pomocy nie tylko nie znajdowałoby uzasadnienia we wspólnym interesie, lecz byłoby wręcz całkowite i bezpodstawne.

| 4.3 | EKES podkreśla znaczenie dalszego określania obszarów, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. c), na podstawie porównania z krajowym poziomem rozwoju, gdyż jedynie porównanie wewnętrzne umożliwia państwom członkowskim podjęcie działań na rzecz zmniejszenia wewnętrznych różnic regionalnych na ich terytorium i realizację krajowej polityki regionalnej zapobiegającej rozproszeniu rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

4.3

EKES podkreśla znaczenie dalszego określania obszarów, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. c), na podstawie porównania z krajowym poziomem rozwoju, gdyż jedynie porównanie wewnętrzne umożliwia państwom członkowskim podjęcie działań na rzecz zmniejszenia wewnętrznych różnic regionalnych na ich terytorium i realizację krajowej polityki regionalnej zapobiegającej rozproszeniu rynku wewnętrznego.

| 4.4 | W silnie zglobalizowanym kontekście międzynarodowym, a także w kontekście szybkiego i stopniowego pokonywania barier wewnętrznych w Europie, dysproporcje w ramach UE są coraz bardziej zauważalne na szczeblu regionalnym niż na szczeblu krajowym na obszarach, gdzie trudności społeczne i gospodarcze wykraczają poza granice administracyjne i wynikają z konkretnych słabości strukturalnych i systemowych o znaczeniu bardziej gospodarczym niż politycznym. |
| --- | --- |

4.4

W silnie zglobalizowanym kontekście międzynarodowym, a także w kontekście szybkiego i stopniowego pokonywania barier wewnętrznych w Europie, dysproporcje w ramach UE są coraz bardziej zauważalne na szczeblu regionalnym niż na szczeblu krajowym na obszarach, gdzie trudności społeczne i gospodarcze wykraczają poza granice administracyjne i wynikają z konkretnych słabości strukturalnych i systemowych o znaczeniu bardziej gospodarczym niż politycznym.

| 4.5 | Określanie „słabych obszarów” w oparciu o mapę geograficzną sporządzoną na 7 lat na podstawie danych odnoszących się do średniej z lat 2008–2010 jest przejawem sztywności całkowicie anachronistycznego sposobu programowania w kontekście gospodarczym i społecznym, który zmienia się nieustannie i szybko. |
| --- | --- |

4.5

Określanie „słabych obszarów” w oparciu o mapę geograficzną sporządzoną na 7 lat na podstawie danych odnoszących się do średniej z lat 2008–2010 jest przejawem sztywności całkowicie anachronistycznego sposobu programowania w kontekście gospodarczym i społecznym, który zmienia się nieustannie i szybko.

| 4.6 | Ponadto próba zrównoważenia na siłę rozmieszczenia działalności gospodarczej za pomocą inwestycji na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania może być oderwana od prawdziwego potencjału tych obszarów, stanowiąc przeszkodę dla tworzenia skutecznych ugrupowań na obszarach omówionych w art. 107 ust. 3 lit. c) i przynosząc korzyści „lokalnym łowcom dotacji” na obszarach wspomnianych w art. 107 ust. 3 lit. a). Statyczny sposób określania z góry obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania nie sprzyja w ogóle konkurencyjności i innowacji, hamując rozwój klastrów innowacyjnych, które w strategii „Europa 2020” uznano za kluczowe elementy strategii inteligentnej specjalizacji na rzecz wzrostu gospodarczego w regionach. Komisja opowiada się również za ich wspieraniem i rozwijaniem, które „musi koncentrować się na obszarach przewagi komparatywnej” (12), tzn. w sektorach gospodarczych o najlepszym stosunku kosztów do korzyści. |
| --- | --- |

4.6

Ponadto próba zrównoważenia na siłę rozmieszczenia działalności gospodarczej za pomocą inwestycji na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania może być oderwana od prawdziwego potencjału tych obszarów, stanowiąc przeszkodę dla tworzenia skutecznych ugrupowań na obszarach omówionych w art. 107 ust. 3 lit. c) i przynosząc korzyści „lokalnym łowcom dotacji” na obszarach wspomnianych w art. 107 ust. 3 lit. a). Statyczny sposób określania z góry obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania nie sprzyja w ogóle konkurencyjności i innowacji, hamując rozwój klastrów innowacyjnych, które w strategii „Europa 2020” uznano za kluczowe elementy strategii inteligentnej specjalizacji na rzecz wzrostu gospodarczego w regionach. Komisja opowiada się również za ich wspieraniem i rozwijaniem, które „musi koncentrować się na obszarach przewagi komparatywnej” (12), tzn. w sektorach gospodarczych o najlepszym stosunku kosztów do korzyści.

| 4.7 | Pokazano również dobitnie (13), że polityka rozwoju regionalnego oparta przede wszystkim na wyrównywaniu dysproporcji regionalnych wynikających z różnic w wydajności, która ogranicza się zatem do redystrybucji środków finansowych z najbogatszych do najuboższych regionów, jest poważnym ograniczeniem mobilności i skutecznego tworzenia ugrupowań. Podejście to musi umożliwiać realizację strategii rozwoju określonej w oparciu o miejsce, w ramach której granice regionów i innych obszarów „są niezależne od granic administracyjnych i mogą się z czasem zmieniać”. |
| --- | --- |

4.7

Pokazano również dobitnie (13), że polityka rozwoju regionalnego oparta przede wszystkim na wyrównywaniu dysproporcji regionalnych wynikających z różnic w wydajności, która ogranicza się zatem do redystrybucji środków finansowych z najbogatszych do najuboższych regionów, jest poważnym ograniczeniem mobilności i skutecznego tworzenia ugrupowań. Podejście to musi umożliwiać realizację strategii rozwoju określonej w oparciu o miejsce, w ramach której granice regionów i innych obszarów „są niezależne od granic administracyjnych i mogą się z czasem zmieniać”.

5.   Konieczność zmiany metody wyznaczania obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania – propozycje

| 5.1 | EKES uważa zatem, że sporządzanie mapy tzw. „obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania” powinno umożliwiać wszystkim regionom administracyjnym działanie na wszystkich obszarach, na których podczas programowania stwierdzono niekorzystną sytuację w oparciu o uprzednio określone, uznane i zatwierdzone wspólnie parametry. |
| --- | --- |

5.1

EKES uważa zatem, że sporządzanie mapy tzw. „obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania” powinno umożliwiać wszystkim regionom administracyjnym działanie na wszystkich obszarach, na których podczas programowania stwierdzono niekorzystną sytuację w oparciu o uprzednio określone, uznane i zatwierdzone wspólnie parametry.

| 5.2 | EKES popiera model unowocześnienia polityki regionalnej zalecany przez Fabrizia Barkę w jego sprawozdaniu na temat polityki spójności z 2009 r. (14) Opiera się on na wyborze jednostek działania na podstawie priorytetów, potrzeb, występowania problemów niewydolności gospodarczej na danym terytorium, pułapek wykluczenia społecznego, a także otoczenia instytucjonalnego, jednak niezależnie od podziałów administracyjnych. |
| --- | --- |

5.2

EKES popiera model unowocześnienia polityki regionalnej zalecany przez Fabrizia Barkę w jego sprawozdaniu na temat polityki spójności z 2009 r. (14) Opiera się on na wyborze jednostek działania na podstawie priorytetów, potrzeb, występowania problemów niewydolności gospodarczej na danym terytorium, pułapek wykluczenia społecznego, a także otoczenia instytucjonalnego, jednak niezależnie od podziałów administracyjnych.

| 5.3 | EKES proponuje Komisji przyjęcie tego samego podejścia również w odniesieniu do polityki konkurencji, za pomocą nowej metody wyznaczania „regionów gospodarczych”, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. c), w oderwaniu od granic geograficzno-administracyjnych. Metoda ta umożliwia uwzględnienie rzeczywistych warunków, z jakimi od czasu do czasu borykają się regiony. |
| --- | --- |

5.3

EKES proponuje Komisji przyjęcie tego samego podejścia również w odniesieniu do polityki konkurencji, za pomocą nowej metody wyznaczania „regionów gospodarczych”, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. c), w oderwaniu od granic geograficzno-administracyjnych. Metoda ta umożliwia uwzględnienie rzeczywistych warunków, z jakimi od czasu do czasu borykają się regiony.

| 5.4 | EKES uważa, że wspomniany model może zagwarantować zarówno realizację celów rozwoju regionalnego za pomocą koncentracji tematycznej, jak i zasady konkurencji i integralność rynku dzięki ograniczeniu ilości środków przeznaczanych na instrument regionalnej pomocy państwa. Limit środków byłby wyznaczany na początkowym etapie w odniesieniu do poszczególnych państw członkowskich i regionów NUTS II (wspólna klasyfikacja jednostek terytorialnych do celów statystycznych), tak jak dzieje się już na przykład w wypadku mechanizmu krajowego pułapu de minimis dla sektora rybołówstwa i rolnictwa. |
| --- | --- |

5.4

EKES uważa, że wspomniany model może zagwarantować zarówno realizację celów rozwoju regionalnego za pomocą koncentracji tematycznej, jak i zasady konkurencji i integralność rynku dzięki ograniczeniu ilości środków przeznaczanych na instrument regionalnej pomocy państwa. Limit środków byłby wyznaczany na początkowym etapie w odniesieniu do poszczególnych państw członkowskich i regionów NUTS II (wspólna klasyfikacja jednostek terytorialnych do celów statystycznych), tak jak dzieje się już na przykład w wypadku mechanizmu krajowego pułapu de minimis dla sektora rybołówstwa i rolnictwa.

| 5.5 | EKES proponuje, by wyznaczeniu pułapu towarzyszyło określenie kryteriów oceny sytuacji kryzysowej, które gwarantują adekwatność działań wspierających przedsiębiorstwa do celu rozwoju słabych regionów, a także by regiony, w których od czasu do czasu wprowadzane będą regionalne środki pomocy, wyznaczano na podstawie szerokiego zestawu wskaźników i związanych z nimi minimalnych pułapów zatwierdzonych uprzednio przez Komisję Europejską. |
| --- | --- |

5.5

EKES proponuje, by wyznaczeniu pułapu towarzyszyło określenie kryteriów oceny sytuacji kryzysowej, które gwarantują adekwatność działań wspierających przedsiębiorstwa do celu rozwoju słabych regionów, a także by regiony, w których od czasu do czasu wprowadzane będą regionalne środki pomocy, wyznaczano na podstawie szerokiego zestawu wskaźników i związanych z nimi minimalnych pułapów zatwierdzonych uprzednio przez Komisję Europejską.

| 5.6 | EKES uważa, że spójniejsza i stosowniejsza byłaby taka metoda wyznaczania obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, która odpowiadałaby realiom gospodarczym i społecznym danego obszaru określonym na podstawie tego, czy na poziomie NUTS III przekroczono średni krajowy wskaźnik bezrobocia, i która określałaby maksymalny pułap pomocy przyznawanej przedsiębiorstwom położonym na obszarach NUTS III w oparciu o liczbę ich ludności poprzez zastosowanie współczynnika uzgodnionego z Komisją Europejską. |
| --- | --- |

5.6

EKES uważa, że spójniejsza i stosowniejsza byłaby taka metoda wyznaczania obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, która odpowiadałaby realiom gospodarczym i społecznym danego obszaru określonym na podstawie tego, czy na poziomie NUTS III przekroczono średni krajowy wskaźnik bezrobocia, i która określałaby maksymalny pułap pomocy przyznawanej przedsiębiorstwom położonym na obszarach NUTS III w oparciu o liczbę ich ludności poprzez zastosowanie współczynnika uzgodnionego z Komisją Europejską.

| 5.7 | EKES uważa, że wspomniana metoda umożliwia Komisji skuteczniejszą niż obecnie ochronę konkurencji, gdyż – zgodnie z wymogami kompatybilności określonymi w wytycznych – nakłada rzeczywisty limit na pomoc, jaką państwa mogą przyznać na danym obszarze, co nie dopuszcza do tego, by kraje posiadające większe środki udzielały swoim przedsiębiorstwom wsparcia nieproporcjonalnie dużego w porównaniu z innymi krajami, podczas gdy obecne przepisy umożliwiają państwom koncentrację na danym kwalifikującym się obszarze pomocy państwa, która ze względu na swą łączną kwotę może zakłócić konkurencję. |
| --- | --- |

5.7

EKES uważa, że wspomniana metoda umożliwia Komisji skuteczniejszą niż obecnie ochronę konkurencji, gdyż – zgodnie z wymogami kompatybilności określonymi w wytycznych – nakłada rzeczywisty limit na pomoc, jaką państwa mogą przyznać na danym obszarze, co nie dopuszcza do tego, by kraje posiadające większe środki udzielały swoim przedsiębiorstwom wsparcia nieproporcjonalnie dużego w porównaniu z innymi krajami, podczas gdy obecne przepisy umożliwiają państwom koncentrację na danym kwalifikującym się obszarze pomocy państwa, która ze względu na swą łączną kwotę może zakłócić konkurencję.

6.   Konieczność utrzymania pomocy również dla dużych przedsiębiorstw na obszarach omówionych w art. 107 ust. 3 lit. c)

| 6.1 | EKES przypomina, że na początku regionalna pomoc państwa była przeznaczona dla dużych przedsiębiorstw, których strategiczną rolę w dynamice rozwoju gospodarek regionalnych Komisja właściwie wyraziła w swym komunikacie w sprawie polityki regionalnej i polityki konkurencji z 1998 r. (15) Podkreślono wówczas potrzebę zachowania spójności między tymi dwoma kierunkami polityki, by przyciągnąć inwestycje ze strony dużych przedsiębiorstw, i uznano wyraźnie, że jest to „wysoce pożądane z uwagi na wymagania rozwoju regionalnego ze względu na przyciąganie kolejnych inwestorów czy dostęp do rynków światowych”. |
| --- | --- |

6.1

EKES przypomina, że na początku regionalna pomoc państwa była przeznaczona dla dużych przedsiębiorstw, których strategiczną rolę w dynamice rozwoju gospodarek regionalnych Komisja właściwie wyraziła w swym komunikacie w sprawie polityki regionalnej i polityki konkurencji z 1998 r. (15) Podkreślono wówczas potrzebę zachowania spójności między tymi dwoma kierunkami polityki, by przyciągnąć inwestycje ze strony dużych przedsiębiorstw, i uznano wyraźnie, że jest to „wysoce pożądane z uwagi na wymagania rozwoju regionalnego ze względu na przyciąganie kolejnych inwestorów czy dostęp do rynków światowych”.

| 6.2 | EKES uważa, że w świetle powyższych uwag należy nadal umożliwiać przyznawanie regionalnej pomocy państwa również dużym przedsiębiorstwom na obszarach wspomnianych w art. 107 ust. 3 lit. c) na warunkach określonych w obowiązujących wytycznych. |
| --- | --- |

6.2

EKES uważa, że w świetle powyższych uwag należy nadal umożliwiać przyznawanie regionalnej pomocy państwa również dużym przedsiębiorstwom na obszarach wspomnianych w art. 107 ust. 3 lit. c) na warunkach określonych w obowiązujących wytycznych.

| 6.3 | EKES zwraca uwagę Komisji, że odmówienie regionalnej pomocy państwa dużym przedsiębiorstwom na obszarach określonych w art. 107 ust. 3 lit. c) może spowodować groźny brak równowagi środków publicznych na obszarach określonych w art. 107 ust. 3 lit. a) w pewnych krajach, które mają nie tylko szczególnie wysoki poziom maksymalnej pomocy, lecz również dysponują znacznymi środkami wspólnotowymi i o wiele niższymi kosztami pracy, co nieuchronnie prowadzi do zakłócenia konkurencji. |
| --- | --- |

6.3

EKES zwraca uwagę Komisji, że odmówienie regionalnej pomocy państwa dużym przedsiębiorstwom na obszarach określonych w art. 107 ust. 3 lit. c) może spowodować groźny brak równowagi środków publicznych na obszarach określonych w art. 107 ust. 3 lit. a) w pewnych krajach, które mają nie tylko szczególnie wysoki poziom maksymalnej pomocy, lecz również dysponują znacznymi środkami wspólnotowymi i o wiele niższymi kosztami pracy, co nieuchronnie prowadzi do zakłócenia konkurencji.

| 6.4 | Liberalizacja rynków finansowych i rozwój rynku wewnętrznego umożliwiają obecnie przedsiębiorstwom stosowanie strategii minimalizacji podatków i wykorzystywanie różnic między przepisami w poszukiwaniu najbardziej korzystnej lokalizacji z podatkowego punktu widzenia (16). Oczekując na harmonizację minimalizującą szkodliwą konkurencję podatkową, EKES stwierdza, że Komisja powinna obecnie dawać pierwszeństwo takim formom i takim programom pomocy (np. długookresowe ulgi podatkowe udzielane w oparciu o wystarczające warunki wiążące), które mogą lepiej przyczynić się do zminimalizowania zakłóceń rynku niż zmniejszenie pomocy. Ramy prawne nowego programowania muszą umacniać przepisy dotyczące delokalizacji i gwarantować odpowiednie środki koordynacji wykorzystania finansowania UE na spójność i zatwierdzania pomocy państwa dla tego samego przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

6.4

Liberalizacja rynków finansowych i rozwój rynku wewnętrznego umożliwiają obecnie przedsiębiorstwom stosowanie strategii minimalizacji podatków i wykorzystywanie różnic między przepisami w poszukiwaniu najbardziej korzystnej lokalizacji z podatkowego punktu widzenia (16). Oczekując na harmonizację minimalizującą szkodliwą konkurencję podatkową, EKES stwierdza, że Komisja powinna obecnie dawać pierwszeństwo takim formom i takim programom pomocy (np. długookresowe ulgi podatkowe udzielane w oparciu o wystarczające warunki wiążące), które mogą lepiej przyczynić się do zminimalizowania zakłóceń rynku niż zmniejszenie pomocy. Ramy prawne nowego programowania muszą umacniać przepisy dotyczące delokalizacji i gwarantować odpowiednie środki koordynacji wykorzystania finansowania UE na spójność i zatwierdzania pomocy państwa dla tego samego przedsiębiorstwa.

| 6.5 | EKES wzywa Komisję do uważnej analizy modelu regulacyjnego w zakresie wsparcia rozwoju gospodarek obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania u jednego z największych konkurentów UE – w Stanach Zjednoczonych Ameryki (Code of Federal Regulations, paragraf 13, Business Credit and Assistance). Mechanizm wyznaczania obszarów otrzymujących pomoc państwa opiera się na wyłonieniu okręgów rozwoju gospodarczego (economic development districts) i obszarów w niekorzystnej sytuacji gospodarczej (economic distressed areas), a także na wyborze ukierunkowanych projektów rozwoju nie na podstawie granic geograficznych czy też administracyjnych, lecz priorytetów i celów pomocy oraz zbioru kryteriów wyznaczanych ogólnie na szczeblu federalnym, które następnie każdy ze stanów określa szczegółowo w oparciu o swą własną strukturę gospodarczą. |
| --- | --- |

6.5

EKES wzywa Komisję do uważnej analizy modelu regulacyjnego w zakresie wsparcia rozwoju gospodarek obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania u jednego z największych konkurentów UE – w Stanach Zjednoczonych Ameryki (Code of Federal Regulations, paragraf 13, Business Credit and Assistance). Mechanizm wyznaczania obszarów otrzymujących pomoc państwa opiera się na wyłonieniu okręgów rozwoju gospodarczego (economic development districts) i obszarów w niekorzystnej sytuacji gospodarczej (economic distressed areas), a także na wyborze ukierunkowanych projektów rozwoju nie na podstawie granic geograficznych czy też administracyjnych, lecz priorytetów i celów pomocy oraz zbioru kryteriów wyznaczanych ogólnie na szczeblu federalnym, które następnie każdy ze stanów określa szczegółowo w oparciu o swą własną strukturę gospodarczą.

7.   Stanowisko zainteresowanych stron

| 7.1 | Podczas wysłuchania publicznego w dniu 29 stycznia 2013 r. w sprawie pomocy państwa na rozwój regionów europejskich głos zabrali przedstawiciele niektórych regionów (z Hiszpanii, Niemiec i Włoch: Andaluzji, Bawarii i Emilii-Romagni), lokalnych i krajowych stowarzyszeń przedsiębiorstw oraz Parlamentu Europejskiego, a także ekspert sprawozdawcy Komitetu Regionów, który przedstawił opinię przyjętą przez ten organ doradczy UE w dniu 1 lutego 2013 r. (17) W opinii tej skierowano do Komisji pytania i propozycje, które dotyczą konieczności unowocześnienia przepisów dotyczących regionalnej pomocy państwa. |
| --- | --- |

7.1

Podczas wysłuchania publicznego w dniu 29 stycznia 2013 r. w sprawie pomocy państwa na rozwój regionów europejskich głos zabrali przedstawiciele niektórych regionów (z Hiszpanii, Niemiec i Włoch: Andaluzji, Bawarii i Emilii-Romagni), lokalnych i krajowych stowarzyszeń przedsiębiorstw oraz Parlamentu Europejskiego, a także ekspert sprawozdawcy Komitetu Regionów, który przedstawił opinię przyjętą przez ten organ doradczy UE w dniu 1 lutego 2013 r. (17) W opinii tej skierowano do Komisji pytania i propozycje, które dotyczą konieczności unowocześnienia przepisów dotyczących regionalnej pomocy państwa.

| 7.2 | Choć prezentując różne punkty widzenia, zarówno regiony, jak i przedsiębiorstwa podkreśliły nieprawidłowość wniosku Komisji, w którym nie zawarto wystarczających i możliwych do przyjęcia odpowiedzi na liczne postulaty unowocześnienia i udoskonalenia systemu regionalnej pomocy państwa, zwłaszcza w czasie tak ostrego kryzysu. Przedstawiciel Parlamentu Europejskiego poparł propozycję przedstawioną w niniejszej opinii, uznając, że w większym stopniu odpowiada ona potrzebie przywrócenia równowagi terytorialnej. Zgłoszono ciekawe propozycje w sprawie uzupełnienia jedynego kryterium PKB o nowe kryteria obliczania różnicy w stosunku do średniej europejskiej i kwalifikowalności regionów do pomocy zgodnie z odstępstwem przedstawionym w art. 107 ust. 3 lit. a), na przykład o stopę bezrobocia danego regionu. EKES w pełni poparł tę propozycję. |
| --- | --- |

7.2

Choć prezentując różne punkty widzenia, zarówno regiony, jak i przedsiębiorstwa podkreśliły nieprawidłowość wniosku Komisji, w którym nie zawarto wystarczających i możliwych do przyjęcia odpowiedzi na liczne postulaty unowocześnienia i udoskonalenia systemu regionalnej pomocy państwa, zwłaszcza w czasie tak ostrego kryzysu. Przedstawiciel Parlamentu Europejskiego poparł propozycję przedstawioną w niniejszej opinii, uznając, że w większym stopniu odpowiada ona potrzebie przywrócenia równowagi terytorialnej. Zgłoszono ciekawe propozycje w sprawie uzupełnienia jedynego kryterium PKB o nowe kryteria obliczania różnicy w stosunku do średniej europejskiej i kwalifikowalności regionów do pomocy zgodnie z odstępstwem przedstawionym w art. 107 ust. 3 lit. a), na przykład o stopę bezrobocia danego regionu. EKES w pełni poparł tę propozycję.

| 7.3 | Wreszcie przedsiębiorstwa, zarówno z lokalnego, jak i krajowego punktu widzenia, podkreśliły potrzebę elastycznego instrumentu: dostęp do pomocy regionalnej powinno oceniać się na podstawie jakości inwestycji, przewidywanego wpływu na gospodarkę, a także jej skutków dla konkurencji, a nie na podstawie wielkości przedsiębiorstwa. Ponadto podkreślono, że by móc skuteczniej ocenić wpływ pomocy dla przedsiębiorstw większych od MŚP na konkurencję, należałoby uaktualnić kryteria wielkości przedsiębiorstw, o których mowa w zaleceniu Komisji z 2003 r. (18), gdyż kategoria przedsiębiorstw innych niż MŚP obejmuje wiele przedsiębiorstw, które nie są dużymi korporacjami wielonarodowymi i które, mając od nich o wiele mniejsze rozmiary, nie mogą być traktowane w ten sam sposób. |
| --- | --- |

7.3

Wreszcie przedsiębiorstwa, zarówno z lokalnego, jak i krajowego punktu widzenia, podkreśliły potrzebę elastycznego instrumentu: dostęp do pomocy regionalnej powinno oceniać się na podstawie jakości inwestycji, przewidywanego wpływu na gospodarkę, a także jej skutków dla konkurencji, a nie na podstawie wielkości przedsiębiorstwa. Ponadto podkreślono, że by móc skuteczniej ocenić wpływ pomocy dla przedsiębiorstw większych od MŚP na konkurencję, należałoby uaktualnić kryteria wielkości przedsiębiorstw, o których mowa w zaleceniu Komisji z 2003 r. (18), gdyż kategoria przedsiębiorstw innych niż MŚP obejmuje wiele przedsiębiorstw, które nie są dużymi korporacjami wielonarodowymi i które, mając od nich o wiele mniejsze rozmiary, nie mogą być traktowane w ten sam sposób.

8.   Konieczność utrzymania intensywności wsparcia dla dużych przedsiębiorstw na obszarach, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. a)

| 8.1 | Komitet wzywa Komisję do ponownego rozważenia zamiaru zmniejszenia intensywności pomocy dla dużych przedsiębiorstw z 40 % do 35 % i 25 %. Argument Komisji przemawiający za zmniejszeniem pomocy nie jest zasadny. Proponowana redukcja doprowadziłaby w rzeczywistości do obalenia obecnych programów ustanowionych w celu przyciągnięcia inwestycji zagranicznych na obszarach, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. a). |
| --- | --- |

8.1

Komitet wzywa Komisję do ponownego rozważenia zamiaru zmniejszenia intensywności pomocy dla dużych przedsiębiorstw z 40 % do 35 % i 25 %. Argument Komisji przemawiający za zmniejszeniem pomocy nie jest zasadny. Proponowana redukcja doprowadziłaby w rzeczywistości do obalenia obecnych programów ustanowionych w celu przyciągnięcia inwestycji zagranicznych na obszarach, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. a).

| 8.2 | Komitet jest również poważne zaniepokojony zamiarem Komisji, by ograniczyć wysokość pomocy do kwoty kosztów dodatkowych i by wprowadzić ostrzejsze wymogi dotyczące procesu udowodnienia efektu zachęty w przypadku dużych przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

8.2

Komitet jest również poważne zaniepokojony zamiarem Komisji, by ograniczyć wysokość pomocy do kwoty kosztów dodatkowych i by wprowadzić ostrzejsze wymogi dotyczące procesu udowodnienia efektu zachęty w przypadku dużych przedsiębiorstw.

| 8.3 | Opisane powyżej środki w istocie ograniczałyby zdolność obszarów, o których mowa w lit. a), do przyciągania inwestycji zagranicznych i tworzenia nowych miejsc pracy i nowych wartości oraz powodowałyby na nich niekorzystne warunki konkurencji względem innych regionów spoza Europy, w których na programy inwestycyjne częstokroć przeznacza się znacznie więcej pieniędzy. |
| --- | --- |

8.3

Opisane powyżej środki w istocie ograniczałyby zdolność obszarów, o których mowa w lit. a), do przyciągania inwestycji zagranicznych i tworzenia nowych miejsc pracy i nowych wartości oraz powodowałyby na nich niekorzystne warunki konkurencji względem innych regionów spoza Europy, w których na programy inwestycyjne częstokroć przeznacza się znacznie więcej pieniędzy.

Bruksela, 21 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 11 z 15.1.2013, s. 49.

1

(2)  http://ec.europa.eu/competition/consultations/2013_regional_aid_guidelines/explanatory_note_pl.pdf.

2

(3)  2009/C 223/02, s. 54.

3

(4)  Comp/DG/2012/012588 z 23 lutego 2012 r.

4

(5)  Dz.U. C 90 z 26.3.1998, s. 3.

5

(6)  Komunikat Komisji do państw członkowskich w sprawie powiązań między polityką regionalną a polityką konkurencji „Zwiększanie koncentracji i wzajemnej zgodności”, 98/C 90/03, pkt 1.

6

(7)  Komunikat Komisji: „Polityka spójności wspierająca wzrost gospodarczy i zatrudnienie: Strategiczne wytyczne Wspólnoty na lata 2007–2013”, COM(2005) 299 z 5 lipca 2005 r., pkt 5.

7

(8)  Rozporządzenie Rady (WE) z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999, art. 12.

8

(9)  COM(2008) 616 final z 6 października 2008, pkt 1.

9

(10)  Tamże, pkt 2.3.

10

(11)  Tamże, pkt 3.1.

11

(12)  COM(2010) 553 final z 6 października 2010 r.„Polityka regionalna jako czynnik przyczyniający się do inteligentnego rozwoju w ramach strategii »Europa 2020« ”, pkt 3.1.

12

(13)  Zob. przypis 14.

13

(14)  „Agenda dla zreformowanej polityki spójności – ukierunkowane na konkretny obszar podejście służące sprostaniu wyzwaniom i oczekiwaniom, przed którymi stoi Unia Europejska”) – niezależne sprawozdanie przygotowane w kwietniu 2009 r. przez Fabrizia Barkę na wniosek Danuty Hübner, komisarz ds. polityki regionalnej.

14

(15)  Zob. przypis 5 powyżej.

15

(16)  „Nowa strategia na rzecz jednolitego rynku w służbie społeczeństwa i gospodarki Europy” – sprawozdanie dla przewodniczącego Komisji Europejskiej José Manuela Barroso z 9 maja 2010 r., sporządzone przez Maria Montiego.

16

(17)  http://www.toad.cor.europa.eu/corwipdetail.aspx?folderpath=COTER-V/034&id=21792.

17

(18)  Zalecenie Komisji nr 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczące definicji mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (pełny tekst znajduje się w Dz.U. L 124 z 20.5.2003).

18

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/27 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/27

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Tworzenie miejsc pracy dzięki przygotowaniu zawodowemu i kształceniu zawodowemu przez całe życie: rola biznesu w kształceniu w UE” (opinia z inicjatywy własnej)

2013/C 161/05

Sprawozdawca: Vladimíra DRBALOVÁ

Dnia 12 lipca 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

„Tworzenie miejsc pracy dzięki przygotowaniu zawodowemu i kształceniu zawodowemu przez całe życie: rola biznesu w kształceniu w UE”.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 lutego 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 83 do 1 – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Komitet odnotowuje aktywne podejście pracodawców i przedsiębiorców do ogólnoeuropejskiej mobilizacji służącej wsparciu rozwoju umiejętności i ich dostosowywania do potrzeb rynku pracy, tak by ożywić wzrost gospodarczy, tworzyć miejsca pracy oraz zwłaszcza poprawić sytuację młodych ludzi na rynku pracy. |
| --- | --- |

1.1

Komitet odnotowuje aktywne podejście pracodawców i przedsiębiorców do ogólnoeuropejskiej mobilizacji służącej wsparciu rozwoju umiejętności i ich dostosowywania do potrzeb rynku pracy, tak by ożywić wzrost gospodarczy, tworzyć miejsca pracy oraz zwłaszcza poprawić sytuację młodych ludzi na rynku pracy.

| 1.2 | Kształcenie i szkolenie to kosztowne działania, z których korzyści czerpią różne podmioty. W Europie istnieje wiele modeli przewidujących system podziału kosztów. Należy włączyć w nie pracodawców zgodnie z krajowymi praktykami i uwarunkowaniami. |
| --- | --- |

1.2

Kształcenie i szkolenie to kosztowne działania, z których korzyści czerpią różne podmioty. W Europie istnieje wiele modeli przewidujących system podziału kosztów. Należy włączyć w nie pracodawców zgodnie z krajowymi praktykami i uwarunkowaniami.

| 1.3 | Komitet wzywa pracodawców i przedsiębiorców, by wsparli zasadę partnerstwa i współpracy wszystkich zainteresowanych stron w ramach reformy systemów kształcenia, systemów kształcenia zawodowego oraz rozwoju strategii uczenia się przez całe życie. W tym kontekście Komitet podkreśla rolę dialogu społecznego i dotychczasowe wyniki współpracy partnerów społecznych na wszystkich poziomach. |
| --- | --- |

1.3

Komitet wzywa pracodawców i przedsiębiorców, by wsparli zasadę partnerstwa i współpracy wszystkich zainteresowanych stron w ramach reformy systemów kształcenia, systemów kształcenia zawodowego oraz rozwoju strategii uczenia się przez całe życie. W tym kontekście Komitet podkreśla rolę dialogu społecznego i dotychczasowe wyniki współpracy partnerów społecznych na wszystkich poziomach.

| 1.4 | Komitet wzywa pracodawców i przedsiębiorców, by w imię utrzymania i wzmocnienia pozycji przemysłu w Europie przyczynili się do poprawy wizerunku przemysłu, nauk technicznych i umiejętności STEM (1), analizowali i przewidywali potrzeby poszczególnych sektorów oraz informowali o nich i w ten sposób aktywnie wnosili wkład w lepsze dostosowanie umiejętności do potrzeb rynku pracy. |
| --- | --- |

1.4

Komitet wzywa pracodawców i przedsiębiorców, by w imię utrzymania i wzmocnienia pozycji przemysłu w Europie przyczynili się do poprawy wizerunku przemysłu, nauk technicznych i umiejętności STEM (1), analizowali i przewidywali potrzeby poszczególnych sektorów oraz informowali o nich i w ten sposób aktywnie wnosili wkład w lepsze dostosowanie umiejętności do potrzeb rynku pracy.

| 1.5 | Pracodawcy i organizacje przedsiębiorstw powinny przy tym respektować szczególne potrzeby mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw z uwagi na ich ogromne możliwości tworzenia miejsc pracy oraz pomagać tym przedsiębiorstwom w opracowywaniu własnych wykazów szczegółowo pokazujących, jak funkcjonują te bardziej elastyczne, dynamiczne przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.5

Pracodawcy i organizacje przedsiębiorstw powinny przy tym respektować szczególne potrzeby mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw z uwagi na ich ogromne możliwości tworzenia miejsc pracy oraz pomagać tym przedsiębiorstwom w opracowywaniu własnych wykazów szczegółowo pokazujących, jak funkcjonują te bardziej elastyczne, dynamiczne przedsiębiorstwa.

| 1.6 | Komitet zaleca przedsiębiorstwom, by wraz innymi podmiotami rynku pracy ściśle współpracowały ze szkołami i instytucjami edukacyjnymi oraz by z myślą o oczekiwanych rezultatach aktywnie uczestniczyły w tworzeniu podstaw programowych i planów nauczania dla kształcenia i doskonalenia zawodowego. Współpraca ta powinna znaleźć odzwierciedlenie także w kształceniu nauczycieli i nauczycieli zawodu w ramach kształcenia zawodowego. |
| --- | --- |

1.6

Komitet zaleca przedsiębiorstwom, by wraz innymi podmiotami rynku pracy ściśle współpracowały ze szkołami i instytucjami edukacyjnymi oraz by z myślą o oczekiwanych rezultatach aktywnie uczestniczyły w tworzeniu podstaw programowych i planów nauczania dla kształcenia i doskonalenia zawodowego. Współpraca ta powinna znaleźć odzwierciedlenie także w kształceniu nauczycieli i nauczycieli zawodu w ramach kształcenia zawodowego.

| 1.7 | Komitet sądzi, że efektywniejsza współpraca przedsiębiorstw z publicznymi i prywatnymi służbami zatrudnienia doprowadzi do lepszego powiązania uczenia się w miejscu pracy z zasadami aktywnej polityki zatrudnienia i w związku z tym także do zwiększenia uczestnictwa w uczeniu się przez całe życie. |
| --- | --- |

1.7

Komitet sądzi, że efektywniejsza współpraca przedsiębiorstw z publicznymi i prywatnymi służbami zatrudnienia doprowadzi do lepszego powiązania uczenia się w miejscu pracy z zasadami aktywnej polityki zatrudnienia i w związku z tym także do zwiększenia uczestnictwa w uczeniu się przez całe życie.

| 1.8 | W ramach proponowanego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego pracodawcy i przedsiębiorcy powinni podjąć zobowiązanie do działań mających na celu promowanie jakości, poprawę wizerunku i zwiększenie atrakcyjności praktyk zawodowych w Europie. Powinni oni przyjąć odpowiedzialność za tworzenie wystarczającej liczby miejsc dla stażystów i uczniów w oparciu o dwutorowy system kształcenia, który łączy naukę w szkole z praktyką w przedsiębiorstwie, oraz za udostępnienie innych form zdobywania praktycznych umiejętności i kompetencji. Niemniej jednak jest niezbędne, by na poziomie krajowym stworzyć przedsiębiorstwom odpowiednie warunki oraz zachęty. |
| --- | --- |

1.8

W ramach proponowanego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego pracodawcy i przedsiębiorcy powinni podjąć zobowiązanie do działań mających na celu promowanie jakości, poprawę wizerunku i zwiększenie atrakcyjności praktyk zawodowych w Europie. Powinni oni przyjąć odpowiedzialność za tworzenie wystarczającej liczby miejsc dla stażystów i uczniów w oparciu o dwutorowy system kształcenia, który łączy naukę w szkole z praktyką w przedsiębiorstwie, oraz za udostępnienie innych form zdobywania praktycznych umiejętności i kompetencji. Niemniej jednak jest niezbędne, by na poziomie krajowym stworzyć przedsiębiorstwom odpowiednie warunki oraz zachęty.

| 1.9 | Komitet odnotowuje udział pracodawców w ramach partnerstwa społecznego w rozwoju i wdrażaniu europejskich instrumentów, takich jak EQF (2), ESCO (3) i ECVET (4), Europass oraz innych instrumentów na poziomie krajowym, a także ponownie zwraca uwagę na konieczność dostosowania tych instrumentów do warunków, jakie panują w mikroprzedsiębiorstwach, małych przedsiębiorstwach oraz zakładach rzemieślniczych. |
| --- | --- |

1.9

Komitet odnotowuje udział pracodawców w ramach partnerstwa społecznego w rozwoju i wdrażaniu europejskich instrumentów, takich jak EQF (2), ESCO (3) i ECVET (4), Europass oraz innych instrumentów na poziomie krajowym, a także ponownie zwraca uwagę na konieczność dostosowania tych instrumentów do warunków, jakie panują w mikroprzedsiębiorstwach, małych przedsiębiorstwach oraz zakładach rzemieślniczych.

| 1.10 | Komitet wzywa także pracodawców i przedsiębiorców, by w większym stopniu wykorzystywali potencjał kobiet i wspierali je zwłaszcza w studiowaniu nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki z myślą o poprawie zdolności kobiet do zatrudnienia i ułatwieniu im zmiany miejsca pracy. |
| --- | --- |

1.10

Komitet wzywa także pracodawców i przedsiębiorców, by w większym stopniu wykorzystywali potencjał kobiet i wspierali je zwłaszcza w studiowaniu nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki z myślą o poprawie zdolności kobiet do zatrudnienia i ułatwieniu im zmiany miejsca pracy.

| 1.11 | Komitet zachęca pracodawców i przedsiębiorców, by skuteczniej wykorzystywali europejskie fundusze strukturalne – EFRR, EFRROW oraz przede wszystkim EFS nowej generacji (5), a także „Erasmus dla wszystkich”. Jednocześnie apeluje o zwiększenie środków przeznaczonych na programy COSME i „Horyzont”. |
| --- | --- |

1.11

Komitet zachęca pracodawców i przedsiębiorców, by skuteczniej wykorzystywali europejskie fundusze strukturalne – EFRR, EFRROW oraz przede wszystkim EFS nowej generacji (5), a także „Erasmus dla wszystkich”. Jednocześnie apeluje o zwiększenie środków przeznaczonych na programy COSME i „Horyzont”.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Niniejsza opinia nawiązuje bezpośrednio do opinii Komitetu dotyczących strategii „Europa 2020” oraz istotnych w tym kontekście inicjatyw przewodnich (6), a także do opinii w sprawie rozwijania umiejętności, roli kształcenia i szkolenia zawodowego (7). |
| --- | --- |

2.1

Niniejsza opinia nawiązuje bezpośrednio do opinii Komitetu dotyczących strategii „Europa 2020” oraz istotnych w tym kontekście inicjatyw przewodnich (6), a także do opinii w sprawie rozwijania umiejętności, roli kształcenia i szkolenia zawodowego (7).

| 2.2 | Niniejsza opinia stanowi pozytywną odpowiedź na apel Komisji Europejskiej (8) o zbudowanie silnego partnerstwa zaufania między wszystkimi zainteresowanymi stronami, w pełni respektuje rolę społeczeństwa obywatelskiego oraz autonomię partnerów społecznych (9), a także stanowi uzupełnienie opinii Komitetu dotyczących tych zagadnień (10). |
| --- | --- |

2.2

Niniejsza opinia stanowi pozytywną odpowiedź na apel Komisji Europejskiej (8) o zbudowanie silnego partnerstwa zaufania między wszystkimi zainteresowanymi stronami, w pełni respektuje rolę społeczeństwa obywatelskiego oraz autonomię partnerów społecznych (9), a także stanowi uzupełnienie opinii Komitetu dotyczących tych zagadnień (10).

| 2.3 | Celem niniejszej opinii EKES-u jest pokazanie aktywnego wkładu pracodawców i przedsiębiorców we wdrażanie rozwiązań uzgodnionych na poziomie UE w dziedzinie zatrudnienia, kształcenia i możliwości dla młodych ludzi. Chodzi zatem o swego rodzaju konfrontację przyjętych polityk i środków z warunkami i wymogami faktycznego funkcjonowania przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa w UE mają kluczowe znaczenie dla przezwyciężenia kryzysu na rynku pracy (11). |
| --- | --- |

2.3

Celem niniejszej opinii EKES-u jest pokazanie aktywnego wkładu pracodawców i przedsiębiorców we wdrażanie rozwiązań uzgodnionych na poziomie UE w dziedzinie zatrudnienia, kształcenia i możliwości dla młodych ludzi. Chodzi zatem o swego rodzaju konfrontację przyjętych polityk i środków z warunkami i wymogami faktycznego funkcjonowania przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa w UE mają kluczowe znaczenie dla przezwyciężenia kryzysu na rynku pracy (11).

| 2.4 | Europa musi zmobilizować wszystkie źródła wzrostu, a jednym z nich jest wykwalifikowana siła robocza, której struktura i liczebność odpowiada rzeczywistym potrzebom rynku pracy. Dlatego też uwaga powinna koncentrować się także na praktycznych umiejętnościach (wynikach) zawodowych, kształceniu zawodowym, przygotowaniu zawodowym i dziedzinach technicznych. |
| --- | --- |

2.4

Europa musi zmobilizować wszystkie źródła wzrostu, a jednym z nich jest wykwalifikowana siła robocza, której struktura i liczebność odpowiada rzeczywistym potrzebom rynku pracy. Dlatego też uwaga powinna koncentrować się także na praktycznych umiejętnościach (wynikach) zawodowych, kształceniu zawodowym, przygotowaniu zawodowym i dziedzinach technicznych.

| 2.5 | EKES w ostatnich latach nasilił działania mające na celu wsparcie skuteczniejszego powiązania systemów kształcenia z potrzebami świata pracy (12), tak by zwiększyć zdolność do zatrudnienia pracowników, poprawić dostęp przedsiębiorstw do lepiej wykwalifikowanej siły roboczej oraz ułatwić proces opuszczania systemu edukacyjnego i wchodzenia na rynek pracy. EKES skierował szereg zaleceń do pracodawców i przedsiębiorców dotyczących tego, by:






  — | uczestniczyć, w ramach negocjacji trójstronnych z rządem i dialogu społecznego, w reformach rynku pracy i modernizacji systemów kształcenia; |
| --- | --- | --- |

2.5

EKES w ostatnich latach nasilił działania mające na celu wsparcie skuteczniejszego powiązania systemów kształcenia z potrzebami świata pracy (12), tak by zwiększyć zdolność do zatrudnienia pracowników, poprawić dostęp przedsiębiorstw do lepiej wykwalifikowanej siły roboczej oraz ułatwić proces opuszczania systemu edukacyjnego i wchodzenia na rynek pracy. EKES skierował szereg zaleceń do pracodawców i przedsiębiorców dotyczących tego, by:

—

uczestniczyć, w ramach negocjacji trójstronnych z rządem i dialogu społecznego, w reformach rynku pracy i modernizacji systemów kształcenia;

| — | uczestniczyć w prognozowaniu przyszłych potrzeb rynku pracy; |
| --- | --- |

—

uczestniczyć w prognozowaniu przyszłych potrzeb rynku pracy;

| — | przyczyniać się do opracowywania skutecznych strategii uczenia się przez całe życie; |
| --- | --- |

—

przyczyniać się do opracowywania skutecznych strategii uczenia się przez całe życie;

| — | wraz z innymi podmiotami rynku pracy inicjować i wzmacniać współpracę przedsiębiorstw ze szkołami i instytucjami edukacyjnymi; |
| --- | --- |

—

wraz z innymi podmiotami rynku pracy inicjować i wzmacniać współpracę przedsiębiorstw ze szkołami i instytucjami edukacyjnymi;

| — | wspierać uznawanie wyników kształcenia nieformalnego i pozaformalnego; |
| --- | --- |

—

wspierać uznawanie wyników kształcenia nieformalnego i pozaformalnego;

| — | współpracować z instytucjami rynku pracy, a zwłaszcza publicznymi i prywatnymi służbami zatrudnienia, oraz aktywnie włączyć się do systemów doradztwa zawodowego dla młodzieży i osób szukających pracy; |
| --- | --- |

—

współpracować z instytucjami rynku pracy, a zwłaszcza publicznymi i prywatnymi służbami zatrudnienia, oraz aktywnie włączyć się do systemów doradztwa zawodowego dla młodzieży i osób szukających pracy;

| — | poprawić wizerunek zwłaszcza sektorów przemysłowych i oferować więcej miejsc na przyuczanie się do zawodu, praktyki i staże; |
| --- | --- |

—

poprawić wizerunek zwłaszcza sektorów przemysłowych i oferować więcej miejsc na przyuczanie się do zawodu, praktyki i staże;

| — | zapewnić nauczycielom i szkolącym możliwość odbywania staży w przedsiębiorstwach; |
| --- | --- |

—

zapewnić nauczycielom i szkolącym możliwość odbywania staży w przedsiębiorstwach;

| — | współpracować z rodzinami i jednostkami, aby przyczynić się do dostosowania ich ambicji do rzeczywistych potrzeb przedsiębiorstw; |
| --- | --- |

—

współpracować z rodzinami i jednostkami, aby przyczynić się do dostosowania ich ambicji do rzeczywistych potrzeb przedsiębiorstw;

| — | tworzyć struktury i warunki umożliwiające pracownikom, by przekazywali swe umiejętności i doświadczenia uczniom i praktykantom lub też tymczasowo stali się nauczycielami w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego; |
| --- | --- |

—

tworzyć struktury i warunki umożliwiające pracownikom, by przekazywali swe umiejętności i doświadczenia uczniom i praktykantom lub też tymczasowo stali się nauczycielami w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego;

| — | pomóc w zwiększeniu mobilności pracowników, uczących się i nauczających miedzy różnymi systemami kształcenia i systemami kształcenia zawodowego oraz między poszczególnymi państwami (z wykorzystaniem narzędzi takich jak EQF, ECVET, EQAVET, Europass itd.); |
| --- | --- |

—

pomóc w zwiększeniu mobilności pracowników, uczących się i nauczających miedzy różnymi systemami kształcenia i systemami kształcenia zawodowego oraz między poszczególnymi państwami (z wykorzystaniem narzędzi takich jak EQF, ECVET, EQAVET, Europass itd.);

| — | włączyć się w inicjatywy na rzecz wprowadzenia krajowych systemów kwalifikacji i krajowych klasyfikacji zawodów; |
| --- | --- |

—

włączyć się w inicjatywy na rzecz wprowadzenia krajowych systemów kwalifikacji i krajowych klasyfikacji zawodów;

| — | wykorzystywać europejskie fundusze w celu wsparcia kształcenia oraz mobilności uczniów w Europie; |
| --- | --- |

—

wykorzystywać europejskie fundusze w celu wsparcia kształcenia oraz mobilności uczniów w Europie;

| — | wspierać wolontariat w dziedzinie kształcenia i szkolenia uczniów; |
| --- | --- |

—

wspierać wolontariat w dziedzinie kształcenia i szkolenia uczniów;

| — | skutecznie wykorzystywać środki z funduszy strukturalnych, a zwłaszcza EFS. |
| --- | --- |

—

skutecznie wykorzystywać środki z funduszy strukturalnych, a zwłaszcza EFS.

3.   Aktualnie realizowane inicjatywy na poziomie UE

| 3.1 | W programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia położono nacisk na potrzebę inwestycji w systemy kształcenia i szkolenia zawodowego, prognozowanie potrzeb w zakresie umiejętności oraz poprawę uczenia się przez całe życie, a także zaproponowano opracowanie kompleksowych strategii dotyczących uczenia się przez całe życie. |
| --- | --- |

3.1

W programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia położono nacisk na potrzebę inwestycji w systemy kształcenia i szkolenia zawodowego, prognozowanie potrzeb w zakresie umiejętności oraz poprawę uczenia się przez całe życie, a także zaproponowano opracowanie kompleksowych strategii dotyczących uczenia się przez całe życie.

| 3.2 | W inicjatywie „Mobilna młodzież” (13) położono nacisk na jakość kształcenia, skuteczną integrację na rynku pracy i większą mobilność oraz zaproponowano podniesienie poziomu atrakcyjności, dostępności i jakości kształcenia i szkolenia zawodowego, zwiększenie dostępu do wysokojakościowych staży oraz zachęcanie przedsiębiorstw do przyjmowania stażystów i dobrej organizacji staży. |
| --- | --- |

3.2

W inicjatywie „Mobilna młodzież” (13) położono nacisk na jakość kształcenia, skuteczną integrację na rynku pracy i większą mobilność oraz zaproponowano podniesienie poziomu atrakcyjności, dostępności i jakości kształcenia i szkolenia zawodowego, zwiększenie dostępu do wysokojakościowych staży oraz zachęcanie przedsiębiorstw do przyjmowania stażystów i dobrej organizacji staży.

| 3.3 | W komunikacie „W kierunku odnowy gospodarczej sprzyjającej zatrudnieniu” (14) jako cel wyznaczono tworzenie miejsc pracy, zwłaszcza w sektorach o wysokim potencjale wzrostu, przywrócenie dynamiki rynkom pracy, rozwój uczenia się przez całe życie, zagwarantowanie pewności zatrudnienia i tworzenie szans dla młodych ludzi. |
| --- | --- |

3.3

W komunikacie „W kierunku odnowy gospodarczej sprzyjającej zatrudnieniu” (14) jako cel wyznaczono tworzenie miejsc pracy, zwłaszcza w sektorach o wysokim potencjale wzrostu, przywrócenie dynamiki rynkom pracy, rozwój uczenia się przez całe życie, zagwarantowanie pewności zatrudnienia i tworzenie szans dla młodych ludzi.

| 3.4 | W dobie rosnącego bezrobocia i niedostatecznego wzrostu gospodarczego szczególnie pilne staje się wykorzystywanie nowych możliwości, także tych dostępnych w ramach pozaformalnego uczenia się. Zalecenie Rady w sprawie walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego (15) jest zatem wkładem na poziomie UE w przyspieszenie reform. |
| --- | --- |

3.4

W dobie rosnącego bezrobocia i niedostatecznego wzrostu gospodarczego szczególnie pilne staje się wykorzystywanie nowych możliwości, także tych dostępnych w ramach pozaformalnego uczenia się. Zalecenie Rady w sprawie walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego (15) jest zatem wkładem na poziomie UE w przyspieszenie reform.

| 3.5 | Komunikat KE „Nowe podejście do edukacji: inwestowanie w umiejętności na rzecz lepszych efektów społeczno-gospodarczych” (16) przynosi szereg konkretnych propozycji i innowacyjnych podejść także w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, przyuczania do zawodu oraz wspierania edukacji w zakresie przedsiębiorczości i mobilności. Trzeba starać się o to, by europejski system kształcenia i szkolenia zawodowego wszedł do światowej czołówki zarówno w dziedzinie standardów, jak i faktycznych osiągnięć (17). |
| --- | --- |

3.5

Komunikat KE „Nowe podejście do edukacji: inwestowanie w umiejętności na rzecz lepszych efektów społeczno-gospodarczych” (16) przynosi szereg konkretnych propozycji i innowacyjnych podejść także w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, przyuczania do zawodu oraz wspierania edukacji w zakresie przedsiębiorczości i mobilności. Trzeba starać się o to, by europejski system kształcenia i szkolenia zawodowego wszedł do światowej czołówki zarówno w dziedzinie standardów, jak i faktycznych osiągnięć (17).

| 3.6 | W komunikacie „Wprowadzanie młodzieży na rynek pracy” (18), którego podstawą są już przedstawione propozycje, takie jak europejskie ramy jakości staży (19) i gwarancje dla młodzieży, Komisja zachęca do utworzenia europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego (20). |
| --- | --- |

3.6

W komunikacie „Wprowadzanie młodzieży na rynek pracy” (18), którego podstawą są już przedstawione propozycje, takie jak europejskie ramy jakości staży (19) i gwarancje dla młodzieży, Komisja zachęca do utworzenia europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego (20).

| 3.7 | Plan działania na rzecz przedsiębiorczości do 2020 r. „Ożywienie ducha przedsiębiorczości w Europie” dotyczy kształcenia i szkolenia przedsiębiorców oraz wprowadzenia ogólnoeuropejskiej inicjatywy na rzecz nauczania przedsiębiorczości (21), której celem jest rozwój umiejętności i wiedzy z zakresu przedsiębiorczości oraz postaw przedsiębiorczych. |
| --- | --- |

3.7

Plan działania na rzecz przedsiębiorczości do 2020 r. „Ożywienie ducha przedsiębiorczości w Europie” dotyczy kształcenia i szkolenia przedsiębiorców oraz wprowadzenia ogólnoeuropejskiej inicjatywy na rzecz nauczania przedsiębiorczości (21), której celem jest rozwój umiejętności i wiedzy z zakresu przedsiębiorczości oraz postaw przedsiębiorczych.

4.   Rola pracodawców i przedsiębiorców

| 4.1 | Dążenie do wzmocnienia pozycji przemysłu i powiązanych usług w Europie wymaga zmiany struktury kwalifikacji i odpowiednich umiejętności we wszystkich sektorach w oparciu o jasno określone wyniki. |
| --- | --- |

4.1

Dążenie do wzmocnienia pozycji przemysłu i powiązanych usług w Europie wymaga zmiany struktury kwalifikacji i odpowiednich umiejętności we wszystkich sektorach w oparciu o jasno określone wyniki.

| 4.2 | Restrukturyzacja szeregu sektorów, jako naturalna cecha dynamicznej gospodarki, powoduje zarówno utratę, jak i tworzenie miejsc pracy. Jednak liczba nowych miejsc pracy jest wyraźnie niższa od liczby utraconych miejsc pracy (22). Dla pracodawców oznacza to, że we współpracy z rządami i w kontekście dialogu społecznego muszą potrafić przewidywać zmiany i reagować na nie, tak by ograniczyć skutki społeczne i zwiększyć pozytywne oddziaływanie restrukturyzacji. Oznacza to znaczny udział w inwestycjach w kształcenie i przekwalifikowanie zawodowe. |
| --- | --- |

4.2

Restrukturyzacja szeregu sektorów, jako naturalna cecha dynamicznej gospodarki, powoduje zarówno utratę, jak i tworzenie miejsc pracy. Jednak liczba nowych miejsc pracy jest wyraźnie niższa od liczby utraconych miejsc pracy (22). Dla pracodawców oznacza to, że we współpracy z rządami i w kontekście dialogu społecznego muszą potrafić przewidywać zmiany i reagować na nie, tak by ograniczyć skutki społeczne i zwiększyć pozytywne oddziaływanie restrukturyzacji. Oznacza to znaczny udział w inwestycjach w kształcenie i przekwalifikowanie zawodowe.

| 4.3 | Dlatego też konieczne jest przewidywanie przyszłych potrzeb rynku pracy. Choć z międzynarodowych specjalistycznych badań wynika, że z uwagi na ogromną dynamikę globalnego rozwoju bardzo trudno jest wiarygodnie przewidywać potrzeby rynku pracy, organizacje pracodawców i przedsiębiorców powinny przeprowadzać krótko- i średniookresowe analizy poszczególnych sektorów, wskazywać różnice między regionami oraz reagować na zmieniające się zapotrzebowanie przedsiębiorstw na wykwalifikowaną siłę roboczą. Te analizy i prognozy dotyczą wszystkich podmiotów gospodarczych, łącznie ze spółdzielniami i zakładami rzemieślniczymi. |
| --- | --- |

4.3

Dlatego też konieczne jest przewidywanie przyszłych potrzeb rynku pracy. Choć z międzynarodowych specjalistycznych badań wynika, że z uwagi na ogromną dynamikę globalnego rozwoju bardzo trudno jest wiarygodnie przewidywać potrzeby rynku pracy, organizacje pracodawców i przedsiębiorców powinny przeprowadzać krótko- i średniookresowe analizy poszczególnych sektorów, wskazywać różnice między regionami oraz reagować na zmieniające się zapotrzebowanie przedsiębiorstw na wykwalifikowaną siłę roboczą. Te analizy i prognozy dotyczą wszystkich podmiotów gospodarczych, łącznie ze spółdzielniami i zakładami rzemieślniczymi.

| 4.3.1 | Optymalnym rozwiązaniem jest określenie strategicznych celów oraz opracowanie planów działania. Elementem takich planów jest zazwyczaj wzmocnienie marketingu danego sektora, zaproponowanie koncepcji kształcenia i określania wymogów, dzielona współodpowiedzialność i zaangażowanie się państwa i innych zainteresowanych stron pod względem gospodarczym w kształcenie i szkolenie absolwentów, rozwój współpracy między przedsiębiorstwami, szkołami i innymi zainteresowanymi stronami z myślą o powiązaniu teorii i praktyki, koncepcje praktyk dla uczniów w przedsiębiorstwach oraz budowanie kultury mobilności przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

4.3.1

Optymalnym rozwiązaniem jest określenie strategicznych celów oraz opracowanie planów działania. Elementem takich planów jest zazwyczaj wzmocnienie marketingu danego sektora, zaproponowanie koncepcji kształcenia i określania wymogów, dzielona współodpowiedzialność i zaangażowanie się państwa i innych zainteresowanych stron pod względem gospodarczym w kształcenie i szkolenie absolwentów, rozwój współpracy między przedsiębiorstwami, szkołami i innymi zainteresowanymi stronami z myślą o powiązaniu teorii i praktyki, koncepcje praktyk dla uczniów w przedsiębiorstwach oraz budowanie kultury mobilności przedsiębiorstw.

| 4.3.1.1 | Koncepcja kształcenia może obejmować ocenę jakości absolwentów poszczególnych kierunków właściwych dla danego sektora, wskazanie zawodów, na które zapotrzebowanie można pokryć dzięki przekwalifikowaniu zawodowemu, międzysektorową współpracę z innymi gałęziami przemysłu, stworzenie wykazu współpracujących szkół średnich i podstawowych, włączenie doradców zawodowych, a także ankiety na temat motywacji i wyobrażeń uczniów w ostatnich latach nauki na temat kariery zawodowej. |
| --- | --- |

4.3.1.1

Koncepcja kształcenia może obejmować ocenę jakości absolwentów poszczególnych kierunków właściwych dla danego sektora, wskazanie zawodów, na które zapotrzebowanie można pokryć dzięki przekwalifikowaniu zawodowemu, międzysektorową współpracę z innymi gałęziami przemysłu, stworzenie wykazu współpracujących szkół średnich i podstawowych, włączenie doradców zawodowych, a także ankiety na temat motywacji i wyobrażeń uczniów w ostatnich latach nauki na temat kariery zawodowej.

| 4.3.1.2 | Ważna jest koncepcja praktyk dla uczniów w przedsiębiorstwach. Obejmuje to utworzenie programów takich praktyk, przygotowanie otoczenia do włączenia uczniów w funkcjonowanie przedsiębiorstwa oraz określenie zasad oceny skuteczności praktyk zawodowych. Przedsiębiorstwa powinny wspierać mobilność uczniów i praktykantów oraz organizować wymiany. |
| --- | --- |

4.3.1.2

Ważna jest koncepcja praktyk dla uczniów w przedsiębiorstwach. Obejmuje to utworzenie programów takich praktyk, przygotowanie otoczenia do włączenia uczniów w funkcjonowanie przedsiębiorstwa oraz określenie zasad oceny skuteczności praktyk zawodowych. Przedsiębiorstwa powinny wspierać mobilność uczniów i praktykantów oraz organizować wymiany.

| 4.3.1.3 | Kształcenie i szkolenie to kosztowne działania, z których korzyści czerpią różne podmioty (23). Władze publiczne powinny w dużym stopniu przejąć współodpowiedzialność finansową za wspieranie dorosłych w nabywaniu podstawowych umiejętności oraz umiejętności i kompetencji niezbędnych w celu (ponownego) wejścia na rynek pracy. Oczekuje się, że pracodawcy przejmą główną odpowiedzialność za finansowanie rozwoju specyficznych umiejętności wymaganych do wykonywania danej pracy. Odpowiedzialność za nabycie i utrzymanie zdolności do zatrudnienia i własnych umiejętności powinny także ponosić poszczególni zainteresowani. |
| --- | --- |

4.3.1.3

Kształcenie i szkolenie to kosztowne działania, z których korzyści czerpią różne podmioty (23). Władze publiczne powinny w dużym stopniu przejąć współodpowiedzialność finansową za wspieranie dorosłych w nabywaniu podstawowych umiejętności oraz umiejętności i kompetencji niezbędnych w celu (ponownego) wejścia na rynek pracy. Oczekuje się, że pracodawcy przejmą główną odpowiedzialność za finansowanie rozwoju specyficznych umiejętności wymaganych do wykonywania danej pracy. Odpowiedzialność za nabycie i utrzymanie zdolności do zatrudnienia i własnych umiejętności powinny także ponosić poszczególni zainteresowani.

| 4.3.1.4 | W wielu państwach członkowskich państwo uczestniczy, w tym pod względem finansowym, we wdrażaniu programów kształcenia oraz przekwalifikowywania zawodowego. Taka odpowiedzialność władz publicznych jest niezbędna i można ją ulepszyć dzięki zapewnieniu możliwości finansowania z funduszy europejskich lub wykorzystania realizowanych projektów i włączenia się do nich. Finansowanie ze środków publicznych nigdy nie może jednak zastąpić odpowiedzialności wszystkich zainteresowanych stron, w tym pracodawców. |
| --- | --- |

4.3.1.4

W wielu państwach członkowskich państwo uczestniczy, w tym pod względem finansowym, we wdrażaniu programów kształcenia oraz przekwalifikowywania zawodowego. Taka odpowiedzialność władz publicznych jest niezbędna i można ją ulepszyć dzięki zapewnieniu możliwości finansowania z funduszy europejskich lub wykorzystania realizowanych projektów i włączenia się do nich. Finansowanie ze środków publicznych nigdy nie może jednak zastąpić odpowiedzialności wszystkich zainteresowanych stron, w tym pracodawców.

| 4.4 | W kontekście dialogu społecznego trzeba skuteczniej włączyć pracodawców w opracowywanie i realizację krajowej polityki edukacji w celu poprawy dostępności edukacji przedszkolnej oraz modernizacji i odnowy kształcenia i szkolenia zawodowego na poziomie średnim i wyższym. |
| --- | --- |

4.4

W kontekście dialogu społecznego trzeba skuteczniej włączyć pracodawców w opracowywanie i realizację krajowej polityki edukacji w celu poprawy dostępności edukacji przedszkolnej oraz modernizacji i odnowy kształcenia i szkolenia zawodowego na poziomie średnim i wyższym.

| 4.4.1 | Wysokiej jakości dostępna przedszkolna opieka nad dziećmi jest elementem edukacji podstawowej. Pracodawcy mogą współpracować z instytucjami przedszkolnymi oraz wspierać rozwój talentów (na przykład za pośrednictwem zabawek technicznych) w najróżniejszych dziedzinach we współpracy z wyspecjalizowanymi instytucjami i rodzicami. |
| --- | --- |

4.4.1

Wysokiej jakości dostępna przedszkolna opieka nad dziećmi jest elementem edukacji podstawowej. Pracodawcy mogą współpracować z instytucjami przedszkolnymi oraz wspierać rozwój talentów (na przykład za pośrednictwem zabawek technicznych) w najróżniejszych dziedzinach we współpracy z wyspecjalizowanymi instytucjami i rodzicami.

| 4.4.2 | Elementem nauczania już od szkół podstawowych powinno być także zaznajomienie się z podstawowymi praktycznymi umiejętnościami potrzebnymi w różnych zawodach, w tym technicznych, z możliwościami istniejącymi w poszczególnych sektorach przemysłu i usług oraz aktualnym zapotrzebowaniem na wiedzę i umiejętności. Bez postępów w zakresie nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki oraz umiejętności praktycznych trudno będzie poprawić kształcenie i szkolenie zawodowe oraz przyuczanie do zawodu. Mógłby to być jeden ze sposobów na ułatwienie integracji ludzi młodych na współczesnym rynku pracy. |
| --- | --- |

4.4.2

Elementem nauczania już od szkół podstawowych powinno być także zaznajomienie się z podstawowymi praktycznymi umiejętnościami potrzebnymi w różnych zawodach, w tym technicznych, z możliwościami istniejącymi w poszczególnych sektorach przemysłu i usług oraz aktualnym zapotrzebowaniem na wiedzę i umiejętności. Bez postępów w zakresie nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki oraz umiejętności praktycznych trudno będzie poprawić kształcenie i szkolenie zawodowe oraz przyuczanie do zawodu. Mógłby to być jeden ze sposobów na ułatwienie integracji ludzi młodych na współczesnym rynku pracy.

| 4.4.3 | Z najnowszego badania Cedefopu (24) wynika, że szereg europejskich państw przyjęło już rozwiązania mające na celu zwiększenie atrakcyjności kształcenia i szkolenia zawodowego, niemniej podjęte działania są niewystarczające w szeregu kluczowych dziedzin, takich jak poprawa przechodzenia z kształcenia i szkolenia zawodowego do kształcenia wyższego, przegląd i modernizacja programów nauczania, poprawa infrastruktury szkół zawodowych i ośrodków szkolenia zawodowego, podejście do grup o specjalnych potrzebach, przeprowadzanie zmian strukturalnych i poprawa współpracy miedzy różnymi poziomami, ulepszenie systemu przyuczania do zawodu, a zwłaszcza większe zaangażowanie pracodawców i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

4.4.3

Z najnowszego badania Cedefopu (24) wynika, że szereg europejskich państw przyjęło już rozwiązania mające na celu zwiększenie atrakcyjności kształcenia i szkolenia zawodowego, niemniej podjęte działania są niewystarczające w szeregu kluczowych dziedzin, takich jak poprawa przechodzenia z kształcenia i szkolenia zawodowego do kształcenia wyższego, przegląd i modernizacja programów nauczania, poprawa infrastruktury szkół zawodowych i ośrodków szkolenia zawodowego, podejście do grup o specjalnych potrzebach, przeprowadzanie zmian strukturalnych i poprawa współpracy miedzy różnymi poziomami, ulepszenie systemu przyuczania do zawodu, a zwłaszcza większe zaangażowanie pracodawców i partnerów społecznych.

| 4.4.4 | Potencjał europejskich instytucji kształcenia wyższego, by odgrywać rolę w społeczeństwie i przyczyniać się do dobrobytu w Europie, jest niedostatecznie wykorzystywany (25). W gospodarce opartej na wiedzy od pracowników wymaga się odpowiedniej kombinacji umiejętności, w tym kompetencji o charakterze przekrojowym, koniecznych w erze cyfrowej e-umiejętności, a także kreatywności, elastyczności i solidnej wiedzy z wybranej dziedziny. Odpowiednio wybrane szkoły i przedsiębiorstwa muszą zatem współpracować także na poziomie szkolnictwa wyższego. Pracodawcy nie mogą oczekiwać, że szkoły będą im produkować absolwentów na zamówienie. Pracodawcy powinni, odpowiednio do swych kompetencji, uczestniczyć w opracowywaniu planów nauczania i poprawiać wyposażenie szkół. Jednocześnie jednak trzeba szanować niezależność szkół, które wypełniają także inne zadania ważne dla całego społeczeństwa. |
| --- | --- |

4.4.4

Potencjał europejskich instytucji kształcenia wyższego, by odgrywać rolę w społeczeństwie i przyczyniać się do dobrobytu w Europie, jest niedostatecznie wykorzystywany (25). W gospodarce opartej na wiedzy od pracowników wymaga się odpowiedniej kombinacji umiejętności, w tym kompetencji o charakterze przekrojowym, koniecznych w erze cyfrowej e-umiejętności, a także kreatywności, elastyczności i solidnej wiedzy z wybranej dziedziny. Odpowiednio wybrane szkoły i przedsiębiorstwa muszą zatem współpracować także na poziomie szkolnictwa wyższego. Pracodawcy nie mogą oczekiwać, że szkoły będą im produkować absolwentów na zamówienie. Pracodawcy powinni, odpowiednio do swych kompetencji, uczestniczyć w opracowywaniu planów nauczania i poprawiać wyposażenie szkół. Jednocześnie jednak trzeba szanować niezależność szkół, które wypełniają także inne zadania ważne dla całego społeczeństwa.

| 4.5 | Brak umiejętności STEM (z zakresu nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki) stanie się jedną z największych przeszkód dla wzrostu gospodarczego. Siła robocza się starzeje, w wielu zawodach STEM dokonuje się wymiana pokoleń, w ramach której z przedsiębiorstw odchodzi na emeryturę wielu doświadczonych pracowników, a w najbliższych latach systemy edukacyjne nie będą jeszcze dostosowane do tego, by na rynek pracy weszli tak pilnie potrzebni pracownicy o wykształceniu technicznym. |
| --- | --- |

4.5

Brak umiejętności STEM (z zakresu nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki) stanie się jedną z największych przeszkód dla wzrostu gospodarczego. Siła robocza się starzeje, w wielu zawodach STEM dokonuje się wymiana pokoleń, w ramach której z przedsiębiorstw odchodzi na emeryturę wielu doświadczonych pracowników, a w najbliższych latach systemy edukacyjne nie będą jeszcze dostosowane do tego, by na rynek pracy weszli tak pilnie potrzebni pracownicy o wykształceniu technicznym.

| 4.5.1 | Dlatego też pracodawcy muszą walczyć z mitem, że umiejętności STEM nie mają przyszłości, i pokazać, że wręcz przeciwnie rozszerzenie nauczania przedmiotów STEM w szkołach wszystkich poziomów oznacza w przyszłości większe możliwości i większą elastyczność rozwoju kariery zawodowej. Muszą lepiej informować o przyszłych umiejętnościach, których przedsiębiorstwa potrzebują, i przyczyniać się do uczenia się nauczycieli przez całe życie (26). |
| --- | --- |

4.5.1

Dlatego też pracodawcy muszą walczyć z mitem, że umiejętności STEM nie mają przyszłości, i pokazać, że wręcz przeciwnie rozszerzenie nauczania przedmiotów STEM w szkołach wszystkich poziomów oznacza w przyszłości większe możliwości i większą elastyczność rozwoju kariery zawodowej. Muszą lepiej informować o przyszłych umiejętnościach, których przedsiębiorstwa potrzebują, i przyczyniać się do uczenia się nauczycieli przez całe życie (26).

| 4.5.2 | Winą nie można jednak obarczać samych tylko systemów kształcenia. Pracodawcy muszą odpowiednio wcześnie przewidywać przyszły rozwój sytuacji, reagować na globalne i technologiczne wyzwania, modernizować zakłady oraz tworzyć możliwości zatrudnienia dla absolwentów, by mogli zdobyć kompetencje na światowym poziomie. |
| --- | --- |

4.5.2

Winą nie można jednak obarczać samych tylko systemów kształcenia. Pracodawcy muszą odpowiednio wcześnie przewidywać przyszły rozwój sytuacji, reagować na globalne i technologiczne wyzwania, modernizować zakłady oraz tworzyć możliwości zatrudnienia dla absolwentów, by mogli zdobyć kompetencje na światowym poziomie.

| 4.5.3 | Pracodawcy powinni także zwalczać mit, że kobiety nie nadają się do pracy w niektórych branżach, oraz lepiej wykorzystywać potencjał kobiet, na przykład wspierając rozwój kariery talentów czy poprzez mentoring, sponsorowanie, szkolenia zawodowe oraz przykłady sprawdzonych rozwiązań. Nadal utrzymują się ogromne różnice w rodzaju wykształcenia kobiet i mężczyzn. Kobiety nadal są niedoreprezentowane w zawodach związanych z naukami ścisłymi, technologią, inżynierią i matematyką. |
| --- | --- |

4.5.3

Pracodawcy powinni także zwalczać mit, że kobiety nie nadają się do pracy w niektórych branżach, oraz lepiej wykorzystywać potencjał kobiet, na przykład wspierając rozwój kariery talentów czy poprzez mentoring, sponsorowanie, szkolenia zawodowe oraz przykłady sprawdzonych rozwiązań. Nadal utrzymują się ogromne różnice w rodzaju wykształcenia kobiet i mężczyzn. Kobiety nadal są niedoreprezentowane w zawodach związanych z naukami ścisłymi, technologią, inżynierią i matematyką.

| 4.5.4 | Wraz ze szkołami technicznymi odchodzą także nauczyciele przedmiotów zawodowych. Dlatego też trzeba zadbać o dostateczną ilość dobrych nauczycieli i szkoleniowców. Powinni oni być obeznani ze zmieniającymi się potrzebami rynku pracy oraz umieć przekazać uczniom wiedzę techniczną. Należy wspierać uczenie się przez całe życie oraz organizowanie w przedsiębiorstwach stażów dla nauczycieli i szkoleniowców. Pracodawcy powinni zatem umożliwiać odpowiednim zainteresowanym osobom spośród pracowników stanie się wewnętrznymi szkoleniowcami uczniów i praktykantów oraz zapewnić im odpowiednie przygotowanie pedagogiczno-psychologiczne. |
| --- | --- |

4.5.4

Wraz ze szkołami technicznymi odchodzą także nauczyciele przedmiotów zawodowych. Dlatego też trzeba zadbać o dostateczną ilość dobrych nauczycieli i szkoleniowców. Powinni oni być obeznani ze zmieniającymi się potrzebami rynku pracy oraz umieć przekazać uczniom wiedzę techniczną. Należy wspierać uczenie się przez całe życie oraz organizowanie w przedsiębiorstwach stażów dla nauczycieli i szkoleniowców. Pracodawcy powinni zatem umożliwiać odpowiednim zainteresowanym osobom spośród pracowników stanie się wewnętrznymi szkoleniowcami uczniów i praktykantów oraz zapewnić im odpowiednie przygotowanie pedagogiczno-psychologiczne.

| 4.6 | W ramach partnerstwa społecznego należy włączyć pracodawców przede wszystkim do opracowywania krajowych strategii uczenia się przez całe życie oraz tworzenia warunków do uznawania wyników kształcenia nieformalnego i pozaformalnego. Należy wspierać i uznawać nabywanie kompetencji i umiejętności w ramach kształcenia nieformalnego i pozaformalnego, aby zwiększyć możliwości młodych ludzi i ich rolę na rynku pracy (27), (28). W strategiach dotyczących uczenia się przez całe życie – w powiązaniu ze strategiami rozwoju obszarów wiejskich – należy mieć na uwadze także dostępność dalszego kształcenia i przekwalifikowywania się dla zainteresowanych mieszkańców obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

4.6

W ramach partnerstwa społecznego należy włączyć pracodawców przede wszystkim do opracowywania krajowych strategii uczenia się przez całe życie oraz tworzenia warunków do uznawania wyników kształcenia nieformalnego i pozaformalnego. Należy wspierać i uznawać nabywanie kompetencji i umiejętności w ramach kształcenia nieformalnego i pozaformalnego, aby zwiększyć możliwości młodych ludzi i ich rolę na rynku pracy (27), (28). W strategiach dotyczących uczenia się przez całe życie – w powiązaniu ze strategiami rozwoju obszarów wiejskich – należy mieć na uwadze także dostępność dalszego kształcenia i przekwalifikowywania się dla zainteresowanych mieszkańców obszarów wiejskich.

| 4.6.1 | Pracodawcy słusznie oczekują od systemu kształcenia, że absolwenci będą gotowi dalej się uczyć i będą mieć wystarczająco dużo umiejętności o szerokich możliwościach zastosowania, by ich przeszkolenie w miejscy pracy nie wymagało ani długiego czasu ani wielu nakładów, a jednocześnie by można było je uzupełniać w ramach kształcenia ustawicznego. |
| --- | --- |

4.6.1

Pracodawcy słusznie oczekują od systemu kształcenia, że absolwenci będą gotowi dalej się uczyć i będą mieć wystarczająco dużo umiejętności o szerokich możliwościach zastosowania, by ich przeszkolenie w miejscy pracy nie wymagało ani długiego czasu ani wielu nakładów, a jednocześnie by można było je uzupełniać w ramach kształcenia ustawicznego.

| 4.6.2 | Pracodawcy muszą ponosić swą część odpowiedzialności za ten segment szkolenia zawodowego, który jest specyficzny dla danego przedsiębiorstwa lub jest związany z ograniczonym w czasie zapotrzebowaniem na umiejętności w wężej określonych zawodach. |
| --- | --- |

4.6.2

Pracodawcy muszą ponosić swą część odpowiedzialności za ten segment szkolenia zawodowego, który jest specyficzny dla danego przedsiębiorstwa lub jest związany z ograniczonym w czasie zapotrzebowaniem na umiejętności w wężej określonych zawodach.

| 4.6.3 | Ponadto mikroprzedsiębiorstwa, małe przedsiębiorstwa i zakłady rzemieślnicze potrzebują bardziej dynamicznego i elastycznego systemu kształcenia, który będzie zgodnie z rzeczywistością reagować na potrzeby nowych pracowników oraz tych starszych stażem pracowników, którzy będą mieli chęć lub potrzebę kontynuowania kształcenia i szkolenia (uczenie się przez całe życie). |
| --- | --- |

4.6.3

Ponadto mikroprzedsiębiorstwa, małe przedsiębiorstwa i zakłady rzemieślnicze potrzebują bardziej dynamicznego i elastycznego systemu kształcenia, który będzie zgodnie z rzeczywistością reagować na potrzeby nowych pracowników oraz tych starszych stażem pracowników, którzy będą mieli chęć lub potrzebę kontynuowania kształcenia i szkolenia (uczenie się przez całe życie).

| 4.6.4 | Niski poziom udziału w uczeniu się przez całe życie wynika także z braku powiązań między szkoleniem w przedsiębiorstwie a zasadami aktywnej polityki zatrudnienia oraz między aktualnymi metodami przekwalifikowania zawodowego i potrzebami pracodawców. Niedostatki w zakresie dalszego kształcenia ograniczają możliwości dostosowania się do coraz szybszego tempa zmian technologicznych, powodujących zmiany technicznego wyposażenia przedsiębiorstw oraz relatywnej komparatywnej przewagi ekonomicznej. |
| --- | --- |

4.6.4

Niski poziom udziału w uczeniu się przez całe życie wynika także z braku powiązań między szkoleniem w przedsiębiorstwie a zasadami aktywnej polityki zatrudnienia oraz między aktualnymi metodami przekwalifikowania zawodowego i potrzebami pracodawców. Niedostatki w zakresie dalszego kształcenia ograniczają możliwości dostosowania się do coraz szybszego tempa zmian technologicznych, powodujących zmiany technicznego wyposażenia przedsiębiorstw oraz relatywnej komparatywnej przewagi ekonomicznej.

| 4.6.5 | Niezbędna jest elastyczna współpraca pracodawców ze służbami zatrudnienia. Możliwości, infrastruktura i metodologie służb zatrudnienia są ważnym elementem wspierania popytu na dalsze kształcenie oraz mają wpływ także na ofertę dalszego kształcenia. |
| --- | --- |

4.6.5

Niezbędna jest elastyczna współpraca pracodawców ze służbami zatrudnienia. Możliwości, infrastruktura i metodologie służb zatrudnienia są ważnym elementem wspierania popytu na dalsze kształcenie oraz mają wpływ także na ofertę dalszego kształcenia.

| 4.7 | Sposoby wzmocnienia wpływu pracodawców na efektywność systemu kształcenia w zakresie wzmacniania wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz jego dostosowanie do potrzeb rynku pracy są różne w zależności od możliwości i krajowej praktyki. |
| --- | --- |

4.7

Sposoby wzmocnienia wpływu pracodawców na efektywność systemu kształcenia w zakresie wzmacniania wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz jego dostosowanie do potrzeb rynku pracy są różne w zależności od możliwości i krajowej praktyki.

| 4.7.1 | Pracodawcy, w kontekście partnerstwa społecznego, współpracują ze szkołami państwowymi i prywatnymi w danym regionie czy danej miejscowości za pośrednictwem wspólnych forów szkół i przedsiębiorstw albo regionalnych lub sektorowych rad i porozumień służących wspieraniu zatrudnienia i umiejętności, organizują stowarzyszenia pracodawców w celu utworzenia instytucji szkolnych lub instytucji nauki zawodu lub też zakładają własne przyzakładowe szkoły czy ośrodki kształcenia. |
| --- | --- |

4.7.1

Pracodawcy, w kontekście partnerstwa społecznego, współpracują ze szkołami państwowymi i prywatnymi w danym regionie czy danej miejscowości za pośrednictwem wspólnych forów szkół i przedsiębiorstw albo regionalnych lub sektorowych rad i porozumień służących wspieraniu zatrudnienia i umiejętności, organizują stowarzyszenia pracodawców w celu utworzenia instytucji szkolnych lub instytucji nauki zawodu lub też zakładają własne przyzakładowe szkoły czy ośrodki kształcenia.

| 4.7.2 | Dotyczy to wszystkich rodzajów podmiotów gospodarczych, w tym mikroprzedsiębiorstw, małych przedsiębiorstw, spółdzielni i zakładów rzemieślniczych. Inicjatywy te powinny zatem być rozwijane na poziomie, na którym można najskuteczniej wzmocnić ich oddziaływanie, oraz muszą być realizowane w koordynacji z organami państwowymi i samorządowymi, gdyż również w tym przypadku należy mieć na uwadze interes publiczny, udział w aktywnej polityce zatrudnienia oraz utrzymanie trwałych miejsc pracy wysokiej jakości. |
| --- | --- |

4.7.2

Dotyczy to wszystkich rodzajów podmiotów gospodarczych, w tym mikroprzedsiębiorstw, małych przedsiębiorstw, spółdzielni i zakładów rzemieślniczych. Inicjatywy te powinny zatem być rozwijane na poziomie, na którym można najskuteczniej wzmocnić ich oddziaływanie, oraz muszą być realizowane w koordynacji z organami państwowymi i samorządowymi, gdyż również w tym przypadku należy mieć na uwadze interes publiczny, udział w aktywnej polityce zatrudnienia oraz utrzymanie trwałych miejsc pracy wysokiej jakości.

| 4.8 | Staże w przedsiębiorstwach są ważnym elementem procesu kształcenia. |
| --- | --- |

4.8

Staże w przedsiębiorstwach są ważnym elementem procesu kształcenia.

| 4.8.1 | Pracodawcy postrzegają staże jako proces, którego celem jest wyposażenie młodych ludzi w praktyczne doświadczenia i przyzwyczajenia zawodowe. W interesie przedsiębiorstwa jest ułatwienie młodym ludziom przechodzenia z systemu edukacji na rynek pracy, niewykorzystywanie ich pozycji stażystów oraz oferowanie im pracy zgodnej z celem praktycznej nauki i stwarzanie im odpowiednich warunków pracy. |
| --- | --- |

4.8.1

Pracodawcy postrzegają staże jako proces, którego celem jest wyposażenie młodych ludzi w praktyczne doświadczenia i przyzwyczajenia zawodowe. W interesie przedsiębiorstwa jest ułatwienie młodym ludziom przechodzenia z systemu edukacji na rynek pracy, niewykorzystywanie ich pozycji stażystów oraz oferowanie im pracy zgodnej z celem praktycznej nauki i stwarzanie im odpowiednich warunków pracy.

| 4.8.2 | EKES przyjmuje zatem z zadowoleniem przygotowanie planu działania na rzecz zatrudnienia młodzieży w ramach wspólnego programu europejskich partnerów społecznych (29), w którym – w kontekście wspólnie określanych priorytetów – poruszona zostanie także kwestia staży, doświadczeń zdobywanych w miejscu pracy oraz przygotowania zawodowego. |
| --- | --- |

4.8.2

EKES przyjmuje zatem z zadowoleniem przygotowanie planu działania na rzecz zatrudnienia młodzieży w ramach wspólnego programu europejskich partnerów społecznych (29), w którym – w kontekście wspólnie określanych priorytetów – poruszona zostanie także kwestia staży, doświadczeń zdobywanych w miejscu pracy oraz przygotowania zawodowego.

| 4.9 | Wiedza i doświadczenia nabyte w ramach uczenia się pozaformalnego i nieformalnego w kontekście wolontariatu mogą zwiększyć kreatywność i potencjał innowacyjny pracowników, co pomoże poprawić ich zdolność do zatrudnienia i ułatwi im ew. zmiany miejsca pracy. Przedsiębiorstwa w ramach swych strategii społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw wspierają wolontariacką działalność swych pracowników. Brak ram prawnych, narzędzi oceny i uznawania nabytych w ten sposób umiejętności, a przede wszystkich przeszkody finansowe i podatkowe uniemożliwiają pracodawcom systematyczne wspieranie działalności wolontariackiej (30). |
| --- | --- |

4.9

Wiedza i doświadczenia nabyte w ramach uczenia się pozaformalnego i nieformalnego w kontekście wolontariatu mogą zwiększyć kreatywność i potencjał innowacyjny pracowników, co pomoże poprawić ich zdolność do zatrudnienia i ułatwi im ew. zmiany miejsca pracy. Przedsiębiorstwa w ramach swych strategii społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw wspierają wolontariacką działalność swych pracowników. Brak ram prawnych, narzędzi oceny i uznawania nabytych w ten sposób umiejętności, a przede wszystkich przeszkody finansowe i podatkowe uniemożliwiają pracodawcom systematyczne wspieranie działalności wolontariackiej (30).

5.   Wkład pracodawców w stosowanie europejskich instrumentów na poziomie krajowym

| 5.1 | Pracodawcy, w kontekście partnerstwa społecznego, uczestniczą w tworzeniu i wprowadzaniu wspólnych europejskich zasad (w zakresie doradztwa, określania i walidacji kształcenia nieformalnego i pozaformalnego) i instrumentów (31) (EQF, ECVET, EQAVET, Europass). Celem tych zasad i instrumentów jest pomoc w zwiększaniu mobilności pracowników, uczniów i szkoleniowców pomiędzy różnymi systemami kształcenia i szkolenia oraz między państwami. |
| --- | --- |

5.1

Pracodawcy, w kontekście partnerstwa społecznego, uczestniczą w tworzeniu i wprowadzaniu wspólnych europejskich zasad (w zakresie doradztwa, określania i walidacji kształcenia nieformalnego i pozaformalnego) i instrumentów (31) (EQF, ECVET, EQAVET, Europass). Celem tych zasad i instrumentów jest pomoc w zwiększaniu mobilności pracowników, uczniów i szkoleniowców pomiędzy różnymi systemami kształcenia i szkolenia oraz między państwami.

| 5.2 | Państwa członkowskie UE przyjęły europejskie ramy kwalifikacji (EQF)
   (32) określające osiem poziomów kwalifikacji na podstawie ogólnej wiedzy, umiejętności i kompetencji. Każde państwo ma przyporządkować każdy krajowy poziom kwalifikacji do jednego z tych poziomów.






  — | Przedstawiciele pracodawców mogą, na przykład za pośrednictwem rad sektorowych, wspólnie z innymi podmiotami opracowywać opisy kwalifikacji odpowiadające stanowiskom pracy w ich sektorze. Te krajowe ramy (systemy) kwalifikacji, czy też dotyczące ich normy, są podstawą kształcenia i kryterium uznawania kwalifikacji. Są też podstawą do opracowywania krajowych programów nauczania dla szkół średnich i programów nauczania dla innych instytucji edukacyjnych. Następnie mogą być tworzone krajowe klasyfikacje zawodów, w ramach których monitoruje się i rejestruje wymagania dotyczące wykonywania poszczególnych zawodów na rynku pracy. Krajowa klasyfikacja zawodów staje się w ten sposób istotnym źródłem informacji z dziedziny zasobów ludzkich i kształcenia zawodowego na wszystkich poziomach. |
| --- | --- | --- |

5.2

Państwa członkowskie UE przyjęły europejskie ramy kwalifikacji (EQF)
   (32) określające osiem poziomów kwalifikacji na podstawie ogólnej wiedzy, umiejętności i kompetencji. Każde państwo ma przyporządkować każdy krajowy poziom kwalifikacji do jednego z tych poziomów.

—

Przedstawiciele pracodawców mogą, na przykład za pośrednictwem rad sektorowych, wspólnie z innymi podmiotami opracowywać opisy kwalifikacji odpowiadające stanowiskom pracy w ich sektorze. Te krajowe ramy (systemy) kwalifikacji, czy też dotyczące ich normy, są podstawą kształcenia i kryterium uznawania kwalifikacji. Są też podstawą do opracowywania krajowych programów nauczania dla szkół średnich i programów nauczania dla innych instytucji edukacyjnych. Następnie mogą być tworzone krajowe klasyfikacje zawodów, w ramach których monitoruje się i rejestruje wymagania dotyczące wykonywania poszczególnych zawodów na rynku pracy. Krajowa klasyfikacja zawodów staje się w ten sposób istotnym źródłem informacji z dziedziny zasobów ludzkich i kształcenia zawodowego na wszystkich poziomach.

| 5.3 | Jednym z rozwiązań przewidzianych w programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia było ukończenie do końca 2012 r. europejskiej klasyfikacji umiejętności, kompetencji i zawodów (ESCO) jako wspólnej platformy w dziedzinie pracy oraz kształcenia i szkolenia zawodowego. Projekt ESCO powinien zastąpić lub uzupełnić istniejące krajowe i międzynarodowe klasyfikacje sektorowe oraz stać się narzędziem, które ułatwi tworzenie dynamicznych rynków pracy charakteryzujących się płynnym przechodzeniem przede wszystkim z jednego miejsca pracy do drugiego lub z systemu edukacji do pierwszego miejsca pracy. |
| --- | --- |

5.3

Jednym z rozwiązań przewidzianych w programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia było ukończenie do końca 2012 r. europejskiej klasyfikacji umiejętności, kompetencji i zawodów (ESCO) jako wspólnej platformy w dziedzinie pracy oraz kształcenia i szkolenia zawodowego. Projekt ESCO powinien zastąpić lub uzupełnić istniejące krajowe i międzynarodowe klasyfikacje sektorowe oraz stać się narzędziem, które ułatwi tworzenie dynamicznych rynków pracy charakteryzujących się płynnym przechodzeniem przede wszystkim z jednego miejsca pracy do drugiego lub z systemu edukacji do pierwszego miejsca pracy.

| 5.3.1 | Niemniej jednak ESCO nie jest odpowiednim narzędziem dla mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, ponieważ standardy ESCO zakładają, że wszystkie osoby zajmujące dane stanowisko i mające takie same kwalifikacje wykonują ten sam zestaw zadań, niezależnie od tego, dla jakiego przedsiębiorstwa pracują. W dzisiejszym szybko zmieniającym się świecie pracy różne technologie, wymogi klientów, przyjęte w danej firmie zwyczaje oraz dostępność wykwalifikowanych pracowników oznacza, że zadania przydzielone pracownikom wymagają od nich elastyczności w działaniu i gotowości do dostosowania sposobu pracy do stale zmieniającego się otoczenia technologicznego i informacyjno-komunikacyjnego, w którym funkcjonują przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

5.3.1

Niemniej jednak ESCO nie jest odpowiednim narzędziem dla mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, ponieważ standardy ESCO zakładają, że wszystkie osoby zajmujące dane stanowisko i mające takie same kwalifikacje wykonują ten sam zestaw zadań, niezależnie od tego, dla jakiego przedsiębiorstwa pracują. W dzisiejszym szybko zmieniającym się świecie pracy różne technologie, wymogi klientów, przyjęte w danej firmie zwyczaje oraz dostępność wykwalifikowanych pracowników oznacza, że zadania przydzielone pracownikom wymagają od nich elastyczności w działaniu i gotowości do dostosowania sposobu pracy do stale zmieniającego się otoczenia technologicznego i informacyjno-komunikacyjnego, w którym funkcjonują przedsiębiorstwa.

| 5.3.2 | Jest niezbędne, by pracodawcy i organizacje biznesowe respektowali specyficzne potrzeby mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw oraz pomogli im w opracowaniu odpowiednich wykazów szczegółowo pokazujących, jak funkcjonują te bardziej elastyczne, dynamiczne przedsiębiorstwa. Należy przy tym zadbać o to, by w zestawieniach tych określić oczekiwane wyniki jako zadania a nie ogólne funkcje. Na podstawie tych zestawień zadań można następnie opracować etapy szkolenia i kwalifikacji, tak by powstała jasna ścieżka audytu od miejsca pracy do ostatecznych kwalifikacji. |
| --- | --- |

5.3.2

Jest niezbędne, by pracodawcy i organizacje biznesowe respektowali specyficzne potrzeby mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw oraz pomogli im w opracowaniu odpowiednich wykazów szczegółowo pokazujących, jak funkcjonują te bardziej elastyczne, dynamiczne przedsiębiorstwa. Należy przy tym zadbać o to, by w zestawieniach tych określić oczekiwane wyniki jako zadania a nie ogólne funkcje. Na podstawie tych zestawień zadań można następnie opracować etapy szkolenia i kwalifikacji, tak by powstała jasna ścieżka audytu od miejsca pracy do ostatecznych kwalifikacji.

| 5.4 | Pracodawcy i przedsiębiorstwa oraz wszystkie pozostałe podmioty gospodarcze powinni wykorzystywać wszystkie projekty finansowane ze środków krajowych i z funduszy strukturalnych UE, a zwłaszcza EFS-u i programu „Erasmus dla wszystkich”. W ramach aktywnej polityki zatrudnienia państwa członkowskie wprowadzają obecnie szereg projektów służących utrzymaniu zatrudnienia, aktualizacji i podniesieniu umiejętności pracowników oraz wsparciu wchodzenia młodych ludzi na rynek pracy (33). Ponadto przyjęcie nowych wieloletnich ram finansowych przynosi szereg nowych programów wspierających kształcenie, mobilność i innowacje (Erasmus dla wszystkich, COSME, „Horyzont 2020”). |
| --- | --- |

5.4

Pracodawcy i przedsiębiorstwa oraz wszystkie pozostałe podmioty gospodarcze powinni wykorzystywać wszystkie projekty finansowane ze środków krajowych i z funduszy strukturalnych UE, a zwłaszcza EFS-u i programu „Erasmus dla wszystkich”. W ramach aktywnej polityki zatrudnienia państwa członkowskie wprowadzają obecnie szereg projektów służących utrzymaniu zatrudnienia, aktualizacji i podniesieniu umiejętności pracowników oraz wsparciu wchodzenia młodych ludzi na rynek pracy (33). Ponadto przyjęcie nowych wieloletnich ram finansowych przynosi szereg nowych programów wspierających kształcenie, mobilność i innowacje (Erasmus dla wszystkich, COSME, „Horyzont 2020”).

6.   Perspektywy i wyzwania wiążące się z dwutorowymi systemami kształcenia zawodowego w Europie

| 6.1 | Europa obecnie całkiem słusznie pokłada największe nadzieje we wspieraniu i rozwoju dwutorowych systemów kształcenia zawodowego. Jest całkowicie oczywiste, że państwa członkowskie, które od długiego czasu stosują takie systemy, osiągają dobre wyniki i stopa bezrobocia wśród młodzieży w tych państwach jest znacznie poniżej średniej UE (34). |
| --- | --- |

6.1

Europa obecnie całkiem słusznie pokłada największe nadzieje we wspieraniu i rozwoju dwutorowych systemów kształcenia zawodowego. Jest całkowicie oczywiste, że państwa członkowskie, które od długiego czasu stosują takie systemy, osiągają dobre wyniki i stopa bezrobocia wśród młodzieży w tych państwach jest znacznie poniżej średniej UE (34).

| 6.2 | EKES w opinii w sprawie pakietu dotyczącego zatrudnienia jasno stwierdza, że jednym ze sposobów zlikwidowania rozbieżności miedzy potrzebami rynku pracy, kształceniem i oczekiwaniami ludzi młodych jest wspieranie rozwoju tych wysokiej jakości systemów przygotowania zawodowego. |
| --- | --- |

6.2

EKES w opinii w sprawie pakietu dotyczącego zatrudnienia jasno stwierdza, że jednym ze sposobów zlikwidowania rozbieżności miedzy potrzebami rynku pracy, kształceniem i oczekiwaniami ludzi młodych jest wspieranie rozwoju tych wysokiej jakości systemów przygotowania zawodowego.

| 6.3 | Analiza Komisji Europejskiej dotycząca sytuacji w zakresie nauki zawodu w UE (35) ukazuje także niektóre wyzwania, jakie wiążą się z tym systemem przygotowania zawodowego. Zauważa się na przykład, że korzyści z szybkiego przechodzenia ze szkoły do pracy są raczej przejściowe, a z długookresowej perspektywy zatrudnienia nie są już tak jednoznaczne. Niejasne jest także to, w jakim stopniu możliwe jest przenoszenie nabytych umiejętności i kwalifikacji do innego przedsiębiorstwa (w tym samym lub innym sektorze). |
| --- | --- |

6.3

Analiza Komisji Europejskiej dotycząca sytuacji w zakresie nauki zawodu w UE (35) ukazuje także niektóre wyzwania, jakie wiążą się z tym systemem przygotowania zawodowego. Zauważa się na przykład, że korzyści z szybkiego przechodzenia ze szkoły do pracy są raczej przejściowe, a z długookresowej perspektywy zatrudnienia nie są już tak jednoznaczne. Niejasne jest także to, w jakim stopniu możliwe jest przenoszenie nabytych umiejętności i kwalifikacji do innego przedsiębiorstwa (w tym samym lub innym sektorze).

| 6.4 | W analizie zwrócono ponadto uwagę na to, że w wyniku światowego kryzysu gospodarczego z 2008 r. wzrosła liczba uczniów w kształceniu i szkoleniu zawodowym, ale liczba miejsc na przygotowanie zawodowe i staży spadła w szeregu państw członkowskich z powodu niepewnego klimatu dla biznesu. Fakt ten stanowi zatem bodziec do mobilizacji wszystkich podmiotów i dzielenia się odpowiedzialnością za powstawanie nowych miejsc nauki zawodu w przedsiębiorstwach lub innych alternatywnych rozwiązań wspieranych przez państwo. |
| --- | --- |

6.4

W analizie zwrócono ponadto uwagę na to, że w wyniku światowego kryzysu gospodarczego z 2008 r. wzrosła liczba uczniów w kształceniu i szkoleniu zawodowym, ale liczba miejsc na przygotowanie zawodowe i staży spadła w szeregu państw członkowskich z powodu niepewnego klimatu dla biznesu. Fakt ten stanowi zatem bodziec do mobilizacji wszystkich podmiotów i dzielenia się odpowiedzialnością za powstawanie nowych miejsc nauki zawodu w przedsiębiorstwach lub innych alternatywnych rozwiązań wspieranych przez państwo.

| 6.5 | Badanie BusinessEurope (36) dotyczące konkretnych doświadczeń na poziomie krajowym ukazuje różnorodność sposobów podejścia do tworzenia systemów łączących naukę w szkole z praktyką w przedsiębiorstwie. Wynika z niego szereg zaleceń, w tym zalecenia skierowane do samych pracodawców, by:






  — | uczestniczyć w zarządzaniu dwutorowym systemem przygotowania zawodowego oraz przyczyniać się do tworzenia programów nauczania i ich dostosowywania z upływem czasu, co stanowi ważny czynnik pozwalający zapewnić ich zgodność z potrzebami rynku pracy oraz jednocześnie ograniczyć biurokrację dla przedsiębiorstw; |
| --- | --- | --- |

6.5

Badanie BusinessEurope (36) dotyczące konkretnych doświadczeń na poziomie krajowym ukazuje różnorodność sposobów podejścia do tworzenia systemów łączących naukę w szkole z praktyką w przedsiębiorstwie. Wynika z niego szereg zaleceń, w tym zalecenia skierowane do samych pracodawców, by:

—

uczestniczyć w zarządzaniu dwutorowym systemem przygotowania zawodowego oraz przyczyniać się do tworzenia programów nauczania i ich dostosowywania z upływem czasu, co stanowi ważny czynnik pozwalający zapewnić ich zgodność z potrzebami rynku pracy oraz jednocześnie ograniczyć biurokrację dla przedsiębiorstw;

| — | informować przedsiębiorstwa i zachęcać je, by uczestniczyły w systemach dwutorowych oraz doradzać im, jak organizować współpracę między przedsiębiorstwami. |
| --- | --- |

—

informować przedsiębiorstwa i zachęcać je, by uczestniczyły w systemach dwutorowych oraz doradzać im, jak organizować współpracę między przedsiębiorstwami.

| 6.6 | Pracodawcy pozytywnie odnoszą się zatem do apelu Komisji o utworzenie sojuszu, który ma wesprzeć podnoszenie jakości, poprawę wizerunku i zwiększenie atrakcyjności przygotowania zawodowego w Europie, i są gotowi ponieść swą część odpowiedzialności za tworzenie miejsc na naukę zawodu na podstawie systemów dwutorowych łączących naukę w szkole z praktyką w przedsiębiorstwie (37). |
| --- | --- |

6.6

Pracodawcy pozytywnie odnoszą się zatem do apelu Komisji o utworzenie sojuszu, który ma wesprzeć podnoszenie jakości, poprawę wizerunku i zwiększenie atrakcyjności przygotowania zawodowego w Europie, i są gotowi ponieść swą część odpowiedzialności za tworzenie miejsc na naukę zawodu na podstawie systemów dwutorowych łączących naukę w szkole z praktyką w przedsiębiorstwie (37).

| 6.7 | Wspieranie przygotowania zawodowego nie tylko stanowi dla pracodawców doskonały sposób oceny potencjalnych kandydatów na przyszłych pracowników, ale przynosi również szersze korzyści ekonomiczne w dłuższej perspektywie czasowej, a jednocześnie jest wyrazem odpowiedzialności społecznej. |
| --- | --- |

6.7

Wspieranie przygotowania zawodowego nie tylko stanowi dla pracodawców doskonały sposób oceny potencjalnych kandydatów na przyszłych pracowników, ale przynosi również szersze korzyści ekonomiczne w dłuższej perspektywie czasowej, a jednocześnie jest wyrazem odpowiedzialności społecznej.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Tzn. z zakresu nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM – science, technology, engineering and maths).

1

(2)  Europejskie ramy kwalifikacji.

2

(3)  Europejska klasyfikacja umiejętności, kompetencji i zawodów.

3

(4)  Europejski system transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym – pomaga sprawdzać, uznawać i gromadzić wiedzę i umiejętności zawodowe.

4

(5)  Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejski Fundusz Społeczny.

5

(6)  COM(2010) 682 final z 23 listopada 2011 r., COM(2010) 477 final z 15 września 2010 r., COM(2010) 614 final z 28 października 2010 r. itd.

6

(7)  Dz.U. C 68 z 6.3.2012, ss. 1–10, Dz.U. C 318 z 29.10.2011, ss. 142–149, Dz.U. C 68 z 6.3.2012, ss. 11–14, Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 55.

7

(8)  COM(2012) 727 final.

8

(9)  Porozumienie ramowe dotyczące inkluzywnych rynków pracy z 2010 r. oraz ramy działania na rzecz rozwoju kompetencji i kwalifikacji przez całe życie z 2002 r.

9

(10)  Dz.U. C 143 z 22.5.2012, ss. 94–101, Dz.U. C 318 z 29.10.2011, ss. 69–75, Dz.U. C 11 z 15.1.2013, ss. 65–70.

10

(11)  Dz.U. C 11 z 15.1.2013, ss. 65–70.

11

(12)  EKES zainicjował szereg działań nakierowanych na dobre przykłady współpracy miedzy szkołami a przedsiębiorstwami, powiązania kształcenia i szkolenia zawodowego z praktyką oraz wspierania młodych przedsiębiorców: Nunc Thermo Fisher Scientific, Roskilde, Dania, 6 lutego 2012 r., „Ze szkoły do pracy”; Instytut Politechniczny w Guarda, Portugalia, 5 czerwca 2012 r., „Forum dla nowego tysiąclecia”; ESC Versailles, Francja, 29 sierpnia 2012 r., konferencja tematyczna „Europejska młodzież: pokolenie nadziei czy rozczarowań?”; fora służące wsparciu młodych przedsiębiorców i kobiet przedsiębiorców.

12

(13)  COM(2010) 477 final z 15 września 2011 r.

13

(14)  COM(2012) 173 final z 18 kwietnia 2012 r.

14

(15)  COM(2012) 485 final, zalecenie Rady w sprawie walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego z 5 września 2012 r.

15

(16)  COM(2012) 669 final, „Nowe podejście do edukacji: inwestowanie w umiejętności na rzecz lepszych efektów społeczno-gospodarczych”.

16

(17)  SWD(2012) 375, „Vocational education and training for better skills, growth and jobs”.

17

(18)  COM(2012) 727 final, „Wprowadzanie młodzieży na rynek pracy”, w tym SWD (2012) 406 dotyczący ram jakości staży.

18

(19)  5 grudnia 2012 r. rozpoczęto drugi etap konsultacji z europejskimi partnerami społecznymi zgodnie z art. 153 ust. 5 TFUE.

19

(20)  Ministrowie edukacji spotkali się w dniach 10–11 grudnia 2012 r. w Berlinie i przyjęli memorandum, w którym poparli zawarcie sojuszu i przedstawili dziesięć konkretnych propozycji dotyczących podniesienia atrakcyjności i jakości kształcenia i szkolenia zawodowego oraz dwutorowych systemów kształcenia zawodowego.

20

(21)  COM (2013) 795 final, Plan działania na rzecz przedsiębiorczości do 2020 r. „Ożywienie ducha przedsiębiorczości w Europie”, z 9 stycznia 2013 r.

21

(22)  Europejski Monitor Restrukturyzacji (ERM) w Eurofound odnotował w okresie od lipca 2012 r. do września 2012 r. 274 przypadków restrukturyzacji, które odpowiadają utracie 105 076 miejsc pracy i powstaniu 30 520 nowych miejsc pracy.

22

(23)  http://adult-learning-investment.eu/docs/BackgroundReport.pdf.

23

(24)  Warsztaty w dniach 9–10 października 2012 r. w Brukseli nt. atrakcyjności wstępnego kształcenia i szkolenia zawodowego, badanie SKOPE, Oxford University, www.cedefop.org.

24

(25)  COM(2011) 567 final, „Działania na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia – plan modernizacji europejskich systemów szkolnictwa wyższego”, z 20 września 2012 r.

25

(26)  Publikacja BusinessEurope „Plugging the skills gap: the clock is ticking” (2011).

26

(27)  CEDEFOP „Guidelines for validating non-formal and informal learning”.

27

(28)  Dz.U. C 181z 21.6.2012, s. 154: „EKES wzywa do praktycznego i jasnego określenia pojęcia uczenia się przez całe życie i do opracowania bardziej ukierunkowanych strategii poprawy dostępu poszczególnych grup do programu”.

28

(29)  Wieloletni wspólny program europejskich partnerów społecznych na lata 2012–2014, którego elementem jest także opracowanie ram działania na rzecz zatrudnienia młodzieży.

29

(30)  COM(2011) 568 final, komunikat w sprawie polityki UE i wolontariatu z 20 września 2011 r.

30

(31)  EQF (europejskie ramy kwalifikacji), ECVET (europejski system transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym), EQUAVET (europejskie ramy odniesienia na rzecz zapewniania jakości w kształceniu i szkoleniu zawodowym), EUROPASS (portfolio dokumentów wspierających mobilność zawodową i geograficzną).

31

(32)  Z niedawnego sprawozdania z wdrażania procesu bolońskiego (2012) wynika, że jedynie mniejszośc państw członkwoskich UE wdrożyła już w pełni krajowe systemy kwalifikacji zgodne z EQF.

32

(33)  W Republice Czeskiej były to na przykład projekty: „Edukacja to szansa”, „Edukacja na rzecz wzrostu” i „Staże w przedsiębiorstwach”.

33

(34)  Przykładowe sprawdzone rozwiązanie: wspólne seminarium Stałego Przedstawicielstwa Austrii przy UE oraz Austriackiej Izby Gospodarczej nt. „Dwutorowy system kształcenia zawodowego: co działa” będące wkładem pracodawców w europejską i krajową dyskusję nt. perspektyw zatrudnienia młodzieży w Europie; odbyło się ono w Brukseli 3 grudnia 2012 r.

34

(35)  Analiza KE „Apprenticeship supply in the Member States of the European Union”, styczeń 2012 r., IKEI Research & Consultancy, http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=738&langId=en.

35

(36)  Publikacja BusinessEurope dotycząca tworzenia szans dla młodzieży oraz poprawy atrakcyjności i wizerunku szkolnictwa zawodowego z marca 2012 r.

36

(37)  W kontekście globalnym wyrazem tego zobowiązania może być wspólny projekt IOE i BIAC dotyczący światowego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego.

37

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/35 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/35

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie udziału i zaangażowania pracowników jako niezbędnych podmiotów dobrego ładu korporacyjnego i zrównoważonych rozwiązań na rzecz przezwyciężenia kryzysu (opinia z inicjatywy własnej)

2013/C 161/06

Sprawozdawca: Wolfgang GREIF

Dnia 12 lipca 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

udziału i zaangażowania pracowników jako niezbędnych podmiotów dobrego ładu korporacyjnego i zrównoważonych rozwiązań na rzecz przezwyciężenia kryzysu

(opinia z inicjatywy własnej).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 lutego 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 85 do 3 – 8 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie

| 1.1 | Kryzys finansowy dotarł do przedsiębiorstw. Jego przezwyciężenie, leżące w interesie wszystkich dotkniętych kryzysem grup, inwestorów, pracodawców, pracowników, regionów (podejście wielopodmiotowe), wymaga wspólnych wysiłków i zgodnie ustalonych celów (takich jak np. długofalowy rozwój przedsiębiorstwa), istnienia właściwego dialogu społecznego prowadzonego w atmosferze zaufania oraz pozytywnego nastawienia. EKES pragnie zainicjować nowe podejście, również w odniesieniu do europejskich ram ładu korporacyjnego. |
| --- | --- |

1.1

Kryzys finansowy dotarł do przedsiębiorstw. Jego przezwyciężenie, leżące w interesie wszystkich dotkniętych kryzysem grup, inwestorów, pracodawców, pracowników, regionów (podejście wielopodmiotowe), wymaga wspólnych wysiłków i zgodnie ustalonych celów (takich jak np. długofalowy rozwój przedsiębiorstwa), istnienia właściwego dialogu społecznego prowadzonego w atmosferze zaufania oraz pozytywnego nastawienia. EKES pragnie zainicjować nowe podejście, również w odniesieniu do europejskich ram ładu korporacyjnego.

| 1.2 | EKES jest przekonany, że dobry i tym samym trwały ład korporacyjny musi opierać się na sprawdzonych na rynku wewnętrznym strukturach prawnych i praktyce udziału pracowników poprzez informowanie, konsultacje i w stosownych wypadkach współdecydowanie. |
| --- | --- |

1.2

EKES jest przekonany, że dobry i tym samym trwały ład korporacyjny musi opierać się na sprawdzonych na rynku wewnętrznym strukturach prawnych i praktyce udziału pracowników poprzez informowanie, konsultacje i w stosownych wypadkach współdecydowanie.

| 1.3 | Zrównoważony charakter należy zapewnić poprzez połączenie efektywności ekonomicznej z celami społecznymi i ekologicznymi. Wymogiem jest tu postrzeganie przedsiębiorstwa jako instytucji, w której poszczególne podmioty działają wspólnie, a wszyscy dążą do zapewnienia trwałych perspektyw gospodarczych, konkurencyjności ekonomicznej i równowagi społecznej oraz ukierunkowują swoje działania na te cele. EKES wprowadza do dyskusji pojęcie zrównoważonego przedsiębiorstwa jako koncepcję ładu korporacyjnego. Obejmuje ono także respektowanie przy podejmowaniu decyzji prawa głosu pracowników. |
| --- | --- |

1.3

Zrównoważony charakter należy zapewnić poprzez połączenie efektywności ekonomicznej z celami społecznymi i ekologicznymi. Wymogiem jest tu postrzeganie przedsiębiorstwa jako instytucji, w której poszczególne podmioty działają wspólnie, a wszyscy dążą do zapewnienia trwałych perspektyw gospodarczych, konkurencyjności ekonomicznej i równowagi społecznej oraz ukierunkowują swoje działania na te cele. EKES wprowadza do dyskusji pojęcie zrównoważonego przedsiębiorstwa jako koncepcję ładu korporacyjnego. Obejmuje ono także respektowanie przy podejmowaniu decyzji prawa głosu pracowników.

| 1.4 | Koncepcja ta może służyć dobremu prowadzeniu przedsiębiorstw, jeśli ład korporacyjny opiera się na zasadzie sprawiedliwych relacji między pracownikami, kadrą kierowniczą i właścicielem, przez co wszystkie podmioty mają zapewnioną możliwość kształtowania zmian z zastosowaniem celowego podejścia opartego na rozwiązywaniu problemów, a jednocześnie bez ingerencji w uprawnienia kierownicze kadry menedżerskiej. Już obecnie na szczeblu krajowym i europejskim dostępne są instrumenty zapewniające obligatoryjny udział przedstawicieli pracowników i należy je skutecznie wykorzystać. Dowiedziono, że właśnie w dobie kryzysu można w ten sposób z większą łatwością przeprowadzić i antycypować restrukturyzację w przedsiębiorstwach. |
| --- | --- |

1.4

Koncepcja ta może służyć dobremu prowadzeniu przedsiębiorstw, jeśli ład korporacyjny opiera się na zasadzie sprawiedliwych relacji między pracownikami, kadrą kierowniczą i właścicielem, przez co wszystkie podmioty mają zapewnioną możliwość kształtowania zmian z zastosowaniem celowego podejścia opartego na rozwiązywaniu problemów, a jednocześnie bez ingerencji w uprawnienia kierownicze kadry menedżerskiej. Już obecnie na szczeblu krajowym i europejskim dostępne są instrumenty zapewniające obligatoryjny udział przedstawicieli pracowników i należy je skutecznie wykorzystać. Dowiedziono, że właśnie w dobie kryzysu można w ten sposób z większą łatwością przeprowadzić i antycypować restrukturyzację w przedsiębiorstwach.

| 1.5 | Aby wzmocnić i zakorzenić w praktyce ten model, zdaniem EKES-u polityka europejska powinna stworzyć – w ramach przysługujących jej kompetencji w zakresie kształtowania rynku wewnętrznego – odpowiednie zachęty i usprawnić europejskie ramy prawne, bez wkraczania w uprawnienia krajowe. EKES przedstawia zatem propozycje dotyczące wdrożenia w ustawodawstwie krajowym europejskiego prawa podstawowego dotyczącego udziału pracowników oraz lepszego jego uwzględnienia w ustawodawstwie europejskim. |
| --- | --- |

1.5

Aby wzmocnić i zakorzenić w praktyce ten model, zdaniem EKES-u polityka europejska powinna stworzyć – w ramach przysługujących jej kompetencji w zakresie kształtowania rynku wewnętrznego – odpowiednie zachęty i usprawnić europejskie ramy prawne, bez wkraczania w uprawnienia krajowe. EKES przedstawia zatem propozycje dotyczące wdrożenia w ustawodawstwie krajowym europejskiego prawa podstawowego dotyczącego udziału pracowników oraz lepszego jego uwzględnienia w ustawodawstwie europejskim.

| 1.6 | Jednocześnie możliwości udziału pracowników w wyznaczaniu strategicznego kierunku przedsiębiorstwa muszą stać się powszechnym elementem europejskiego prawa spółek, które zgodnie z planami Komisji ma zostać rozbudowane w najbliższej przyszłości. Ponadto, opierając się na obowiązujących normach, należy opracować w prawie UE przepisy w sprawie obligatoryjnego udziału pracowników oraz rozpowszechnić je, a także ujednolicić zwłaszcza definicje informacji, konsultacji i udziału. |
| --- | --- |

1.6

Jednocześnie możliwości udziału pracowników w wyznaczaniu strategicznego kierunku przedsiębiorstwa muszą stać się powszechnym elementem europejskiego prawa spółek, które zgodnie z planami Komisji ma zostać rozbudowane w najbliższej przyszłości. Ponadto, opierając się na obowiązujących normach, należy opracować w prawie UE przepisy w sprawie obligatoryjnego udziału pracowników oraz rozpowszechnić je, a także ujednolicić zwłaszcza definicje informacji, konsultacji i udziału.

| 1.7 | Chwilowo nowy etap w tej debacie wyznacza rezolucja Parlamentu Europejskiego z 15 stycznia 2013 r. Ogromną większością wzywa się w niej m.in. do stworzenia ram prawnych ustalających minimalne normy dla restrukturyzacji, aby zminimalizować koszty społeczne i gospodarcze oraz ułatwiać antycypację. Miałyby one obejmować m.in. zobowiązanie do planowania strategicznego oraz działania wyprzedzające w zakresie kształcenia i szkolenia, środki zmierzające do utrzymania miejsc pracy i pracowników podczas restrukturyzacji oraz przepisy, które w przypadku restrukturyzacji skłaniają przedsiębiorstwa do wyprzedzającej współpracy z instytucjami regionalnymi (przede wszystkim organami administracji i urzędami pracy) i podmiotami w lokalnych łańcuchach dostaw. |
| --- | --- |

1.7

Chwilowo nowy etap w tej debacie wyznacza rezolucja Parlamentu Europejskiego z 15 stycznia 2013 r. Ogromną większością wzywa się w niej m.in. do stworzenia ram prawnych ustalających minimalne normy dla restrukturyzacji, aby zminimalizować koszty społeczne i gospodarcze oraz ułatwiać antycypację. Miałyby one obejmować m.in. zobowiązanie do planowania strategicznego oraz działania wyprzedzające w zakresie kształcenia i szkolenia, środki zmierzające do utrzymania miejsc pracy i pracowników podczas restrukturyzacji oraz przepisy, które w przypadku restrukturyzacji skłaniają przedsiębiorstwa do wyprzedzającej współpracy z instytucjami regionalnymi (przede wszystkim organami administracji i urzędami pracy) i podmiotami w lokalnych łańcuchach dostaw.

2.   Wstęp

| 2.1 | W niniejszej opinii EKES pragnie pokazać, jak przedsiębiorstwa i inwestorzy wraz ze swoimi pracownikami mogą znaleźć wyważone i trwałe metody przezwyciężenia kryzysu finansowego i gospodarczego oraz przeciwdziałania zmianie klimatu. Poza tym opisane będą ogólne warunki społeczne i prawne, których potrzebują te podmioty, a także jak należy w tym celu ulepszyć europejskie ramy prawne, z uwzględnieniem różnorodności sytuacji oraz rozmaitych regulacji istniejących na poziomie krajowym. |
| --- | --- |

2.1

W niniejszej opinii EKES pragnie pokazać, jak przedsiębiorstwa i inwestorzy wraz ze swoimi pracownikami mogą znaleźć wyważone i trwałe metody przezwyciężenia kryzysu finansowego i gospodarczego oraz przeciwdziałania zmianie klimatu. Poza tym opisane będą ogólne warunki społeczne i prawne, których potrzebują te podmioty, a także jak należy w tym celu ulepszyć europejskie ramy prawne, z uwzględnieniem różnorodności sytuacji oraz rozmaitych regulacji istniejących na poziomie krajowym.

| 2.2 | Ład korporacyjny zorientowany na długofalowy rozwój opiera się na pełnym zaufania i umocowanym prawnie dialogu pomiędzy kierownictwem a pracownikami. EKES upatruje w tym głęboko zakorzenionego w historii integracji europejskiej konsensusu politycznego między rządami, partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim. Obligatoryjny udział pracowników w działalności gospodarczej jest – co zapisano już w wielu dyrektywach europejskich – nieodzownym elementem odpowiedzialnego społecznie gospodarowania. Tysiące przedstawicieli interesów w przedsiębiorstwach i zakładach Europy, jak i około 17 tys. przedstawicieli interesów w około tysiącu europejskich rad zakładowych są przykładem tego, jak w praktyce realizuje się zasadę ładu korporacyjnego nastawionego na udział. |
| --- | --- |

2.2

Ład korporacyjny zorientowany na długofalowy rozwój opiera się na pełnym zaufania i umocowanym prawnie dialogu pomiędzy kierownictwem a pracownikami. EKES upatruje w tym głęboko zakorzenionego w historii integracji europejskiej konsensusu politycznego między rządami, partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim. Obligatoryjny udział pracowników w działalności gospodarczej jest – co zapisano już w wielu dyrektywach europejskich – nieodzownym elementem odpowiedzialnego społecznie gospodarowania. Tysiące przedstawicieli interesów w przedsiębiorstwach i zakładach Europy, jak i około 17 tys. przedstawicieli interesów w około tysiącu europejskich rad zakładowych są przykładem tego, jak w praktyce realizuje się zasadę ładu korporacyjnego nastawionego na udział.

| 2.3 | Ten polityczny konsensus znalazł wyraz w różnych aktach prawnych UE, powstałych na różnych etapach historii europejskiej: informowanie pracowników i przeprowadzanie z nimi konsultacji nie jest jedynie wymogiem obowiązującym, na mocy ustawodawstwa UE (1), na poziomie krajowym (również w obszarze MŚP), ale także na szczeblu transnarodowym (2). Wynika stąd udział pracowników na poziomie przedsiębiorstwa, będący standardem w europejskich spółkach akcyjnych (SE) oraz w spółdzielniach europejskich (SCE) (3). Wiele innych dyrektyw unijnych (4) również z dziedziny ochrony pracy i zdrowia oraz europejskiego prawa spółek zawiera wymóg informowania i przeprowadzania konsultacji. Art. 27 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej czyni prawo jednostki do informacji i konsultacji wiążącym elementem prawa wspólnotowego. Tym samym obligatoryjny udział pracowników w działalności gospodarczej stanowi niekwestionowany fundament systemu prawnego europejskiej demokracji. |
| --- | --- |

2.3

Ten polityczny konsensus znalazł wyraz w różnych aktach prawnych UE, powstałych na różnych etapach historii europejskiej: informowanie pracowników i przeprowadzanie z nimi konsultacji nie jest jedynie wymogiem obowiązującym, na mocy ustawodawstwa UE (1), na poziomie krajowym (również w obszarze MŚP), ale także na szczeblu transnarodowym (2). Wynika stąd udział pracowników na poziomie przedsiębiorstwa, będący standardem w europejskich spółkach akcyjnych (SE) oraz w spółdzielniach europejskich (SCE) (3). Wiele innych dyrektyw unijnych (4) również z dziedziny ochrony pracy i zdrowia oraz europejskiego prawa spółek zawiera wymóg informowania i przeprowadzania konsultacji. Art. 27 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej czyni prawo jednostki do informacji i konsultacji wiążącym elementem prawa wspólnotowego. Tym samym obligatoryjny udział pracowników w działalności gospodarczej stanowi niekwestionowany fundament systemu prawnego europejskiej demokracji.

| 2.4 | Z myślą o sukcesie ekonomicznym, a także – i w szczególności – o spójności społecznej w Europie, trzeba te zasoby – utrwalone i skuteczne w codziennymi funkcjonowaniu gospodarki – wzmocnić, by móc stawić czoła bieżącemu kryzysowi. Ponieważ te przedsiębiorstwa, które nie tylko zarabiają dla swoich inwestorów, ale i mają wnieść wkład w życie społeczeństwa, działają dziś w bardziej niepewnych ogólnych uwarunkowaniach:






  — | Ze względu na niezbędną konkurencyjność na rynkach światowych łańcuchy wartości mają bardziej transnarodowy charakter, co utrudnia kierowanie przedsiębiorstwami. Podmiotom dotkniętym restrukturyzacją lub delokalizacją, szczególnie pracownikom, trudniej zrozumieć ich przyczyny. |
| --- | --- | --- |

2.4

Z myślą o sukcesie ekonomicznym, a także – i w szczególności – o spójności społecznej w Europie, trzeba te zasoby – utrwalone i skuteczne w codziennymi funkcjonowaniu gospodarki – wzmocnić, by móc stawić czoła bieżącemu kryzysowi. Ponieważ te przedsiębiorstwa, które nie tylko zarabiają dla swoich inwestorów, ale i mają wnieść wkład w życie społeczeństwa, działają dziś w bardziej niepewnych ogólnych uwarunkowaniach:

—

Ze względu na niezbędną konkurencyjność na rynkach światowych łańcuchy wartości mają bardziej transnarodowy charakter, co utrudnia kierowanie przedsiębiorstwami. Podmiotom dotkniętym restrukturyzacją lub delokalizacją, szczególnie pracownikom, trudniej zrozumieć ich przyczyny.

| — | Finansowanie przedsiębiorstw przez inwestorów finansowych jest w znacznej mierze nastawione na uzyskanie zysków w krótkim terminie i ogranicza długofalowe planowanie w przedsiębiorstwie. Partnerskie relacje oparte na zaufaniu między zarządami przedsiębiorstw a pracownikami stają przez to o wiele trudniejsze. |
| --- | --- |

—

Finansowanie przedsiębiorstw przez inwestorów finansowych jest w znacznej mierze nastawione na uzyskanie zysków w krótkim terminie i ogranicza długofalowe planowanie w przedsiębiorstwie. Partnerskie relacje oparte na zaufaniu między zarządami przedsiębiorstw a pracownikami stają przez to o wiele trudniejsze.

| — | Ambitne cele w dziedzinie klimatu wymagają innowacji i zasadniczo nowych produktów oraz usług. To z kolei wymusza często radykalne przemiany strukturalne, wystawiające pracowników i przedsiębiorstwa na ciężką próbę i stawiające ich przed zupełnie nowymi zadaniami. |
| --- | --- |

—

Ambitne cele w dziedzinie klimatu wymagają innowacji i zasadniczo nowych produktów oraz usług. To z kolei wymusza często radykalne przemiany strukturalne, wystawiające pracowników i przedsiębiorstwa na ciężką próbę i stawiające ich przed zupełnie nowymi zadaniami.

| — | Dzięki europejskiemu prawu spółek i rynków finansowych przedsiębiorstwa z coraz większą łatwością przemieszczają się obecnie ponad granicami krajów w ramach europejskiego rynku wewnętrznego. Może się to odbywać kosztem krajowych praw dotyczących udziału w organach przedsiębiorstwa oraz praktyk współpracy opartej na zaufaniu, o ile nie będą się one równie łatwo przemieszczać ponad granicami krajów. |
| --- | --- |

—

Dzięki europejskiemu prawu spółek i rynków finansowych przedsiębiorstwa z coraz większą łatwością przemieszczają się obecnie ponad granicami krajów w ramach europejskiego rynku wewnętrznego. Może się to odbywać kosztem krajowych praw dotyczących udziału w organach przedsiębiorstwa oraz praktyk współpracy opartej na zaufaniu, o ile nie będą się one równie łatwo przemieszczać ponad granicami krajów.

| 2.5 | Wszystko to podkreśla potrzebę zastosowania środków naprawczych przeciwdziałających wypaczeniu wartości przedsiębiorstw z powodu myślenia w kategoriach krótkoterminowych. Potrzebne jest wskazanie kierunków polityki europejskiej, które służyłyby pokonaniu dominującego obecnie podejścia polegającego na jednostronnym zapewnieniu przejrzystości przedsiębiorstwa akcjonariuszom, poprzez szersze postrzeganie przedsiębiorstwa jako „zrównoważonego” w interesie jego długofalowego rozwoju (5). |
| --- | --- |

2.5

Wszystko to podkreśla potrzebę zastosowania środków naprawczych przeciwdziałających wypaczeniu wartości przedsiębiorstw z powodu myślenia w kategoriach krótkoterminowych. Potrzebne jest wskazanie kierunków polityki europejskiej, które służyłyby pokonaniu dominującego obecnie podejścia polegającego na jednostronnym zapewnieniu przejrzystości przedsiębiorstwa akcjonariuszom, poprzez szersze postrzeganie przedsiębiorstwa jako „zrównoważonego” w interesie jego długofalowego rozwoju (5).

| 2.6 | Walka z kryzysem, długoterminowa perspektywa, dobry ład korporacyjny, innowacyjność oraz oparta na zaufaniu współpraca pracodawców i pracowników w ramach obligatoryjnego prawa udziału należą do tego samego kontekstu, jeśli chodzi o przyszłość Europy. EKES proponuje, by koncepcja zrównoważonego przedsiębiorstwa stała się nowym modelem, który należy umiejscowić i wzmocnić w polityce europejskiej. W ten sposób otworzy się nowe horyzonty dla prawodawstwa oraz dla działań w przedsiębiorstwach i w polityce, aby podmiotom, które praktycznie wdrażają w życie zrównoważony ład korporacyjny, dać większą motywację i wskazać kierunek. Trzeba być zgodnym co do elementów koncepcji zrównoważonego przedsiębiorstwa, natomiast jej konkretna realizacja musi odpowiadać specyfice danej firmy. Będzie ona przebiegać różnie w zależności od kraju. |
| --- | --- |

2.6

Walka z kryzysem, długoterminowa perspektywa, dobry ład korporacyjny, innowacyjność oraz oparta na zaufaniu współpraca pracodawców i pracowników w ramach obligatoryjnego prawa udziału należą do tego samego kontekstu, jeśli chodzi o przyszłość Europy. EKES proponuje, by koncepcja zrównoważonego przedsiębiorstwa stała się nowym modelem, który należy umiejscowić i wzmocnić w polityce europejskiej. W ten sposób otworzy się nowe horyzonty dla prawodawstwa oraz dla działań w przedsiębiorstwach i w polityce, aby podmiotom, które praktycznie wdrażają w życie zrównoważony ład korporacyjny, dać większą motywację i wskazać kierunek. Trzeba być zgodnym co do elementów koncepcji zrównoważonego przedsiębiorstwa, natomiast jej konkretna realizacja musi odpowiadać specyfice danej firmy. Będzie ona przebiegać różnie w zależności od kraju.

3.   Model „zrównoważonego przedsiębiorstwa”

| 3.1 | Model „zrównoważonego przedsiębiorstwa” (6) jest właściwy do tego, by zalecenia polityki europejskiej przełożyć na całościową metodę zarządzania, która łączyłaby cele efektywności gospodarczej z celami społecznymi i ekologicznymi w ramach spójnej koncepcji. Zrównoważone przedsiębiorstwo odpowiada koncepcji, według której przedsiębiorstwa to „organizacje społeczne”, gdzie trzeba respektować głos pracowników. Tym samym decyzje firmy dla obu stron – a także dla klientów – są bardziej przewidywalne. Są mniej podatne na interwencje z zewnątrz, które są nastawione wyłącznie na krótkoterminowe zyski. |
| --- | --- |

3.1

Model „zrównoważonego przedsiębiorstwa” (6) jest właściwy do tego, by zalecenia polityki europejskiej przełożyć na całościową metodę zarządzania, która łączyłaby cele efektywności gospodarczej z celami społecznymi i ekologicznymi w ramach spójnej koncepcji. Zrównoważone przedsiębiorstwo odpowiada koncepcji, według której przedsiębiorstwa to „organizacje społeczne”, gdzie trzeba respektować głos pracowników. Tym samym decyzje firmy dla obu stron – a także dla klientów – są bardziej przewidywalne. Są mniej podatne na interwencje z zewnątrz, które są nastawione wyłącznie na krótkoterminowe zyski.

| 3.2 | Koncepcję zrównoważonego przedsiębiorstwa można zdefiniować następującymi elementami (7):






  1) | Model ten odwołuje się do wielopodmiotowego podejścia („multi-stakeholder”) – właściciel przedsiębiorstwa działa wspólnie z innymi ważnymi podmiotami – pracownikami oraz podmiotami z regionu, w którym to przedsiębiorstwo działa. |
| --- | --- | --- |

3.2

Koncepcję zrównoważonego przedsiębiorstwa można zdefiniować następującymi elementami (7):

1)

Model ten odwołuje się do wielopodmiotowego podejścia („multi-stakeholder”) – właściciel przedsiębiorstwa działa wspólnie z innymi ważnymi podmiotami – pracownikami oraz podmiotami z regionu, w którym to przedsiębiorstwo działa.

| 2) | Opis celów przedsiębiorstwa i ich realizacji to wynik wspólnych wysiłków pracowników i kierownictwa – bez interweniowania w uprawnienia kierownicze menedżerów. W tym celu można wykorzystać rozmaite, sprawdzone w praktyce formy udziału pracowników. |
| --- | --- |

2)

Opis celów przedsiębiorstwa i ich realizacji to wynik wspólnych wysiłków pracowników i kierownictwa – bez interweniowania w uprawnienia kierownicze menedżerów. W tym celu można wykorzystać rozmaite, sprawdzone w praktyce formy udziału pracowników.

| 3) | Długoterminowa perspektywa prowadzenia przedsiębiorstwa. Opis celów przedsiębiorstwa jest spójny z jego celami zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3)

Długoterminowa perspektywa prowadzenia przedsiębiorstwa. Opis celów przedsiębiorstwa jest spójny z jego celami zrównoważonego rozwoju.

| 4) | By kadra kierownicza mogła zarządzać „zrównoważonym przedsiębiorstwem”, musi mieć jego całościowy obraz przedsiębiorstwa. Zalecenia dotyczące systemu sprawozdawczości muszą obowiązkowo obejmować różne aspekty zrównoważonego ładu korporacyjnego (8). |
| --- | --- |

4)

By kadra kierownicza mogła zarządzać „zrównoważonym przedsiębiorstwem”, musi mieć jego całościowy obraz przedsiębiorstwa. Zalecenia dotyczące systemu sprawozdawczości muszą obowiązkowo obejmować różne aspekty zrównoważonego ładu korporacyjnego (8).

| 5) | Wynagrodzenie menedżerów i kadry kierowniczej musi być powiązane z zamiarem skutecznej realizacji celów w zakresie zrównoważonego rozwoju. Wiążą się z tym także zaangażowanie społeczne m.in. na rzecz bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników, dostępu do kształcenia wstępnego i doskonalenia zawodowego oraz równości szans. |
| --- | --- |

5)

Wynagrodzenie menedżerów i kadry kierowniczej musi być powiązane z zamiarem skutecznej realizacji celów w zakresie zrównoważonego rozwoju. Wiążą się z tym także zaangażowanie społeczne m.in. na rzecz bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników, dostępu do kształcenia wstępnego i doskonalenia zawodowego oraz równości szans.

| 6) | Zrównoważone przedsiębiorstwo potrzebuje inwestorów nastawionych raczej na długoterminowe osiąganie zysków. |
| --- | --- |

6)

Zrównoważone przedsiębiorstwo potrzebuje inwestorów nastawionych raczej na długoterminowe osiąganie zysków.

| 3.3 | Zrównoważone przedsiębiorstwo może pomyślnie funkcjonować tylko wtedy, gdy zostanie przyjęta określona zasada sprawowania kierownictwa, a mianowicie zasada sprawiedliwych relacji („fair relationship”). Umożliwia ona wszystkim zainteresowanym stronom (kadrze kierowniczej, przedstawicielom pracowników, inwestorom i regionom) kształtowanie przemian przedsiębiorstwa z zastosowaniem celowego podejścia opartego na rozwiązywaniu problemów, a jednocześnie bez ingerencji w uprawnienia kierownicze kadry menedżerskiej. Właśnie w dobie kryzysu można w ten sposób z większą łatwością przeprowadzić i antycypować restrukturyzację. |
| --- | --- |

3.3

Zrównoważone przedsiębiorstwo może pomyślnie funkcjonować tylko wtedy, gdy zostanie przyjęta określona zasada sprawowania kierownictwa, a mianowicie zasada sprawiedliwych relacji („fair relationship”). Umożliwia ona wszystkim zainteresowanym stronom (kadrze kierowniczej, przedstawicielom pracowników, inwestorom i regionom) kształtowanie przemian przedsiębiorstwa z zastosowaniem celowego podejścia opartego na rozwiązywaniu problemów, a jednocześnie bez ingerencji w uprawnienia kierownicze kadry menedżerskiej. Właśnie w dobie kryzysu można w ten sposób z większą łatwością przeprowadzić i antycypować restrukturyzację.

| 3.4 | Zasada sprawiedliwych relacji opiera się w wypadku sprzedaży i przejęcia na wiążących porozumieniach między zainteresowanymi stronami dotyczących długofalowych perspektyw gospodarczych, jak też wymiaru społecznego, czyli zagwarantowania – na ile to możliwe – utrzymania lokalizacji i miejsc pracy przedsiębiorstw. Zwłaszcza przy transnarodowym zakupie i sprzedaży przedsiębiorstw lub ich udziałów oraz przy restrukturyzacji, za podstawę służą następujące zasadnicze kwestie:






  — | zrozumiałej, długoterminowej koncepcji biznesowej i przemysłowej; |
| --- | --- | --- |

3.4

Zasada sprawiedliwych relacji opiera się w wypadku sprzedaży i przejęcia na wiążących porozumieniach między zainteresowanymi stronami dotyczących długofalowych perspektyw gospodarczych, jak też wymiaru społecznego, czyli zagwarantowania – na ile to możliwe – utrzymania lokalizacji i miejsc pracy przedsiębiorstw. Zwłaszcza przy transnarodowym zakupie i sprzedaży przedsiębiorstw lub ich udziałów oraz przy restrukturyzacji, za podstawę służą następujące zasadnicze kwestie:

—

zrozumiałej, długoterminowej koncepcji biznesowej i przemysłowej;

| — | wiążących gwarancji dotyczących inwestycji, utrzymania lokalizacji i zatrudnienia; |
| --- | --- |

—

wiążących gwarancji dotyczących inwestycji, utrzymania lokalizacji i zatrudnienia;

| — | w przypadku restrukturyzacji – sprawdzenia wszystkich alternatywnych rozwiązań dla zwolnień; |
| --- | --- |

—

w przypadku restrukturyzacji – sprawdzenia wszystkich alternatywnych rozwiązań dla zwolnień;

| — | utrzymania uzyskanych zdobyczy społecznych i umów zbiorowych; |
| --- | --- |

—

utrzymania uzyskanych zdobyczy społecznych i umów zbiorowych;

| — | możliwości kontroli realizacji porozumień i zobowiązań. |
| --- | --- |

—

możliwości kontroli realizacji porozumień i zobowiązań.

| 3.5 | Urzeczywistnienie idei zrównoważonego przedsiębiorstwa oraz obligatoryjny udział pracowników, poprzez informowanie, konsultacje i w stosownych przypadkach udział w organach przedsiębiorstwa na szczeblu krajowym i transnarodowym, idą ze sobą w parze. Doświadczenia w tym względzie pokazały również, że kraje, w których prawa udziału pracowników są silniejsze, a kontakty między partnerami społecznymi lepiej się układają, lepiej sobie poradziły z kryzysem od innych. Wykorzystanie tych elementów dla długofalowego rozwoju przedsiębiorstwa wymaga, by polityka europejska w ramach przysługujących jej kompetencji w zakresie kształtowania rynku wewnętrznego ustanowiła odpowiednie zachęty i zobowiązania prawne odnośnie do ładu korporacyjnego. |
| --- | --- |

3.5

Urzeczywistnienie idei zrównoważonego przedsiębiorstwa oraz obligatoryjny udział pracowników, poprzez informowanie, konsultacje i w stosownych przypadkach udział w organach przedsiębiorstwa na szczeblu krajowym i transnarodowym, idą ze sobą w parze. Doświadczenia w tym względzie pokazały również, że kraje, w których prawa udziału pracowników są silniejsze, a kontakty między partnerami społecznymi lepiej się układają, lepiej sobie poradziły z kryzysem od innych. Wykorzystanie tych elementów dla długofalowego rozwoju przedsiębiorstwa wymaga, by polityka europejska w ramach przysługujących jej kompetencji w zakresie kształtowania rynku wewnętrznego ustanowiła odpowiednie zachęty i zobowiązania prawne odnośnie do ładu korporacyjnego.

4.   Potrzeba działania w Europie – zalecenia polityczne

4.1   Poprawa ram prawnych w duchu zrównoważonego ładu korporacyjnego

| 4.1.1 | Praca, inwestycje i przedsiębiorczość muszą się w Europie opłacać. Zrównoważone przedsiębiorstwo jest w tym względzie odpowiednim wzorcem, gdyż dąży ono w równym stopniu do długoterminowych celów gospodarczych, społecznych i ekologicznych. Jest ono kierowane według zasady sprawiedliwych relacji, w której przemianę traktuje się jako wyzwanie i źródło korzyści dla przedsiębiorstwa i nie kwestionuje przy tym zdobyczy socjalnych i praw pracowników. |
| --- | --- |

4.1.1

Praca, inwestycje i przedsiębiorczość muszą się w Europie opłacać. Zrównoważone przedsiębiorstwo jest w tym względzie odpowiednim wzorcem, gdyż dąży ono w równym stopniu do długoterminowych celów gospodarczych, społecznych i ekologicznych. Jest ono kierowane według zasady sprawiedliwych relacji, w której przemianę traktuje się jako wyzwanie i źródło korzyści dla przedsiębiorstwa i nie kwestionuje przy tym zdobyczy socjalnych i praw pracowników.

| 4.1.2 | EKES uważa, że polityka europejska powinna dalej wzmacniać podstawy współdziałania najistotniejszych grup gospodarczych, i z zadowoleniem przyjąłby ponowne podjęcie przez Komisję Europejską kroków w celu wzmocnienia i dostosowania do realiów europejskiego rynku wewnętrznego praw pracowników i ich przedstawicieli w oparciu o osiągnięte standardy udziału pracowników w Europie. Wiążą się z tym także inicjatywy ustawodawcze, które poprawią fundamenty działania i realizowania przedstawionego nowego modelu. |
| --- | --- |

4.1.2

EKES uważa, że polityka europejska powinna dalej wzmacniać podstawy współdziałania najistotniejszych grup gospodarczych, i z zadowoleniem przyjąłby ponowne podjęcie przez Komisję Europejską kroków w celu wzmocnienia i dostosowania do realiów europejskiego rynku wewnętrznego praw pracowników i ich przedstawicieli w oparciu o osiągnięte standardy udziału pracowników w Europie. Wiążą się z tym także inicjatywy ustawodawcze, które poprawią fundamenty działania i realizowania przedstawionego nowego modelu.

| 4.1.3 | Przedsiębiorstwa stosujące zasadę sprawiedliwych relacji mogą szczególnie dobrze antycypować i kształtować przemiany strukturalne. Aby więc uczynić zadość także zasadom ekonomicznego rozsądku, należy zwiększyć udział pracowników w kształtowaniu i antycypowaniu przemian. W tym celu konieczne jest ulepszenie europejskich ram prawnych. Zgodnie ze strategią na rzecz zrównoważonego rozwoju w ramach strategii „Europa 2020” dzięki tym działaniom propagowano by zatem współpracę najistotniejszych grup gospodarczych w interesie europejskiej demokracji i konkurencyjności gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

4.1.3

Przedsiębiorstwa stosujące zasadę sprawiedliwych relacji mogą szczególnie dobrze antycypować i kształtować przemiany strukturalne. Aby więc uczynić zadość także zasadom ekonomicznego rozsądku, należy zwiększyć udział pracowników w kształtowaniu i antycypowaniu przemian. W tym celu konieczne jest ulepszenie europejskich ram prawnych. Zgodnie ze strategią na rzecz zrównoważonego rozwoju w ramach strategii „Europa 2020” dzięki tym działaniom propagowano by zatem współpracę najistotniejszych grup gospodarczych w interesie europejskiej demokracji i konkurencyjności gospodarki europejskiej.

4.2   Konsolidacja i wdrożenie europejskich praw udziału pracowników

| 4.2.1 | By zwiększyć swobodę przedsiębiorczości i mobilność przedsiębiorstw na rynku wewnętrznym, stale rozwijane jest europejskie prawo spółek. Coraz częściej zasady ładu korporacyjnego („corporate governance”) powstają na szczeblu UE. Zdaniem EKES-u konieczna jest taka polityka europejska, by w uregulowaniach prawnych UE tę samą wagę nadać działalności wszystkich istotnych podmiotów gospodarczych (przedsiębiorstw, inwestorów i pracowników) na poziomie krajowym i transnarodowym (9). Zapowiedziana przez Komisję kontrola dyrektyw europejskich dotyczących obligatoryjnego udziału pracowników nie może służyć jako alibi dla rezygnacji z konkretnych inicjatyw politycznych. W tym kontekście EKES podziela stanowisko Parlamentu Europejskiego, że konieczne są nowe polityczne wysiłki na rzecz zwiększenia na poziomie transnarodowym możliwości udziału pracowników w miejscu pracy i w przedsiębiorstwie. |
| --- | --- |

4.2.1

By zwiększyć swobodę przedsiębiorczości i mobilność przedsiębiorstw na rynku wewnętrznym, stale rozwijane jest europejskie prawo spółek. Coraz częściej zasady ładu korporacyjnego („corporate governance”) powstają na szczeblu UE. Zdaniem EKES-u konieczna jest taka polityka europejska, by w uregulowaniach prawnych UE tę samą wagę nadać działalności wszystkich istotnych podmiotów gospodarczych (przedsiębiorstw, inwestorów i pracowników) na poziomie krajowym i transnarodowym (9). Zapowiedziana przez Komisję kontrola dyrektyw europejskich dotyczących obligatoryjnego udziału pracowników nie może służyć jako alibi dla rezygnacji z konkretnych inicjatyw politycznych. W tym kontekście EKES podziela stanowisko Parlamentu Europejskiego, że konieczne są nowe polityczne wysiłki na rzecz zwiększenia na poziomie transnarodowym możliwości udziału pracowników w miejscu pracy i w przedsiębiorstwie.

| 4.2.2 | W związku z tym zdaniem EKES-u niezbędne jest wdrożenie w ustawodawstwie krajowym europejskiego prawa podstawowego dotyczącego udziału pracowników oraz lepsze uwzględnienie go w ustawodawstwie europejskim. W szczególności należy zebrać w prawodawstwie europejskim przepisy dotyczące obligatoryjnego udziału pracowników w oparciu o zdobyte już prawa (10).






  — | Parlament Europejski zlecił niedawno badanie, w którym zaproponowano uzupełnienie dyrektywy ramowej 2002/14/WE w sprawie informowania i przeprowadzania konsultacji o kwestię udziału przedstawicieli pracowników w organach przedsiębiorstwa. |
| --- | --- | --- |

4.2.2

W związku z tym zdaniem EKES-u niezbędne jest wdrożenie w ustawodawstwie krajowym europejskiego prawa podstawowego dotyczącego udziału pracowników oraz lepsze uwzględnienie go w ustawodawstwie europejskim. W szczególności należy zebrać w prawodawstwie europejskim przepisy dotyczące obligatoryjnego udziału pracowników w oparciu o zdobyte już prawa (10).

—

Parlament Europejski zlecił niedawno badanie, w którym zaproponowano uzupełnienie dyrektywy ramowej 2002/14/WE w sprawie informowania i przeprowadzania konsultacji o kwestię udziału przedstawicieli pracowników w organach przedsiębiorstwa.

| — | Już istniejące dyrektywy w sprawie udziału pracowników w przypadku delokalizacji i przejęcia (11), warunków informowania i przeprowadzania konsultacji (12), ustanowienia europejskiej rady zakładowej (13) oraz uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej i spółdzielni europejskiej (14) powstały w różnych momentach. EKES wzywa do poważnego zastanowienia się, w jakim stopniu połączenie ich w jedną europejską dyrektywę ramową mogłoby przynieść co najmniej ujednolicenie różnych definicji dotyczących informacji i konsultacji oraz – w stosownych przypadkach – udziału w organach przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

—

Już istniejące dyrektywy w sprawie udziału pracowników w przypadku delokalizacji i przejęcia (11), warunków informowania i przeprowadzania konsultacji (12), ustanowienia europejskiej rady zakładowej (13) oraz uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej i spółdzielni europejskiej (14) powstały w różnych momentach. EKES wzywa do poważnego zastanowienia się, w jakim stopniu połączenie ich w jedną europejską dyrektywę ramową mogłoby przynieść co najmniej ujednolicenie różnych definicji dotyczących informacji i konsultacji oraz – w stosownych przypadkach – udziału w organach przedsiębiorstw.

| 4.2.3 | Środki takie udoskonaliłyby europejskie ramy prawne. Inwestycje, produkcja i praca stałyby się w Europie łatwiejsze. EKES przyjmuje zatem z zadowoleniem powyższe zalecenia i oczekuje szybkiego przystąpienia instytucji europejskich do realizacji tych propozycji.






  — | Dzięki temu istniejące obligatoryjne prawa udziału zostałyby standardowo upowszechnione w przyszłych uregulowaniach prawnych i musiałyby zostać wdrożone do prawa krajowego (15). Tym samym dano by przedsiębiorstwom większą pewność prawa. |
| --- | --- | --- |

4.2.3

Środki takie udoskonaliłyby europejskie ramy prawne. Inwestycje, produkcja i praca stałyby się w Europie łatwiejsze. EKES przyjmuje zatem z zadowoleniem powyższe zalecenia i oczekuje szybkiego przystąpienia instytucji europejskich do realizacji tych propozycji.

—

Dzięki temu istniejące obligatoryjne prawa udziału zostałyby standardowo upowszechnione w przyszłych uregulowaniach prawnych i musiałyby zostać wdrożone do prawa krajowego (15). Tym samym dano by przedsiębiorstwom większą pewność prawa.

| — | Dzięki temu można by dokonać przełomu, jeżeli chodzi o niezbędną spójność wspólnotowego dorobku prawnego. Zasada udziału pracowników znalazła bowiem wyraz w wielu dyrektywach UE. Powstawały one w różnym czasie i zawierają rozbieżne definicje informowania, konsultacji oraz – jeśli ma to zastosowanie – udziału pracowników w organach przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

—

Dzięki temu można by dokonać przełomu, jeżeli chodzi o niezbędną spójność wspólnotowego dorobku prawnego. Zasada udziału pracowników znalazła bowiem wyraz w wielu dyrektywach UE. Powstawały one w różnym czasie i zawierają rozbieżne definicje informowania, konsultacji oraz – jeśli ma to zastosowanie – udziału pracowników w organach przedsiębiorstwa.

| 4.2.4 | EKES opowiada się za konsolidacją przepisów w sprawie udziału pracowników w całym wspólnotowym dorobku prawnym, przy czym powinna ona w miarę możliwości uwzględniać naturę różnych wchodzących w grę kwestii. Odnośnie do treści praw za punkt odniesienia należy uznać następujące akty prawne: nowo przyjętą dyrektywę 2009/38/WE w sprawie europejskiej rady zakładowej (zwłaszcza odnośnie do definicji informacji i konsultacji, jak też zmian strukturalnych), a także dyrektywę ramową 2002/14/WE w sprawie udziału pracowników w spółce europejskiej (odnośnie do udziału w organach przedsiębiorstwa). |
| --- | --- |

4.2.4

EKES opowiada się za konsolidacją przepisów w sprawie udziału pracowników w całym wspólnotowym dorobku prawnym, przy czym powinna ona w miarę możliwości uwzględniać naturę różnych wchodzących w grę kwestii. Odnośnie do treści praw za punkt odniesienia należy uznać następujące akty prawne: nowo przyjętą dyrektywę 2009/38/WE w sprawie europejskiej rady zakładowej (zwłaszcza odnośnie do definicji informacji i konsultacji, jak też zmian strukturalnych), a także dyrektywę ramową 2002/14/WE w sprawie udziału pracowników w spółce europejskiej (odnośnie do udziału w organach przedsiębiorstwa).

| 4.2.5 | EKES uważa, że w ramach wszystkich tych środków prawodawstwo UE musi zapewniać i wzmacniać istniejące już krajowe prawa udziału i europejskie przepisy. Dotyczy to zwłaszcza udziału pracowników w organach przedsiębiorstwa. Niemniej ze względu na różnorodność sytuacji i rozmaite regulacje istniejące na poziomie krajowym, narzucenie jednego europejskiego modelu udziału pracowników byłoby działaniem niepożądanym i przynoszącym efekty odwrotne do zamierzonych.






  — | Prawodawstwo UE, które reguluje transnarodową zmianę siedziby przedsiębiorstwa i koncentrację, a także rodzaje spółek europejskich, nie może prowadzić do ucieczki od prawa udziału w przedsiębiorstwie. |
| --- | --- | --- |

4.2.5

EKES uważa, że w ramach wszystkich tych środków prawodawstwo UE musi zapewniać i wzmacniać istniejące już krajowe prawa udziału i europejskie przepisy. Dotyczy to zwłaszcza udziału pracowników w organach przedsiębiorstwa. Niemniej ze względu na różnorodność sytuacji i rozmaite regulacje istniejące na poziomie krajowym, narzucenie jednego europejskiego modelu udziału pracowników byłoby działaniem niepożądanym i przynoszącym efekty odwrotne do zamierzonych.

—

Prawodawstwo UE, które reguluje transnarodową zmianę siedziby przedsiębiorstwa i koncentrację, a także rodzaje spółek europejskich, nie może prowadzić do ucieczki od prawa udziału w przedsiębiorstwie.

| — | Istnieją dobre powody dla ogólnego wprowadzenia obligatoryjnego prawa udziału pracowników jako standardowego elementu europejskiego prawa spółek, aczkolwiek należy mieć na względzie różnorodność krajowych ustawodawstw w zakresie prawa spółek. |
| --- | --- |

—

Istnieją dobre powody dla ogólnego wprowadzenia obligatoryjnego prawa udziału pracowników jako standardowego elementu europejskiego prawa spółek, aczkolwiek należy mieć na względzie różnorodność krajowych ustawodawstw w zakresie prawa spółek.

4.3   Ustanowienie wiążących norm minimalnych w odniesieniu do restrukturyzacji

| 4.3.1 | EKES uważa, że ze względu na coraz większą intensywność restrukturyzacji (16) i coraz agresywniejsze otoczenie finansowania przedsiębiorstw konieczne są na poziomie krajowym i europejskim innowacyjne kierunki działania, które z jednej strony sygnalizowałyby otwartość i atrakcyjność Europy dla inwestorów, a z drugiej strony – jak podkreślono w opinii Komitetu w sprawie zielonej księgi „Restrukturyzacja i przewidywanie zmian” – przygotowywałyby zarówno przedsiębiorstwa, jak i pracowników do sprostania nowym wyzwaniom, tak by zmniejszyć niekorzystne skutki społeczne zmian i zmaksymalizować możliwości skutecznej restrukturyzacji (17). |
| --- | --- |

4.3.1

EKES uważa, że ze względu na coraz większą intensywność restrukturyzacji (16) i coraz agresywniejsze otoczenie finansowania przedsiębiorstw konieczne są na poziomie krajowym i europejskim innowacyjne kierunki działania, które z jednej strony sygnalizowałyby otwartość i atrakcyjność Europy dla inwestorów, a z drugiej strony – jak podkreślono w opinii Komitetu w sprawie zielonej księgi „Restrukturyzacja i przewidywanie zmian” – przygotowywałyby zarówno przedsiębiorstwa, jak i pracowników do sprostania nowym wyzwaniom, tak by zmniejszyć niekorzystne skutki społeczne zmian i zmaksymalizować możliwości skutecznej restrukturyzacji (17).

| 4.3.2 | Kryzys finansowy pokazał, że potrzebne jest nowe podejście, by cel tworzenia trwałej wartości był dla przedsiębiorstw nadrzędny nad dążeniem do krótkoterminowych zysków. Aby zapewnić skuteczną odpowiedź polityczną na wyzwania związane z restrukturyzacją, konieczne jest zintegrowane podejście obejmujące szereg obszarów polityki (takich jak zatrudnienie, edukacja, innowacje, polityka przemysłowa). Trzeba przy tym także uwzględnić interesy pracowników, jeżeli mają na nie wpływ decyzje podejmowane w przedsiębiorstwie. Koncepcja zrównoważonego przedsiębiorstwa oparta jest na perspektywie długoterminowej i stanowi możliwą do wdrożenia w praktyce odpowiedź na wymóg polityki europejskiej, by wspierać przedsiębiorstwa w tworzeniu zrównoważonego wzrostu. |
| --- | --- |

4.3.2

Kryzys finansowy pokazał, że potrzebne jest nowe podejście, by cel tworzenia trwałej wartości był dla przedsiębiorstw nadrzędny nad dążeniem do krótkoterminowych zysków. Aby zapewnić skuteczną odpowiedź polityczną na wyzwania związane z restrukturyzacją, konieczne jest zintegrowane podejście obejmujące szereg obszarów polityki (takich jak zatrudnienie, edukacja, innowacje, polityka przemysłowa). Trzeba przy tym także uwzględnić interesy pracowników, jeżeli mają na nie wpływ decyzje podejmowane w przedsiębiorstwie. Koncepcja zrównoważonego przedsiębiorstwa oparta jest na perspektywie długoterminowej i stanowi możliwą do wdrożenia w praktyce odpowiedź na wymóg polityki europejskiej, by wspierać przedsiębiorstwa w tworzeniu zrównoważonego wzrostu.

| 4.3.3 | Zdaniem EKES-u antycypowanie zmian możliwe jest tylko wtedy, gdy stworzy się klimat obopólnego zaufania i będzie się konsekwentnie angażować zarówno partnerów społecznych, jak i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie (18). Oznacza to także, że pracownicy mogą uczestniczyć w etapach poprzedzających podjęcie decyzji w przedsiębiorstwie, korzystając z przysługującego im prawa do informacji i konsultacji i wykorzystując je do skutecznego rozwiązywania problemów w kontekście lokalnym (19). Również dyrektywa z 2009 r. w sprawie europejskich rad zakładowych przewiduje udział pracowników we właściwym czasie w kwestiach o zasięgu transgranicznym. |
| --- | --- |

4.3.3

Zdaniem EKES-u antycypowanie zmian możliwe jest tylko wtedy, gdy stworzy się klimat obopólnego zaufania i będzie się konsekwentnie angażować zarówno partnerów społecznych, jak i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie (18). Oznacza to także, że pracownicy mogą uczestniczyć w etapach poprzedzających podjęcie decyzji w przedsiębiorstwie, korzystając z przysługującego im prawa do informacji i konsultacji i wykorzystując je do skutecznego rozwiązywania problemów w kontekście lokalnym (19). Również dyrektywa z 2009 r. w sprawie europejskich rad zakładowych przewiduje udział pracowników we właściwym czasie w kwestiach o zasięgu transgranicznym.

| 4.3.4 | Odpowiednie podejście do restrukturyzacji jest już od dawna przedmiotem debaty na szczeblu europejskim, w której oprócz Komisji aktywnie uczestniczą przede wszystkim europejscy partnerzy społeczni, Parlament Europejski oraz EKES. |
| --- | --- |

4.3.4

Odpowiednie podejście do restrukturyzacji jest już od dawna przedmiotem debaty na szczeblu europejskim, w której oprócz Komisji aktywnie uczestniczą przede wszystkim europejscy partnerzy społeczni, Parlament Europejski oraz EKES.

| 4.3.5 | Chwilowo nowy etap w tej debacie wyznacza rezolucja Parlamentu Europejskiego z 15 stycznia 2013 r. Ogromną większością wzywa się w niej m.in. do stworzenia ram prawnych ustalających minimalne normy dla restrukturyzacji, aby zminimalizować koszty społeczne i gospodarcze oraz ułatwiać antycypację (20). Miałyby one obejmować m.in. zobowiązanie do planowania strategicznego oraz działania wyprzedzające w zakresie kształcenia i szkolenia, środki zmierzające do utrzymania miejsc pracy i pracowników podczas restrukturyzacji oraz przepisy, które w przypadku restrukturyzacji skłaniają przedsiębiorstwa do wyprzedzającej współpracy z instytucjami regionalnymi (przede wszystkim organami administracji i urzędami pracy) i podmiotami w lokalnych łańcuchach dostaw. |
| --- | --- |

4.3.5

Chwilowo nowy etap w tej debacie wyznacza rezolucja Parlamentu Europejskiego z 15 stycznia 2013 r. Ogromną większością wzywa się w niej m.in. do stworzenia ram prawnych ustalających minimalne normy dla restrukturyzacji, aby zminimalizować koszty społeczne i gospodarcze oraz ułatwiać antycypację (20). Miałyby one obejmować m.in. zobowiązanie do planowania strategicznego oraz działania wyprzedzające w zakresie kształcenia i szkolenia, środki zmierzające do utrzymania miejsc pracy i pracowników podczas restrukturyzacji oraz przepisy, które w przypadku restrukturyzacji skłaniają przedsiębiorstwa do wyprzedzającej współpracy z instytucjami regionalnymi (przede wszystkim organami administracji i urzędami pracy) i podmiotami w lokalnych łańcuchach dostaw.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dyrektywa 2002/14/WE.

1

(2)  Dyrektywa 2009/38/WE w sprawie europejskiej rady zakładowej.

2

(3)  Dyrektywa 2001/86/WE i dyrektywa 2003/72/WE (w sprawie uczestnictwa pracowników w SE/SCE).

3

(4)  M.in. dyrektywa 77/187/EWG (w sprawie zwolnień grupowych) i dyrektywa 2001/23/WE (w sprawie przeniesienia własności przedsiębiorstw).

4

(5)  Zob. również przemówienie powitalne komisarza ds. rynku wewnętrznego i usług Michela Barniera na 11. europejskiej konferencji poświęconej ładowi korporacyjnemu, Warszawa, 15 listopada 2011 r.: „Musimy ograniczyć szkodliwe tendencje krótkoterminowe. Solidny ład korporacyjny może pomóc w osiągnięciu tego celu”.

5

„Musimy ograniczyć szkodliwe tendencje krótkoterminowe. Solidny ład korporacyjny może pomóc w osiągnięciu tego celu”

(6)  Vitols, Sigurt / Norbert Kluge (eds) (2011), „The Sustainable Company: a new approach to corporate governance” („Zrównoważone przedsiębiorstwo: nowe podejście do ładu korporacyjnego”), Bruksela, ISE.

6

(7)  Por. Vitols, S. (2011): "What is the Sustainable Company?" Vitols, Sigurt / Norbert Kluge (eds) (2011), „The Sustainable Company: a new approach to corporate governance”, Bruksela, 15–37.

7

(8)  Ambitnym przykładem jest sprawozdanie w sprawie zrównoważonego rozwoju 2011 przedsiębiorstwa Volkswagen AG: http://www.volkswagen.de/de/Volkswagen/nachhaltigkeit.html.

8

(9)  Por. Parlament Europejski (2012 r.), rezolucja z 14 czerwca 2012 r. w sprawie przyszłości europejskiego prawa spółek.

9

(10)  Zob. także PE 2012/2061.

10

(11)  Dyrektywa 2001/23/WE.

11

(12)  Dyrektywa 2002/14/WE.

12

(13)  Dyrektywa 2009/38/WE.

13

(14)  Dyrektywa 2001/86/WE i dyrektywa 2003/72/WE.

14

(15)  Zob. również badanie: „Relations between company supervisory bodies and the management. National systems and proposed instruments at the EU level with a view to improving legal efficiency” („Stosunki między organami nadzorczymi przedsiębiorstwa a zarządem. Systemy krajowe i proponowane instrumenty na szczeblu UE mające na celu zwiększenie skuteczności prawnej”) (Parlament Europejski (2012) PE 462.454), http://www.europarl.europa.eu/committees/en/juri/studiesdownload.html?languageDocument=EN&file=75509.

15

(16)  Eurofound 2012, sprawozdanie Europejskiego Obserwatorium Restrukturyzacji (ERM) „After restructuring: labour markets, working conditions and life satisfaction” („Po restrukturyzacji – stan rynku pracy, warunków pracy i zadowolenia z życia”).

16

(17)  Opinia EKES-u z 11 lipca 2012 r. w sprawie: „Restrukturyzacja i przewidywanie zmian: wnioski wynikające z ostatnich doświadczeń”, Dz.U. C 299 z 4.10.2012), punkt 1.3.

17

(18)  Opinia EKES-u z 11 lipca 2012 r. w sprawie: „Restrukturyzacja i przewidywanie zmian: wnioski wynikające z ostatnich doświadczeń”, Dz.U. C 299 z 4.10.2012), punkt 1.3.

18

(19)  „Orientacje na rzecz zarządzania zmianami oraz ich konsekwencji społecznych” przyjęte przez partnerów społecznych 16 października 2003 r.,

19

http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=2750&langId=en.

(20)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 15 stycznia 2013 r. zawierająca zalecenia dla Komisji w sprawie informowania pracowników i konsultowania się z nimi, przewidywania restrukturyzacji i zarządzania nimi, P7_TA-PROV(2013)005.

20

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/40 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/40

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie dialogu społecznego w krajach Partnerstwa Wschodniego

2013/C 161/07

Sprawozdawca: Weselin MITOW

Na sesji plenarnej w dniach 18–19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

dialogu społecznego w krajach Partnerstwa Wschodniego.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 21 lutego 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 91 głosami – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Komitet wyraża poparcie dla Partnerstwa Wschodniego, które ma na celu przyczynienie się do rozwoju społeczno-gospodarczego wschodnich sąsiadów UE, konsolidację instytucji demokratycznych w tych krajach oraz upowszechnianie zbioru wspólnych norm i wartości leżących u podstaw wspólnego projektu integracji europejskiej.
  W tym kontekście Komitet przypomina o dużym znaczeniu udziału społeczeństwa obywatelskiego, a także o niezbędnej roli, jaką dialog społeczny obejmujący partnerów społecznych (organizacje pracodawców i związki zawodowe) odgrywa w dążeniu do konsensu umożliwiającego pogodzenie różnych interesów społecznych i gospodarczych przedsiębiorstw i pracowników. |
| --- | --- |

1.1

Komitet wyraża poparcie dla Partnerstwa Wschodniego, które ma na celu przyczynienie się do rozwoju społeczno-gospodarczego wschodnich sąsiadów UE, konsolidację instytucji demokratycznych w tych krajach oraz upowszechnianie zbioru wspólnych norm i wartości leżących u podstaw wspólnego projektu integracji europejskiej.

W tym kontekście Komitet przypomina o dużym znaczeniu udziału społeczeństwa obywatelskiego, a także o niezbędnej roli, jaką dialog społeczny obejmujący partnerów społecznych (organizacje pracodawców i związki zawodowe) odgrywa w dążeniu do konsensu umożliwiającego pogodzenie różnych interesów społecznych i gospodarczych przedsiębiorstw i pracowników.

| 1.2 | Komitet podkreśla specyfikę dialogu społecznego, który musi mieć możliwość rozwinięcia się na różnych poziomach i w różnych dziedzinach, w których partnerzy społeczni mogą bronić swych prawowitych interesów. Powinno to się odbywać równolegle z dialogiem obywatelskim, którego celem jest promowanie szeroko rozumianej demokracji uczestniczącej, i uzupełniać go. Przypomina, że zarówno dialog społeczny, jak i obywatelski opierają się na niezależności partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, wobec czego apeluje o poszanowanie tej niezależności jako jednego z praw człowieka i podstawowych praw społecznych określonych przez organizacje międzynarodowe i europejskie. |
| --- | --- |

1.2

Komitet podkreśla specyfikę dialogu społecznego, który musi mieć możliwość rozwinięcia się na różnych poziomach i w różnych dziedzinach, w których partnerzy społeczni mogą bronić swych prawowitych interesów. Powinno to się odbywać równolegle z dialogiem obywatelskim, którego celem jest promowanie szeroko rozumianej demokracji uczestniczącej, i uzupełniać go. Przypomina, że zarówno dialog społeczny, jak i obywatelski opierają się na niezależności partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, wobec czego apeluje o poszanowanie tej niezależności jako jednego z praw człowieka i podstawowych praw społecznych określonych przez organizacje międzynarodowe i europejskie.

| 1.3 | Komitet domaga się, by poszanowanie tych praw podstawowych – w tym wolności zrzeszania się i prawa do rokowań zbiorowych – było w pełni uwzględniane w ramach Partnerstwa Wschodniego. Zwraca się do odnośnych krajów, by podjęły konieczne wysiłki na rzecz włączenia do swych systemów standardów europejskich i międzynarodowych zdefiniowanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej i w Europejskiej karcie społecznej (Rada Europy), a także przez Światową Organizację Pracy, oraz na rzecz wdrożenia zasad „państwa prawa społecznego”. Poszanowanie tych standardów musi zostać włączone do kryteriów oficjalnie uznanych w pracach dotyczących układów o stowarzyszeniu i w ich ocenie. Partnerstwo Wschodnie mogłoby się inspirować podejściem przyjętym przez Komisję w pracach nad ogólnym systemem preferencji (GSP+) na płaszczyźnie handlowej. |
| --- | --- |

1.3

Komitet domaga się, by poszanowanie tych praw podstawowych – w tym wolności zrzeszania się i prawa do rokowań zbiorowych – było w pełni uwzględniane w ramach Partnerstwa Wschodniego. Zwraca się do odnośnych krajów, by podjęły konieczne wysiłki na rzecz włączenia do swych systemów standardów europejskich i międzynarodowych zdefiniowanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej i w Europejskiej karcie społecznej (Rada Europy), a także przez Światową Organizację Pracy, oraz na rzecz wdrożenia zasad „państwa prawa społecznego”. Poszanowanie tych standardów musi zostać włączone do kryteriów oficjalnie uznanych w pracach dotyczących układów o stowarzyszeniu i w ich ocenie. Partnerstwo Wschodnie mogłoby się inspirować podejściem przyjętym przez Komisję w pracach nad ogólnym systemem preferencji (GSP+) na płaszczyźnie handlowej.

| 1.4 | Komitet uważa, że Partnerstwo Wschodnie powinno efektywnie przyczyniać się do umocnienia dialogu społecznego w krajach partnerskich i w tym celu wzywa do regularnego konsultowania się z istniejącymi strukturami konsultacyjnymi, tak w okresie przygotowywania umów o stowarzyszeniu, jak i na etapie ich oceny. Komitet przypomina w tej kwestii, że plany działania zaproponowane przez Partnerstwo Wschodnie obejmują szeroki zestaw zagadnień w dziedzinie energetyki, różnych sektorów działalności gospodarczej, roli usług publicznych itd., które w bardzo ścisły sposób są powiązane z interesem pracowników i podmiotów gospodarczych i które uzasadniają prowadzenie konsultacji nie tylko ogółem na poziomie polityki gospodarczej, ale także na poziomie różnych sektorów i poszczególnych obszarów. |
| --- | --- |

1.4

Komitet uważa, że Partnerstwo Wschodnie powinno efektywnie przyczyniać się do umocnienia dialogu społecznego w krajach partnerskich i w tym celu wzywa do regularnego konsultowania się z istniejącymi strukturami konsultacyjnymi, tak w okresie przygotowywania umów o stowarzyszeniu, jak i na etapie ich oceny. Komitet przypomina w tej kwestii, że plany działania zaproponowane przez Partnerstwo Wschodnie obejmują szeroki zestaw zagadnień w dziedzinie energetyki, różnych sektorów działalności gospodarczej, roli usług publicznych itd., które w bardzo ścisły sposób są powiązane z interesem pracowników i podmiotów gospodarczych i które uzasadniają prowadzenie konsultacji nie tylko ogółem na poziomie polityki gospodarczej, ale także na poziomie różnych sektorów i poszczególnych obszarów.

| 1.5 | Komitet pozytywnie odnosi się do decyzji Forum Społeczeństwa Obywatelskiego dotyczącej utworzenia piątej grupy roboczej – ds. dialogu społecznego; grupa ta spotkała się po raz pierwszy w Sztokholmie w listopadzie 2012 r. |
| --- | --- |

1.5

Komitet pozytywnie odnosi się do decyzji Forum Społeczeństwa Obywatelskiego dotyczącej utworzenia piątej grupy roboczej – ds. dialogu społecznego; grupa ta spotkała się po raz pierwszy w Sztokholmie w listopadzie 2012 r.

| 1.6 | Komitet wnosi o przegląd regulaminu wewnętrznego i przepisów dotyczących wyboru organizacji społeczeństwa obywatelskiego do Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, tak aby umożliwić przedstawicielom partnerów społecznych udział odzwierciedlający reprezentatywność ich organizacji w życiu danego kraju. Podkreśla, że zrównoważona reprezentacja partnerów społecznych oraz innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego – w tym kontekście wskazuje na trzy grupy ustanowione w obrębie Komitetu – powinna umożliwić umocnienie reprezentatywności i legitymacji Forum Społeczeństwa Obywatelskiego jako partnera rozmów z władzami krajowymi i europejskimi należącymi do Partnerstwa Wschodniego. |
| --- | --- |

1.6

Komitet wnosi o przegląd regulaminu wewnętrznego i przepisów dotyczących wyboru organizacji społeczeństwa obywatelskiego do Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, tak aby umożliwić przedstawicielom partnerów społecznych udział odzwierciedlający reprezentatywność ich organizacji w życiu danego kraju. Podkreśla, że zrównoważona reprezentacja partnerów społecznych oraz innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego – w tym kontekście wskazuje na trzy grupy ustanowione w obrębie Komitetu – powinna umożliwić umocnienie reprezentatywności i legitymacji Forum Społeczeństwa Obywatelskiego jako partnera rozmów z władzami krajowymi i europejskimi należącymi do Partnerstwa Wschodniego.

| 1.7 | Komitet pragnie wprowadzenia koordynacji między Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, jego platformami krajowymi a strukturami krajowymi dialogu społecznego, tak aby można było uniknąć niepotrzebnej i szkodliwej konkurencji między tymi strukturami. Przedstawiciele partnerów społecznych działający w ramach platform krajowych mogliby być ogniwem łączącym je z istniejącymi strukturami dwustronnymi lub trójstronnymi. |
| --- | --- |

1.7

Komitet pragnie wprowadzenia koordynacji między Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, jego platformami krajowymi a strukturami krajowymi dialogu społecznego, tak aby można było uniknąć niepotrzebnej i szkodliwej konkurencji między tymi strukturami. Przedstawiciele partnerów społecznych działający w ramach platform krajowych mogliby być ogniwem łączącym je z istniejącymi strukturami dwustronnymi lub trójstronnymi.

| 1.8 | Komitet proponuje utworzenie w ramach Partnerstwa Wschodniego odrębnego „panelu” zajmującego się polityką społeczną i polityką zatrudnienia. Należy zadbać o to, by panelem tym mogła zajmować się DG ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego w Komisji Europejskiej. Jego pierwszym zadaniem byłoby wdrożenie programu systemowego mającego zachęcać do zidentyfikowania i wymiany między UE a krajami partnerskimi sprawdzonych rozwiązań w zakresie polityki społecznej i zatrudnienia z punktu widzenia celów określonych w tej dziedzinie przez platformę tematyczną II („Integracja gospodarcza i konwergencja z polityką UE”). Komitet pragnie, by w dłuższej perspektywie czasowej panel ten mógł się przekształcić w „platformę tematyczną”. Ta piąta platforma pozwoliłaby na rzetelne rozpatrywanie kwestii z zakresu polityki społecznej i polityki zatrudnienia, których znaczenie zostałoby w ten sposób uznane obok czterech innych priorytetów określonych w ramach Partnerstwa Wschodniego. |
| --- | --- |

1.8

Komitet proponuje utworzenie w ramach Partnerstwa Wschodniego odrębnego „panelu” zajmującego się polityką społeczną i polityką zatrudnienia. Należy zadbać o to, by panelem tym mogła zajmować się DG ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego w Komisji Europejskiej. Jego pierwszym zadaniem byłoby wdrożenie programu systemowego mającego zachęcać do zidentyfikowania i wymiany między UE a krajami partnerskimi sprawdzonych rozwiązań w zakresie polityki społecznej i zatrudnienia z punktu widzenia celów określonych w tej dziedzinie przez platformę tematyczną II („Integracja gospodarcza i konwergencja z polityką UE”). Komitet pragnie, by w dłuższej perspektywie czasowej panel ten mógł się przekształcić w „platformę tematyczną”. Ta piąta platforma pozwoliłaby na rzetelne rozpatrywanie kwestii z zakresu polityki społecznej i polityki zatrudnienia, których znaczenie zostałoby w ten sposób uznane obok czterech innych priorytetów określonych w ramach Partnerstwa Wschodniego.

| 1.9 | Komitet z zadowoleniem przyjmuje utworzenie Instrumentu na rzecz Społeczeństwa Obywatelskiego i Europejskiej Fundacji na rzecz Demokracji i pragnie, by ta ostatnia mogła czym prędzej przystąpić do działań. Komitet pragnie, by fundusze te, dzięki określeniu obiektywnych i przejrzystych kryteriów, rzeczywiście przyczyniały się do umocnienia społeczeństwa obywatelskiego i jego działań, zwłaszcza zaś do umocnienia dialogu społecznego w odpowiednich krajach. W programie tej fundacji mogłoby się znaleźć miejsce na sfinansowanie badania dotyczącego sytuacji dialogu społecznego w poszczególnych krajach, co pozwoliłoby na określenie celów i wskaźników postępu w zakresie tegoż dialogu. Komitet apeluje ponadto, by można było ustanowić dla krajów Partnerstwa Wschodniego całościowy program opracowany na wzór inicjatywy dotyczącej spójności społecznej w krajach Europy Południowo-Wschodniej. |
| --- | --- |

1.9

Komitet z zadowoleniem przyjmuje utworzenie Instrumentu na rzecz Społeczeństwa Obywatelskiego i Europejskiej Fundacji na rzecz Demokracji i pragnie, by ta ostatnia mogła czym prędzej przystąpić do działań. Komitet pragnie, by fundusze te, dzięki określeniu obiektywnych i przejrzystych kryteriów, rzeczywiście przyczyniały się do umocnienia społeczeństwa obywatelskiego i jego działań, zwłaszcza zaś do umocnienia dialogu społecznego w odpowiednich krajach. W programie tej fundacji mogłoby się znaleźć miejsce na sfinansowanie badania dotyczącego sytuacji dialogu społecznego w poszczególnych krajach, co pozwoliłoby na określenie celów i wskaźników postępu w zakresie tegoż dialogu. Komitet apeluje ponadto, by można było ustanowić dla krajów Partnerstwa Wschodniego całościowy program opracowany na wzór inicjatywy dotyczącej spójności społecznej w krajach Europy Południowo-Wschodniej.

2.   Partnerstwo Wschodnie i wkład społeczeństwa obywatelskiego: podłoże historyczne

| 2.1 | Partnerstwo Wschodnie ustanowiono jako pogłębienie europejskiej polityki sąsiedztwa w stosunku do wschodnich krajów sąsiednich UE (Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia, Ukraina) na wzór Unii dla Śródziemnomorza, której celem jest umocnienie europejskiej polityki sąsiedztwa w odniesieniu do południowych krajów sąsiadujących z UE. Jego celem jest prowadzenie działań zmierzających do zbliżenia politycznego i integracji gospodarczej sześciu krajów partnerskich (1). Partnerstwo Wschodnie oficjalnie zainaugurowano 7 maja 2009 r. przy okazji praskiego szczytu przywódców sześciu krajów partnerskich, przedstawicieli UE i państw członkowskich. |
| --- | --- |

2.1

Partnerstwo Wschodnie ustanowiono jako pogłębienie europejskiej polityki sąsiedztwa w stosunku do wschodnich krajów sąsiednich UE (Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia, Ukraina) na wzór Unii dla Śródziemnomorza, której celem jest umocnienie europejskiej polityki sąsiedztwa w odniesieniu do południowych krajów sąsiadujących z UE. Jego celem jest prowadzenie działań zmierzających do zbliżenia politycznego i integracji gospodarczej sześciu krajów partnerskich (1). Partnerstwo Wschodnie oficjalnie zainaugurowano 7 maja 2009 r. przy okazji praskiego szczytu przywódców sześciu krajów partnerskich, przedstawicieli UE i państw członkowskich.

| 2.2 | W Partnerstwie Wschodnim zaproponowano dwojakie podejście: 1) dwustronne, mające na celu „ustanowienie bliższych relacji pomiędzy UE a każdym z krajów partnerskich”; 2) wielostronne, mające na celu wprowadzenie ram umożliwiających podejmowanie wspólnych wyzwań. Z myślą o tym Komisja zaproponowała ustanowienie czterech platform tematycznych obejmujących przedstawicieli krajów partnerskich, państw członkowskich UE i instytucji unijnych. Są one następujące: 1) demokracja, dobre zarządzanie i stabilność; 2) integracja gospodarcza i konwergencja z polityką UE; 3) bezpieczeństwo energetyczne; 4) kontakty międzyludzkie. Ponadto przewidziano sztandarowe inicjatywy i programy rozwoju instytucjonalnego, by wspierać zaproponowane podejście. |
| --- | --- |

2.2

W Partnerstwie Wschodnim zaproponowano dwojakie podejście: 1) dwustronne, mające na celu „ustanowienie bliższych relacji pomiędzy UE a każdym z krajów partnerskich”; 2) wielostronne, mające na celu wprowadzenie ram umożliwiających podejmowanie wspólnych wyzwań. Z myślą o tym Komisja zaproponowała ustanowienie czterech platform tematycznych obejmujących przedstawicieli krajów partnerskich, państw członkowskich UE i instytucji unijnych. Są one następujące: 1) demokracja, dobre zarządzanie i stabilność; 2) integracja gospodarcza i konwergencja z polityką UE; 3) bezpieczeństwo energetyczne; 4) kontakty międzyludzkie. Ponadto przewidziano sztandarowe inicjatywy i programy rozwoju instytucjonalnego, by wspierać zaproponowane podejście.

| 2.3 | Przewidziano, że w pracach Partnerstwa wezmą udział „poza przedstawicielami rządów i Komisji Europejskiej (...), inne instytucje UE, organizacje międzynarodowe (takie jak OBWE i Rada Europy), międzynarodowe instytucje finansowe, parlamenty, przedstawiciele biznesu, władze lokalne oraz szeroka grupa podmiotów zainteresowanych obszarami poruszanymi przez platformy tematyczne” (2). Zaproponowano zwłaszcza ustanowienie Forum Społeczeństwa Obywatelskiego w celu „zachęcania organizacji społeczeństwa obywatelskiego do kontaktów i ułatwiania dialogu między nimi a organami władzy publicznej”. |
| --- | --- |

2.3

Przewidziano, że w pracach Partnerstwa wezmą udział „poza przedstawicielami rządów i Komisji Europejskiej (...), inne instytucje UE, organizacje międzynarodowe (takie jak OBWE i Rada Europy), międzynarodowe instytucje finansowe, parlamenty, przedstawiciele biznesu, władze lokalne oraz szeroka grupa podmiotów zainteresowanych obszarami poruszanymi przez platformy tematyczne” (2). Zaproponowano zwłaszcza ustanowienie Forum Społeczeństwa Obywatelskiego w celu „zachęcania organizacji społeczeństwa obywatelskiego do kontaktów i ułatwiania dialogu między nimi a organami władzy publicznej”.

| 2.4 | Forum Społeczeństwa Obywatelskiego powinno przyczyniać się do udziału całego szeregu podmiotów, „w tym związków zawodowych, organizacji pracodawców, stowarzyszeń zawodowych, organizacji pozarządowych, ośrodków analitycznych, stowarzyszeń typu non-profit, organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz sieci krajowych i międzynarodowych i wszelkich innych odnośnych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego” (3). Po przeprowadzeniu zorganizowanej przez Komisję i Radę procedury selekcji organizacji społeczeństwa obywatelskiego, uczestnicy Forum Społeczeństwa Obywatelskiego spotkali się po raz pierwszy w Brukseli w listopadzie 2009 r. Przyjęli wtedy regulamin wewnętrzny, określili sposób funkcjonowania oraz wybrali komitet sterujący. Co roku zbiera się walne zgromadzenie Forum (w Berlinie w listopadzie 2010 r., w Poznaniu w listopadzie 2011 r., w Sztokholmie w listopadzie 2012 r.). Forum zachęciło do ustanowienia platform krajowych, które mają służyć decentralizacji jego działań prowadzonych w sześciu krajach partnerskich. |
| --- | --- |

2.4

Forum Społeczeństwa Obywatelskiego powinno przyczyniać się do udziału całego szeregu podmiotów, „w tym związków zawodowych, organizacji pracodawców, stowarzyszeń zawodowych, organizacji pozarządowych, ośrodków analitycznych, stowarzyszeń typu non-profit, organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz sieci krajowych i międzynarodowych i wszelkich innych odnośnych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego” (3). Po przeprowadzeniu zorganizowanej przez Komisję i Radę procedury selekcji organizacji społeczeństwa obywatelskiego, uczestnicy Forum Społeczeństwa Obywatelskiego spotkali się po raz pierwszy w Brukseli w listopadzie 2009 r. Przyjęli wtedy regulamin wewnętrzny, określili sposób funkcjonowania oraz wybrali komitet sterujący. Co roku zbiera się walne zgromadzenie Forum (w Berlinie w listopadzie 2010 r., w Poznaniu w listopadzie 2011 r., w Sztokholmie w listopadzie 2012 r.). Forum zachęciło do ustanowienia platform krajowych, które mają służyć decentralizacji jego działań prowadzonych w sześciu krajach partnerskich.

| 2.5 | Komitet od samego początku pozytywnie odnosił się do projektu poświęconego Partnerstwu Wschodniemu (4). Istnieje ono już od czterech lat, a Komitet poparł wszystkie nadzwyczaj przydatne reformy gospodarcze, handlowe, energetyczne oraz te, które dotyczą swobodnego przemieszczania się osób. W odniesieniu do wkładu społeczeństwa obywatelskiego w Partnerstwo Wschodnie, zwłaszcza za pośrednictwem Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, Komitet wyraża żal z powodu coraz skromniejszego udziału w tym Forum przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego krajów członkowskich UE i wzywa zarówno Forum, jak i Komisję do podjęcia refleksji nad środkami i zachętami, które pozwoliłyby zaradzić temu brakowi równowagi. W opinii z 16 czerwca 2011 r. (5) Komitet ubolewał nad niewielkim włączeniem pracodawców, związków zawodowych i innych organizacji społeczno-gospodarczych (rolników, konsumentów, przedstawicieli MŚP itd.) szczebla krajowego w działalność Forum lub wręcz brakiem takiego zaangażowania. |
| --- | --- |

2.5

Komitet od samego początku pozytywnie odnosił się do projektu poświęconego Partnerstwu Wschodniemu (4). Istnieje ono już od czterech lat, a Komitet poparł wszystkie nadzwyczaj przydatne reformy gospodarcze, handlowe, energetyczne oraz te, które dotyczą swobodnego przemieszczania się osób. W odniesieniu do wkładu społeczeństwa obywatelskiego w Partnerstwo Wschodnie, zwłaszcza za pośrednictwem Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, Komitet wyraża żal z powodu coraz skromniejszego udziału w tym Forum przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego krajów członkowskich UE i wzywa zarówno Forum, jak i Komisję do podjęcia refleksji nad środkami i zachętami, które pozwoliłyby zaradzić temu brakowi równowagi. W opinii z 16 czerwca 2011 r. (5) Komitet ubolewał nad niewielkim włączeniem pracodawców, związków zawodowych i innych organizacji społeczno-gospodarczych (rolników, konsumentów, przedstawicieli MŚP itd.) szczebla krajowego w działalność Forum lub wręcz brakiem takiego zaangażowania.

| 2.6 | Komitet przekazał w ten sposób pewne niepokoje, którym wielokrotnie dawały wyraz europejskie i międzynarodowe organizacje pracodawców i związki zawodowe. W piśmie skierowanym w maju 2011 r. do komitetu sterującego Forum Społeczeństwa Obywatelskiego przewodniczący Komitetu Mario Sepi przypomniał, że termin „społeczeństwo obywatelskie” obejmuje nie tylko organizacje pozarządowe i organizacje społeczności lokalnych, lecz także „podmioty rynku pracy (związki zawodowe i pracodawcy) oraz organizacje reprezentujące podmioty społeczno-gospodarcze, które nie są partnerami społecznymi w ścisłym znaczeniu (np. organizacje konsumentów)” (6). |
| --- | --- |

2.6

Komitet przekazał w ten sposób pewne niepokoje, którym wielokrotnie dawały wyraz europejskie i międzynarodowe organizacje pracodawców i związki zawodowe. W piśmie skierowanym w maju 2011 r. do komitetu sterującego Forum Społeczeństwa Obywatelskiego przewodniczący Komitetu Mario Sepi przypomniał, że termin „społeczeństwo obywatelskie” obejmuje nie tylko organizacje pozarządowe i organizacje społeczności lokalnych, lecz także „podmioty rynku pracy (związki zawodowe i pracodawcy) oraz organizacje reprezentujące podmioty społeczno-gospodarcze, które nie są partnerami społecznymi w ścisłym znaczeniu (np. organizacje konsumentów)” (6).

| 2.7 | W odpowiedzi Forum Społeczeństwa Obywatelskiego zaakceptowało: 1) pewne złagodzenie zasad dotyczących wyboru organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które to zasady ograniczają do dwóch jednorocznych kadencji udział tych organizacji w pracach zgromadzenia Forum, co ostatecznie prowadziłoby do odsunięcia najbardziej zaangażowanych organizacji pracodawców i związków zawodowych; 2) ustanowienie w ramach Forum piątej grupy roboczej, poświęconej dialogowi społecznemu, otwartej, bez wyłączności, dla przedstawicieli organizacji pracodawców i związków zawodowych. Grupę tę utworzono na walnym zgromadzeniu Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, które odbyło się w listopadzie 2012 r. w Sztokholmie. |
| --- | --- |

2.7

W odpowiedzi Forum Społeczeństwa Obywatelskiego zaakceptowało: 1) pewne złagodzenie zasad dotyczących wyboru organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które to zasady ograniczają do dwóch jednorocznych kadencji udział tych organizacji w pracach zgromadzenia Forum, co ostatecznie prowadziłoby do odsunięcia najbardziej zaangażowanych organizacji pracodawców i związków zawodowych; 2) ustanowienie w ramach Forum piątej grupy roboczej, poświęconej dialogowi społecznemu, otwartej, bez wyłączności, dla przedstawicieli organizacji pracodawców i związków zawodowych. Grupę tę utworzono na walnym zgromadzeniu Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, które odbyło się w listopadzie 2012 r. w Sztokholmie.

| 2.8 | Ponadto już podczas obrad zgromadzenia Forum w listopadzie 2011 r. w Poznaniu dyskutowano o sposobach skonsolidowania jego statutu i wzmocnienia jego działań. Postanowiono ustanowić stowarzyszenie, którego uznany status prawny umożliwi mu uczestnictwo w programach współpracy proponowanych przez Komisję w ramach Partnerstwa Wschodniego, oraz stały sekretariat mogący w sposób ciągły wykonywać prace dotyczące koordynacji nieodłącznie związane z rolą, jaką spełnią Forum. Forum wezwało także do przygotowania odpowiedniego instrumentu wspierania społeczeństwa obywatelskiego i jego organizacji. Ponadto zaapelowało o uznanie pełnego uczestnictwa jej przedstawicieli w różnych działaniach Partnerstwa Wschodniego, począwszy od posiedzeń platform wielostronnych aż po posiedzenia ministerialne. |
| --- | --- |

2.8

Ponadto już podczas obrad zgromadzenia Forum w listopadzie 2011 r. w Poznaniu dyskutowano o sposobach skonsolidowania jego statutu i wzmocnienia jego działań. Postanowiono ustanowić stowarzyszenie, którego uznany status prawny umożliwi mu uczestnictwo w programach współpracy proponowanych przez Komisję w ramach Partnerstwa Wschodniego, oraz stały sekretariat mogący w sposób ciągły wykonywać prace dotyczące koordynacji nieodłącznie związane z rolą, jaką spełnią Forum. Forum wezwało także do przygotowania odpowiedniego instrumentu wspierania społeczeństwa obywatelskiego i jego organizacji. Ponadto zaapelowało o uznanie pełnego uczestnictwa jej przedstawicieli w różnych działaniach Partnerstwa Wschodniego, począwszy od posiedzeń platform wielostronnych aż po posiedzenia ministerialne.

3.   Komplementarność dialogu społecznego i dialogu ze społeczeństwem obywatelskim

| 3.1 | Dialog społeczny to dialog nawiązany bezpośrednio między reprezentatywnymi organizacjami pracodawców a organizacjami pracowników lub między tymi organizacjami a rządem lub jego przedstawicielami (co obejmuje władze regionalne i lokalne), by upowszechniać postęp społeczno-gospodarczy oraz przyczyniać się do konstruktywnego rozwiązywania sporów wynikających z różnic interesów społeczno-gospodarczych. Dialog społeczny zazwyczaj ma na celu przygotowanie ram normatywnych, w formie tekstów prawnych lub rozporządzeń rządu, lub też układów zbiorowych pracy, które wiążą sygnatariuszy i reprezentowane przez nich osoby i których zasięg może w wyniku decyzji rządu i partnerów społecznych zostać także poszerzony na wszystkie podmioty życia społeczno-gospodarczego. Odbywa się on na poziomie państw, zgodnie z wprowadzonymi przez nie zasadami i procedurami. W większości państw UE i krajów sąsiedzkich jest prowadzony w oparciu o istniejące dwustronne lub trójstronne struktury konsultacji i negocjacji. |
| --- | --- |

3.1

Dialog społeczny to dialog nawiązany bezpośrednio między reprezentatywnymi organizacjami pracodawców a organizacjami pracowników lub między tymi organizacjami a rządem lub jego przedstawicielami (co obejmuje władze regionalne i lokalne), by upowszechniać postęp społeczno-gospodarczy oraz przyczyniać się do konstruktywnego rozwiązywania sporów wynikających z różnic interesów społeczno-gospodarczych. Dialog społeczny zazwyczaj ma na celu przygotowanie ram normatywnych, w formie tekstów prawnych lub rozporządzeń rządu, lub też układów zbiorowych pracy, które wiążą sygnatariuszy i reprezentowane przez nich osoby i których zasięg może w wyniku decyzji rządu i partnerów społecznych zostać także poszerzony na wszystkie podmioty życia społeczno-gospodarczego. Odbywa się on na poziomie państw, zgodnie z wprowadzonymi przez nie zasadami i procedurami. W większości państw UE i krajów sąsiedzkich jest prowadzony w oparciu o istniejące dwustronne lub trójstronne struktury konsultacji i negocjacji.

| 3.2 | Dialog społeczny oznacza uznanie podstawowych praw społecznych, które zostały zdefiniowane przez Międzynarodową Organizację Pracy, a także w Europejskiej karcie społecznej (Rada Europy) i w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Tym samym uznanie ich obejmuje także uznanie niezależności związków zawodowych i organizacji pracodawców oraz prawa pracowników i pracodawców do zrzeszania się w wybranych przez nich organizacjach (Konwencja nr 87 MOP). |
| --- | --- |

3.2

Dialog społeczny oznacza uznanie podstawowych praw społecznych, które zostały zdefiniowane przez Międzynarodową Organizację Pracy, a także w Europejskiej karcie społecznej (Rada Europy) i w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Tym samym uznanie ich obejmuje także uznanie niezależności związków zawodowych i organizacji pracodawców oraz prawa pracowników i pracodawców do zrzeszania się w wybranych przez nich organizacjach (Konwencja nr 87 MOP).

| 3.3 | Dialog obywatelski jest dialogiem, który wspólnie nawiązują organizacje społeczeństwa obywatelskiego między sobą bądź z rządem lub jego przedstawicielami. Ma on na celu upowszechnianie demokracji uczestniczącej dzięki wykorzystaniu doświadczenia i zaangażowania obywateli za pośrednictwem organizacji, które założyli, by bronić określonych interesów albo upowszechniać pewne dążenia lub wartości. W wielu państwach UE i krajach z nią sąsiadujących dialog obywatelski prowadzi się na poziomie krajowym za pośrednictwem struktur takich jak rady społeczno-gospodarcze lub komitety ds. konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

3.3

Dialog obywatelski jest dialogiem, który wspólnie nawiązują organizacje społeczeństwa obywatelskiego między sobą bądź z rządem lub jego przedstawicielami. Ma on na celu upowszechnianie demokracji uczestniczącej dzięki wykorzystaniu doświadczenia i zaangażowania obywateli za pośrednictwem organizacji, które założyli, by bronić określonych interesów albo upowszechniać pewne dążenia lub wartości. W wielu państwach UE i krajach z nią sąsiadujących dialog obywatelski prowadzi się na poziomie krajowym za pośrednictwem struktur takich jak rady społeczno-gospodarcze lub komitety ds. konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim.

| 3.4 | Dialog obywatelski wymaga uznania podstawowych praw obywatelskich i praw człowieka, zwłaszcza wolności słowa, swobody zrzeszania się i wolności zgromadzeń. Prawa te zostały określone w Karcie praw podstawowych UE. |
| --- | --- |

3.4

Dialog obywatelski wymaga uznania podstawowych praw obywatelskich i praw człowieka, zwłaszcza wolności słowa, swobody zrzeszania się i wolności zgromadzeń. Prawa te zostały określone w Karcie praw podstawowych UE.

| 3.5 | Choć dialog społeczny i dialog obywatelski prowadzone są najpierw na poziomie państw, ich znaczenie zostało jednak uznane na poziomie europejskim, gdzie jest prowadzony zgodnie z różnymi zasadami. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, jako organ doradczy europejskiego społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza zaś ze względu na to, że w jego skład wchodzą, w tej samej liczbie, przedstawiciele organizacji pracodawców (Grupa I), pracowników (Grupa II) i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego (Grupa III), „może sytuować się na skrzyżowaniu dialogu społecznego i dialogu obywatelskiego w UE, a co za tym idzie może ułatwiać proces wspólnego opracowywania stanowisk uwzględniających różne kategorie działalności gospodarczej, społecznej i obywatelskiej, które EKES reprezentuje” (7). |
| --- | --- |

3.5

Choć dialog społeczny i dialog obywatelski prowadzone są najpierw na poziomie państw, ich znaczenie zostało jednak uznane na poziomie europejskim, gdzie jest prowadzony zgodnie z różnymi zasadami. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, jako organ doradczy europejskiego społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza zaś ze względu na to, że w jego skład wchodzą, w tej samej liczbie, przedstawiciele organizacji pracodawców (Grupa I), pracowników (Grupa II) i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego (Grupa III), „może sytuować się na skrzyżowaniu dialogu społecznego i dialogu obywatelskiego w UE, a co za tym idzie może ułatwiać proces wspólnego opracowywania stanowisk uwzględniających różne kategorie działalności gospodarczej, społecznej i obywatelskiej, które EKES reprezentuje” (7).

4.   Dialog społeczny w sześciu krajach partnerskich Partnerstwa Wschodniego

| 4.1 | Komitet w wielu opiniach zajmował się sytuacją partnerów społecznych i dialogiem społecznym w sześciu krajach Partnerstwa Wschodniego. Ze względu na czasem znaczne różnice między poszczególnymi krajami nie jest możliwe przeanalizowanie sytuacji w każdym kraju w ramach niniejszej opinii. Komitet odsyła w tym celu do swych wcześniejszych opinii, w których poświęcono tym sprawom niekiedy wiele miejsca (8). W poniższych przemyśleniach ograniczy się do podkreślenia pewnych punktów wspólnych dla wszystkich krajów Partnerstwa Wschodniego. |
| --- | --- |

4.1

Komitet w wielu opiniach zajmował się sytuacją partnerów społecznych i dialogiem społecznym w sześciu krajach Partnerstwa Wschodniego. Ze względu na czasem znaczne różnice między poszczególnymi krajami nie jest możliwe przeanalizowanie sytuacji w każdym kraju w ramach niniejszej opinii. Komitet odsyła w tym celu do swych wcześniejszych opinii, w których poświęcono tym sprawom niekiedy wiele miejsca (8). W poniższych przemyśleniach ograniczy się do podkreślenia pewnych punktów wspólnych dla wszystkich krajów Partnerstwa Wschodniego.

| 4.2 | We wszystkich sześciu krajach partnerskich istnieją organizacje pracowników i pracodawców. Niektóre z nich wywodzą się z organizacji społeczno-gospodarczych, które działały w epoce komunizmu i uległy przeobrażeniu na początku lat dziewięćdziesiątych. Inne powstały w wyniku procesu demokratyzacji i wprowadzania swobód gospodarczych w tych krajach po upadku ZSRR. W niektórych krajach udało się wprowadzić pluralizm tych organizacji. W innych istnieje tylko jedna organizacja reprezentująca pracodawców (w Azerbejdżanie, Gruzji i Mołdawii) lub pracowników (Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Mołdawia). |
| --- | --- |

4.2

We wszystkich sześciu krajach partnerskich istnieją organizacje pracowników i pracodawców. Niektóre z nich wywodzą się z organizacji społeczno-gospodarczych, które działały w epoce komunizmu i uległy przeobrażeniu na początku lat dziewięćdziesiątych. Inne powstały w wyniku procesu demokratyzacji i wprowadzania swobód gospodarczych w tych krajach po upadku ZSRR. W niektórych krajach udało się wprowadzić pluralizm tych organizacji. W innych istnieje tylko jedna organizacja reprezentująca pracodawców (w Azerbejdżanie, Gruzji i Mołdawii) lub pracowników (Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Mołdawia).

| 4.3 | Stopień niezależności tych organizacji od rządu i władz publicznych jest różny w zależności od kraju i od organizacji. Na Białorusi obecny rząd nigdy nie wahał się bezpośrednio interweniować w sposób funkcjonowania i działalność organizacji pracodawców czy związków zawodowych. W krajach, w których istnieje tylko jedna organizacja pracodawców lub pracowników, faktyczny monopol tych organizacji czasem znacznie ogranicza możliwość pełnego korzystania z wolności zrzeszania się i z prawa do rokowań zbiorowych. Trzeba też zwrócić uwagę na powracające trudności związane z uznaniem niezależności i legitymacji organizacji reprezentujących pracodawców i pracowników przez rządy wszystkich krajów tego regionu, także przez te, które oficjalnie opowiadają się po stronie demokracji i gospodarki rynkowej. Zresztą nie odnosi się to wyłącznie do partnerów społecznych. Regularnie doświadczają tego także organizacje społeczeństwa obywatelskiego krytycznie odnoszące się do władz publicznych i ich działań. |
| --- | --- |

4.3

Stopień niezależności tych organizacji od rządu i władz publicznych jest różny w zależności od kraju i od organizacji. Na Białorusi obecny rząd nigdy nie wahał się bezpośrednio interweniować w sposób funkcjonowania i działalność organizacji pracodawców czy związków zawodowych. W krajach, w których istnieje tylko jedna organizacja pracodawców lub pracowników, faktyczny monopol tych organizacji czasem znacznie ogranicza możliwość pełnego korzystania z wolności zrzeszania się i z prawa do rokowań zbiorowych. Trzeba też zwrócić uwagę na powracające trudności związane z uznaniem niezależności i legitymacji organizacji reprezentujących pracodawców i pracowników przez rządy wszystkich krajów tego regionu, także przez te, które oficjalnie opowiadają się po stronie demokracji i gospodarki rynkowej. Zresztą nie odnosi się to wyłącznie do partnerów społecznych. Regularnie doświadczają tego także organizacje społeczeństwa obywatelskiego krytycznie odnoszące się do władz publicznych i ich działań.

| 4.4 | We wszystkich tych krajach istnieją krajowe struktury konsultacji, zazwyczaj trójstronne. Na poziomie sektorów istnieją struktury dwustronne, choć w formie znacznie mniej zorganizowanej. Międzynarodowa Organizacja Pracy była w tej dziedzinie motorem, zwłaszcza dzięki wprowadzeniu swych krajowych programów promowania godnej pracy. Choć struktury takie faktycznie istnieją, to ich funkcjonowanie często nadal pozostawia wiele do życzenia. Dialog społeczny, zdaniem większości organizacji, zbyt często jest formalny, sporadyczny, a przede wszystkim poważnie ograniczony, jeśli chodzi o kwestie, którym jest poświęcony. Struktury trójstronne najczęściej są w praktyce miejscem, w którym rząd informuje partnerów społecznych o decyzjach, które w wielu przypadkach już zapadły i których nie można zmienić. Partnerstwo Wschodnie i programy mu towarzyszące prawie nigdy nie były włączone do porządku obrad tych spotkań. |
| --- | --- |

4.4

We wszystkich tych krajach istnieją krajowe struktury konsultacji, zazwyczaj trójstronne. Na poziomie sektorów istnieją struktury dwustronne, choć w formie znacznie mniej zorganizowanej. Międzynarodowa Organizacja Pracy była w tej dziedzinie motorem, zwłaszcza dzięki wprowadzeniu swych krajowych programów promowania godnej pracy. Choć struktury takie faktycznie istnieją, to ich funkcjonowanie często nadal pozostawia wiele do życzenia. Dialog społeczny, zdaniem większości organizacji, zbyt często jest formalny, sporadyczny, a przede wszystkim poważnie ograniczony, jeśli chodzi o kwestie, którym jest poświęcony. Struktury trójstronne najczęściej są w praktyce miejscem, w którym rząd informuje partnerów społecznych o decyzjach, które w wielu przypadkach już zapadły i których nie można zmienić. Partnerstwo Wschodnie i programy mu towarzyszące prawie nigdy nie były włączone do porządku obrad tych spotkań.

| 4.5 | Wszystkie sześć krajów partnerskich ratyfikowało podstawowe konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz niektóre z innych ważnych konwencji, choć nadal występują wyraźne różnice między tymi krajami, jeśli chodzi o przyłączenie się do tych konwencji (Ukraina ratyfikowała 69 konwencji, z których 61 weszło w życie; Gruzja ograniczyła się do ratyfikacji i stosowania 16). Kraje te ratyfikowały również najważniejsze klauzule Europejskiej karty społecznej (choć z pewnymi zastrzeżeniami, które prawdopodobnie uda się wyeliminować, dotyczącymi protokołu ustanawiającego system skarg zbiorowych). Nie oznacza to jednak, że podstawowe prawa społeczne są w nich w pełni przestrzegane. Daleko jeszcze do tego. Do Międzynarodowej Organizacji Pracy wpłynęły skargi dotyczące Białorusi, Mołdawii, Ukrainy i Gruzji. Trudności związane z zaprowadzeniem praworządności w dziedzinie socjalnej oraz fakt, że pewne rządy niewiele uwagi poświęcają europejskim i międzynarodowym standardom, bezpośrednio wpływają na możliwość korzystania z wolności zrzeszania się, prowadzenia dialogu społecznego, na prawa społeczne i, ogólnie, na status pracowników. We wszystkich tych krajach trzeba ponadto zauważyć powolność i często złe funkcjonowanie sądownictwa, które w kwestiach socjalnych okazuje się niezdolne do orzekania prawa w odpowiednim terminie i ze skutkiem dostatecznie odstraszającym. |
| --- | --- |

4.5

Wszystkie sześć krajów partnerskich ratyfikowało podstawowe konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz niektóre z innych ważnych konwencji, choć nadal występują wyraźne różnice między tymi krajami, jeśli chodzi o przyłączenie się do tych konwencji (Ukraina ratyfikowała 69 konwencji, z których 61 weszło w życie; Gruzja ograniczyła się do ratyfikacji i stosowania 16). Kraje te ratyfikowały również najważniejsze klauzule Europejskiej karty społecznej (choć z pewnymi zastrzeżeniami, które prawdopodobnie uda się wyeliminować, dotyczącymi protokołu ustanawiającego system skarg zbiorowych). Nie oznacza to jednak, że podstawowe prawa społeczne są w nich w pełni przestrzegane. Daleko jeszcze do tego. Do Międzynarodowej Organizacji Pracy wpłynęły skargi dotyczące Białorusi, Mołdawii, Ukrainy i Gruzji. Trudności związane z zaprowadzeniem praworządności w dziedzinie socjalnej oraz fakt, że pewne rządy niewiele uwagi poświęcają europejskim i międzynarodowym standardom, bezpośrednio wpływają na możliwość korzystania z wolności zrzeszania się, prowadzenia dialogu społecznego, na prawa społeczne i, ogólnie, na status pracowników. We wszystkich tych krajach trzeba ponadto zauważyć powolność i często złe funkcjonowanie sądownictwa, które w kwestiach socjalnych okazuje się niezdolne do orzekania prawa w odpowiednim terminie i ze skutkiem dostatecznie odstraszającym.

| 4.6 | W 2010 r. Forum Społeczeństwa Obywatelskiego poparło zaproponowany przez Fundację Partnerstwa Eurazji projekt badań dotyczących przebiegu dialogu społecznego w różnych krajach. Komitet podkreśla jego znaczenie, gdyż badanie to wiąże się z opracowanym w ramach Instrumentu na rzecz Społeczeństwa Obywatelskiego projektem w zakresie sporządzenia mapy organizacji składających się na społeczeństwo obywatelskie w różnych krajach. Ten projekt wyjściowy, który przewidywał ścisły udział partnerów społecznych, mógłby zostać połączony ze wspomnianym badaniem nad społeczeństwem obywatelskim. Powinien on obejmować różne poziomy dialogu społecznego (krajowy, regionalny, lokalny, a także dialog trójstronny i dwustronny), a jego celem powinno być wykrycie hamulców i przeszkód we wdrażaniu skutecznego dialogu społecznego w różnych krajach. Komitet apeluje, by projekt ten został uwzględniony wśród priorytetów programów, do których Forum powinno mieć dostęp. |
| --- | --- |

4.6

W 2010 r. Forum Społeczeństwa Obywatelskiego poparło zaproponowany przez Fundację Partnerstwa Eurazji projekt badań dotyczących przebiegu dialogu społecznego w różnych krajach. Komitet podkreśla jego znaczenie, gdyż badanie to wiąże się z opracowanym w ramach Instrumentu na rzecz Społeczeństwa Obywatelskiego projektem w zakresie sporządzenia mapy organizacji składających się na społeczeństwo obywatelskie w różnych krajach. Ten projekt wyjściowy, który przewidywał ścisły udział partnerów społecznych, mógłby zostać połączony ze wspomnianym badaniem nad społeczeństwem obywatelskim. Powinien on obejmować różne poziomy dialogu społecznego (krajowy, regionalny, lokalny, a także dialog trójstronny i dwustronny), a jego celem powinno być wykrycie hamulców i przeszkód we wdrażaniu skutecznego dialogu społecznego w różnych krajach. Komitet apeluje, by projekt ten został uwzględniony wśród priorytetów programów, do których Forum powinno mieć dostęp.

| 4.7 | Forum Społeczeństwa Obywatelskiego opracowało, przy wsparciu organizacji społeczeństwa obywatelskiego, „indeks integracji europejskiej dla krajów Partnerstwa Wschodniego”, narzędzie analizy przeznaczone do corocznego pomiaru postępów każdego z krajów Partnerstwa Wschodniego w ich wzajemnej współpracy oraz we współpracy z UE. Komitet stwierdza jednak, że choć indeks ten obejmuje szereg celów związanych z Partnerstwem Wschodnim, to w niewielkim stopniu uwzględnia wymiar społeczny, zatrudnienie, poszanowanie swobód i podstawowych praw społecznych czy też postępy, jakich należy jeszcze dokonać na drodze do autentycznego dialogu społecznego. Komitet wnosi zatem, by indeks ten został poddany przeglądowi i uzupełniony, i wzywa Forum, by skorzystało z wiedzy instytucji europejskich w tej dziedzinie, w tym zwłaszcza wiedzy Rady Europy i kryteriów określonych na potrzeby ogólnego systemu preferencji (GSP+) przez Komisję w ramach prowadzonej przez nią polityki współpracy handlowej. |
| --- | --- |

4.7

Forum Społeczeństwa Obywatelskiego opracowało, przy wsparciu organizacji społeczeństwa obywatelskiego, „indeks integracji europejskiej dla krajów Partnerstwa Wschodniego”, narzędzie analizy przeznaczone do corocznego pomiaru postępów każdego z krajów Partnerstwa Wschodniego w ich wzajemnej współpracy oraz we współpracy z UE. Komitet stwierdza jednak, że choć indeks ten obejmuje szereg celów związanych z Partnerstwem Wschodnim, to w niewielkim stopniu uwzględnia wymiar społeczny, zatrudnienie, poszanowanie swobód i podstawowych praw społecznych czy też postępy, jakich należy jeszcze dokonać na drodze do autentycznego dialogu społecznego. Komitet wnosi zatem, by indeks ten został poddany przeglądowi i uzupełniony, i wzywa Forum, by skorzystało z wiedzy instytucji europejskich w tej dziedzinie, w tym zwłaszcza wiedzy Rady Europy i kryteriów określonych na potrzeby ogólnego systemu preferencji (GSP+) przez Komisję w ramach prowadzonej przez nią polityki współpracy handlowej.

5.   Debata w ramach Forum nad kwestiami związanymi z dialogiem społecznym, polityką socjalną i zatrudnieniem

| 5.1 | Od samego początku Komitet podkreślał znaczenie włączenia społeczeństwa obywatelskiego do projektu dotyczącego Partnerstwa Wschodniego. To ta idea przyświecała ustanowieniu Forum Społeczeństwa Obywatelskiego. W 2009 r. przeprowadzono selekcję organizacji społeczeństwa obywatelskiego zainteresowanych uczestniczeniem w Forum. Wyboru dokonano na podstawie kryteriów (pochodzenie geograficzne i narodowość, różnorodność i proporcjonalność, doświadczenie w zakresie zagadnień związanych z UE, europejską polityką sąsiedztwa i Partnerstwem Wschodnim) określonych w przygotowanym przez Komisję dokumencie koncepcyjnym (9). Komitet ubolewa nad brakiem jakiegokolwiek wymagania w zakresie reprezentatywności. Doprowadziło to do zdecydowanie niedostatecznej reprezentacji partnerów społecznych, choć w drugim kryterium wyraźnie wymieniono organizacje pracodawców i związki zawodowe oraz stowarzyszenia zawodowe. |
| --- | --- |

5.1

Od samego początku Komitet podkreślał znaczenie włączenia społeczeństwa obywatelskiego do projektu dotyczącego Partnerstwa Wschodniego. To ta idea przyświecała ustanowieniu Forum Społeczeństwa Obywatelskiego. W 2009 r. przeprowadzono selekcję organizacji społeczeństwa obywatelskiego zainteresowanych uczestniczeniem w Forum. Wyboru dokonano na podstawie kryteriów (pochodzenie geograficzne i narodowość, różnorodność i proporcjonalność, doświadczenie w zakresie zagadnień związanych z UE, europejską polityką sąsiedztwa i Partnerstwem Wschodnim) określonych w przygotowanym przez Komisję dokumencie koncepcyjnym (9). Komitet ubolewa nad brakiem jakiegokolwiek wymagania w zakresie reprezentatywności. Doprowadziło to do zdecydowanie niedostatecznej reprezentacji partnerów społecznych, choć w drugim kryterium wyraźnie wymieniono organizacje pracodawców i związki zawodowe oraz stowarzyszenia zawodowe.

| 5.2 | Żadna z grup roboczych powołanych w ramach Forum Społeczeństwa Obywatelskiego nie mogła jeszcze podjąć takich tematów, jak dialog społeczny, polityka społeczna i polityka zatrudnienia, poszanowanie podstawowych praw społecznych. Oczywiście niektóre z tych zagadnień zostały omówione w ramach drugiej grupy roboczej (ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami europejskimi) lub pierwszej grupy roboczej (ds. demokracji, praw człowieka, dobrego zarządzania i stabilności). Niemniej jasne jest, że nie można było poświęcić odpowiedniej uwagi tym kwestiom, które zostały dodane do i tak już poważnie obciążonego porządku obrad. |
| --- | --- |

5.2

Żadna z grup roboczych powołanych w ramach Forum Społeczeństwa Obywatelskiego nie mogła jeszcze podjąć takich tematów, jak dialog społeczny, polityka społeczna i polityka zatrudnienia, poszanowanie podstawowych praw społecznych. Oczywiście niektóre z tych zagadnień zostały omówione w ramach drugiej grupy roboczej (ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami europejskimi) lub pierwszej grupy roboczej (ds. demokracji, praw człowieka, dobrego zarządzania i stabilności). Niemniej jasne jest, że nie można było poświęcić odpowiedniej uwagi tym kwestiom, które zostały dodane do i tak już poważnie obciążonego porządku obrad.

| 5.3 | Wobec powyższego Komitet z zadowoleniem przyjmuje decyzję Forum Społeczeństwa Obywatelskiego dotyczącą utworzenia piątej grupy roboczej poświęconej kwestiom dialogu społecznego, która zresztą nie powinna ograniczać się do zachęcania do dialogu społecznego w sześciu krajach partnerskich, ale także powinna zainteresować się przede wszystkim szeroko rozumianą polityką społeczno-gospodarczą, rolą usług publicznych, funkcjonowaniem rynku pracy, kształceniem zawodowym, warunkami pracy, samymi stosunkami pracy, czyli krótko mówiąc, wszystkim tym, co składa się normalnie na dialog społeczny, w tym ochroną socjalną, poszanowaniem praw społecznych, równością kobiet i mężczyzn, walką z gospodarką nieformalną, z ubożeniem społeczeństwa, problemami związanymi z masową imigracją itd. |
| --- | --- |

5.3

Wobec powyższego Komitet z zadowoleniem przyjmuje decyzję Forum Społeczeństwa Obywatelskiego dotyczącą utworzenia piątej grupy roboczej poświęconej kwestiom dialogu społecznego, która zresztą nie powinna ograniczać się do zachęcania do dialogu społecznego w sześciu krajach partnerskich, ale także powinna zainteresować się przede wszystkim szeroko rozumianą polityką społeczno-gospodarczą, rolą usług publicznych, funkcjonowaniem rynku pracy, kształceniem zawodowym, warunkami pracy, samymi stosunkami pracy, czyli krótko mówiąc, wszystkim tym, co składa się normalnie na dialog społeczny, w tym ochroną socjalną, poszanowaniem praw społecznych, równością kobiet i mężczyzn, walką z gospodarką nieformalną, z ubożeniem społeczeństwa, problemami związanymi z masową imigracją itd.

| 5.4 | Oczywiste jest, że w przypadku wielu z tych kwestii grupa robocza ds. dialogu społecznego powinna koordynować swoje prace z pozostałymi grupami roboczymi, zwłaszcza z grupami zajmującymi się prawami człowieka, dobrym zarządzaniem i integracją gospodarczą. Należy także dodać, że jeśli skład tej grupy roboczej zakłada udział przedstawicieli partnerów społecznych, to nie powinien on być ograniczony wyłącznie do tej grupy, tzn. także inni przedstawiciele – organizacji konsumentów, rolników bądź organizacji społeczeństwa obywatelskiego zajmujących się sprawami społecznymi – powinni mieć możliwość uczestniczenia w jej pracach. Oczywiście dotyczy to również składu innych grup roboczych, które powinny potencjalnie obejmować przedstawicieli zainteresowanych tą problematyką organizacji pracodawców i związków zawodowych. |
| --- | --- |

5.4

Oczywiste jest, że w przypadku wielu z tych kwestii grupa robocza ds. dialogu społecznego powinna koordynować swoje prace z pozostałymi grupami roboczymi, zwłaszcza z grupami zajmującymi się prawami człowieka, dobrym zarządzaniem i integracją gospodarczą. Należy także dodać, że jeśli skład tej grupy roboczej zakłada udział przedstawicieli partnerów społecznych, to nie powinien on być ograniczony wyłącznie do tej grupy, tzn. także inni przedstawiciele – organizacji konsumentów, rolników bądź organizacji społeczeństwa obywatelskiego zajmujących się sprawami społecznymi – powinni mieć możliwość uczestniczenia w jej pracach. Oczywiście dotyczy to również składu innych grup roboczych, które powinny potencjalnie obejmować przedstawicieli zainteresowanych tą problematyką organizacji pracodawców i związków zawodowych.

| 5.5 | Uruchomienie tej piątej grupy roboczej wymaga powiększenia składu komitetu sterującego Forum o jej moderatorów (zgodnie z zasadą: jeden moderator z UE, drugi z kraju partnerskiego), czyli powiększenie jego składu z 17 do 19 osób. Komitet przypomina jednak, że nie można przyjąć, że stanowi to wystarczającą reprezentację partnerów społecznych w komitecie sterującym Forum Społeczeństwa Obywatelskiego. Komitet apeluje wobec tego o przeprowadzenie przeglądu regulaminu wewnętrznego Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, tak by zapewnić odpowiednią reprezentację partnerów społecznych. Pożądane byłoby także, by każda „Grupa” – w znaczeniu, jakie nadaje im Komitet („pracodawcy”, „organizacje związkowe”, „inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego”) – mogła być odpowiedzialna za wybór swych członków, na podstawie kryteriów dostosowanych do sytuacji organizacji należących do każdej z tych „Grup”. |
| --- | --- |

5.5

Uruchomienie tej piątej grupy roboczej wymaga powiększenia składu komitetu sterującego Forum o jej moderatorów (zgodnie z zasadą: jeden moderator z UE, drugi z kraju partnerskiego), czyli powiększenie jego składu z 17 do 19 osób. Komitet przypomina jednak, że nie można przyjąć, że stanowi to wystarczającą reprezentację partnerów społecznych w komitecie sterującym Forum Społeczeństwa Obywatelskiego. Komitet apeluje wobec tego o przeprowadzenie przeglądu regulaminu wewnętrznego Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, tak by zapewnić odpowiednią reprezentację partnerów społecznych. Pożądane byłoby także, by każda „Grupa” – w znaczeniu, jakie nadaje im Komitet („pracodawcy”, „organizacje związkowe”, „inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego”) – mogła być odpowiedzialna za wybór swych członków, na podstawie kryteriów dostosowanych do sytuacji organizacji należących do każdej z tych „Grup”.

| 5.6 | Partnerstwo Wschodnie należy potraktować jako okazję do wzmocnienia dialogu społecznego, który prowadzony jest w ramach struktur formalnie działających w krajach partnerskich. Do chwili obecnej Forum Społeczeństwa Obywatelskiego dążyło do decentralizacji swych działań za pośrednictwem krajowych platform. Są one bardzo aktywne w większości krajów, jednak ich status w stosunku do władz publicznych należy jeszcze określić. Pożądane byłoby, by oprócz tych platform, które mają upowszechniać dialog obywatelski, uznano także istniejące trójstronne struktury krajowe jako struktury propagujące dialog społeczny, a także by można było ustanowić bezpośrednie powiązanie z Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, jak i z platformami krajowymi. Podobnie Partnerstwo Wschodnie powinno zachęcać państwa partnerskie do systematycznego angażowania partnerów społecznych, w ramach krajowego dialogu społecznego, we wszelkie działania Partnerstwa dotyczące aspektów społeczno-gospodarczych, co obejmuje umowy o stowarzyszeniu ustanowione w ramach stosunków dwustronnych. |
| --- | --- |

5.6

Partnerstwo Wschodnie należy potraktować jako okazję do wzmocnienia dialogu społecznego, który prowadzony jest w ramach struktur formalnie działających w krajach partnerskich. Do chwili obecnej Forum Społeczeństwa Obywatelskiego dążyło do decentralizacji swych działań za pośrednictwem krajowych platform. Są one bardzo aktywne w większości krajów, jednak ich status w stosunku do władz publicznych należy jeszcze określić. Pożądane byłoby, by oprócz tych platform, które mają upowszechniać dialog obywatelski, uznano także istniejące trójstronne struktury krajowe jako struktury propagujące dialog społeczny, a także by można było ustanowić bezpośrednie powiązanie z Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, jak i z platformami krajowymi. Podobnie Partnerstwo Wschodnie powinno zachęcać państwa partnerskie do systematycznego angażowania partnerów społecznych, w ramach krajowego dialogu społecznego, we wszelkie działania Partnerstwa dotyczące aspektów społeczno-gospodarczych, co obejmuje umowy o stowarzyszeniu ustanowione w ramach stosunków dwustronnych.

6.   Zagadnienia związane z dialogiem społecznym na poziomie Partnerstwa Wschodniego

| 6.1 | W 2011 r. Komisja Europejska i Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ), podsumowując działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa wobec krajów położonych na południe i na wschód od UE, zaproponowały „Nową koncepcję działań w obliczu zmian zachodzących w sąsiedztwie” (10). W tej nowej koncepcji słusznie położono nacisk na pogłębienie demokracji, na ustanowienie partnerstw ze społeczeństwem obywatelskim, ale podkreślono także, że konieczne jest wsparcie zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego, zwłaszcza wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Komisja i ESDZ podkreślają w tym kontekście, że „słaby wzrost gospodarczy, rosnące bezrobocie oraz coraz większa przepaść między bogatymi i biednymi mogą stanowić czynniki zwiększające niestabilność” w tych krajach. Wymaga to, by dialogowi makroekonomicznemu prowadzonemu z krajami partnerskimi towarzyszył „zintensyfikowany dialog w sprawie polityki zatrudnienia i polityki społecznej”. |
| --- | --- |

6.1

W 2011 r. Komisja Europejska i Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ), podsumowując działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa wobec krajów położonych na południe i na wschód od UE, zaproponowały „Nową koncepcję działań w obliczu zmian zachodzących w sąsiedztwie” (10). W tej nowej koncepcji słusznie położono nacisk na pogłębienie demokracji, na ustanowienie partnerstw ze społeczeństwem obywatelskim, ale podkreślono także, że konieczne jest wsparcie zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego, zwłaszcza wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Komisja i ESDZ podkreślają w tym kontekście, że „słaby wzrost gospodarczy, rosnące bezrobocie oraz coraz większa przepaść między bogatymi i biednymi mogą stanowić czynniki zwiększające niestabilność” w tych krajach. Wymaga to, by dialogowi makroekonomicznemu prowadzonemu z krajami partnerskimi towarzyszył „zintensyfikowany dialog w sprawie polityki zatrudnienia i polityki społecznej”.

| 6.2 | Ocena przeprowadzona przez Komisję i ESDZ z pewnością świadczy o uwzględnieniu przemian zachodzących w krajach leżących na południowych obrzeżach Morza Śródziemnego. Jednak zawarte w niej stwierdzenia mają szerszy zasięg. Kwestie bezrobocia, ubożenia ludności, gospodarki nieformalnej, imigracji, handlu ludźmi itd. to rzeczywiste problemy występujące zarówno w krajach południowych, jak i wschodnich, to rzeczywistość, której destabilizujące skutki odbijają się nie tylko na instytucjach politycznych tych krajów, ale także na całym regionie. Komitet, który w 2011 r. poparł tę nową strategię (11), pragnie wobec tego, by w przyszłych wytycznych dla Partnerstwa Wschodniego w pełni uwzględniono priorytety w zakresie zrównoważonego i trwałego wzrostu sprzyjającego tworzeniu miejsc pracy i lepszym zabezpieczeniom socjalnym. |
| --- | --- |

6.2

Ocena przeprowadzona przez Komisję i ESDZ z pewnością świadczy o uwzględnieniu przemian zachodzących w krajach leżących na południowych obrzeżach Morza Śródziemnego. Jednak zawarte w niej stwierdzenia mają szerszy zasięg. Kwestie bezrobocia, ubożenia ludności, gospodarki nieformalnej, imigracji, handlu ludźmi itd. to rzeczywiste problemy występujące zarówno w krajach południowych, jak i wschodnich, to rzeczywistość, której destabilizujące skutki odbijają się nie tylko na instytucjach politycznych tych krajów, ale także na całym regionie. Komitet, który w 2011 r. poparł tę nową strategię (11), pragnie wobec tego, by w przyszłych wytycznych dla Partnerstwa Wschodniego w pełni uwzględniono priorytety w zakresie zrównoważonego i trwałego wzrostu sprzyjającego tworzeniu miejsc pracy i lepszym zabezpieczeniom socjalnym.

| 6.3 | Partnerstwo Wschodnie obejmuje szereg celów w zakresie polityki społecznej i polityki zatrudnienia związanych z polityką integracji gospodarczej i konwergencji z politykami europejskimi (platforma tematyczna II). DG Komisji ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego opracowała w związku z tym wiele działań mających upowszechniać sprawdzone rozwiązania w zakresie polityki społecznej i polityki zatrudnienia. Nie udało się jednak dotąd wprowadzić programu o ściślejszej strukturze ze względu na sprzeciw jednego z krajów partnerskich, który otwarcie podważył zasadność uwzględniania tych kwestii w działaniach Partnerstwa Wschodniego. Komitet ma nadzieję, że przeszkodę tę uda się usunąć, i wzywa decydentów Komisji do wznowienia dyskusji z nowym rządem tego kraju, aby przyjął on odtąd w tej dziedzinie bardziej konstruktywne podejście. |
| --- | --- |

6.3

Partnerstwo Wschodnie obejmuje szereg celów w zakresie polityki społecznej i polityki zatrudnienia związanych z polityką integracji gospodarczej i konwergencji z politykami europejskimi (platforma tematyczna II). DG Komisji ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego opracowała w związku z tym wiele działań mających upowszechniać sprawdzone rozwiązania w zakresie polityki społecznej i polityki zatrudnienia. Nie udało się jednak dotąd wprowadzić programu o ściślejszej strukturze ze względu na sprzeciw jednego z krajów partnerskich, który otwarcie podważył zasadność uwzględniania tych kwestii w działaniach Partnerstwa Wschodniego. Komitet ma nadzieję, że przeszkodę tę uda się usunąć, i wzywa decydentów Komisji do wznowienia dyskusji z nowym rządem tego kraju, aby przyjął on odtąd w tej dziedzinie bardziej konstruktywne podejście.

| 6.4 | Komitet potwierdza znaczenie wymiaru społecznego, który trzeba traktować na równi z wymiarem gospodarczym programu reform zaproponowanego przez Partnerstwo Wschodnie. W tej sytuacji pragnie, by w pierwszej kolejności utworzono „panel” zaproponowany przez DG ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego poświęcony polityce społecznej i zatrudnieniu. Panel ten powinien mieć na celu propagowanie pewnych norm i sprawdzonych rozwiązań, które zostałyby uznane przez kraje partnerskie i przedstawicieli UE za wskaźniki postępu społecznego, który powinien towarzyszyć postępowi gospodarczemu. Forum Społeczeństwa Obywatelskiego powinno mieć możliwość włączenia się w te prace za pośrednictwem jego piątej grupy roboczej. W dalszej perspektywie Komitet pragnie, by podział priorytetów Partnerstwa Wschodniego między cztery platformy został poddany przeglądowi i by nadano odpowiedni instytucjonalny kształt piątej platformie zajmującej się polityką społeczną i polityką zatrudnienia. |
| --- | --- |

6.4

Komitet potwierdza znaczenie wymiaru społecznego, który trzeba traktować na równi z wymiarem gospodarczym programu reform zaproponowanego przez Partnerstwo Wschodnie. W tej sytuacji pragnie, by w pierwszej kolejności utworzono „panel” zaproponowany przez DG ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego poświęcony polityce społecznej i zatrudnieniu. Panel ten powinien mieć na celu propagowanie pewnych norm i sprawdzonych rozwiązań, które zostałyby uznane przez kraje partnerskie i przedstawicieli UE za wskaźniki postępu społecznego, który powinien towarzyszyć postępowi gospodarczemu. Forum Społeczeństwa Obywatelskiego powinno mieć możliwość włączenia się w te prace za pośrednictwem jego piątej grupy roboczej. W dalszej perspektywie Komitet pragnie, by podział priorytetów Partnerstwa Wschodniego między cztery platformy został poddany przeglądowi i by nadano odpowiedni instytucjonalny kształt piątej platformie zajmującej się polityką społeczną i polityką zatrudnienia.

| 6.5 | Umieszczenie polityki społecznej i polityki zatrudnienia wśród priorytetów Partnerstwa Wschodniego powinno pociągnąć za sobą dostateczne finansowanie i odpowiednie programy wdrażania tych priorytetów. Komisja mogłaby zainspirować się w tym celu programem dotyczącym inicjatywy na rzecz spójności społecznej, który został wprowadzony kilka lat temu w ramach paktu stabilizacji dla Europy Południowo-Wschodniej. Celem tego programu było jak najlepsze uwzględnienie wymiaru społecznego w rozwoju gospodarczym i wysiłkach na rzecz odbudowy w regionie oraz promowanie pod tym kątem reform sektora socjalnego, które inspirowałyby się najlepszymi rozwiązaniami europejskimi. |
| --- | --- |

6.5

Umieszczenie polityki społecznej i polityki zatrudnienia wśród priorytetów Partnerstwa Wschodniego powinno pociągnąć za sobą dostateczne finansowanie i odpowiednie programy wdrażania tych priorytetów. Komisja mogłaby zainspirować się w tym celu programem dotyczącym inicjatywy na rzecz spójności społecznej, który został wprowadzony kilka lat temu w ramach paktu stabilizacji dla Europy Południowo-Wschodniej. Celem tego programu było jak najlepsze uwzględnienie wymiaru społecznego w rozwoju gospodarczym i wysiłkach na rzecz odbudowy w regionie oraz promowanie pod tym kątem reform sektora socjalnego, które inspirowałyby się najlepszymi rozwiązaniami europejskimi.

| 6.6 | Komitet popiera wprowadzenie, w wyniku decyzji Komisji i ESDZ, Instrumentu na rzecz Społeczeństwa Obywatelskiego oraz Europejskiej Fundacji na rzecz Demokracji, które powinny przyczynić się do wzmocnienia społeczeństwa obywatelskiego oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich zdolności do działania. Jednak, tak jak to już uczynił w 2003 (12) i 2011 r. (13), opowiada się za tym, by Komisja „w celu uniknięcia błędów wyciągnęła wnioski z doświadczeń związanych z instrumentem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego Bałkanów Zachodnich”, a zwłaszcza w większym stopniu uwzględniała specyfikę partnerów społecznych oraz innych organizacji gospodarczych i społecznych, jeśli chodzi o dostęp do tych źródeł finansowania. |
| --- | --- |

6.6

Komitet popiera wprowadzenie, w wyniku decyzji Komisji i ESDZ, Instrumentu na rzecz Społeczeństwa Obywatelskiego oraz Europejskiej Fundacji na rzecz Demokracji, które powinny przyczynić się do wzmocnienia społeczeństwa obywatelskiego oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich zdolności do działania. Jednak, tak jak to już uczynił w 2003 (12) i 2011 r. (13), opowiada się za tym, by Komisja „w celu uniknięcia błędów wyciągnęła wnioski z doświadczeń związanych z instrumentem wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego Bałkanów Zachodnich”, a zwłaszcza w większym stopniu uwzględniała specyfikę partnerów społecznych oraz innych organizacji gospodarczych i społecznych, jeśli chodzi o dostęp do tych źródeł finansowania.

| 6.7 | Wreszcie Komitet pragnie, by organizacje już uczestniczące w Partnerstwie Wschodnim zwracały większą uwagę na wymiar społeczny. Wzywa też Radę Europy do uwzględnienia w przyszłych sprawozdaniach i zaleceniach oceny sytuacji w zakresie praw socjalnych, w kontekście zasad określonych w Europejskiej karcie społecznej, oraz w zakresie ratyfikacji konkretnych artykułów przez zainteresowane państwa. Komitet pragnąłby także, aby w przyszłości taka organizacja jak MOP, jako organizacja trójstronna działająca bardzo aktywnie w tych krajach, była ściślej włączona w prace Partnerstwa Wschodniego. |
| --- | --- |

6.7

Wreszcie Komitet pragnie, by organizacje już uczestniczące w Partnerstwie Wschodnim zwracały większą uwagę na wymiar społeczny. Wzywa też Radę Europy do uwzględnienia w przyszłych sprawozdaniach i zaleceniach oceny sytuacji w zakresie praw socjalnych, w kontekście zasad określonych w Europejskiej karcie społecznej, oraz w zakresie ratyfikacji konkretnych artykułów przez zainteresowane państwa. Komitet pragnąłby także, aby w przyszłości taka organizacja jak MOP, jako organizacja trójstronna działająca bardzo aktywnie w tych krajach, była ściślej włączona w prace Partnerstwa Wschodniego.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  José Manuel BARROSO, przewodniczący Komisji Europejskiej. Konferencja prasowa, 3 grudnia 2008 r.

1

(2)  Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie Partnerstwa Wschodniego, z dnia 3 grudnia 2008 r., COM(2008) 823 final, s. 14.

2

(3)  http://eeas.europa.eu/eastern/civil_society/docs/results_en.pdf [dokument niedostępny w wersji polskiej – przyp. tłum.].

3

(4)  Opinia EKES-u w sprawie udziału społeczeństwa obywatelskiego w Partnerstwie Wschodnim, Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 30–36.

4

(5)  Opinia EKES-u w sprawie wkładu społeczeństwa obywatelskiego w Partnerstwo Wschodnie, Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 37–42.

5

(6)  Pismo przewodniczącego Komitetu Maria Sepiego do członków komitetu sterującego Forum Społeczeństwa Obywatelskiego z dnia 19 maja 2010 r. Przewodniczący powołał się w nim na definicję podaną przez Komisję Europejską w komunikacie „Zmierzając ku pogłębionej kulturze konsultacji i dialogu – Zasady ogólne i minimalne standardy stosowane przez Komisję w trakcie konsultacji z zainteresowanymi stronami”, (COM(2002) 704).

6

(7)  Przemówienie przewodniczącego EKES-u Rogera BRIESCHA wygłoszone na otwarcie seminarium na temat różnic między dialogiem społecznym a dialogiem obywatelskim oraz komplementarności tych dialogów, które odbyło się w Brukseli w dniu 10 czerwca 2003 r. Skład EKES-u określono w art. 300 ust. 2 Traktatu z Lizbony.

7

(8)  Zob. zwłaszcza: „Stosunki UE – Ukraina: nowa dynamiczna rola społeczeństwa obywatelskiego” (Dz.U. C 77 z 31.3.2009, ss. 157–163); „Stosunki UE – Mołdawia: jaka rola dla zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego?” (Dz.U. C 120 z 15.5.2008, ss. 89–95 oraz Dz.U. C 299 z 4.10.2012, ss. 34–38); opinia w sprawie białoruskiego społeczeństwa obywatelskiego (Dz.U. C 318 z 23.12.2006, ss. 123–127); opinia w sprawie udziału społeczeństwa obywatelskiego we wdrażaniu planów działań w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa w krajach Zakaukazia: w Armenii, Azerbejdżanie i Gruzji (Dz.U. C 277 z 17.11.2009, ss. 37–41).

8

(9)  http://eeas.europa.eu/eastern/civil_society/docs/results_en.pdf.

9

(10)  Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Nowa koncepcja działań w obliczu zmian zachodzących w sąsiedztwie”, COM(2011) 303 final.

10

(11)  Opinia EKES-u w sprawie „Nowa koncepcja działań w obliczu zmian zachodzących w sąsiedztwie”, Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 89–93.

11

(12)  Opinia EKES-u w sprawie roli społeczeństwa obywatelskiego w nowej strategii europejskiej na rzecz Bałkanów Zachodnich, Dz.U. C 80 z 30.3.2004, s. 158–167.

12

(13)  Opinia EKES-u w sprawie wkładu społeczeństwa obywatelskiego w Partnerstwo Wschodnie, Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 37–42.

13

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/46 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/46

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wkładu społeczeństwa obywatelskiego w strategię na rzecz zapobiegania stratom i marnotrawstwu żywności i na rzecz ich ograniczania (opinia z inicjatywy własnej)

2013/C 161/08

Sprawozdawca: Yves SOMVILLE

Dnia 12 lipca 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

wkładu społeczeństwa obywatelskiego w strategię na rzecz zapobiegania stratom i marnotrawstwu żywności i na rzecz ich ograniczania.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 29 stycznia 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 159 do 1 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES uważa, że w świecie, w którym wiele osób nie może zaspokoić głodu bądź gdzie zasoby są ograniczone, podstawowe znaczenie ma przyznanie właściwej rangi w planie działań politycznych kwestiom zapobiegania stratom i marnotrawstwu żywności oraz ich ograniczania. Dlatego też EKES pozytywnie odnosi się do zaangażowania Parlamentu Europejskiego i do niedawnych inicjatyw podjętych przez Komisję Europejską w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

1.1

EKES uważa, że w świecie, w którym wiele osób nie może zaspokoić głodu bądź gdzie zasoby są ograniczone, podstawowe znaczenie ma przyznanie właściwej rangi w planie działań politycznych kwestiom zapobiegania stratom i marnotrawstwu żywności oraz ich ograniczania. Dlatego też EKES pozytywnie odnosi się do zaangażowania Parlamentu Europejskiego i do niedawnych inicjatyw podjętych przez Komisję Europejską w tej dziedzinie.

| 1.2 | W trosce o spójność prowadzonych polityk EKES nalega na potrzebę opracowania na poziomie UE definicji i wspólnej metodologii, by określić liczbowo straty i marnotrawstwo żywności. Niemniej uważa, że wobec aktualnej sytuacji i wytyczonych celów należy podjąć konkretne działania bez czekania na wyniki realizowanych obecnie programów. |
| --- | --- |

1.2

W trosce o spójność prowadzonych polityk EKES nalega na potrzebę opracowania na poziomie UE definicji i wspólnej metodologii, by określić liczbowo straty i marnotrawstwo żywności. Niemniej uważa, że wobec aktualnej sytuacji i wytyczonych celów należy podjąć konkretne działania bez czekania na wyniki realizowanych obecnie programów.

| 1.3 | EKES zachęca do tworzenia i dalszego rozwoju platform wymiany doświadczeń związanych z przeciwdziałaniem marnotrawstwu żywności w różnych regionach i państwach członkowskich UE z myślą o optymalizacji środków przeznaczonych na te programy i o upowszechnianiu inicjatyw, które okazują się skuteczne. |
| --- | --- |

1.3

EKES zachęca do tworzenia i dalszego rozwoju platform wymiany doświadczeń związanych z przeciwdziałaniem marnotrawstwu żywności w różnych regionach i państwach członkowskich UE z myślą o optymalizacji środków przeznaczonych na te programy i o upowszechnianiu inicjatyw, które okazują się skuteczne.

| 1.4 | Wobec godnego ubolewania zmniejszenia zasobów banków żywności i w chwili, gdy kryzys gospodarczy prowadzi do wyraźnego zwiększenia zapotrzebowania na nie, Komitet nalega zwłaszcza, by banki te w maksymalnym stopniu mogły otrzymywać od sieci dystrybucji, firm cateringowych czy zbiorowego żywienia produkty jeszcze nadające się do spożycia. Należy zwłaszcza upowszechniać istniejące w niektórych państwach członkowskich inicjatywy dotyczące kwestii fiskalnych, uwolnienia darczyńców od odpowiedzialności czy też dostosowania niektórych wymogów administracyjnych, by ułatwić przekazywanie darów a jednocześnie zagwarantować bezpieczeństwo żywności. |
| --- | --- |

1.4

Wobec godnego ubolewania zmniejszenia zasobów banków żywności i w chwili, gdy kryzys gospodarczy prowadzi do wyraźnego zwiększenia zapotrzebowania na nie, Komitet nalega zwłaszcza, by banki te w maksymalnym stopniu mogły otrzymywać od sieci dystrybucji, firm cateringowych czy zbiorowego żywienia produkty jeszcze nadające się do spożycia. Należy zwłaszcza upowszechniać istniejące w niektórych państwach członkowskich inicjatywy dotyczące kwestii fiskalnych, uwolnienia darczyńców od odpowiedzialności czy też dostosowania niektórych wymogów administracyjnych, by ułatwić przekazywanie darów a jednocześnie zagwarantować bezpieczeństwo żywności.

| 1.5 | Kształcenie odgrywa ważną rolę w ograniczeniu marnotrawstwa. Pożądane byłoby uwzględnienie tej tematyki w programach kształcenia przyszłych pracowników sektora żywienia zbiorowego i restauracyjnego, a także w ramach ich kształcenia ustawicznego. Podobne podejście można by było zastosować w szkołach projektowania opakowań w odniesieniu do kwestii przechowywania żywności i maksymalnego wykorzystywania zawartości takich opakowań. |
| --- | --- |

1.5

Kształcenie odgrywa ważną rolę w ograniczeniu marnotrawstwa. Pożądane byłoby uwzględnienie tej tematyki w programach kształcenia przyszłych pracowników sektora żywienia zbiorowego i restauracyjnego, a także w ramach ich kształcenia ustawicznego. Podobne podejście można by było zastosować w szkołach projektowania opakowań w odniesieniu do kwestii przechowywania żywności i maksymalnego wykorzystywania zawartości takich opakowań.

| 1.6 | Zdaniem EKES-u informowanie konsumentów ma oczywiście podstawowe znaczenie, a trafność komunikacji w tych kwestiach będzie zależała od prawidłowo przeprowadzonej analizy przyczyn marnotrawstwa. Oprócz ogólnego podniesienia świadomości skutków tego zjawiska szczególny nacisk zostanie położony m.in. na właściwą interpretację dat ważności produktów, odpowiednie planowanie zakupów, przechowywanie żywności i wykorzystywanie resztek żywności. Trzeba zadbać o to, by przekaz na ten temat był dostosowany do różnych typów gospodarstw domowych. |
| --- | --- |

1.6

Zdaniem EKES-u informowanie konsumentów ma oczywiście podstawowe znaczenie, a trafność komunikacji w tych kwestiach będzie zależała od prawidłowo przeprowadzonej analizy przyczyn marnotrawstwa. Oprócz ogólnego podniesienia świadomości skutków tego zjawiska szczególny nacisk zostanie położony m.in. na właściwą interpretację dat ważności produktów, odpowiednie planowanie zakupów, przechowywanie żywności i wykorzystywanie resztek żywności. Trzeba zadbać o to, by przekaz na ten temat był dostosowany do różnych typów gospodarstw domowych.

| 1.7 | Wszystkie dyscypliny badań naukowych powinny ze szczególną uwagą zająć się tą tematyką, gdyż obejmuje ona wszystkie ogniwa łańcucha żywnościowego. Racja bytu badań stosowanych przeprowadzanych w dziedzinie rolnictwa jest oczywista w kontekście dalszej poprawy technik produkcji. Jeśli chodzi o drugi kraniec procesu produkcji, postęp w pracach nad opakowaniami powinien przyczynić się do zapobiegania marnotrawstwu i do ograniczenia go (przechowywanie, inteligentne oznakowanie itp.). |
| --- | --- |

1.7

Wszystkie dyscypliny badań naukowych powinny ze szczególną uwagą zająć się tą tematyką, gdyż obejmuje ona wszystkie ogniwa łańcucha żywnościowego. Racja bytu badań stosowanych przeprowadzanych w dziedzinie rolnictwa jest oczywista w kontekście dalszej poprawy technik produkcji. Jeśli chodzi o drugi kraniec procesu produkcji, postęp w pracach nad opakowaniami powinien przyczynić się do zapobiegania marnotrawstwu i do ograniczenia go (przechowywanie, inteligentne oznakowanie itp.).

| 1.8 | Na poziomie produkcji pierwotnej trzeba będzie zadbać o skuteczność narzędzi międzybranżowych zalecanych we wspólnej polityce rolnej i o ich przekształcanie z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju. Wiele uwagi należy poświęcać inicjatywom dotyczącym wprowadzania krótkich łańcuchów dostaw, które mogą odegrać rolę w ograniczaniu strat i marnotrawstwa. |
| --- | --- |

1.8

Na poziomie produkcji pierwotnej trzeba będzie zadbać o skuteczność narzędzi międzybranżowych zalecanych we wspólnej polityce rolnej i o ich przekształcanie z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju. Wiele uwagi należy poświęcać inicjatywom dotyczącym wprowadzania krótkich łańcuchów dostaw, które mogą odegrać rolę w ograniczaniu strat i marnotrawstwa.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Od wybuchu kryzysu żywnościowego w latach 2008–2009 tematyka bezpieczeństwa żywnościowego pozostaje główną troską w kręgach decydentów i organizacji międzynarodowych. Tendencję tę umocnił gwałtowny wzrost cen rynkowych zbóż i innych upraw w 2012 r. |
| --- | --- |

2.1

Od wybuchu kryzysu żywnościowego w latach 2008–2009 tematyka bezpieczeństwa żywnościowego pozostaje główną troską w kręgach decydentów i organizacji międzynarodowych. Tendencję tę umocnił gwałtowny wzrost cen rynkowych zbóż i innych upraw w 2012 r.

| 2.2 | Skuteczna produkcja rolna pozostanie kwestią o podstawowym znaczeniu dla zaopatrzenia w żywność ludności na całym świecie. |
| --- | --- |

2.2

Skuteczna produkcja rolna pozostanie kwestią o podstawowym znaczeniu dla zaopatrzenia w żywność ludności na całym świecie.

| 2.3 | Niemniej konieczne zwiększenie produkcji rolnej o 60 % w związku z tym, że liczba ludności na świecie w 2050 r. będzie wynosiła około 9 mld osób, zasoby naturalne są coraz rzadsze a klimat zmienia się, powinno przebiegać równolegle do skutecznego przeciwdziałania stratom i marnotrawstwu żywności. |
| --- | --- |

2.3

Niemniej konieczne zwiększenie produkcji rolnej o 60 % w związku z tym, że liczba ludności na świecie w 2050 r. będzie wynosiła około 9 mld osób, zasoby naturalne są coraz rzadsze a klimat zmienia się, powinno przebiegać równolegle do skutecznego przeciwdziałania stratom i marnotrawstwu żywności.

| 2.4 | Straty i marnotrawstwo, które występują we wszystkich ogniwach łańcucha żywności, szacuje się ogólnie na 1/3 łącznej ilości żywności przeznaczonej do spożycia przez ludzi, choć występują one w różnym stopniu na różnych jego etapach („Global food losses and food waste”, FAO, Rzym, 2011 r.). |
| --- | --- |

2.4

Straty i marnotrawstwo, które występują we wszystkich ogniwach łańcucha żywności, szacuje się ogólnie na 1/3 łącznej ilości żywności przeznaczonej do spożycia przez ludzi, choć występują one w różnym stopniu na różnych jego etapach („Global food losses and food waste”, FAO, Rzym, 2011 r.).

| 2.5 | W 2011 r. w UE w wyniku kryzysu gospodarczego i finansowego 24,2 % ludności, czyli 119,6 mln osób, znalazło się na progu wykluczenia społecznego. Natomiast liczba osób korzystających z europejskiego planu pomocy najbardziej potrzebującym wzrosła z 13 mln osób w 2008 r. do 18 mln w 2010 r. (1) Banki żywności muszą więc stawiać czoła coraz większym potrzebom. |
| --- | --- |

2.5

W 2011 r. w UE w wyniku kryzysu gospodarczego i finansowego 24,2 % ludności, czyli 119,6 mln osób, znalazło się na progu wykluczenia społecznego. Natomiast liczba osób korzystających z europejskiego planu pomocy najbardziej potrzebującym wzrosła z 13 mln osób w 2008 r. do 18 mln w 2010 r. (1) Banki żywności muszą więc stawiać czoła coraz większym potrzebom.

| 2.6 | Niniejsza opinia wpisuje się w rozważania związane ze strategią „Europa 2020”. W związku z tym Komisja Europejska w komunikacie dotyczącym efektywnego korzystania z zasobów (2) jeden ustęp poświęciła problemowi produktów żywnościowych i konieczności zmniejszenia ich marnotrawstwa. |
| --- | --- |

2.6

Niniejsza opinia wpisuje się w rozważania związane ze strategią „Europa 2020”. W związku z tym Komisja Europejska w komunikacie dotyczącym efektywnego korzystania z zasobów (2) jeden ustęp poświęciła problemowi produktów żywnościowych i konieczności zmniejszenia ich marnotrawstwa.

3.   Całościowe ujęcie problematyki

3.1   Definicje

| 3.1.1 | Pojęcia strat i marnotrawstwa żywności należy przeanalizować z perspektywy ogólnej, od etapu produkcji do etapu konsumpcji, z uwzględnieniem ogniw pośrednich, takich jak przetwórstwo i dystrybucja oraz żywienia zbiorowego. |
| --- | --- |

3.1.1

Pojęcia strat i marnotrawstwa żywności należy przeanalizować z perspektywy ogólnej, od etapu produkcji do etapu konsumpcji, z uwzględnieniem ogniw pośrednich, takich jak przetwórstwo i dystrybucja oraz żywienia zbiorowego.

| 3.1.2 | W UE etap produkcji odpowiada we względnie ograniczonym stopniu za straty żywności. Tym bardziej że wyroby, które nie odpowiadają normom produkcji określonym w rozporządzeniach czy przez rynek i które nie mogą być przeznaczone bezpośrednio do spożycia przez ludzi, są w części lub w całości wykorzystywane do przetwórstwa. Te, których nie można wykorzystać, należy przekazywać do sektora pasz dla zwierząt lub do sektora produkcji energii ze źródeł biologicznych, czy też wykorzystywać je do zwiększenia zawartości materii organicznej w glebie, do której są dodawane. |
| --- | --- |

3.1.2

W UE etap produkcji odpowiada we względnie ograniczonym stopniu za straty żywności. Tym bardziej że wyroby, które nie odpowiadają normom produkcji określonym w rozporządzeniach czy przez rynek i które nie mogą być przeznaczone bezpośrednio do spożycia przez ludzi, są w części lub w całości wykorzystywane do przetwórstwa. Te, których nie można wykorzystać, należy przekazywać do sektora pasz dla zwierząt lub do sektora produkcji energii ze źródeł biologicznych, czy też wykorzystywać je do zwiększenia zawartości materii organicznej w glebie, do której są dodawane.

| 3.1.3 | Straty i marnotrawstwo żywności można by zdefiniować jako wszelki środek spożywczy pierwotnie przeznaczony do spożycia przez ludzi, z wykluczeniem produktów nie przeznaczonych do spożycia, który został wyrzucony lub zniszczony, na wszystkich etapach łańcucha żywności od gospodarstwa rolnego do konsumenta. Zgodnie z definicją FAO straty żywności występują w początkowych ogniwach łańcucha żywnościowego (produkcja pierwotna, etapy po przeprowadzeniu zbiorów i przetwórstwo), podczas gdy marnotrawstwo żywności występuje raczej w końcowych ogniwach łańcucha (etap dystrybucji i na poziomie konsumenta końcowego). |
| --- | --- |

3.1.3

Straty i marnotrawstwo żywności można by zdefiniować jako wszelki środek spożywczy pierwotnie przeznaczony do spożycia przez ludzi, z wykluczeniem produktów nie przeznaczonych do spożycia, który został wyrzucony lub zniszczony, na wszystkich etapach łańcucha żywności od gospodarstwa rolnego do konsumenta. Zgodnie z definicją FAO straty żywności występują w początkowych ogniwach łańcucha żywnościowego (produkcja pierwotna, etapy po przeprowadzeniu zbiorów i przetwórstwo), podczas gdy marnotrawstwo żywności występuje raczej w końcowych ogniwach łańcucha (etap dystrybucji i na poziomie konsumenta końcowego).

| 3.1.4 | Tymczasem nie nadające się do spożycia pozostałości po zbiorach i produkty uboczne przetwórstwa nie są objęte pojęciem straty czy marnotrawstwa żywności. A przecież to, co dziś nie nadaje się do spożycia i nie może zostać przetworzone w produkt uboczny, w przyszłości, wraz z postępem wiedzy i technologii, być może uda się przetworzyć. Dlatego definicje te należy uznać za podlegające zmianom. |
| --- | --- |

3.1.4

Tymczasem nie nadające się do spożycia pozostałości po zbiorach i produkty uboczne przetwórstwa nie są objęte pojęciem straty czy marnotrawstwa żywności. A przecież to, co dziś nie nadaje się do spożycia i nie może zostać przetworzone w produkt uboczny, w przyszłości, wraz z postępem wiedzy i technologii, być może uda się przetworzyć. Dlatego definicje te należy uznać za podlegające zmianom.

| 3.1.5 | Jeśli chodzi o etap produkcji, kolejne reformy wspólnej polityki rolnej przeprowadzone w ciągu ostatnich lat umożliwiły dostosowanie narzędzi pod kątem niedopuszczenia do tego, by na rynku wystąpił nadmiar produkcji oraz z punktu widzenia zarządzania taką sytuacją. Tymczasem wciąż należy udoskonalać funkcjonowanie łańcucha, np. poprzez faktyczne umocnienie siły przetargowej producentów rolnych. |
| --- | --- |

3.1.5

Jeśli chodzi o etap produkcji, kolejne reformy wspólnej polityki rolnej przeprowadzone w ciągu ostatnich lat umożliwiły dostosowanie narzędzi pod kątem niedopuszczenia do tego, by na rynku wystąpił nadmiar produkcji oraz z punktu widzenia zarządzania taką sytuacją. Tymczasem wciąż należy udoskonalać funkcjonowanie łańcucha, np. poprzez faktyczne umocnienie siły przetargowej producentów rolnych.

3.2   Skala zjawiska występującego w łańcuchu żywnościowym

| 3.2.1 | Straty i marnotrawstwo żywności występują we wszystkich regionach świata. Jednak zdaniem FAO w krajach rozwijających się ponad 40 % strat występuje na etapach po zebraniu plonów i na etapach przetwórstwa, podczas gdy w krajach uprzemysłowionych zjawisko to obserwuje się głównie na poziomie dystrybucji i konsumpcji. |
| --- | --- |

3.2.1

Straty i marnotrawstwo żywności występują we wszystkich regionach świata. Jednak zdaniem FAO w krajach rozwijających się ponad 40 % strat występuje na etapach po zebraniu plonów i na etapach przetwórstwa, podczas gdy w krajach uprzemysłowionych zjawisko to obserwuje się głównie na poziomie dystrybucji i konsumpcji.

| 3.2.2 | W opublikowanym w 2010 r. przez Komisję Europejską badaniu odpady żywnościowe szacuje się na 179 kg na osobę w ciągu roku. Na różne ogniwa łańcucha żywnościowego przypada ich odpowiednio: 42 % na gospodarstwa domowe, 39 % na przemysł spożywczy, 5 % na dystrybucję i 14 % na żywienie zbiorowe. O ile nie zmieni się polityka w tym zakresie, możemy zakładać 40 % wzrost ilości tych odpadów do 2020 r. Należy uściślić, że straty i marnotrawstwo żywności na etapie produkcji rolnej i połowu nie zostały uwzględnione w tym badaniu. |
| --- | --- |

3.2.2

W opublikowanym w 2010 r. przez Komisję Europejską badaniu odpady żywnościowe szacuje się na 179 kg na osobę w ciągu roku. Na różne ogniwa łańcucha żywnościowego przypada ich odpowiednio: 42 % na gospodarstwa domowe, 39 % na przemysł spożywczy, 5 % na dystrybucję i 14 % na żywienie zbiorowe. O ile nie zmieni się polityka w tym zakresie, możemy zakładać 40 % wzrost ilości tych odpadów do 2020 r. Należy uściślić, że straty i marnotrawstwo żywności na etapie produkcji rolnej i połowu nie zostały uwzględnione w tym badaniu.

| 3.2.3 | Badanie przeprowadzone w Brukseli na temat składu śmieci pochodzących z gospodarstw domowych wykazało, że odsetek odpadów żywnościowych w łącznej objętości odpadów z gospodarstw domowych wynosi 11,7 %. Zjawisko to można podzielić na następujące kategorie odpadów stanowiące wymieniony odsetek całkowitego marnotrawstwa: produkty napoczęte (47,7 %), produkty przeterminowane (26,7 %) i pozostałości posiłków (25,5 %). |
| --- | --- |

3.2.3

Badanie przeprowadzone w Brukseli na temat składu śmieci pochodzących z gospodarstw domowych wykazało, że odsetek odpadów żywnościowych w łącznej objętości odpadów z gospodarstw domowych wynosi 11,7 %. Zjawisko to można podzielić na następujące kategorie odpadów stanowiące wymieniony odsetek całkowitego marnotrawstwa: produkty napoczęte (47,7 %), produkty przeterminowane (26,7 %) i pozostałości posiłków (25,5 %).

3.3   Przyczyny strat i marnotrawienia żywności

| 3.3.1 | W krajach rozwijających się i w krajach o niskim dochodzie większość strat występuje na etapie produkcji i po zebraniu plonów. Wynika to z tego, że nie ma środków finansowych umożliwiających zaradzenie deficytowi szeroko rozumianych infrastruktur. |
| --- | --- |

3.3.1

W krajach rozwijających się i w krajach o niskim dochodzie większość strat występuje na etapie produkcji i po zebraniu plonów. Wynika to z tego, że nie ma środków finansowych umożliwiających zaradzenie deficytowi szeroko rozumianych infrastruktur.

| 3.3.2 | Z kolei w krajach uprzemysłowionych chodzi raczej o problem wzorców zachowań. Ostatnimi laty w Unii Europejskiej wzrost produkcji rolnej umożliwił zagwarantowanie zaopatrzenia ludności w żywność po rozsądnych cenach. Taki rozwój sytuacji wraz ze wzrostem dochodów do dyspozycji doprowadziły do znacznego zmniejszenia części budżetu, która jest przeznaczona na żywność. Tendencja ta w części może wyjaśnić wzrost marnotrawstwa ze strony konsumentów. |
| --- | --- |

3.3.2

Z kolei w krajach uprzemysłowionych chodzi raczej o problem wzorców zachowań. Ostatnimi laty w Unii Europejskiej wzrost produkcji rolnej umożliwił zagwarantowanie zaopatrzenia ludności w żywność po rozsądnych cenach. Taki rozwój sytuacji wraz ze wzrostem dochodów do dyspozycji doprowadziły do znacznego zmniejszenia części budżetu, która jest przeznaczona na żywność. Tendencja ta w części może wyjaśnić wzrost marnotrawstwa ze strony konsumentów.

| 3.3.3 | Względy socjologiczne, takie jak zmiany w strukturze rodziny czy rytmie życia, również przyczyniają się do występowania zjawiska marnotrawstwa żywności. |
| --- | --- |

3.3.3

Względy socjologiczne, takie jak zmiany w strukturze rodziny czy rytmie życia, również przyczyniają się do występowania zjawiska marnotrawstwa żywności.

| 3.3.4 | Niektóre stosowane przez sieci dystrybucji standardy jakości wizualnej w odniesieniu do produktów świeżych mogą być źródłem marnotrawstwa, gdyż prowadzą do odmowy przyjęcia na etapie produkcji produktów przeznaczonych do spożycia ze względów innych niż zdrowotne. |
| --- | --- |

3.3.4

Niektóre stosowane przez sieci dystrybucji standardy jakości wizualnej w odniesieniu do produktów świeżych mogą być źródłem marnotrawstwa, gdyż prowadzą do odmowy przyjęcia na etapie produkcji produktów przeznaczonych do spożycia ze względów innych niż zdrowotne.

| 3.3.5 | Niektórzy przetwórcy mogliby przyczynić się do zmniejszenia marnotrawstwa w wyniku dostosowania niektórych technologii. W rzeczy samej niektóre opakowania trudno jest całkowicie opróżnić, pewne nie odzwierciedlają przemian socjologicznych gospodarstw domowych, inne zaś trudno jest ponownie zamknąć itd. |
| --- | --- |

3.3.5

Niektórzy przetwórcy mogliby przyczynić się do zmniejszenia marnotrawstwa w wyniku dostosowania niektórych technologii. W rzeczy samej niektóre opakowania trudno jest całkowicie opróżnić, pewne nie odzwierciedlają przemian socjologicznych gospodarstw domowych, inne zaś trudno jest ponownie zamknąć itd.

| 3.3.6 | Nawet jeśli praktyki handlowe mają na celu przede wszystkim zachęcić do kupna, niektóre z nich mogą także być czynnikiem, który nasila pewne formy marnotrawstwa (np. informacje dotyczące jedynie ceny, trzy produkty w cenie dwóch itd.). Jednak także w tym przypadku badania wskazują na znaczne różnice zachowań między różnymi typami rodzin. |
| --- | --- |

3.3.6

Nawet jeśli praktyki handlowe mają na celu przede wszystkim zachęcić do kupna, niektóre z nich mogą także być czynnikiem, który nasila pewne formy marnotrawstwa (np. informacje dotyczące jedynie ceny, trzy produkty w cenie dwóch itd.). Jednak także w tym przypadku badania wskazują na znaczne różnice zachowań między różnymi typami rodzin.

| 3.3.7 | Konsumenci niezbyt wyraźnie rozumieją różnicę między „datą przydatności do spożycia” i „datą optymalnego wykorzystania”, co prowadzi do marnotrawstwa żywności. W Wielkiej Brytanii badania na temat oznakowania wskazały na to, że 45–49 % konsumentów błędnie interpretuje daty ważności produktów, co przyczynia się do 20 % całkowitego marnotrawstwa żywności, którego można by uniknąć (WRAP – Waste and Resources Action Programme – program działania w zakresie odpadów i zasobów – 2010 r.). |
| --- | --- |

3.3.7

Konsumenci niezbyt wyraźnie rozumieją różnicę między „datą przydatności do spożycia” i „datą optymalnego wykorzystania”, co prowadzi do marnotrawstwa żywności. W Wielkiej Brytanii badania na temat oznakowania wskazały na to, że 45–49 % konsumentów błędnie interpretuje daty ważności produktów, co przyczynia się do 20 % całkowitego marnotrawstwa żywności, którego można by uniknąć (WRAP – Waste and Resources Action Programme – program działania w zakresie odpadów i zasobów – 2010 r.).

3.4   Skutki strat i marnotrawstwa żywności

| 3.4.1 | Straty i marnotrawstwo żywności prowadzą do trzech rodzajów skutków: gospodarczych, społecznych i środowiskowych. |
| --- | --- |

3.4.1

Straty i marnotrawstwo żywności prowadzą do trzech rodzajów skutków: gospodarczych, społecznych i środowiskowych.

| 3.4.2 | Najwyraźniejszy jest wpływ na środowisko naturalne, gdyż jego bezpośrednim wyrazem jest przyrost tej części odpadów pochodzących z gospodarstw domowych, która podlega fermentacji. Wszelkie marnotrawienie żywności prowadzi nie tylko do powstawania odpadów, lecz oznacza również utratę zasobów koniecznych do produkcji, przetwarzania i dystrybucji tego produktu. Im dalej w łańcuchu żywnościowym występuje zjawisko marnotrawstwa, tym większe będzie marnotrawstwo zasobów. |
| --- | --- |

3.4.2

Najwyraźniejszy jest wpływ na środowisko naturalne, gdyż jego bezpośrednim wyrazem jest przyrost tej części odpadów pochodzących z gospodarstw domowych, która podlega fermentacji. Wszelkie marnotrawienie żywności prowadzi nie tylko do powstawania odpadów, lecz oznacza również utratę zasobów koniecznych do produkcji, przetwarzania i dystrybucji tego produktu. Im dalej w łańcuchu żywnościowym występuje zjawisko marnotrawstwa, tym większe będzie marnotrawstwo zasobów.

| 3.4.3 | Produkcja gazów cieplarnianych negatywnie wpływa na zmianę klimatu. W tej dziedzinie wpływ gospodarstw domowych jest najważniejszy, gdyż są one odpowiedzialne za 45 % emisji tych gazów, które wiąże się z marnotrawstwem żywności. Roczny odsetek tych gazów emitowanych przez sektor przetwórczy ocenia się na około 35 %. Niemniej według tego samego badania do szacunkowych danych dotyczących emisji gazów cieplarnianych należy podchodzić ostrożnie, gdyż zależą one od wiarygodności danych określających marnotrawstwo żywności (streszczenie „Wstępnego badania dotyczącego odpadów żywnościowych w UE-27”, październik 2010 r.). |
| --- | --- |

3.4.3

Produkcja gazów cieplarnianych negatywnie wpływa na zmianę klimatu. W tej dziedzinie wpływ gospodarstw domowych jest najważniejszy, gdyż są one odpowiedzialne za 45 % emisji tych gazów, które wiąże się z marnotrawstwem żywności. Roczny odsetek tych gazów emitowanych przez sektor przetwórczy ocenia się na około 35 %. Niemniej według tego samego badania do szacunkowych danych dotyczących emisji gazów cieplarnianych należy podchodzić ostrożnie, gdyż zależą one od wiarygodności danych określających marnotrawstwo żywności (streszczenie „Wstępnego badania dotyczącego odpadów żywnościowych w UE-27”, październik 2010 r.).

| 3.4.4 | Z punktu widzenia konsumentów oraz innych ogniw tej branży wszelkie marnotrawstwo oznacza straty finansowe. Ze wzmocnieniem w przyszłości polityki dotyczącej odpadów będą się wiązały dodatkowe koszty (koszty wywozu na wysypisko, opłaty itd.) dla poszczególnych podmiotów tego łańcucha. Tendencja ta musi doprowadzić do inwestowania środków w działania prewencyjne. |
| --- | --- |

3.4.4

Z punktu widzenia konsumentów oraz innych ogniw tej branży wszelkie marnotrawstwo oznacza straty finansowe. Ze wzmocnieniem w przyszłości polityki dotyczącej odpadów będą się wiązały dodatkowe koszty (koszty wywozu na wysypisko, opłaty itd.) dla poszczególnych podmiotów tego łańcucha. Tendencja ta musi doprowadzić do inwestowania środków w działania prewencyjne.

| 3.4.5 | Z punktu widzenia społecznego i etycznego nie do pomyślenia jest, by nie zareagować politycznie w trosce o zmniejszenie skali strat i marnotrawstwa żywności, zwłaszcza w chwili, gdy kryzys gospodarczy coraz więcej osób w Europie stawia w coraz trudniejszej sytuacji. Stale rosnące potrzeby banków żywności odzwierciedlają tę niepokojącą tendencję. |
| --- | --- |

3.4.5

Z punktu widzenia społecznego i etycznego nie do pomyślenia jest, by nie zareagować politycznie w trosce o zmniejszenie skali strat i marnotrawstwa żywności, zwłaszcza w chwili, gdy kryzys gospodarczy coraz więcej osób w Europie stawia w coraz trudniejszej sytuacji. Stale rosnące potrzeby banków żywności odzwierciedlają tę niepokojącą tendencję.

4.   Kilka realizowanych obecnie inicjatyw

| 4.1 | Na poziomie światowym, europejskim, krajowym i lokalnym opracowywane są liczne inicjatywy: od badań zachowań i prób kwantyfikacji, po konkretne projekty do realizacji w terenie. |
| --- | --- |

4.1

Na poziomie światowym, europejskim, krajowym i lokalnym opracowywane są liczne inicjatywy: od badań zachowań i prób kwantyfikacji, po konkretne projekty do realizacji w terenie.

| 4.2 | Wśród projektów międzynarodowych warto zwrócić uwagę na światową inicjatywę FAO w zakresie strat żywności i zmniejszenia odpadów (save food), w ramach której wprowadza się partnerstwa publiczno-prywatne, opracowywanie polityk w oparciu o wiarygodne dane i wsparcie dla inwestycji przygotowane w oparciu o mobilizację środków, spójne i skoordynowane oceny oraz analizy danych dotyczących strat i marnotrawstwa żywności; inicjatywę w zakresie kampanii informacyjnych; tworzenia sieci i zwiększenia zdolności wśród podmiotów sektora żywnościowego i rolnego. |
| --- | --- |

4.2

Wśród projektów międzynarodowych warto zwrócić uwagę na światową inicjatywę FAO w zakresie strat żywności i zmniejszenia odpadów (save food), w ramach której wprowadza się partnerstwa publiczno-prywatne, opracowywanie polityk w oparciu o wiarygodne dane i wsparcie dla inwestycji przygotowane w oparciu o mobilizację środków, spójne i skoordynowane oceny oraz analizy danych dotyczących strat i marnotrawstwa żywności; inicjatywę w zakresie kampanii informacyjnych; tworzenia sieci i zwiększenia zdolności wśród podmiotów sektora żywnościowego i rolnego.

| 4.3 | 19 stycznia 2012 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie strategii zmierzającej do większej wydajności łańcucha żywności. Zwrócił się w niej do Komisji Europejskiej o przyjęcie konkretnych środków zmierzających do zmniejszenia o 50 % marnotrawstwa żywności do 2025 r. PE pragnie, by skoordynowana strategia obejmująca działania europejskie i krajowe została wprowadzona tak, by zmniejszyć straty na każdym etapie łańcucha żywnościowego. |
| --- | --- |

4.3

19 stycznia 2012 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie strategii zmierzającej do większej wydajności łańcucha żywności. Zwrócił się w niej do Komisji Europejskiej o przyjęcie konkretnych środków zmierzających do zmniejszenia o 50 % marnotrawstwa żywności do 2025 r. PE pragnie, by skoordynowana strategia obejmująca działania europejskie i krajowe została wprowadzona tak, by zmniejszyć straty na każdym etapie łańcucha żywnościowego.

| 4.4 | W komunikacie dotyczącym zasobooszczędnej Europy (3) Komisja poświęciła jeden rozdział produktom spożywczym i poprosiła państwa członkowskie o rozwiązanie problemu marnotrawstwa żywności w ramach krajowych planów zapobiegania powstawaniu odpadów. Uściślono w nim, że marnotrawstwo żywności powinno zostać zmniejszone o połowę do 2020 r. |
| --- | --- |

4.4

W komunikacie dotyczącym zasobooszczędnej Europy (3) Komisja poświęciła jeden rozdział produktom spożywczym i poprosiła państwa członkowskie o rozwiązanie problemu marnotrawstwa żywności w ramach krajowych planów zapobiegania powstawaniu odpadów. Uściślono w nim, że marnotrawstwo żywności powinno zostać zmniejszone o połowę do 2020 r.

| 4.5 | W sierpniu 2011 r. Komisja opublikowała wytyczne dotyczące przygotowania programów zapobiegania stratom żywności. Wytyczne te mają pomóc państwom członkowskim w pracach nad krajowymi programami zapobiegania powstawaniu odpadów w odniesieniu do strat żywności. Ponadto Komisja utworzyła stronę internetową poświeconą marnotrawstwu żywności zawierającą informacje o przeciwdziałaniu marnotrawieniu żywności (na której na przykład zamieszczono 10 wskazówek na temat ograniczenia straty żywności, wyjaśniono różnicę między terminami „najlepiej spożyć do” a „należy spożyć do”, podano listę dobrych praktyk w tym zakresie itp.). |
| --- | --- |

4.5

W sierpniu 2011 r. Komisja opublikowała wytyczne dotyczące przygotowania programów zapobiegania stratom żywności. Wytyczne te mają pomóc państwom członkowskim w pracach nad krajowymi programami zapobiegania powstawaniu odpadów w odniesieniu do strat żywności. Ponadto Komisja utworzyła stronę internetową poświeconą marnotrawstwu żywności zawierającą informacje o przeciwdziałaniu marnotrawieniu żywności (na której na przykład zamieszczono 10 wskazówek na temat ograniczenia straty żywności, wyjaśniono różnicę między terminami „najlepiej spożyć do” a „należy spożyć do”, podano listę dobrych praktyk w tym zakresie itp.).

| 4.6 | Ponadto Komisja pracuje obecnie nad komunikatem w sprawie zrównoważonej żywności, którego publikację przewidziano pod koniec 2013 r. i w którym ważny rozdział zostanie poświęcony marnotrawstwu żywności. W ramach grupy doradczej ds. łańcucha żywnościowego oraz zdrowia zwierząt i roślin utworzono grupę roboczą zajmującą się kwestią strat i marnotrawstwa żywności, by umożliwić dyskusje między Komisją a wszystkimi ważnymi podmiotami działającymi w ramach łańcucha żywności. |
| --- | --- |

4.6

Ponadto Komisja pracuje obecnie nad komunikatem w sprawie zrównoważonej żywności, którego publikację przewidziano pod koniec 2013 r. i w którym ważny rozdział zostanie poświęcony marnotrawstwu żywności. W ramach grupy doradczej ds. łańcucha żywnościowego oraz zdrowia zwierząt i roślin utworzono grupę roboczą zajmującą się kwestią strat i marnotrawstwa żywności, by umożliwić dyskusje między Komisją a wszystkimi ważnymi podmiotami działającymi w ramach łańcucha żywności.

| 4.7 | Można także wymienić inicjatywę „Greencook”, współfinansowaną przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), która ma służyć zmniejszeniu marnotrawstwa żywności. Dzięki wielobranżowemu partnerstwu różne inicjatywy wdrażane w terenie są przedmiotem dyskusji, aby wykroczyć poza etap eksperymentalny i przeobrazić się w ogólną strategię. Sprawozdania śródokresowe są zachęcające a ostateczne wnioski oczekiwane są w 2014 r. |
| --- | --- |

4.7

Można także wymienić inicjatywę „Greencook”, współfinansowaną przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), która ma służyć zmniejszeniu marnotrawstwa żywności. Dzięki wielobranżowemu partnerstwu różne inicjatywy wdrażane w terenie są przedmiotem dyskusji, aby wykroczyć poza etap eksperymentalny i przeobrazić się w ogólną strategię. Sprawozdania śródokresowe są zachęcające a ostateczne wnioski oczekiwane są w 2014 r.

| 4.8 | Również Rada zajęła się kwestiami związanymi ze zrównoważoną produkcją żywności. Przedstawiony ostatnio przez Austrię i poparty przez 16 państw członkowskich nowy europejski model żywności obejmuje między innymi aspekty związane z szacunkiem dla żywności, co powinno pomóc w uniknięciu jej marnotrawstwa (zob. dok. 16821/12). |
| --- | --- |

4.8

Również Rada zajęła się kwestiami związanymi ze zrównoważoną produkcją żywności. Przedstawiony ostatnio przez Austrię i poparty przez 16 państw członkowskich nowy europejski model żywności obejmuje między innymi aspekty związane z szacunkiem dla żywności, co powinno pomóc w uniknięciu jej marnotrawstwa (zob. dok. 16821/12).

| 4.9 | W Wielkiej Brytanii WRAP od kilku lat zajmuje się kwantyfikacją strat i marnotrawstwa żywności i prowadzeniem kampanii przeciwdziałania im. Stowarzyszenie to przyczyniło się do zawarcia umowy (Courtauld Commitment) między głównymi sieciami detalistów brytyjskich i wieloma spośród najważniejszych producentów wyrobów spożywczych i napojów dotyczącej ułatwiania i wdrażania wszelkich działań prowadzących do zmniejszenia marnotrawstwa. Od chwili podjęcia tej inicjatywy na przełomie 2006 i 2007 roku można zauważyć poprawę sytuacji w łańcuchu żywnościowym. |
| --- | --- |

4.9

W Wielkiej Brytanii WRAP od kilku lat zajmuje się kwantyfikacją strat i marnotrawstwa żywności i prowadzeniem kampanii przeciwdziałania im. Stowarzyszenie to przyczyniło się do zawarcia umowy (Courtauld Commitment) między głównymi sieciami detalistów brytyjskich i wieloma spośród najważniejszych producentów wyrobów spożywczych i napojów dotyczącej ułatwiania i wdrażania wszelkich działań prowadzących do zmniejszenia marnotrawstwa. Od chwili podjęcia tej inicjatywy na przełomie 2006 i 2007 roku można zauważyć poprawę sytuacji w łańcuchu żywnościowym.

| 4.10 | Sektor zbiorowego żywienia jest także krytycznym punktem, jeśli chodzi o straty żywności. Sprawozdanie „Restaurant food waste survey report” (2010), opublikowane w Wielkiej Brytanii przez Sustainable Restaurant Association, pozwala lepiej zrozumieć, co się dzieje w tej dziedzinie. Pierwotnym zamysłem było bardziej precyzyjne liczbowe określenie odpadów żywnościowych z dziesięciu restauracji – członków tego stowarzyszenia. Badanie dotyczyło trzech obszarów, takich jak: zwrot dania przez konsumenta; marnotrawstwo na poziomie przygotowania dań oraz produkty uszkodzone lub nie do wykorzystania z różnych powodów. Miało ono prowadzić do opracowania konkretnych zaleceń w zakresie zmniejszenia zaobserwowanych strat. |
| --- | --- |

4.10

Sektor zbiorowego żywienia jest także krytycznym punktem, jeśli chodzi o straty żywności. Sprawozdanie „Restaurant food waste survey report” (2010), opublikowane w Wielkiej Brytanii przez Sustainable Restaurant Association, pozwala lepiej zrozumieć, co się dzieje w tej dziedzinie. Pierwotnym zamysłem było bardziej precyzyjne liczbowe określenie odpadów żywnościowych z dziesięciu restauracji – członków tego stowarzyszenia. Badanie dotyczyło trzech obszarów, takich jak: zwrot dania przez konsumenta; marnotrawstwo na poziomie przygotowania dań oraz produkty uszkodzone lub nie do wykorzystania z różnych powodów. Miało ono prowadzić do opracowania konkretnych zaleceń w zakresie zmniejszenia zaobserwowanych strat.

| 4.11 | Wraz z kryzysem gospodarczym i finansowym banki żywności skarżą się, że ich zasoby zmniejszają się, podczas gdy potrzeby rosną w poszczególnych państwach członkowskich. Aby umożliwić wykorzystanie produktów spożywczych wycofanych ze sprzedaży, istnieją porozumienia między różnymi stowarzyszeniami charytatywnymi a podmiotami dystrybucji i przetwarzania. Oczywiście produkty te charakteryzują się wszystkimi gwarancjami dotyczącymi bezpieczeństwa żywności. |
| --- | --- |

4.11

Wraz z kryzysem gospodarczym i finansowym banki żywności skarżą się, że ich zasoby zmniejszają się, podczas gdy potrzeby rosną w poszczególnych państwach członkowskich. Aby umożliwić wykorzystanie produktów spożywczych wycofanych ze sprzedaży, istnieją porozumienia między różnymi stowarzyszeniami charytatywnymi a podmiotami dystrybucji i przetwarzania. Oczywiście produkty te charakteryzują się wszystkimi gwarancjami dotyczącymi bezpieczeństwa żywności.

5.   Uwagi ogólne

| 5.1 | Wobec wyzwań takich jak zmiany demograficzne, zmiana klimatu i konieczność efektywnego korzystania z zasobów, przeciwdziałanie stratom i marnotrawstwu żywności należy uznać za element rozwiązania problemu bezpieczeństwa żywnościowego. |
| --- | --- |

5.1

Wobec wyzwań takich jak zmiany demograficzne, zmiana klimatu i konieczność efektywnego korzystania z zasobów, przeciwdziałanie stratom i marnotrawstwu żywności należy uznać za element rozwiązania problemu bezpieczeństwa żywnościowego.

| 5.2 | Trzeba więc od początku wprowadzić rozróżnienie między podejściem dotyczącym krajów rozwijających się a krajów uprzemysłowionych. |
| --- | --- |

5.2

Trzeba więc od początku wprowadzić rozróżnienie między podejściem dotyczącym krajów rozwijających się a krajów uprzemysłowionych.

| 5.3 | W krajach rozwijających się straty występują głównie w pierwszych ogniwach łańcucha, ewentualne rozwiązania dotyczą innych kwestii i zostały już zalecone w różnych dokumentach EKES-u. W krajach uprzemysłowionych, w tym w obrębie UE, przeciwdziałanie stratom i marnotrawstwu żywności musi skupić się przede wszystkim na etapach przetwórstwa i dystrybucji, na konsumentach i zbiorowym żywieniu. |
| --- | --- |

5.3

W krajach rozwijających się straty występują głównie w pierwszych ogniwach łańcucha, ewentualne rozwiązania dotyczą innych kwestii i zostały już zalecone w różnych dokumentach EKES-u. W krajach uprzemysłowionych, w tym w obrębie UE, przeciwdziałanie stratom i marnotrawstwu żywności musi skupić się przede wszystkim na etapach przetwórstwa i dystrybucji, na konsumentach i zbiorowym żywieniu.

| 5.4 | W krajach uprzemysłowionych stoimy raczej wobec problemów wzorców zachowań w związku z tym, że w ciągu ostatnich czterdziestu lat pozycja „żywność” w budżecie zakupów gospodarstw domowych bardzo zmalała, co prawdopodobnie sprawia, że konsument końcowy zwraca mniej uwagi na żywność. Niektóre badania wskazują, że postawy wobec żywności tak na etapie zakupów, jak i spożycia, zmieniają się w zależności od rodzaju gospodarstwa domowego (poziom dochodów, wielkość, wiek itp.). Element ten należy wziąć pod uwagę, by zoptymalizować przeprowadzane w przyszłości działania edukacyjne w zakresie szerzenia informacji i wiedzy na ten temat. |
| --- | --- |

5.4

W krajach uprzemysłowionych stoimy raczej wobec problemów wzorców zachowań w związku z tym, że w ciągu ostatnich czterdziestu lat pozycja „żywność” w budżecie zakupów gospodarstw domowych bardzo zmalała, co prawdopodobnie sprawia, że konsument końcowy zwraca mniej uwagi na żywność. Niektóre badania wskazują, że postawy wobec żywności tak na etapie zakupów, jak i spożycia, zmieniają się w zależności od rodzaju gospodarstwa domowego (poziom dochodów, wielkość, wiek itp.). Element ten należy wziąć pod uwagę, by zoptymalizować przeprowadzane w przyszłości działania edukacyjne w zakresie szerzenia informacji i wiedzy na ten temat.

| 5.5 | Na podstawie licznych analiz wyników badań i inicjatyw podejmowanych z myślą o przeciwdziałaniu stratom i marnotrawstwu żywności stwierdza się, że niezbędne są wiarygodne i porównywalne dane. Równie priorytetowe znacznie ma opracowanie na poziomie UE definicji i wspólnej metodologii, by określić liczbowo straty i marnotrawstwo. Zostanie to zrealizowane w ramach Europejskiego programu w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego (7PR) poprzez projekt „Fusions” (Food Use for Social Innovation by Optimising waste prevention Strategies), zainaugurowany w sierpniu 2012 r. Projekt ten dotyczy również dzielenia się dobrymi praktykami i pracami nad nimi, organizowania wydarzeń z udziałem wielu partnerów, lepszego informowania o zaleceniach politycznych i uwypuklania ich. Niemniej wobec pilnego charakteru tej kwestii i wytyczonych celów, konkretne działania muszą być prowadzone równolegle z badaniami mającymi przyczynić się do poprawy jakości danych. |
| --- | --- |

5.5

Na podstawie licznych analiz wyników badań i inicjatyw podejmowanych z myślą o przeciwdziałaniu stratom i marnotrawstwu żywności stwierdza się, że niezbędne są wiarygodne i porównywalne dane. Równie priorytetowe znacznie ma opracowanie na poziomie UE definicji i wspólnej metodologii, by określić liczbowo straty i marnotrawstwo. Zostanie to zrealizowane w ramach Europejskiego programu w zakresie badań naukowych i rozwoju technologicznego (7PR) poprzez projekt „Fusions” (Food Use for Social Innovation by Optimising waste prevention Strategies), zainaugurowany w sierpniu 2012 r. Projekt ten dotyczy również dzielenia się dobrymi praktykami i pracami nad nimi, organizowania wydarzeń z udziałem wielu partnerów, lepszego informowania o zaleceniach politycznych i uwypuklania ich. Niemniej wobec pilnego charakteru tej kwestii i wytyczonych celów, konkretne działania muszą być prowadzone równolegle z badaniami mającymi przyczynić się do poprawy jakości danych.

| 5.6 | Aby jak najlepiej wykorzystać wyniki różnych doświadczeń zdobytych na poziomie unijnym, krajowym i lokalnym, koniecznie należy stworzyć ramy sprzyjające dzieleniu się pozytywnymi informacjami i inicjatywami. |
| --- | --- |

5.6

Aby jak najlepiej wykorzystać wyniki różnych doświadczeń zdobytych na poziomie unijnym, krajowym i lokalnym, koniecznie należy stworzyć ramy sprzyjające dzieleniu się pozytywnymi informacjami i inicjatywami.

| 5.7 | Ogólnie:






  — | Wysiłki związane ze zmniejszeniem strat i marnotrawstwa żywności muszą być prowadzone zgodnie z pewną hierarchią postępowania z odpadami: w pierwszym rzędzie zapobieganie, następnie wykorzystanie do spożycia przez ludzi (np. dary dla banków żywności), wykorzystanie na pasze dla zwierząt i w końcu na produkcję energii i kompost. |
| --- | --- | --- |

5.7

Ogólnie:

—

Wysiłki związane ze zmniejszeniem strat i marnotrawstwa żywności muszą być prowadzone zgodnie z pewną hierarchią postępowania z odpadami: w pierwszym rzędzie zapobieganie, następnie wykorzystanie do spożycia przez ludzi (np. dary dla banków żywności), wykorzystanie na pasze dla zwierząt i w końcu na produkcję energii i kompost.

| — | Należy prowadzić działania na każdym poziomie łańcucha żywności. W maksymalnym stopniu należy stosować podejście oparte na zachętach. |
| --- | --- |

—

Należy prowadzić działania na każdym poziomie łańcucha żywności. W maksymalnym stopniu należy stosować podejście oparte na zachętach.

| — | Działania zmierzające do zmniejszenia strat i marnotrawstwa nie mogą podważać wymogów w zakresie bezpieczeństwa żywności. |
| --- | --- |

—

Działania zmierzające do zmniejszenia strat i marnotrawstwa nie mogą podważać wymogów w zakresie bezpieczeństwa żywności.

| 5.8 | Choć wielkie sieci dystrybucji nie są etapem łańcucha odpowiadającym największemu marnotrawstwu żywności, mogą one odegrać decydującą rolę w jego zmniejszeniu dzięki zastosowaniu pewnych praktyk handlowych i ściślejszym objęciu konsumentów działaniami informacyjnymi i akcjami uświadamiającymi wagę tego problemu. |
| --- | --- |

5.8

Choć wielkie sieci dystrybucji nie są etapem łańcucha odpowiadającym największemu marnotrawstwu żywności, mogą one odegrać decydującą rolę w jego zmniejszeniu dzięki zastosowaniu pewnych praktyk handlowych i ściślejszym objęciu konsumentów działaniami informacyjnymi i akcjami uświadamiającymi wagę tego problemu.

| 5.9 | Niemniej analizując badania dotyczące praktyk handlowych w zakresie sprzedaży, nie zawsze łatwo jest wyłonić te praktyki handlowe, które wyraźnie w ten czy inny sposób wpływają na marnotrawstwo żywności. Praktyki te mogą pozytywnie lub negatywnie wpłynąć na marnotrawstwo w zależności od kryteriów takich jak: wielkość gospodarstwa domowego, jego rodzaj, bądź też rodzaj przedmiotowego produktu spożywczego. |
| --- | --- |

5.9

Niemniej analizując badania dotyczące praktyk handlowych w zakresie sprzedaży, nie zawsze łatwo jest wyłonić te praktyki handlowe, które wyraźnie w ten czy inny sposób wpływają na marnotrawstwo żywności. Praktyki te mogą pozytywnie lub negatywnie wpłynąć na marnotrawstwo w zależności od kryteriów takich jak: wielkość gospodarstwa domowego, jego rodzaj, bądź też rodzaj przedmiotowego produktu spożywczego.

| 5.10 | Wnioski z badania dotyczącego praktyk handlowych, przeprowadzonego na terenie Belgii przez ośrodek CRIOC (Centre de Recherche et d’Information des Organisations de Consommateurs), sugerują, że niektóre inicjatywy mające na celu nakłonienie konsumentów do dokonania odpowiedzialnych wyborów, mogłyby zostać opracowane wspólnie z dystrybutorem. Wśród zaproponowanych rozwiązań warto przytoczyć następujące: nawiązanie dialogu z konsumentem raczej na temat pochodzenia, sposobu produkcji czy właściwości odżywczych produktu niż po prostu ceny lub też wyjaśnienie właściwej interpretacji figurujących na etykietach dat przydatności do spożycia. |
| --- | --- |

5.10

Wnioski z badania dotyczącego praktyk handlowych, przeprowadzonego na terenie Belgii przez ośrodek CRIOC (Centre de Recherche et d’Information des Organisations de Consommateurs), sugerują, że niektóre inicjatywy mające na celu nakłonienie konsumentów do dokonania odpowiedzialnych wyborów, mogłyby zostać opracowane wspólnie z dystrybutorem. Wśród zaproponowanych rozwiązań warto przytoczyć następujące: nawiązanie dialogu z konsumentem raczej na temat pochodzenia, sposobu produkcji czy właściwości odżywczych produktu niż po prostu ceny lub też wyjaśnienie właściwej interpretacji figurujących na etykietach dat przydatności do spożycia.

| 5.11 | W chwili, gdy banki żywności mają coraz mniej zasobów a jednocześnie stawiają czoła coraz większemu zapotrzebowaniu, władze muszą wdrożyć wszelkie działania, by ułatwić przekazywanie im żywności. Konieczne jest, by nie zapominając o priorytetowych kwestiach bezpieczeństwa żywności, władze dostosowały pewne wymagania administracyjne w trosce o ułatwienie pracy sieciom dystrybucji, które pragną zaopatrzyć banki żywności zamiast po prostu pozbyć się produktów spożywczych nadających się jeszcze do spożycia. Podobnie przedstawia się sytuacja w odniesieniu do zbiorowego żywienia i firm cateringowych. Należałoby upowszechniać doświadczenia zgromadzone w niektórych państwach członkowskich w zakresie uwolnienia od odpowiedzialności darczyńców, z zastrzeżeniem pewnych przepisów, jak i w zakresie zachęt fiskalnych. |
| --- | --- |

5.11

W chwili, gdy banki żywności mają coraz mniej zasobów a jednocześnie stawiają czoła coraz większemu zapotrzebowaniu, władze muszą wdrożyć wszelkie działania, by ułatwić przekazywanie im żywności. Konieczne jest, by nie zapominając o priorytetowych kwestiach bezpieczeństwa żywności, władze dostosowały pewne wymagania administracyjne w trosce o ułatwienie pracy sieciom dystrybucji, które pragną zaopatrzyć banki żywności zamiast po prostu pozbyć się produktów spożywczych nadających się jeszcze do spożycia. Podobnie przedstawia się sytuacja w odniesieniu do zbiorowego żywienia i firm cateringowych. Należałoby upowszechniać doświadczenia zgromadzone w niektórych państwach członkowskich w zakresie uwolnienia od odpowiedzialności darczyńców, z zastrzeżeniem pewnych przepisów, jak i w zakresie zachęt fiskalnych.

| 5.12 | W ramach przemyśleń na temat wykorzystywania w pierwszym rzędzie produktów lokalnych w żywieniu zbiorowym stwierdzono, że producenci i spółdzielnie lokalne mogą się zniechęcić wobec obciążeń proceduralnych. Pewnym rozwiązaniem mogłoby być ułatwienie dostępu tych podmiotów do zamówień publicznych. W tej dziedzinie także władze lokalne mają pewną rolę do odegrania zarówno, jeśli chodzi o konkretne kryteria dotyczące stołówek podlegających ich kompetencjom, jak i o kształcenie personelu w zakresie bardziej zrównoważonej żywności. |
| --- | --- |

5.12

W ramach przemyśleń na temat wykorzystywania w pierwszym rzędzie produktów lokalnych w żywieniu zbiorowym stwierdzono, że producenci i spółdzielnie lokalne mogą się zniechęcić wobec obciążeń proceduralnych. Pewnym rozwiązaniem mogłoby być ułatwienie dostępu tych podmiotów do zamówień publicznych. W tej dziedzinie także władze lokalne mają pewną rolę do odegrania zarówno, jeśli chodzi o konkretne kryteria dotyczące stołówek podlegających ich kompetencjom, jak i o kształcenie personelu w zakresie bardziej zrównoważonej żywności.

| 5.13 | Różne inne inicjatywy, tak samo dotyczące żywienia zbiorowego, wskazują na konieczność komunikowania tak z personelem, jak i z konsumentami, w kwestiach dotyczących zmiany wzorców zachowań. |
| --- | --- |

5.13

Różne inne inicjatywy, tak samo dotyczące żywienia zbiorowego, wskazują na konieczność komunikowania tak z personelem, jak i z konsumentami, w kwestiach dotyczących zmiany wzorców zachowań.

| 5.14 | Należałoby odpowiednio dostosować programy kształcenia przyszłych kucharzy. Można by w nich uwzględnić informacje uwrażliwiające na różne aspekty marnotrawstwa żywności, takie jak zarządzanie zapasami, selekcjonowanie odpadów, możliwe korzyści finansowe oraz podejście do konsumentów. |
| --- | --- |

5.14

Należałoby odpowiednio dostosować programy kształcenia przyszłych kucharzy. Można by w nich uwzględnić informacje uwrażliwiające na różne aspekty marnotrawstwa żywności, takie jak zarządzanie zapasami, selekcjonowanie odpadów, możliwe korzyści finansowe oraz podejście do konsumentów.

| 5.15 | We wszelkiej polityce zapobiegawczej za punkt wyjścia należy przyjąć wspólne i skoordynowane działania wszystkich zainteresowanych podmiotów. Działania, które mają zostać wprowadzone, powinny być zróżnicowane w zależności od podmiotów, rodzaju produktu spożywczego i przewidzianego sposobu spożycia, tak by możliwie jak najszybciej doprowadzić do konkretnych rezultatów. |
| --- | --- |

5.15

We wszelkiej polityce zapobiegawczej za punkt wyjścia należy przyjąć wspólne i skoordynowane działania wszystkich zainteresowanych podmiotów. Działania, które mają zostać wprowadzone, powinny być zróżnicowane w zależności od podmiotów, rodzaju produktu spożywczego i przewidzianego sposobu spożycia, tak by możliwie jak najszybciej doprowadzić do konkretnych rezultatów.

| 5.16 | Można przytoczyć jako przykład konieczność rozpoczęcia dialogu z przemysłem przetwórczym w sprawie wprowadzenia do obrotu produktów, które przyczyniają się do zmniejszenia marnotrawstwa żywności w gospodarstwach domowych (projektowanie opakowań, odpowiednio dostosowana ilość i forma niektórych produktów spożywczych itd.). Kwestie te powinny być włączone do programów kształcenia projektantów opakowań. |
| --- | --- |

5.16

Można przytoczyć jako przykład konieczność rozpoczęcia dialogu z przemysłem przetwórczym w sprawie wprowadzenia do obrotu produktów, które przyczyniają się do zmniejszenia marnotrawstwa żywności w gospodarstwach domowych (projektowanie opakowań, odpowiednio dostosowana ilość i forma niektórych produktów spożywczych itd.). Kwestie te powinny być włączone do programów kształcenia projektantów opakowań.

| 5.17 | Na etapie produkcji pierwotnej można by zachęcać do stosowania i opracowania różnych rozwiązań, takich jak:






  — | kontynuacja badań stosowanych, a nawet ich rozwinięcie, dotyczących tak produkcji zwierzęcej, jak i roślinnej, z myślą o zmniejszeniu strat w wyniku chorób, niedostatków technicznych i wahań klimatycznych; podejściem tym można by objąć także europejskie partnerstwo innowacyjne na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa; |
| --- | --- | --- |

5.17

Na etapie produkcji pierwotnej można by zachęcać do stosowania i opracowania różnych rozwiązań, takich jak:

—

kontynuacja badań stosowanych, a nawet ich rozwinięcie, dotyczących tak produkcji zwierzęcej, jak i roślinnej, z myślą o zmniejszeniu strat w wyniku chorób, niedostatków technicznych i wahań klimatycznych; podejściem tym można by objąć także europejskie partnerstwo innowacyjne na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa;

| — | zachęcanie do wdrożenia porozumień międzybranżowych, o których mówi się zresztą we wspólnej polityce rolnej, a także dbanie o ich skuteczność i o ich przekształcanie z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju; |
| --- | --- |

—

zachęcanie do wdrożenia porozumień międzybranżowych, o których mówi się zresztą we wspólnej polityce rolnej, a także dbanie o ich skuteczność i o ich przekształcanie z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju;

| — | choć rolnictwo nadal będzie odgrywało decydującą rolę jako dostawca dla przemysłu rolno-spożywczego, upowszechnianie i rozwój krótkich łańcuchów mogą przyczynić się do zmniejszenia strat i marnotrawstwa poprzez wyeliminowanie pośredników między etapem produkcji i konsumpcji. |
| --- | --- |

—

choć rolnictwo nadal będzie odgrywało decydującą rolę jako dostawca dla przemysłu rolno-spożywczego, upowszechnianie i rozwój krótkich łańcuchów mogą przyczynić się do zmniejszenia strat i marnotrawstwa poprzez wyeliminowanie pośredników między etapem produkcji i konsumpcji.

| 5.18 | Obecnie skala strat żywności i marnotrawstwa oraz ich przyczyny są na ogół dobrze znane. Należałoby jednak uściślić straty w zależności od przyczyny; Oczywiste jest, że różnorodne badania kwantyfikujące straty i marnotrawstwo na różnych etapach mają podstawowe znaczenie dla lepszego zrozumienia tego zjawiska i podjęcia działań zapobiegawczych na podstawie solidnych i weryfikowalnych argumentów. Działania te mają coraz większe znaczenie, gdyż koszty związane z marnotrawstwem, wynikające z objętości wygenerowanych odpadów, będą coraz bardziej wzrastały. |
| --- | --- |

5.18

Obecnie skala strat żywności i marnotrawstwa oraz ich przyczyny są na ogół dobrze znane. Należałoby jednak uściślić straty w zależności od przyczyny; Oczywiste jest, że różnorodne badania kwantyfikujące straty i marnotrawstwo na różnych etapach mają podstawowe znaczenie dla lepszego zrozumienia tego zjawiska i podjęcia działań zapobiegawczych na podstawie solidnych i weryfikowalnych argumentów. Działania te mają coraz większe znaczenie, gdyż koszty związane z marnotrawstwem, wynikające z objętości wygenerowanych odpadów, będą coraz bardziej wzrastały.

| 5.19 | Marnotrawstwo żywności na poziomie konsumentów ma różne przyczyny w zależności od państwa członkowskiego, jego kultury, klimatu, stosowanej tam diety i rodzajów gospodarstw domowych. Wniosek ten oznacza, że wybór stosownej komunikacji na ten temat na poziomie unijnym jest jeszcze bardziej skomplikowany. |
| --- | --- |

5.19

Marnotrawstwo żywności na poziomie konsumentów ma różne przyczyny w zależności od państwa członkowskiego, jego kultury, klimatu, stosowanej tam diety i rodzajów gospodarstw domowych. Wniosek ten oznacza, że wybór stosownej komunikacji na ten temat na poziomie unijnym jest jeszcze bardziej skomplikowany.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie dystrybucji produktów żywnościowych wśród osób najbardziej potrzebujących w Unii (Dz.U. C 43 z 15.2.2012, ss. 94–98).

1

(2)  COM(2011) 571 final, „Plan działania na rzecz zasobooszczędnej Europy”, s. 21.

2

(3)  COM(2011) 571 final, „Plan działania na rzecz zasobooszczędnej Europy”.

3

---

III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

488. sesja plenarna w dniach 20 i 21 marca 2013 r.

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/52 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/52

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji „Najbardziej oddalone regiony Unii Europejskiej: w kierunku partnerstwa na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu”

COM(2012) 287 final

2013/C 161/09

Sprawozdawca: Henri MALOSSE

Dnia 20 czerwca 2012 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji „Najbardziej oddalone regiony Unii Europejskiej: w kierunku partnerstwa na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu”

COM(2012) 287 final.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 4 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 165 do 2 – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia – „Przekształcić najbardziej oddalone regiony w przyczółki Europy”

| 1.1 | Obecnie priorytetowym celem UE w stosunku do regionów najbardziej oddalonych (zwanych dalej „RNO”) powinno być zacieśnienie więzi łączących je z kontynentem europejskim i wzmocnienie poczucia udziału ich obywateli w projekcie integracji europejskiej. RNO mogą w pewnych dziedzinach, takich jak różnorodność biologiczna, obserwacja Ziemi, energia odnawialna czy też integracja kulturowa, służyć jako laboratoria, pole do eksperymentowania, a nawet wzór dla Europy. |
| --- | --- |

1.1

Obecnie priorytetowym celem UE w stosunku do regionów najbardziej oddalonych (zwanych dalej „RNO”) powinno być zacieśnienie więzi łączących je z kontynentem europejskim i wzmocnienie poczucia udziału ich obywateli w projekcie integracji europejskiej. RNO mogą w pewnych dziedzinach, takich jak różnorodność biologiczna, obserwacja Ziemi, energia odnawialna czy też integracja kulturowa, służyć jako laboratoria, pole do eksperymentowania, a nawet wzór dla Europy.

| 1.2 | RNO posiadają istotne atuty dla przyszłości Europy, takie jak: zdolności ich kobiet i mężczyzn, produkty rolnictwa i rybołówstwa oraz wyroby przemysłowe, wysokiej jakości turystyka, a także ich usytuowanie geograficzne, które czyni z nich przyczółki Europy w sąsiedztwie. Powinny one mieć możliwość dostępu do wszystkich korzyści płynących z rynku wewnętrznego na takich samych warunkach, jakie obowiązują w wypadku pozostałych regionów europejskich. |
| --- | --- |

1.2

RNO posiadają istotne atuty dla przyszłości Europy, takie jak: zdolności ich kobiet i mężczyzn, produkty rolnictwa i rybołówstwa oraz wyroby przemysłowe, wysokiej jakości turystyka, a także ich usytuowanie geograficzne, które czyni z nich przyczółki Europy w sąsiedztwie. Powinny one mieć możliwość dostępu do wszystkich korzyści płynących z rynku wewnętrznego na takich samych warunkach, jakie obowiązują w wypadku pozostałych regionów europejskich.

| 1.3 | Pomimo bardzo napiętej sytuacji budżetowej nie należy ograniczać szczególnego wsparcia dla RNO. Regiony te powinny dysponować odpowiednio dostosowanymi środkami finansowymi, by mogły osiągnąć cele strategii „Europa 2020” i by zrekompensować im skutki występujących tam niekorzystnych warunków, związanych między innymi z ich oddaleniem. |
| --- | --- |

1.3

Pomimo bardzo napiętej sytuacji budżetowej nie należy ograniczać szczególnego wsparcia dla RNO. Regiony te powinny dysponować odpowiednio dostosowanymi środkami finansowymi, by mogły osiągnąć cele strategii „Europa 2020” i by zrekompensować im skutki występujących tam niekorzystnych warunków, związanych między innymi z ich oddaleniem.

| 1.4 | Choć europejska polityka na rzecz RNO przyniosła do tej pory dobre wyniki, to jednak należy ożywić koncepcję oddalenia, opierając się na podstawie prawnej zapisanej w Traktacie TFUE, oraz nadać jej bardziej strategiczny i ambitny wymiar. Regiony te nie mogą zatem pozostawać dłużej na marginesie europejskich strategii w zakresie wielkich sieci, badań naukowych, mobilności i obserwacji Ziemi. |
| --- | --- |

1.4

Choć europejska polityka na rzecz RNO przyniosła do tej pory dobre wyniki, to jednak należy ożywić koncepcję oddalenia, opierając się na podstawie prawnej zapisanej w Traktacie TFUE, oraz nadać jej bardziej strategiczny i ambitny wymiar. Regiony te nie mogą zatem pozostawać dłużej na marginesie europejskich strategii w zakresie wielkich sieci, badań naukowych, mobilności i obserwacji Ziemi.

| 1.5 | Należy dokonać oceny instrumentu POSEI i rozszerzyć go na wszystkie produkty – zarówno rolnicze, jak i nierolnicze – wytwarzane w RNO. |
| --- | --- |

1.5

Należy dokonać oceny instrumentu POSEI i rozszerzyć go na wszystkie produkty – zarówno rolnicze, jak i nierolnicze – wytwarzane w RNO.

| 1.6 | Należy faktycznie wcielić w życie postanowienia art. 349 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w określonych dziedzinach polityki europejskiej, takich jak konkurencja, zamówienia publiczne, rybołówstwo i ochrona środowiska, w sposób uwzględniający realia geograficzne i klimatyczne specyficzne dla RNO. Obecna powściągliwość Komisji Europejskiej w tej materii wydaje się raczej nieuzasadniona w świetle przepisów traktatu. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o opracowanie i opublikowanie ekspertyzy dotyczącej stosowania art. 349. |
| --- | --- |

1.6

Należy faktycznie wcielić w życie postanowienia art. 349 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w określonych dziedzinach polityki europejskiej, takich jak konkurencja, zamówienia publiczne, rybołówstwo i ochrona środowiska, w sposób uwzględniający realia geograficzne i klimatyczne specyficzne dla RNO. Obecna powściągliwość Komisji Europejskiej w tej materii wydaje się raczej nieuzasadniona w świetle przepisów traktatu. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o opracowanie i opublikowanie ekspertyzy dotyczącej stosowania art. 349.

| 1.7 | Zatrudnienie i młodzież to dwa kluczowe wyzwania stojące przed RNO. Wymiar społeczny powinien stanowić jeden z priorytetów polityki europejskiej wobec RNO, dlatego też trzeba zapewnić skuteczny rozwój tej osi poprzez wprowadzenie w życie środków w krótkiej, średniej i długiej perspektywie, a także opracowanie programów wsparcia edukacji i szkoleń dostosowanych do potrzeb rynku pracy w tych regionach oraz wsparcie działań tworzących miejsca pracy i bogactwo. |
| --- | --- |

1.7

Zatrudnienie i młodzież to dwa kluczowe wyzwania stojące przed RNO. Wymiar społeczny powinien stanowić jeden z priorytetów polityki europejskiej wobec RNO, dlatego też trzeba zapewnić skuteczny rozwój tej osi poprzez wprowadzenie w życie środków w krótkiej, średniej i długiej perspektywie, a także opracowanie programów wsparcia edukacji i szkoleń dostosowanych do potrzeb rynku pracy w tych regionach oraz wsparcie działań tworzących miejsca pracy i bogactwo.

| 1.8 | Europa może poprawić swoją konkurencyjność także dzięki programom realizowanym w RNO, na przykład w dziedzinie energii odnawialnej, nauki o morzu, badań nad różnorodnością biologiczną, a także w zakresie leśnictwa, zdrowia i zwalczania chorób tropikalnych. |
| --- | --- |

1.8

Europa może poprawić swoją konkurencyjność także dzięki programom realizowanym w RNO, na przykład w dziedzinie energii odnawialnej, nauki o morzu, badań nad różnorodnością biologiczną, a także w zakresie leśnictwa, zdrowia i zwalczania chorób tropikalnych.

| 1.9 | Oczywisty jest cel lepszej integracji RNO z ich otoczeniem geograficznym. Jest wiele dowodów świadczących o tym, że Komisja Europejska ma ogólnie problem ze zrozumieniem strategicznej roli RNO jako przyczółków Europy w ramach polityki zewnętrznej UE, zwłaszcza w dziedzinie stosunków handlowych, polityki rybołówstwa oraz współpracy na rzecz rozwoju. Komisja Europejska musi zatem wspierać współpracę regionalną w bardziej zdecydowany, widoczny i czynny sposób! |
| --- | --- |

1.9

Oczywisty jest cel lepszej integracji RNO z ich otoczeniem geograficznym. Jest wiele dowodów świadczących o tym, że Komisja Europejska ma ogólnie problem ze zrozumieniem strategicznej roli RNO jako przyczółków Europy w ramach polityki zewnętrznej UE, zwłaszcza w dziedzinie stosunków handlowych, polityki rybołówstwa oraz współpracy na rzecz rozwoju. Komisja Europejska musi zatem wspierać współpracę regionalną w bardziej zdecydowany, widoczny i czynny sposób!

| 1.10 | Udział społeczeństwa obywatelskiego w realizacji strategii UE nie może być tylko sloganem. EKES proponuje zorganizowanie spotkań okrągłego stołu z udziałem podmiotów społeczeństwa obywatelskiego w każdym RNO w celu opracowania „planów działania” określających cele i etapy realizacji strategii „Europa 2020”. EKES deklaruje gotowość zainicjowania tego procesu w partnerstwie z Konferencją Prezydentów Regionów Najbardziej Oddalonych oraz z radami społeczno-gospodarczymi z tych regionów. |
| --- | --- |

1.10

Udział społeczeństwa obywatelskiego w realizacji strategii UE nie może być tylko sloganem. EKES proponuje zorganizowanie spotkań okrągłego stołu z udziałem podmiotów społeczeństwa obywatelskiego w każdym RNO w celu opracowania „planów działania” określających cele i etapy realizacji strategii „Europa 2020”. EKES deklaruje gotowość zainicjowania tego procesu w partnerstwie z Konferencją Prezydentów Regionów Najbardziej Oddalonych oraz z radami społeczno-gospodarczymi z tych regionów.

| 1.11 | Ponadto EKES wspiera ustanowienie zorganizowanego dialogu między społeczeństwem obywatelskim RNO a krajami sąsiadującymi (Ameryka Łacińska, Ocean Atlantycki, Karaiby, Ocean Indyjski). Chodzi między innymi o umożliwienie przedstawicielom RNO udziału w dialogu prowadzonym przez Komisję Europejską w ramach umów o partnerstwie gospodarczym. EKES wspiera tworzenie wraz ze społeczeństwem obywatelskim komitetów monitorujących w ramach wszystkich umów o partnerstwie gospodarczym i domaga się udziału RNO w tych komitetach, które ich dotyczą. |
| --- | --- |

1.11

Ponadto EKES wspiera ustanowienie zorganizowanego dialogu między społeczeństwem obywatelskim RNO a krajami sąsiadującymi (Ameryka Łacińska, Ocean Atlantycki, Karaiby, Ocean Indyjski). Chodzi między innymi o umożliwienie przedstawicielom RNO udziału w dialogu prowadzonym przez Komisję Europejską w ramach umów o partnerstwie gospodarczym. EKES wspiera tworzenie wraz ze społeczeństwem obywatelskim komitetów monitorujących w ramach wszystkich umów o partnerstwie gospodarczym i domaga się udziału RNO w tych komitetach, które ich dotyczą.

| 1.12 | EKES proponuje utworzenie terenowych biur UE w każdym RNO, tak by związkom między UE i jej regionami nadać bardziej konkretny, widoczny i bezpośredni charakter. |
| --- | --- |

1.12

EKES proponuje utworzenie terenowych biur UE w każdym RNO, tak by związkom między UE i jej regionami nadać bardziej konkretny, widoczny i bezpośredni charakter.

2.   Wstęp i uwagi ogólne

| 2.1 | Art. 349 i 355 (TFUE) określają i uznają specyfikę regionów najbardziej oddalonych. Ponadto, od 1989 r. regiony te objęte są specjalnym programem mającym na celu wspieranie środków społeczno-gospodarczych służących ich większej konwergencji z resztą UE. |
| --- | --- |

2.1

Art. 349 i 355 (TFUE) określają i uznają specyfikę regionów najbardziej oddalonych. Ponadto, od 1989 r. regiony te objęte są specjalnym programem mającym na celu wspieranie środków społeczno-gospodarczych służących ich większej konwergencji z resztą UE.

| 2.2 | RNO znacząco rozszerzają obszar i geograficzną obecność UE w świecie, a tym samym zwiększają polityczny, gospodarczy i kulturowy wpływ Europy, a także zapewniają jej dostęp do rozległych obszarów połowowych na Oceanie Atlantyckim i Indyjskim. Należy jeszcze bardziej uwypuklić znaczenie RNO jako przyczółków Europy poprzez włączenie ich do sieci transeuropejskich (takich jak TEN-T i sieci cyfrowe) i zapewnienie im uprzywilejowanego dostępu do europejskich programów dotyczących obserwacji Ziemi (GMES, GALILEO) oraz do europejskich badań nad energią odnawialną i różnorodnością biologiczną. Należy ponadto wykorzystywać RNO za pośrednictwem różnorodnych programów w zakresie mobilności i współpracy do szerzenia wpływów europejskich w świecie. Obecność specjalnych przedstawicieli UE w tych regionach, uzasadniona ich oddaleniem, będzie zarówno sygnałem politycznym, jak i skutecznym narzędziem promowania ich roli jako przyczółka Europy! |
| --- | --- |

2.2

RNO znacząco rozszerzają obszar i geograficzną obecność UE w świecie, a tym samym zwiększają polityczny, gospodarczy i kulturowy wpływ Europy, a także zapewniają jej dostęp do rozległych obszarów połowowych na Oceanie Atlantyckim i Indyjskim. Należy jeszcze bardziej uwypuklić znaczenie RNO jako przyczółków Europy poprzez włączenie ich do sieci transeuropejskich (takich jak TEN-T i sieci cyfrowe) i zapewnienie im uprzywilejowanego dostępu do europejskich programów dotyczących obserwacji Ziemi (GMES, GALILEO) oraz do europejskich badań nad energią odnawialną i różnorodnością biologiczną. Należy ponadto wykorzystywać RNO za pośrednictwem różnorodnych programów w zakresie mobilności i współpracy do szerzenia wpływów europejskich w świecie. Obecność specjalnych przedstawicieli UE w tych regionach, uzasadniona ich oddaleniem, będzie zarówno sygnałem politycznym, jak i skutecznym narzędziem promowania ich roli jako przyczółka Europy!

| 2.3 | Ze swej strony EKES od ponad 20 lat wspiera działania prowadzone przez społeczeństwo obywatelskie RNO, by zbliżyć się do UE i by uważniej wsłuchiwano się w jego głos i częściej konsultowano się z nim. W tym względzie należy w szczególności podkreślić potencjalnie negatywne skutki, jakie polityka handlowa UE może przynieść RNO, zwłaszcza w związku z umowami o wolnym handlu i umowami o partnerstwie gospodarczym z krajami sąsiadującymi z RNO (1). Należy niestety ubolewać nad pominięciem tej kwestii w komunikacie Komisji Europejskiej, która nie uwzględniła zaleceń sformułowanych przez Hervé Coupeau (2) w opinii EKES-u z 17 lutego 2010 r., zwłaszcza jeśli chodzi o środki wspomagające. |
| --- | --- |

2.3

Ze swej strony EKES od ponad 20 lat wspiera działania prowadzone przez społeczeństwo obywatelskie RNO, by zbliżyć się do UE i by uważniej wsłuchiwano się w jego głos i częściej konsultowano się z nim. W tym względzie należy w szczególności podkreślić potencjalnie negatywne skutki, jakie polityka handlowa UE może przynieść RNO, zwłaszcza w związku z umowami o wolnym handlu i umowami o partnerstwie gospodarczym z krajami sąsiadującymi z RNO (1). Należy niestety ubolewać nad pominięciem tej kwestii w komunikacie Komisji Europejskiej, która nie uwzględniła zaleceń sformułowanych przez Hervé Coupeau (2) w opinii EKES-u z 17 lutego 2010 r., zwłaszcza jeśli chodzi o środki wspomagające.

| 2.4 | Innym słabym punktem tego komunikatu jest pominięcie w nim skutków płynących z istotnego faktu politycznego, jakim jest przynależność RNO do Unii Europejskiej. Wysłuchanie zorganizowane na wyspie Reunion wykazało przywiązanie społeczeństwa obywatelskiego do idei integracji europejskiej, które w żadnym momencie nie zostało zakwestionowane. Zdaniem EKES-u priorytetem strategii UE wobec RNO powinno być usprawnienie ich integracji z Europą jako całością, przy czym należy uwzględnić sytuację tych regionów. |
| --- | --- |

2.4

Innym słabym punktem tego komunikatu jest pominięcie w nim skutków płynących z istotnego faktu politycznego, jakim jest przynależność RNO do Unii Europejskiej. Wysłuchanie zorganizowane na wyspie Reunion wykazało przywiązanie społeczeństwa obywatelskiego do idei integracji europejskiej, które w żadnym momencie nie zostało zakwestionowane. Zdaniem EKES-u priorytetem strategii UE wobec RNO powinno być usprawnienie ich integracji z Europą jako całością, przy czym należy uwzględnić sytuację tych regionów.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1 | W kontekście wdrażania polityki spójności absolutnie konieczne stało się uproszczenie procedur selekcji i przydziału środków oraz ich przyspieszenie. To UE i władze krajowe często ponoszą w pierwszym rzędzie odpowiedzialność za opóźnienia i zbyt długie terminy. W związku z tym, że poważnie szkodzi to wiarygodności UE, należy pilnie zająć się tą kwestią przed przystąpieniem do rozpatrywania przyszłych perspektyw finansowych. |
| --- | --- |

3.1

W kontekście wdrażania polityki spójności absolutnie konieczne stało się uproszczenie procedur selekcji i przydziału środków oraz ich przyspieszenie. To UE i władze krajowe często ponoszą w pierwszym rzędzie odpowiedzialność za opóźnienia i zbyt długie terminy. W związku z tym, że poważnie szkodzi to wiarygodności UE, należy pilnie zająć się tą kwestią przed przystąpieniem do rozpatrywania przyszłych perspektyw finansowych.

| 3.2 | Innym niezbędnym wymogiem dotyczącym przyszłych programów UE jest zapewnienie lepszej rozpoznawalności i koncentracji pomocy europejskiej. Jej obecne rozproszenie także przyczynia się do braku skuteczności i jest źródłem krytyki. Zgodnie ze wspomnianą już opinią opracowaną przez Hervé Coupeau EKES zaleca na tym etapie skupienie się na trzech podstawowych priorytetach. Po pierwsze na edukacji i szkoleniach zwiększających szanse zatrudnienia zwłaszcza osób młodych – w tym poprzez wspieranie podstawowej infrastruktury, gdyż bezsprzecznie głównym bogactwem tych obszarów jest talent i duch przedsiębiorczości zamieszkujących je kobiet i mężczyzn. Po drugie należy wspierać sektor prywatny jako generator bogactwa i miejsc pracy: MŚP, małe i średnie zakłady przemysłowe, turystykę, usługi na rzecz czynników produkcji, rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo. Po trzecie, priorytetem są także inwestycje w wielkie sieci (ICT, transport, odpady, woda, energia itp.) w celu zapewnienia obywatelom równego dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, które przyczyniają się do konkurencyjności obszarów. |
| --- | --- |

3.2

Innym niezbędnym wymogiem dotyczącym przyszłych programów UE jest zapewnienie lepszej rozpoznawalności i koncentracji pomocy europejskiej. Jej obecne rozproszenie także przyczynia się do braku skuteczności i jest źródłem krytyki. Zgodnie ze wspomnianą już opinią opracowaną przez Hervé Coupeau EKES zaleca na tym etapie skupienie się na trzech podstawowych priorytetach. Po pierwsze na edukacji i szkoleniach zwiększających szanse zatrudnienia zwłaszcza osób młodych – w tym poprzez wspieranie podstawowej infrastruktury, gdyż bezsprzecznie głównym bogactwem tych obszarów jest talent i duch przedsiębiorczości zamieszkujących je kobiet i mężczyzn. Po drugie należy wspierać sektor prywatny jako generator bogactwa i miejsc pracy: MŚP, małe i średnie zakłady przemysłowe, turystykę, usługi na rzecz czynników produkcji, rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo. Po trzecie, priorytetem są także inwestycje w wielkie sieci (ICT, transport, odpady, woda, energia itp.) w celu zapewnienia obywatelom równego dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, które przyczyniają się do konkurencyjności obszarów.

| 3.3 | Kwestia zrównoważonego rozwoju jest istotna, ale powinna obejmować wiele innych czynników oprócz środowiska. Na przykład jeśli chodzi o turystykę, to rozwój zrównoważony obejmuje poszanowanie tożsamości lokalnej, regionalną wiedzę fachową, zachowanie tradycyjnego stylu życia, język, czy też typowe produkty lokalne. Mimo że kwestia zapewnienia wszystkim dostępu, zmiany demograficzne i rozwiązanie problemu zależności mają szczególne znaczenie w przypadku RNO, to problematyka ta nie została wystarczająco poruszona w komunikacie Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

3.3

Kwestia zrównoważonego rozwoju jest istotna, ale powinna obejmować wiele innych czynników oprócz środowiska. Na przykład jeśli chodzi o turystykę, to rozwój zrównoważony obejmuje poszanowanie tożsamości lokalnej, regionalną wiedzę fachową, zachowanie tradycyjnego stylu życia, język, czy też typowe produkty lokalne. Mimo że kwestia zapewnienia wszystkim dostępu, zmiany demograficzne i rozwiązanie problemu zależności mają szczególne znaczenie w przypadku RNO, to problematyka ta nie została wystarczająco poruszona w komunikacie Komisji Europejskiej.

| 3.4 | EKES zachęca Komisję do rozważenia możliwości uwzględnienia aspektu związanego z oddaleniem w przepisach dotyczących zamówień publicznych. Szczególna sytuacja RNO uzasadnia zwrócenie uwagi na zatrudnienie lokalne, lecz także na konieczność unikania dumpingu socjalnego ze strony krajów sąsiednich, w których koszty pracy są znacznie niższe. Uzasadnia również konieczność unikania agresywnych praktyk polegających na stosowaniu niskich cen przez niektóre podmioty gospodarcze, które najpierw eliminują wszelką konkurencję lokalną, a następnie uprawiają monopolistyczną politykę wysokich cen. |
| --- | --- |

3.4

EKES zachęca Komisję do rozważenia możliwości uwzględnienia aspektu związanego z oddaleniem w przepisach dotyczących zamówień publicznych. Szczególna sytuacja RNO uzasadnia zwrócenie uwagi na zatrudnienie lokalne, lecz także na konieczność unikania dumpingu socjalnego ze strony krajów sąsiednich, w których koszty pracy są znacznie niższe. Uzasadnia również konieczność unikania agresywnych praktyk polegających na stosowaniu niskich cen przez niektóre podmioty gospodarcze, które najpierw eliminują wszelką konkurencję lokalną, a następnie uprawiają monopolistyczną politykę wysokich cen.

| 3.5 | Jeśli chodzi o stosunki z sąsiednimi krajami trzecimi to EKES ubolewa nad brakiem jasnej wizji w komunikacie Komisji, wbrew zaleceniu sformułowanemu w opinii Hervé Coupeau. EKES podkreśla znaczenie współpracy między RNO a krajami sąsiednimi, zwłaszcza państwami AKP, w formie wspólnych projektów w zakresie współpracy z udziałem środków z EFR, EFRR, EFS, EFRROW i EFMR. W dziedzinie tej przeprowadzono wiele badań, ale zrealizowano niewiele konkretnych projektów współpracy z uwagi na brak zasad operacyjnych. Istnieje jednak wiele możliwości współpracy w dziedzinie transportu, turystyki, edukacji, zdrowia, rybołówstwa i rolnictwa, badań i rozwoju czy też ochrony środowiska. Nie ustosunkowano się także do kwestii polityki handlowej UE. Umowy o wolnym handlu lub perspektywy ich zawarcia, czy też umowy o partnerstwie gospodarczym, stanowią prawdziwe zagrożenie dla wrażliwych gospodarek niektórych RNO. Bez uwzględnienia rzeczywistych interesów RNO w polityce handlowej UE projekt strategii UE na rzecz RNO traci cały swój sens! |
| --- | --- |

3.5

Jeśli chodzi o stosunki z sąsiednimi krajami trzecimi to EKES ubolewa nad brakiem jasnej wizji w komunikacie Komisji, wbrew zaleceniu sformułowanemu w opinii Hervé Coupeau. EKES podkreśla znaczenie współpracy między RNO a krajami sąsiednimi, zwłaszcza państwami AKP, w formie wspólnych projektów w zakresie współpracy z udziałem środków z EFR, EFRR, EFS, EFRROW i EFMR. W dziedzinie tej przeprowadzono wiele badań, ale zrealizowano niewiele konkretnych projektów współpracy z uwagi na brak zasad operacyjnych. Istnieje jednak wiele możliwości współpracy w dziedzinie transportu, turystyki, edukacji, zdrowia, rybołówstwa i rolnictwa, badań i rozwoju czy też ochrony środowiska. Nie ustosunkowano się także do kwestii polityki handlowej UE. Umowy o wolnym handlu lub perspektywy ich zawarcia, czy też umowy o partnerstwie gospodarczym, stanowią prawdziwe zagrożenie dla wrażliwych gospodarek niektórych RNO. Bez uwzględnienia rzeczywistych interesów RNO w polityce handlowej UE projekt strategii UE na rzecz RNO traci cały swój sens!

| 3.6 | Należy wreszcie ubolewać nad tym, że w komunikacie poświęcono tak mało uwagi tworzeniu partnerstwa ze społeczeństwem obywatelskim RNO w celu prowadzenia z nim systematycznej konsultacji z myślą o wdrażaniu działań na rzecz spójności i rozwijaniu projektów, które pozwoliłyby wzmocnić poczucie tożsamości europejskiej ich populacji dzięki kampaniom informacyjnym, obywatelstwu europejskiemu i programom w zakresie mobilności. EKES pragnie odwołać się w tym momencie do swojej opinii w sprawie europejskiego kodeksu postępowania w zakresie partnerstwa (3). |
| --- | --- |

3.6

Należy wreszcie ubolewać nad tym, że w komunikacie poświęcono tak mało uwagi tworzeniu partnerstwa ze społeczeństwem obywatelskim RNO w celu prowadzenia z nim systematycznej konsultacji z myślą o wdrażaniu działań na rzecz spójności i rozwijaniu projektów, które pozwoliłyby wzmocnić poczucie tożsamości europejskiej ich populacji dzięki kampaniom informacyjnym, obywatelstwu europejskiemu i programom w zakresie mobilności. EKES pragnie odwołać się w tym momencie do swojej opinii w sprawie europejskiego kodeksu postępowania w zakresie partnerstwa (3).

4.   Propozycje na przyszłość

4.1   Program POSEI (Program szczególnych opcji na rzecz regionów oddalonych i wyspiarskich)

4.1.1   Należy dokonać wnikliwej oceny sposobu wdrażania tego programu. Obok znacznych środków przeznaczonych przez POSEI na rzecz dwóch produktów wytwarzanych w RNO (cukier i banany) trzeba by wziąć pod uwagę wiele innych wyrobów lokalnych, których eksport można by wspierać (wanilia, owoce i warzywa, produkty rybołówstwa itp.).

4.1.2   Należy utrzymać, a nawet zwiększyć, pulę środków przyznaną w ramach programów rolnych POSEI, aby umożliwić rozwój produkcji przeznaczonej zarówno na eksport, jak i na rynki lokalne, gwarantując również dostawy surowców i produktów podstawowych.

4.2   Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna

| 4.2.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, iż Rada nadal zapewnia szczególne traktowanie RNO, aby w jak największym stopniu mogły wykorzystać dostępne fundusze, i proponuje wielkość współfinansowania na poziomie 85 %, niezależnie od wysokości dochodów w tych regionach. Niemniej ubolewa, iż poziom współfinansowania w przypadku specjalnej alokacji mającej kompensować dodatkowe koszty wynikające z oddalenia został utrzymany na poziomie 50 %. Proponuje więc Komisji, aby zachowała niezbędną elastyczność w celu zapewnienia całkowitej skuteczności tego środka. |
| --- | --- |

4.2.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, iż Rada nadal zapewnia szczególne traktowanie RNO, aby w jak największym stopniu mogły wykorzystać dostępne fundusze, i proponuje wielkość współfinansowania na poziomie 85 %, niezależnie od wysokości dochodów w tych regionach. Niemniej ubolewa, iż poziom współfinansowania w przypadku specjalnej alokacji mającej kompensować dodatkowe koszty wynikające z oddalenia został utrzymany na poziomie 50 %. Proponuje więc Komisji, aby zachowała niezbędną elastyczność w celu zapewnienia całkowitej skuteczności tego środka.

| 4.2.2 | Komitet wyraża zaniepokojenie w związku z tym, iż propozycje Komisji dotyczące współpracy terytorialnej nie zawierają konkretnych rozwiązań w celu niezbędnej integracji RNO. |
| --- | --- |

4.2.2

Komitet wyraża zaniepokojenie w związku z tym, iż propozycje Komisji dotyczące współpracy terytorialnej nie zawierają konkretnych rozwiązań w celu niezbędnej integracji RNO.

4.3   Programy wspierania mobilności: UE musi zapewnić obywatelom z RNO równy dostęp do tego rodzaju programów, czy to w zakresie zatrudnienia, czy też studiów. Nie można na przykład zaakceptować ewidentnej sprzeczności między chęcią umożliwienia młodym ludziom oraz nauczycielom akademickim z RNO pełnego korzystania z programów UE w zakresie mobilności, takich jak program „Erasmus dla wszystkich” a nieuwzględnieniem ich sytuacji geograficznej, czyli odmową przejęcia kosztów transportu związanych z oddaleniem tych regionów, i to zarówno w stosunku do studentów udających się z wizytą do RNO, jak i w odniesieniu do osób udających się do innego kraju UE.

4.3.1   Jeszcze innym paradoksem jest to, że program „Erasmus dla wszystkich” nie uwzględnia także państw trzecich sąsiadujących z RNO. Należy koniecznie położyć kres tym sprzecznościom. Utworzenie programu ERASMUS MUNDUS skierowanego konkretnie do RNO umożliwiłoby wymianę młodych ludzi z krajów sąsiadujących i tym samym zapewniłoby promowanie tożsamości i kultury europejskiej za pośrednictwem tych przyczółków europejskich.

4.4   Dostępność

| 4.4.1 | EKES zgadza się z Parlamentem Europejskim, że istnieje potrzeba ustanowienia ram ad hoc ds. transportu i ICT, by RNO mogły rozwiązać problem odizolowania terytorialnego i przepaści cyfrowej. |
| --- | --- |

4.4.1

EKES zgadza się z Parlamentem Europejskim, że istnieje potrzeba ustanowienia ram ad hoc ds. transportu i ICT, by RNO mogły rozwiązać problem odizolowania terytorialnego i przepaści cyfrowej.

4.5   Integracja regionalna

| 4.5.1 | RNO powinny automatycznie kwalifikować się do współpracy transgranicznej z pominięciem kryterium granicy morskiej o długości 150 km. |
| --- | --- |

4.5.1

RNO powinny automatycznie kwalifikować się do współpracy transgranicznej z pominięciem kryterium granicy morskiej o długości 150 km.

| 4.5.2 | Skuteczna integracja regionalna RNO wymaga podjęcia działań na rzecz lepszego połączenia tych regionów z sąsiadującymi krajami trzecimi i wspierania niezbędnego umiędzynarodowienia ich MŚP. |
| --- | --- |

4.5.2

Skuteczna integracja regionalna RNO wymaga podjęcia działań na rzecz lepszego połączenia tych regionów z sąsiadującymi krajami trzecimi i wspierania niezbędnego umiędzynarodowienia ich MŚP.

| 4.5.3 | Unia Europejska powinna bezwzględnie przeprowadzić oceny skutków przy zawieraniu umów handlowych lub umów w sprawie połowów miedzy UE a krajami sąsiadującymi z RNO. Powinna także na bieżąco informować władze polityczne i społeczeństwo obywatelskie RNO o stanie negocjacji i angażować je w kwestie, które ich bezpośrednio dotyczą. |
| --- | --- |

4.5.3

Unia Europejska powinna bezwzględnie przeprowadzić oceny skutków przy zawieraniu umów handlowych lub umów w sprawie połowów miedzy UE a krajami sąsiadującymi z RNO. Powinna także na bieżąco informować władze polityczne i społeczeństwo obywatelskie RNO o stanie negocjacji i angażować je w kwestie, które ich bezpośrednio dotyczą.

| 4.5.4 | Kręgi zawodowe i prawne w RNO interesują się także kwestią bezpieczeństwa inwestycji w ich otoczeniu geograficznym. W tym kontekście EKES popiera utworzenie konferencji izb adwokackich RNO oraz wszelkie inne inicjatywy tego rodzaju, takie jak między innymi atlantyckie centrum arbitrażowe. |
| --- | --- |

4.5.4

Kręgi zawodowe i prawne w RNO interesują się także kwestią bezpieczeństwa inwestycji w ich otoczeniu geograficznym. W tym kontekście EKES popiera utworzenie konferencji izb adwokackich RNO oraz wszelkie inne inicjatywy tego rodzaju, takie jak między innymi atlantyckie centrum arbitrażowe.

| 4.5.5 | W wielu dziedzinach (transport, przetwarzanie odpadów itp.) integracja regionalna pozwoliłaby osiągnąć ekonomię skali pod warunkiem, że UE wykaże w sposób bardziej zdecydowany niż obecnie chęć przekształcenia RNO w przyczółki Europy! |
| --- | --- |

4.5.5

W wielu dziedzinach (transport, przetwarzanie odpadów itp.) integracja regionalna pozwoliłaby osiągnąć ekonomię skali pod warunkiem, że UE wykaże w sposób bardziej zdecydowany niż obecnie chęć przekształcenia RNO w przyczółki Europy!

4.6   Pomoc dla przedsiębiorstw

| 4.6.1 | Art. 107 ust. 3 lit. a) (TFUE) stanowi prawdziwy postęp koncepcyjny, gdyż umożliwia Komisji wzięcie pod uwagę zróżnicowania gospodarek RNO w ramach regionalnej pomocy państwa, jak również uwzględnienie ewidentnych niedoskonałości pomocy przyznawanej przez państwo na inne cele (takie jak badania, innowacje, transport, środowisko itp.). EKES zwraca uwagę na istniejący obecnie paradoks między priorytetami strategii „Europa 2020” a słabościami ram konkurencyjnych w zakresie pomocy państwa dla badań i innowacji czy dla ochrony środowiska w RNO. Sprzeczności te należy w najbliższym czasie skorygować. |
| --- | --- |

4.6.1

Art. 107 ust. 3 lit. a) (TFUE) stanowi prawdziwy postęp koncepcyjny, gdyż umożliwia Komisji wzięcie pod uwagę zróżnicowania gospodarek RNO w ramach regionalnej pomocy państwa, jak również uwzględnienie ewidentnych niedoskonałości pomocy przyznawanej przez państwo na inne cele (takie jak badania, innowacje, transport, środowisko itp.). EKES zwraca uwagę na istniejący obecnie paradoks między priorytetami strategii „Europa 2020” a słabościami ram konkurencyjnych w zakresie pomocy państwa dla badań i innowacji czy dla ochrony środowiska w RNO. Sprzeczności te należy w najbliższym czasie skorygować.

| 4.6.2 | W czasie, gdy dokonuje się przeglądu europejskich ram pomocy państwa, RNO wyrażają obawy, czy obecne ramy zostaną zachowane. Regiony te domagają się utrzymania możliwie najbardziej uprzywilejowanego traktowania, spójności pomocy niezależnie od celu, na jaki zostaje ona przeznaczona (najwyższy wskaźnik intensywności pomocy przeznaczanej na wspieranie inwestycji w przedsiębiorstwach oraz niedegresywna i nielimitowana w czasie pomoc operacyjna w celu zrekompensowania dodatkowych kosztów związanych z największym oddaleniem, zgodnie z art. 349 TFUE). Domagają się także prostych i elastycznych procedur. |
| --- | --- |

4.6.2

W czasie, gdy dokonuje się przeglądu europejskich ram pomocy państwa, RNO wyrażają obawy, czy obecne ramy zostaną zachowane. Regiony te domagają się utrzymania możliwie najbardziej uprzywilejowanego traktowania, spójności pomocy niezależnie od celu, na jaki zostaje ona przeznaczona (najwyższy wskaźnik intensywności pomocy przeznaczanej na wspieranie inwestycji w przedsiębiorstwach oraz niedegresywna i nielimitowana w czasie pomoc operacyjna w celu zrekompensowania dodatkowych kosztów związanych z największym oddaleniem, zgodnie z art. 349 TFUE). Domagają się także prostych i elastycznych procedur.

| 4.6.3 | RNO w dużej mierze potrzebują miejsc pracy w celu wyeliminowania strukturalnego bezrobocia dotykającego wszystkie warstwy społeczeństwa. Działające na ich terenie firmy są z definicji małymi i średnimi przedsiębiorstwami, które często funkcjonują na rynkach o ograniczonym zasięgu geograficznym, co sprawia, że różnią się one w istotny sposób od ich odpowiedników na kontynencie europejskim. Ważne jest, by utrzymano możliwość udzielania pomocy wszystkim rodzajom przedsiębiorstw, podobnie jak to miało miejsce w okresie 2007–2013. |
| --- | --- |

4.6.3

RNO w dużej mierze potrzebują miejsc pracy w celu wyeliminowania strukturalnego bezrobocia dotykającego wszystkie warstwy społeczeństwa. Działające na ich terenie firmy są z definicji małymi i średnimi przedsiębiorstwami, które często funkcjonują na rynkach o ograniczonym zasięgu geograficznym, co sprawia, że różnią się one w istotny sposób od ich odpowiedników na kontynencie europejskim. Ważne jest, by utrzymano możliwość udzielania pomocy wszystkim rodzajom przedsiębiorstw, podobnie jak to miało miejsce w okresie 2007–2013.

| 4.6.4 | Wydaje się, że wskaźnik intensywności pomocy przeznaczanej na inwestycje w RNO został ustabilizowany na poziomie okresu 2007–2013; zachowane też zostaną w przyszłości progi oraz zasada „premii dla RNO”. EKES zwraca tu uwagę na brak zniekształcającego wpływu na handel wewnątrzwspólnotowy, co można wytłumaczyć między innymi bardzo małą atrakcyjnością rynków RNO w oczach inwestorów zagranicznych. W związku z tym EKES zaleca dalsze zatwierdzanie niedegresywnej i nielimitowanej w czasie pomocy operacyjnej państwa. |
| --- | --- |

4.6.4

Wydaje się, że wskaźnik intensywności pomocy przeznaczanej na inwestycje w RNO został ustabilizowany na poziomie okresu 2007–2013; zachowane też zostaną w przyszłości progi oraz zasada „premii dla RNO”. EKES zwraca tu uwagę na brak zniekształcającego wpływu na handel wewnątrzwspólnotowy, co można wytłumaczyć między innymi bardzo małą atrakcyjnością rynków RNO w oczach inwestorów zagranicznych. W związku z tym EKES zaleca dalsze zatwierdzanie niedegresywnej i nielimitowanej w czasie pomocy operacyjnej państwa.

| 4.6.5 | Należy priorytetowo traktować wsparcie ze środków publicznych, w tym europejskich, oraz inwestycje przedsiębiorstw z RNO w innowacje, agendę cyfrową oraz w poszukiwanie partnerstw w ich otoczeniu geograficznym. |
| --- | --- |

4.6.5

Należy priorytetowo traktować wsparcie ze środków publicznych, w tym europejskich, oraz inwestycje przedsiębiorstw z RNO w innowacje, agendę cyfrową oraz w poszukiwanie partnerstw w ich otoczeniu geograficznym.

| 4.6.6 | Specyfiką struktury RNO jest to, że obejmuje ona prawie wyłącznie bardzo małe przedsiębiorstwa. W strategii Komisji należałoby położyć akcent na skuteczne wdrażanie programu „Small Business Act” dla Europy i stosowanie zasady „najpierw myśl na małą skalę”, zwłaszcza z myślą o procedurach i kontroli. Należy ściśle monitorować stosowanie zasad konkurencji w RNO, by chronić interesy małych i średnich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

4.6.6

Specyfiką struktury RNO jest to, że obejmuje ona prawie wyłącznie bardzo małe przedsiębiorstwa. W strategii Komisji należałoby położyć akcent na skuteczne wdrażanie programu „Small Business Act” dla Europy i stosowanie zasady „najpierw myśl na małą skalę”, zwłaszcza z myślą o procedurach i kontroli. Należy ściśle monitorować stosowanie zasad konkurencji w RNO, by chronić interesy małych i średnich przedsiębiorstw.

4.7   Energia

| 4.7.1 | Z racji swego usytuowania geograficznego RNO znajdują się w bardzo trudnej sytuacji i muszą rozwiązać wyzwania w dziedzinie energii w inny sposób niż Europa kontynentalna. UE powinna ułatwić RNO zabezpieczenie dostaw energii w złożonym środowisku i w skomplikowanych warunkach powodujących znaczący wzrost cen i ograniczenie konkurencji. |
| --- | --- |

4.7.1

Z racji swego usytuowania geograficznego RNO znajdują się w bardzo trudnej sytuacji i muszą rozwiązać wyzwania w dziedzinie energii w inny sposób niż Europa kontynentalna. UE powinna ułatwić RNO zabezpieczenie dostaw energii w złożonym środowisku i w skomplikowanych warunkach powodujących znaczący wzrost cen i ograniczenie konkurencji.

| 4.7.2 | Pozyskanie i eksploatacja własnych zasobów energetycznych ma fundamentalne znaczenie dla RNO, czy to w formie energii pozyskiwanej z ropy naftowej lub gazu, czy też energii niskoemisyjnej, takiej jak energia wiatrowa, termiczna, słoneczna, wodna i morska (energia pływów, fal morskich, prądów i termiczna). |
| --- | --- |

4.7.2

Pozyskanie i eksploatacja własnych zasobów energetycznych ma fundamentalne znaczenie dla RNO, czy to w formie energii pozyskiwanej z ropy naftowej lub gazu, czy też energii niskoemisyjnej, takiej jak energia wiatrowa, termiczna, słoneczna, wodna i morska (energia pływów, fal morskich, prądów i termiczna).

| 4.7.3 | EKES proponuje, by zachęcać do prowadzenia badań w dziedzinie energii odnawialnej w tych regionach i by za pośrednictwem instrumentów finansowych UE wspierać projekty energetyczne w RNO, z uwzględnieniem ich specyfiki. |
| --- | --- |

4.7.3

EKES proponuje, by zachęcać do prowadzenia badań w dziedzinie energii odnawialnej w tych regionach i by za pośrednictwem instrumentów finansowych UE wspierać projekty energetyczne w RNO, z uwzględnieniem ich specyfiki.

4.8   Rolnictwo

| 4.8.1 | Nie trzeba podkreślać podstawowego znaczenia rolnictwa w RNO. Przyczynia się ono do zatrudnienia oraz do propagowania i ochrony tradycyjnego środowiska i stylu życia. UE powinna kontynuować wysiłki na rzecz dywersyfikacji i samowystarczalności żywnościowej w RNO, by uwzględniać nie tylko cukier i banany. Należy także utrzymać istniejącą równowagę między produktami rolnymi przeznaczonymi na eksport i tymi przeznaczonymi na zaopatrzenie rynków lokalnych. |
| --- | --- |

4.8.1

Nie trzeba podkreślać podstawowego znaczenia rolnictwa w RNO. Przyczynia się ono do zatrudnienia oraz do propagowania i ochrony tradycyjnego środowiska i stylu życia. UE powinna kontynuować wysiłki na rzecz dywersyfikacji i samowystarczalności żywnościowej w RNO, by uwzględniać nie tylko cukier i banany. Należy także utrzymać istniejącą równowagę między produktami rolnymi przeznaczonymi na eksport i tymi przeznaczonymi na zaopatrzenie rynków lokalnych.

| 4.8.2 | Procedury związane z udzielaniem pomocy ze środków europejskich faworyzują niekiedy duże struktury bądź korzystanie z pośredników. Należy skorygować te tendencje, które nie uwzględniają interesów małych, niezależnych producentów, których jest zdecydowanie najwięcej w RNO. Pomoc UE powinna także służyć poprawie funkcjonowania łańcucha żywnościowego i wspieraniu udziału rolników i ich organizacji. |
| --- | --- |

4.8.2

Procedury związane z udzielaniem pomocy ze środków europejskich faworyzują niekiedy duże struktury bądź korzystanie z pośredników. Należy skorygować te tendencje, które nie uwzględniają interesów małych, niezależnych producentów, których jest zdecydowanie najwięcej w RNO. Pomoc UE powinna także służyć poprawie funkcjonowania łańcucha żywnościowego i wspieraniu udziału rolników i ich organizacji.

4.9   Rybołówstwo

| 4.9.1 | EKES wyraża zadowolenie w związku ze stanowiskiem Komisji polegającym na dbaniu o to, by decyzje w tej dziedzinie miały bardziej regionalny charakter i uwzględniały regionalne obszary morskie oraz brały pod uwagę lokalne zasoby, jak również utworzenie rady konsultacyjnej złożonej z RNO. Jednakże struktura organizacyjna wspomnianej rady konsultacyjnej musi koniecznie odzwierciedlać baseny morskie, do których należą poszczególne RNO, by lepiej uwzględnić ich specyficzne uwarunkowania. |
| --- | --- |

4.9.1

EKES wyraża zadowolenie w związku ze stanowiskiem Komisji polegającym na dbaniu o to, by decyzje w tej dziedzinie miały bardziej regionalny charakter i uwzględniały regionalne obszary morskie oraz brały pod uwagę lokalne zasoby, jak również utworzenie rady konsultacyjnej złożonej z RNO. Jednakże struktura organizacyjna wspomnianej rady konsultacyjnej musi koniecznie odzwierciedlać baseny morskie, do których należą poszczególne RNO, by lepiej uwzględnić ich specyficzne uwarunkowania.

| 4.9.2 | Propozycja reformy polityki rybołówstwa nie przynosi satysfakcjonującej odpowiedzi na sytuację, w której znajdują się RNO. Chodzi tu na przykład o pomoc dla floty (budowa/nabycie i modernizacja), zarządzanie nakładem połowowym oraz o to, jakie skutki dla RNO będą miały umowy w sprawie połowów zawierane między UE a krajami trzecimi, czy też o brak zmian w programie „POSEI rybołówstwo”, którego koncepcja powinna zostać zmieniona na wzór systemu stosowanego w ramach programu „POSEI rolnictwo”. Komitet przywołuje ponadto swoje idee przedstawione w opinii z inicjatywy własnej w sprawie rozwoju obszarów regionalnych w celu zarządzania zasobami rybnymi i kontroli połowów z 27 października 2011 r. (sprawozdawca Brendan BURNS). |
| --- | --- |

4.9.2

Propozycja reformy polityki rybołówstwa nie przynosi satysfakcjonującej odpowiedzi na sytuację, w której znajdują się RNO. Chodzi tu na przykład o pomoc dla floty (budowa/nabycie i modernizacja), zarządzanie nakładem połowowym oraz o to, jakie skutki dla RNO będą miały umowy w sprawie połowów zawierane między UE a krajami trzecimi, czy też o brak zmian w programie „POSEI rybołówstwo”, którego koncepcja powinna zostać zmieniona na wzór systemu stosowanego w ramach programu „POSEI rolnictwo”. Komitet przywołuje ponadto swoje idee przedstawione w opinii z inicjatywy własnej w sprawie rozwoju obszarów regionalnych w celu zarządzania zasobami rybnymi i kontroli połowów z 27 października 2011 r. (sprawozdawca Brendan BURNS).

4.10   Leśnictwo

| 4.10.1 | Należy rozważyć możliwość uprawy twardego drewna tropikalnego i subtropikalnego w regionach najbardziej oddalonych i w krajach i terytoriach zamorskich. Szczególny związek tych obszarów z Europą zapewniłby im bezpośredni dostęp dzięki możliwości dostarczania przez nie certyfikowanego drewna gwarantującego zgodność z zasadami certyfikacji określonymi przez Radę ds. Zrównoważonej Gospodarki Leśnej (FSC). |
| --- | --- |

4.10.1

Należy rozważyć możliwość uprawy twardego drewna tropikalnego i subtropikalnego w regionach najbardziej oddalonych i w krajach i terytoriach zamorskich. Szczególny związek tych obszarów z Europą zapewniłby im bezpośredni dostęp dzięki możliwości dostarczania przez nie certyfikowanego drewna gwarantującego zgodność z zasadami certyfikacji określonymi przez Radę ds. Zrównoważonej Gospodarki Leśnej (FSC).

| 4.10.2 | Drewno wykorzystywane w projektach odbudowy historycznej stanowi specyficzny rynek, który jest godny rozważenia, gdyż wiele oryginalnych gatunków drewna znajduje się na liście zagrożonych gatunków i z tego powodu szalenie trudno jest uzyskać je z legalnego źródła. Mahoń, ipe, viola, padouk, greenheart, ramin, apitong, czy wenge to jedynie kilka pozycji z listy gatunków drewna potrzebnych do realizacji projektów odbudowy. |
| --- | --- |

4.10.2

Drewno wykorzystywane w projektach odbudowy historycznej stanowi specyficzny rynek, który jest godny rozważenia, gdyż wiele oryginalnych gatunków drewna znajduje się na liście zagrożonych gatunków i z tego powodu szalenie trudno jest uzyskać je z legalnego źródła. Mahoń, ipe, viola, padouk, greenheart, ramin, apitong, czy wenge to jedynie kilka pozycji z listy gatunków drewna potrzebnych do realizacji projektów odbudowy.

| 4.10.3 | Oprócz drewna, lasy tropikalne i subtropikalne zapewniają idealne środowiska do uprawy rzadkich roślin wykorzystywanych w medycynie i branży kosmetycznej. Drewno pochodzące z lasów tropikalnych i subtropikalnych nie stanowi sposobu na szybkie wzbogacenie się, ale oferuje tym regionom duże możliwości w długiej perspektywie, jeśli chodzi o uzyskanie korzyści na wysoce rentowych rynkach wymagających dostępu do tych rzadkich gatunków drewna i roślin. |
| --- | --- |

4.10.3

Oprócz drewna, lasy tropikalne i subtropikalne zapewniają idealne środowiska do uprawy rzadkich roślin wykorzystywanych w medycynie i branży kosmetycznej. Drewno pochodzące z lasów tropikalnych i subtropikalnych nie stanowi sposobu na szybkie wzbogacenie się, ale oferuje tym regionom duże możliwości w długiej perspektywie, jeśli chodzi o uzyskanie korzyści na wysoce rentowych rynkach wymagających dostępu do tych rzadkich gatunków drewna i roślin.

4.11   Badania naukowe i rozwój

| 4.11.1 | EKES popiera utrzymanie europejskiego programu na rzecz środowiska oraz planu działania na rzecz różnorodności biologicznej (80 % europejskiego potencjału w tej dziedzinie znajduje się w RNO). Opowiada się także za lepszym uwzględnieniem potencjału RNO w przyszłych programach przewidzianych w strategii „Europa 2020”, zwłaszcza w dziedzinie energii odnawialnej, rozwoju zrównoważonego czy też nauki o morzu. |
| --- | --- |

4.11.1

EKES popiera utrzymanie europejskiego programu na rzecz środowiska oraz planu działania na rzecz różnorodności biologicznej (80 % europejskiego potencjału w tej dziedzinie znajduje się w RNO). Opowiada się także za lepszym uwzględnieniem potencjału RNO w przyszłych programach przewidzianych w strategii „Europa 2020”, zwłaszcza w dziedzinie energii odnawialnej, rozwoju zrównoważonego czy też nauki o morzu.

| 4.11.2 | Komisja Europejska nie rozwija w wystarczający sposób potencjału RNO w tej materii. |
| --- | --- |

4.11.2

Komisja Europejska nie rozwija w wystarczający sposób potencjału RNO w tej materii.

| 4.11.3 | EKES popiera ideę utworzenia europejskich sieci klastrów poświęconych tej tematyce, które obejmowałyby także RNO. |
| --- | --- |

4.11.3

EKES popiera ideę utworzenia europejskich sieci klastrów poświęconych tej tematyce, które obejmowałyby także RNO.

4.12   Wzmocnienie wymiaru społecznego związanego z rozwojem RNO

| 4.12.1 | EKES wyraża zadowolenie w związku ze zwróceniem przez Komisję uwagi na społeczny wymiar europejskiego modelu w ramach strategii „Europa 2020”. Troska ta nie powinna ograniczać się do deklaracji intencji lecz powinna przekładać się na konkretne zobowiązania. Żaden obywatel europejski nie może zostać wykluczony i znaleźć się na marginesie ścieżki rozwoju. Na tym polega cała istota solidarności europejskiej. EKES popiera propozycję zgłoszoną przez przewodniczącego regionu Wyspy Kanaryjskie w sprawie wprowadzenia w życie planu ratunkowego w zakresie zwalczania masowego bezrobocia, które rośnie wyjątkowo intensywnie. |
| --- | --- |

4.12.1

EKES wyraża zadowolenie w związku ze zwróceniem przez Komisję uwagi na społeczny wymiar europejskiego modelu w ramach strategii „Europa 2020”. Troska ta nie powinna ograniczać się do deklaracji intencji lecz powinna przekładać się na konkretne zobowiązania. Żaden obywatel europejski nie może zostać wykluczony i znaleźć się na marginesie ścieżki rozwoju. Na tym polega cała istota solidarności europejskiej. EKES popiera propozycję zgłoszoną przez przewodniczącego regionu Wyspy Kanaryjskie w sprawie wprowadzenia w życie planu ratunkowego w zakresie zwalczania masowego bezrobocia, które rośnie wyjątkowo intensywnie.

| 4.12.2 | Oprócz konieczności wdrożenia strategicznych kierunków działania EKES zwraca uwagę na następujące kwestie:






  4.12.2.1 | Niezbędne potrzeby podstawowe: woda dla wszystkich (osób indywidualnych i gospodarki), zrównoważone źródła energii, uzdatnianie zużytej wody i eliminacja odpadów; są to kwestie o ogromnym znaczeniu dla tych obszarów. Pod tym względem w komunikacie nie położono wystarczającego nacisku na konieczność prawidłowego funkcjonowania usług sieciowych w RNO. |
| --- | --- | --- |

4.12.2

Oprócz konieczności wdrożenia strategicznych kierunków działania EKES zwraca uwagę na następujące kwestie:

4.12.2.1

Niezbędne potrzeby podstawowe: woda dla wszystkich (osób indywidualnych i gospodarki), zrównoważone źródła energii, uzdatnianie zużytej wody i eliminacja odpadów; są to kwestie o ogromnym znaczeniu dla tych obszarów. Pod tym względem w komunikacie nie położono wystarczającego nacisku na konieczność prawidłowego funkcjonowania usług sieciowych w RNO.

| 4.12.2.2 | Znaczenie europejskiej strategii w zakresie turystyki, która jest kwestią pierwszorzędnej wagi dla RNO. Rozwój tego sektora musi koniecznie uwzględniać rozwój zrównoważony i poszanowanie tożsamości jako podstawowe filary, by uniknąć wpadnięcia w pułapkę akulturacji czy też zabetonowania stref nadmorskich. W tym kontekście EKES przywołuje komunikat Komisji w sprawie „niebieskiego” wzrostu oraz opracowywaną obecnie przez Komitet opinię (4). |
| --- | --- |

4.12.2.2

Znaczenie europejskiej strategii w zakresie turystyki, która jest kwestią pierwszorzędnej wagi dla RNO. Rozwój tego sektora musi koniecznie uwzględniać rozwój zrównoważony i poszanowanie tożsamości jako podstawowe filary, by uniknąć wpadnięcia w pułapkę akulturacji czy też zabetonowania stref nadmorskich. W tym kontekście EKES przywołuje komunikat Komisji w sprawie „niebieskiego” wzrostu oraz opracowywaną obecnie przez Komitet opinię (4).

| 4.12.2.3 | Komisja Europejska powinna w większym stopniu uwzględniać wymiar kulturowy w swej strategii. RNO stanowią pod tym względem wyjątkowe bogactwo UE. EKES zaleca zatem znaczne wzmocnienie komponentu „Kultura” w planach działania mających na celu wdrożenie strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

4.12.2.3

Komisja Europejska powinna w większym stopniu uwzględniać wymiar kulturowy w swej strategii. RNO stanowią pod tym względem wyjątkowe bogactwo UE. EKES zaleca zatem znaczne wzmocnienie komponentu „Kultura” w planach działania mających na celu wdrożenie strategii „Europa 2020”.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie wpływu umów o partnerstwie gospodarczym na regiony najbardziej oddalone (obszar Karaibów) – Dz.U. C 347 z 18.12.2010, s. 28.

1

(2)  Zalecenia te pojawiają się także w innych dokumentach, takich jak na przykład:

2

| | Zlecona przez Komisję Europejską ekspertyza dotycząca czynników wzrostu w RNO, przeprowadzona przez instytut Ismeri EROPA; |
| --- | --- |

Zlecona przez Komisję Europejską ekspertyza dotycząca czynników wzrostu w RNO, przeprowadzona przez instytut Ismeri EROPA;

| | Sprawozdanie zlecone przez komisarza europejskiego ds. rynku wewnętrznego Michela Barniera pt. „RNO Europy a jednolity rynek: wpływ UE na świecie”, które przedstawił Pedro Solbes Mira; |
| --- | --- |

Sprawozdanie zlecone przez komisarza europejskiego ds. rynku wewnętrznego Michela Barniera pt. „RNO Europy a jednolity rynek: wpływ UE na świecie”, które przedstawił Pedro Solbes Mira;

| | Ekspertyza zlecona przez Komisję Europejską pt. "Tendances démographiques et migratoires dans les RUP: quel impact sur leur cohésion économique, sociale et territoriale?" [Tendencje demograficzne i migracyjne w RNO oraz ich wpływ na spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną], przeprowadzona przez Institut National d'Etudes Démographiques (INED); |
| --- | --- |

Ekspertyza zlecona przez Komisję Europejską pt. "Tendances démographiques et migratoires dans les RUP: quel impact sur leur cohésion économique, sociale et territoriale?" [Tendencje demograficzne i migracyjne w RNO oraz ich wpływ na spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną], przeprowadzona przez Institut National d'Etudes Démographiques (INED);

Tendances démographiques et migratoires dans les RUP: quel impact sur leur cohésion économique, sociale et territoriale?

| | Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego (Komisja REGI) autorstwa Nuna Teixeiry, w sprawie roli polityki spójności w najbardziej oddalonych regionach Unii Europejskiej w kontekście strategii „Europa 2020”; |
| --- | --- |

Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego (Komisja REGI) autorstwa Nuna Teixeiry, w sprawie roli polityki spójności w najbardziej oddalonych regionach Unii Europejskiej w kontekście strategii „Europa 2020”;

| | Ekspertyza Parlamentu Europejskiego pt. „Znaczenie polityki regionalnej w reagowaniu na skutki zmian klimatu w regionach najbardziej oddalonych”. |
| --- | --- |

Ekspertyza Parlamentu Europejskiego pt. „Znaczenie polityki regionalnej w reagowaniu na skutki zmian klimatu w regionach najbardziej oddalonych”.

(3)  Dz.U. C 44 z 15.2.2013, s. 23.

3

(4)  Opinia EKES-u „Niebieski wzrost – szanse dla zrównoważonego wzrostu w sektorach morskich”, (Zob. str. 87 niniejszego Dziennika Urzędowego).

4

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/58 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/58

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 723/2009 w sprawie wspólnotowych ram prawnych konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC)

COM(2012) 682 final – 2012/0321 (NLE)

2013/C 161/10

Sprawozdawca: Cveto STANTIČ

Dnia 19 grudnia 2012 r. Rada, działając na podstawie art. 187 i art. 188 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 723/2009 w sprawie wspólnotowych ram prawnych konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC)

COM(2012) 682 final – 2012/0321 (NLE).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 78 do 1 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES popiera proponowaną zmianę do artykułu 9 rozporządzenia w sprawie ERIC, która ma na celu wyeliminowanie dyskryminacji pomiędzy państwami członkowskimi a krajami stowarzyszonymi oraz zwiększenie czynnego uczestnictwa krajów stowarzyszonych w ustanawianiu i funkcjonowaniu ERIC w przyszłości. |
| --- | --- |

1.1

EKES popiera proponowaną zmianę do artykułu 9 rozporządzenia w sprawie ERIC, która ma na celu wyeliminowanie dyskryminacji pomiędzy państwami członkowskimi a krajami stowarzyszonymi oraz zwiększenie czynnego uczestnictwa krajów stowarzyszonych w ustanawianiu i funkcjonowaniu ERIC w przyszłości.

| 1.2 | EKES uważa, że równe prawa głosu nie będą wywierały wpływu na wspólnotowy wymiar tego rozporządzenia, zaś Wspólnota utrzyma wystarczająca kontrolę nad istotnymi elementami działań w ramach ERIC dzięki innym obowiązującym przepisom rozporządzenia. |
| --- | --- |

1.2

EKES uważa, że równe prawa głosu nie będą wywierały wpływu na wspólnotowy wymiar tego rozporządzenia, zaś Wspólnota utrzyma wystarczająca kontrolę nad istotnymi elementami działań w ramach ERIC dzięki innym obowiązującym przepisom rozporządzenia.

| 1.3 | EKES jest zaniepokojony powolnością działań związanych ze stosowaniem instrumentu prawnego, jakim jest rozporządzenie ERIC, przy ustanawianiu i funkcjonowaniu projektów infrastrukturalnych o znaczeniu europejskim, umieszczonych w planie działań Europejskiego Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI). Dlatego też wzywa Komisję do udzielenia jak największego wsparcia potencjalnym partnerom, a tym samym ułatwienia korzystania z formy prawnej ERIC. |
| --- | --- |

1.3

EKES jest zaniepokojony powolnością działań związanych ze stosowaniem instrumentu prawnego, jakim jest rozporządzenie ERIC, przy ustanawianiu i funkcjonowaniu projektów infrastrukturalnych o znaczeniu europejskim, umieszczonych w planie działań Europejskiego Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI). Dlatego też wzywa Komisję do udzielenia jak największego wsparcia potencjalnym partnerom, a tym samym ułatwienia korzystania z formy prawnej ERIC.

| 1.4 | EKES pragnie także zalecić, by Wspólnota aktywniej włączała się we współfinansowanie projektów ERIC poprzez zwiększenie synergii pomiędzy programem „Horyzont 2020” a funduszami strukturalnymi. |
| --- | --- |

1.4

EKES pragnie także zalecić, by Wspólnota aktywniej włączała się we współfinansowanie projektów ERIC poprzez zwiększenie synergii pomiędzy programem „Horyzont 2020” a funduszami strukturalnymi.

2.   Wprowadzenie i kontekst

| 2.1 | Najwyższej klasy infrastruktury badawcze odgrywają istotną rolę w postępie wiedzy i nowych technologii, służących bardziej konkurencyjnej i opartej na wiedzy gospodarce europejskiej. |
| --- | --- |

2.1

Najwyższej klasy infrastruktury badawcze odgrywają istotną rolę w postępie wiedzy i nowych technologii, służących bardziej konkurencyjnej i opartej na wiedzy gospodarce europejskiej.

| 2.2 | Choć w ciągu ostatnich dziesięciu lat wspieranie i rozwój infrastruktur badawczych w Europie były celem, który Wspólnota miała stale na uwadze, to stosunkowe rozproszenie i regionalizacja tej infrastruktury (1) niezmiennie należą do powodów, dla których wciąż nie osiągnięto poziomu doskonałości. |
| --- | --- |

2.2

Choć w ciągu ostatnich dziesięciu lat wspieranie i rozwój infrastruktur badawczych w Europie były celem, który Wspólnota miała stale na uwadze, to stosunkowe rozproszenie i regionalizacja tej infrastruktury (1) niezmiennie należą do powodów, dla których wciąż nie osiągnięto poziomu doskonałości.

| 2.3 | W 2006 r. ESFRI określiło liczne kluczowe projekty infrastrukturalne leżące w interesie ogólnoeuropejskim, które mają zostać opracowane do 2020 r. (2) Jedną z głównych barier utrudniających powstawanie takich infrastruktur pomiędzy krajami UE był brak odpowiednich ram prawnych dla tworzenia właściwych partnerstw. |
| --- | --- |

2.3

W 2006 r. ESFRI określiło liczne kluczowe projekty infrastrukturalne leżące w interesie ogólnoeuropejskim, które mają zostać opracowane do 2020 r. (2) Jedną z głównych barier utrudniających powstawanie takich infrastruktur pomiędzy krajami UE był brak odpowiednich ram prawnych dla tworzenia właściwych partnerstw.

| 2.4 | Dlatego też Rada przyjęła w 2009 r. rozporządzenie w sprawie ERIC (3). Ten konkretny instrument nadaje ERIC osobowość prawną uznaną we wszystkich państwach członkowskich. Konsorcjum ERIC może także skorzystać ze zwolnienia z podatku VAT i z podatku akcyzowego oraz przyjąć swoje własne procedury przetargowe. |
| --- | --- |

2.4

Dlatego też Rada przyjęła w 2009 r. rozporządzenie w sprawie ERIC (3). Ten konkretny instrument nadaje ERIC osobowość prawną uznaną we wszystkich państwach członkowskich. Konsorcjum ERIC może także skorzystać ze zwolnienia z podatku VAT i z podatku akcyzowego oraz przyjąć swoje własne procedury przetargowe.

3.   Kontekst wniosku dotyczącego zmiany rozporządzenia ERIC

| 3.1 | Zgodnie z obecnym rozporządzeniem członkami ERIC powinny być przynajmniej trzy państwa członkowskie. Mogą nimi także być spełniające wymagane warunki państwa stowarzyszone (4), kraje trzecie oraz wyspecjalizowane organizacje międzyrządowe. Państwa członkowskie UE zawsze posiadają wspólnie większość praw głosu w Zgromadzeniu. |
| --- | --- |

3.1

Zgodnie z obecnym rozporządzeniem członkami ERIC powinny być przynajmniej trzy państwa członkowskie. Mogą nimi także być spełniające wymagane warunki państwa stowarzyszone (4), kraje trzecie oraz wyspecjalizowane organizacje międzyrządowe. Państwa członkowskie UE zawsze posiadają wspólnie większość praw głosu w Zgromadzeniu.

| 3.2 | Takie rozwiązanie stawia państwa stowarzyszone w sytuacji nierównej oraz na pozycji podporządkowanej, jeśli chodzi o prawo głosu, nawet gdy pragną one wnieść znaczący wkład finansowy do ustanowienia i funkcjonowania ERIC (5). |
| --- | --- |

3.2

Takie rozwiązanie stawia państwa stowarzyszone w sytuacji nierównej oraz na pozycji podporządkowanej, jeśli chodzi o prawo głosu, nawet gdy pragną one wnieść znaczący wkład finansowy do ustanowienia i funkcjonowania ERIC (5).

| 3.3 | Aby zachęcić kraje stowarzyszone do czynnego uczestnictwa w działaniach w ramach ERIC, proponuje się zmianę art. 9, tak by do ustanowienia konsorcjum potrzebne było tylko jedno państwo członkowskie (przy minimalnej liczbie trzech członków). Pozostali dwaj członkowie mogą pochodzić z krajów stowarzyszonych, a te odpowiednio mogłyby także posiadać prawo głosu. |
| --- | --- |

3.3

Aby zachęcić kraje stowarzyszone do czynnego uczestnictwa w działaniach w ramach ERIC, proponuje się zmianę art. 9, tak by do ustanowienia konsorcjum potrzebne było tylko jedno państwo członkowskie (przy minimalnej liczbie trzech członków). Pozostali dwaj członkowie mogą pochodzić z krajów stowarzyszonych, a te odpowiednio mogłyby także posiadać prawo głosu.

4.   Uwagi ogólne i szczegółowe

| 4.1 | EKES ogólnie popiera zmianę do rozporządzenia ERIC, jeśli może to zwiększyć czynne uczestnictwo krajów stowarzyszonych w ustanawianiu i funkcjonowaniu ERIC w przyszłości. Pragnąłby jednak poczynić następujące uwagi. |
| --- | --- |

4.1

EKES ogólnie popiera zmianę do rozporządzenia ERIC, jeśli może to zwiększyć czynne uczestnictwo krajów stowarzyszonych w ustanawianiu i funkcjonowaniu ERIC w przyszłości. Pragnąłby jednak poczynić następujące uwagi.

| 4.1.1 | Głównym argumentem przemawiającym za wymogiem dotyczącym minimum trzech państw członkowskich było zapewnienie zgodności ze wspólnotowym wymiarem tego rozporządzenia
   (6)
  . W tym kontekście zmiana z trzech na jedno państwo członkowskie wydaje się dość radykalna. |
| --- | --- |

4.1.1

Głównym argumentem przemawiającym za wymogiem dotyczącym minimum trzech państw członkowskich było zapewnienie zgodności ze wspólnotowym wymiarem tego rozporządzenia
   (6)
  . W tym kontekście zmiana z trzech na jedno państwo członkowskie wydaje się dość radykalna.

| 4.1.2 | EKES przypomina, że rozporządzenie to zostało pierwotnie wprowadzone w celu zapewnienia skutecznej realizacji wspólnotowych projektów infrastruktur badawczych i technologicznych. Wobec tego EKES uznaje potrzebę utrzymania kontroli Wspólnoty nad niektórymi istotnymi elementami działań w ramach ERIC. |
| --- | --- |

4.1.2

EKES przypomina, że rozporządzenie to zostało pierwotnie wprowadzone w celu zapewnienia skutecznej realizacji wspólnotowych projektów infrastruktur badawczych i technologicznych. Wobec tego EKES uznaje potrzebę utrzymania kontroli Wspólnoty nad niektórymi istotnymi elementami działań w ramach ERIC.

| 4.1.3 | Z drugiej strony EKES zauważa, że pewne przepisy w obecnym rozporządzeniu mogłyby być przeciwwagą dla potencjalnie osłabionej pozycji stron UE w wyniku zmiany wprowadzonej do art. 9, na przykład:






  — | podmioty pragnące założyć ERIC muszą złożyć wniosek do Komisji Europejskiej; |
| --- | --- | --- |

4.1.3

Z drugiej strony EKES zauważa, że pewne przepisy w obecnym rozporządzeniu mogłyby być przeciwwagą dla potencjalnie osłabionej pozycji stron UE w wyniku zmiany wprowadzonej do art. 9, na przykład:

—

podmioty pragnące założyć ERIC muszą złożyć wniosek do Komisji Europejskiej;

| — | ERIC podlegają, oprócz prawa państwa przyjmującego, także prawu unijnemu; |
| --- | --- |

—

ERIC podlegają, oprócz prawa państwa przyjmującego, także prawu unijnemu;

| — | ERIC muszą przedkładać Komisji roczne sprawozdania oraz informować o okolicznościach, które mogą przeszkodzić im w realizacji zadań lub spełnieniu wymogów rozporządzenia; |
| --- | --- |

—

ERIC muszą przedkładać Komisji roczne sprawozdania oraz informować o okolicznościach, które mogą przeszkodzić im w realizacji zadań lub spełnieniu wymogów rozporządzenia;

| — | dokonanie istotnych zmian w statutach wymaga formalnej zgody Komisji; |
| --- | --- |

—

dokonanie istotnych zmian w statutach wymaga formalnej zgody Komisji;

| — | sądem właściwym do orzekania w sprawach związanych z ERIC jest Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. |
| --- | --- |

—

sądem właściwym do orzekania w sprawach związanych z ERIC jest Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich.

EKES opowiada się za pełnym zapewnieniem, że oddziaływanie powyższych przepisów przeważa nad oddziaływaniem proponowanej zmiany do art. 9 i że przepisy te zapewniają dostateczną kontrolę nad działalnością prowadzoną w ramach ERIC.

| 4.1.4 | EKES jest zaniepokojony faktem, że do tej pory żaden kraj stowarzyszony ani kraj trzeci nie przystąpił do działań w ramach ERIC, i ma nadzieję, że głównym powodem tego braku zainteresowania była w istocie sytuacja związania z prawami głosu. |
| --- | --- |

4.1.4

EKES jest zaniepokojony faktem, że do tej pory żaden kraj stowarzyszony ani kraj trzeci nie przystąpił do działań w ramach ERIC, i ma nadzieję, że głównym powodem tego braku zainteresowania była w istocie sytuacja związania z prawami głosu.

| 4.1.5 | EKES przyznaje z zadowoleniem, że w przypadku 19 z 51 projektów infrastrukturalnych umieszczonych w planie działań ESFRI przewiduje się wykorzystanie formy prawnej ERIC do ich ustanowienia i funkcjonowania. Jednocześnie Komitet wyraża zaniepokojenie, że od czasu wejścia rozporządzenia w życie w 2009 r. utworzono tylko dwa konsorcja ERIC. |
| --- | --- |

4.1.5

EKES przyznaje z zadowoleniem, że w przypadku 19 z 51 projektów infrastrukturalnych umieszczonych w planie działań ESFRI przewiduje się wykorzystanie formy prawnej ERIC do ich ustanowienia i funkcjonowania. Jednocześnie Komitet wyraża zaniepokojenie, że od czasu wejścia rozporządzenia w życie w 2009 r. utworzono tylko dwa konsorcja ERIC.

| 4.1.6 | EKES pragnąłby przyspieszenia tego procesu. Jego zdaniem wśród przyczyn tak powolnego postępu znajdują się złożone i wymagające procedury prawne i administracyjne towarzyszące zakładaniu ERIC. Dlatego też EKES wzywa Komisję do zapewnienia środków wsparcia i instrumentów dla potencjalnych partnerów w celu ułatwienia ich pracy (wzory statutów, praktyczne wytyczne, specjalne środki na rzecz wspierania ERIC w ramach programu „Horyzont 2020” itp.). |
| --- | --- |

4.1.6

EKES pragnąłby przyspieszenia tego procesu. Jego zdaniem wśród przyczyn tak powolnego postępu znajdują się złożone i wymagające procedury prawne i administracyjne towarzyszące zakładaniu ERIC. Dlatego też EKES wzywa Komisję do zapewnienia środków wsparcia i instrumentów dla potencjalnych partnerów w celu ułatwienia ich pracy (wzory statutów, praktyczne wytyczne, specjalne środki na rzecz wspierania ERIC w ramach programu „Horyzont 2020” itp.).

| 4.1.7 | Jakkolwiek nie wiąże się to bezpośrednio z proponowaną zmianą rozporządzenia, EKES pragnąłby przypomnieć zalecenie, by Wspólnota bardziej aktywnie włączała się we współfinansowanie projektów ERIC poprzez zwiększenie środków na infrastruktury badawcze w programie ramowym „Horyzont 2020”, a w szczególności poprzez zwiększenie synergii pomiędzy programem „Horyzont 2020” a funduszami strukturalnymi. |
| --- | --- |

4.1.7

Jakkolwiek nie wiąże się to bezpośrednio z proponowaną zmianą rozporządzenia, EKES pragnąłby przypomnieć zalecenie, by Wspólnota bardziej aktywnie włączała się we współfinansowanie projektów ERIC poprzez zwiększenie środków na infrastruktury badawcze w programie ramowym „Horyzont 2020”, a w szczególności poprzez zwiększenie synergii pomiędzy programem „Horyzont 2020” a funduszami strukturalnymi.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Połowa całkowitych wydatków na badania naukowe jest skoncentrowana w 30 regionach spośród 254, zaś większość projektów umieszczonych w planie działań ESFRI jest realizowana w zaledwie dziesięciu państwach członkowskich.

1

(2)  Aktualizacja planu działań ESFRI miała miejsce w latach 2008 i 2010. Kolejna aktualizacja jest przewidziana na rok 2015.

2

(3)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 723/2009 w sprawie wspólnotowych ram prawnych europejskiego konsorcjum na rzecz infrastruktury badawczej (ERIC).

3

(4)  Obecnie istnieje 14 krajów stowarzyszonych w 7. programie ramowym. Są to: Norwegia, Islandia, Liechtenstein (na podstawie porozumienia EOG), Izrael, Wyspy Owcze, Szwajcaria (na podstawie odrębnej umowy międzynarodowej); Mołdowa, Chorwacja, Turcja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Serbia i była jugosłowiańska republika Macedonii (na podstawie protokołów ustaleń).

4

(5)  Norwegia jest zainteresowana przyjęciem trzech konsorcjów ERIC w związku z realizacją ważnych projektów umieszczonych w planie działań ESFRI (CESSDA, SIOS, ECCSEL) pod warunkiem uzyskania korzystniejszych praw do głosowania.

5

(6)  Zob. motyw 14, Dz.U. L 206 z 8.8.2009, s. 1.

6

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/60 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/60

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Zintegrowany rynek usług dostawy paczek jako impuls rozwoju handlu elektronicznego w UE” (zielona księga)

COM(2012) 698 final

2013/C 161/11

Sprawozdawca: Daniela RONDINELLI

Dnia 19 lutego 2013 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

„Zintegrowany rynek usług dostawy paczek jako impuls rozwoju handlu elektronicznego w UE” (zielona księga)

COM(2012) 698 final.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 156 głosami – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że ważne jest odzyskanie zaufania konsumentów i detalistów internetowych do zintegrowanej logistyki w zakresie handlu elektronicznego, szczególnie istotnej dla wielu konsumentów ze względu na znaczenie rynku cyfrowego i jego
  znaczący potencjał dla rozwoju gospodarczego i rozwoju zatrudnienia
  . |
| --- | --- |

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że ważne jest odzyskanie zaufania konsumentów i detalistów internetowych do zintegrowanej logistyki w zakresie handlu elektronicznego, szczególnie istotnej dla wielu konsumentów ze względu na znaczenie rynku cyfrowego i jego
  znaczący potencjał dla rozwoju gospodarczego i rozwoju zatrudnienia
  .

| 1.2 | EKES przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji w zakresie dogłębniejszego przeanalizowania problemów tego sektora poprzez szeroko zakrojone konsultacje ze wszystkimi zainteresowanymi stronami za pomocą zielonej księgi w sprawie zintegrowanego rynku, której celem jest zapewnienie zintegrowanego rynku usług dostawy towarów zamówionych w internecie, a także rozwój handlu elektronicznego nie tylko pomiędzy przedsiębiorstwami i konsumentami, lecz również pomiędzy przedsiębiorstwami i pomiędzy konsumentami. |
| --- | --- |

1.2

EKES przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji w zakresie dogłębniejszego przeanalizowania problemów tego sektora poprzez szeroko zakrojone konsultacje ze wszystkimi zainteresowanymi stronami za pomocą zielonej księgi w sprawie zintegrowanego rynku, której celem jest zapewnienie zintegrowanego rynku usług dostawy towarów zamówionych w internecie, a także rozwój handlu elektronicznego nie tylko pomiędzy przedsiębiorstwami i konsumentami, lecz również pomiędzy przedsiębiorstwami i pomiędzy konsumentami.

| 1.3 | EKES zwraca się do Komisji o opracowanie dyrektywy, która koncentrowałaby się na sześciu priorytetowych wymogach:






  — | systemie wspólnej i solidarnej odpowiedzialności obowiązującego w stosunku do detalistów internetowych i dostawców w całym łańcuchu dostaw, zwłaszcza w przypadku, gdy konsumenci zwracają towary z powodu odstąpienia od umowy lub braku zgodności; |
| --- | --- | --- |

1.3

EKES zwraca się do Komisji o opracowanie dyrektywy, która koncentrowałaby się na sześciu priorytetowych wymogach:

—

systemie wspólnej i solidarnej odpowiedzialności obowiązującego w stosunku do detalistów internetowych i dostawców w całym łańcuchu dostaw, zwłaszcza w przypadku, gdy konsumenci zwracają towary z powodu odstąpienia od umowy lub braku zgodności;

| — | pełnej identyfikowalności dostaw; |
| --- | --- |

—

pełnej identyfikowalności dostaw;

| — | obowiązku umożliwienia konsumentom wyboru jednej spośród kilku możliwości dostawy; |
| --- | --- |

—

obowiązku umożliwienia konsumentom wyboru jednej spośród kilku możliwości dostawy;

| — | pełnej akceptacji systemu krajowych ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie; |
| --- | --- |

—

pełnej akceptacji systemu krajowych ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie;

| — | obowiązku zapewnienia równych warunków pracy; |
| --- | --- |

—

obowiązku zapewnienia równych warunków pracy;

| — | obowiązku zapewnienia przejrzystości warunków i cen; |
| --- | --- |

—

obowiązku zapewnienia przejrzystości warunków i cen;

a także przedstawienia sprawozdania w sprawie wyników osiągniętych na poziomie poszczególnych państw członkowskich i dostaw transgranicznych.

| 1.4 | Komitet uważa, że należy zaradzić niedociągnięciom związanym z ramami prawnymi; zaleca usystematyzowany dialog przedstawicieli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego – zwłaszcza organizacji konsumentów i MŚP, detalistów internetowych i dostawców przesyłek – w celu dokonania oceny stosownych wariantów polityki regulacyjnej i nieregulacyjnej, które posłużą do wdrożenia sześciu wymienionych wcześniej priorytetów. |
| --- | --- |

1.4

Komitet uważa, że należy zaradzić niedociągnięciom związanym z ramami prawnymi; zaleca usystematyzowany dialog przedstawicieli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego – zwłaszcza organizacji konsumentów i MŚP, detalistów internetowych i dostawców przesyłek – w celu dokonania oceny stosownych wariantów polityki regulacyjnej i nieregulacyjnej, które posłużą do wdrożenia sześciu wymienionych wcześniej priorytetów.

| 1.5 | Zdaniem EKES-u ważne jest nadanie silnego impulsu europejskim organom normalizacyjnym, by przy równym udziale grup użytkowników, MŚP i innych zainteresowanych podmiotów opracować europejskie normy techniczno-prawne gwarantujące jakość, niezawodność i trwałość zintegrowanej logistyki w zakresie handlu elektronicznego, a także odpowiednie gwarancje społeczne i gwarancje związane z bezpieczeństwem. Szczególnie zalecane jest opracowanie europejskiego znaku bezpieczeństwa i jakości usług dostawy. |
| --- | --- |

1.5

Zdaniem EKES-u ważne jest nadanie silnego impulsu europejskim organom normalizacyjnym, by przy równym udziale grup użytkowników, MŚP i innych zainteresowanych podmiotów opracować europejskie normy techniczno-prawne gwarantujące jakość, niezawodność i trwałość zintegrowanej logistyki w zakresie handlu elektronicznego, a także odpowiednie gwarancje społeczne i gwarancje związane z bezpieczeństwem. Szczególnie zalecane jest opracowanie europejskiego znaku bezpieczeństwa i jakości usług dostawy.

| 1.6 | Zdaniem EKES-u do zagwarantowania przystępności cenowej, niezawodności i wydajności zintegrowanych usług logistycznych w zakresie dostaw niezbędne jest podjęcie środków w ramach europejskich programów badawczych w zakresie technologii, środowiska naturalnego i transportu, zwłaszcza Galileo. |
| --- | --- |

1.6

Zdaniem EKES-u do zagwarantowania przystępności cenowej, niezawodności i wydajności zintegrowanych usług logistycznych w zakresie dostaw niezbędne jest podjęcie środków w ramach europejskich programów badawczych w zakresie technologii, środowiska naturalnego i transportu, zwłaszcza Galileo.

| 1.7 | Pełna interoperacyjność systemów i platform łączących w sieci jest niezbędna dla wymiany informacji i koordynacji wszystkich podmiotów. |
| --- | --- |

1.7

Pełna interoperacyjność systemów i platform łączących w sieci jest niezbędna dla wymiany informacji i koordynacji wszystkich podmiotów.

| 1.8 | Komitet zaleca także, by – w celu zagwarantowania uczciwej konkurencji i zapobiegnięcia sytuacji, w której wykorzystywana jest pozycja dominująca – odpowiednio wspierać innowacyjne MŚP stwarzające nowe miejsca pracy, poprzez uruchomienie specjalnych linii pomocy EBI. |
| --- | --- |

1.8

Komitet zaleca także, by – w celu zagwarantowania uczciwej konkurencji i zapobiegnięcia sytuacji, w której wykorzystywana jest pozycja dominująca – odpowiednio wspierać innowacyjne MŚP stwarzające nowe miejsca pracy, poprzez uruchomienie specjalnych linii pomocy EBI.

| 1.9 | EKES zdecydowanie domaga się utworzenia europejskiej sieci krajowych ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie, która w sposób przyjazny użytkownikowi niedrogo i szybko rozwiązywałaby problemy konsumentów i detalistów internetowych, a także europejskiego ośrodka monitorowania problemów sektora. |
| --- | --- |

1.9

EKES zdecydowanie domaga się utworzenia europejskiej sieci krajowych ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie, która w sposób przyjazny użytkownikowi niedrogo i szybko rozwiązywałaby problemy konsumentów i detalistów internetowych, a także europejskiego ośrodka monitorowania problemów sektora.

| 1.10 | Komitet uważa, że należy ustanowić
  system wczesnego ostrzegania w dziedzinie dostaw towarów zamówionych w internecie
  o takich samych uprawnieniach jak systemy RAPEX – ICSMS. Ułatwiałby on szybką wymianę informacji między państwami członkowskimi i Komisją na temat środków podjętych na rzecz uniknięcia lub ograniczenia wprowadzania do obrotu lub wykorzystywania systemów dostaw towarów zakupionych w internecie poważnie zagrażających prawom konsumentów lub detalistów internetowych. |
| --- | --- |

1.10

Komitet uważa, że należy ustanowić
  system wczesnego ostrzegania w dziedzinie dostaw towarów zamówionych w internecie
  o takich samych uprawnieniach jak systemy RAPEX – ICSMS. Ułatwiałby on szybką wymianę informacji między państwami członkowskimi i Komisją na temat środków podjętych na rzecz uniknięcia lub ograniczenia wprowadzania do obrotu lub wykorzystywania systemów dostaw towarów zakupionych w internecie poważnie zagrażających prawom konsumentów lub detalistów internetowych.

| 1.11 | Zintegrowany rynek usług dostawy paczek wymaga, zdaniem EKES-u, wysokiej jakości miejsc pracy oraz spójnego i solidnego wymiaru społecznego, który umożliwiałby przedefiniowanie istniejących zawodów i przekwalifikowanie, przy zagwarantowaniu równych warunków pracy i godziwego wynagrodzenia, a także walki z pracą nierejestrowaną w ramach dialogu podmiotów społecznych tego sektora na poziomie europejskim, krajowym i regionalnym. |
| --- | --- |

1.11

Zintegrowany rynek usług dostawy paczek wymaga, zdaniem EKES-u, wysokiej jakości miejsc pracy oraz spójnego i solidnego wymiaru społecznego, który umożliwiałby przedefiniowanie istniejących zawodów i przekwalifikowanie, przy zagwarantowaniu równych warunków pracy i godziwego wynagrodzenia, a także walki z pracą nierejestrowaną w ramach dialogu podmiotów społecznych tego sektora na poziomie europejskim, krajowym i regionalnym.

| 1.12 | EKES zaleca utworzenie europejskiej sieci krajowych ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie, która w sposób przyjazny użytkownikowi niedrogo i szybko rozwiązywałaby wszystkie problemy konsumentów i detalistów internetowych, a także europejskiego ośrodka monitorowania systemów dostaw towarów zakupionych w internecie, który co kwartał przedstawiałby sprawozdanie dotyczące problemów odnotowanych w dziedzinie dostaw związanych z handlem elektronicznym. |
| --- | --- |

1.12

EKES zaleca utworzenie europejskiej sieci krajowych ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie, która w sposób przyjazny użytkownikowi niedrogo i szybko rozwiązywałaby wszystkie problemy konsumentów i detalistów internetowych, a także europejskiego ośrodka monitorowania systemów dostaw towarów zakupionych w internecie, który co kwartał przedstawiałby sprawozdanie dotyczące problemów odnotowanych w dziedzinie dostaw związanych z handlem elektronicznym.

| 1.13 | W ramach działań na rzecz sprawiedliwego i zrównoważonego rozwoju sektora, wymiany sprawdzonych rozwiązań krajowych w zakresie standardowych umów (1) oraz systemów jakości i arbitrażu, a także ściślejszej współpracy i interoperacyjności pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi podmiotami na szczeblu krajowym i transgranicznym, EKES uważa, że należy zorganizować konferencję międzyinstytucjonalną na temat nowej zintegrowanej logistyki dostaw towarów zamówionych w internecie. |
| --- | --- |

1.13

W ramach działań na rzecz sprawiedliwego i zrównoważonego rozwoju sektora, wymiany sprawdzonych rozwiązań krajowych w zakresie standardowych umów (1) oraz systemów jakości i arbitrażu, a także ściślejszej współpracy i interoperacyjności pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi podmiotami na szczeblu krajowym i transgranicznym, EKES uważa, że należy zorganizować konferencję międzyinstytucjonalną na temat nowej zintegrowanej logistyki dostaw towarów zamówionych w internecie.

2.   Handel elektroniczny a systemy zintegrowanej logistyki dostaw paczek

| 2.1 | W 2012 r. handel elektroniczny w Europie osiągnął obroty w wysokości 300 mld EUR, co stanowi wzrost rzędu 20 % w stosunku do roku poprzedniego (2), podczas gdy zakupy w internecie wzrosły z 20 % do 37 % w ciągu ostatnich pięciu lat (3). Oszczędności konsumentów szacuje się na ok. 12 mld EUR rocznie. |
| --- | --- |

2.1

W 2012 r. handel elektroniczny w Europie osiągnął obroty w wysokości 300 mld EUR, co stanowi wzrost rzędu 20 % w stosunku do roku poprzedniego (2), podczas gdy zakupy w internecie wzrosły z 20 % do 37 % w ciągu ostatnich pięciu lat (3). Oszczędności konsumentów szacuje się na ok. 12 mld EUR rocznie.

| 2.2 | Korzyści z handlu elektronicznego można ocenić poprzez poczynione dzięki danej transakcji oszczędności i szybkość jej przeprowadzania, charakter transgraniczny, kompletność, szybkość przepływu informacji i zakres usług. Jednak fizyczna dostępność większości produktów, z wyjątkiem produktów cyfrowych, pozostaje w ścisłym związku ze zdolnością zarządzania logistycznymi procesami przetwarzania i pakunku, śledzenia, identyfikacji, przeładunku, przechowywania i transportu paczek i przesyłek. |
| --- | --- |

2.2

Korzyści z handlu elektronicznego można ocenić poprzez poczynione dzięki danej transakcji oszczędności i szybkość jej przeprowadzania, charakter transgraniczny, kompletność, szybkość przepływu informacji i zakres usług. Jednak fizyczna dostępność większości produktów, z wyjątkiem produktów cyfrowych, pozostaje w ścisłym związku ze zdolnością zarządzania logistycznymi procesami przetwarzania i pakunku, śledzenia, identyfikacji, przeładunku, przechowywania i transportu paczek i przesyłek.

| 2.3 | W strategii Komisji na rzecz „wzmocnienia zaufania na jednolitym rynku cyfrowym handlu elektronicznego i usług online” (4) określono „pięć głównych przeszkód w funkcjonowaniu jednolitego rynku cyfrowego oraz plan działań mający na celu ich usunięcie”. Znajdują się wśród nich „nieodpowiednie systemy płatności i dostaw”, jako że „obecnie 10 % osób nie robi zakupów w internecie (5) z powodu braku pewności co do kosztu usług dostawczych, w szczególności w przypadku zakupów transgranicznych, oraz co do jakości usług”. Dlatego Komisja uznaje, że:






  — | „konsumentowi należy zapewnić wybór spośród rozmaitych możliwości; w różnych państwach członkowskich należy rozpowszechniać i stosować najlepsze praktyki europejskie, dotyczące dostaw do miejsca zamieszkania w określonych godzinach, odbioru w partnerskich punktach sprzedaży lub w ramach zautomatyzowanych systemów o długich godzinach otwarcia itp.”; |
| --- | --- | --- |

2.3

W strategii Komisji na rzecz „wzmocnienia zaufania na jednolitym rynku cyfrowym handlu elektronicznego i usług online” (4) określono „pięć głównych przeszkód w funkcjonowaniu jednolitego rynku cyfrowego oraz plan działań mający na celu ich usunięcie”. Znajdują się wśród nich „nieodpowiednie systemy płatności i dostaw”, jako że „obecnie 10 % osób nie robi zakupów w internecie (5) z powodu braku pewności co do kosztu usług dostawczych, w szczególności w przypadku zakupów transgranicznych, oraz co do jakości usług”. Dlatego Komisja uznaje, że:

—

„konsumentowi należy zapewnić wybór spośród rozmaitych możliwości; w różnych państwach członkowskich należy rozpowszechniać i stosować najlepsze praktyki europejskie, dotyczące dostaw do miejsca zamieszkania w określonych godzinach, odbioru w partnerskich punktach sprzedaży lub w ramach zautomatyzowanych systemów o długich godzinach otwarcia itp.”;

| — | „zarówno z punktu widzenia klientów, jak i z punktu widzenia przedsiębiorstw, należałoby wyjaśnić kwestię odpowiedzialności za uszkodzenie, kradzież lub zaginięcie paczki”; |
| --- | --- |

—

„zarówno z punktu widzenia klientów, jak i z punktu widzenia przedsiębiorstw, należałoby wyjaśnić kwestię odpowiedzialności za uszkodzenie, kradzież lub zaginięcie paczki”;

| — | „należy ponadto zapewnić skuteczność i przystępność cenową usług dostawczych również na obszarach wiejskich lub odizolowanych oraz w najbardziej oddalonych regionach Unii, aby handel elektroniczny mógł przyczyniać się do zmniejszania nierówności z punktu widzenia spójności terytorialnej, a nie prowadzić do ich pogłębiania”; |
| --- | --- |

—

„należy ponadto zapewnić skuteczność i przystępność cenową usług dostawczych również na obszarach wiejskich lub odizolowanych oraz w najbardziej oddalonych regionach Unii, aby handel elektroniczny mógł przyczyniać się do zmniejszania nierówności z punktu widzenia spójności terytorialnej, a nie prowadzić do ich pogłębiania”;

| — | w przypadku sfałszowanych i/lub podrobionych produktów leczniczych należy zagwarantować „odpowiedni poziom ochrony pacjentów kupujących produkty lecznicze w internecie”. |
| --- | --- |

—

w przypadku sfałszowanych i/lub podrobionych produktów leczniczych należy zagwarantować „odpowiedni poziom ochrony pacjentów kupujących produkty lecznicze w internecie”.

| 2.4 | Tradycyjne systemy logistyczne łańcucha dostaw są przestarzałe; szczególnie w przypadku operacji transgranicznych mogą one spowolniać proces rozpowszechniania i rozwoju handlu elektronicznego, natomiast przyspieszony rozwój nowych technologii stanowi nową szansę na konwergencję. |
| --- | --- |

2.4

Tradycyjne systemy logistyczne łańcucha dostaw są przestarzałe; szczególnie w przypadku operacji transgranicznych mogą one spowolniać proces rozpowszechniania i rozwoju handlu elektronicznego, natomiast przyspieszony rozwój nowych technologii stanowi nową szansę na konwergencję.

| 2.5 | Rozwój handlu elektronicznego między przedsiębiorstwami a konsumentami (B2C) w przypadku produktów, które trzeba dostarczyć fizycznie lub których nie można dostarczyć w sposób cyfrowy spowodował, że przesyła się o wiele więcej małych i średnich paczek w wiele miejsc, które się nie powtarzają i które trudno przewidzieć; usługi stają się przez to coraz bardziej dostosowane do potrzeb indywidualnych klientów. |
| --- | --- |

2.5

Rozwój handlu elektronicznego między przedsiębiorstwami a konsumentami (B2C) w przypadku produktów, które trzeba dostarczyć fizycznie lub których nie można dostarczyć w sposób cyfrowy spowodował, że przesyła się o wiele więcej małych i średnich paczek w wiele miejsc, które się nie powtarzają i które trudno przewidzieć; usługi stają się przez to coraz bardziej dostosowane do potrzeb indywidualnych klientów.

| 2.6 | Coraz bardziej bezpośrednia komunikacja producentów z konsumentami umożliwia szybkie zbieranie informacji i realizację transakcji, co prowadzi do większych oczekiwań w zakresie szybkości doręczania przesyłek i niezawodności usług. Sprostanie tym oczekiwaniom wywiera dużą presję na wydajność i koszty systemu logistycznego. |
| --- | --- |

2.6

Coraz bardziej bezpośrednia komunikacja producentów z konsumentami umożliwia szybkie zbieranie informacji i realizację transakcji, co prowadzi do większych oczekiwań w zakresie szybkości doręczania przesyłek i niezawodności usług. Sprostanie tym oczekiwaniom wywiera dużą presję na wydajność i koszty systemu logistycznego.

| 2.7 | Zdaniem Komitetu ważne jest odzyskanie zaufania konsumentów internetowych – których obawy wzbudza głównie brak dostawy, dostarczenie wadliwych produktów i zagubienie przesyłki, a także ewentualne problemy z odzyskaniem zapłaconych pieniędzy, szczególnie w przypadku transakcji transgranicznych – a także detalistów internetowych, cierpiących wskutek braku ustrukturyzowanej sieci na miarę konkretnych potrzeb operatorów, braku interoperacyjności i odpowiednich ram prawnych. |
| --- | --- |

2.7

Zdaniem Komitetu ważne jest odzyskanie zaufania konsumentów internetowych – których obawy wzbudza głównie brak dostawy, dostarczenie wadliwych produktów i zagubienie przesyłki, a także ewentualne problemy z odzyskaniem zapłaconych pieniędzy, szczególnie w przypadku transakcji transgranicznych – a także detalistów internetowych, cierpiących wskutek braku ustrukturyzowanej sieci na miarę konkretnych potrzeb operatorów, braku interoperacyjności i odpowiednich ram prawnych.

3.   Zielona księga Komisji

| 3.1 | W zielonej księdze Komisji wskazuje się trzy sposoby działania na rzecz rozwiązania problemów i stawienia czoła wyzwaniom stojącym przed konsumentami i detalistami internetowymi, by utrzymać wzrost handlu elektronicznego i zadbać o to, by do korzyści z handlu elektronicznego mieli dostęp wszyscy obywatele i MŚP ze wszystkich regionów Europy dzięki zrównoważonym i skutecznym usługom dostawczym na poziomie krajowym, europejskim i międzynarodowym:






  — | zwiększenie dogodności usług dostawczych w UE dla konsumentów i MŚP; |
| --- | --- | --- |

3.1

W zielonej księdze Komisji wskazuje się trzy sposoby działania na rzecz rozwiązania problemów i stawienia czoła wyzwaniom stojącym przed konsumentami i detalistami internetowymi, by utrzymać wzrost handlu elektronicznego i zadbać o to, by do korzyści z handlu elektronicznego mieli dostęp wszyscy obywatele i MŚP ze wszystkich regionów Europy dzięki zrównoważonym i skutecznym usługom dostawczym na poziomie krajowym, europejskim i międzynarodowym:

—

zwiększenie dogodności usług dostawczych w UE dla konsumentów i MŚP;

| — | zaoferowanie konsumentom i MŚP bardziej konkurencyjnych rozwiązań w zakresie dostaw, z punktu widzenia kosztów i stawek; |
| --- | --- |

—

zaoferowanie konsumentom i MŚP bardziej konkurencyjnych rozwiązań w zakresie dostaw, z punktu widzenia kosztów i stawek;

| — | propagowanie większej interoperacyjności podmiotów realizujących dostawy, dzięki lepszym sposobom współpracy i współdziałaniu między tymi podmiotami a detalistami internetowymi, zwłaszcza MŚP. |
| --- | --- |

—

propagowanie większej interoperacyjności podmiotów realizujących dostawy, dzięki lepszym sposobom współpracy i współdziałaniu między tymi podmiotami a detalistami internetowymi, zwłaszcza MŚP.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji na rzecz urzeczywistnienia zintegrowanego rynku logistyki dostaw towarów zamówionych w internecie i rozwoju handlu elektronicznego, nie tylko między przedsiębiorstwami i konsumentami, lecz również pomiędzy przedsiębiorstwami i pomiędzy konsumentami, by zwiększyć zaufanie wszystkich zainteresowanych podmiotów, przede wszystkimi europejskich obywateli, gwarantując im przystępność cenową, niezawodność, przejrzystość, skuteczność oraz pełne poszanowanie i ochronę ich praw. |
| --- | --- |

4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji na rzecz urzeczywistnienia zintegrowanego rynku logistyki dostaw towarów zamówionych w internecie i rozwoju handlu elektronicznego, nie tylko między przedsiębiorstwami i konsumentami, lecz również pomiędzy przedsiębiorstwami i pomiędzy konsumentami, by zwiększyć zaufanie wszystkich zainteresowanych podmiotów, przede wszystkimi europejskich obywateli, gwarantując im przystępność cenową, niezawodność, przejrzystość, skuteczność oraz pełne poszanowanie i ochronę ich praw.

| 4.2 | Komitet uważa, że należy zaradzić niedociągnięciom obecnych ram prawnych:






  — | jeśli chodzi o usługi pocztowe, „powszechna usługa pocztowa, która gwarantuje wszystkim obywatelom bez względu na ich położenie geograficzne, finansowe lub inne dostęp do wysokiej jakości, niezawodnych usług pocztowych po umiarkowanych cenach, jest kluczowym elementem strategii lizbońskiej i europejskiego modelu społecznego” (6); |
| --- | --- | --- |

4.2

Komitet uważa, że należy zaradzić niedociągnięciom obecnych ram prawnych:

—

jeśli chodzi o usługi pocztowe, „powszechna usługa pocztowa, która gwarantuje wszystkim obywatelom bez względu na ich położenie geograficzne, finansowe lub inne dostęp do wysokiej jakości, niezawodnych usług pocztowych po umiarkowanych cenach, jest kluczowym elementem strategii lizbońskiej i europejskiego modelu społecznego” (6);

| — | jeśli chodzi o dostęp do usług transgranicznych i wymogi w zakresie informacji, poprzez pełne zastosowanie dyrektywy usługowej (7). |
| --- | --- |

—

jeśli chodzi o dostęp do usług transgranicznych i wymogi w zakresie informacji, poprzez pełne zastosowanie dyrektywy usługowej (7).

| 4.3 | Za kwestię o kluczowym znaczeniu Komitet uważa takie dostosowanie ram prawnych, by europejscy konsumenci mogli odnieść większe korzyści społeczno-gospodarcze z punktu widzenia niezależności, wygody, przejrzystości i konkurencji, a także dostępu do szerszej gamy produktów i usług. Z kolei przedsiębiorstwa, zwłaszcza MŚP, powinny mieć szerokie możliwości dostarczania innowacyjnych produktów i usług wysokiej jakości w pobliżu konsumentów na całym europejskim rynku wewnętrznym w internecie; należy wzmacniać pozycję tych przedsiębiorstw, by mogły zachować konkurencyjność w globalnej gospodarce. |
| --- | --- |

4.3

Za kwestię o kluczowym znaczeniu Komitet uważa takie dostosowanie ram prawnych, by europejscy konsumenci mogli odnieść większe korzyści społeczno-gospodarcze z punktu widzenia niezależności, wygody, przejrzystości i konkurencji, a także dostępu do szerszej gamy produktów i usług. Z kolei przedsiębiorstwa, zwłaszcza MŚP, powinny mieć szerokie możliwości dostarczania innowacyjnych produktów i usług wysokiej jakości w pobliżu konsumentów na całym europejskim rynku wewnętrznym w internecie; należy wzmacniać pozycję tych przedsiębiorstw, by mogły zachować konkurencyjność w globalnej gospodarce.

| 4.4 | Duże znaczenie ma to, by „decydenci polityczni ustanawiali cele jakościowe i ilościowe w oparciu o zasadę SMART (angielski skrót od wyrażenia „skonkretyzowane, mierzalne, osiągalne, realne, terminowe”). Pomiar postępów w zależności od realistycznych i odpowiednich celów to kluczowy wymóg skutecznego zarządzania strategiami politycznymi i oceny ich skutków w praktyce (8)”. Zwiększyłoby to poziom zaufania konsumentów, operatorów i przedsiębiorstw oraz poprawiło warunki pracy pracowników sektora, który był zawsze pracochłonny. |
| --- | --- |

4.4

Duże znaczenie ma to, by „decydenci polityczni ustanawiali cele jakościowe i ilościowe w oparciu o zasadę SMART (angielski skrót od wyrażenia „skonkretyzowane, mierzalne, osiągalne, realne, terminowe”). Pomiar postępów w zależności od realistycznych i odpowiednich celów to kluczowy wymóg skutecznego zarządzania strategiami politycznymi i oceny ich skutków w praktyce (8)”. Zwiększyłoby to poziom zaufania konsumentów, operatorów i przedsiębiorstw oraz poprawiło warunki pracy pracowników sektora, który był zawsze pracochłonny.

| 4.5 | Zdaniem EKES-u ważne jest nadanie silnego impulsu CEN-CENELEC-ETSI (9), by opracować – przy równym udziale grup konsumentów, MŚP i innych zainteresowanych podmiotów – europejskie normy techniczno-prawne. Umożliwiłoby to zagwarantowanie jakości, niezawodności i zrównoważonego charakteru usług zintegrowanej logistyki w handlu elektronicznym, a także dało gwarancje społeczne i gwarancje w zakresie bezpieczeństwa, zgodnie z precyzyjnym harmonogramem poprzez odpowiednią kampanię informacyjną w internecie i środkach przekazu. Odpowiednim krokiem w tym kierunku byłoby zdaniem EKES-u opracowanie europejskiego znaku bezpieczeństwa i jakości dostawy paczek (podobnego do systemu internetowych płatności VeriSign Secured Seal), który mogłaby nadawać europejska sieć ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie. |
| --- | --- |

4.5

Zdaniem EKES-u ważne jest nadanie silnego impulsu CEN-CENELEC-ETSI (9), by opracować – przy równym udziale grup konsumentów, MŚP i innych zainteresowanych podmiotów – europejskie normy techniczno-prawne. Umożliwiłoby to zagwarantowanie jakości, niezawodności i zrównoważonego charakteru usług zintegrowanej logistyki w handlu elektronicznym, a także dało gwarancje społeczne i gwarancje w zakresie bezpieczeństwa, zgodnie z precyzyjnym harmonogramem poprzez odpowiednią kampanię informacyjną w internecie i środkach przekazu. Odpowiednim krokiem w tym kierunku byłoby zdaniem EKES-u opracowanie europejskiego znaku bezpieczeństwa i jakości dostawy paczek (podobnego do systemu internetowych płatności VeriSign Secured Seal), który mogłaby nadawać europejska sieć ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie.

| 4.5.1 | EKES zaleca utworzenie europejskiej sieci krajowych ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie, która w sposób przyjazny użytkownikowi niedrogo i szybko rozwiązywałaby wszystkie problemy użytkowników i detalistów internetowych, a także europejskiego ośrodka monitorowania systemów dostawy w ramach handlu elektronicznego, który co kwartał przedstawiałby sprawozdanie na temat zaobserwowanych w tej dziedzinie problemów. |
| --- | --- |

4.5.1

EKES zaleca utworzenie europejskiej sieci krajowych ośrodków rozwiązywania problemów związanych z dostawą towarów zamówionych w internecie, która w sposób przyjazny użytkownikowi niedrogo i szybko rozwiązywałaby wszystkie problemy użytkowników i detalistów internetowych, a także europejskiego ośrodka monitorowania systemów dostawy w ramach handlu elektronicznego, który co kwartał przedstawiałby sprawozdanie na temat zaobserwowanych w tej dziedzinie problemów.

| 4.5.2 | EKES zdecydowanie wnosi o utworzenie systemu wczesnego ostrzegania – na wzór systemów RAPEX (10) czy ICSMS (11) – który umożliwiałby blokowanie oszukańczych praktyk handlowych w sektorze po analizie skargi przedstawionej krajowym ośrodkom rozwiązywania problemów; strona internetowa byłaby zamykana, a operator dostawy karany aż do chwili skutecznego, bezpłatnego i przyjaznego użytkownikowi rozwiązania problemu. |
| --- | --- |

4.5.2

EKES zdecydowanie wnosi o utworzenie systemu wczesnego ostrzegania – na wzór systemów RAPEX (10) czy ICSMS (11) – który umożliwiałby blokowanie oszukańczych praktyk handlowych w sektorze po analizie skargi przedstawionej krajowym ośrodkom rozwiązywania problemów; strona internetowa byłaby zamykana, a operator dostawy karany aż do chwili skutecznego, bezpłatnego i przyjaznego użytkownikowi rozwiązania problemu.

| 4.6 | Inne elementy niezbędne zdaniem EKES-u do zagwarantowania przystępności cenowej, niezawodności i skuteczności zintegrowanej logistyki dostaw paczek to:






  — | nadanie, w ramach programu „Horyzont 2020”, priorytetowego charakteru badaniom nad technologiami zintegrowanej logistyki, by zagwarantować identyfikowalność, szybkie wyznaczanie trasy i platformy współpracy producentów, operatorów logistycznych i konsumentów, na rzecz skrócenia rzeczywistych terminów dostaw i zmniejszenia kosztów; |
| --- | --- | --- |

4.6

Inne elementy niezbędne zdaniem EKES-u do zagwarantowania przystępności cenowej, niezawodności i skuteczności zintegrowanej logistyki dostaw paczek to:

—

nadanie, w ramach programu „Horyzont 2020”, priorytetowego charakteru badaniom nad technologiami zintegrowanej logistyki, by zagwarantować identyfikowalność, szybkie wyznaczanie trasy i platformy współpracy producentów, operatorów logistycznych i konsumentów, na rzecz skrócenia rzeczywistych terminów dostaw i zmniejszenia kosztów;

| — | przyspieszenie uruchomienia systemu satelitów Galileo i sieci stacji naziemnych, do czego Komitet wzywał w poprzednich opiniach (12); |
| --- | --- |

—

przyspieszenie uruchomienia systemu satelitów Galileo i sieci stacji naziemnych, do czego Komitet wzywał w poprzednich opiniach (12);

| — | zapewnienie pełnej interoperacyjności, zwłaszcza systemów monitorowania i uproszczonych systemów informatycznych sieci produktów i zwrotu należności, z wykorzystaniem do tego doświadczenia zdobytego w ramach projektów europejskich IDA, IDABC i ISA (13) – interoperacyjność pomiędzy organami władzy publicznej; |
| --- | --- |

—

zapewnienie pełnej interoperacyjności, zwłaszcza systemów monitorowania i uproszczonych systemów informatycznych sieci produktów i zwrotu należności, z wykorzystaniem do tego doświadczenia zdobytego w ramach projektów europejskich IDA, IDABC i ISA (13) – interoperacyjność pomiędzy organami władzy publicznej;

| — | uruchomienie platform połączenia w sieci na rzecz wymiany informacji i koordynacji między przedsiębiorstwami transportowymi, by ograniczyć skutki wywierane na środowisko naturalne przede wszystkim na ostatnim etapie doręczenia przesyłki, zgodnie z projektami demonstracyjnymi w ramach programu „Horyzont 2020” i programem działań w zakresie środowiska do 2020 r. „Dobry poziom życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety”; |
| --- | --- |

—

uruchomienie platform połączenia w sieci na rzecz wymiany informacji i koordynacji między przedsiębiorstwami transportowymi, by ograniczyć skutki wywierane na środowisko naturalne przede wszystkim na ostatnim etapie doręczenia przesyłki, zgodnie z projektami demonstracyjnymi w ramach programu „Horyzont 2020” i programem działań w zakresie środowiska do 2020 r. „Dobry poziom życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety”;

| — | uruchomienie w EBI linii dla MŚP w sprawie zintegrowanej logistyki, w ramach środków pomocy finansowej na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw innowacyjnych tworzących nowe miejsca pracy w kontekście inicjatywy na rzecz wzrostu i zatrudnienia (14); |
| --- | --- |

—

uruchomienie w EBI linii dla MŚP w sprawie zintegrowanej logistyki, w ramach środków pomocy finansowej na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw innowacyjnych tworzących nowe miejsca pracy w kontekście inicjatywy na rzecz wzrostu i zatrudnienia (14);

| — | zapewnienie przejrzystości konkretnych pozycji kosztowych w celu monitorowania struktury kosztów i cen, a także odpowiedniego poziomu dostępności usług, wzmacniając nadzór rynku na rzecz wielości ofert. |
| --- | --- |

—

zapewnienie przejrzystości konkretnych pozycji kosztowych w celu monitorowania struktury kosztów i cen, a także odpowiedniego poziomu dostępności usług, wzmacniając nadzór rynku na rzecz wielości ofert.

| 4.7 | Sektor usług dostawy paczek zatrudnia wielu pracowników, przede wszystkim pochodzących z państw trzecich; charakteryzuje się jednak niewielką liczbą wykwalifikowanych pracowników. W wielu państwach UE warunki pracy dostawców opierają się na niepewnych umowach, wyczerpujących godzinach pracy, niskich wynagrodzeniach i niewielkich możliwościach ustawicznego kształcenia zawodowego. Sytuacja ta jest skutkiem procesu outsourcingu prowadzonego przez przedsiębiorstwa oferujące usługi dostawcze poprzez spółdzielnie lub indywidualnych przewoźników – choć pracują oni dla jednej firmy transportowej, używają jej znaku towarowego i noszą jej ubranie robocze, w rzeczywistości są właścicielami furgonetki rozwożącej towary (pozorna praca na własny rachunek) (15). |
| --- | --- |

4.7

Sektor usług dostawy paczek zatrudnia wielu pracowników, przede wszystkim pochodzących z państw trzecich; charakteryzuje się jednak niewielką liczbą wykwalifikowanych pracowników. W wielu państwach UE warunki pracy dostawców opierają się na niepewnych umowach, wyczerpujących godzinach pracy, niskich wynagrodzeniach i niewielkich możliwościach ustawicznego kształcenia zawodowego. Sytuacja ta jest skutkiem procesu outsourcingu prowadzonego przez przedsiębiorstwa oferujące usługi dostawcze poprzez spółdzielnie lub indywidualnych przewoźników – choć pracują oni dla jednej firmy transportowej, używają jej znaku towarowego i noszą jej ubranie robocze, w rzeczywistości są właścicielami furgonetki rozwożącej towary (pozorna praca na własny rachunek) (15).

| 4.8 | Zdaniem EKES-u urzeczywistnienie zintegrowanego rynku wewnętrznego usług dostawy paczek wymaga solidnego i spójnego wymiaru społecznego, zagwarantowania zatrudnienia wysokiej jakości i ustawicznego szkolenia, a także walki z pracą nierejestrowaną. Dlatego Komitet zaleca państwom członkowskim, by między innymi poprzez rokowania zbiorowe pracownicy byli zatrudniani bezpośrednio przez firmy dostawcze i by zostały zagwarantowane sprawiedliwe i godziwe warunki pracy w całym sektorze. |
| --- | --- |

4.8

Zdaniem EKES-u urzeczywistnienie zintegrowanego rynku wewnętrznego usług dostawy paczek wymaga solidnego i spójnego wymiaru społecznego, zagwarantowania zatrudnienia wysokiej jakości i ustawicznego szkolenia, a także walki z pracą nierejestrowaną. Dlatego Komitet zaleca państwom członkowskim, by między innymi poprzez rokowania zbiorowe pracownicy byli zatrudniani bezpośrednio przez firmy dostawcze i by zostały zagwarantowane sprawiedliwe i godziwe warunki pracy w całym sektorze.

| 4.9 | Dlatego za kwestię o strategicznym znaczeniu dla rozwoju sektora usług dostawy paczek i logistyki Komitet uważa zapoczątkowanie zorganizowanego dialogu sektorowego na poziomie europejskim, krajowym i terytorialnym, zarówno pomiędzy reprezentującymi sektor partnerami społecznymi, jak i pomiędzy przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego – zwłaszcza organizacji konsumenckich i MŚP, detalistów internetowych i podmiotów realizujących dostawy – by propagować współpracę i wzajemne zaufanie oraz w pełni trwały charakter i interoperacyjność rozwoju rynku dostawy produktów zakupionych w internecie. |
| --- | --- |

4.9

Dlatego za kwestię o strategicznym znaczeniu dla rozwoju sektora usług dostawy paczek i logistyki Komitet uważa zapoczątkowanie zorganizowanego dialogu sektorowego na poziomie europejskim, krajowym i terytorialnym, zarówno pomiędzy reprezentującymi sektor partnerami społecznymi, jak i pomiędzy przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego – zwłaszcza organizacji konsumenckich i MŚP, detalistów internetowych i podmiotów realizujących dostawy – by propagować współpracę i wzajemne zaufanie oraz w pełni trwały charakter i interoperacyjność rozwoju rynku dostawy produktów zakupionych w internecie.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Zob. np. Thuiswinkel – standardowa umowa holenderska przygotowana 1 stycznia 2012 r. przez holenderską Radę Społeczno-Gospodarczą w ramach konsultacji z konsumentami; obecnie używa jej 80 % podmiotów działających w dziedzinie handlu elektronicznego.

1

(2)  Źródło: McKinsey: 4. doroczna konferencja europejska nt. handlu elektronicznego, 14 listopada 2012 r., Bruksela.

2

(3)  Źródło: EUROSTAT za okres 2004–2009.

3

(4)  COM(2011) 942 final z 11 stycznia 2012 r.

4

(5)  Eurostat, ankieta przeprowadzona w gospodarstwach domowych w 2009 r.

5

(6)  Dz. U. C 168 z 20.7.2007, s. 74.

6

(7)  Dz. U. C 224 z 30.8.2008, s. 50.

7

(8)  Dz. U. C 108 z 30.4.2004, s. 23.

8

(9)  CEN – Europejski Komitet Normalizacyjny; CENELEC – Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki; ETSI – Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych.

9

(10)  Wspólnotowy system szybkiego informowania o niebezpiecznych produktach innych niż żywnościowe.

10

(11)  ICSMS, europejski system nadzoru rynku.

11

(12)  Dz. U C 256 z 27.10.2007, s. 73; Dz. U.C 324 z 30.12.2006, s. 41; Dz. U. C 324 z 30.12.2006, s. 37; Dz. U. C 318 z 23.12.2006, s. 210; Dz. U.C 221 z 8.9.2005, s. 28; Dz. U. C 302 z 7.12.2004, s. 35; Dz. U C 48 z 21.2.2002, s. 42.

12

(13)  Dz. U C 218 z 11.9.2009, s. 36.

13

(14)  Plan uruchamiania Europejskiego Systemu Technologii – Europejski Fundusz Inwestycyjny.

14

(15)  Opinia EKES-u "nadużywania statusu samozatrudnienia" (Zob. str. 14 niniejszego Dziennika Urzędowego).

15

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/64 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/64

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia unijnego programu wspierania określonych działań w dziedzinach sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych na lata 2014–2020

COM(2012) 782 final – 2012/0364 (COD)

2013/C 161/12

Sprawozdawca: Antonello PEZZINI

Rada, w dniu 24 stycznia 2013 r., oraz Parlament Europejski, w dniu 15 stycznia 2013 r., postanowiły, zgodnie z art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia unijnego programu wspierania określonych działań w dziedzinach sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych na lata 2014–2020.

COM(2012) 782 final – 2012/0364(COD).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 82 do 1 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | W omawianym wniosku przedłuża się, na lata 2014–2020, rozpoczęty przez Komisję w 2009 r. program dotyczący finansowania instytucji działających w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych. Od czasu rozpoczęcia programu do chwili obecnej sektor ten podlega wielorakim zmianom. Ograniczono liczbę instytucji i obecnie istnieją jedynie trzy: MSSF (Fundacja Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej), EFRAG (Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej) i PIOB (Rada Nadzoru nad Interesem Publicznym). |
| --- | --- |

1.1

W omawianym wniosku przedłuża się, na lata 2014–2020, rozpoczęty przez Komisję w 2009 r. program dotyczący finansowania instytucji działających w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych. Od czasu rozpoczęcia programu do chwili obecnej sektor ten podlega wielorakim zmianom. Ograniczono liczbę instytucji i obecnie istnieją jedynie trzy: MSSF (Fundacja Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej), EFRAG (Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej) i PIOB (Rada Nadzoru nad Interesem Publicznym).

| 1.2 | EKES popiera istotę programu, dostrzegając dużą wartość sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych jako podstawy silnego i przejrzystego rynku. Z drugiej strony, nie dysponuje odpowiednimi danymi, by ocenić stosowność kwot przyznanych na funkcjonowanie każdego z programów, i nie może wyrobić sobie opinii na temat adekwatności produktu każdej z instytucji do potrzeb użytkowników, którzy zdają się jednak mieć całkowicie pozytywne zdanie na ten temat. |
| --- | --- |

1.2

EKES popiera istotę programu, dostrzegając dużą wartość sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych jako podstawy silnego i przejrzystego rynku. Z drugiej strony, nie dysponuje odpowiednimi danymi, by ocenić stosowność kwot przyznanych na funkcjonowanie każdego z programów, i nie może wyrobić sobie opinii na temat adekwatności produktu każdej z instytucji do potrzeb użytkowników, którzy zdają się jednak mieć całkowicie pozytywne zdanie na ten temat.

| 1.3 | Kryzys finansowy, z którym rynek nadal się boryka, sprawia, że jeszcze bardziej potrzebne są dokładniejsze informacje i skuteczniejsze zasady badania sprawozdań finansowych, lecz instrumenty te byłyby bezużyteczne, gdyby użytkownicy usług nie byli w stanie ich w pełni wykorzystać. Dlatego też konieczne jest wykształcenie wysokiej klasy ekspertów w sektorze publicznym i prywatnym. Jest to zadanie, któremu UE, państwa członkowskie i przedsiębiorstwa powinny poświęcić wszelkie starania, przeznaczając na nie odpowiednią ilość środków. |
| --- | --- |

1.3

Kryzys finansowy, z którym rynek nadal się boryka, sprawia, że jeszcze bardziej potrzebne są dokładniejsze informacje i skuteczniejsze zasady badania sprawozdań finansowych, lecz instrumenty te byłyby bezużyteczne, gdyby użytkownicy usług nie byli w stanie ich w pełni wykorzystać. Dlatego też konieczne jest wykształcenie wysokiej klasy ekspertów w sektorze publicznym i prywatnym. Jest to zadanie, któremu UE, państwa członkowskie i przedsiębiorstwa powinny poświęcić wszelkie starania, przeznaczając na nie odpowiednią ilość środków.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Dnia 19 grudnia 2012 r. Komisja opublikowała wniosek dotyczący rozporządzenia PE i Rady mający na celu wsparcie w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2020 r.realizacji działań instytucji, które ustalają zasady i normy w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych. Wcześniejszy plan z 2009 r. zakończy się 31 grudnia 2013 r. Niektóre z organów przewidzianych w początkowym planie zostały wchłonięte przez inne. Obecny wniosek odnosi się zatem wyłącznie do pozostałych beneficjentów, czyli Fundacji MSSF (prawnego następcy IASCF), EFRAG i PIOB. Cała ta dziedzina dotyczy sektora prywatnego, gdyż sektor publiczny podlega rozporządzeniu (WE) nr 2223/96 z dnia 25 czerwca 1996 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych we Wspólnocie (ESA 95), w którym ustanowiono zasady sporządzania budżetów publicznych. |
| --- | --- |

2.1

Dnia 19 grudnia 2012 r. Komisja opublikowała wniosek dotyczący rozporządzenia PE i Rady mający na celu wsparcie w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2020 r.realizacji działań instytucji, które ustalają zasady i normy w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i badania sprawozdań finansowych. Wcześniejszy plan z 2009 r. zakończy się 31 grudnia 2013 r. Niektóre z organów przewidzianych w początkowym planie zostały wchłonięte przez inne. Obecny wniosek odnosi się zatem wyłącznie do pozostałych beneficjentów, czyli Fundacji MSSF (prawnego następcy IASCF), EFRAG i PIOB. Cała ta dziedzina dotyczy sektora prywatnego, gdyż sektor publiczny podlega rozporządzeniu (WE) nr 2223/96 z dnia 25 czerwca 1996 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych we Wspólnocie (ESA 95), w którym ustanowiono zasady sporządzania budżetów publicznych.

| 2.2 | Zarówno wniosek, jak i towarzyszące mu sprawozdanie są tak naszpikowane akronimami, że trudno jest się zorientować w gąszczu skrótów i powiązań między poszczególnymi instytucjami wspomnianymi w dokumencie. Konieczne jest zatem sporządzenie przewodnika po akronimach i strukturach organizacyjnych, by ułatwić lekturę dokumentów, które – chociaż zawierają precyzyjną terminologię techniczną – są trudne do zrozumienia, również dla specjalistów. |
| --- | --- |

2.2

Zarówno wniosek, jak i towarzyszące mu sprawozdanie są tak naszpikowane akronimami, że trudno jest się zorientować w gąszczu skrótów i powiązań między poszczególnymi instytucjami wspomnianymi w dokumencie. Konieczne jest zatem sporządzenie przewodnika po akronimach i strukturach organizacyjnych, by ułatwić lekturę dokumentów, które – chociaż zawierają precyzyjną terminologię techniczną – są trudne do zrozumienia, również dla specjalistów.

| 2.3 | Przewodnik powinien zawierać bardzo uproszczoną prezentację następujących instytucji będących beneficjentami:






  2.3.1 | Fundacja MSSF (Fundacja Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej) zastąpiła instytucję, która początkowo nosiła nazwę KMSR (Fundacja Komitetu Międzynarodowych Standardów Rachunkowości), i stanowi organ szczebla międzynarodowego, który wraz z KIMSF opracowuje zasady rachunkowości dotyczące sporządzania sprawozdań finansowych spółek notowanych na giełdzie. Zasady te zostały włączone do prawa UE. Od Fundacji MSSF zależne są organy działające na płaszczyźnie technicznej: RMSR i Komitet ds. Interpretacji MSSF. Zarządzaniem zajmuje się szereg różnych instytucji, o których funkcjach trudno się wypowiedzieć: oprócz rady (Board) istnieje także organ nadzorczy (Monitoring Board), Rada Konsultacyjna ds. Standardów (Standards Advisory Committee) i komitet ds. nadzoru należytych procedur (Due Process Oversight Committee).






  2.3.1.1 | Komisja uznaje pierwszoplanową rolę MSSF jako organu normalizacyjnego na szczeblu światowym i zaleca, by nadal udzielano wsparcia przyznanego już IASCF za pomocą stabilnego systemu współfinansowania. Niektóre państwa członkowskie już uczestniczą w programie, a UE ze swej strony sfinansowała 17 % wydatków w 2011 r. |
| --- | --- | --- | --- |

2.3

Przewodnik powinien zawierać bardzo uproszczoną prezentację następujących instytucji będących beneficjentami:

2.3.1

Fundacja MSSF (Fundacja Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej) zastąpiła instytucję, która początkowo nosiła nazwę KMSR (Fundacja Komitetu Międzynarodowych Standardów Rachunkowości), i stanowi organ szczebla międzynarodowego, który wraz z KIMSF opracowuje zasady rachunkowości dotyczące sporządzania sprawozdań finansowych spółek notowanych na giełdzie. Zasady te zostały włączone do prawa UE. Od Fundacji MSSF zależne są organy działające na płaszczyźnie technicznej: RMSR i Komitet ds. Interpretacji MSSF. Zarządzaniem zajmuje się szereg różnych instytucji, o których funkcjach trudno się wypowiedzieć: oprócz rady (Board) istnieje także organ nadzorczy (Monitoring Board), Rada Konsultacyjna ds. Standardów (Standards Advisory Committee) i komitet ds. nadzoru należytych procedur (Due Process Oversight Committee).

2.3.1.1

Komisja uznaje pierwszoplanową rolę MSSF jako organu normalizacyjnego na szczeblu światowym i zaleca, by nadal udzielano wsparcia przyznanego już IASCF za pomocą stabilnego systemu współfinansowania. Niektóre państwa członkowskie już uczestniczą w programie, a UE ze swej strony sfinansowała 17 % wydatków w 2011 r.

| 2.3.2 | EFRAG (Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej) jest doradcą technicznym Komisji w sprawach sprawozdawczości finansowej. Jest to prywatna organizacja założona w 2001 r., nad którą kontrola została początkowo ustalona proporcjonalnie do wielkości wkładu finansowego poszczególnych uczestników, w tym Komisji. W 2008 r. jej struktura została zmieniona, by lepiej oddać publiczną rolę polityczną, jaką EFRAG przyjął na siebie w międzyczasie, jako platforma wyrażająca głos Europy w dziedzinie rachunkowości. Podczas gdy reprezentacja i prawo do głosowania należą zawsze do organów zarządzających (zgromadzenia ogólnego i rady nadzorczej), lepsze zarządzanie zapewnia obecnie komitet ds. planowania i zasobów (PRC), a przede wszystkim wzmocniona rada nadzorcza składająca się z 17 członków reprezentujących zainteresowane strony: podmioty sporządzające sprawozdania finansowe, użytkowników sprawozdań i instytucje finansowe oraz czterech ekspertów ds. polityki publicznej, nominowanych przez Komisję.






  2.3.2.1 | Zdaniem Komisji EFRAG wymaga stabilnego i długoterminowego finansowania, by zachować wiarygodność i niezależność; wiele dużych państw członkowskich wspiera ją bezpośrednio. Komisja współfinansuje EFRAG w imieniu najmniejszych państw członkowskich. |
| --- | --- | --- |

2.3.2

EFRAG (Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej) jest doradcą technicznym Komisji w sprawach sprawozdawczości finansowej. Jest to prywatna organizacja założona w 2001 r., nad którą kontrola została początkowo ustalona proporcjonalnie do wielkości wkładu finansowego poszczególnych uczestników, w tym Komisji. W 2008 r. jej struktura została zmieniona, by lepiej oddać publiczną rolę polityczną, jaką EFRAG przyjął na siebie w międzyczasie, jako platforma wyrażająca głos Europy w dziedzinie rachunkowości. Podczas gdy reprezentacja i prawo do głosowania należą zawsze do organów zarządzających (zgromadzenia ogólnego i rady nadzorczej), lepsze zarządzanie zapewnia obecnie komitet ds. planowania i zasobów (PRC), a przede wszystkim wzmocniona rada nadzorcza składająca się z 17 członków reprezentujących zainteresowane strony: podmioty sporządzające sprawozdania finansowe, użytkowników sprawozdań i instytucje finansowe oraz czterech ekspertów ds. polityki publicznej, nominowanych przez Komisję.

2.3.2.1

Zdaniem Komisji EFRAG wymaga stabilnego i długoterminowego finansowania, by zachować wiarygodność i niezależność; wiele dużych państw członkowskich wspiera ją bezpośrednio. Komisja współfinansuje EFRAG w imieniu najmniejszych państw członkowskich.

| 2.3.3 | PIOB (Rada Nadzoru nad Interesem Publicznym) jest hiszpańską fundacją z siedzibą w Madrycie. Pomimo formy prywatnej jest ona organizacją o dużych możliwościach i znaczeniu, która gwarantuje przestrzeganie międzynarodowej zasady należytych procedur, nadzoru i przejrzystości w dziedzinie sprawozdawczości podyktowanej przez IFAC (Międzynarodową Federację Księgowych), która jest organizacją prywatną reprezentującą księgowych i biegłych rewidentów z całego świata. Głównymi partnerami są Grupa Monitorująca (MG) i sam IFAC. MG reprezentuje międzynarodowe organy regulacyjne i instytucje najwyższego szczebla (1). PIOB jest zarządzana przez dziesięciu członków, z których dwóch nominowanych jest przez Komisję.






  2.3.3.1 | Na mocy decyzji z 2009 r. PIOB przyznano finansowanie, które w 2011 r. stanowiło 22 % dopuszczalnych wydatków. Komisja ściśle współpracuje z tym organem i przyczyniła się również do przeszkolenia jego pracowników w dziedzinie budżetu UE. Wydaje się ponadto, że należy dokonać przeglądu jego struktury finansowania, gdyż oprócz Komisji jedynie IFAC wnosi wkład finansowy, pokrywając pozostałe 78 % wydatków. Komisja podejmuje starania w celu zdywersyfikowania finansowania, by zwiększyć niezależność PIOB od IFAC. Oprócz wkładu finansowego obiecanego na 2013 r. przez kilka instytucji międzynarodowych, specjalna grupa zadaniowa prowadzi obecnie kampanię mającą na celu pozyskanie środków od darczyńców z całego świata. |
| --- | --- | --- |

2.3.3

PIOB (Rada Nadzoru nad Interesem Publicznym) jest hiszpańską fundacją z siedzibą w Madrycie. Pomimo formy prywatnej jest ona organizacją o dużych możliwościach i znaczeniu, która gwarantuje przestrzeganie międzynarodowej zasady należytych procedur, nadzoru i przejrzystości w dziedzinie sprawozdawczości podyktowanej przez IFAC (Międzynarodową Federację Księgowych), która jest organizacją prywatną reprezentującą księgowych i biegłych rewidentów z całego świata. Głównymi partnerami są Grupa Monitorująca (MG) i sam IFAC. MG reprezentuje międzynarodowe organy regulacyjne i instytucje najwyższego szczebla (1). PIOB jest zarządzana przez dziesięciu członków, z których dwóch nominowanych jest przez Komisję.

2.3.3.1

Na mocy decyzji z 2009 r. PIOB przyznano finansowanie, które w 2011 r. stanowiło 22 % dopuszczalnych wydatków. Komisja ściśle współpracuje z tym organem i przyczyniła się również do przeszkolenia jego pracowników w dziedzinie budżetu UE. Wydaje się ponadto, że należy dokonać przeglądu jego struktury finansowania, gdyż oprócz Komisji jedynie IFAC wnosi wkład finansowy, pokrywając pozostałe 78 % wydatków. Komisja podejmuje starania w celu zdywersyfikowania finansowania, by zwiększyć niezależność PIOB od IFAC. Oprócz wkładu finansowego obiecanego na 2013 r. przez kilka instytucji międzynarodowych, specjalna grupa zadaniowa prowadzi obecnie kampanię mającą na celu pozyskanie środków od darczyńców z całego świata.

| 2.4 | Kwestie rozpatrywane przez instytucje, dla których przewiduje się znaczne finansowanie, mają bardzo techniczny charakter i są trudne do oceny poza wąskim kręgiem specjalistów z tej dziedziny. Komisja nie przeprowadziła zatem konsultacji zewnętrznych i ograniczyła się do oceny stosowności wkładu w świetle swoich własnych doświadczeń i wiedzy. W ocenie skutków stwierdzono, że program finansowania spełnił oczekiwania i doprowadził do realizacji wyznaczonych celów. |
| --- | --- |

2.4

Kwestie rozpatrywane przez instytucje, dla których przewiduje się znaczne finansowanie, mają bardzo techniczny charakter i są trudne do oceny poza wąskim kręgiem specjalistów z tej dziedziny. Komisja nie przeprowadziła zatem konsultacji zewnętrznych i ograniczyła się do oceny stosowności wkładu w świetle swoich własnych doświadczeń i wiedzy. W ocenie skutków stwierdzono, że program finansowania spełnił oczekiwania i doprowadził do realizacji wyznaczonych celów.

3.   Uwagi i propozycje

| 3.1 | EKES skomentował już początkowy program (2), wyrażając poparcie dla propozycji Komisji, przedstawiając pewne zastrzeżenia i sugestie, które zostaną – w razie konieczności – przywołane w niniejszym dokumencie. Obecnie podobnie jak wówczas, można jedynie zgodzić się z potrzebą finansowania działalności instytucji, które realizują bardzo delikatne i istotne zadania. Nie można natomiast wyrazić rzetelnej opinii na temat kwoty środków finansowych, która wymaga poziomu wiedzy, jaki posiada jedynie niewielki krąg specjalistów. |
| --- | --- |

3.1

EKES skomentował już początkowy program (2), wyrażając poparcie dla propozycji Komisji, przedstawiając pewne zastrzeżenia i sugestie, które zostaną – w razie konieczności – przywołane w niniejszym dokumencie. Obecnie podobnie jak wówczas, można jedynie zgodzić się z potrzebą finansowania działalności instytucji, które realizują bardzo delikatne i istotne zadania. Nie można natomiast wyrazić rzetelnej opinii na temat kwoty środków finansowych, która wymaga poziomu wiedzy, jaki posiada jedynie niewielki krąg specjalistów.

| 3.2 | Kryzys finansowy trwał już w 2009 r., kiedy opracowywano program, lecz wówczas było być może za wcześnie, by przeprowadzić gruntowną analizę, która obejmowałaby mniej oczywiste aspekty przyczyn czy też raczej dodatkowe przyczyny tego, co się stało. Upływ czasu, a także wydarzenia, które w międzyczasie zaszły, sprawiają, że można przeprowadzić obecnie dodatkowe rozważania na ten temat. |
| --- | --- |

3.2

Kryzys finansowy trwał już w 2009 r., kiedy opracowywano program, lecz wówczas było być może za wcześnie, by przeprowadzić gruntowną analizę, która obejmowałaby mniej oczywiste aspekty przyczyn czy też raczej dodatkowe przyczyny tego, co się stało. Upływ czasu, a także wydarzenia, które w międzyczasie zaszły, sprawiają, że można przeprowadzić obecnie dodatkowe rozważania na ten temat.

| 3.3 | Sprawozdawczość finansowa i techniki księgowe są kosztowne, przy czym ich koszt jeszcze bardziej wzrasta, gdy zajmują się nimi specjaliści trudni do znalezienia na rynku, dla których wykształcenie uniwersyteckie jest zaledwie punktem wyjścia do zdobycia cennych umiejętności w praktyce. Specjaliści ci powinni mieć również wysokie poczucie moralności, by zagwarantować poufność informacji i neutralność analiz. Z powyższych uwag można wysnuć wniosek, że z pewnością pomocne jest finansowanie tych instytucji, lecz niezbędne jest również kształcenie specjalistów, którzy będą odpowiednio wynagradzani i motywowani do pracy. |
| --- | --- |

3.3

Sprawozdawczość finansowa i techniki księgowe są kosztowne, przy czym ich koszt jeszcze bardziej wzrasta, gdy zajmują się nimi specjaliści trudni do znalezienia na rynku, dla których wykształcenie uniwersyteckie jest zaledwie punktem wyjścia do zdobycia cennych umiejętności w praktyce. Specjaliści ci powinni mieć również wysokie poczucie moralności, by zagwarantować poufność informacji i neutralność analiz. Z powyższych uwag można wysnuć wniosek, że z pewnością pomocne jest finansowanie tych instytucji, lecz niezbędne jest również kształcenie specjalistów, którzy będą odpowiednio wynagradzani i motywowani do pracy.

| 3.3.1 | Gdy mówi się o specjalistach, zazwyczaj ma się na myśli osoby, które opracowują informacje lub normy, lecz specjalistami powinni być również ci, którzy są ich odbiorcami i dla których informacje są narzędziem pracy, a normy punktem odniesienia w ich działaniach. Jasno widać zatem, że dostępność odpowiednio wykształconych zasobów ludzkich ma priorytetowe znaczenie, nie tylko dla sporządzających informacje, lecz również dla ich użytkowników: organów regulacyjnych i nadzorczych, prawodawców, przedsiębiorstw i instytutów badawczych. |
| --- | --- |

3.3.1

Gdy mówi się o specjalistach, zazwyczaj ma się na myśli osoby, które opracowują informacje lub normy, lecz specjalistami powinni być również ci, którzy są ich odbiorcami i dla których informacje są narzędziem pracy, a normy punktem odniesienia w ich działaniach. Jasno widać zatem, że dostępność odpowiednio wykształconych zasobów ludzkich ma priorytetowe znaczenie, nie tylko dla sporządzających informacje, lecz również dla ich użytkowników: organów regulacyjnych i nadzorczych, prawodawców, przedsiębiorstw i instytutów badawczych.

| 3.4 | Z kwestią wykształcenia wiąże się jakość informacji. W poprzednim punkcie 3.1 stwierdzono, że trudno jest ocenić wielkość proponowanego finansowania, lecz jeszcze trudniej i bardziej ryzykownie byłoby dokonać oceny na podstawie wartości dodanej informacji pod kątem jej przydatności dla użytkowników. Nie pozostaje nic innego jak poprzeć wniosek Komisji, jeżeli chodzi o wielkość wkładu, wyłącznie na podstawie zaufania i analizy uzasadnienia. |
| --- | --- |

3.4

Z kwestią wykształcenia wiąże się jakość informacji. W poprzednim punkcie 3.1 stwierdzono, że trudno jest ocenić wielkość proponowanego finansowania, lecz jeszcze trudniej i bardziej ryzykownie byłoby dokonać oceny na podstawie wartości dodanej informacji pod kątem jej przydatności dla użytkowników. Nie pozostaje nic innego jak poprzeć wniosek Komisji, jeżeli chodzi o wielkość wkładu, wyłącznie na podstawie zaufania i analizy uzasadnienia.

| 3.5 | W poprzedniej opinii (3) przedstawionej w 2009 r. z okazji uruchomienia programu, EKES zalecił, by szczególną uwagę zwrócono na unikanie niewłaściwego wpływu lub ingerencji na rynku papierów wartościowych
   (4) regulowanym przez przepisy IASCF i EFRAG. Temat ten został poruszony przez samą Komisję, która zwróciła się o wkład wspólnotowy, by uniknąć „niewłaściwego wpływu zainteresowanych stron”. O tym istotnym i delikatnym aspekcie nie wspomina się w ogóle w nowym wniosku dotyczącym rozporządzenia. EKES zwraca się do Komisji o potwierdzenie, że ma pełne zaufanie do niezależności tych organów. Te same uwagi dotyczą PIOB
   (5). |
| --- | --- |

3.5

W poprzedniej opinii (3) przedstawionej w 2009 r. z okazji uruchomienia programu, EKES zalecił, by szczególną uwagę zwrócono na unikanie niewłaściwego wpływu lub ingerencji na rynku papierów wartościowych
   (4) regulowanym przez przepisy IASCF i EFRAG. Temat ten został poruszony przez samą Komisję, która zwróciła się o wkład wspólnotowy, by uniknąć „niewłaściwego wpływu zainteresowanych stron”. O tym istotnym i delikatnym aspekcie nie wspomina się w ogóle w nowym wniosku dotyczącym rozporządzenia. EKES zwraca się do Komisji o potwierdzenie, że ma pełne zaufanie do niezależności tych organów. Te same uwagi dotyczą PIOB
   (5).

| 3.6 | Jeżeli chodzi o EFRAG, Komitet podkreśla, że Komisja współfinansuje ten organ w imieniu najmniejszych państw członkowskich (największe wnoszą bezpośredni wkład). Prawdopodobnie wkład Komisji nie różniłby się znacznie, gdyby wszystkie państwa członkowskie wpłacały swą część, chociażby w formie symbolicznej kwoty. Byłby to gest świadczący o odpowiedzialnym udziale wszystkich państw członkowskich UE w organach o wspólnym znaczeniu, bez względu na wielkość każdego z członków. |
| --- | --- |

3.6

Jeżeli chodzi o EFRAG, Komitet podkreśla, że Komisja współfinansuje ten organ w imieniu najmniejszych państw członkowskich (największe wnoszą bezpośredni wkład). Prawdopodobnie wkład Komisji nie różniłby się znacznie, gdyby wszystkie państwa członkowskie wpłacały swą część, chociażby w formie symbolicznej kwoty. Byłby to gest świadczący o odpowiedzialnym udziale wszystkich państw członkowskich UE w organach o wspólnym znaczeniu, bez względu na wielkość każdego z członków.

| 3.7 | Międzynarodowe standardy sprawozdawczości finansowej (MSSF) ustanawiają dla przedsiębiorstw rachunkowość opartą na wartości rynkowej („mark to market”). Podczas kryzysu finansowego odnotowano, że normy te mogą mieć krótkoterminowy efekt procykliczności. EKES proponuje, by – na przykład w ramach omawianego programu – przeprowadzono ocenę związanych z nimi kosztów i korzyści. |
| --- | --- |

3.7

Międzynarodowe standardy sprawozdawczości finansowej (MSSF) ustanawiają dla przedsiębiorstw rachunkowość opartą na wartości rynkowej („mark to market”). Podczas kryzysu finansowego odnotowano, że normy te mogą mieć krótkoterminowy efekt procykliczności. EKES proponuje, by – na przykład w ramach omawianego programu – przeprowadzono ocenę związanych z nimi kosztów i korzyści.

| 3.8 | Podsumowując, EKES pragnie ponownie podkreślić znaczenie gromadzenia i przetwarzania danych, a zwłaszcza potrzebę ich prawidłowego zrozumienia i wykorzystania. Podczas gdy trzeba uznać wysoki poziom profesjonalizmu dostawców danych, wiele jeszcze pozostaje do zrobienia, jeżeli chodzi o wieloaspektową kategorię użytkowników, co wymaga kształcenia i podwyższenia kwalifikacji odpowiednich zasobów ludzkich. |
| --- | --- |

3.8

Podsumowując, EKES pragnie ponownie podkreślić znaczenie gromadzenia i przetwarzania danych, a zwłaszcza potrzebę ich prawidłowego zrozumienia i wykorzystania. Podczas gdy trzeba uznać wysoki poziom profesjonalizmu dostawców danych, wiele jeszcze pozostaje do zrobienia, jeżeli chodzi o wieloaspektową kategorię użytkowników, co wymaga kształcenia i podwyższenia kwalifikacji odpowiednich zasobów ludzkich.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Członkami MG są: Komisja Europejska, IOSCO (Międzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych), BCBS (Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego) oraz szereg innych podobnych organów na szczeblu europejskim lub światowym.

1

(2)  Dz.U. C 228 z 22.9.2009, s. 75 i inne istotne opinie, zwłaszcza w odniesieniu do pewnych specjalistycznych aspektów, Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 61.

2

(3)  Zob. przypis 2.

3

(4)  Zob. punkt 3.2.1.

4

(5)  Zob. punkt 3.4.

5

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/67 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/67

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Wprowadzanie młodzieży na rynek pracy”

COM(2012) 727 final

2013/C 161/13

Sprawozdawca generalny: Pavel TRANTINA

Współsprawozdawca generalny: Philippe DE BUCK

Dnia 19 grudnia 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Wprowadzanie młodzieży na rynek pracy”

COM(2012) 727 final.

Dnia 13 listopada 2012 r. Prezydium Komitetu powierzyło przygotowanie opinii w tej sprawie Sekcji Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 21 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Pavla TRANTINĘ na sprawozdawcę generalnego i Philippe'a DE BUCKA na współsprawozdawcę generalnego oraz stosunkiem głosów 174 do 4 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie zaleceń

| 1.1 | EKES ponownie powtarza swą często wyrażaną krytykę dramatycznie wysokiej stopy bezrobocia osób młodych i apeluje do wszystkich zainteresowanych stron o pilne podjęcie skutecznych i zdecydowanych działań, aby przerwać ten zaklęty krąg, który może zagrozić przyszłości całego pokolenia. Najwyższy czas na odpowiednie inwestycje w młodych ludzi, które przyniosą rezultaty w długim okresie. |
| --- | --- |

1.1

EKES ponownie powtarza swą często wyrażaną krytykę dramatycznie wysokiej stopy bezrobocia osób młodych i apeluje do wszystkich zainteresowanych stron o pilne podjęcie skutecznych i zdecydowanych działań, aby przerwać ten zaklęty krąg, który może zagrozić przyszłości całego pokolenia. Najwyższy czas na odpowiednie inwestycje w młodych ludzi, które przyniosą rezultaty w długim okresie.

| 1.2 | Jednocześnie EKES podkreśla, że potrzebna jest prawdziwa strategia na rzecz wzrostu na poziomie unijnym i krajowym, aby wspierać tworzenie większej ilości stabilniejszych miejsc pracy, ponieważ są one warunkiem wstępnym powodzenia działań mających na celu zapewnienie pracy młodym ludziom. Wymaga to skoordynowanego podejścia do wszystkich wysiłków i strategii zmierzających do wzmocnienia konkurencyjności i przywrócenia zaufania inwestorów i gospodarstw domowych. Europejski semestr stanowi okazję do przedstawienia zaleceń odnośnie do właściwych strategii politycznych i reform, jakie trzeba wdrożyć w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.2

Jednocześnie EKES podkreśla, że potrzebna jest prawdziwa strategia na rzecz wzrostu na poziomie unijnym i krajowym, aby wspierać tworzenie większej ilości stabilniejszych miejsc pracy, ponieważ są one warunkiem wstępnym powodzenia działań mających na celu zapewnienie pracy młodym ludziom. Wymaga to skoordynowanego podejścia do wszystkich wysiłków i strategii zmierzających do wzmocnienia konkurencyjności i przywrócenia zaufania inwestorów i gospodarstw domowych. Europejski semestr stanowi okazję do przedstawienia zaleceń odnośnie do właściwych strategii politycznych i reform, jakie trzeba wdrożyć w poszczególnych państwach członkowskich.

| 1.3 | EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek w sprawie pakietu na rzecz zatrudnienia młodzieży i zaleca, aby poświęcić szczególną uwagę jego realizacji na poziomie państw członkowskich poprzez uczynienie ze środków na rzecz zwalczania bezrobocia wśród młodzieży istotnego elementu krajowych programów reform. |
| --- | --- |

1.3

EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek w sprawie pakietu na rzecz zatrudnienia młodzieży i zaleca, aby poświęcić szczególną uwagę jego realizacji na poziomie państw członkowskich poprzez uczynienie ze środków na rzecz zwalczania bezrobocia wśród młodzieży istotnego elementu krajowych programów reform.

| 1.4 | EKES popiera propozycję stworzenia w państwach członkowskich programów gwarancji dla młodzieży finansowanych ze specjalnego funduszu przeznaczonego na inicjatywę na rzecz zatrudnienia młodzieży w kontekście wieloletnich ram finansowych. Docenia utworzenie tego funduszu, ale odnotowuje, że należy go uzupełnić na poziomie krajowym. Jednak zdaniem EKES-u niewystarczające jest wyposażenie funduszu w budżet o wysokości jedynie 6 mld EUR, z czego część pochodzić będzie ze środków już dostępnych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Ponadto, ponieważ fundusz będzie wspierał jedynie regiony, w których stopa bezrobocia młodzieży przekracza 25 %, EKES podkreśla, że inne regiony powinny mieć możliwość dostępu do wsparcia finansowego w ramach standardowych procedur EFS. Niezbędne jest jednak natychmiastowe podjęcie działań i finansowanie proponowanych rozwiązań z nowych środków, bez tworzenia w ramach EFS współzawodnictwa między młodymi ludźmi a innymi grupami w niekorzystnej sytuacji. |
| --- | --- |

1.4

EKES popiera propozycję stworzenia w państwach członkowskich programów gwarancji dla młodzieży finansowanych ze specjalnego funduszu przeznaczonego na inicjatywę na rzecz zatrudnienia młodzieży w kontekście wieloletnich ram finansowych. Docenia utworzenie tego funduszu, ale odnotowuje, że należy go uzupełnić na poziomie krajowym. Jednak zdaniem EKES-u niewystarczające jest wyposażenie funduszu w budżet o wysokości jedynie 6 mld EUR, z czego część pochodzić będzie ze środków już dostępnych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Ponadto, ponieważ fundusz będzie wspierał jedynie regiony, w których stopa bezrobocia młodzieży przekracza 25 %, EKES podkreśla, że inne regiony powinny mieć możliwość dostępu do wsparcia finansowego w ramach standardowych procedur EFS. Niezbędne jest jednak natychmiastowe podjęcie działań i finansowanie proponowanych rozwiązań z nowych środków, bez tworzenia w ramach EFS współzawodnictwa między młodymi ludźmi a innymi grupami w niekorzystnej sytuacji.

| 1.5 | EKES popiera podejście Komisji, zgodnie z którym „gwarancja dla młodzieży ma być wprowadzona poprzez zrozumiały, kompleksowy system, który zapewni, że młodzież w ciągu czterech miesięcy po opuszczeniu szkoły lub utracie pracy dostanie dobrej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub stażu”. EKES rozumie, że pomiędzy państwami członkowskimi występują różnice pod tym względem, i uznaje znaczenie umożliwienia im ustalania pułapu wieku w zależności od ich własnych możliwości i potrzeb. Zaleca jednak, aby w miarę możliwości zwiększyć limit wiekowy dostępu do programu do 30 lat, by objąć nim młodych ludzi później kończących studia lub będących ciągle w fazie przejścia od edukacji do zatrudnienia i zagrożonych utratą kontaktu z rynkiem pracy, zwłaszcza w krajach, w których bezrobocie wśród młodych ludzi jest największe. |
| --- | --- |

1.5

EKES popiera podejście Komisji, zgodnie z którym „gwarancja dla młodzieży ma być wprowadzona poprzez zrozumiały, kompleksowy system, który zapewni, że młodzież w ciągu czterech miesięcy po opuszczeniu szkoły lub utracie pracy dostanie dobrej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub stażu”. EKES rozumie, że pomiędzy państwami członkowskimi występują różnice pod tym względem, i uznaje znaczenie umożliwienia im ustalania pułapu wieku w zależności od ich własnych możliwości i potrzeb. Zaleca jednak, aby w miarę możliwości zwiększyć limit wiekowy dostępu do programu do 30 lat, by objąć nim młodych ludzi później kończących studia lub będących ciągle w fazie przejścia od edukacji do zatrudnienia i zagrożonych utratą kontaktu z rynkiem pracy, zwłaszcza w krajach, w których bezrobocie wśród młodych ludzi jest największe.

| 1.6 | EKES przyjmuje także z zadowoleniem osiągnięcie na posiedzeniu Rady EPSCO 28 lutego 2013 r. porozumienia co do propozycji gwarancji dla młodzieży. Jednak zdaniem EKES-u interwencja po upływie czterech miesięcy jest zbyt późna. Gwarancja dla młodzieży powinna zaczynać obowiązywać najszybciej jak to możliwe, najlepiej już w chwili rejestracji w urzędzie pracy (1). |
| --- | --- |

1.6

EKES przyjmuje także z zadowoleniem osiągnięcie na posiedzeniu Rady EPSCO 28 lutego 2013 r. porozumienia co do propozycji gwarancji dla młodzieży. Jednak zdaniem EKES-u interwencja po upływie czterech miesięcy jest zbyt późna. Gwarancja dla młodzieży powinna zaczynać obowiązywać najszybciej jak to możliwe, najlepiej już w chwili rejestracji w urzędzie pracy (1).

| 1.7 | EKES uważa, że podstawowe znaczenie dla pełnego i odpowiedniego wdrożenia gwarancji dla młodzieży ma lepsze i jaśniejsze określenie na poziomie unijnym i krajowym instrumentów, zakresu odpowiedzialności, celów i wskaźników wykorzystywanych w monitorowaniu. Dlatego też EKES proponuje, by wdrażanie gwarancji dla młodzieży zostało włączone do wskaźników stosowanych w procesie związanym z europejskim semestrem. |
| --- | --- |

1.7

EKES uważa, że podstawowe znaczenie dla pełnego i odpowiedniego wdrożenia gwarancji dla młodzieży ma lepsze i jaśniejsze określenie na poziomie unijnym i krajowym instrumentów, zakresu odpowiedzialności, celów i wskaźników wykorzystywanych w monitorowaniu. Dlatego też EKES proponuje, by wdrażanie gwarancji dla młodzieży zostało włączone do wskaźników stosowanych w procesie związanym z europejskim semestrem.

| 1.8 | Wzorując się na udanych przykładach niektórych państw członkowskich, partnerzy społeczni i organizacje młodzieżowe, a także ich platformy przedstawicielskie, powinni odgrywać kluczową rolę w projektowaniu, wdrażaniu, promowaniu oraz monitorowaniu tego systemu. |
| --- | --- |

1.8

Wzorując się na udanych przykładach niektórych państw członkowskich, partnerzy społeczni i organizacje młodzieżowe, a także ich platformy przedstawicielskie, powinni odgrywać kluczową rolę w projektowaniu, wdrażaniu, promowaniu oraz monitorowaniu tego systemu.

| 1.9 | Reformy usług EURES (Europejskich Służb ds. Zatrudnienia) oraz, w razie konieczności, publicznych służb zatrudnienia w państwach członkowskich powinny również aktywnie wspierać młodych ludzi; służby te powinny tak dostosowywać swoje usługi i sposoby podejścia, aby stały się one bardziej dostępne. Konieczne jest wprowadzenie już w szkołach spersonalizowanego doradztwa i poradnictwa zawodowego. |
| --- | --- |

1.9

Reformy usług EURES (Europejskich Służb ds. Zatrudnienia) oraz, w razie konieczności, publicznych służb zatrudnienia w państwach członkowskich powinny również aktywnie wspierać młodych ludzi; służby te powinny tak dostosowywać swoje usługi i sposoby podejścia, aby stały się one bardziej dostępne. Konieczne jest wprowadzenie już w szkołach spersonalizowanego doradztwa i poradnictwa zawodowego.

| 1.10 | Trzeba poprawić warunki oferowania praktyk zawodowych i przygotowania zawodowego. Należy zapewnić wysokie standardy jakości praktyk zawodowych i przygotowania zawodowego poprzez specyficzne kryteria, które powinny mieć charakter obligatoryjny w przypadku wnioskowania o pomoc finansową. Jako uzupełnienie tych działań należy wprowadzić lepsze mechanizmy monitorowania i ochrony praw praktykantów. |
| --- | --- |

1.10

Trzeba poprawić warunki oferowania praktyk zawodowych i przygotowania zawodowego. Należy zapewnić wysokie standardy jakości praktyk zawodowych i przygotowania zawodowego poprzez specyficzne kryteria, które powinny mieć charakter obligatoryjny w przypadku wnioskowania o pomoc finansową. Jako uzupełnienie tych działań należy wprowadzić lepsze mechanizmy monitorowania i ochrony praw praktykantów.

2.   Streszczenie inicjatyw Komisji

| 2.1 | Ogólne wskaźniki zatrudnienia dla młodzieży spadły o niemal 5 punktów procentowych w ciągu ostatnich czterech lat – czyli trzy razy więcej niż w przypadku osób dorosłych. Szanse znalezienia pracy są dla młodych bezrobotnych niskie: tylko 29,7 % osób w wieku 15–24 lat, które były bezrobotne w 2010 r., znalazło pracę w 2011 r., co stanowi spadek o prawie 10 % w ciągu trzech lat. Ponad 30 % bezrobotnych poniżej 25 roku życia nie miało zatrudnienia przez ponad 12 miesięcy – 1,6 mln w 2011 r. w porównaniu z 0,9 mln w 2008 r. Według Eurofound 14 mln młodych ludzi w UE w wieku 15–29 lat (7,5 mln młodych ludzi w wieku 15–24 lat) to tzw. NEETs (not in employment, education or training) – młodzież niekształcąca się, niepracująca ani nieszkoląca się (2). Koszty gospodarcze braku integracji ludzi młodych na rynku pracy szacuje się na ponad 150 mld euro rocznie, czyli 1,2 % unijnego PKB. Skutki społeczne obejmują takie zjawiska, jak brak zaangażowania w życie społeczne, utrata zaufania do systemu politycznego, niski poziom samodzielności, obawa przed tym co nieznane oraz marnowanie potencjału intelektualnego („brain waste”). |
| --- | --- |

2.1

Ogólne wskaźniki zatrudnienia dla młodzieży spadły o niemal 5 punktów procentowych w ciągu ostatnich czterech lat – czyli trzy razy więcej niż w przypadku osób dorosłych. Szanse znalezienia pracy są dla młodych bezrobotnych niskie: tylko 29,7 % osób w wieku 15–24 lat, które były bezrobotne w 2010 r., znalazło pracę w 2011 r., co stanowi spadek o prawie 10 % w ciągu trzech lat. Ponad 30 % bezrobotnych poniżej 25 roku życia nie miało zatrudnienia przez ponad 12 miesięcy – 1,6 mln w 2011 r. w porównaniu z 0,9 mln w 2008 r. Według Eurofound 14 mln młodych ludzi w UE w wieku 15–29 lat (7,5 mln młodych ludzi w wieku 15–24 lat) to tzw. NEETs (not in employment, education or training) – młodzież niekształcąca się, niepracująca ani nieszkoląca się (2). Koszty gospodarcze braku integracji ludzi młodych na rynku pracy szacuje się na ponad 150 mld euro rocznie, czyli 1,2 % unijnego PKB. Skutki społeczne obejmują takie zjawiska, jak brak zaangażowania w życie społeczne, utrata zaufania do systemu politycznego, niski poziom samodzielności, obawa przed tym co nieznane oraz marnowanie potencjału intelektualnego („brain waste”).

| 2.2 | Komisja Europejska przedstawiła pakiet na rzecz zatrudnienia młodzieży, obejmujący cztery obszary działań. Pierwszym z nich jest wniosek dotyczący zalecenia dla państw członkowskich w sprawie gwarancji dla młodzieży, która zapewni, że wszyscy młodzi ludzie do 25. roku życia w ciągu czterech miesięcy od zakończenia kształcenia formalnego lub utraty pracy dostaną wysokiej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub praktyki zawodowej. W proponowanym zaleceniu wzywa się państwa członkowskie do ustanowienia silnych partnerstw z zainteresowanymi stronami, zapewnienia wczesnej interwencji służb zatrudnienia i innych partnerów wspierających młodzież, podjęcia środków wsparcia umożliwiających integrację na rynku pracy, pełnego wykorzystania Europejskiego Funduszu Społecznego i innych funduszy strukturalnych w tym celu, oceny i stałego ulepszania programów gwarancji dla młodzieży oraz szybkiego wdrożenia poszczególnych programów. Komisja zapewni wsparcie dla państw członkowskich poprzez finansowanie UE, propagowanie wymiany dobrych praktyk wśród państw członkowskich, monitorowanie wdrażania gwarancji dla młodzieży w ramach semestru europejskiego oraz podnoszenie świadomości w tym zakresie. |
| --- | --- |

2.2

Komisja Europejska przedstawiła pakiet na rzecz zatrudnienia młodzieży, obejmujący cztery obszary działań. Pierwszym z nich jest wniosek dotyczący zalecenia dla państw członkowskich w sprawie gwarancji dla młodzieży, która zapewni, że wszyscy młodzi ludzie do 25. roku życia w ciągu czterech miesięcy od zakończenia kształcenia formalnego lub utraty pracy dostaną wysokiej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub praktyki zawodowej. W proponowanym zaleceniu wzywa się państwa członkowskie do ustanowienia silnych partnerstw z zainteresowanymi stronami, zapewnienia wczesnej interwencji służb zatrudnienia i innych partnerów wspierających młodzież, podjęcia środków wsparcia umożliwiających integrację na rynku pracy, pełnego wykorzystania Europejskiego Funduszu Społecznego i innych funduszy strukturalnych w tym celu, oceny i stałego ulepszania programów gwarancji dla młodzieży oraz szybkiego wdrożenia poszczególnych programów. Komisja zapewni wsparcie dla państw członkowskich poprzez finansowanie UE, propagowanie wymiany dobrych praktyk wśród państw członkowskich, monitorowanie wdrażania gwarancji dla młodzieży w ramach semestru europejskiego oraz podnoszenie świadomości w tym zakresie.

| 2.3 | Aby ułatwić przechodzenie ze szkoły do życia zawodowego, pakiet zainaugurował także konsultacje z europejskimi partnerami społecznymi w sprawie ram jakości dla staży, mających umożliwić młodzieży zdobycie dobrej jakości doświadczenia zawodowego w bezpiecznych warunkach. |
| --- | --- |

2.3

Aby ułatwić przechodzenie ze szkoły do życia zawodowego, pakiet zainaugurował także konsultacje z europejskimi partnerami społecznymi w sprawie ram jakości dla staży, mających umożliwić młodzieży zdobycie dobrej jakości doświadczenia zawodowego w bezpiecznych warunkach.

| 2.4 | Ponadto Komisja ogłosiła utworzenie europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego, aby zwiększyć jakość i liczbę dostępnych praktyk poprzez rozpowszechnienie skutecznych programów przyuczania do zawodu wśród państw członkowskich, a także wskazała sposoby ograniczenia przeszkód w mobilności młodzieży. |
| --- | --- |

2.4

Ponadto Komisja ogłosiła utworzenie europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego, aby zwiększyć jakość i liczbę dostępnych praktyk poprzez rozpowszechnienie skutecznych programów przyuczania do zawodu wśród państw członkowskich, a także wskazała sposoby ograniczenia przeszkód w mobilności młodzieży.

| 2.5 | Ponadto gdy chodzi o znaczne różnice poziomu bezrobocia wśród młodzieży pomiędzy państwami członkowskimi, Komisja proponuje środki na rzecz zwiększenia mobilności ponadnarodowej młodych pracowników, głównie w drodze usprawnienia systemu EURES. |
| --- | --- |

2.5

Ponadto gdy chodzi o znaczne różnice poziomu bezrobocia wśród młodzieży pomiędzy państwami członkowskimi, Komisja proponuje środki na rzecz zwiększenia mobilności ponadnarodowej młodych pracowników, głównie w drodze usprawnienia systemu EURES.

| 2.6 | Środki zaproponowane w pakiecie na rzecz zatrudnienia młodzieży odnoszą się do działań podejmowanych w ramach inicjatywy „Szanse dla młodzieży”, zainaugurowanej w grudniu 2011 r. Komisja wykorzystuje także inne instrumenty polityczne, aby rozwiązać problem bezrobocia wśród młodzieży, np. zalecenia dla poszczególnych krajów. Zalecenia z lipca 2012 r. (3), mające na celu poprawę sytuacji młodych ludzi, zostały skierowane do prawie wszystkich państw członkowskich UE. |
| --- | --- |

2.6

Środki zaproponowane w pakiecie na rzecz zatrudnienia młodzieży odnoszą się do działań podejmowanych w ramach inicjatywy „Szanse dla młodzieży”, zainaugurowanej w grudniu 2011 r. Komisja wykorzystuje także inne instrumenty polityczne, aby rozwiązać problem bezrobocia wśród młodzieży, np. zalecenia dla poszczególnych krajów. Zalecenia z lipca 2012 r. (3), mające na celu poprawę sytuacji młodych ludzi, zostały skierowane do prawie wszystkich państw członkowskich UE.

3.   Uwagi ogólne dotyczące pakietu Komisji

| 3.1 | Potrzeba faktycznej strategii na rzecz wzrostu na szczeblu unijnym i krajowym, by wspierać tworzenie większej ilości stabilniejszych miejsc pracy. Wymaga to skoordynowanego podejścia do wszystkich wysiłków i polityk zmierzających do wzmocnienia konkurencyjności i przywrócenia zaufania inwestorów i gospodarstw domowych. Europejski semestr stanowi okazję do przedstawienia zaleceń odnośnie do właściwych strategii politycznych i reform, jakie trzeba wdrożyć w poszczególnych państwach członkowskich. Nie należy lekceważyć efektów synergii, takich jak uwzględnianie aspektów społecznych w zamówieniach publicznych. |
| --- | --- |

3.1

Potrzeba faktycznej strategii na rzecz wzrostu na szczeblu unijnym i krajowym, by wspierać tworzenie większej ilości stabilniejszych miejsc pracy. Wymaga to skoordynowanego podejścia do wszystkich wysiłków i polityk zmierzających do wzmocnienia konkurencyjności i przywrócenia zaufania inwestorów i gospodarstw domowych. Europejski semestr stanowi okazję do przedstawienia zaleceń odnośnie do właściwych strategii politycznych i reform, jakie trzeba wdrożyć w poszczególnych państwach członkowskich. Nie należy lekceważyć efektów synergii, takich jak uwzględnianie aspektów społecznych w zamówieniach publicznych.

| 3.2 | Sytuacja europejskiej młodzieży na rynku pracy jest przedmiotem szczególnego zaniepokojenia. Aby ułatwić młodzieży sprawne przejście do zatrudnienia, należy przedsięwziąć odpowiednie środki, a mianowicie:






  — | ograniczyć wszelkie przeszkody utrudniające wchodzenie młodych ludzi na rynek pracy; |
| --- | --- | --- |

3.2

Sytuacja europejskiej młodzieży na rynku pracy jest przedmiotem szczególnego zaniepokojenia. Aby ułatwić młodzieży sprawne przejście do zatrudnienia, należy przedsięwziąć odpowiednie środki, a mianowicie:

—

ograniczyć wszelkie przeszkody utrudniające wchodzenie młodych ludzi na rynek pracy;

| — | ograniczyć nierównowagę między podażą umiejętności a zapotrzebowaniem na nie; |
| --- | --- |

—

ograniczyć nierównowagę między podażą umiejętności a zapotrzebowaniem na nie;

| — | wspierać samodzielność młodych ludzi; |
| --- | --- |

—

wspierać samodzielność młodych ludzi;

| — | zwiększyć atrakcyjność kształcenia i szkolenia zawodowego, w szczególności przyuczania do zawodu w dziedzinach o znaczeniu strategicznym, takich jak technologia i inżynieria; |
| --- | --- |

—

zwiększyć atrakcyjność kształcenia i szkolenia zawodowego, w szczególności przyuczania do zawodu w dziedzinach o znaczeniu strategicznym, takich jak technologia i inżynieria;

| — | promować partnerstwa i synergie pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi podmiotami; |
| --- | --- |

—

promować partnerstwa i synergie pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi podmiotami;

| — | zachęcać przedsiębiorstwa do tworzenia miejsc pracy i ofert praktyk dla młodych ludzi oraz wspierać je w tym. |
| --- | --- |

—

zachęcać przedsiębiorstwa do tworzenia miejsc pracy i ofert praktyk dla młodych ludzi oraz wspierać je w tym.

| 3.3 | EKES z zadowoleniem przyjmuje długoterminową koncentrację Komisji na młodych ludziach. W tym kontekście pakiet na rzecz zatrudnienia młodzieży stanowi kolejny krok naprzód w kierunku wypracowania spójnego i zintegrowanego podejścia do problemu bezrobocia osób młodych i zapewnienia właściwego przejścia ze szkoły na rynek pracy. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że szczególną uwagę powinno się poświęcić państwom członkowskim, które są głównymi podmiotami w dziedzinie zatrudnienia młodzieży i od których oczekuje się podjęcia następnych działań w nadchodzących miesiącach. Jest to jednak za mało, zważywszy na pilny charakter sytuacji i zasadnicze znaczenie inwestowania w młodych ludzi jako w kluczowe zasoby na rynku pracy. Najwyższej wagi nabiera budowanie zaufania poprzez ustalenie wspólnych dla państw członkowskich zasad odnoszących się do gwarancji dla młodzieży w Europie w celu zwiększenia jakości, dostępu i wpływu tego narzędzia na całym kontynencie. |
| --- | --- |

3.3

EKES z zadowoleniem przyjmuje długoterminową koncentrację Komisji na młodych ludziach. W tym kontekście pakiet na rzecz zatrudnienia młodzieży stanowi kolejny krok naprzód w kierunku wypracowania spójnego i zintegrowanego podejścia do problemu bezrobocia osób młodych i zapewnienia właściwego przejścia ze szkoły na rynek pracy. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że szczególną uwagę powinno się poświęcić państwom członkowskim, które są głównymi podmiotami w dziedzinie zatrudnienia młodzieży i od których oczekuje się podjęcia następnych działań w nadchodzących miesiącach. Jest to jednak za mało, zważywszy na pilny charakter sytuacji i zasadnicze znaczenie inwestowania w młodych ludzi jako w kluczowe zasoby na rynku pracy. Najwyższej wagi nabiera budowanie zaufania poprzez ustalenie wspólnych dla państw członkowskich zasad odnoszących się do gwarancji dla młodzieży w Europie w celu zwiększenia jakości, dostępu i wpływu tego narzędzia na całym kontynencie.

| 3.4 | EKES jest gotów wnieść aktywny wkład w kształtowanie i propagowanie pakietu, ponieważ:






  — | jego członkowie, reprezentujący pracowników, związki zawodowe i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego, są zaangażowani w procesy poprawy zatrudnienia młodych ludzi w długoterminowej perspektywie, dysponują niezbędnymi kontaktami, a tym samym szerokim zasięgiem działań informacyjnych, i opracowali liczne inicjatywy na rzecz ograniczenia bezrobocia osób młodych; |
| --- | --- | --- |

3.4

EKES jest gotów wnieść aktywny wkład w kształtowanie i propagowanie pakietu, ponieważ:

—

jego członkowie, reprezentujący pracowników, związki zawodowe i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego, są zaangażowani w procesy poprawy zatrudnienia młodych ludzi w długoterminowej perspektywie, dysponują niezbędnymi kontaktami, a tym samym szerokim zasięgiem działań informacyjnych, i opracowali liczne inicjatywy na rzecz ograniczenia bezrobocia osób młodych;

| — | EKES posiada szeroką wiedzę specjalistyczną, zorganizował szereg konferencji, wysłuchań i seminariów w ostatnich latach (4), a także sporządził wiele ważnych opinii w tej sprawie (5). |
| --- | --- |

—

EKES posiada szeroką wiedzę specjalistyczną, zorganizował szereg konferencji, wysłuchań i seminariów w ostatnich latach (4), a także sporządził wiele ważnych opinii w tej sprawie (5).

| 3.5 | EKES z zadowoleniem przyjmuje projekt zalecenia Komisji Europejskiej dotyczącego wprowadzenia gwarancji dla młodzieży, która zapewni, że wszyscy młodzi ludzie do 25. roku życia w ciągu czterech miesięcy od zakończenia kształcenia formalnego lub utraty pracy dostaną wysokiej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub praktyki zawodowej. Gwarancja, o ile zostanie prawidłowo zastosowana, może stanowić ważny krok w ramach inwestowania w ludzi młodych, może przyczynić się do ograniczenia ogromnych kosztów, jakie poszczególne osoby i cała Europa ponoszą w związku z bezrobociem osób młodych, a także może ona odegrać kluczową rolę w poprawie jakości i efektywności przechodzenia młodych ludzi ze szkoły do życia zawodowego. Jednak zdaniem EKES-u interwencja po upływie czterech miesięcy jest zbyt późna. Gwarancja dla młodzieży powinna zaczynać obowiązywać najszybciej jak to możliwe, najlepiej już w chwili rejestracji w urzędzie pracy. |
| --- | --- |

3.5

EKES z zadowoleniem przyjmuje projekt zalecenia Komisji Europejskiej dotyczącego wprowadzenia gwarancji dla młodzieży, która zapewni, że wszyscy młodzi ludzie do 25. roku życia w ciągu czterech miesięcy od zakończenia kształcenia formalnego lub utraty pracy dostaną wysokiej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub praktyki zawodowej. Gwarancja, o ile zostanie prawidłowo zastosowana, może stanowić ważny krok w ramach inwestowania w ludzi młodych, może przyczynić się do ograniczenia ogromnych kosztów, jakie poszczególne osoby i cała Europa ponoszą w związku z bezrobociem osób młodych, a także może ona odegrać kluczową rolę w poprawie jakości i efektywności przechodzenia młodych ludzi ze szkoły do życia zawodowego. Jednak zdaniem EKES-u interwencja po upływie czterech miesięcy jest zbyt późna. Gwarancja dla młodzieży powinna zaczynać obowiązywać najszybciej jak to możliwe, najlepiej już w chwili rejestracji w urzędzie pracy.

| 3.6 | EKES popiera propozycję stworzenia w państwach członkowskich programów gwarancji dla młodzieży finansowanych ze specjalnego funduszu przeznaczonego na inicjatywę na rzecz zatrudnienia młodzieży w kontekście wieloletnich ram finansowych. Docenia utworzenie tego funduszu, ale odnotowuje, że należy go uzupełnić na poziomie krajowym. Jednak zdaniem EKES-u niewystarczające jest wyposażenie funduszu w budżet o wysokości jedynie 6 mld EUR, z czego część pochodzić będzie ze środków już dostępnych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Ponadto, ponieważ straty wynikające z braku integracji młodych ludzi na rynku pracy (w postaci nadmiernych transferów z systemów zabezpieczeń społecznych, braku zarobków i niezapłaconych podatków) wynoszą ponad 150 mld EUR rocznie (1,2 % PKB UE) (6), a MOP uznała, że zainwestowanie 21 mld EUR może doprowadzić do istotnych zmian w ciągu kilku lat (7), EKES uważa, że gwarancja dla młodzieży jest użytecznym rozwiązaniem społecznym o ogromnym pozytywnym oddziaływaniu, jeśli chodzi o stosunek kosztów do korzyści. |
| --- | --- |

3.6

EKES popiera propozycję stworzenia w państwach członkowskich programów gwarancji dla młodzieży finansowanych ze specjalnego funduszu przeznaczonego na inicjatywę na rzecz zatrudnienia młodzieży w kontekście wieloletnich ram finansowych. Docenia utworzenie tego funduszu, ale odnotowuje, że należy go uzupełnić na poziomie krajowym. Jednak zdaniem EKES-u niewystarczające jest wyposażenie funduszu w budżet o wysokości jedynie 6 mld EUR, z czego część pochodzić będzie ze środków już dostępnych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Ponadto, ponieważ straty wynikające z braku integracji młodych ludzi na rynku pracy (w postaci nadmiernych transferów z systemów zabezpieczeń społecznych, braku zarobków i niezapłaconych podatków) wynoszą ponad 150 mld EUR rocznie (1,2 % PKB UE) (6), a MOP uznała, że zainwestowanie 21 mld EUR może doprowadzić do istotnych zmian w ciągu kilku lat (7), EKES uważa, że gwarancja dla młodzieży jest użytecznym rozwiązaniem społecznym o ogromnym pozytywnym oddziaływaniu, jeśli chodzi o stosunek kosztów do korzyści.

| 3.7 | EKES popiera podejście Komisji, zgodnie z którym „gwarancja dla młodzieży ma być wprowadzona poprzez zrozumiały, kompleksowy system, który zapewni, że młodzież w ciągu czterech miesięcy po opuszczeniu szkoły lub utracie pracy dostanie dobrej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub stażu”. EKES zdaje sobie sprawę z tego, że pomiędzy państwami członkowskimi występują różnice pod tym względem, i uznaje znaczenie umożliwienia im ustalania pułapu wieku w zależności od ich własnych możliwości i potrzeb. Zaleca jednak, aby w miarę możliwości zwiększyć górny limit wiekowy dostępu do programu do 30 lat, aby objęć nim młodych ludzi później kończących studia oraz znajdujących się ciągle w fazie przejścia od edukacji do zatrudnienia i zagrożonych utratą kontaktu z rynkiem pracy, zwłaszcza w krajach, w których bezrobocie wśród młodych ludzi jest największe. Ponadto gwarancja dla młodzieży musi zamienić się w strukturalny środek w ramach aktywnej polityki rynku pracy, a nie tylko stanowić doraźne rozwiązanie w czasach kryzysu. |
| --- | --- |

3.7

EKES popiera podejście Komisji, zgodnie z którym „gwarancja dla młodzieży ma być wprowadzona poprzez zrozumiały, kompleksowy system, który zapewni, że młodzież w ciągu czterech miesięcy po opuszczeniu szkoły lub utracie pracy dostanie dobrej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub stażu”. EKES zdaje sobie sprawę z tego, że pomiędzy państwami członkowskimi występują różnice pod tym względem, i uznaje znaczenie umożliwienia im ustalania pułapu wieku w zależności od ich własnych możliwości i potrzeb. Zaleca jednak, aby w miarę możliwości zwiększyć górny limit wiekowy dostępu do programu do 30 lat, aby objęć nim młodych ludzi później kończących studia oraz znajdujących się ciągle w fazie przejścia od edukacji do zatrudnienia i zagrożonych utratą kontaktu z rynkiem pracy, zwłaszcza w krajach, w których bezrobocie wśród młodych ludzi jest największe. Ponadto gwarancja dla młodzieży musi zamienić się w strukturalny środek w ramach aktywnej polityki rynku pracy, a nie tylko stanowić doraźne rozwiązanie w czasach kryzysu.

| 3.8 | EKES uważa, że ważne jest opracowanie jasnych norm jakości i wskaźników w zakresie rozwijania i wdrażania programów gwarancji dla młodzieży na szczeblu europejskim i krajowym. Praktyki podejmowane w ramach programu gwarancji dla młodzieży muszą być dostosowane do ram jakości dla staży i powinny umożliwiać młodym ludziom niezależne życie. Zachęca też państwa członkowskie do opracowania spersonalizowanych systemów doradztwa i poradnictwa zawodowego oraz do wprowadzania mechanizmów monitorowania różnych oferowanych możliwości oraz przeprowadzenia oceny wpływu, jaki program wywiera na beneficjentów po rozpoczęciu przez nich życia zawodowego. |
| --- | --- |

3.8

EKES uważa, że ważne jest opracowanie jasnych norm jakości i wskaźników w zakresie rozwijania i wdrażania programów gwarancji dla młodzieży na szczeblu europejskim i krajowym. Praktyki podejmowane w ramach programu gwarancji dla młodzieży muszą być dostosowane do ram jakości dla staży i powinny umożliwiać młodym ludziom niezależne życie. Zachęca też państwa członkowskie do opracowania spersonalizowanych systemów doradztwa i poradnictwa zawodowego oraz do wprowadzania mechanizmów monitorowania różnych oferowanych możliwości oraz przeprowadzenia oceny wpływu, jaki program wywiera na beneficjentów po rozpoczęciu przez nich życia zawodowego.

| 3.9 | EKES podkreśla, że inicjatywa „Gwarancja dla młodzieży” powinna być włączona w ramy aktywnej polityki rynku pracy, której celem jest umożliwienie młodym ludziom trwałego zaistnienia na rynku pracy, aby mogli stać się samodzielni. Kolejnym ważnym elementem tej strategii powinny być reformy publicznych służb zatrudnienia w państwach członkowskich tam, gdzie są one konieczne. Reformy te powinny być ukierunkowane na aktywne docieranie do młodych osób i takie dostosowanie usług i sposobów podejścia, aby stały się one łatwiej dostępne. Jednocześnie powinna nastąpić dalsza poprawa jakości usług świadczonych na rzecz wszystkich bezrobotnych. Publiczne służby zatrudnienia powinny współpracować z instytucjami edukacyjnymi, nawiązując bezpośredni kontakt z młodymi ludźmi i oferując im możliwość pracy lub dalszego szkolenia w ramach proaktywnego i dostosowanego do potrzeb podejścia mentorskiego, zanim jeszcze młodzież opuści szkołę. EKES wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia tego elementu w swojej strategii wspierania publicznych służb zatrudnienia w Europie. W tym kontekście usługi EURES (Europejskich Służb Zatrudnienia) powinny być lepiej dostosowane do potrzeb młodych ludzi i bardziej intensywnie propagowane wśród młodego pokolenia. |
| --- | --- |

3.9

EKES podkreśla, że inicjatywa „Gwarancja dla młodzieży” powinna być włączona w ramy aktywnej polityki rynku pracy, której celem jest umożliwienie młodym ludziom trwałego zaistnienia na rynku pracy, aby mogli stać się samodzielni. Kolejnym ważnym elementem tej strategii powinny być reformy publicznych służb zatrudnienia w państwach członkowskich tam, gdzie są one konieczne. Reformy te powinny być ukierunkowane na aktywne docieranie do młodych osób i takie dostosowanie usług i sposobów podejścia, aby stały się one łatwiej dostępne. Jednocześnie powinna nastąpić dalsza poprawa jakości usług świadczonych na rzecz wszystkich bezrobotnych. Publiczne służby zatrudnienia powinny współpracować z instytucjami edukacyjnymi, nawiązując bezpośredni kontakt z młodymi ludźmi i oferując im możliwość pracy lub dalszego szkolenia w ramach proaktywnego i dostosowanego do potrzeb podejścia mentorskiego, zanim jeszcze młodzież opuści szkołę. EKES wzywa Komisję Europejską do uwzględnienia tego elementu w swojej strategii wspierania publicznych służb zatrudnienia w Europie. W tym kontekście usługi EURES (Europejskich Służb Zatrudnienia) powinny być lepiej dostosowane do potrzeb młodych ludzi i bardziej intensywnie propagowane wśród młodego pokolenia.

| 3.10 | EKES zaleca również, by państwa członkowskie zwiększyły wsparcie dla przedsiębiorstw, spółdzielni i organizacji trzeciego sektora, które pragną wziąć udział w programach gwarancji dla młodzieży w ścisłej współpracy z publicznymi służbami zatrudnienia. Mechanizmy takie jak zachęty podatkowe, dotacje do stałych kosztów zatrudnienia oraz możliwość dostępu do finansowania na szkolenia w miejscu pracy to ważne czynniki powodzenia programu i wspierania przedsiębiorstw, które chcą właściwie i skutecznie zainwestować w potencjał młodych ludzi. Ich stosowanie powinno się łączyć z przestrzeganiem ram lub wytycznych jakościowych i obejmować ustanowienie mechanizmów monitorowania. EKES uważa za niezbędne wspieranie tworzenia zdolności wszystkich podmiotów działających na rzecz wysokiej jakości programów przyuczania do zawodu. |
| --- | --- |

3.10

EKES zaleca również, by państwa członkowskie zwiększyły wsparcie dla przedsiębiorstw, spółdzielni i organizacji trzeciego sektora, które pragną wziąć udział w programach gwarancji dla młodzieży w ścisłej współpracy z publicznymi służbami zatrudnienia. Mechanizmy takie jak zachęty podatkowe, dotacje do stałych kosztów zatrudnienia oraz możliwość dostępu do finansowania na szkolenia w miejscu pracy to ważne czynniki powodzenia programu i wspierania przedsiębiorstw, które chcą właściwie i skutecznie zainwestować w potencjał młodych ludzi. Ich stosowanie powinno się łączyć z przestrzeganiem ram lub wytycznych jakościowych i obejmować ustanowienie mechanizmów monitorowania. EKES uważa za niezbędne wspieranie tworzenia zdolności wszystkich podmiotów działających na rzecz wysokiej jakości programów przyuczania do zawodu.

| 3.11 | EKES jest zdania, że partnerzy społeczni mają do odegrania główną rolę w zakresie projektowania, wdrażania i monitorowania tego systemu. Odpowiednio prowadzony dialog społeczny ma kluczowe znaczenie dla zaproponowania młodym osobom systemów gwarancji dla młodzieży odznaczających się wysokimi standardami jakości z punktu widzenia zarówno przedsiębiorstw, jak i młodzieży. W tym kontekście duże znaczenie przypada także zaangażowaniu partnerów społecznych w monitorowanie wdrażania gwarancji dla młodzieży i ofert zatrudnienia bądź szkolenia udostępnianych w ramach różnych systemów. |
| --- | --- |

3.11

EKES jest zdania, że partnerzy społeczni mają do odegrania główną rolę w zakresie projektowania, wdrażania i monitorowania tego systemu. Odpowiednio prowadzony dialog społeczny ma kluczowe znaczenie dla zaproponowania młodym osobom systemów gwarancji dla młodzieży odznaczających się wysokimi standardami jakości z punktu widzenia zarówno przedsiębiorstw, jak i młodzieży. W tym kontekście duże znaczenie przypada także zaangażowaniu partnerów społecznych w monitorowanie wdrażania gwarancji dla młodzieży i ofert zatrudnienia bądź szkolenia udostępnianych w ramach różnych systemów.

| 3.12 | Ważną rolę mają tu też do odegrania organizacje trzeciego sektora, zwłaszcza organizacje młodzieżowe i ich platformy przedstawicielskie, które są ważnymi kanałami uczestnictwa młodych ludzi, umożliwiającymi im rozwijanie kompetencji oraz nawiązywanie odpowiednich stosunków pracowych i kształtowanie zachowań. Dlatego też ważne jest także ich zaangażowanie w projektowanie i wdrażanie omawianych systemów. Można by również włączyć w te działania różne przedsiębiorstwa społeczne i inne zainteresowane strony. Komitet zwraca również uwagę na dobre praktyki w zakresie zaangażowania zainteresowanych stron w Austrii (8), Szwecji i Finlandii (9). |
| --- | --- |

3.12

Ważną rolę mają tu też do odegrania organizacje trzeciego sektora, zwłaszcza organizacje młodzieżowe i ich platformy przedstawicielskie, które są ważnymi kanałami uczestnictwa młodych ludzi, umożliwiającymi im rozwijanie kompetencji oraz nawiązywanie odpowiednich stosunków pracowych i kształtowanie zachowań. Dlatego też ważne jest także ich zaangażowanie w projektowanie i wdrażanie omawianych systemów. Można by również włączyć w te działania różne przedsiębiorstwa społeczne i inne zainteresowane strony. Komitet zwraca również uwagę na dobre praktyki w zakresie zaangażowania zainteresowanych stron w Austrii (8), Szwecji i Finlandii (9).

| 3.13 | Kolejnym priorytetem powinna być poprawa dostępności tego systemu dla organizacji młodzieżowych i organizacji trzeciego sektora. Uczestnictwo w systemie pozwoli im składać oferty pracy w celu poprawy sytuacji społeczności lokalnej, z korzyścią zarówno dla młodych ludzi, jak i dla społeczeństwa. |
| --- | --- |

3.13

Kolejnym priorytetem powinna być poprawa dostępności tego systemu dla organizacji młodzieżowych i organizacji trzeciego sektora. Uczestnictwo w systemie pozwoli im składać oferty pracy w celu poprawy sytuacji społeczności lokalnej, z korzyścią zarówno dla młodych ludzi, jak i dla społeczeństwa.

| 3.14 | EKES uznaje za absolutnie niezbędne, aby wnioskowi towarzyszyły odpowiednie środki na rzecz wsparcia państw członkowskich i regionów zamierzających przyjąć ambitne programy gwarancji dla młodzieży lub sojusze na rzecz przygotowania zawodowego. W tym kontekście EKES chciałby zaproponować, aby środki finansowe z UE przydzielać tym programom, które spełniają minimalne normy jakości ustanowione z inicjatywy UE i państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.14

EKES uznaje za absolutnie niezbędne, aby wnioskowi towarzyszyły odpowiednie środki na rzecz wsparcia państw członkowskich i regionów zamierzających przyjąć ambitne programy gwarancji dla młodzieży lub sojusze na rzecz przygotowania zawodowego. W tym kontekście EKES chciałby zaproponować, aby środki finansowe z UE przydzielać tym programom, które spełniają minimalne normy jakości ustanowione z inicjatywy UE i państw członkowskich.

| 3.15 | W związku z tym EKES popiera propozycję, aby stworzenie programów gwarancji dla młodzieży w państwach członkowskich wsparto konkretną inicjatywą na rzecz zatrudnienia młodzieży finansowaną w kontekście wieloletnich ram finansowych i wyposażoną w budżet o wysokości co najmniej 6 mld EUR, z czego połowa pochodzić będzie z Europejskiego Funduszu Społecznego. EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie funduszu, lecz z uwagi, że będzie on wspierał jedynie regiony, w których stopa bezrobocia młodzieży przekracza 25 %, podkreśla, że inne regiony powinny mieć możliwość dostępu do wsparcia finansowego w ramach standardowych procedur EFS. Wspomniana kwota będzie podstawowym źródłem uzupełniającym niezbędne inwestycje finansowane z budżetów krajowych. |
| --- | --- |

3.15

W związku z tym EKES popiera propozycję, aby stworzenie programów gwarancji dla młodzieży w państwach członkowskich wsparto konkretną inicjatywą na rzecz zatrudnienia młodzieży finansowaną w kontekście wieloletnich ram finansowych i wyposażoną w budżet o wysokości co najmniej 6 mld EUR, z czego połowa pochodzić będzie z Europejskiego Funduszu Społecznego. EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie funduszu, lecz z uwagi, że będzie on wspierał jedynie regiony, w których stopa bezrobocia młodzieży przekracza 25 %, podkreśla, że inne regiony powinny mieć możliwość dostępu do wsparcia finansowego w ramach standardowych procedur EFS. Wspomniana kwota będzie podstawowym źródłem uzupełniającym niezbędne inwestycje finansowane z budżetów krajowych.

| 3.16 | W celu wyposażenia młodych ludzi w umiejętności, które będą im niezbędne w przyszłym życiu zawodowym, EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia większej skuteczności i trwałości środków wprowadzanych w celu pobudzania wzrostu zatrudnienia młodzieży, w szczególności finansowanych w całości lub częściowo z funduszy UE, tak aby nie było konieczności dalszego wspierania młodych ludzi po zakończeniu okresu tymczasowej lub nieodpłatnej praktyki. |
| --- | --- |

3.16

W celu wyposażenia młodych ludzi w umiejętności, które będą im niezbędne w przyszłym życiu zawodowym, EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia większej skuteczności i trwałości środków wprowadzanych w celu pobudzania wzrostu zatrudnienia młodzieży, w szczególności finansowanych w całości lub częściowo z funduszy UE, tak aby nie było konieczności dalszego wspierania młodych ludzi po zakończeniu okresu tymczasowej lub nieodpłatnej praktyki.

| 3.17 | Ponieważ ustanowienie gwarancji dla młodzieży będzie skuteczne jedynie wówczas, gdy zostanie włączone do zorientowanego na wzrost i zatrudnienie podejścia na szczeblu unijnym i krajowym, EKES ponownie powtarza swój wielokrotny apel o wytyczenie nowych celów w zakresie zmniejszania bezrobocia wśród młodzieży (10), które powinny być kluczowym elementem krajowych programów reform w związku ze strategią „Europa 2020”. |
| --- | --- |

3.17

Ponieważ ustanowienie gwarancji dla młodzieży będzie skuteczne jedynie wówczas, gdy zostanie włączone do zorientowanego na wzrost i zatrudnienie podejścia na szczeblu unijnym i krajowym, EKES ponownie powtarza swój wielokrotny apel o wytyczenie nowych celów w zakresie zmniejszania bezrobocia wśród młodzieży (10), które powinny być kluczowym elementem krajowych programów reform w związku ze strategią „Europa 2020”.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące propozycji Komisji

4.1   Gwarancja dla młodzieży

| 4.1.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady w sprawie ustanowienia gwarancji dla młodzieży zawiera wiele ważnych elementów, w tym konkretną definicję gwarancji dla młodzieży jako otrzymanie „wysokiej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub stażu”„w terminie czterech miesięcy od zarejestrowania się jako osoba bezrobotna lub od zakończenia kształcenia formalnego”. Jednak zdaniem EKES-u interwencja po upływie czterech miesięcy jest zbyt późna. Gwarancja dla młodzieży powinna zaczynać obowiązywać najszybciej jak to możliwe, najlepiej już w chwili rejestracji w urzędzie pracy. |
| --- | --- |

4.1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady w sprawie ustanowienia gwarancji dla młodzieży zawiera wiele ważnych elementów, w tym konkretną definicję gwarancji dla młodzieży jako otrzymanie „wysokiej jakości oferty pracy, ustawicznego kształcenia, przyuczenia do zawodu lub stażu”„w terminie czterech miesięcy od zarejestrowania się jako osoba bezrobotna lub od zakończenia kształcenia formalnego”. Jednak zdaniem EKES-u interwencja po upływie czterech miesięcy jest zbyt późna. Gwarancja dla młodzieży powinna zaczynać obowiązywać najszybciej jak to możliwe, najlepiej już w chwili rejestracji w urzędzie pracy.

| 4.1.2 | Należy podkreślić opłacalność inwestycji związanych z gwarancją dla młodzieży, ponieważ – jak podaje Eurofound (11) – ogólnoeuropejskie roczne straty wynikające z sytuacji, w której młodzi ludzie nie pracują, nie kształcą się i nie szkolą się, (w postaci nadmiernych transferów z systemów zabezpieczeń społecznych, braku zarobków i niezapłaconych podatków) wynoszą obecnie 1,2 % PKB, czyli 153 mld EUR. Jednocześnie zaś inwestując w działania na rzecz walki z tym zjawiskiem, musimy koncentrować się na poprawie jakości partnerstw oraz usług, a także na wzmacnianiu zdolności działania instytucji edukacyjnych. |
| --- | --- |

4.1.2

Należy podkreślić opłacalność inwestycji związanych z gwarancją dla młodzieży, ponieważ – jak podaje Eurofound (11) – ogólnoeuropejskie roczne straty wynikające z sytuacji, w której młodzi ludzie nie pracują, nie kształcą się i nie szkolą się, (w postaci nadmiernych transferów z systemów zabezpieczeń społecznych, braku zarobków i niezapłaconych podatków) wynoszą obecnie 1,2 % PKB, czyli 153 mld EUR. Jednocześnie zaś inwestując w działania na rzecz walki z tym zjawiskiem, musimy koncentrować się na poprawie jakości partnerstw oraz usług, a także na wzmacnianiu zdolności działania instytucji edukacyjnych.

| 4.1.3 | EKES podkreśla potrzebę właściwego uznawania kształcenia pozaformalnego jako sposobu uwierzytelniania umiejętności wymaganych na rynku pracy. |
| --- | --- |

4.1.3

EKES podkreśla potrzebę właściwego uznawania kształcenia pozaformalnego jako sposobu uwierzytelniania umiejętności wymaganych na rynku pracy.

| 4.1.4 | EKES zwraca uwagę na nowe kategorie NEET i potrzebę skupienia się także na kategoriach tradycyjnie nieuznawanych za zagrożone ryzykiem wykluczenia, takich jak absolwenci i młodzi ludzie mający już doświadczenie zawodowe lub odbyte staże, lecz niebędący jeszcze w stanie wejść na stałe na rynek pracy. |
| --- | --- |

4.1.4

EKES zwraca uwagę na nowe kategorie NEET i potrzebę skupienia się także na kategoriach tradycyjnie nieuznawanych za zagrożone ryzykiem wykluczenia, takich jak absolwenci i młodzi ludzie mający już doświadczenie zawodowe lub odbyte staże, lecz niebędący jeszcze w stanie wejść na stałe na rynek pracy.

| 4.1.5 | Należy także zająć się problemem rosnącej liczby wykwalifikowanych młodych ludzi, którzy doświadczają zjawiska marnowania potencjału intelektualnego („brain waste”), gdyż zmuszeni są pracować na stanowiskach niezapewniających wykorzystania ich potencjału. W sytuacji tej wspomniane osoby nie tylko nie są w stanie wykorzystywać efektów swojego kształcenia i szkolenia, lecz także narażone są na szkodliwe psychologicznie i społecznie oddziaływanie. Problemowi temu można by częściowo zaradzić dzięki lepszemu i bardziej odpowiedniemu dopasowaniu umiejętności osobistych i potrzeb rynku pracy. |
| --- | --- |

4.1.5

Należy także zająć się problemem rosnącej liczby wykwalifikowanych młodych ludzi, którzy doświadczają zjawiska marnowania potencjału intelektualnego („brain waste”), gdyż zmuszeni są pracować na stanowiskach niezapewniających wykorzystania ich potencjału. W sytuacji tej wspomniane osoby nie tylko nie są w stanie wykorzystywać efektów swojego kształcenia i szkolenia, lecz także narażone są na szkodliwe psychologicznie i społecznie oddziaływanie. Problemowi temu można by częściowo zaradzić dzięki lepszemu i bardziej odpowiedniemu dopasowaniu umiejętności osobistych i potrzeb rynku pracy.

4.2   Ramy jakości dla staży

| 4.2.1 | EKES dostrzega pozytywną rolę, jaką mogą odegrać wysokiej jakości praktyki zawodowe w kontekście ułatwiania młodym ludziom dostępu do zatrudnienia oraz pomagania przedsiębiorstwom w znalezieniu potencjalnych wykwalifikowanych pracowników. Tego rodzaju doświadczenia mogą umożliwić młodzieży zdobycie niezbędnych kompetencji, zgodnych z ich potrzebami i nabytymi wcześniej umiejętnościami, a ponadto zapewniają odpowiednie wynagrodzenie i dostęp do zabezpieczenia społecznego i innych ścieżek edukacyjnych związanych z uczeniem się przez całe życie. W tych ramach jedną z dziedzin, na które należy zwrócić szczególną uwagę, są praktyki odbywane poza systemem edukacji (zwłaszcza po ukończeniu studiów), które powinny być uznawane za praktyki zawodowe i tym samym chronione zgodnie z międzynarodowymi normami pracy. |
| --- | --- |

4.2.1

EKES dostrzega pozytywną rolę, jaką mogą odegrać wysokiej jakości praktyki zawodowe w kontekście ułatwiania młodym ludziom dostępu do zatrudnienia oraz pomagania przedsiębiorstwom w znalezieniu potencjalnych wykwalifikowanych pracowników. Tego rodzaju doświadczenia mogą umożliwić młodzieży zdobycie niezbędnych kompetencji, zgodnych z ich potrzebami i nabytymi wcześniej umiejętnościami, a ponadto zapewniają odpowiednie wynagrodzenie i dostęp do zabezpieczenia społecznego i innych ścieżek edukacyjnych związanych z uczeniem się przez całe życie. W tych ramach jedną z dziedzin, na które należy zwrócić szczególną uwagę, są praktyki odbywane poza systemem edukacji (zwłaszcza po ukończeniu studiów), które powinny być uznawane za praktyki zawodowe i tym samym chronione zgodnie z międzynarodowymi normami pracy.

| 4.2.2 | EKES podkreśla znaczenie określenia wysokich norm jakości przyuczania do zawodu, praktyk i staży. W tym kontekście potwierdza, że „będzie bacznie obserwował i wspierał wszelkie inicjatywy zmierzające do poprawy jakości staży, takie jak Europejska karta jakości staży i praktyk (European Quality Charter on Internships and Apprenticeships), zaproponowana przez Europejskie Forum Młodzieży, w celu wzmocnienia dialogu obywatelskiego na rzecz wypracowania właściwych regulacji w tym zakresie” (12). |
| --- | --- |

4.2.2

EKES podkreśla znaczenie określenia wysokich norm jakości przyuczania do zawodu, praktyk i staży. W tym kontekście potwierdza, że „będzie bacznie obserwował i wspierał wszelkie inicjatywy zmierzające do poprawy jakości staży, takie jak Europejska karta jakości staży i praktyk (European Quality Charter on Internships and Apprenticeships), zaproponowana przez Europejskie Forum Młodzieży, w celu wzmocnienia dialogu obywatelskiego na rzecz wypracowania właściwych regulacji w tym zakresie” (12).

| 4.2.3 | EKES jest przekonany, że poprawa jakości praktyk jest priorytetem i dlatego uważa inicjatywę w sprawie europejskich ram jakości dla staży za postęp w tym kierunku. Jednocześnie wzywa wszystkie instytucje UE, państwa członkowskie i zainteresowanych partnerów społecznych do jak najefektywniejszego wykorzystania wyników obecnych rund negocjacji, z uwzględnieniem wcześniejszego wsparcia ze strony partnerów społecznych, organizacji pozarządowych, opinii publicznej i niektórych instytucji edukacyjnych. Instytucje UE muszą pilnie podjąć działania i stworzyć ramy jakości dla staży oraz stałego bezpośredniego zaangażowania młodych ludzi i ich organizacji w ten proces wraz z partnerami społecznymi. W tym kontekście Europejska karta jakości staży i praktyk (13) proponuje minimalne standardy jakości, aby zmniejszyć lukę między poszczególnymi państwami w Europie pod względem procesów uczenia się, dostępnego doradztwa i opieki pedagogicznej, praw społecznych i pracowniczych, uznawania umiejętności, prawnych aspektów umów, zwrotu kosztów i wynagrodzeń, oceny i monitorowania itp. |
| --- | --- |

4.2.3

EKES jest przekonany, że poprawa jakości praktyk jest priorytetem i dlatego uważa inicjatywę w sprawie europejskich ram jakości dla staży za postęp w tym kierunku. Jednocześnie wzywa wszystkie instytucje UE, państwa członkowskie i zainteresowanych partnerów społecznych do jak najefektywniejszego wykorzystania wyników obecnych rund negocjacji, z uwzględnieniem wcześniejszego wsparcia ze strony partnerów społecznych, organizacji pozarządowych, opinii publicznej i niektórych instytucji edukacyjnych. Instytucje UE muszą pilnie podjąć działania i stworzyć ramy jakości dla staży oraz stałego bezpośredniego zaangażowania młodych ludzi i ich organizacji w ten proces wraz z partnerami społecznymi. W tym kontekście Europejska karta jakości staży i praktyk (13) proponuje minimalne standardy jakości, aby zmniejszyć lukę między poszczególnymi państwami w Europie pod względem procesów uczenia się, dostępnego doradztwa i opieki pedagogicznej, praw społecznych i pracowniczych, uznawania umiejętności, prawnych aspektów umów, zwrotu kosztów i wynagrodzeń, oceny i monitorowania itp.

| 4.2.4 | EKES uważa także, iż zasadnicze znaczenie ma ukierunkowanie tych ram na wspieranie przedsiębiorstw w wysiłkach na rzecz zaoferowania młodym ludziom wysokiej jakości praktyk. Dlatego też ramy te powinno się również realizować na szczeblu krajowym poprzez środki ukierunkowane na osiągnięcie tego celu. |
| --- | --- |

4.2.4

EKES uważa także, iż zasadnicze znaczenie ma ukierunkowanie tych ram na wspieranie przedsiębiorstw w wysiłkach na rzecz zaoferowania młodym ludziom wysokiej jakości praktyk. Dlatego też ramy te powinno się również realizować na szczeblu krajowym poprzez środki ukierunkowane na osiągnięcie tego celu.

4.3   Europejski sojusz na rzecz przygotowania zawodowego

| 4.3.1 | EKES jest przekonany o użytecznej roli Europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego, ponieważ ścisła współpraca między instytucjami edukacyjnymi, przedsiębiorstwami i partnerami społecznymi, a także decydentami politycznymi, osobami pracującymi w terenie i przedstawicielami młodzieży ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego kształcenia i szkolenia zawodowego. Dowodzi tego sukces programów kształcenia w systemie dwutorowym w niektórych państwach członkowskich. Rozwój sojuszu powinien zachęcać do dzielenia się wiedzą i pomysłami, a w ostatecznym rozrachunku pomóc w zwiększeniu liczby miejsc na praktykach dostępnych we wszystkich państwach członkowskich oraz ich jakości, a także w zachęcaniu młodych ludzi do uczestnictwa w takich programach. |
| --- | --- |

4.3.1

EKES jest przekonany o użytecznej roli Europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego, ponieważ ścisła współpraca między instytucjami edukacyjnymi, przedsiębiorstwami i partnerami społecznymi, a także decydentami politycznymi, osobami pracującymi w terenie i przedstawicielami młodzieży ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego kształcenia i szkolenia zawodowego. Dowodzi tego sukces programów kształcenia w systemie dwutorowym w niektórych państwach członkowskich. Rozwój sojuszu powinien zachęcać do dzielenia się wiedzą i pomysłami, a w ostatecznym rozrachunku pomóc w zwiększeniu liczby miejsc na praktykach dostępnych we wszystkich państwach członkowskich oraz ich jakości, a także w zachęcaniu młodych ludzi do uczestnictwa w takich programach.

| 4.3.2 | Sojusz powinien też wspierać europejskie i krajowe kampanie na rzecz zmiany postrzegania kształcenia zawodowego, także w kontekście procesu kopenhaskiego, oraz organizować regularne forum dyskusji nad monitorowaniem europejskiej strategii na rzecz przyuczania do zawodu z udziałem zainteresowanych podmiotów europejskich i krajowych w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.3.2

Sojusz powinien też wspierać europejskie i krajowe kampanie na rzecz zmiany postrzegania kształcenia zawodowego, także w kontekście procesu kopenhaskiego, oraz organizować regularne forum dyskusji nad monitorowaniem europejskiej strategii na rzecz przyuczania do zawodu z udziałem zainteresowanych podmiotów europejskich i krajowych w tej dziedzinie.

| 4.3.3 | Potrzebne są także zachęty ułatwiające finansowanie transgranicznych działań szkoleniowych, pozwalające przedsiębiorstwom i partnerom społecznym na zaangażowanie w tworzenie systemu dwutorowego. Więcej propozycji można znaleźć w publikacji pt. „Tworzenie szans dla młodzieży: Jak poprawić jakość i wizerunek przyuczania do zawodu” („Creating Opportunities for Youth: How to improve the quality and image of apprenticeships”) (BusinessEurope, 2012) (14) lub w hiszpańsko-niemieckim porozumieniu związków zawodowych w sprawie norm jakości przyuczania do zawodu. |
| --- | --- |

4.3.3

Potrzebne są także zachęty ułatwiające finansowanie transgranicznych działań szkoleniowych, pozwalające przedsiębiorstwom i partnerom społecznym na zaangażowanie w tworzenie systemu dwutorowego. Więcej propozycji można znaleźć w publikacji pt. „Tworzenie szans dla młodzieży: Jak poprawić jakość i wizerunek przyuczania do zawodu” („Creating Opportunities for Youth: How to improve the quality and image of apprenticeships”) (BusinessEurope, 2012) (14) lub w hiszpańsko-niemieckim porozumieniu związków zawodowych w sprawie norm jakości przyuczania do zawodu.

4.4   Mobilność młodzieży

| 4.4.1 | EKES uważa, że z myślą o wspieraniu mobilności młodych pracowników państwa członkowskie powinny dokonać dalszych postępów na rzecz wzajemnego uznawania kwalifikacji i umiejętności oraz na rzecz kompatybilności krajowych systemów zabezpieczeń społecznych, szczególnie systemów emerytalnych, a także inwestować więcej w szkolenia językowe, ponieważ bariery językowe także wymagają przezwyciężenia. Komisja powinna dalej wzmacniać koordynację zabezpieczeń społecznych, aby zapewnić, że nawet pojedynczy miesiąc opłacania składek nie „zagubi się” w wyniku podjęcia pracy w innym państwie UE. |
| --- | --- |

4.4.1

EKES uważa, że z myślą o wspieraniu mobilności młodych pracowników państwa członkowskie powinny dokonać dalszych postępów na rzecz wzajemnego uznawania kwalifikacji i umiejętności oraz na rzecz kompatybilności krajowych systemów zabezpieczeń społecznych, szczególnie systemów emerytalnych, a także inwestować więcej w szkolenia językowe, ponieważ bariery językowe także wymagają przezwyciężenia. Komisja powinna dalej wzmacniać koordynację zabezpieczeń społecznych, aby zapewnić, że nawet pojedynczy miesiąc opłacania składek nie „zagubi się” w wyniku podjęcia pracy w innym państwie UE.

| 4.4.2 | EKES podkreśla użyteczność programów UE na rzecz mobilności, takich jak Erasmus i „Młodzież w działaniu”, które wspierają mobilność młodych ludzi oraz rozwijanie przez nich umiejętności, kompetencji i cech charakteru za pośrednictwem wolontariatu i innych inicjatyw obywatelskich. EKES apeluje o odpowiednie finansowanie w nowych wieloletnich ramach finansowych przyszłego programu „Erasmus dla wszystkich” / „Europa na TAK”, na który obecnie przeznaczono o 1 mld EUR mniej niż w pierwotnej propozycji. |
| --- | --- |

4.4.2

EKES podkreśla użyteczność programów UE na rzecz mobilności, takich jak Erasmus i „Młodzież w działaniu”, które wspierają mobilność młodych ludzi oraz rozwijanie przez nich umiejętności, kompetencji i cech charakteru za pośrednictwem wolontariatu i innych inicjatyw obywatelskich. EKES apeluje o odpowiednie finansowanie w nowych wieloletnich ramach finansowych przyszłego programu „Erasmus dla wszystkich” / „Europa na TAK”, na który obecnie przeznaczono o 1 mld EUR mniej niż w pierwotnej propozycji.

| 4.4.3 | EKES opowiada się za dalszym udoskonaleniem inicjatywy „Twoja pierwsza praca z EURESEM”, a także za inwestowaniem w tę dziedzinę. W szczególności Komitet apeluje do Komisji Europejskiej o wprowadzenie udoskonaleń do systemu EURES, tak aby zapewnić jego większą zauważalność i dostępność dla młodych ludzi, a także ułatwić korzystanie z niego. Należy aktywnie zachęcać młodych ludzi do uczestnictwa, pomagając im przezwyciężyć przeszkody wynikające z barier kulturowych i językowych oraz braku zdolności organizacyjnych i obawy przed tym, co nieznane. Można tego dokonać poprzez poprawę systemu doradztwa zawodowego i osobistego, który powinien pomagać studentom i praktykantom (oraz młodym ludziom ogółem) w lepszym poznaniu ich aspiracji, zdolności i szans na znalezienie pracy. Obejmuje to również doradztwo w zakresie prawa pracy i otoczenia społeczno-gospodarczego oraz praw i obowiązków pracodawców i pracowników. |
| --- | --- |

4.4.3

EKES opowiada się za dalszym udoskonaleniem inicjatywy „Twoja pierwsza praca z EURESEM”, a także za inwestowaniem w tę dziedzinę. W szczególności Komitet apeluje do Komisji Europejskiej o wprowadzenie udoskonaleń do systemu EURES, tak aby zapewnić jego większą zauważalność i dostępność dla młodych ludzi, a także ułatwić korzystanie z niego. Należy aktywnie zachęcać młodych ludzi do uczestnictwa, pomagając im przezwyciężyć przeszkody wynikające z barier kulturowych i językowych oraz braku zdolności organizacyjnych i obawy przed tym, co nieznane. Można tego dokonać poprzez poprawę systemu doradztwa zawodowego i osobistego, który powinien pomagać studentom i praktykantom (oraz młodym ludziom ogółem) w lepszym poznaniu ich aspiracji, zdolności i szans na znalezienie pracy. Obejmuje to również doradztwo w zakresie prawa pracy i otoczenia społeczno-gospodarczego oraz praw i obowiązków pracodawców i pracowników.

| 4.4.4 | Komitet popiera inicjatywę Parlamentu Europejskiego zmierzającą do uaktualnienia dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych. Obecna dyrektywa jest już nieaktualna, gdyż wiele zawodów gwałtownie się rozwija. Ponadto jej aktualizacja obejmowałaby wprowadzenie elektronicznej karty zawierającej kwalifikacje i doświadczenie pracowników. Ułatwiłoby im to znalezienie pracy oraz dysponowanie kwalifikacjami uznawanymi w innym państwie członkowskim, a także pozwoliłoby na harmonizację szkoleń, kompetencji i praktyk w UE. Zachęcałoby także do mobilności i dzielenia się wiedzą fachową. |
| --- | --- |

4.4.4

Komitet popiera inicjatywę Parlamentu Europejskiego zmierzającą do uaktualnienia dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych. Obecna dyrektywa jest już nieaktualna, gdyż wiele zawodów gwałtownie się rozwija. Ponadto jej aktualizacja obejmowałaby wprowadzenie elektronicznej karty zawierającej kwalifikacje i doświadczenie pracowników. Ułatwiłoby im to znalezienie pracy oraz dysponowanie kwalifikacjami uznawanymi w innym państwie członkowskim, a także pozwoliłoby na harmonizację szkoleń, kompetencji i praktyk w UE. Zachęcałoby także do mobilności i dzielenia się wiedzą fachową.

Bruksela, 21 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie rocznej analizy wzrostu na 2013 r. (Dz.U. C 133 z 9.5.2013).

1

(2)  http://www.eurofound.europa.eu/emcc/labourmarket/youth.htm.

2

(3)  http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_Data/docs/pressdata/en/ecofin/131662.pdf.

3

(4)  Konferencja pt. „Kryzys gospodarczy, edukacja i rynek pracy”, Bruksela, 24 stycznia 2012 r.; konferencja pt. „Ze szkoły do pracy”, zorganizowana przez CMRP w Roskilde (Dania), 4 lutego 2012 r.; konferencja pt. „Dobre miejsca pracy dla młodych: Czy żądamy zbyt wiele?”, zorganizowana przez CMRP wraz z Europejskim Forum Młodzieży 20 kwietnia 2012 r.; konferencja Grupy III pt. „Edukacja i zatrudnienie młodzieży w ramach strategii „Europa 2020”, Sofia, 8 czerwca 2012 r.; konferencja Grupy I pt. „Przyszłość młodzieży w Europie – Europejska młodzież: pokolenie nadziei czy rozczarowań?”, Wersal, 29–30 sierpnia 2012 r.

4

(5)  Dz.U. C 132 z 3.5.2011, ss. 55–62; Dz.U. C 318 z 29.10.2011, ss. 50–55; Dz.U. C 68 z 6.3.2012, ss. 11–14; Dz.U. C 181 z 21.6.2012, ss. 143–149; Dz.U. C 181 z 21.6.2012, ss. 150–153; Dz.U. C 68 z 6.3.2012, ss. 1–10; Dz.U. C 181 z 21.6.2012, ss. 154-159; Dz.U. C 299 z 4.10.2012, ss. 97–102; Opinia EKES-u w sprawie „W kierunku odnowy gospodarczej sprzyjającej zatrudnieniu”Dz.U. C 11 z 15.1.2013, z. 65.

5

(6)  http://www.eurofound.europa.eu/publications/htmlfiles/ef1254.htm.

6

(7)  Opracowanie „EuroZone job crisis: trends and policy responses” Międzynarodowego Instytutu Badań Rynku Pracy (w ramach Międzynarodowej Organizacji Pracy).

7

(8)  http://issuu.com/yomag/docs/youth_guarantee.

8

(9)  http://www.eurofound.europa.eu/publications/htmlfiles/ef1242.htm.

9

(10)  Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 94–101 i Opinia EKES-u w sprawie wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia (Dz.U. C 133 z 09.5.2013).

10

(11)  NEETs – Young people not in employment, education, or training: Characteristics, costs and policy responses in Europe [„Młodzież niekształcąca się, niepracująca ani nieszkoląca się: właściwości, koszty i rozwiązania polityczne w Europie”], Eurofound 2012.

11

Young people not in employment, education, or training

Characteristics, costs and policy responses in Europe

(12)  Dz.U. C 299 z 4.10.2012, ss. 97–102.

12

(13)  http://qualityinternships.eu/wp-content/uploads/2012/01/internship_charter_EN.pdf.

13

(14)  http://www.businesseurope.eu/Content/default.asp?pageid=568&docid=29967.

14

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/73 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/73

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostępu do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwego i równego podziału korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów w Unii

COM(2012) 576 final – 2012/0278 (COD)

2013/C 161/14

Samodzielny sprawozdawca: Lutz RIBBE

Parlament Europejski, w dniu 19 listopada 2012 r., oraz Rada, w dniu 5 listopada 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostępu do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwego i równego podziału korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów w Unii

COM(2012) 576 final – 2012/0278 (COD).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 5 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 82 do 2 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt przedłożenia wniosku dotyczącego rozporządzenia. W skutecznym wdrożeniu tzw. protokołu z Nagoi, służącego realizacji niektórych celów Konwencji o różnorodności biologicznej, dostrzega ogromne szanse dla rozwoju w UE gospodarki opartej na biotechnologii. Ponieważ jest ona często uzależniona od importu zasobów genetycznych, poprawa dostępu do takich zasobów jednoznacznie leży w interesie Unii. |
| --- | --- |

1.1

EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt przedłożenia wniosku dotyczącego rozporządzenia. W skutecznym wdrożeniu tzw. protokołu z Nagoi, służącego realizacji niektórych celów Konwencji o różnorodności biologicznej, dostrzega ogromne szanse dla rozwoju w UE gospodarki opartej na biotechnologii. Ponieważ jest ona często uzależniona od importu zasobów genetycznych, poprawa dostępu do takich zasobów jednoznacznie leży w interesie Unii.

| 1.2 | Protokół z Nagoi nie został jednak sporządzony jedynie z myślą o wspieraniu badań biotechnologicznych i rozwoju produktów biotechnologicznych, ale także by zapewnić sprawiedliwy podział korzyści płynących z wykorzystywania i wprowadzenia na rynek zasobów genetycznych. Dzięki temu państwa (lub ludność tubylcza) udostępniające dane zasoby genetyczne i tradycyjną wiedzę o postępowaniu z nimi miałyby odnosić korzyści z wprowadzania ich do obrotu, a gospodarka wprowadzająca je do obrotu byłaby uwolniona od zarzutu uprawiania biopiractwa. |
| --- | --- |

1.2

Protokół z Nagoi nie został jednak sporządzony jedynie z myślą o wspieraniu badań biotechnologicznych i rozwoju produktów biotechnologicznych, ale także by zapewnić sprawiedliwy podział korzyści płynących z wykorzystywania i wprowadzenia na rynek zasobów genetycznych. Dzięki temu państwa (lub ludność tubylcza) udostępniające dane zasoby genetyczne i tradycyjną wiedzę o postępowaniu z nimi miałyby odnosić korzyści z wprowadzania ich do obrotu, a gospodarka wprowadzająca je do obrotu byłaby uwolniona od zarzutu uprawiania biopiractwa.

| 1.3 | Właśnie w odniesieniu do tego podziału korzyści, którego w pierwszym rzędzie dotyczy protokół z Nagoi, EKES dostrzega w przedłożonym wniosku dotyczącym rozporządzenia szereg słabych punktów. Należy szybko temu zaradzić oraz doprecyzować pewne elementy dopuszczające swobodę interpretacji. |
| --- | --- |

1.3

Właśnie w odniesieniu do tego podziału korzyści, którego w pierwszym rzędzie dotyczy protokół z Nagoi, EKES dostrzega w przedłożonym wniosku dotyczącym rozporządzenia szereg słabych punktów. Należy szybko temu zaradzić oraz doprecyzować pewne elementy dopuszczające swobodę interpretacji.

| 1.4 | W szczególności chodzi tu o:






  — | zasady podziału korzyści (punkty 3.1–3.6); |
| --- | --- | --- |

1.4

W szczególności chodzi tu o:

—

zasady podziału korzyści (punkty 3.1–3.6);

| — | stworzenie skutecznego systemu kontroli, monitorowania i sankcji (punkty 3.7–3.10); |
| --- | --- |

—

stworzenie skutecznego systemu kontroli, monitorowania i sankcji (punkty 3.7–3.10);

| — | termin, od kiedy ma obowiązywać podział korzyści (punkt 4.1); |
| --- | --- |

—

termin, od kiedy ma obowiązywać podział korzyści (punkt 4.1);

| — | uwzględnienie biotechnologii oraz substancji pochodnych (punkty 4.2.1–4.2.2), także w odniesieniu do podziału korzyści płynących z tzw. tradycyjnej wiedzy (punkty 4.2.3–4.2.4.); |
| --- | --- |

—

uwzględnienie biotechnologii oraz substancji pochodnych (punkty 4.2.1–4.2.2), także w odniesieniu do podziału korzyści płynących z tzw. tradycyjnej wiedzy (punkty 4.2.3–4.2.4.);

| — | późny moment, w którym zachodzi obowiązek informowania o wykorzystaniu zasobów (punkty 4.3.1–4.3.5); |
| --- | --- |

—

późny moment, w którym zachodzi obowiązek informowania o wykorzystaniu zasobów (punkty 4.3.1–4.3.5);

| — | pytanie, czy badania finansowane ze środków prywatnych i powstałe w ich wyniku produkty objęte są obowiązkiem informowania (punkt 4.3.5); |
| --- | --- |

—

pytanie, czy badania finansowane ze środków prywatnych i powstałe w ich wyniku produkty objęte są obowiązkiem informowania (punkt 4.3.5);

| — | ściganie przypadków biopiractwa zgłaszanych przez strony trzecie (punkt 4.3.6); |
| --- | --- |

—

ściganie przypadków biopiractwa zgłaszanych przez strony trzecie (punkt 4.3.6);

| — | skuteczność systemu sankcji (punkt 4.3.7). |
| --- | --- |

—

skuteczność systemu sankcji (punkt 4.3.7).

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | W 1992 r. w ramach konferencji ONZ w Rio de Janeiro na temat środowiska i rozwoju zawarto Konwencję o różnorodności biologicznej (CBD), do której do chwili obecnej przystąpiły 193 państwa należące do ONZ. (Spośród członków ONZ nie zrobiły tego jeszcze tylko Andora, Watykan, Sudan Południowy i USA). |
| --- | --- |

2.1

W 1992 r. w ramach konferencji ONZ w Rio de Janeiro na temat środowiska i rozwoju zawarto Konwencję o różnorodności biologicznej (CBD), do której do chwili obecnej przystąpiły 193 państwa należące do ONZ. (Spośród członków ONZ nie zrobiły tego jeszcze tylko Andora, Watykan, Sudan Południowy i USA).

| 2.2 | CBD służy realizacji trzech celów, do których należy:






  1) | ochrona różnorodności biologicznej; |
| --- | --- | --- |

2.2

CBD służy realizacji trzech celów, do których należy:

1)

ochrona różnorodności biologicznej;

| 2) | jej zrównoważone użytkowanie oraz |
| --- | --- |

2)

jej zrównoważone użytkowanie oraz

| 3) | „uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści wynikających z wykorzystywania zasobów genetycznych”. |
| --- | --- |

3)

„uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści wynikających z wykorzystywania zasobów genetycznych”.

| 2.3 | W art. 15 ust. 1 CBD uznano „suwerenne prawa państw do ich zasobów naturalnych”. Poszczególnym państwom przyznano uprawnienie do określania dostępu do zasobów genetycznych. |
| --- | --- |

2.3

W art. 15 ust. 1 CBD uznano „suwerenne prawa państw do ich zasobów naturalnych”. Poszczególnym państwom przyznano uprawnienie do określania dostępu do zasobów genetycznych.

| 2.4 | W art. 15 ust. 7 zobowiązano państwa będące stronami CBD, by podejmowały „odpowiednie ustawodawcze, administracyjne lub polityczne działania”, „mając na celu sprawiedliwy i równy dostęp do wyników badań i rozwoju oraz korzyści wynikających z komercyjnego lub innego wykorzystania zasobów genetycznych z państwem dostarczającym takie zasoby”. |
| --- | --- |

2.4

W art. 15 ust. 7 zobowiązano państwa będące stronami CBD, by podejmowały „odpowiednie ustawodawcze, administracyjne lub polityczne działania”, „mając na celu sprawiedliwy i równy dostęp do wyników badań i rozwoju oraz korzyści wynikających z komercyjnego lub innego wykorzystania zasobów genetycznych z państwem dostarczającym takie zasoby”.

| 2.5 | W art. 8 lit. j) wezwano państwa będące stronami CBD, by „stosownie do swojego ustawodawstwa krajowego” respektowały tradycyjną wiedzę społeczności tubylczych i lokalnych sprzyjającą „ochronie i zrównoważonemu użytkowaniu różnorodności biologicznej” oraz wspierały „równy podział korzyści płynących z wykorzystania tej wiedzy, innowacji i praktyk”. |
| --- | --- |

2.5

W art. 8 lit. j) wezwano państwa będące stronami CBD, by „stosownie do swojego ustawodawstwa krajowego” respektowały tradycyjną wiedzę społeczności tubylczych i lokalnych sprzyjającą „ochronie i zrównoważonemu użytkowaniu różnorodności biologicznej” oraz wspierały „równy podział korzyści płynących z wykorzystania tej wiedzy, innowacji i praktyk”.

| 2.6 | Ponieważ podjęte w 1992 r. zobowiązania międzynarodowe do podziału korzyści nie były realizowane, na Światowym Szczycie Zrównoważonego Rozwoju w 2002 r. w Johannesburgu szefowie państw i rządów postanowili wynegocjować w ramach CBD międzynarodowy system promujący i zapewniający sprawiedliwy i równy podział korzyści wynikających z wykorzystania zasobów genetycznych [„international regime to promote and safeguard the fair and equitable sharing of benefits arising out of the utilization of genetic resources”] („Plan of Implementation”, pkt 42 lit. o)). |
| --- | --- |

2.6

Ponieważ podjęte w 1992 r. zobowiązania międzynarodowe do podziału korzyści nie były realizowane, na Światowym Szczycie Zrównoważonego Rozwoju w 2002 r. w Johannesburgu szefowie państw i rządów postanowili wynegocjować w ramach CBD międzynarodowy system promujący i zapewniający sprawiedliwy i równy podział korzyści wynikających z wykorzystania zasobów genetycznych [„international regime to promote and safeguard the fair and equitable sharing of benefits arising out of the utilization of genetic resources”] („Plan of Implementation”, pkt 42 lit. o)).

| 2.7 | W 2004 r. państwa sygnatariusze CBD na 7. konferencji stron CBD w Kuala Lumpur podjęły decyzję o skutecznym wdrożeniu wszystkich odpowiednich elementów CBD za pośrednictwem porozumienia o dostępie do zasobów genetycznych i podziale korzyści. |
| --- | --- |

2.7

W 2004 r. państwa sygnatariusze CBD na 7. konferencji stron CBD w Kuala Lumpur podjęły decyzję o skutecznym wdrożeniu wszystkich odpowiednich elementów CBD za pośrednictwem porozumienia o dostępie do zasobów genetycznych i podziale korzyści.

| 2.8 | Rezultat tych prac został przedstawiony i przyjęty w październiku 2010 r. – po ponad sześciu latach negocjacji – na 10. konferencji stron CBD w Nagoi w Japonii w formie Protokołu z Nagoi, do Konwencji o różnorodności biologicznej, o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów (w skrócie: protokół z Nagoi). |
| --- | --- |

2.8

Rezultat tych prac został przedstawiony i przyjęty w październiku 2010 r. – po ponad sześciu latach negocjacji – na 10. konferencji stron CBD w Nagoi w Japonii w formie Protokołu z Nagoi, do Konwencji o różnorodności biologicznej, o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów (w skrócie: protokół z Nagoi).

| 2.9 | Wszyscy sygnatariusze CBD mogą ratyfikować protokół z Nagoi; dwanaście państw już to zrobiło (wg stanu z lutego 2013 r.), a 92 państwa podpisały protokół po jego przyjęciu, w tym Komisja Europejska oraz 24 z 27 państw członkowskich UE (poza Łotwą, Maltą i Słowacją). |
| --- | --- |

2.9

Wszyscy sygnatariusze CBD mogą ratyfikować protokół z Nagoi; dwanaście państw już to zrobiło (wg stanu z lutego 2013 r.), a 92 państwa podpisały protokół po jego przyjęciu, w tym Komisja Europejska oraz 24 z 27 państw członkowskich UE (poza Łotwą, Maltą i Słowacją).

| 2.10 | Choć już w 2002 r. podczas Światowego Szczytu Zrównoważonego Rozwoju państwa rozwijające się apelowały o przyjęcie protokołu, który byłby wiążący zgodnie z prawem międzynarodowym, UE dopiero na krótko przed rozpoczęciem ostatniej rundy negocjacji w grupie roboczej ds. podziału korzyści zdecydowała się na opracowanie protokołu zawierającego prawnie wiążące i niewiążące przepisy (Decyzja Rady ds. Środowiska z 15 marca 2010 r.). |
| --- | --- |

2.10

Choć już w 2002 r. podczas Światowego Szczytu Zrównoważonego Rozwoju państwa rozwijające się apelowały o przyjęcie protokołu, który byłby wiążący zgodnie z prawem międzynarodowym, UE dopiero na krótko przed rozpoczęciem ostatniej rundy negocjacji w grupie roboczej ds. podziału korzyści zdecydowała się na opracowanie protokołu zawierającego prawnie wiążące i niewiążące przepisy (Decyzja Rady ds. Środowiska z 15 marca 2010 r.).

| 2.11 | Przedłożony przez Komisję projekt rozporządzenia ma służyć realizacji celów protokołu z Nagoi. |
| --- | --- |

2.11

Przedłożony przez Komisję projekt rozporządzenia ma służyć realizacji celów protokołu z Nagoi.

| 2.12 | W związku z przedstawionym przez Komisję dokumentem należy wspomnieć nie tylko o CBD, ale także o przyjętej przez ONZ Deklaracji praw ludów tubylczych. W art. 31 ust. 1 tej deklaracji zapisano prawo do zachowania, kontroli, ochrony i rozwoju zasobów genetycznych i tradycyjnej wiedzy ludów tubylczych, w tym ich praw własności intelektualnej do tej wiedzy. W ust. 2 wezwano państwa do przedsięwzięcia skutecznych środków w celu uznania tych praw i ochrony możliwości ich wykonywania. Wdrożenie protokołu z Nagoi powinno być jednym z takich skutecznych działań służących wdrożeniu deklaracji UE. |
| --- | --- |

2.12

W związku z przedstawionym przez Komisję dokumentem należy wspomnieć nie tylko o CBD, ale także o przyjętej przez ONZ Deklaracji praw ludów tubylczych. W art. 31 ust. 1 tej deklaracji zapisano prawo do zachowania, kontroli, ochrony i rozwoju zasobów genetycznych i tradycyjnej wiedzy ludów tubylczych, w tym ich praw własności intelektualnej do tej wiedzy. W ust. 2 wezwano państwa do przedsięwzięcia skutecznych środków w celu uznania tych praw i ochrony możliwości ich wykonywania. Wdrożenie protokołu z Nagoi powinno być jednym z takich skutecznych działań służących wdrożeniu deklaracji UE.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | W uzasadnieniu przedłożonego wniosku dotyczącego rozporządzenia Komisja wyjaśnia, że „wdrożenie i ratyfikacja protokołu przez Unię pozwolą otworzyć nowe możliwości dla badań naukowych wykorzystujących zasoby przyrodnicze oraz wesprzeć rozwój gospodarki opartej na biotechnologii” (1). Komisja stwierdza dalej, że „na UE i jej państwach członkowskich spoczywa polityczne zobowiązanie do przystąpienia do protokołu w charakterze stron, aby zapewnić unijnym naukowcom i przedsiębiorstwom dostęp do wysokiej jakości próbek zasobów genetycznych, w oparciu o rzetelne decyzje związane z dostępem i przy niskich kosztach transakcji” (2). |
| --- | --- |

3.1

W uzasadnieniu przedłożonego wniosku dotyczącego rozporządzenia Komisja wyjaśnia, że „wdrożenie i ratyfikacja protokołu przez Unię pozwolą otworzyć nowe możliwości dla badań naukowych wykorzystujących zasoby przyrodnicze oraz wesprzeć rozwój gospodarki opartej na biotechnologii” (1). Komisja stwierdza dalej, że „na UE i jej państwach członkowskich spoczywa polityczne zobowiązanie do przystąpienia do protokołu w charakterze stron, aby zapewnić unijnym naukowcom i przedsiębiorstwom dostęp do wysokiej jakości próbek zasobów genetycznych, w oparciu o rzetelne decyzje związane z dostępem i przy niskich kosztach transakcji” (2).

| 3.2 | Także EKES dostrzega w skutecznym wdrożeniu protokołu z Nagoi ogromne szanse dla rozwoju gospodarki opartej na biotechnologii w UE. Zwraca jednak uwagę na to, że głównym celem protokołu z Nagoi jest realizacja trzeciego celu CBD, którym jest „podział korzyści wynikających z wykorzystywania zasobów genetycznych”. Kluczowymi elementami podziału korzyści są przy tym: odpowiedni dostęp do zasobów genetycznych, odpowiedni transfer właściwych technologii z uwzględnieniem wszystkich praw do tych zasobów i technologii oraz odpowiednie finansowanie. |
| --- | --- |

3.2

Także EKES dostrzega w skutecznym wdrożeniu protokołu z Nagoi ogromne szanse dla rozwoju gospodarki opartej na biotechnologii w UE. Zwraca jednak uwagę na to, że głównym celem protokołu z Nagoi jest realizacja trzeciego celu CBD, którym jest „podział korzyści wynikających z wykorzystywania zasobów genetycznych”. Kluczowymi elementami podziału korzyści są przy tym: odpowiedni dostęp do zasobów genetycznych, odpowiedni transfer właściwych technologii z uwzględnieniem wszystkich praw do tych zasobów i technologii oraz odpowiednie finansowanie.

| 3.3 | Protokół z Nagoi obejmuje zatem trzy główne elementy:






  — | środki dotyczące dostępu do zasobów genetycznych i powiązanej z nimi tradycyjnej wiedzy, zapewniające przejrzyste i niearbitralne procedury; |
| --- | --- | --- |

3.3

Protokół z Nagoi obejmuje zatem trzy główne elementy:

—

środki dotyczące dostępu do zasobów genetycznych i powiązanej z nimi tradycyjnej wiedzy, zapewniające przejrzyste i niearbitralne procedury;

| — | środki służące zapewnieniu podziału korzyści płynących z wykorzystywania i wprowadzenia na rynek zasobów genetycznych i powiązanej z nimi tradycyjnej wiedzy; |
| --- | --- |

—

środki służące zapewnieniu podziału korzyści płynących z wykorzystywania i wprowadzenia na rynek zasobów genetycznych i powiązanej z nimi tradycyjnej wiedzy;

| — | środki dotyczące utworzenia skutecznego krajowego systemu monitorowania przede wszystkim spełniania wymogów odnośnie do podziału korzyści. |
| --- | --- |

—

środki dotyczące utworzenia skutecznego krajowego systemu monitorowania przede wszystkim spełniania wymogów odnośnie do podziału korzyści.

| 3.4 | Natomiast gdy Komisja we wniosku dotyczącym rozporządzenia stwierdza, że „protokół opiera się na dwóch głównych filarach: środkach dotyczących dostępu oraz środkach dotyczących przestrzegania przepisów przez użytkowników” (3), oznacza to, że nie podkreśla ona wyraźnie podziału korzyści jako ważnego celu protokołu z Nagoi, wymogu postawionego podczas Światowego Szczytu Zrównoważonego Rozwoju oraz międzynarodowego zobowiązania podjętego w ramach CBD. |
| --- | --- |

3.4

Natomiast gdy Komisja we wniosku dotyczącym rozporządzenia stwierdza, że „protokół opiera się na dwóch głównych filarach: środkach dotyczących dostępu oraz środkach dotyczących przestrzegania przepisów przez użytkowników” (3), oznacza to, że nie podkreśla ona wyraźnie podziału korzyści jako ważnego celu protokołu z Nagoi, wymogu postawionego podczas Światowego Szczytu Zrównoważonego Rozwoju oraz międzynarodowego zobowiązania podjętego w ramach CBD.

| 3.5 | Wniosek dotyczący rozporządzenia stwarza zatem wrażenie, że w istocie protokół z Nagoi ma służyć zapewnieniu państwom członkowskim UE nieutrudnionego dostępu do surowców z krajów rozwijających się. |
| --- | --- |

3.5

Wniosek dotyczący rozporządzenia stwarza zatem wrażenie, że w istocie protokół z Nagoi ma służyć zapewnieniu państwom członkowskim UE nieutrudnionego dostępu do surowców z krajów rozwijających się.

| 3.6 | Nie chodzi tylko o to, że owo faktyczne nieuwzględnienie zasadniczego celu protokołu z Nagoi jest istotnym niedociągnięciem w dokumencie Komisji, ale też o to, że nieskuteczne i niezadowalające rozwiązanie tej kwestii może mieć poważne konsekwencje dla europejskich przedsiębiorstw. W sytuacji braku jasnych uregulowań dotyczących podziału korzyści (i jego monitorowania) przedsiębiorstwom tym trudniej będzie uniknąć często stawianych zarzutów o biopiractwo. |
| --- | --- |

3.6

Nie chodzi tylko o to, że owo faktyczne nieuwzględnienie zasadniczego celu protokołu z Nagoi jest istotnym niedociągnięciem w dokumencie Komisji, ale też o to, że nieskuteczne i niezadowalające rozwiązanie tej kwestii może mieć poważne konsekwencje dla europejskich przedsiębiorstw. W sytuacji braku jasnych uregulowań dotyczących podziału korzyści (i jego monitorowania) przedsiębiorstwom tym trudniej będzie uniknąć często stawianych zarzutów o biopiractwo.

| 3.7 | Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia wychodzi od zasady należytej staranności (art. 4). Zgodnie z nią użytkownikowi zasobów genetycznych i wiedzy tradycyjnej z nimi związanej przypada istotna rola w przestrzeganiu mających zastosowanie krajowych i zagranicznych przepisów dotyczących dostępu i podziału korzyści. |
| --- | --- |

3.7

Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia wychodzi od zasady należytej staranności (art. 4). Zgodnie z nią użytkownikowi zasobów genetycznych i wiedzy tradycyjnej z nimi związanej przypada istotna rola w przestrzeganiu mających zastosowanie krajowych i zagranicznych przepisów dotyczących dostępu i podziału korzyści.

| 3.8 | EKES przyjmuje z zadowoleniem to podejście oparte na odpowiedzialności sektora badań i gospodarki. Zwraca jednak uwagę na wynikające z prawa międzynarodowego w związku z ratyfikacją protokołu z Nagoi zobowiązanie do podjęcia odpowiednich działań ustawodawczych, administracyjnych lub politycznych, aby zadbać o faktyczne dzielenie z krajem pochodzenia lub ze społecznościami lokalnymi czy tubylczymi korzyści odnoszonych przez użytkowników z wykorzystywania i wprowadzenia na rynek zasobów genetycznych i związanej z nimi tradycyjnej wiedzy. |
| --- | --- |

3.8

EKES przyjmuje z zadowoleniem to podejście oparte na odpowiedzialności sektora badań i gospodarki. Zwraca jednak uwagę na wynikające z prawa międzynarodowego w związku z ratyfikacją protokołu z Nagoi zobowiązanie do podjęcia odpowiednich działań ustawodawczych, administracyjnych lub politycznych, aby zadbać o faktyczne dzielenie z krajem pochodzenia lub ze społecznościami lokalnymi czy tubylczymi korzyści odnoszonych przez użytkowników z wykorzystywania i wprowadzenia na rynek zasobów genetycznych i związanej z nimi tradycyjnej wiedzy.

| 3.9 | We wniosku dotyczącym rozporządzenia zasadniczo pomija się ważną część zobowiązań wynikających z protokołu z Nagoi. EKES zaleca więc Radzie i Parlamentowi, by na dalszych etapach procedury ustanowiły wystarczające zasady dotyczące kontroli realizacji zapisów w zakresie odpowiedzialności. Oznacza to także, że rządy krajowe nie mogą zostać zwolnione z odpowiedzialności za monitorowanie przestrzegania zasad. |
| --- | --- |

3.9

We wniosku dotyczącym rozporządzenia zasadniczo pomija się ważną część zobowiązań wynikających z protokołu z Nagoi. EKES zaleca więc Radzie i Parlamentowi, by na dalszych etapach procedury ustanowiły wystarczające zasady dotyczące kontroli realizacji zapisów w zakresie odpowiedzialności. Oznacza to także, że rządy krajowe nie mogą zostać zwolnione z odpowiedzialności za monitorowanie przestrzegania zasad.

| 3.10 | Wniosek dotyczący rozporządzenia nie wystarczy zatem do stworzenia podstaw zaufania między państwami członkowskimi UE, ich badaczami i przedsiębiorstwami oraz krajami pochodzenia zasobów, a zaufanie takie jest niezbędne, by wspierać zawieranie dwustronnych umów dotyczących podziału korzyści oraz konstruktywnie kontynuować międzynarodowe negocjacje w sprawie podziału korzyści. EKES obawia się, że proponowany system podziału korzyści raczej będzie utrudnieniem w działalności europejskich badaczy i przedsiębiorców niż przyczyni się do wspierania rozwoju badań i gospodarki. |
| --- | --- |

3.10

Wniosek dotyczący rozporządzenia nie wystarczy zatem do stworzenia podstaw zaufania między państwami członkowskimi UE, ich badaczami i przedsiębiorstwami oraz krajami pochodzenia zasobów, a zaufanie takie jest niezbędne, by wspierać zawieranie dwustronnych umów dotyczących podziału korzyści oraz konstruktywnie kontynuować międzynarodowe negocjacje w sprawie podziału korzyści. EKES obawia się, że proponowany system podziału korzyści raczej będzie utrudnieniem w działalności europejskich badaczy i przedsiębiorców niż przyczyni się do wspierania rozwoju badań i gospodarki.

4.   Uwagi szczegółowe na temat konkretnych elementów wniosku dotyczącego rozporządzenia

4.1   Ogólny zakres obowiązywania rozporządzenia (art. 2)

| 4.1.1 | W artykule 2 wniosku dotyczącego rozporządzenia stwierdza się, że przepisy dotyczące podziału korzyści mają zastosowanie tylko do tych zasobów genetycznych oraz związanej z nimi wiedzy tradycyjnej, do których uzyskano dostęp po wejściu w życie protokołu z Nagoi w Unii. Komisja nie proponuje zasad dotyczących podziału korzyści płynących z obecnego wykorzystywania i wprowadzania na rynek tych zasobów genetycznych oraz związanej z nimi wiedzy tradycyjnej, które docierały do UE już od 1993 r. – tzn. bez umów o podziale korzyści. |
| --- | --- |

4.1.1

W artykule 2 wniosku dotyczącego rozporządzenia stwierdza się, że przepisy dotyczące podziału korzyści mają zastosowanie tylko do tych zasobów genetycznych oraz związanej z nimi wiedzy tradycyjnej, do których uzyskano dostęp po wejściu w życie protokołu z Nagoi w Unii. Komisja nie proponuje zasad dotyczących podziału korzyści płynących z obecnego wykorzystywania i wprowadzania na rynek tych zasobów genetycznych oraz związanej z nimi wiedzy tradycyjnej, które docierały do UE już od 1993 r. – tzn. bez umów o podziale korzyści.

| 4.1.2 | Wniosek dotyczący rozporządzenia pozostaje zatem w tyle za tekstem protokołu z Nagoi i CBD (IUCN 2012, ss. 84–85), gdyż zupełnie ignoruje się w nim zapisane w CBD i wynikające z prawa międzynarodowego zobowiązanie do podziału korzyści począwszy od 1993 r. W artykule 3 protokołu z Nagoi wyraźnie potwierdza się, że jego postanowieniom podlegają wszystkie zasoby genetyczne objęte zakresem obowiązywania CBD. Wdrażanie protokołu z Nagoi trzeba zatem wykorzystać jako okazję do zaradzenia temu deficytowi i opracowania skutecznych przepisów dotyczących podziału korzyści, które pojawiły się od 1993 r. |
| --- | --- |

4.1.2

Wniosek dotyczący rozporządzenia pozostaje zatem w tyle za tekstem protokołu z Nagoi i CBD (IUCN 2012, ss. 84–85), gdyż zupełnie ignoruje się w nim zapisane w CBD i wynikające z prawa międzynarodowego zobowiązanie do podziału korzyści począwszy od 1993 r. W artykule 3 protokołu z Nagoi wyraźnie potwierdza się, że jego postanowieniom podlegają wszystkie zasoby genetyczne objęte zakresem obowiązywania CBD. Wdrażanie protokołu z Nagoi trzeba zatem wykorzystać jako okazję do zaradzenia temu deficytowi i opracowania skutecznych przepisów dotyczących podziału korzyści, które pojawiły się od 1993 r.

| 4.1.3 | W zawartych we wniosku dotyczącym rozporządzenia przepisach w zakresie powiązań z innymi międzynarodowymi porozumieniami nie uwzględniono decydującego fragmentu protokołu z Nagoi (art. 4 ust. 4). Zgodnie z nim należałoby stwierdzić, że zasoby genetyczne podlegają postanowieniom innych porozumień tylko wtedy, gdy są one zgodne z celami konwencji i protokołu i nie zawierają sprzecznych z nimi zapisów. Tego fragmentu brakuje we wniosku i musi on zostać dodany, by prawidłowo wdrożyć protokół z Nagoi. Decyzja o tym, czy zasady dotyczące podziału korzyści zawarte w innym porozumieniu obowiązują w odniesieniu do danych zasobów genetycznych, musi być podejmowana przez właściwe organizacje międzynarodowe i instytucje UE. |
| --- | --- |

4.1.3

W zawartych we wniosku dotyczącym rozporządzenia przepisach w zakresie powiązań z innymi międzynarodowymi porozumieniami nie uwzględniono decydującego fragmentu protokołu z Nagoi (art. 4 ust. 4). Zgodnie z nim należałoby stwierdzić, że zasoby genetyczne podlegają postanowieniom innych porozumień tylko wtedy, gdy są one zgodne z celami konwencji i protokołu i nie zawierają sprzecznych z nimi zapisów. Tego fragmentu brakuje we wniosku i musi on zostać dodany, by prawidłowo wdrożyć protokół z Nagoi. Decyzja o tym, czy zasady dotyczące podziału korzyści zawarte w innym porozumieniu obowiązują w odniesieniu do danych zasobów genetycznych, musi być podejmowana przez właściwe organizacje międzynarodowe i instytucje UE.

| 4.1.4 | Zdaniem EKES-u oznacza to, że w artykule 2 nie zawarto jednoznacznie kluczowych elementów protokołu z Nagoi i dlatego artykuł ten wymaga zmiany lub uzupełnienia. |
| --- | --- |

4.1.4

Zdaniem EKES-u oznacza to, że w artykule 2 nie zawarto jednoznacznie kluczowych elementów protokołu z Nagoi i dlatego artykuł ten wymaga zmiany lub uzupełnienia.

4.2   Definicje (art. 3)

| 4.2.1 | Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia znacząco odbiega od tekstu artykułu 2 protokołu z Nagoi. Komisja nie uwzględnia ważnej zasady z art. 2 lit. c) protokołu z Nagoi, zgodnie z którą wykorzystywanie zasobów genetycznych obejmuje zastosowanie biotechnologii w rozumieniu art. 2 CBD. Ta definicja ma ogromne znaczenie w kontekście podziału korzyści. W niemal wszystkich przypadkach udanego rozwoju produktów z zasobów genetycznych, na przykład w medycynie i kosmetyce, wprowadzane na rynek w celu osiągnięcia zysków są już nie same zasoby, ale ekstrakty czy składniki (substancje pochodne) uzyskane z zastosowaniem biotechnologii. W tym kontekście we wniosku dotyczącym rozporządzenia trzeba dodać także pojęcie „substancji pochodnych”, tak jak zostało ono zdefiniowane w art. 2 lit. e) protokołu z Nagoi. |
| --- | --- |

4.2.1

Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia znacząco odbiega od tekstu artykułu 2 protokołu z Nagoi. Komisja nie uwzględnia ważnej zasady z art. 2 lit. c) protokołu z Nagoi, zgodnie z którą wykorzystywanie zasobów genetycznych obejmuje zastosowanie biotechnologii w rozumieniu art. 2 CBD. Ta definicja ma ogromne znaczenie w kontekście podziału korzyści. W niemal wszystkich przypadkach udanego rozwoju produktów z zasobów genetycznych, na przykład w medycynie i kosmetyce, wprowadzane na rynek w celu osiągnięcia zysków są już nie same zasoby, ale ekstrakty czy składniki (substancje pochodne) uzyskane z zastosowaniem biotechnologii. W tym kontekście we wniosku dotyczącym rozporządzenia trzeba dodać także pojęcie „substancji pochodnych”, tak jak zostało ono zdefiniowane w art. 2 lit. e) protokołu z Nagoi.

| 4.2.2 | Takie skrócenie listy definicji miałoby poważne skutki dla zobowiązań dotyczących podziału korzyści. Korzyści wynikające z wykorzystywania substancji pochodnych nie podlegałyby podziałowi. Trzeba przy tym zauważyć, że to właśnie dzięki takim substancjom pochodnym – wyizolowanym substancjom biochemicznym, jak np. substancje o działaniu leczniczym, składniki kosmetyków – uzyskuje się zyski podczas wprowadzania na rynek produktów opracowanych z wykorzystaniem zasobów genetycznych. |
| --- | --- |

4.2.2

Takie skrócenie listy definicji miałoby poważne skutki dla zobowiązań dotyczących podziału korzyści. Korzyści wynikające z wykorzystywania substancji pochodnych nie podlegałyby podziałowi. Trzeba przy tym zauważyć, że to właśnie dzięki takim substancjom pochodnym – wyizolowanym substancjom biochemicznym, jak np. substancje o działaniu leczniczym, składniki kosmetyków – uzyskuje się zyski podczas wprowadzania na rynek produktów opracowanych z wykorzystaniem zasobów genetycznych.

| 4.2.3 | Należy przyjąć z zadowoleniem fakt, że we wniosku dotyczącym rozporządzenia zasoby genetyczne i związana z nimi wiedza tradycyjna są pod wieloma względami traktowane jako równoważne. We wniosku wiedza tradycyjna została wprawdzie zdefiniowana (art. 3 ust. 8), ale tylko w kontekście jej znaczenia jako narzędzia działań badawczo-rozwojowych wykorzystujących zasoby genetyczne. Zgodnie z rozporządzeniem szczegóły powinny zostać określone w zawieranych następnie umowach między użytkownikami a ludnością tubylczą i lokalnymi społecznościami. |
| --- | --- |

4.2.3

Należy przyjąć z zadowoleniem fakt, że we wniosku dotyczącym rozporządzenia zasoby genetyczne i związana z nimi wiedza tradycyjna są pod wieloma względami traktowane jako równoważne. We wniosku wiedza tradycyjna została wprawdzie zdefiniowana (art. 3 ust. 8), ale tylko w kontekście jej znaczenia jako narzędzia działań badawczo-rozwojowych wykorzystujących zasoby genetyczne. Zgodnie z rozporządzeniem szczegóły powinny zostać określone w zawieranych następnie umowach między użytkownikami a ludnością tubylczą i lokalnymi społecznościami.

| 4.2.4 | Zdaniem EKES-u nie jest jasne, jak te przepisy mają umożliwić zadowalające uregulowanie i zapewnienie podziału korzyści w kontekście odpowiednich artykułów protokołu z Nagoi. Komitet apeluje do Komisji, Rady i Parlamentu, by w ramach dalszej procedury wyjaśniły tę kwestię. |
| --- | --- |

4.2.4

Zdaniem EKES-u nie jest jasne, jak te przepisy mają umożliwić zadowalające uregulowanie i zapewnienie podziału korzyści w kontekście odpowiednich artykułów protokołu z Nagoi. Komitet apeluje do Komisji, Rady i Parlamentu, by w ramach dalszej procedury wyjaśniły tę kwestię.

4.3   Monitorowanie przestrzegania obowiązku należytej staranności (art. 7, 9 i 11)

| 4.3.1 | Zgodnie z art. 7 ust. 2 wniosku dotyczącego rozporządzenia obowiązek informowania o wykorzystaniu zasobów genetycznych i związanej w nimi wiedzy zachodzi dopiero w momencie dopuszczania produktu do obrotu lub wprowadzania go na rynek. Najwcześniejszy moment, w którym użytkownik musi poinformować właściwe organy, następuje po zakończeniu wykorzystywania (wykorzystywanie w rozumieniu protokołu z Nagoi to badania i rozwój, a nie wprowadzenie na rynek). Jest logiczne, że badania i rozwój poprzedzają wprowadzenie na rynek. |
| --- | --- |

4.3.1

Zgodnie z art. 7 ust. 2 wniosku dotyczącego rozporządzenia obowiązek informowania o wykorzystaniu zasobów genetycznych i związanej w nimi wiedzy zachodzi dopiero w momencie dopuszczania produktu do obrotu lub wprowadzania go na rynek. Najwcześniejszy moment, w którym użytkownik musi poinformować właściwe organy, następuje po zakończeniu wykorzystywania (wykorzystywanie w rozumieniu protokołu z Nagoi to badania i rozwój, a nie wprowadzenie na rynek). Jest logiczne, że badania i rozwój poprzedzają wprowadzenie na rynek.

| 4.3.2 | Jak wiadomo, tylko część przypadków wykorzystywania zasobów do celów badawczo-rozwojowych prowadzi ostatecznie do powstania produktów, które można wprowadzić na rynek. Z natury rzeczy wykorzystywanie zasobów do celów czysto naukowych nie ma służyć rozwojowi produktów. To wszystko prowadziłoby do sytuacji, w której właściwe organy nigdy nie byłyby informowane o znacznej większości przypadków wykorzystywania zasobów, jeśli obowiązek informowania nie zachodziłby w momencie rozpoczęcia użytkowania zasobów, tzn. działań badawczo-rozwojowych. |
| --- | --- |

4.3.2

Jak wiadomo, tylko część przypadków wykorzystywania zasobów do celów badawczo-rozwojowych prowadzi ostatecznie do powstania produktów, które można wprowadzić na rynek. Z natury rzeczy wykorzystywanie zasobów do celów czysto naukowych nie ma służyć rozwojowi produktów. To wszystko prowadziłoby do sytuacji, w której właściwe organy nigdy nie byłyby informowane o znacznej większości przypadków wykorzystywania zasobów, jeśli obowiązek informowania nie zachodziłby w momencie rozpoczęcia użytkowania zasobów, tzn. działań badawczo-rozwojowych.

| 4.3.3 | Przepis ten jest sprzeczny z celem politycznym samego wniosku dotyczącego rozporządzenia. Zgodnie z motywem 8 „zasadnicze znaczenie ma również zapobieganie użytkowaniu w Unii nielegalnie nabytych zasobów genetycznych lub wiedzy tradycyjnej związanej z zasobami genetycznymi” (4). W związku z przewidzeniem obowiązku informowania dopiero po zakończeniu etapu badań i rozwoju nie jest możliwe zapobieganie nielegalnemu lub niezgodnemu z umową wykorzystywaniu zasobów – można co najwyżej na późniejszym etapie nałożyć za nie sankcje. |
| --- | --- |

4.3.3

Przepis ten jest sprzeczny z celem politycznym samego wniosku dotyczącego rozporządzenia. Zgodnie z motywem 8 „zasadnicze znaczenie ma również zapobieganie użytkowaniu w Unii nielegalnie nabytych zasobów genetycznych lub wiedzy tradycyjnej związanej z zasobami genetycznymi” (4). W związku z przewidzeniem obowiązku informowania dopiero po zakończeniu etapu badań i rozwoju nie jest możliwe zapobieganie nielegalnemu lub niezgodnemu z umową wykorzystywaniu zasobów – można co najwyżej na późniejszym etapie nałożyć za nie sankcje.

| 4.3.4 | Działanie w ramach prawnych, które nie są w stanie sprostać podstawowemu zadaniu, jakim jest zapobieganie biopiractwu, nie leży z pewnością w interesie ani badaczy, ani przemysłu. |
| --- | --- |

4.3.4

Działanie w ramach prawnych, które nie są w stanie sprostać podstawowemu zadaniu, jakim jest zapobieganie biopiractwu, nie leży z pewnością w interesie ani badaczy, ani przemysłu.

| 4.3.5 | EKES stwierdza ponadto, że art. 7 ust. 1 dopuszcza swobodę interpretacji i Komisja, Rada i Parlament powinny go pilnie doprecyzować. Tekst rozporządzenia można zinterpretować tak, jakoby użytkownicy finansowani ze środków prywatnych byli wyłączeni z obowiązku informowania. Jeśli taka interpretacja jest właściwa, w powiązaniu z późnym terminem informowania przewidzianym w art. 7 ust. 2 oznaczałoby to, że ogromna większość wszystkich przypadków wykorzystywania oraz wprowadzania na rynek zasobów genetycznych i związanej z nimi wiedzy miałaby miejsce bez wiedzy właściwych organów. W związku z tym niemożliwa byłaby kontrola przez władze przestrzegania wymogów dotyczących podziału korzyści w przypadku działań badawczo-rozwojowych finansowanych ze środków prywatnych oraz następującego po nich wprowadzania produktów na rynek. |
| --- | --- |

4.3.5

EKES stwierdza ponadto, że art. 7 ust. 1 dopuszcza swobodę interpretacji i Komisja, Rada i Parlament powinny go pilnie doprecyzować. Tekst rozporządzenia można zinterpretować tak, jakoby użytkownicy finansowani ze środków prywatnych byli wyłączeni z obowiązku informowania. Jeśli taka interpretacja jest właściwa, w powiązaniu z późnym terminem informowania przewidzianym w art. 7 ust. 2 oznaczałoby to, że ogromna większość wszystkich przypadków wykorzystywania oraz wprowadzania na rynek zasobów genetycznych i związanej z nimi wiedzy miałaby miejsce bez wiedzy właściwych organów. W związku z tym niemożliwa byłaby kontrola przez władze przestrzegania wymogów dotyczących podziału korzyści w przypadku działań badawczo-rozwojowych finansowanych ze środków prywatnych oraz następującego po nich wprowadzania produktów na rynek.

| 4.3.6 | Zgodnie z art. 9 ust. 3 wniosku dotyczącego rozporządzenia właściwe organy mają swobodę decyzji, czy w przypadku uzasadnionych zastrzeżeń przedłożonych przez osoby trzecie – np. doniesień o biopiractwie zgłaszanych przez organizacje pozarządowe czy ludność tubylczą – przeprowadzą kontrolę u odpowiednich użytkowników. Także ten przepis jest sprzeczny z politycznym celem rozporządzenia i musi zostać przekształcony w wiążące sformułowanie. |
| --- | --- |

4.3.6

Zgodnie z art. 9 ust. 3 wniosku dotyczącego rozporządzenia właściwe organy mają swobodę decyzji, czy w przypadku uzasadnionych zastrzeżeń przedłożonych przez osoby trzecie – np. doniesień o biopiractwie zgłaszanych przez organizacje pozarządowe czy ludność tubylczą – przeprowadzą kontrolę u odpowiednich użytkowników. Także ten przepis jest sprzeczny z politycznym celem rozporządzenia i musi zostać przekształcony w wiążące sformułowanie.

| 4.3.7 | W przypadku niedopełnienia obowiązku należytej staranności mogą być nakładane sankcje (art. 11), aż po „konfiskatę nielegalnie nabytych zasobów genetycznych”. Propozycje te powinny zapewnić „wykorzystywanie wyłącznie tych zasobów genetycznych, które legalnie nabyto”. Sankcje te mają zastosowanie jedynie na etapie wykorzystywania do celów badań i rozwoju, ale nie na etapie wprowadzania na rynek. Ponieważ zaproponowany w art. 7 ust. 2 system kontroli może zadziałać dopiero, i to tylko częściowo, na etapie wprowadzania na rynek, groźbę kary należy ocenić jako całkowicie bezskuteczną. EKES obawia się, że wniosek dotyczący rozporządzenia doprowadzi w UE do sytuacji, w której produkty powstałe w wyniku nielegalnego lub niezgodnego z umową wykorzystywania zasobów będą mogły być bez przeszkód wprowadzane na rynek. |
| --- | --- |

4.3.7

W przypadku niedopełnienia obowiązku należytej staranności mogą być nakładane sankcje (art. 11), aż po „konfiskatę nielegalnie nabytych zasobów genetycznych”. Propozycje te powinny zapewnić „wykorzystywanie wyłącznie tych zasobów genetycznych, które legalnie nabyto”. Sankcje te mają zastosowanie jedynie na etapie wykorzystywania do celów badań i rozwoju, ale nie na etapie wprowadzania na rynek. Ponieważ zaproponowany w art. 7 ust. 2 system kontroli może zadziałać dopiero, i to tylko częściowo, na etapie wprowadzania na rynek, groźbę kary należy ocenić jako całkowicie bezskuteczną. EKES obawia się, że wniosek dotyczący rozporządzenia doprowadzi w UE do sytuacji, w której produkty powstałe w wyniku nielegalnego lub niezgodnego z umową wykorzystywania zasobów będą mogły być bez przeszkód wprowadzane na rynek.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2012) 576 final, s. 4.

1

(2)  COM(2012) 576 final, s. 5.

2

(3)  COM(2012) 576 final, s. 3.

3

(4)  COM(2012) 576 final, motyw 8.

4

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/77 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/77

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ogólnego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. „Dobrze żyć w granicach naszej planety”

COM(2012) 710 final – 2012/0337 (COD)

2013/C 161/15

Sprawozdawca: Lutz RIBBE

Rada, w dniu 12 grudnia 2012 r., oraz Parlament Europejski, w dniu 10 grudnia 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 192 ust. 3 TFUE, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ogólnego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. „Dobrze żyć w granicach naszej planety”

COM(2012) 710 final – 2012/0337 (COD).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 5 marca 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 82 do 4 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES przyjmuje z zadowoleniem projekt siódmego programu działań w zakresie środowiska (7. EAP). Przyjęcie przez Radę i Parlament oznacza, że między podejmującymi decyzje instytucjami europejskimi powstał w dziedzinie ochrony środowiska konsensus co do tego, jak dramatyczna jest wciąż sytuacja ekologiczna, że we wdrażaniu europejskiego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska wciąż występują poważne niedociągnięcia, że dotychczasowe starania na rzecz rozwiązania obecnych i przyszłych problemów były niewystarczające, a także co do tego, jakie działania polityczne w dziedzinie ochrony środowiska są niezbędne do 2020 r. |
| --- | --- |

1.1

EKES przyjmuje z zadowoleniem projekt siódmego programu działań w zakresie środowiska (7. EAP). Przyjęcie przez Radę i Parlament oznacza, że między podejmującymi decyzje instytucjami europejskimi powstał w dziedzinie ochrony środowiska konsensus co do tego, jak dramatyczna jest wciąż sytuacja ekologiczna, że we wdrażaniu europejskiego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska wciąż występują poważne niedociągnięcia, że dotychczasowe starania na rzecz rozwiązania obecnych i przyszłych problemów były niewystarczające, a także co do tego, jakie działania polityczne w dziedzinie ochrony środowiska są niezbędne do 2020 r.

| 1.2 | Projekt potwierdza wyrażane wielokrotnie przez Komitet stanowisko, że obecne problemy ochrony środowiska w Europie nie wynikają z braku ich wystarczającego zrozumienia czy też modeli rozwiązań, lecz z braku woli politycznej, by te rozwiązania wprowadzić w życie. |
| --- | --- |

1.2

Projekt potwierdza wyrażane wielokrotnie przez Komitet stanowisko, że obecne problemy ochrony środowiska w Europie nie wynikają z braku ich wystarczającego zrozumienia czy też modeli rozwiązań, lecz z braku woli politycznej, by te rozwiązania wprowadzić w życie.

| 1.3 | Projekt 7. EAP odznacza się jednak raczej brakiem konkretów i jasności, zarówno w kwestiach ogólnych, jak i szczegółowych. Jeżeli w tytule programu wyraża się ambitny zamiar, by „dobrze żyć w granicach naszej planety”, należałoby opisać (przynajmniej w zarysie) owe granice oraz bardziej szczegółowo przedstawić powiązanie planowanych konkretnych działań politycznych ze skutkami dla sytuacji społecznej i politycznej w Europie. Niestety, nic z tego nie znalazło się w 7. EAP. |
| --- | --- |

1.3

Projekt 7. EAP odznacza się jednak raczej brakiem konkretów i jasności, zarówno w kwestiach ogólnych, jak i szczegółowych. Jeżeli w tytule programu wyraża się ambitny zamiar, by „dobrze żyć w granicach naszej planety”, należałoby opisać (przynajmniej w zarysie) owe granice oraz bardziej szczegółowo przedstawić powiązanie planowanych konkretnych działań politycznych ze skutkami dla sytuacji społecznej i politycznej w Europie. Niestety, nic z tego nie znalazło się w 7. EAP.

| 1.4 | Dlatego też 7. EAP jest bardziej sprawozdaniem na temat stanu środowiska niż faktycznym strategicznym dokumentem politycznym czy operacyjnym programem działań. |
| --- | --- |

1.4

Dlatego też 7. EAP jest bardziej sprawozdaniem na temat stanu środowiska niż faktycznym strategicznym dokumentem politycznym czy operacyjnym programem działań.

| 1.5 | Zdaniem EKES-u w ramach 7. EAP nie zajęto wystarczająco jasnego stanowiska w sprawie zmian gospodarczych i społecznych niezbędnych do osiągnięcia celów polityki ochrony środowiska. EKES przypomina, że jeszcze w swej inicjatywie przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” Komisja podkreślała, że niezbędne zmiany można osiągnąć wyłącznie, jeśli oprócz ulepszeń technologicznych i zmiany zachowań producentów i konsumentów nastąpią „znaczne zmiany w obszarze energii, przemysłu, rolnictwa i transportu”. |
| --- | --- |

1.5

Zdaniem EKES-u w ramach 7. EAP nie zajęto wystarczająco jasnego stanowiska w sprawie zmian gospodarczych i społecznych niezbędnych do osiągnięcia celów polityki ochrony środowiska. EKES przypomina, że jeszcze w swej inicjatywie przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” Komisja podkreślała, że niezbędne zmiany można osiągnąć wyłącznie, jeśli oprócz ulepszeń technologicznych i zmiany zachowań producentów i konsumentów nastąpią „znaczne zmiany w obszarze energii, przemysłu, rolnictwa i transportu”.

| 1.6 | 7. EAP bardzo trafnie analizuje niedociągnięcia dotychczasowych EAP, jeśli chodzi o wdrażanie, w zasadzie nie zawiera jednak propozycji, jak można by zmniejszyć lub wyeliminować te niedociągnięcia. Niemal wszystkie korzystne dla przyrody i środowiska zmiany były przedmiotem postulatów społeczeństwa obywatelskiego. EKES uważa, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego są kluczowym podmiotem we wdrażaniu 7. EAP i że w programie powinno się wyraźnie podkreślić i wzmocnić ich rolę w ramach dodatkowego priorytetowego celu. |
| --- | --- |

1.6

7. EAP bardzo trafnie analizuje niedociągnięcia dotychczasowych EAP, jeśli chodzi o wdrażanie, w zasadzie nie zawiera jednak propozycji, jak można by zmniejszyć lub wyeliminować te niedociągnięcia. Niemal wszystkie korzystne dla przyrody i środowiska zmiany były przedmiotem postulatów społeczeństwa obywatelskiego. EKES uważa, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego są kluczowym podmiotem we wdrażaniu 7. EAP i że w programie powinno się wyraźnie podkreślić i wzmocnić ich rolę w ramach dodatkowego priorytetowego celu.

| 1.7 | Rola 7. EAP, który ma spełnić swój cel, powinna polegać na tym, by w bardziej przejrzysty sposób opisać przejście od klasycznej, opartej na technologii polityki ochrony środowiska do zrównoważonego rozwoju. Wraz z upływem okresu realizacji 7. EAP mija również czas realizacji strategii „Europa 2020”. EKES już wielokrotnie podkreślał, że strategia „Europa 2020” nie może zastąpić europejskiej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, która określa cele i strategie rozwoju zrównoważonego w Europie z szerszej perspektywy planowania oraz z wyważonym uwzględnieniem wymiaru gospodarczego, społecznego i środowiskowego. Komitet wzywa Radę i Parlament, by w 7. EAP zawarły cel wprowadzenia nowej, nadrzędnej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju UE, tak jak domagała się tego Rada ds. Środowiska w konkluzjach dotyczących konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zrównoważonego rozwoju Rio+20 (pkt 3 konkluzji w sprawie Rio+20: „Wyniki Konferencji Narodów Zjednoczonych w 2012 r. w sprawie Zrównoważonego Rozwoju i działania następcze”, 3 194. posiedzenie Rady ds. Środowiska, Luksemburg, 25 października 2012 r.). Przydałoby to 7. EAP faktycznej wartości dodanej. |
| --- | --- |

1.7

Rola 7. EAP, który ma spełnić swój cel, powinna polegać na tym, by w bardziej przejrzysty sposób opisać przejście od klasycznej, opartej na technologii polityki ochrony środowiska do zrównoważonego rozwoju. Wraz z upływem okresu realizacji 7. EAP mija również czas realizacji strategii „Europa 2020”. EKES już wielokrotnie podkreślał, że strategia „Europa 2020” nie może zastąpić europejskiej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, która określa cele i strategie rozwoju zrównoważonego w Europie z szerszej perspektywy planowania oraz z wyważonym uwzględnieniem wymiaru gospodarczego, społecznego i środowiskowego. Komitet wzywa Radę i Parlament, by w 7. EAP zawarły cel wprowadzenia nowej, nadrzędnej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju UE, tak jak domagała się tego Rada ds. Środowiska w konkluzjach dotyczących konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zrównoważonego rozwoju Rio+20 (pkt 3 konkluzji w sprawie Rio+20: „Wyniki Konferencji Narodów Zjednoczonych w 2012 r. w sprawie Zrównoważonego Rozwoju i działania następcze”, 3 194. posiedzenie Rady ds. Środowiska, Luksemburg, 25 października 2012 r.). Przydałoby to 7. EAP faktycznej wartości dodanej.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Od początku lat 70. sześć programów działań w zakresie środowiska (EAP) wniosło decydujący wkład w rozwijanie i kształtowanie polityki ochrony środowiska UE. Szósty program zakończył się w lipcu 2012 r. Od tamtej pory Rada i Parlament apelowały do Komisji o przedstawienie propozycji kolejnego programu. |
| --- | --- |

2.1

Od początku lat 70. sześć programów działań w zakresie środowiska (EAP) wniosło decydujący wkład w rozwijanie i kształtowanie polityki ochrony środowiska UE. Szósty program zakończył się w lipcu 2012 r. Od tamtej pory Rada i Parlament apelowały do Komisji o przedstawienie propozycji kolejnego programu.

| 2.2 | Celem wniosku dotyczącego 7. EAP jest, jak podaje Komisja, zwiększenie wkładu polityki ochrony środowiska w zachowanie kapitału naturalnego, przestawienie się na zasobooszczędną i niskoemisyjną gospodarkę oraz w ochronę zdrowia ludzkiego. |
| --- | --- |

2.2

Celem wniosku dotyczącego 7. EAP jest, jak podaje Komisja, zwiększenie wkładu polityki ochrony środowiska w zachowanie kapitału naturalnego, przestawienie się na zasobooszczędną i niskoemisyjną gospodarkę oraz w ochronę zdrowia ludzkiego.

| 2.3 | We wniosku przedstawiono podsumowanie sytuacji z punktu widzenia ochrony środowiska, wskazując szczególnie na problem wciąż postępującej utraty kapitału naturalnego, w tym różnorodności biologicznej. Wyrażono również ubolewanie, że zasoby naturalne są nadal marnotrawione z powodu niewydajnego zużycia oraz że wciąż utrzymuje się zanieczyszczenie powietrza i wody oraz niekorzystne oddziaływanie na środowisko spowodowane niebezpiecznymi substancjami. |
| --- | --- |

2.3

We wniosku przedstawiono podsumowanie sytuacji z punktu widzenia ochrony środowiska, wskazując szczególnie na problem wciąż postępującej utraty kapitału naturalnego, w tym różnorodności biologicznej. Wyrażono również ubolewanie, że zasoby naturalne są nadal marnotrawione z powodu niewydajnego zużycia oraz że wciąż utrzymuje się zanieczyszczenie powietrza i wody oraz niekorzystne oddziaływanie na środowisko spowodowane niebezpiecznymi substancjami.

| 2.4 | Istotną przyczynę problemów upatruje się w nieskutecznym wdrażaniu przez państwa członkowskie istniejącego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska oraz ustanowionych norm. |
| --- | --- |

2.4

Istotną przyczynę problemów upatruje się w nieskutecznym wdrażaniu przez państwa członkowskie istniejącego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska oraz ustanowionych norm.

| 2.5 | Komisja stwierdza, że „istnieją również dowody na to, że przekroczono już krytyczne dla planety poziomy, jeżeli chodzi o różnorodność biologiczną, zmianę klimatu i cykl azotu”. |
| --- | --- |

2.5

Komisja stwierdza, że „istnieją również dowody na to, że przekroczono już krytyczne dla planety poziomy, jeżeli chodzi o różnorodność biologiczną, zmianę klimatu i cykl azotu”.

| 2.6 | W odpowiedzi na to stwierdzenie w 7. EAP przedstawia się wizję „dobrego życia w granicach naszej planety” na 2050 r. oraz ramy działania w zakresie polityki ochrony środowiska do 2020 r., które koncentrują się na dziewięciu priorytetowych celach. |
| --- | --- |

2.6

W odpowiedzi na to stwierdzenie w 7. EAP przedstawia się wizję „dobrego życia w granicach naszej planety” na 2050 r. oraz ramy działania w zakresie polityki ochrony środowiska do 2020 r., które koncentrują się na dziewięciu priorytetowych celach.

| 2.7 | EKES wziął już udział w dyskusji na temat 7. EAP za pośrednictwem opinii rozpoznawczej (1) opracowanej na wniosek prezydencji duńskiej. Podkreślił w niej, że obecne problemy ochrony środowiska w Europie wynikają z braku woli politycznej, by wprowadzić w życie konkretne rozwiązania. Uznał, że niejasny jest sposób powiązania 7. EAP ze strategią „Europa 2020” oraz inicjatywą przewodnią i planem działania na rzecz zasobooszczędnej Europy. Zalecił, by ożywiono strategię na rzecz zrównoważonego rozwoju, wybrano zorientowany na praktyczne wdrażanie 7. EAP jako sposób realizacji jej celów w zakresie polityki ochrony środowiska, uwzględniono w nim inicjatywę przewodnią „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” wraz ze wszystkimi jej poszczególnymi inicjatywami oraz zadbano o ścisłe i skoordynowane połączenie względów polityki ochrony środowiska i polityki gospodarczej. |
| --- | --- |

2.7

EKES wziął już udział w dyskusji na temat 7. EAP za pośrednictwem opinii rozpoznawczej (1) opracowanej na wniosek prezydencji duńskiej. Podkreślił w niej, że obecne problemy ochrony środowiska w Europie wynikają z braku woli politycznej, by wprowadzić w życie konkretne rozwiązania. Uznał, że niejasny jest sposób powiązania 7. EAP ze strategią „Europa 2020” oraz inicjatywą przewodnią i planem działania na rzecz zasobooszczędnej Europy. Zalecił, by ożywiono strategię na rzecz zrównoważonego rozwoju, wybrano zorientowany na praktyczne wdrażanie 7. EAP jako sposób realizacji jej celów w zakresie polityki ochrony środowiska, uwzględniono w nim inicjatywę przewodnią „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” wraz ze wszystkimi jej poszczególnymi inicjatywami oraz zadbano o ścisłe i skoordynowane połączenie względów polityki ochrony środowiska i polityki gospodarczej.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | Komitet uważa, że największą polityczną wartością dodaną 7. EAP jest fakt, iż program ten – w przeciwieństwie do obecnych strategii, inicjatyw przewodnich i planów działań Komisji w zakresie środowiska – jest zatwierdzany przez Radę i Parlament. Dzięki temu między podejmującymi decyzje instytucjami europejskimi rodzi się swego rodzaju konsensus w sprawie niezbędnych działań w dziedzinie polityki ochrony środowiska do 2020 r. |
| --- | --- |

3.1

Komitet uważa, że największą polityczną wartością dodaną 7. EAP jest fakt, iż program ten – w przeciwieństwie do obecnych strategii, inicjatyw przewodnich i planów działań Komisji w zakresie środowiska – jest zatwierdzany przez Radę i Parlament. Dzięki temu między podejmującymi decyzje instytucjami europejskimi rodzi się swego rodzaju konsensus w sprawie niezbędnych działań w dziedzinie polityki ochrony środowiska do 2020 r.

| 3.2 | 7. EAP stanowi zatem punkt odniesienia dla przyszłych decyzji decydentów politycznych i instytucji na szczeblu UE, a także dla państw członkowskich, do których program ma w równym stopniu zastosowanie. |
| --- | --- |

3.2

7. EAP stanowi zatem punkt odniesienia dla przyszłych decyzji decydentów politycznych i instytucji na szczeblu UE, a także dla państw członkowskich, do których program ma w równym stopniu zastosowanie.

| 3.3 | EKES przyjmuje z zadowoleniem przedłożenie 7. EAP również z tego względu, że – podejmując wiążącą decyzję – Rada UE i Parlament jasno pokazują, jak dramatyczna jest wciąż sytuacja ekologiczna, że we wdrażaniu europejskiego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska wciąż występują poważne niedociągnięcia, a wiele dotychczasowych starań na rzecz rozwiązania obecnych i przyszłych problemów było niewystarczających. |
| --- | --- |

3.3

EKES przyjmuje z zadowoleniem przedłożenie 7. EAP również z tego względu, że – podejmując wiążącą decyzję – Rada UE i Parlament jasno pokazują, jak dramatyczna jest wciąż sytuacja ekologiczna, że we wdrażaniu europejskiego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska wciąż występują poważne niedociągnięcia, a wiele dotychczasowych starań na rzecz rozwiązania obecnych i przyszłych problemów było niewystarczających.

| 3.4 | Jeżeli chodzi o treść, program zasadniczo powtarza to, co Komisja ustaliła już w komunikatach, strategiach, inicjatywach przewodnich i planach działań w dziedzinie środowiska. Istotne jest jednak to, że dzięki decyzji Rady UE i Parlamentu zyskują one większą wartość polityczną. |
| --- | --- |

3.4

Jeżeli chodzi o treść, program zasadniczo powtarza to, co Komisja ustaliła już w komunikatach, strategiach, inicjatywach przewodnich i planach działań w dziedzinie środowiska. Istotne jest jednak to, że dzięki decyzji Rady UE i Parlamentu zyskują one większą wartość polityczną.

| 3.5 | Projekt 7. EAP odznacza się jednak raczej brakiem konkretów i jasności, zarówno w kwestiach ogólnych, jak i szczegółowych. Jeżeli w tytule programu wyraża się ambitny zamiar, by „dobrze żyć w granicach naszej planety”, to należy opisać (przynajmniej w zarysie) owe granice oraz bardziej szczegółowo przedstawić powiązanie planowanych konkretnych działań politycznych ze skutkami dla sytuacji społecznej i politycznej w Europie. Niestety, nic z tego nie znalazło się w 7. EAP. |
| --- | --- |

3.5

Projekt 7. EAP odznacza się jednak raczej brakiem konkretów i jasności, zarówno w kwestiach ogólnych, jak i szczegółowych. Jeżeli w tytule programu wyraża się ambitny zamiar, by „dobrze żyć w granicach naszej planety”, to należy opisać (przynajmniej w zarysie) owe granice oraz bardziej szczegółowo przedstawić powiązanie planowanych konkretnych działań politycznych ze skutkami dla sytuacji społecznej i politycznej w Europie. Niestety, nic z tego nie znalazło się w 7. EAP.

| 3.6 | W miejscach, gdzie program staje się nieco bardziej konkretny, nie określa konkretnego zakresu odpowiedzialności i kryteriów weryfikacji, które umożliwiłyby kontrolę realizacji celów i wdrażania środków. |
| --- | --- |

3.6

W miejscach, gdzie program staje się nieco bardziej konkretny, nie określa konkretnego zakresu odpowiedzialności i kryteriów weryfikacji, które umożliwiłyby kontrolę realizacji celów i wdrażania środków.

| 3.7 | Dlatego też 7. EAP jest bardziej sprawozdaniem na temat stanu środowiska niż faktycznym strategicznym dokumentem politycznym czy operacyjnym programem działań. EKES wyraża swe rozczarowanie z tego powodu, ponieważ w opinii rozpoznawczej w sprawie 7. EAP, ale także już w 2004 r. w opinii rozpoznawczej w sprawie oceny unijnej strategii zrównoważonego rozwoju (2), wzywał do opracowania właśnie takich konkretnych i jasnych programów przewodnich. |
| --- | --- |

3.7

Dlatego też 7. EAP jest bardziej sprawozdaniem na temat stanu środowiska niż faktycznym strategicznym dokumentem politycznym czy operacyjnym programem działań. EKES wyraża swe rozczarowanie z tego powodu, ponieważ w opinii rozpoznawczej w sprawie 7. EAP, ale także już w 2004 r. w opinii rozpoznawczej w sprawie oceny unijnej strategii zrównoważonego rozwoju (2), wzywał do opracowania właśnie takich konkretnych i jasnych programów przewodnich.

| 3.8 | Należy krytycznie zauważyć, że bezwzględnie konieczna prognoza w zakresie polityki ochrony środowiska po 2020 r. wypadła o wiele za słabo. Już w ramach polityki energetycznej i klimatycznej jasno okazało się, że horyzont czasowy planowania celów do 2020 r. jest zbyt krótki. Na podstawie 7. EAP trudno stwierdzić, czy cele i środki zaplanowane na 2020 r. są odpowiednie i wystarczające, by do 2050 r. urzeczywistnić wizję „dobrego życia w granicach naszej planety”. Trzeba byłoby ustalić przynajmniej orientacyjne cele na lata 2030 i 2040, czyli kolejne etapy na drodze do realizacji tej wizji w 2050 r. Horyzont czasowy 2020 jest ponadto zbyt krótki, by zapewnić bezpieczeństwo długoterminowych inwestycji w zieloną gospodarkę. |
| --- | --- |

3.8

Należy krytycznie zauważyć, że bezwzględnie konieczna prognoza w zakresie polityki ochrony środowiska po 2020 r. wypadła o wiele za słabo. Już w ramach polityki energetycznej i klimatycznej jasno okazało się, że horyzont czasowy planowania celów do 2020 r. jest zbyt krótki. Na podstawie 7. EAP trudno stwierdzić, czy cele i środki zaplanowane na 2020 r. są odpowiednie i wystarczające, by do 2050 r. urzeczywistnić wizję „dobrego życia w granicach naszej planety”. Trzeba byłoby ustalić przynajmniej orientacyjne cele na lata 2030 i 2040, czyli kolejne etapy na drodze do realizacji tej wizji w 2050 r. Horyzont czasowy 2020 jest ponadto zbyt krótki, by zapewnić bezpieczeństwo długoterminowych inwestycji w zieloną gospodarkę.

| 3.9 | Ujednolicenie ram czasowych planu działań w zakresie środowiska ze strategią „Europa 2020” i jej inicjatywami przewodnimi trzeba zasadniczo przyjąć z zadowoleniem. Okres ich realizacji pokrywa się ponadto z okresem realizacji następnej perspektywy finansowej na lata 2014–2020, co byłoby bardzo dużą zaletą, jeżeli stworzono by między nimi niezbędne powiązania. Wprawdzie jeden z dziewięciu opisanych priorytetów dotyczy przygotowania niezbędnych inwestycji na środki na rzecz ochrony środowiska, jednak odniesienia do średniookresowego planowania finansowego UE w opisie wymogów są bardzo mgliste – pomijając już to, że 7. EAP ukazuje się zbyt późno, by wpłynąć na to planowanie. |
| --- | --- |

3.9

Ujednolicenie ram czasowych planu działań w zakresie środowiska ze strategią „Europa 2020” i jej inicjatywami przewodnimi trzeba zasadniczo przyjąć z zadowoleniem. Okres ich realizacji pokrywa się ponadto z okresem realizacji następnej perspektywy finansowej na lata 2014–2020, co byłoby bardzo dużą zaletą, jeżeli stworzono by między nimi niezbędne powiązania. Wprawdzie jeden z dziewięciu opisanych priorytetów dotyczy przygotowania niezbędnych inwestycji na środki na rzecz ochrony środowiska, jednak odniesienia do średniookresowego planowania finansowego UE w opisie wymogów są bardzo mgliste – pomijając już to, że 7. EAP ukazuje się zbyt późno, by wpłynąć na to planowanie.

| 3.10 | Wybór dziewięciu priorytetowych celów w 7. EAP skłania do krytyki. I tak np. „środowisko miejskie” to dziedzina, która wciąż pojawiała się już we wcześniejszych EAP. Niezależnie od istotnego znaczenia „polityki środowiska miejskiego”, wpływ UE w tej dziedzinie jest stosunkowo niewielki. Duży jest on natomiast w polityce transportowej, której szczególne znaczenie dla łagodzenia zmiany klimatu było nieustannie podkreślane przez Komisję. Mimo to o polityce transportowej we wniosku dotyczącym 7. EAP praktycznie się nie wspomina. |
| --- | --- |

3.10

Wybór dziewięciu priorytetowych celów w 7. EAP skłania do krytyki. I tak np. „środowisko miejskie” to dziedzina, która wciąż pojawiała się już we wcześniejszych EAP. Niezależnie od istotnego znaczenia „polityki środowiska miejskiego”, wpływ UE w tej dziedzinie jest stosunkowo niewielki. Duży jest on natomiast w polityce transportowej, której szczególne znaczenie dla łagodzenia zmiany klimatu było nieustannie podkreślane przez Komisję. Mimo to o polityce transportowej we wniosku dotyczącym 7. EAP praktycznie się nie wspomina.

| 3.11 | Z punktu widzenia EKES-u wskazane byłoby ujęcie w EAP strategicznego włączenia społeczeństwa obywatelskiego jako osobny, priorytetowy cel (zob. 4.4.9). |
| --- | --- |

3.11

Z punktu widzenia EKES-u wskazane byłoby ujęcie w EAP strategicznego włączenia społeczeństwa obywatelskiego jako osobny, priorytetowy cel (zob. 4.4.9).

| 3.12 | Również polityka handlu zagranicznego jest na tyle istotna dla europejskiej polityki ochrony środowiska i polityki zrównoważonego rozwoju, że dziedzinie tej można było nadać rangę co najmniej równą tematyce „środowiska miejskiego” (3). |
| --- | --- |

3.12

Również polityka handlu zagranicznego jest na tyle istotna dla europejskiej polityki ochrony środowiska i polityki zrównoważonego rozwoju, że dziedzinie tej można było nadać rangę co najmniej równą tematyce „środowiska miejskiego” (3).

| 3.13 | EKES przypomina, że jeszcze w swej inicjatywie przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” Komisja podkreślała, że niezbędne zmiany można osiągnąć wyłącznie, jeśli oprócz ulepszeń technologicznych i zmiany zachowań producentów i konsumentów nastąpią „znaczne zmiany w obszarze energii, przemysłu, rolnictwa i transportu”. Krótkowzroczność 7. EAP polega na tym, że wprawdzie po raz kolejny postuluje się w nim uwzględnienie potrzeb w zakresie ochrony środowiska w innych dziedzinach polityki, lecz nie pokazuje niezbędnej „zasadniczej transformacji” określonych sektorów w kierunku zrównoważonej gospodarki i zrównoważonego stylu życia. |
| --- | --- |

3.13

EKES przypomina, że jeszcze w swej inicjatywie przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” Komisja podkreślała, że niezbędne zmiany można osiągnąć wyłącznie, jeśli oprócz ulepszeń technologicznych i zmiany zachowań producentów i konsumentów nastąpią „znaczne zmiany w obszarze energii, przemysłu, rolnictwa i transportu”. Krótkowzroczność 7. EAP polega na tym, że wprawdzie po raz kolejny postuluje się w nim uwzględnienie potrzeb w zakresie ochrony środowiska w innych dziedzinach polityki, lecz nie pokazuje niezbędnej „zasadniczej transformacji” określonych sektorów w kierunku zrównoważonej gospodarki i zrównoważonego stylu życia.

| 3.14 | Nie korzysta się również z okazji, by dokładniej opisać znaczenie ochrony zasobów i środowiska naturalnego dla rozwoju gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy wymagających kwalifikacji. EKES wskazuje tu m.in. na wcześniejsze opinie Komitetu (4). Należało o wiele lepiej przedstawić powiązania między polityką ochrony środowiska, polityką społeczną, polityką na rzecz rozwoju i polityką gospodarczą – istotnymi wymiarami zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.14

Nie korzysta się również z okazji, by dokładniej opisać znaczenie ochrony zasobów i środowiska naturalnego dla rozwoju gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy wymagających kwalifikacji. EKES wskazuje tu m.in. na wcześniejsze opinie Komitetu (4). Należało o wiele lepiej przedstawić powiązania między polityką ochrony środowiska, polityką społeczną, polityką na rzecz rozwoju i polityką gospodarczą – istotnymi wymiarami zrównoważonego rozwoju.

| 3.15 | W ten sposób jasne staje się również, że znaczenie i rola 7. EAP powinny polegać na tym, by w bardziej przejrzysty sposób opisać przejście od klasycznej, opartej na technologii polityki ochrony środowiska do zrównoważonego rozwoju. Wraz z upływem okresu realizacji 7. EAP mija również czas realizacji strategii „Europa 2020”. EKES już wielokrotnie podkreślał, że strategia „Europa 2020” nie może zastąpić europejskiej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, która określa cele i strategie rozwoju zrównoważonego w Europie z szerszej perspektywy czasowej oraz z należytym uwzględnieniem wymiaru gospodarczego, społecznego i środowiskowego. Komitet wzywa Radę i Parlament, by w 7. EAP zaleciły wprowadzenie nowej, nadrzędnej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju UE, podobnie jak Rada ds. Środowiska domaga się w swych konkluzjach z konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zrównoważonego rozwoju Rio+20 (pkt 3 konkluzji w sprawie Rio+20: „Wyniki Konferencji Narodów Zjednoczonych w 2012 r. w sprawie Zrównoważonego Rozwoju i działania następcze”, 3 194. posiedzenie Rady ds. Środowiska, Luksemburg, 25 października 2012 r.). Przydałoby to 7. EAP faktycznej wartości dodanej. |
| --- | --- |

3.15

W ten sposób jasne staje się również, że znaczenie i rola 7. EAP powinny polegać na tym, by w bardziej przejrzysty sposób opisać przejście od klasycznej, opartej na technologii polityki ochrony środowiska do zrównoważonego rozwoju. Wraz z upływem okresu realizacji 7. EAP mija również czas realizacji strategii „Europa 2020”. EKES już wielokrotnie podkreślał, że strategia „Europa 2020” nie może zastąpić europejskiej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju, która określa cele i strategie rozwoju zrównoważonego w Europie z szerszej perspektywy czasowej oraz z należytym uwzględnieniem wymiaru gospodarczego, społecznego i środowiskowego. Komitet wzywa Radę i Parlament, by w 7. EAP zaleciły wprowadzenie nowej, nadrzędnej strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju UE, podobnie jak Rada ds. Środowiska domaga się w swych konkluzjach z konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zrównoważonego rozwoju Rio+20 (pkt 3 konkluzji w sprawie Rio+20: „Wyniki Konferencji Narodów Zjednoczonych w 2012 r. w sprawie Zrównoważonego Rozwoju i działania następcze”, 3 194. posiedzenie Rady ds. Środowiska, Luksemburg, 25 października 2012 r.). Przydałoby to 7. EAP faktycznej wartości dodanej.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   EKES komentuje tu tylko te z dziewięciu priorytetowych celów, które z jego punktu widzenia są szczególnie istotne.

4.2   Cel priorytetowy 1: ochrona, zachowanie i poprawa kapitału naturalnego UE

| 4.2.1 | W ramach 7. EAP należy wyjaśnić, że dla zachowania kapitału naturalnego zasadnicze znaczenie ma realizacja propozycji Komisji dotyczących ekologizacji rolnictwa i rybołówstwa w związku z reformą WPR i WPRyb. |
| --- | --- |

4.2.1

W ramach 7. EAP należy wyjaśnić, że dla zachowania kapitału naturalnego zasadnicze znaczenie ma realizacja propozycji Komisji dotyczących ekologizacji rolnictwa i rybołówstwa w związku z reformą WPR i WPRyb.

| 4.2.2 | We wniosku dotyczącym 7. EAP słusznie apeluje się również o poprawę ochrony gleb. Coraz większe zanieczyszczenie i degradacja gleby oraz zużycie gruntów w Europie są nadal niepokojącym zjawiskiem. Komitet jest zdania, że konieczne są środki legislacyjne na szczeblu europejskim, by odwrócić ten negatywny trend. Rada powinna zatem jak najszybciej podjąć na nowo dyskusję na temat dyrektywy w sprawie ochrony gleby. Ponadto Komisja Europejska powinna za pomocą strategii tematycznej zachęcić państwa członkowskie do podjęcia kroków zmierzających do ograniczenia rosnącego wykorzystania powierzchni na potrzeby infrastruktury transportowej i mieszkaniowej oraz do wzmocnienia ochrony obszarów rolnych i leśnych. |
| --- | --- |

4.2.2

We wniosku dotyczącym 7. EAP słusznie apeluje się również o poprawę ochrony gleb. Coraz większe zanieczyszczenie i degradacja gleby oraz zużycie gruntów w Europie są nadal niepokojącym zjawiskiem. Komitet jest zdania, że konieczne są środki legislacyjne na szczeblu europejskim, by odwrócić ten negatywny trend. Rada powinna zatem jak najszybciej podjąć na nowo dyskusję na temat dyrektywy w sprawie ochrony gleby. Ponadto Komisja Europejska powinna za pomocą strategii tematycznej zachęcić państwa członkowskie do podjęcia kroków zmierzających do ograniczenia rosnącego wykorzystania powierzchni na potrzeby infrastruktury transportowej i mieszkaniowej oraz do wzmocnienia ochrony obszarów rolnych i leśnych.

4.3   Cel priorytetowy 2: przekształcenie UE w zasobooszczędną, zieloną i konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną

| 4.3.1 | W swej inicjatywie przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” Komisja uczyniła ze wzrostu wydajności w wykorzystaniu zasobów naturalnych główny punkt swej polityki, a w powiązanym planie działań ustanowiła zasadnicze etapy na 2020 r. Godne ubolewania jest, że cele określone w punkcie 41 w niewystarczającym stopniu odzwierciedlają główne etapy. |
| --- | --- |

4.3.1

W swej inicjatywie przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” Komisja uczyniła ze wzrostu wydajności w wykorzystaniu zasobów naturalnych główny punkt swej polityki, a w powiązanym planie działań ustanowiła zasadnicze etapy na 2020 r. Godne ubolewania jest, że cele określone w punkcie 41 w niewystarczającym stopniu odzwierciedlają główne etapy.

| 4.3.2 | Wśród celów należy uwzględnić zwłaszcza (całkowite) oddzielenie wzrostu gospodarczego i niekorzystnego oddziaływania na środowisko, a także dążenie do tego, by do 2020 r. uzgodnić ambitne cele w zakresie efektywnego gospodarowania zasobami oraz wiarygodne wskaźniki, którymi decydenci prywatni i publiczni kierować się będą przy przestawianiu się na gospodarkę oszczędną pod względem zasobów (5). Komitet przypomina ponadto swój postulat dotyczący posłużenia się dyrektywą dotyczącą ekoprojektu, by wyeliminować z obiegu gospodarczego produkty niespełniające zasad zrównoważonego rozwoju, i w tym celu stosować ją nie tylko z punktu widzenia efektywności energetycznej, lecz również bardziej oszczędnego gospodarowania zasobami materialnymi (6). |
| --- | --- |

4.3.2

Wśród celów należy uwzględnić zwłaszcza (całkowite) oddzielenie wzrostu gospodarczego i niekorzystnego oddziaływania na środowisko, a także dążenie do tego, by do 2020 r. uzgodnić ambitne cele w zakresie efektywnego gospodarowania zasobami oraz wiarygodne wskaźniki, którymi decydenci prywatni i publiczni kierować się będą przy przestawianiu się na gospodarkę oszczędną pod względem zasobów (5). Komitet przypomina ponadto swój postulat dotyczący posłużenia się dyrektywą dotyczącą ekoprojektu, by wyeliminować z obiegu gospodarczego produkty niespełniające zasad zrównoważonego rozwoju, i w tym celu stosować ją nie tylko z punktu widzenia efektywności energetycznej, lecz również bardziej oszczędnego gospodarowania zasobami materialnymi (6).

4.4   Cel priorytetowy 4: maksymalizacja korzyści płynących z prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska

| 4.4.1 | Ocena 6. EAP pokazała wyraźnie, że niedociągnięcia we wdrażaniu obecnego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska stanowią największą przeszkodę w niezbędnych postępach w dziedzinie ochrony środowiska. Dlatego też należy przyjąć z zadowoleniem fakt, że w 7. EAP za priorytet uznano poprawę stosowania w państwach członkowskich prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska. |
| --- | --- |

4.4.1

Ocena 6. EAP pokazała wyraźnie, że niedociągnięcia we wdrażaniu obecnego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska stanowią największą przeszkodę w niezbędnych postępach w dziedzinie ochrony środowiska. Dlatego też należy przyjąć z zadowoleniem fakt, że w 7. EAP za priorytet uznano poprawę stosowania w państwach członkowskich prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska.

| 4.4.2 | Jednakże już w przeszłości Komisja nadała wysoki priorytet lepszemu wdrażaniu prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska i nie przyniosło to widocznych sukcesów. Należy zatem założyć, że istnieją zasadnicze przeszkody, których nie można pokonać wyłącznie za pomocą proponowanej poprawy informacji o prawodawstwie w zakresie ochrony środowiska, mechanizmów kontroli i dostępu do wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

4.4.2

Jednakże już w przeszłości Komisja nadała wysoki priorytet lepszemu wdrażaniu prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska i nie przyniosło to widocznych sukcesów. Należy zatem założyć, że istnieją zasadnicze przeszkody, których nie można pokonać wyłącznie za pomocą proponowanej poprawy informacji o prawodawstwie w zakresie ochrony środowiska, mechanizmów kontroli i dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

| 4.4.3 | Decydujące znaczenie ma raczej to, że w wielu państwach członkowskich brakuje woli politycznej, by tak samo wysoki priorytet polityczny nadać skutecznemu wdrażaniu prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska, a organy egzekwowania prawa wyposażyć w odpowiednie środki i wykwalifikowanych pracowników i w przypadku konfliktu udzielić im niezbędnego wsparcia politycznego. |
| --- | --- |

4.4.3

Decydujące znaczenie ma raczej to, że w wielu państwach członkowskich brakuje woli politycznej, by tak samo wysoki priorytet polityczny nadać skutecznemu wdrażaniu prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska, a organy egzekwowania prawa wyposażyć w odpowiednie środki i wykwalifikowanych pracowników i w przypadku konfliktu udzielić im niezbędnego wsparcia politycznego.

| 4.4.4 | Analogie do kryzysu finansowego nasuwają się tu same. Tak jak kryzys finansowy został wywołany przez niezrównoważone wykorzystanie zasobów gospodarczych wynikłe z nieprzestrzegania ustanowionych w traktacie z Maastricht kryteriów stabilności wspólnej waluty, tak przyczyna problemów ekologicznych również leży w nadmiernej eksploatacji zasobów, w tym przypadku gleby, wody, powietrza, klimatu, ograniczonych zasobów mineralnych i kopalnych itp. |
| --- | --- |

4.4.4

Analogie do kryzysu finansowego nasuwają się tu same. Tak jak kryzys finansowy został wywołany przez niezrównoważone wykorzystanie zasobów gospodarczych wynikłe z nieprzestrzegania ustanowionych w traktacie z Maastricht kryteriów stabilności wspólnej waluty, tak przyczyna problemów ekologicznych również leży w nadmiernej eksploatacji zasobów, w tym przypadku gleby, wody, powietrza, klimatu, ograniczonych zasobów mineralnych i kopalnych itp.

| 4.4.5 | Zdaniem Komitetu reakcja na kryzys środowiskowy powinna wyglądać podobnie jak przyjęte w ramach paktu fiskalnego środki mające na celu przezwyciężenie kryzysu finansowego: jasne przepisy, wskaźniki, kontrola i sankcje. 7. EAP nie proponuje żadnych tego rodzaju środków. Przedstawione podejście nie nadaje się do tego, by faktycznie zaradzić przytoczonym niedociągnięciom strukturalnym związanym z wdrażaniem, a cele mające służyć lepszemu stosowaniu prawa na 2020 r. są całkowicie niejasne i niemożliwe do kontroli. |
| --- | --- |

4.4.5

Zdaniem Komitetu reakcja na kryzys środowiskowy powinna wyglądać podobnie jak przyjęte w ramach paktu fiskalnego środki mające na celu przezwyciężenie kryzysu finansowego: jasne przepisy, wskaźniki, kontrola i sankcje. 7. EAP nie proponuje żadnych tego rodzaju środków. Przedstawione podejście nie nadaje się do tego, by faktycznie zaradzić przytoczonym niedociągnięciom strukturalnym związanym z wdrażaniem, a cele mające służyć lepszemu stosowaniu prawa na 2020 r. są całkowicie niejasne i niemożliwe do kontroli.

| 4.4.6 | EKES jest zdania, że przestrzeganie przepisów wymaga skutecznej kontroli przez niezależne organy, a także autentycznej gotowości do tego, by w razie konieczności nakładać sankcje czy też przyjmować je na siebie. Dlatego też oczekuje, że 7. EAP przewidziane zostanie rozszerzenie wiążących kryteriów dotyczących skutecznej kontroli i nadzoru przez państwa członkowskie na całe prawodawstwo UE w zakresie ochrony środowiska oraz rozwinięcie uzupełniających zdolności na szczeblu UE. |
| --- | --- |

4.4.6

EKES jest zdania, że przestrzeganie przepisów wymaga skutecznej kontroli przez niezależne organy, a także autentycznej gotowości do tego, by w razie konieczności nakładać sankcje czy też przyjmować je na siebie. Dlatego też oczekuje, że 7. EAP przewidziane zostanie rozszerzenie wiążących kryteriów dotyczących skutecznej kontroli i nadzoru przez państwa członkowskie na całe prawodawstwo UE w zakresie ochrony środowiska oraz rozwinięcie uzupełniających zdolności na szczeblu UE.

| 4.4.7 | Ponadto wspomniane w punkcie 82 f) włączenie monitorowania postępów w zakresie realizacji celów ochrony środowiska do europejskiego semestru przyczyni się do tego, że przywódcy polityczni na szczeblu UE i państw członkowskich zwrócą większą uwagę na tę kwestię. Jak wskazuje zresztą sama Komisja, rosnące obciążenie środowiska może mieć znaczne niekorzystne skutki makroekonomiczne. Dobitnych dowodów na to dostarczają przeglądowy raport Sterna na temat ekonomiki zmian klimatu z 2006 r. oraz sprawozdanie z 2010 r. podsumowujące inicjatywę TEEB na temat ekonomiki ekosystemów i różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

4.4.7

Ponadto wspomniane w punkcie 82 f) włączenie monitorowania postępów w zakresie realizacji celów ochrony środowiska do europejskiego semestru przyczyni się do tego, że przywódcy polityczni na szczeblu UE i państw członkowskich zwrócą większą uwagę na tę kwestię. Jak wskazuje zresztą sama Komisja, rosnące obciążenie środowiska może mieć znaczne niekorzystne skutki makroekonomiczne. Dobitnych dowodów na to dostarczają przeglądowy raport Sterna na temat ekonomiki zmian klimatu z 2006 r. oraz sprawozdanie z 2010 r. podsumowujące inicjatywę TEEB na temat ekonomiki ekosystemów i różnorodności biologicznej.

| 4.4.8 | 7. EAP należy uzupełnić o środki, które stanowiłyby pozytywną zachętę do przestrzegania prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska. Zwłaszcza uzależnienie przydziału środków finansowych UE dla państw członkowskich i podmiotów prywatnych od wykazania stosowania odpowiednich przepisów w zakresie ochrony środowiska jest skutecznym środkiem motywowania do przestrzegania prawa. Dla EKES-u nadal bardzo istotne jest, aby poprzez strategie współpracy i propagowanie najlepszych rozwiązań motywowano gospodarkę do współdziałania na rzecz poprawy stanu środowiska. |
| --- | --- |

4.4.8

7. EAP należy uzupełnić o środki, które stanowiłyby pozytywną zachętę do przestrzegania prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska. Zwłaszcza uzależnienie przydziału środków finansowych UE dla państw członkowskich i podmiotów prywatnych od wykazania stosowania odpowiednich przepisów w zakresie ochrony środowiska jest skutecznym środkiem motywowania do przestrzegania prawa. Dla EKES-u nadal bardzo istotne jest, aby poprzez strategie współpracy i propagowanie najlepszych rozwiązań motywowano gospodarkę do współdziałania na rzecz poprawy stanu środowiska.

| 4.4.9 | Skuteczna ochrona środowiska wymaga aktywnej roli społeczeństwa obywatelskiego, w ramach której umożliwiono by obywatelom czynne pełnienie funkcji kontrolnej. Konieczne do tego instrumenty zostały wprowadzone do europejskiego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska zwłaszcza dzięki konwencji z Aarhus (na przykład swobodny dostęp do informacji o środowisku, udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego w procesach decyzyjnych dotyczących przepisów w zakresie ochrony środowiska i dostęp do wymiaru sprawiedliwości). We wniosku dotyczącym 7. EAP wspomina się powyższe instrumenty, lecz nie omawia roli społeczeństwa obywatelskiego we wdrażaniu prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska, a także nie przedstawia dalej idących propozycji. 7. EAP bardzo trafnie analizuje niedociągnięcia dotychczasowych EAP, jeśli chodzi o wdrażanie, w zasadzie nie zawiera jednak propozycji, jak można by zmniejszyć lub wyeliminować te niedociągnięcia. Niemal wszystkie korzystne dla przyrody i środowiska zmiany były przedmiotem postulatów społeczeństwa obywatelskiego. EKES uważa, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego są kluczowym podmiotem we wdrażaniu 7. EAP i że w programie powinno się wyraźnie podkreślić i wzmocnić ich rolę w ramach dodatkowego priorytetowego celu. Do wykazu środków trzeba dodać działania na rzecz wspierania zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego (np. partnerstwa lub podobne fora w ramach lokalnej Agendy 21), tworzenia partnerstw oraz ściślejszego włączenia zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego do rad ds. ochrony środowiska czy też rad ds. zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.4.9

Skuteczna ochrona środowiska wymaga aktywnej roli społeczeństwa obywatelskiego, w ramach której umożliwiono by obywatelom czynne pełnienie funkcji kontrolnej. Konieczne do tego instrumenty zostały wprowadzone do europejskiego prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska zwłaszcza dzięki konwencji z Aarhus (na przykład swobodny dostęp do informacji o środowisku, udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego w procesach decyzyjnych dotyczących przepisów w zakresie ochrony środowiska i dostęp do wymiaru sprawiedliwości). We wniosku dotyczącym 7. EAP wspomina się powyższe instrumenty, lecz nie omawia roli społeczeństwa obywatelskiego we wdrażaniu prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska, a także nie przedstawia dalej idących propozycji. 7. EAP bardzo trafnie analizuje niedociągnięcia dotychczasowych EAP, jeśli chodzi o wdrażanie, w zasadzie nie zawiera jednak propozycji, jak można by zmniejszyć lub wyeliminować te niedociągnięcia. Niemal wszystkie korzystne dla przyrody i środowiska zmiany były przedmiotem postulatów społeczeństwa obywatelskiego. EKES uważa, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego są kluczowym podmiotem we wdrażaniu 7. EAP i że w programie powinno się wyraźnie podkreślić i wzmocnić ich rolę w ramach dodatkowego priorytetowego celu. Do wykazu środków trzeba dodać działania na rzecz wspierania zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego (np. partnerstwa lub podobne fora w ramach lokalnej Agendy 21), tworzenia partnerstw oraz ściślejszego włączenia zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego do rad ds. ochrony środowiska czy też rad ds. zrównoważonego rozwoju.

4.5   Cel priorytetowy 6: zabezpieczenie inwestycji na rzecz polityki ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianie klimatu oraz urealnienie cen

| 4.5.1 | Środki na rzecz propagowania inwestycji w politykę ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianie klimatu, a także uwzględnienie kosztów ekologicznych w kształtowaniu cen mają zasadnicze znaczenie dla przestawienia się na zasobooszczędną i niskoemisyjną gospodarkę. Z zadowoleniem należy przyjąć fakt, że w swym wniosku dotyczącym 7. EAP Komisja uczyniła z tego zagadnienia jeden z priorytetowych celów. Jednak także w tym przypadku cele przewidziane na 2020 r. (punkt 82 a) i b)) są bardzo niejasne i nie mogą stanowić sprawdzalnej miary powodzenia. |
| --- | --- |

4.5.1

Środki na rzecz propagowania inwestycji w politykę ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianie klimatu, a także uwzględnienie kosztów ekologicznych w kształtowaniu cen mają zasadnicze znaczenie dla przestawienia się na zasobooszczędną i niskoemisyjną gospodarkę. Z zadowoleniem należy przyjąć fakt, że w swym wniosku dotyczącym 7. EAP Komisja uczyniła z tego zagadnienia jeden z priorytetowych celów. Jednak także w tym przypadku cele przewidziane na 2020 r. (punkt 82 a) i b)) są bardzo niejasne i nie mogą stanowić sprawdzalnej miary powodzenia.

| 4.5.2 | Ponadto ponownie mówi się mgliście o zniesieniu szkodliwych dla środowiska dotacji, czym obiecywano się już zająć na przykład w strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju z 2006 r. w formie przygotowania odpowiedniego wykazu. Istnieje ryzyko, że polityka ochrony środowiska UE stanie się niewiarygodna, kiedy kolejne deklaracje nie zostaną wprowadzone w życie. Dotyczy to również często propagowanej zasady internalizacji kosztów zewnętrznych czy też zasadniczego przeniesienia obciążenia podatkowego z opodatkowania pracy na opodatkowanie związane z wpływem na ograniczone zasoby środowiska. |
| --- | --- |

4.5.2

Ponadto ponownie mówi się mgliście o zniesieniu szkodliwych dla środowiska dotacji, czym obiecywano się już zająć na przykład w strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju z 2006 r. w formie przygotowania odpowiedniego wykazu. Istnieje ryzyko, że polityka ochrony środowiska UE stanie się niewiarygodna, kiedy kolejne deklaracje nie zostaną wprowadzone w życie. Dotyczy to również często propagowanej zasady internalizacji kosztów zewnętrznych czy też zasadniczego przeniesienia obciążenia podatkowego z opodatkowania pracy na opodatkowanie związane z wpływem na ograniczone zasoby środowiska.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia w sprawie siódmego programu działań w zakresie środowiska i dalszych działań w następstwie szóstego programu działań w zakresie środowiska, Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 1.

1

(2)  Opinia EKES-u w sprawie oceny strategii zrównoważonego rozwoju, Dz.U. C 117 z 30.4.2004, s. 22–37.

2

(3)  Opinia EKES-u w sprawie: „Handel, wzrost i polityka światowa – Polityka handlowa jako kluczowy element strategii«Europa 2020»”, Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 73–78.

3

(4)  Opinia EKES-u w sprawie: „W kierunku odnowy gospodarczej sprzyjającej zatrudnieniu”, Dz.U. C 11 z 15.1.2013, s. 65–70.

4

(5)  COM(2011) 571 final, główne etapy 3.1.2. i 6.1, Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 163–168.

5

(6)  Opinia EKES-u w sprawie propagowania zrównoważonej produkcji i konsumpcji w UE, Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 6.

6

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/82 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/82

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Ochrona socjalna w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju”

COM(2012) 446 final

2013/C 161/16

Sprawozdawca: José María ZUFIAUR

Pismem z dnia 12 października 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów „Ochrona socjalna w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju”

COM(2012) 446 final.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 21 lutego 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 102 głosami – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Uwagi i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) pozytywnie ocenia komunikat Komisji Europejskiej „Ochrona socjalna w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju” (1) i konkluzje Rady Unii Europejskiej (2) w tej samej sprawie oraz pragnie przekazać następujące uwagi i zalecenia. |
| --- | --- |

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) pozytywnie ocenia komunikat Komisji Europejskiej „Ochrona socjalna w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju” (1) i konkluzje Rady Unii Europejskiej (2) w tej samej sprawie oraz pragnie przekazać następujące uwagi i zalecenia.

| 1.2 | Wyraża zaniepokojenie, iż w związku z ograniczeniem unijnych programów współpracy na rzecz rozwoju do maksymalnie trzech sektorów ochrona socjalna może zostać przesunięta na dalsze miejsce zarówno w fazie programowania, jak i jej wdrażania. Wzywa więc Komisję i państwa członkowskie do podjęcia niezbędnych kroków, by faktycznie uwzględnić ochronę socjalną przy opracowywaniu i wdrażaniu programów współpracy na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

1.2

Wyraża zaniepokojenie, iż w związku z ograniczeniem unijnych programów współpracy na rzecz rozwoju do maksymalnie trzech sektorów ochrona socjalna może zostać przesunięta na dalsze miejsce zarówno w fazie programowania, jak i jej wdrażania. Wzywa więc Komisję i państwa członkowskie do podjęcia niezbędnych kroków, by faktycznie uwzględnić ochronę socjalną przy opracowywaniu i wdrażaniu programów współpracy na rzecz rozwoju.

| 1.3 | Popiera przeznaczenie co najmniej 20 % całościowej kwoty wsparcia ze strony UE na integrację społeczną i rozwój zasobów ludzkich. Tę pulę środków finansowych należałoby zwiększyć poprzez przesunięcie środków niewykorzystanych w innych obszarach. Ponadto wyraża troskę, że odsetek ten miałby objąć wspólnie sektory edukacji, zdrowia i ochrony socjalnej, bez żadnej gwarancji odpowiedniej dystrybucji i przyznawania środków dla poszczególnych sektorów, a co za tym idzie – bez gwarancji, że ochrona socjalna nie znajdzie się na marginesie. Pojęcie ochrony socjalnej może również objąć ochronę zdrowia, lecz nie edukację, chyba że jako podstawę lub uzupełnienie niektórych programów ochrony socjalnej. Tak więc należy znaleźć równowagę, która pozwoli koordynować te trzy zasadnicze aspekty. |
| --- | --- |

1.3

Popiera przeznaczenie co najmniej 20 % całościowej kwoty wsparcia ze strony UE na integrację społeczną i rozwój zasobów ludzkich. Tę pulę środków finansowych należałoby zwiększyć poprzez przesunięcie środków niewykorzystanych w innych obszarach. Ponadto wyraża troskę, że odsetek ten miałby objąć wspólnie sektory edukacji, zdrowia i ochrony socjalnej, bez żadnej gwarancji odpowiedniej dystrybucji i przyznawania środków dla poszczególnych sektorów, a co za tym idzie – bez gwarancji, że ochrona socjalna nie znajdzie się na marginesie. Pojęcie ochrony socjalnej może również objąć ochronę zdrowia, lecz nie edukację, chyba że jako podstawę lub uzupełnienie niektórych programów ochrony socjalnej. Tak więc należy znaleźć równowagę, która pozwoli koordynować te trzy zasadnicze aspekty.

| 1.4 | Popiera zalecenie nr 202 Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) dotyczące minimum ochrony socjalnej (3), obejmującego godziwą pracę, której jednym z głównych filarów jest ochrona socjalna. Przedstawione w nim zasady określania podstawowej ochrony socjalnej powinny zostać uznane za próg minimalny, który ma przynieść poprawę, by w przyszłości opracować systemy spełniające warunki określone w konwencji MOP nr 102 (4). |
| --- | --- |

1.4

Popiera zalecenie nr 202 Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) dotyczące minimum ochrony socjalnej (3), obejmującego godziwą pracę, której jednym z głównych filarów jest ochrona socjalna. Przedstawione w nim zasady określania podstawowej ochrony socjalnej powinny zostać uznane za próg minimalny, który ma przynieść poprawę, by w przyszłości opracować systemy spełniające warunki określone w konwencji MOP nr 102 (4).

| 1.5 | Uznaje fakt, że ochronę socjalną należy pojmować jako podstawową inwestycję na rzecz spójności społecznej i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. Uważa, że polityka współpracy na rzecz rozwoju powinna ze strategicznego punktu widzenia skupiać się na czynnikach, na których opierają się systemy zabezpieczenia społecznego: na godnym zatrudnieniu (w tym kwestii płci lub osób niepełnosprawnych), dystrybucji bogactwa, wzroście demograficznym, uniwersalności świadczeń i usług socjalnych oraz podstawowej roli państwa w realizacji tych celów. |
| --- | --- |

1.5

Uznaje fakt, że ochronę socjalną należy pojmować jako podstawową inwestycję na rzecz spójności społecznej i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. Uważa, że polityka współpracy na rzecz rozwoju powinna ze strategicznego punktu widzenia skupiać się na czynnikach, na których opierają się systemy zabezpieczenia społecznego: na godnym zatrudnieniu (w tym kwestii płci lub osób niepełnosprawnych), dystrybucji bogactwa, wzroście demograficznym, uniwersalności świadczeń i usług socjalnych oraz podstawowej roli państwa w realizacji tych celów.

| 1.6 | Uważa za konieczne, by współpraca na rzecz rozwoju wspierała ustanawianie systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników zatrudnionych na stałe, w tym osób posiadających niepewne zatrudnienie, samozatrudnionych, ekonomicznie zależnych lub zatrudnionych w rolnictwie, a także systemów opieki obejmujących całe społeczeństwo, w tym gospodarkę nieformalną. Proponuje więc powiązanie systemów o charakterze składkowym, opartych na składkach z systemami o charakterze nieskładkowym opartych na podatkach. Współpraca na rzecz rozwoju powinna wzmacniać potencjał instytucjonalny i uprawnienia podatkowe państw, aby mogły pozyskać wystarczające środki na wypełnienie swoich zobowiązań socjalnych. |
| --- | --- |

1.6

Uważa za konieczne, by współpraca na rzecz rozwoju wspierała ustanawianie systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników zatrudnionych na stałe, w tym osób posiadających niepewne zatrudnienie, samozatrudnionych, ekonomicznie zależnych lub zatrudnionych w rolnictwie, a także systemów opieki obejmujących całe społeczeństwo, w tym gospodarkę nieformalną. Proponuje więc powiązanie systemów o charakterze składkowym, opartych na składkach z systemami o charakterze nieskładkowym opartych na podatkach. Współpraca na rzecz rozwoju powinna wzmacniać potencjał instytucjonalny i uprawnienia podatkowe państw, aby mogły pozyskać wystarczające środki na wypełnienie swoich zobowiązań socjalnych.

| 1.7 | Podkreśla znaczenie systemów ochrony socjalnej dla zapobiegania zagrożeniom, w tym klęskom żywiołowym lub sytuacjom pokonfliktowym, oraz ich ograniczania. Zwraca się o wykorzystanie do tego celu współpracy na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

1.7

Podkreśla znaczenie systemów ochrony socjalnej dla zapobiegania zagrożeniom, w tym klęskom żywiołowym lub sytuacjom pokonfliktowym, oraz ich ograniczania. Zwraca się o wykorzystanie do tego celu współpracy na rzecz rozwoju.

| 1.8 | Jest zdania, że na krajach partnerskich spoczywa odpowiedzialność przede wszystkim za opracowanie i wdrożenie systemu zabezpieczenia społecznego, a współpraca z UE powinna przyczynić się do wzmocnienia ich potencjału instytucjonalnego, zdolności do ściągania podatków oraz umiejętności zarządzania, aby mogły osiągnąć samowystarczalność i stworzyć publiczne systemy o trwałym i zrównoważonym charakterze. |
| --- | --- |

1.8

Jest zdania, że na krajach partnerskich spoczywa odpowiedzialność przede wszystkim za opracowanie i wdrożenie systemu zabezpieczenia społecznego, a współpraca z UE powinna przyczynić się do wzmocnienia ich potencjału instytucjonalnego, zdolności do ściągania podatków oraz umiejętności zarządzania, aby mogły osiągnąć samowystarczalność i stworzyć publiczne systemy o trwałym i zrównoważonym charakterze.

| 1.9 | Niemniej jednak nie sprzeciwia się, by w celu podniesienia minimum ochrony socjalnej w państwach o niskich dochodach umożliwić wieloletnie wsparcie finansowe poprzez transfer bezpośredni do krajów partnerskich, nadzorowany za pośrednictwem właściwych mechanizmów kontroli. |
| --- | --- |

1.9

Niemniej jednak nie sprzeciwia się, by w celu podniesienia minimum ochrony socjalnej w państwach o niskich dochodach umożliwić wieloletnie wsparcie finansowe poprzez transfer bezpośredni do krajów partnerskich, nadzorowany za pośrednictwem właściwych mechanizmów kontroli.

| 1.10 | Sądzi, że współpraca na rzecz rozwoju w zakresie ochrony socjalnej powinna być wprawdzie kierowana przede wszystkim do krajów o niskich dochodach, lecz nie należy pomijać państw o średnich dochodach, które borykają się z często coraz większymi wewnętrznymi problemami, takimi jak ubóstwo i nierówności. Obecnie 75 % ubogich ludzi na świecie żyje w krajach o średnich dochodach. Pomoc UE powinna być ukierunkowana na poszerzenie zasięgu i poprawę skuteczności już istniejących systemów – zwłaszcza poprzez programy sektorowe i tematyczne – dzięki wzmocnieniu potencjału instytucjonalnego podmiotów publicznych. Należy również opracować specjalne programy dla tych obszarów, w których mamy do czynienia ze znacznymi przepływami migracyjnymi. |
| --- | --- |

1.10

Sądzi, że współpraca na rzecz rozwoju w zakresie ochrony socjalnej powinna być wprawdzie kierowana przede wszystkim do krajów o niskich dochodach, lecz nie należy pomijać państw o średnich dochodach, które borykają się z często coraz większymi wewnętrznymi problemami, takimi jak ubóstwo i nierówności. Obecnie 75 % ubogich ludzi na świecie żyje w krajach o średnich dochodach. Pomoc UE powinna być ukierunkowana na poszerzenie zasięgu i poprawę skuteczności już istniejących systemów – zwłaszcza poprzez programy sektorowe i tematyczne – dzięki wzmocnieniu potencjału instytucjonalnego podmiotów publicznych. Należy również opracować specjalne programy dla tych obszarów, w których mamy do czynienia ze znacznymi przepływami migracyjnymi.

| 1.11 | Wzywa do uczynienia kwestii płci przekrojową i priorytetową osią unijnej polityki na rzecz rozwoju, aby umożliwić kobietom lepszy dostęp do ochrony socjalnej, co przyczyni się do zwalczania ubóstwa jednostek i całych rodzin. |
| --- | --- |

1.11

Wzywa do uczynienia kwestii płci przekrojową i priorytetową osią unijnej polityki na rzecz rozwoju, aby umożliwić kobietom lepszy dostęp do ochrony socjalnej, co przyczyni się do zwalczania ubóstwa jednostek i całych rodzin.

| 1.12 | Proponuje, by współpraca na rzecz rozwoju – za pomocą wystarczających środków – uwzględniała w swoich programach integrację społeczną i zawodową osób niepełnosprawnych oraz zapewnienie im odpowiedniej ochrony socjalnej. Dlatego też EKES apeluje, by wśród celów UE w zakresie współpracy na rzecz rozwoju znalazł się wymóg, aby kraje partnerskie ratyfikowały i poprawnie wdrożyły Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (5). |
| --- | --- |

1.12

Proponuje, by współpraca na rzecz rozwoju – za pomocą wystarczających środków – uwzględniała w swoich programach integrację społeczną i zawodową osób niepełnosprawnych oraz zapewnienie im odpowiedniej ochrony socjalnej. Dlatego też EKES apeluje, by wśród celów UE w zakresie współpracy na rzecz rozwoju znalazł się wymóg, aby kraje partnerskie ratyfikowały i poprawnie wdrożyły Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (5).

| 1.13 | Wzywa do uwzględnienia ochrony socjalnej jako priorytetu w programowaniu przyszłych wieloletnich ram finansowych, w rozdziale dotyczącym współpracy na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

1.13

Wzywa do uwzględnienia ochrony socjalnej jako priorytetu w programowaniu przyszłych wieloletnich ram finansowych, w rozdziale dotyczącym współpracy na rzecz rozwoju.

| 1.14 | Jest zdania, że UE powinna zapewnić wsparcie techniczne i ekonomiczne w celu wzmocnienia wymiany sprawdzonych rozwiązań w zakresie ochrony socjalnej na linii Południe – Południe. |
| --- | --- |

1.14

Jest zdania, że UE powinna zapewnić wsparcie techniczne i ekonomiczne w celu wzmocnienia wymiany sprawdzonych rozwiązań w zakresie ochrony socjalnej na linii Południe – Południe.

| 1.15 | Apeluje, by podpisane przez Unię umowy o stowarzyszeniu, umowy handlowe, układy o stabilizacji i umowy o partnerstwie gospodarczym zawierały rozdział dotyczący ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

1.15

Apeluje, by podpisane przez Unię umowy o stowarzyszeniu, umowy handlowe, układy o stabilizacji i umowy o partnerstwie gospodarczym zawierały rozdział dotyczący ochrony socjalnej.

| 1.16 | Zwraca uwagę na zasadność wspierania regionalnych partnerstw na rzecz rozwoju w obszarze ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

1.16

Zwraca uwagę na zasadność wspierania regionalnych partnerstw na rzecz rozwoju w obszarze ochrony socjalnej.

| 1.17 | Zaleca ustanowienie sieci ekspertów z zakresu ochrony socjalnej w obszarze europejskim (począwszy od ministrów krajowych, poprzez agencje rozwoju i społeczeństwo obywatelskie), wykorzystując w tym celu takie instrumenty, jak Biuro Wymiany Informacji i Pomocy Technicznej TAIEX, aby umożliwić udział doświadczonych ekspertów. Pierwszym zadaniem tej sieci byłoby przygotowanie mapy wsparcia udzielanego przez Unię w dziedzinie ochrony socjalnej. Inicjatywa ta sprzyjałaby wymianie sprawdzonych rozwiązań i ułatwiła podział pracy, wskazując na luki i przypadki powielania bądź na ewentualną przewagę komparatywną. |
| --- | --- |

1.17

Zaleca ustanowienie sieci ekspertów z zakresu ochrony socjalnej w obszarze europejskim (począwszy od ministrów krajowych, poprzez agencje rozwoju i społeczeństwo obywatelskie), wykorzystując w tym celu takie instrumenty, jak Biuro Wymiany Informacji i Pomocy Technicznej TAIEX, aby umożliwić udział doświadczonych ekspertów. Pierwszym zadaniem tej sieci byłoby przygotowanie mapy wsparcia udzielanego przez Unię w dziedzinie ochrony socjalnej. Inicjatywa ta sprzyjałaby wymianie sprawdzonych rozwiązań i ułatwiła podział pracy, wskazując na luki i przypadki powielania bądź na ewentualną przewagę komparatywną.

| 1.18 | Przypomina swoje zalecenie, by organizacje społeczeństwa obywatelskiego brały udział w określaniu, kształtowaniu i nadzorowaniu programów i strategii współpracy. W tym celu wzywa do uwzględnienia ochrony socjalnej w planach działania UE dotyczących współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, przewidzianych w komunikacie Komisji „Korzenie demokracji i zrównoważonego rozwoju” (6). Ponadto nalega, by podmioty społeczne i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego brały skuteczny udział, zgodnie ze swym charakterem, w organach doradczych i zarządzających instytucji ochrony socjalnej, które działają na zasadzie składkowej lub nieskładkowej. |
| --- | --- |

1.18

Przypomina swoje zalecenie, by organizacje społeczeństwa obywatelskiego brały udział w określaniu, kształtowaniu i nadzorowaniu programów i strategii współpracy. W tym celu wzywa do uwzględnienia ochrony socjalnej w planach działania UE dotyczących współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, przewidzianych w komunikacie Komisji „Korzenie demokracji i zrównoważonego rozwoju” (6). Ponadto nalega, by podmioty społeczne i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego brały skuteczny udział, zgodnie ze swym charakterem, w organach doradczych i zarządzających instytucji ochrony socjalnej, które działają na zasadzie składkowej lub nieskładkowej.

2.   Precedensy

| 2.1 | Ratyfikowany nieco później przez Radę komunikat Komisji w sprawie ochrony socjalnej w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju – pozostający w zgodzie ze wspólnymi zasadami określonymi w partnerstwie z Pusanu w sprawie skutecznej współpracy na rzecz rozwoju (7), w komunikacie Komisji Europejskiej „Program działań na rzecz zmian” (8) oraz w zaleceniu MOP dotyczącym minimum ochrony socjalnej – oznacza postęp jakościowy w europejskiej współpracy na rzecz rozwoju. |
| --- | --- |

2.1

Ratyfikowany nieco później przez Radę komunikat Komisji w sprawie ochrony socjalnej w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju – pozostający w zgodzie ze wspólnymi zasadami określonymi w partnerstwie z Pusanu w sprawie skutecznej współpracy na rzecz rozwoju (7), w komunikacie Komisji Europejskiej „Program działań na rzecz zmian” (8) oraz w zaleceniu MOP dotyczącym minimum ochrony socjalnej – oznacza postęp jakościowy w europejskiej współpracy na rzecz rozwoju.

| 2.2 | Wspólne cele określone w Pusanie są zgodne z celem dotyczącym przyjęcia przez UE ogólniejszego podejścia do rozwoju społecznego, zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie programu działań na rzecz zmian, w którym podkreśla się wsparcie dla opieki zdrowotnej, kształcenia, godnej pracy i systemów, które wzmacniają ochronę socjalną i zmniejszają nierówności szans. |
| --- | --- |

2.2

Wspólne cele określone w Pusanie są zgodne z celem dotyczącym przyjęcia przez UE ogólniejszego podejścia do rozwoju społecznego, zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie programu działań na rzecz zmian, w którym podkreśla się wsparcie dla opieki zdrowotnej, kształcenia, godnej pracy i systemów, które wzmacniają ochronę socjalną i zmniejszają nierówności szans.

| 2.3 | Te kierunki działania są również zgodne z zaleceniem MOP dotyczącym minimum ochrony socjalnej i obejmującym cztery podstawowe gwarancje zabezpieczenia społecznego: poziomy minimalne – określone przez poszczególne państwa – gwarantowanych dochodów przypadających na dziecko, dochodów uzyskiwanych w czasie życia zawodowego i na starość, jak też dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej po przystępnej cenie. |
| --- | --- |

2.3

Te kierunki działania są również zgodne z zaleceniem MOP dotyczącym minimum ochrony socjalnej i obejmującym cztery podstawowe gwarancje zabezpieczenia społecznego: poziomy minimalne – określone przez poszczególne państwa – gwarantowanych dochodów przypadających na dziecko, dochodów uzyskiwanych w czasie życia zawodowego i na starość, jak też dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej po przystępnej cenie.

| 2.4 | Takie podejście zostało potwierdzone także w konkluzjach Rady, która opowiada się za wzrostem cechującym się równą dystrybucją bogactwa, pełnym zatrudnieniem oraz powszechnym dostępem do podstawowych usług socjalnych, takich jak opieka zdrowotna i edukacja. W konkluzjach czytamy ponadto, że „polityki ochrony socjalnej mogą odgrywać w społeczeństwie rolę transformacyjną poprzez wspieranie równości, promowanie włączenia społecznego i dialog z partnerami społecznymi”. |
| --- | --- |

2.4

Takie podejście zostało potwierdzone także w konkluzjach Rady, która opowiada się za wzrostem cechującym się równą dystrybucją bogactwa, pełnym zatrudnieniem oraz powszechnym dostępem do podstawowych usług socjalnych, takich jak opieka zdrowotna i edukacja. W konkluzjach czytamy ponadto, że „polityki ochrony socjalnej mogą odgrywać w społeczeństwie rolę transformacyjną poprzez wspieranie równości, promowanie włączenia społecznego i dialog z partnerami społecznymi”.

| 2.5 | Wszystkie te deklaracje, umowy i konkluzje są zgodne co do tego, że należy włączyć ochronę socjalną do współpracy UE na rzecz rozwoju w ramach koncepcji zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, tj. obszerniejszej niż jedynie mierzony wielkością PKB wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

2.5

Wszystkie te deklaracje, umowy i konkluzje są zgodne co do tego, że należy włączyć ochronę socjalną do współpracy UE na rzecz rozwoju w ramach koncepcji zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, tj. obszerniejszej niż jedynie mierzony wielkością PKB wzrost gospodarczy.

| 2.6 | Należy ponadto zwrócić uwagę, że obywatele UE również zgadzają się, że jest potrzebne kontynuowanie wysiłków w ramach europejskiej polityki współpracy na rzecz rozwoju. Według badań Eurobarometru (9) obywatele Europy w większości (85 %) mimo kryzysu gospodarczego nadal popierają ciągłość pomocy udzielanej krajom rozwijającym się, a bardzo wysoki odsetek (61 %) opowiada się za jej zwiększeniem, by umożliwić dużej liczbie społeczności wyjście z ubóstwa. |
| --- | --- |

2.6

Należy ponadto zwrócić uwagę, że obywatele UE również zgadzają się, że jest potrzebne kontynuowanie wysiłków w ramach europejskiej polityki współpracy na rzecz rozwoju. Według badań Eurobarometru (9) obywatele Europy w większości (85 %) mimo kryzysu gospodarczego nadal popierają ciągłość pomocy udzielanej krajom rozwijającym się, a bardzo wysoki odsetek (61 %) opowiada się za jej zwiększeniem, by umożliwić dużej liczbie społeczności wyjście z ubóstwa.

3.   Potrzeba sprostania wyzwaniu ochrony socjalnej w kontekście globalizacji

| 3.1 | Od chwili przyjęcia Powszechnej deklaracji praw człowieka (PDPC) w 1948 r. (10) globalne PKB wzrosło dziesięciokrotnie, a przychód na mieszkańca zwiększył się 2,6 razy. Mimo to ogólna sytuacja w zakresie ochrony socjalnej niemal nie uległa zmianom dla większości ludzi na świecie, którzy właściwie są tej ochrony pozbawieni. Poniższe dane (11) najlepiej to pokazują. |
| --- | --- |

3.1

Od chwili przyjęcia Powszechnej deklaracji praw człowieka (PDPC) w 1948 r. (10) globalne PKB wzrosło dziesięciokrotnie, a przychód na mieszkańca zwiększył się 2,6 razy. Mimo to ogólna sytuacja w zakresie ochrony socjalnej niemal nie uległa zmianom dla większości ludzi na świecie, którzy właściwie są tej ochrony pozbawieni. Poniższe dane (11) najlepiej to pokazują.

| 3.1.1 | Około jednej trzeciej ludności świata – 1,75 mld osób – cierpi ubóstwo na wielu płaszczyznach, cechujące się brakiem przychodów, możliwości znalezienia godziwej pracy, opieki zdrowotnej i wykształcenia. |
| --- | --- |

3.1.1

Około jednej trzeciej ludności świata – 1,75 mld osób – cierpi ubóstwo na wielu płaszczyznach, cechujące się brakiem przychodów, możliwości znalezienia godziwej pracy, opieki zdrowotnej i wykształcenia.

| 3.1.2 | Każdego roku 9,2 mln dzieci w wieku poniżej 5 lat umiera z powodu problemów zdrowotnych, którym można by zapobiec dzięki działaniom profilaktycznym. |
| --- | --- |

3.1.2

Każdego roku 9,2 mln dzieci w wieku poniżej 5 lat umiera z powodu problemów zdrowotnych, którym można by zapobiec dzięki działaniom profilaktycznym.

| 3.1.3 | Ok. 5,1 mld osób, tj. 75 % mieszkańców globu, nie ma odpowiedniego zabezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

3.1.3

Ok. 5,1 mld osób, tj. 75 % mieszkańców globu, nie ma odpowiedniego zabezpieczenia społecznego.

| 3.1.4 | Mniej niż 30 % osób aktywnych zawodowo na świecie jest objętych ubezpieczeniem na wypadek bezrobocia i tylko 15 % bezrobotnych otrzymuje zasiłek. |
| --- | --- |

3.1.4

Mniej niż 30 % osób aktywnych zawodowo na świecie jest objętych ubezpieczeniem na wypadek bezrobocia i tylko 15 % bezrobotnych otrzymuje zasiłek.

| 3.1.5 | Zaledwie 20 % ludności w wieku produkcyjnym ma dostęp do zintegrowanych systemów zabezpieczenia społecznego. W wielu krajach osoby pracujące w sektorze nieformalnym, rolnicy i osoby prowadzące działalność na własny rachunek nie są objęte żadnym zabezpieczeniem socjalnym. |
| --- | --- |

3.1.5

Zaledwie 20 % ludności w wieku produkcyjnym ma dostęp do zintegrowanych systemów zabezpieczenia społecznego. W wielu krajach osoby pracujące w sektorze nieformalnym, rolnicy i osoby prowadzące działalność na własny rachunek nie są objęte żadnym zabezpieczeniem socjalnym.

| 3.1.6 | Dla kontrastu, w krajach najbardziej rozwiniętych wchodzących w skład Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju poziom ubóstwa i nierówności społecznych jest mniej więcej o połowę niższy, niż gdyby nie istniały tam systemy ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

3.1.6

Dla kontrastu, w krajach najbardziej rozwiniętych wchodzących w skład Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju poziom ubóstwa i nierówności społecznych jest mniej więcej o połowę niższy, niż gdyby nie istniały tam systemy ochrony socjalnej.

4.   Potencjał ochrony socjalnej dla zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu

| 4.1 | Niniejsza opinia odnosi się do ochrony socjalnej w jak najszerszym sensie, która obejmuje zarówno zabezpieczenie społeczne sensu stricto, jak i pomoc społeczną. Za ochronę socjalną można uznać zarówno polityki i działania mające na celu zwiększenie zdolności wszystkich osób – a zwłaszcza grup w najbardziej niekorzystnej sytuacji – do uniknięcia ubóstwa lub wydobycia się z niego, jak i te służące zagwarantowaniu przychodów, ułatwianiu dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej i socjalnej przez całe życie oraz propagowaniu równości i godności. |
| --- | --- |

4.1

Niniejsza opinia odnosi się do ochrony socjalnej w jak najszerszym sensie, która obejmuje zarówno zabezpieczenie społeczne sensu stricto, jak i pomoc społeczną. Za ochronę socjalną można uznać zarówno polityki i działania mające na celu zwiększenie zdolności wszystkich osób – a zwłaszcza grup w najbardziej niekorzystnej sytuacji – do uniknięcia ubóstwa lub wydobycia się z niego, jak i te służące zagwarantowaniu przychodów, ułatwianiu dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej i socjalnej przez całe życie oraz propagowaniu równości i godności.

| 4.2 | Tak więc do tej definicji włączamy świadczenia związane z zabezpieczeniem społecznym w gotówce i świadczenia rzeczowe związane z chorobami, macierzyństwem, podeszłym wiekiem, niezdolnością do pracy, wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi, utratą żywiciela rodziny, pomocą na rzecz rodzin i bezrobociem, a także świadczenia w ramach pomocy społecznej, które są zasadniczo przeznaczane na wsparcie w pilnych sytuacjach, zarówno o ogólnym, jak i specjalnym charakterze, niezależnie od ich przyczyn. |
| --- | --- |

4.2

Tak więc do tej definicji włączamy świadczenia związane z zabezpieczeniem społecznym w gotówce i świadczenia rzeczowe związane z chorobami, macierzyństwem, podeszłym wiekiem, niezdolnością do pracy, wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi, utratą żywiciela rodziny, pomocą na rzecz rodzin i bezrobociem, a także świadczenia w ramach pomocy społecznej, które są zasadniczo przeznaczane na wsparcie w pilnych sytuacjach, zarówno o ogólnym, jak i specjalnym charakterze, niezależnie od ich przyczyn.

| 4.3 | W ten sposób dostosowujemy się do zasad zawartych w art. 25 PDPC, który głosi: „Każda osoba ma prawo do [...] opieki medycznej i niezbędnych świadczeń społecznych, jak również prawo do zabezpieczenia na wypadek bezrobocia, choroby, niezdolności do pracy, wdowieństwa, podeszłego wieku, a także innych przyczyn utraty środków utrzymania w następstwie okoliczności niezależnych od jej woli. Macierzyństwo i dzieciństwo korzystają z prawa do specjalnej opieki i pomocy. Wszystkie dzieci, małżeńskie i pozamałżeńskie, korzystają z jednakowej ochrony socjalnej”. |
| --- | --- |

4.3

W ten sposób dostosowujemy się do zasad zawartych w art. 25 PDPC, który głosi: „Każda osoba ma prawo do [...] opieki medycznej i niezbędnych świadczeń społecznych, jak również prawo do zabezpieczenia na wypadek bezrobocia, choroby, niezdolności do pracy, wdowieństwa, podeszłego wieku, a także innych przyczyn utraty środków utrzymania w następstwie okoliczności niezależnych od jej woli. Macierzyństwo i dzieciństwo korzystają z prawa do specjalnej opieki i pomocy. Wszystkie dzieci, małżeńskie i pozamałżeńskie, korzystają z jednakowej ochrony socjalnej”.

| 4.4 | W Europie ani zabezpieczenie społeczne, ani – w szerszym sensie – ochrona socjalna nie obejmują kształcenia, choć nie ma wątpliwości co do tego, że jest to jedna z podstawowych polityk publicznych. Niemniej w niektórych programach, które okazały się sukcesem, np. programie „Bolsa Familia” w Brazylii, świadczenie rodzinne (ochronę socjalną) uzależnia się od wymogu uczestnictwa w programach kształcenia (polityka edukacyjna). |
| --- | --- |

4.4

W Europie ani zabezpieczenie społeczne, ani – w szerszym sensie – ochrona socjalna nie obejmują kształcenia, choć nie ma wątpliwości co do tego, że jest to jedna z podstawowych polityk publicznych. Niemniej w niektórych programach, które okazały się sukcesem, np. programie „Bolsa Familia” w Brazylii, świadczenie rodzinne (ochronę socjalną) uzależnia się od wymogu uczestnictwa w programach kształcenia (polityka edukacyjna).

| 4.5 | Niezależnie od tego, czy uznamy za właściwe wykorzystać – a nawet pogłębić – te doświadczenia oraz działania innego rodzaju, które mogą się wpisywać w szeroko pojęte minimum ochrony socjalnej, uznanie kształcenia za element ochrony socjalnej może wpłynąć na zmniejszenie funduszy przeznaczonych na ochronę socjalną w ramach unijnych programów operacyjnych współpracy na rzecz rozwoju. Może również wpływać na zatarcie granic między pomocą społeczną i ochroną socjalną, powodując uznanie części za całość. |
| --- | --- |

4.5

Niezależnie od tego, czy uznamy za właściwe wykorzystać – a nawet pogłębić – te doświadczenia oraz działania innego rodzaju, które mogą się wpisywać w szeroko pojęte minimum ochrony socjalnej, uznanie kształcenia za element ochrony socjalnej może wpłynąć na zmniejszenie funduszy przeznaczonych na ochronę socjalną w ramach unijnych programów operacyjnych współpracy na rzecz rozwoju. Może również wpływać na zatarcie granic między pomocą społeczną i ochroną socjalną, powodując uznanie części za całość.

| 4.6 | Konieczne byłoby jaśniejsze określenie, czym są polityki pomocy w ramach systemów ochrony socjalnej. Te ostatnie to systemy strukturalne obejmujące wszystkie osoby. Te pierwsze zaś mogą korzystać z elementów ochrony socjalnej, takich jak wypłaty zasiłków, aby osiągnąć cel w dziedzinie edukacji, jak w przypadku doświadczeń brazylijskich, i tym samym stać się częścią minimum ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

4.6

Konieczne byłoby jaśniejsze określenie, czym są polityki pomocy w ramach systemów ochrony socjalnej. Te ostatnie to systemy strukturalne obejmujące wszystkie osoby. Te pierwsze zaś mogą korzystać z elementów ochrony socjalnej, takich jak wypłaty zasiłków, aby osiągnąć cel w dziedzinie edukacji, jak w przypadku doświadczeń brazylijskich, i tym samym stać się częścią minimum ochrony socjalnej.

| 4.7 | Ochrona socjalna odgrywa zasadniczą rolę w okresach wzrostu gospodarczego i służy jako stabilizator w sytuacjach kryzysowych. Jak wskazano w komunikacie Komisji, ochrona socjalna zwiększa dostęp do usług publicznych, dostarcza ludziom instrumentów zarządzania ryzykiem, wspiera stabilność dochodów i pobudza popyt, odgrywa rolę stabilizatora makroekonomicznego i zmniejsza nierówności, co przyczynia się do zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, pomaga wzmocnić więzi międzypokoleniowe i może się znacznie przyczynić do realizacji milenijnych celów rozwoju. |
| --- | --- |

4.7

Ochrona socjalna odgrywa zasadniczą rolę w okresach wzrostu gospodarczego i służy jako stabilizator w sytuacjach kryzysowych. Jak wskazano w komunikacie Komisji, ochrona socjalna zwiększa dostęp do usług publicznych, dostarcza ludziom instrumentów zarządzania ryzykiem, wspiera stabilność dochodów i pobudza popyt, odgrywa rolę stabilizatora makroekonomicznego i zmniejsza nierówności, co przyczynia się do zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, pomaga wzmocnić więzi międzypokoleniowe i może się znacznie przyczynić do realizacji milenijnych celów rozwoju.

| 4.8 | Ochrona socjalna jest zatem inwestycją, a nie kosztem. Nie jest prostym narzędziem redystrybucji dochodów odizolowanym od mechanizmów generowania bogactwa. Wręcz przeciwnie, stanowi jeden z czynników produkcji mający zasadnicze znaczenie dla jej wzrostu. Jest równie ważnym instrumentem co polityka pieniężna czy polityka innowacji (a może nawet i ważniejszym), zwłaszcza w obecnym świecie, w którym – przede wszystkim w dużych krajach rozwijających się – starzenie się społeczeństwa będzie coraz powszechniejszym zjawiskiem i stanie się w przyszłości największym wyzwaniem. Bez systemów zabezpieczenia społecznego sytuacja może stać się dramatyczna. |
| --- | --- |

4.8

Ochrona socjalna jest zatem inwestycją, a nie kosztem. Nie jest prostym narzędziem redystrybucji dochodów odizolowanym od mechanizmów generowania bogactwa. Wręcz przeciwnie, stanowi jeden z czynników produkcji mający zasadnicze znaczenie dla jej wzrostu. Jest równie ważnym instrumentem co polityka pieniężna czy polityka innowacji (a może nawet i ważniejszym), zwłaszcza w obecnym świecie, w którym – przede wszystkim w dużych krajach rozwijających się – starzenie się społeczeństwa będzie coraz powszechniejszym zjawiskiem i stanie się w przyszłości największym wyzwaniem. Bez systemów zabezpieczenia społecznego sytuacja może stać się dramatyczna.

5.   Uwagi na temat wniosku Komisji Europejskiej

| 5.1 | Zdaniem EKES-u uznanie ochrony socjalnej za centralną oś współpracy na rzecz rozwoju jest zgodne z wartościami i zasadami UE określonymi w Traktacie UE (12) i w Karcie praw podstawowych UE (13). |
| --- | --- |

5.1

Zdaniem EKES-u uznanie ochrony socjalnej za centralną oś współpracy na rzecz rozwoju jest zgodne z wartościami i zasadami UE określonymi w Traktacie UE (12) i w Karcie praw podstawowych UE (13).

| 5.2 | EKES uważa za słuszne włączenie przez Komisję ochrony socjalnej do unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju, zgodnie z wnioskami różnych organizacji, w tym samego Komitetu (14). |
| --- | --- |

5.2

EKES uważa za słuszne włączenie przez Komisję ochrony socjalnej do unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju, zgodnie z wnioskami różnych organizacji, w tym samego Komitetu (14).

| 5.3 | EKES ogólnie zgadza się z podstawowymi założeniami komunikatu. Należy podkreślić znaczenie, jakie przypisano przeszkodom strukturalnym na drodze do wyeliminowania ubóstwa w sytuacjach związanych z wyłączeniem społecznym i marginalizacją; wartości godziwej pracy i odpowiednich systemów fiskalnych; woli umożliwienia powszechnego i równego dostępu do ochrony socjalnej; powiązaniu ochrony socjalnej ze zrównoważonym rozwojem sprzyjającym włączeniu społecznemu; roli, jaką powinna odgrywać współpraca na rzecz rozwoju zarówno w krajach mniej rozwiniętych, jak i w tych o średnich dochodach; wymiarowi związanemu z płcią oraz minimum ochrony socjalnej, jak też wspieraniu uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego oraz znaczeniu partnerów społecznych i dialogu społecznego. |
| --- | --- |

5.3

EKES ogólnie zgadza się z podstawowymi założeniami komunikatu. Należy podkreślić znaczenie, jakie przypisano przeszkodom strukturalnym na drodze do wyeliminowania ubóstwa w sytuacjach związanych z wyłączeniem społecznym i marginalizacją; wartości godziwej pracy i odpowiednich systemów fiskalnych; woli umożliwienia powszechnego i równego dostępu do ochrony socjalnej; powiązaniu ochrony socjalnej ze zrównoważonym rozwojem sprzyjającym włączeniu społecznemu; roli, jaką powinna odgrywać współpraca na rzecz rozwoju zarówno w krajach mniej rozwiniętych, jak i w tych o średnich dochodach; wymiarowi związanemu z płcią oraz minimum ochrony socjalnej, jak też wspieraniu uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego oraz znaczeniu partnerów społecznych i dialogu społecznego.

| 5.4 | Komitet podkreśla też potrzebę lepszej koordynacji działań organów odpowiedzialnych za współpracę na rzecz rozwoju w ramach UE ze wszystkimi podmiotami w niej uczestniczącymi, w tym z organizacjami i instytucjami międzynarodowymi, a także większej spójności między polityką współpracy na rzecz rozwoju i innymi politykami unijnymi. Jednocześnie, w związku z uwzględnieniem w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju nowych aspektów (odporność, zmniejszenie ryzyka klęsk itp.) powiązanych z ochroną socjalną, należy poczynić kroki w celu ich lepszego określenia koncepcyjnego i wykorzystania synergii, która może między nimi powstać. |
| --- | --- |

5.4

Komitet podkreśla też potrzebę lepszej koordynacji działań organów odpowiedzialnych za współpracę na rzecz rozwoju w ramach UE ze wszystkimi podmiotami w niej uczestniczącymi, w tym z organizacjami i instytucjami międzynarodowymi, a także większej spójności między polityką współpracy na rzecz rozwoju i innymi politykami unijnymi. Jednocześnie, w związku z uwzględnieniem w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju nowych aspektów (odporność, zmniejszenie ryzyka klęsk itp.) powiązanych z ochroną socjalną, należy poczynić kroki w celu ich lepszego określenia koncepcyjnego i wykorzystania synergii, która może między nimi powstać.

| 5.5 | EKES podkreśla, że celem powinno być umieszczenie ochrony socjalnej w centrum krajowych strategii na rzecz rozwoju za pośrednictwem polityki na szczeblu krajowym. Należy koniecznie wzmocnić potencjał instytucjonalny krajów partnerskich, do czego przydatna będzie współpraca techniczna UE. Trzeba również wspomnieć o niezbędnej koordynacji międzynarodowej praw w zakresie ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

5.5

EKES podkreśla, że celem powinno być umieszczenie ochrony socjalnej w centrum krajowych strategii na rzecz rozwoju za pośrednictwem polityki na szczeblu krajowym. Należy koniecznie wzmocnić potencjał instytucjonalny krajów partnerskich, do czego przydatna będzie współpraca techniczna UE. Trzeba również wspomnieć o niezbędnej koordynacji międzynarodowej praw w zakresie ochrony socjalnej.

| 5.6 | Pojęcie „ewoluującej ochrony socjalnej” pojawiające się w komunikacie należy rozumieć jako sposób na wzmocnienie odpowiedzialności i pozycji beneficjentów ochrony socjalnej – a szczególnie osób znajdujących się w ciężkiej sytuacji, które najbardziej cierpią z powodu ubóstwa i wykluczenia społecznego – poprzez zapewnienie im wystarczających środków na ten cel. |
| --- | --- |

5.6

Pojęcie „ewoluującej ochrony socjalnej” pojawiające się w komunikacie należy rozumieć jako sposób na wzmocnienie odpowiedzialności i pozycji beneficjentów ochrony socjalnej – a szczególnie osób znajdujących się w ciężkiej sytuacji, które najbardziej cierpią z powodu ubóstwa i wykluczenia społecznego – poprzez zapewnienie im wystarczających środków na ten cel.

| 5.7 | EKES pragnąłby, aby w odniesieniu do partnerstw publiczno-prywatnych Komisja podkreśliła zasadniczą rolę państwa w kształtowaniu i wdrażaniu systemów ochrony socjalnej. Współpraca sektora prywatnego jest również konieczna, zwłaszcza w obszarze dodatkowej ochrony socjalnej (15). EKES nie zgadza się, by społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw, o charakterze dobrowolnym, stanowiła zasadniczą część ochrony socjalnej, która powinna opierać się na prawnie wiążących normach i politykach. |
| --- | --- |

5.7

EKES pragnąłby, aby w odniesieniu do partnerstw publiczno-prywatnych Komisja podkreśliła zasadniczą rolę państwa w kształtowaniu i wdrażaniu systemów ochrony socjalnej. Współpraca sektora prywatnego jest również konieczna, zwłaszcza w obszarze dodatkowej ochrony socjalnej (15). EKES nie zgadza się, by społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw, o charakterze dobrowolnym, stanowiła zasadniczą część ochrony socjalnej, która powinna opierać się na prawnie wiążących normach i politykach.

| 5.8 | EKES ubolewa również nad tym, że w ujętym w komunikacie odniesieniu do celów strategii „Europa 2020” nie wskazano na ich niezgodność z polityką „dewaluacji wewnętrznej” i reformami strukturalnymi promowanymi przez UE. W rzeczy samej, rzeczywista polityka ma niewiele wspólnego z celami strategii: rośnie bezrobocie, zwiększa się ubóstwo, nierówności i wykluczenie społeczne. Przeprowadzane reformy nie zwiększyły konkurencyjności i spójności Unii, a wręcz doprowadziły do większej niepewności zatrudnienia i pogorszenia się usług publicznych. |
| --- | --- |

5.8

EKES ubolewa również nad tym, że w ujętym w komunikacie odniesieniu do celów strategii „Europa 2020” nie wskazano na ich niezgodność z polityką „dewaluacji wewnętrznej” i reformami strukturalnymi promowanymi przez UE. W rzeczy samej, rzeczywista polityka ma niewiele wspólnego z celami strategii: rośnie bezrobocie, zwiększa się ubóstwo, nierówności i wykluczenie społeczne. Przeprowadzane reformy nie zwiększyły konkurencyjności i spójności Unii, a wręcz doprowadziły do większej niepewności zatrudnienia i pogorszenia się usług publicznych.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2012) 446 final.

1

(2)  Konkluzje Rady w sprawie ochrony socjalnej w ramach współpracy UE na rzecz rozwoju, 15 października 2012 r., 14538/12.

2

(3)  Zalecenie nr 202 dotyczące krajowego minimum ochrony socjalnej, 101. sesja Międzynarodowej Konferencji Pracy, Genewa, 14 czerwca 2012 r.

3

(4)  Konwencja nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca minimalnych norm zabezpieczenia społecznego, 35. sesja Międzynarodowej Konferencji Pracy, Genewa, 28 czerwca 1952 r.

4

(5)  Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork, 13 grudnia 2006 r.

5

(6)  Komunikat Komisji „Korzenie demokracji i zrównoważonego rozwoju: Współpraca Europy ze społeczeństwem obywatelskim w dziedzinie stosunków zewnętrznych”, COM(2012) 492 final.

6

(7)  4. forum wysokiego szczebla na rzecz skuteczności pomocy, Pusan, 29 listopada – 1 grudnia 2011 r.

7

(8)  COM(2011) 637 final.

8

(9)  Specjalne badanie Eurobarometru 392 „Solidarity that spans the globe: Europeans and development”, październik 2012 r.

9

Solidarity that spans the globe: Europeans and development

(10)  Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, grudzień 1948 r.

10

(11)  Dane zgromadzone przez Bank Światowy, Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), FAO, Program Narodów Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich, UNESCO, UNICEF, WHO, MOP.

11

(12)  Wersje skonsolidowane Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz.U. C 83/01 z 30.3.2010.

12

(13)  Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, Dziennik Urzędowy UE, Dz.U. C 83/02 z 30.3.2010.

13

(14)  Opinia EKES-u „Wymiar zewnętrzny unijnej koordynacji zabezpieczenia społecznego”, pkt 1.10, Dz.U. C 11, 15.1.2013, p. 71–76 r.

14

(15)  Komitet apeluje o wywiązanie się ze zobowiązań prawnych w odniesieniu do finansowania ochrony socjalnej zgodnie z wytycznymi organizacji międzynarodowych dla przedsiębiorstw wielonarodowych.

15

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/87 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/87

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „»Niebieski wzrost« – szanse dla zrównoważonego wzrostu w sektorach morskich”

COM(2012) 494 final

2013/C 161/17

Sprawozdawca: Christos POLYZOGOPOULOS

Dnia 13 września 2012 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „ »Niebieski wzrost« – szanse dla zrównoważonego wzrostu w sektorach morskich”

COM(2012) 494 final.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 lutego 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 100 do 2 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES jest zdania, że rozpatrywany komunikat stanowi logiczne i konieczne następstwo działań prowadzonych w celu wdrożenia zintegrowanej polityki morskiej w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.1

EKES jest zdania, że rozpatrywany komunikat stanowi logiczne i konieczne następstwo działań prowadzonych w celu wdrożenia zintegrowanej polityki morskiej w Unii Europejskiej.

| 1.2 | EKES ogólnie uważa, że komunikat stanowi trafny wkład w zintegrowaną politykę morską UE w kontekście strategii „Europa 2020” i ma na celu ożywienie gospodarcze w Europie dzięki wykorzystaniu potencjału gospodarki morskiej w zakresie tworzenia miejsc pracy oraz pobudzania konkurencyjności i spójności społecznej. |
| --- | --- |

1.2

EKES ogólnie uważa, że komunikat stanowi trafny wkład w zintegrowaną politykę morską UE w kontekście strategii „Europa 2020” i ma na celu ożywienie gospodarcze w Europie dzięki wykorzystaniu potencjału gospodarki morskiej w zakresie tworzenia miejsc pracy oraz pobudzania konkurencyjności i spójności społecznej.

| 1.3 | Z tej perspektywy EKES przyjmuje z zadowoleniem komunikat, zwłaszcza w obecnej krytycznej sytuacji związanej z kryzysem gospodarczym, pociągającej za sobą trudne warunki gospodarcze w Europie, a także szkodliwe skutki dla sektorów działalności związanych z gospodarką morską. |
| --- | --- |

1.3

Z tej perspektywy EKES przyjmuje z zadowoleniem komunikat, zwłaszcza w obecnej krytycznej sytuacji związanej z kryzysem gospodarczym, pociągającej za sobą trudne warunki gospodarcze w Europie, a także szkodliwe skutki dla sektorów działalności związanych z gospodarką morską.

| 1.4 | EKES ocenia, że nadanie zintegrowanej polityce morskiej nowego impulsu – czemu ma służyć komunikat – wymaga spójnego wykorzystania i rozwinięcia istniejących pozytywnych inicjatyw i działań w powiązaniu z proponowanymi nowymi ramami w taki sposób, aby UE nie straciła okazji do opracowania wysokiej jakości zintegrowanej polityki morskiej, odpowiadającej wysokim standardom. |
| --- | --- |

1.4

EKES ocenia, że nadanie zintegrowanej polityce morskiej nowego impulsu – czemu ma służyć komunikat – wymaga spójnego wykorzystania i rozwinięcia istniejących pozytywnych inicjatyw i działań w powiązaniu z proponowanymi nowymi ramami w taki sposób, aby UE nie straciła okazji do opracowania wysokiej jakości zintegrowanej polityki morskiej, odpowiadającej wysokim standardom.

| 1.5 | Mając na uwadze to, że zapewnienie ciągłości i spójności jest niezbędne do pomyślnego wdrożenia niebieskiego wzrostu, EKES zaznacza, że konieczne będzie wyraźne stwierdzenie, że pięć dziedzin priorytetowych wyłonionych w analizie zatytułowanej „Niebieski wzrost. Warianty oraz czynniki wspomagające zrównoważony wzrost dzięki oceanom, morzom i wybrzeżom” (https://webgate.ec.europa.eu/maritimeforum/content/2946) ma uzupełnić tradycyjne dziedziny działania, a nie je zastąpić. |
| --- | --- |

1.5

Mając na uwadze to, że zapewnienie ciągłości i spójności jest niezbędne do pomyślnego wdrożenia niebieskiego wzrostu, EKES zaznacza, że konieczne będzie wyraźne stwierdzenie, że pięć dziedzin priorytetowych wyłonionych w analizie zatytułowanej „Niebieski wzrost. Warianty oraz czynniki wspomagające zrównoważony wzrost dzięki oceanom, morzom i wybrzeżom” (https://webgate.ec.europa.eu/maritimeforum/content/2946) ma uzupełnić tradycyjne dziedziny działania, a nie je zastąpić.

| 1.6 | EKES podkreśla, że traktowanie niebieskiej gospodarki jako niewyczerpanego źródła niewykorzystanego bogactwa i odwoływanie się do niebieskiego wzrostu w tak natarczywy sposób, jak gdyby chodziło o panaceum na wszystkie problemy gospodarki europejskiej, grozi zwiększeniem różnorakiej presji, której już podlegają wybrzeża i morza UE. Komitet zaleca zachowanie stałej czujności w celu osiągnięcia równowagi między celami gospodarczymi, z jednej strony, a zasadami zrównoważonego rozwoju – z drugiej. |
| --- | --- |

1.6

EKES podkreśla, że traktowanie niebieskiej gospodarki jako niewyczerpanego źródła niewykorzystanego bogactwa i odwoływanie się do niebieskiego wzrostu w tak natarczywy sposób, jak gdyby chodziło o panaceum na wszystkie problemy gospodarki europejskiej, grozi zwiększeniem różnorakiej presji, której już podlegają wybrzeża i morza UE. Komitet zaleca zachowanie stałej czujności w celu osiągnięcia równowagi między celami gospodarczymi, z jednej strony, a zasadami zrównoważonego rozwoju – z drugiej.

| 1.7 | EKES wypowiadał się szczegółowo na temat znaczenia czynnika ludzkiego w gospodarce morskiej, zalecając zwrócenie należytej uwagi na wymiar społeczny przy poszukiwaniu równowagi między gospodarczym, społecznym i środowiskowym wymiarem zrównoważonej zintegrowanej polityki morskiej. |
| --- | --- |

1.7

EKES wypowiadał się szczegółowo na temat znaczenia czynnika ludzkiego w gospodarce morskiej, zalecając zwrócenie należytej uwagi na wymiar społeczny przy poszukiwaniu równowagi między gospodarczym, społecznym i środowiskowym wymiarem zrównoważonej zintegrowanej polityki morskiej.

| 1.8 | EKES uważa, że niebieski wzrost musi wspierać propagowanie integracji społecznej i włączenia społecznego, zapewniając możliwości zatrudnienia, szkolenia i pełnego uczestnictwa, zwłaszcza w społecznościach lokalnych i przybrzeżnych, bez względu na ich odrębność i potrzeby, szczególnie jeśli chodzi o społeczności na słabo zaludnionych najbardziej oddalonych obszarach. |
| --- | --- |

1.8

EKES uważa, że niebieski wzrost musi wspierać propagowanie integracji społecznej i włączenia społecznego, zapewniając możliwości zatrudnienia, szkolenia i pełnego uczestnictwa, zwłaszcza w społecznościach lokalnych i przybrzeżnych, bez względu na ich odrębność i potrzeby, szczególnie jeśli chodzi o społeczności na słabo zaludnionych najbardziej oddalonych obszarach.

| 1.9 | Przypominając stosowne uwagi, które poczynił na temat badań morskich (1), EKES podkreśla żywotne znaczenie badań i innowacji dla zapewnienia Europie silnej pozycji konkurencyjnej w nowych wschodzących sektorach i nalega na badania podstawowe i zaawansowane nakierowane na pionierskie zastosowania, jak również na najbardziej wydajną metodologię sprzyjającą współpracy miedzy sektorem przemysłu a środowiskiem akademickim. |
| --- | --- |

1.9

Przypominając stosowne uwagi, które poczynił na temat badań morskich (1), EKES podkreśla żywotne znaczenie badań i innowacji dla zapewnienia Europie silnej pozycji konkurencyjnej w nowych wschodzących sektorach i nalega na badania podstawowe i zaawansowane nakierowane na pionierskie zastosowania, jak również na najbardziej wydajną metodologię sprzyjającą współpracy miedzy sektorem przemysłu a środowiskiem akademickim.

| 1.10 | EKES przywiązuje szczególną wagę do kwestii kształcenia i zachęca Komisję do opracowania odpowiednich i nowatorskich ram edukacyjnych w celu przyciągnięcia do zawodów związanych z morzem studentów, którzy uzyskali solidne wykształcenie. |
| --- | --- |

1.10

EKES przywiązuje szczególną wagę do kwestii kształcenia i zachęca Komisję do opracowania odpowiednich i nowatorskich ram edukacyjnych w celu przyciągnięcia do zawodów związanych z morzem studentów, którzy uzyskali solidne wykształcenie.

| 1.11 | Ponieważ wcielenie w życie niebieskiego wzrostu stanowi przedsięwzięcie szczególnie ambitne i złożone, o kolosalnym znaczeniu, EKES podkreśla, że należałoby wykazać się większą precyzją przy jego wdrażaniu i przedstawia w ramach niniejszej opinii wykaz kluczowych kwestii i innych problemów szczegółowych, na które należy zwrócić uwagę, aby uniknąć narastających rozbieżności między oczekiwaniami a rzeczywistymi możliwościami. |
| --- | --- |

1.11

Ponieważ wcielenie w życie niebieskiego wzrostu stanowi przedsięwzięcie szczególnie ambitne i złożone, o kolosalnym znaczeniu, EKES podkreśla, że należałoby wykazać się większą precyzją przy jego wdrażaniu i przedstawia w ramach niniejszej opinii wykaz kluczowych kwestii i innych problemów szczegółowych, na które należy zwrócić uwagę, aby uniknąć narastających rozbieżności między oczekiwaniami a rzeczywistymi możliwościami.

2.   Wstęp

| 2.1 | W omawianym komunikacie położono nacisk na koncepcję „niebieskiego wzrostu”, która opiera się na przekonaniu, że wybrzeża, morza i oceany mogą pomóc Europie zaradzić konfliktom i problemom, z jakimi się ona boryka i w ożywieniu gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

2.1

W omawianym komunikacie położono nacisk na koncepcję „niebieskiego wzrostu”, która opiera się na przekonaniu, że wybrzeża, morza i oceany mogą pomóc Europie zaradzić konfliktom i problemom, z jakimi się ona boryka i w ożywieniu gospodarki europejskiej.

| 2.2 | W opinii Komisji niebieski wzrost prowadzi do inteligentnego sprzyjającego włączeniu społecznemu i trwałego wzrostu gospodarczego, ukierunkowanego na innowacje i podnoszenie rangi niebieskiej gospodarki dzięki upowszechnianiu zainteresowania nią wśród państw członkowskich, regionów, przedsiębiorstw i społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

2.2

W opinii Komisji niebieski wzrost prowadzi do inteligentnego sprzyjającego włączeniu społecznemu i trwałego wzrostu gospodarczego, ukierunkowanego na innowacje i podnoszenie rangi niebieskiej gospodarki dzięki upowszechnianiu zainteresowania nią wśród państw członkowskich, regionów, przedsiębiorstw i społeczeństwa obywatelskiego.

| 2.3 | W komunikacie opisano, w jaki sposób państwa członkowskie i UE już wspierają niebieską gospodarkę. Zgodnie z odnoszącą się do tej problematyki, cytowaną wyżej analizą (zob. p. 1.5) w całym wachlarzu działalności możemy wyróżnić pięć dziedzin priorytetowych o potencjale wzrostu i w których prowadzenie ukierunkowanych działań pozwoliłoby na dodatkowy postęp. Są to: i) turystyka morska, nadmorska i rejsowa; ii) niebieska energia; iii) morskie zasoby mineralne; iv) akwakultura oraz v) niebieska biotechnologia. |
| --- | --- |

2.3

W komunikacie opisano, w jaki sposób państwa członkowskie i UE już wspierają niebieską gospodarkę. Zgodnie z odnoszącą się do tej problematyki, cytowaną wyżej analizą (zob. p. 1.5) w całym wachlarzu działalności możemy wyróżnić pięć dziedzin priorytetowych o potencjale wzrostu i w których prowadzenie ukierunkowanych działań pozwoliłoby na dodatkowy postęp. Są to: i) turystyka morska, nadmorska i rejsowa; ii) niebieska energia; iii) morskie zasoby mineralne; iv) akwakultura oraz v) niebieska biotechnologia.

| 2.4 | Sektory lub łańcuchy wartości niebieskiej gospodarki można podzielić na sektory tradycyjne, które osiągnęły pełną dojrzałość (transport morski, turystyka morska i nadmorska), sektory rozwijające się (akwakultura i nadzór morski) oraz sektory wschodzące (odnawialna energia oceaniczna i niebieska biotechnologia). |
| --- | --- |

2.4

Sektory lub łańcuchy wartości niebieskiej gospodarki można podzielić na sektory tradycyjne, które osiągnęły pełną dojrzałość (transport morski, turystyka morska i nadmorska), sektory rozwijające się (akwakultura i nadzór morski) oraz sektory wschodzące (odnawialna energia oceaniczna i niebieska biotechnologia).

| 2.5 | Reaktywację zintegrowanej polityki morskiej usankcjonowano na początku października ubiegłego roku z chwilą przyjęcia deklaracji z Limassol (2) wspierającej i wzmacniającej politycznie tę inicjatywę poprzez ustanowienie wytycznych politycznych dla niebieskiego wzrostu w przyszłości oraz poprzez określenie programu na rzecz wzrostu i zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.5

Reaktywację zintegrowanej polityki morskiej usankcjonowano na początku października ubiegłego roku z chwilą przyjęcia deklaracji z Limassol (2) wspierającej i wzmacniającej politycznie tę inicjatywę poprzez ustanowienie wytycznych politycznych dla niebieskiego wzrostu w przyszłości oraz poprzez określenie programu na rzecz wzrostu i zatrudnienia.

| 2.6 | Niebieski wzrost, jako strategia długoterminowa, ma na celu uwidocznienie synergii i współoddziaływań zachodzących między sektorowymi strategiami politycznymi a poszczególnymi obszarami działalności, lecz także zbadanie ich ewentualnych skutków dla środowiska morskiego i różnorodności biologicznej. |
| --- | --- |

2.6

Niebieski wzrost, jako strategia długoterminowa, ma na celu uwidocznienie synergii i współoddziaływań zachodzących między sektorowymi strategiami politycznymi a poszczególnymi obszarami działalności, lecz także zbadanie ich ewentualnych skutków dla środowiska morskiego i różnorodności biologicznej.

| 2.7 | Strategia ta służy także sporządzeniu wykazu i wsparciu działań niosących ze sobą duży potencjał wzrostu gospodarczego w perspektywie długoterminowej, poprzez zachęcanie do inwestowania w badania i innowacje oraz poprzez rozwijanie kwalifikacji dzięki kształceniu i szkoleniu. |
| --- | --- |

2.7

Strategia ta służy także sporządzeniu wykazu i wsparciu działań niosących ze sobą duży potencjał wzrostu gospodarczego w perspektywie długoterminowej, poprzez zachęcanie do inwestowania w badania i innowacje oraz poprzez rozwijanie kwalifikacji dzięki kształceniu i szkoleniu.

| 2.8 | Po szerokich konsultacjach Komisja zainicjuje pewną liczbę działań, mających na celu zbadanie dynamiki wzrostu tego sektora, poprzez opracowanie komunikatów poświęconych zagadnieniom turystyki nadmorskiej i morskiej, niebieskiej energii, niebieskiej biotechnologii i eksploatacji złóż morskich, jak również wytycznych strategicznych w dziedzinie akwakultury. |
| --- | --- |

2.8

Po szerokich konsultacjach Komisja zainicjuje pewną liczbę działań, mających na celu zbadanie dynamiki wzrostu tego sektora, poprzez opracowanie komunikatów poświęconych zagadnieniom turystyki nadmorskiej i morskiej, niebieskiej energii, niebieskiej biotechnologii i eksploatacji złóż morskich, jak również wytycznych strategicznych w dziedzinie akwakultury.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | W poprzednich opiniach (3) dzięki swym trafnym spostrzeżeniom EKES zauważył szereg zagadnień związanych z niebieskim wzrostem i przychylnie ustosunkował się do sposobu, w jaki Komisja wdraża zintegrowaną politykę morską od czasu jej zainicjowania w 2007 r. (4), mając na celu zrównoważony rozwój gospodarki morskiej i poprawę ochrony środowiska morskiego. |
| --- | --- |

3.1

W poprzednich opiniach (3) dzięki swym trafnym spostrzeżeniom EKES zauważył szereg zagadnień związanych z niebieskim wzrostem i przychylnie ustosunkował się do sposobu, w jaki Komisja wdraża zintegrowaną politykę morską od czasu jej zainicjowania w 2007 r. (4), mając na celu zrównoważony rozwój gospodarki morskiej i poprawę ochrony środowiska morskiego.

| 3.2 | EKES sądzi, że wdrożenie niebieskiego wzrostu w zaproponowanej formie to złożone i trudne przedsięwzięcie o kolosalnym znaczeniu, dla którego ramy odniesienia stanowią: a) sześć basenów morskich (Morze Bałtyckie, Morze Czarne, Morze Śródziemne, Morze Północne, północno-wschodnia część Oceanu Atlantyckiego i Ocean Arktyczny, jak również europejskie regiony najbardziej oddalone), z których każdy ma odrębne właściwości i potrzeby gospodarcze, społeczne, środowiskowe, geograficzne, klimatyczne i instytucjonalne; b) cały szereg sektorów i obszarów działalności, które osiągnęły różny poziom rozwoju i mają odrębne znaczenie i właściwości oraz c) strategie wzrostu gospodarczego służące wykorzystaniu mocnych stron poszczególnych regionów morskich i sektorów oraz zaradzeniu ich słabościom. |
| --- | --- |

3.2

EKES sądzi, że wdrożenie niebieskiego wzrostu w zaproponowanej formie to złożone i trudne przedsięwzięcie o kolosalnym znaczeniu, dla którego ramy odniesienia stanowią: a) sześć basenów morskich (Morze Bałtyckie, Morze Czarne, Morze Śródziemne, Morze Północne, północno-wschodnia część Oceanu Atlantyckiego i Ocean Arktyczny, jak również europejskie regiony najbardziej oddalone), z których każdy ma odrębne właściwości i potrzeby gospodarcze, społeczne, środowiskowe, geograficzne, klimatyczne i instytucjonalne; b) cały szereg sektorów i obszarów działalności, które osiągnęły różny poziom rozwoju i mają odrębne znaczenie i właściwości oraz c) strategie wzrostu gospodarczego służące wykorzystaniu mocnych stron poszczególnych regionów morskich i sektorów oraz zaradzeniu ich słabościom.

| 3.3 | Jak wiadomo, EKES opowiedział się za transsektorową i transgraniczną współpracą wszystkich podmiotów, mającą na celu zwiększenie konkurencyjności Europy i zapewnienie gospodarce morskiej optymalnych warunków wzrostu. |
| --- | --- |

3.3

Jak wiadomo, EKES opowiedział się za transsektorową i transgraniczną współpracą wszystkich podmiotów, mającą na celu zwiększenie konkurencyjności Europy i zapewnienie gospodarce morskiej optymalnych warunków wzrostu.

| 3.4 | EKES popiera funkcjonalne podejście geograficzne w ramach niebieskiego wzrostu, obejmujące strategie oparte na basenach morskich, które to strategie uwzględniają szczególne właściwości, jakie oferują baseny europejskie w odniesieniu do różnych obszarów działalności gospodarczej związanej z morzem i zagadnień partnerstwa, synergii, a także napięć, wewnątrz UE i poza jej granicami. |
| --- | --- |

3.4

EKES popiera funkcjonalne podejście geograficzne w ramach niebieskiego wzrostu, obejmujące strategie oparte na basenach morskich, które to strategie uwzględniają szczególne właściwości, jakie oferują baseny europejskie w odniesieniu do różnych obszarów działalności gospodarczej związanej z morzem i zagadnień partnerstwa, synergii, a także napięć, wewnątrz UE i poza jej granicami.

| 3.5 | EKES zaleca wzmocnienie klastrów morskich i promowanie partnerstw przynoszących wsparcie dla innowacji i rozwoju nowych koncepcji działalności gospodarczej. Mechanizmy regionalne łączące władze publiczne, sektor prywatny i organizacje pozarządowe, jak również regionalne konwencje morskie i badania dotyczące basenów morskich pozwalają – dzięki współpracy transgranicznej i programom europejskim – zaradzić rozdrobnieniu gospodarki morskiej. |
| --- | --- |

3.5

EKES zaleca wzmocnienie klastrów morskich i promowanie partnerstw przynoszących wsparcie dla innowacji i rozwoju nowych koncepcji działalności gospodarczej. Mechanizmy regionalne łączące władze publiczne, sektor prywatny i organizacje pozarządowe, jak również regionalne konwencje morskie i badania dotyczące basenów morskich pozwalają – dzięki współpracy transgranicznej i programom europejskim – zaradzić rozdrobnieniu gospodarki morskiej.

| 3.6 | Jeżeli chodzi o społeczności lokalne regionów przybrzeżnych, wysp i regionów najbardziej oddalonych, EKES zaleca raczej wspieranie lokalnych strategii opracowywanych „na miarę”, unikanie stosowania stereotypowych podejść oraz podejmowanie współpracy z władzami lokalnymi i regionalnymi oraz społecznościami terytorialnymi a także z podmiotami społeczeństwa obywatelskiego działającymi na miejscu w celu ochrony dziedzictwa kulturowego oraz tradycyjnych form produkcji i zatrudnienia, jak również w celu ochrony zasobów naturalnych. |
| --- | --- |

3.6

Jeżeli chodzi o społeczności lokalne regionów przybrzeżnych, wysp i regionów najbardziej oddalonych, EKES zaleca raczej wspieranie lokalnych strategii opracowywanych „na miarę”, unikanie stosowania stereotypowych podejść oraz podejmowanie współpracy z władzami lokalnymi i regionalnymi oraz społecznościami terytorialnymi a także z podmiotami społeczeństwa obywatelskiego działającymi na miejscu w celu ochrony dziedzictwa kulturowego oraz tradycyjnych form produkcji i zatrudnienia, jak również w celu ochrony zasobów naturalnych.

| 3.7 | EKES ocenia, że należy wyraźniej podkreślić, że promowanie niebieskiego wzrostu w ramach zintegrowanej polityki morskiej nie jest sprawą wyłącznie europejską i że ekosystemy morskie i gospodarka morska wykraczają poza granice państw. Współpraca międzynarodowa i skoordynowane działania są jedynym sposobem, by skutecznie podjąć niektóre poważne wyzwania. Stwierdzenie to ma zastosowanie zarówno do problemów o znaczeniu ogólnoświatowym, takich jak np. zrównoważone użytkowanie zasobów morskich, zmiana klimatu, utrata różnorodności biologicznej, uczciwa konkurencja w sektorach transportu morskiego i budownictwa okrętowego oraz propagowanie godnych warunków pracy w tych sektorach, jak i do problemów występujących raczej w kontekście regionalnym, takich jak ochrona środowiska obszaru Morza Śródziemnego czy też Morza Bałtyckiego. |
| --- | --- |

3.7

EKES ocenia, że należy wyraźniej podkreślić, że promowanie niebieskiego wzrostu w ramach zintegrowanej polityki morskiej nie jest sprawą wyłącznie europejską i że ekosystemy morskie i gospodarka morska wykraczają poza granice państw. Współpraca międzynarodowa i skoordynowane działania są jedynym sposobem, by skutecznie podjąć niektóre poważne wyzwania. Stwierdzenie to ma zastosowanie zarówno do problemów o znaczeniu ogólnoświatowym, takich jak np. zrównoważone użytkowanie zasobów morskich, zmiana klimatu, utrata różnorodności biologicznej, uczciwa konkurencja w sektorach transportu morskiego i budownictwa okrętowego oraz propagowanie godnych warunków pracy w tych sektorach, jak i do problemów występujących raczej w kontekście regionalnym, takich jak ochrona środowiska obszaru Morza Śródziemnego czy też Morza Bałtyckiego.

| 3.8 | EKES zachęca Komisję do zapewnienia centralnego miejsca w ramach międzynarodowego wymiaru zintegrowanej polityki morskiej siedmiu regionom najbardziej oddalonym UE, do których należą hiszpański autonomiczny region Wysp Kanaryjskich, autonomiczne regiony Portugalii Madera i Azory oraz cztery departamenty francuskie (Gwadelupa, Gujana, Martynika i Reunion), ponieważ stanowią one najbardziej wysunięte placówki Unii w odnośnych strefach (5), uwzględniając równocześnie priorytetowe osie działań na rzecz wzmocnionego partnerstwa (6), jak również do opracowania z myślą o nich regionalnych strategii na rzecz niebieskiego wzrostu, z racji tego, że stanowią one dla UE jej najbardziej rozległą wyłączną strefę ekonomiczną na świecie. |
| --- | --- |

3.8

EKES zachęca Komisję do zapewnienia centralnego miejsca w ramach międzynarodowego wymiaru zintegrowanej polityki morskiej siedmiu regionom najbardziej oddalonym UE, do których należą hiszpański autonomiczny region Wysp Kanaryjskich, autonomiczne regiony Portugalii Madera i Azory oraz cztery departamenty francuskie (Gwadelupa, Gujana, Martynika i Reunion), ponieważ stanowią one najbardziej wysunięte placówki Unii w odnośnych strefach (5), uwzględniając równocześnie priorytetowe osie działań na rzecz wzmocnionego partnerstwa (6), jak również do opracowania z myślą o nich regionalnych strategii na rzecz niebieskiego wzrostu, z racji tego, że stanowią one dla UE jej najbardziej rozległą wyłączną strefę ekonomiczną na świecie.

| 3.9 | EKES wyraża zadowolenie z tego, że komunikat zawiera odniesienie do zagadnień zatrudnienia, szkolenia i kwalifikacji, oceniając jednocześnie, że konieczne będzie włączenie zasygnalizowanego w nim wymiaru społecznego do strategii politycznych w ramach nowej agendy morskiej na rzecz wzrostu i zatrudnienia z 8 października 2012 r., w nawiązaniu do strategii „Europa 2020”. Zdaniem Komitetu przewidzieć należy szczegółowe środki służące poprawie warunków życia, pracy i szkolenia, a zwłaszcza uczestnictwo partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.9

EKES wyraża zadowolenie z tego, że komunikat zawiera odniesienie do zagadnień zatrudnienia, szkolenia i kwalifikacji, oceniając jednocześnie, że konieczne będzie włączenie zasygnalizowanego w nim wymiaru społecznego do strategii politycznych w ramach nowej agendy morskiej na rzecz wzrostu i zatrudnienia z 8 października 2012 r., w nawiązaniu do strategii „Europa 2020”. Zdaniem Komitetu przewidzieć należy szczegółowe środki służące poprawie warunków życia, pracy i szkolenia, a zwłaszcza uczestnictwo partnerów społecznych.

| 3.10 | W związku z tym, że w komunikacie zwrócono uwagę na fakt, że brak odpowiednich kwalifikacji stanowi poważną przeszkodę na drodze do niebieskiego wzrostu, EKES sądzi, że bez względu na kwestie deficytu umiejętności wśród pracowników sektora morskiego (7), koniecznie jest rozwinięcie wiedzy i doświadczeń zawodowych tak, by osiągnęły one poziom odpowiedni dla wschodzących sektorów wymagających nowych kompetencji; zaleca wobec tego wprowadzenie specjalizacji do strategii i działań oraz poszerzenie ich zakresu, ze względu na to, że dotychczasowe nauczanie w zakresie zagadnień związanych z morzem koncentrowało się głównie na w pełni rozwiniętych obszarach działalności (rybołówstwo, transport morski). |
| --- | --- |

3.10

W związku z tym, że w komunikacie zwrócono uwagę na fakt, że brak odpowiednich kwalifikacji stanowi poważną przeszkodę na drodze do niebieskiego wzrostu, EKES sądzi, że bez względu na kwestie deficytu umiejętności wśród pracowników sektora morskiego (7), koniecznie jest rozwinięcie wiedzy i doświadczeń zawodowych tak, by osiągnęły one poziom odpowiedni dla wschodzących sektorów wymagających nowych kompetencji; zaleca wobec tego wprowadzenie specjalizacji do strategii i działań oraz poszerzenie ich zakresu, ze względu na to, że dotychczasowe nauczanie w zakresie zagadnień związanych z morzem koncentrowało się głównie na w pełni rozwiniętych obszarach działalności (rybołówstwo, transport morski).

4.   Wymiar gospodarczy

| 4.1 | W komunikacie opisano wymiar gospodarczy sektorów morskich i dane dotyczące zatrudnienia w tych sektorach, które w Europie już obecnie zapewniają pracę 5,4 mln osób i generują całkowitą wartość dodaną brutto wynoszącą około 500 mld euro rocznie, bez uwzględnienia działalności wojskowej. Łącznie 75 % unijnego handlu zewnętrznego i 37 % handlu wewnętrznego (w tonokilometrach) odbywa się drogą morską. Działalność ta skupia się głównie wokół wybrzeży Europy. Ponadto pewna liczba państw, które nie graniczą z morzem, rozwija mimo to znaczącą działalność gospodarczą związaną z morzem, np. produkując sprzęt wodny. |
| --- | --- |

4.1

W komunikacie opisano wymiar gospodarczy sektorów morskich i dane dotyczące zatrudnienia w tych sektorach, które w Europie już obecnie zapewniają pracę 5,4 mln osób i generują całkowitą wartość dodaną brutto wynoszącą około 500 mld euro rocznie, bez uwzględnienia działalności wojskowej. Łącznie 75 % unijnego handlu zewnętrznego i 37 % handlu wewnętrznego (w tonokilometrach) odbywa się drogą morską. Działalność ta skupia się głównie wokół wybrzeży Europy. Ponadto pewna liczba państw, które nie graniczą z morzem, rozwija mimo to znaczącą działalność gospodarczą związaną z morzem, np. produkując sprzęt wodny.

| 4.2 | Łańcuchy wartości niebieskiej gospodarki otwierają szerokie perspektywy w zakresie wartości dodanej brutto i zatrudnienia, ponieważ do 2020 r. sektory, o których mowa, mogłyby zapewnić 7 mln miejsc pracy i całkowitą wartość dodaną brutto wynoszącą 600 mld euro rocznie. |
| --- | --- |

4.2

Łańcuchy wartości niebieskiej gospodarki otwierają szerokie perspektywy w zakresie wartości dodanej brutto i zatrudnienia, ponieważ do 2020 r. sektory, o których mowa, mogłyby zapewnić 7 mln miejsc pracy i całkowitą wartość dodaną brutto wynoszącą 600 mld euro rocznie.

| 4.3 | W komunikacie przeanalizowano też dynamikę poszczególnych pięciu dziedzin priorytetowych i możliwe przyszłe kierunki ich rozwoju, kładąc nacisk na innowacje i nowe miejsca pracy, na podstawie cytowanej wyżej (zob. punkt 1.5) analizy dotyczącej niebieskiego wzrostu, w tym zwłaszcza na następujące elementy:






  4.3.1 | Sektor turystyki morskiej i nadmorskiej, który jest najważniejszy z punktu widzenia wartości dodanej i zasobów ludzkich, daje pracę 2,35 mln osób, co odpowiada 1,1 % całkowitego zatrudnienia w UE, przy czym 90 % przedsiębiorstw, o których mowa, zatrudnia poniżej 10 osób. Do 2020 r. oczekuje się wzrostu o 2–3 %, a w samym sektorze rejsowym możliwe jest stworzenie 100 tys. dodatkowych miejsc pracy w latach 2010–2020. Z kolei według European Cruise Council żeglarstwo rekreacyjne powinno rosnąć o 2–3 % rocznie (8). |
| --- | --- | --- |

4.3

W komunikacie przeanalizowano też dynamikę poszczególnych pięciu dziedzin priorytetowych i możliwe przyszłe kierunki ich rozwoju, kładąc nacisk na innowacje i nowe miejsca pracy, na podstawie cytowanej wyżej (zob. punkt 1.5) analizy dotyczącej niebieskiego wzrostu, w tym zwłaszcza na następujące elementy:

4.3.1

Sektor turystyki morskiej i nadmorskiej, który jest najważniejszy z punktu widzenia wartości dodanej i zasobów ludzkich, daje pracę 2,35 mln osób, co odpowiada 1,1 % całkowitego zatrudnienia w UE, przy czym 90 % przedsiębiorstw, o których mowa, zatrudnia poniżej 10 osób. Do 2020 r. oczekuje się wzrostu o 2–3 %, a w samym sektorze rejsowym możliwe jest stworzenie 100 tys. dodatkowych miejsc pracy w latach 2010–2020. Z kolei według European Cruise Council żeglarstwo rekreacyjne powinno rosnąć o 2–3 % rocznie (8).

| 4.3.2 | W 2011 r. morska energia wiatrowa stanowiła 10 % zainstalowanej mocy i zapewniła w całej Europie zatrudnienie – bezpośrednio lub pośrednio – dla 35 tys. osób, a wartość związanych z nią inwestycji sięgała 2,4 mld euro rocznie i odpowiadała łącznej mocy około 3,8 GW. Na podstawie sporządzonych przez państwa członkowskie krajowych planów działania w zakresie energii odnawialnej elektrownie wiatrowe powinny wyprodukować w 2020 r. 494,6 TWh, z czego 133,3 TWh zostanie wyprodukowane na morzu. Co za tym idzie, do 2020 r. powstałoby 170 tys. miejsc pracy, a do 2030 r. liczba ta wzrosłaby do 300 tys. Obiecujące perspektywy przedstawiają także sektory, takie jak produkcja energii przy wykorzystaniu energii pływów czy też przy wykorzystaniu siły fal, dziedziny na początkowych etapach rozwoju, przy czym niektóre państwa członkowskie poczyniły już w tym obszarze znaczne inwestycje. |
| --- | --- |

4.3.2

W 2011 r. morska energia wiatrowa stanowiła 10 % zainstalowanej mocy i zapewniła w całej Europie zatrudnienie – bezpośrednio lub pośrednio – dla 35 tys. osób, a wartość związanych z nią inwestycji sięgała 2,4 mld euro rocznie i odpowiadała łącznej mocy około 3,8 GW. Na podstawie sporządzonych przez państwa członkowskie krajowych planów działania w zakresie energii odnawialnej elektrownie wiatrowe powinny wyprodukować w 2020 r. 494,6 TWh, z czego 133,3 TWh zostanie wyprodukowane na morzu. Co za tym idzie, do 2020 r. powstałoby 170 tys. miejsc pracy, a do 2030 r. liczba ta wzrosłaby do 300 tys. Obiecujące perspektywy przedstawiają także sektory, takie jak produkcja energii przy wykorzystaniu energii pływów czy też przy wykorzystaniu siły fal, dziedziny na początkowych etapach rozwoju, przy czym niektóre państwa członkowskie poczyniły już w tym obszarze znaczne inwestycje.

| 4.3.3 | Światowy roczny obrót morskiego górnictwa surowców mineralnych mógłby wzrosnąć praktycznie od zera do 5 mld euro w najbliższych 10 latach, a do 2030 r. osiągnąć 10 mld euro, według szacunków podanych przez przedstawicieli przemysłu w analizie niebieskiego wzrostu. Wciąż w skali światowej jest możliwe, że w 2020 r. 5 % rud kobaltu, miedzi i cynku będzie pochodzić z głębin oceanów, a do 2030 r. odsetek ten mógłby osiągnąć 10 %. Według danych WTO (PRESS/628, 7 kwietnia 2011 r.), w latach 2000–2010 ceny wielu surowców nieenergetycznych rosły co roku o ok. 15 %, głównie wskutek popytu w gospodarkach wschodzących. Niemniej jednak, jeśli pominąć piasek i żwir, eksploatacja morskich złóż mineralnych znajduje się jeszcze w powijakach i prowadzona jest jedynie na niewielkich głębokościach. |
| --- | --- |

4.3.3

Światowy roczny obrót morskiego górnictwa surowców mineralnych mógłby wzrosnąć praktycznie od zera do 5 mld euro w najbliższych 10 latach, a do 2030 r. osiągnąć 10 mld euro, według szacunków podanych przez przedstawicieli przemysłu w analizie niebieskiego wzrostu. Wciąż w skali światowej jest możliwe, że w 2020 r. 5 % rud kobaltu, miedzi i cynku będzie pochodzić z głębin oceanów, a do 2030 r. odsetek ten mógłby osiągnąć 10 %. Według danych WTO (PRESS/628, 7 kwietnia 2011 r.), w latach 2000–2010 ceny wielu surowców nieenergetycznych rosły co roku o ok. 15 %, głównie wskutek popytu w gospodarkach wschodzących. Niemniej jednak, jeśli pominąć piasek i żwir, eksploatacja morskich złóż mineralnych znajduje się jeszcze w powijakach i prowadzona jest jedynie na niewielkich głębokościach.

| 4.3.4 | W 2010 r. całkowita wielkość produkcji w ramach akwakultury w UE wynosiła nieco poniżej 1,3 mln ton, co odpowiadało wartości około 3,2 mld euro i zapewniało 80 tys. miejsc pracy. Ponad 90 % przedsiębiorstw zajmujących się akwakulturą w UE to MŚP. Według raportu FAO z 2010 r. zatytułowanego „The State of World Fisheries and Aquaculture” („Stan rybołówstwa i akwakultury na świecie”), wskaźnik wzrostu akwakultury wynosi w skali światowej 6,6 % rocznie, produkcja w tym sektorze wzrosła między 2002 r. a 2009 r. z 40 mln ton do 53 mln ton. Dzięki temu akwakultura jest najszybciej rozwijającym się sektorem produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego. O ile światowy popyt rośnie, o tyle produkcja europejska utrzymuje się na stałym poziomie, a zapotrzebowanie na ryby w UE zaspokajane jest z importu, zapewniającego do 60–65 % całkowitego zaopatrzenia. Komitet wzywa Komisję, by w trosce o rozwój sektora akwakultury przeprowadziła przegląd polityki finansowania stosowanej do tej dziedziny działalności i w której na lata 2014–2020 postanowiono odejść od dotacji na rzecz płatności bezpośrednich. |
| --- | --- |

4.3.4

W 2010 r. całkowita wielkość produkcji w ramach akwakultury w UE wynosiła nieco poniżej 1,3 mln ton, co odpowiadało wartości około 3,2 mld euro i zapewniało 80 tys. miejsc pracy. Ponad 90 % przedsiębiorstw zajmujących się akwakulturą w UE to MŚP. Według raportu FAO z 2010 r. zatytułowanego „The State of World Fisheries and Aquaculture” („Stan rybołówstwa i akwakultury na świecie”), wskaźnik wzrostu akwakultury wynosi w skali światowej 6,6 % rocznie, produkcja w tym sektorze wzrosła między 2002 r. a 2009 r. z 40 mln ton do 53 mln ton. Dzięki temu akwakultura jest najszybciej rozwijającym się sektorem produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego. O ile światowy popyt rośnie, o tyle produkcja europejska utrzymuje się na stałym poziomie, a zapotrzebowanie na ryby w UE zaspokajane jest z importu, zapewniającego do 60–65 % całkowitego zaopatrzenia. Komitet wzywa Komisję, by w trosce o rozwój sektora akwakultury przeprowadziła przegląd polityki finansowania stosowanej do tej dziedziny działalności i w której na lata 2014–2020 postanowiono odejść od dotacji na rzecz płatności bezpośrednich.

| 4.3.5 | Wschodzący sektor niebieskiej biotechnologii zapewnia obecnie niewielki odsetek miejsc pracy w Europie i wartość dodaną brutto szacowaną na 0,8 mld euro. W perspektywie krótkoterminowej sektor ten mógłby stać się rynkiem niszowym produktów o wysokiej wartości dodanej dla sektora farmaceutycznego i kosmetycznego oraz sektora biomateriałów przemysłowych. Do 2020 r. rynek ten mógłby przekształcić się w rynek średniej wielkości, poszerzając swój zakres o produkcję metabolitów i związków pierwotnych (lipidów, cukrów, polimerów, białek) dla przemysłu spożywczego, paszowego i chemicznego. W perspektywie długoterminowej i pod warunkiem dokonania postępu technologicznego niebieska biotechnologia mogłaby ewoluować w kierunku masowego dostarczania wyspecjalizowanych produktów o wysokiej wartości dodanej. |
| --- | --- |

4.3.5

Wschodzący sektor niebieskiej biotechnologii zapewnia obecnie niewielki odsetek miejsc pracy w Europie i wartość dodaną brutto szacowaną na 0,8 mld euro. W perspektywie krótkoterminowej sektor ten mógłby stać się rynkiem niszowym produktów o wysokiej wartości dodanej dla sektora farmaceutycznego i kosmetycznego oraz sektora biomateriałów przemysłowych. Do 2020 r. rynek ten mógłby przekształcić się w rynek średniej wielkości, poszerzając swój zakres o produkcję metabolitów i związków pierwotnych (lipidów, cukrów, polimerów, białek) dla przemysłu spożywczego, paszowego i chemicznego. W perspektywie długoterminowej i pod warunkiem dokonania postępu technologicznego niebieska biotechnologia mogłaby ewoluować w kierunku masowego dostarczania wyspecjalizowanych produktów o wysokiej wartości dodanej.

| 4.4 | EKES zwraca uwagę na to, że perspektywy gospodarcze pięciu najważniejszych sektorów zależą od różnorodnych warunków, a ich dynamika jest uzależniona od rozwiązania złożonych problemów dotyczących kwestii technologicznych, środowiskowych, badawczych i inwestycyjnych, jak i instytucjonalnych a także dotyczących konkurencji, często powiązanych z wymiarem międzynarodowym zintegrowanej polityki morskiej bądź z sytuacją międzynarodową, z zagadnieniami gospodarczymi itp., jak np. uprawnienia do uzyskania koncesji na działalność wydobywczą na wodach międzynarodowych lub wahania cen ropy naftowej. |
| --- | --- |

4.4

EKES zwraca uwagę na to, że perspektywy gospodarcze pięciu najważniejszych sektorów zależą od różnorodnych warunków, a ich dynamika jest uzależniona od rozwiązania złożonych problemów dotyczących kwestii technologicznych, środowiskowych, badawczych i inwestycyjnych, jak i instytucjonalnych a także dotyczących konkurencji, często powiązanych z wymiarem międzynarodowym zintegrowanej polityki morskiej bądź z sytuacją międzynarodową, z zagadnieniami gospodarczymi itp., jak np. uprawnienia do uzyskania koncesji na działalność wydobywczą na wodach międzynarodowych lub wahania cen ropy naftowej.

| 4.5 | Tempo wdrażania niebieskiego wzrostu zależy w decydującym stopniu od długoterminowego scenariusza, w ramach którego będzie ono realizowane. Trwały i stabilny wzrost gospodarczy będzie stanowić dla niego lepsze wsparcie, podczas gdy niestabilne ożywienie gospodarcze w powiązaniu ze spadkiem wskaźników międzynarodowych grozi zahamowaniem jego rozwoju. |
| --- | --- |

4.5

Tempo wdrażania niebieskiego wzrostu zależy w decydującym stopniu od długoterminowego scenariusza, w ramach którego będzie ono realizowane. Trwały i stabilny wzrost gospodarczy będzie stanowić dla niego lepsze wsparcie, podczas gdy niestabilne ożywienie gospodarcze w powiązaniu ze spadkiem wskaźników międzynarodowych grozi zahamowaniem jego rozwoju.

| 4.6 | EKES zaznacza jednak, że w komunikacie nie uwzględniono należycie, jak się wydaje, ani ogólnych, ani szczegółowych skutków obecnego kryzysu gospodarczego, z powodu którego trudno jest podejmować wyzwania krótko- i długoterminowe na szczeblu europejskim i światowym. |
| --- | --- |

4.6

EKES zaznacza jednak, że w komunikacie nie uwzględniono należycie, jak się wydaje, ani ogólnych, ani szczegółowych skutków obecnego kryzysu gospodarczego, z powodu którego trudno jest podejmować wyzwania krótko- i długoterminowe na szczeblu europejskim i światowym.

| 4.7 | Konkurencyjność przedsiębiorstw europejskich na nowych rynkach, ze swej istoty niosących ze sobą ryzyko, jest uzależniona od możliwości dostępu do wystarczającego finansowania, w odpowiednich ramach, by przyciągnąć inwestycje w warunkach przejrzystości. Dostęp do funduszy w ramach kapitału wysokiego ryzyka ma zasadnicze znaczenie dla MŚP, należy zatem poświęcić uwagę mikroprzedsiębiorstwom, które mogą stać się siłą napędową niebieskiego wzrostu. |
| --- | --- |

4.7

Konkurencyjność przedsiębiorstw europejskich na nowych rynkach, ze swej istoty niosących ze sobą ryzyko, jest uzależniona od możliwości dostępu do wystarczającego finansowania, w odpowiednich ramach, by przyciągnąć inwestycje w warunkach przejrzystości. Dostęp do funduszy w ramach kapitału wysokiego ryzyka ma zasadnicze znaczenie dla MŚP, należy zatem poświęcić uwagę mikroprzedsiębiorstwom, które mogą stać się siłą napędową niebieskiego wzrostu.

| 4.8 | EKES zwraca uwagę na szczególne znaczenie, jakie gospodarka morska ma dla państw członkowskich dysponujących wyłącznymi strefami ekonomicznymi, oraz na konieczność rozwijania klastrów w ramach gospodarki morskiej i wzmocnienia ich wkładu we wzrost i zatrudnienie. |
| --- | --- |

4.8

EKES zwraca uwagę na szczególne znaczenie, jakie gospodarka morska ma dla państw członkowskich dysponujących wyłącznymi strefami ekonomicznymi, oraz na konieczność rozwijania klastrów w ramach gospodarki morskiej i wzmocnienia ich wkładu we wzrost i zatrudnienie.

| 4.9 | Wreszcie w trosce o uniknięcie narastających rozbieżności między oczekiwaniami a rzeczywistością, EKES ocenia, że konieczne będzie poważne uwzględnienie trudnej sytuacji gospodarczej, w której się obecnie znajdujemy, i ogólnie pesymistycznych prognoz dotyczących gospodarki europejskiej i światowej oraz przyjęcie realistycznego podejścia do niebieskiego wzrostu i jego należyte zdefiniowanie. |
| --- | --- |

4.9

Wreszcie w trosce o uniknięcie narastających rozbieżności między oczekiwaniami a rzeczywistością, EKES ocenia, że konieczne będzie poważne uwzględnienie trudnej sytuacji gospodarczej, w której się obecnie znajdujemy, i ogólnie pesymistycznych prognoz dotyczących gospodarki europejskiej i światowej oraz przyjęcie realistycznego podejścia do niebieskiego wzrostu i jego należyte zdefiniowanie.

5.   Zarządzanie i kwestie związane z ramami regulacyjnymi

| 5.1 | Komunikat zawiera odniesienia do istniejących strategii politycznych i inwestycji strategicznych państw członkowskich i UE w zakresie niebieskiej gospodarki. EKES ocenia jednak, że wymienione inicjatywy i działania państw członkowskich są sprzeczne z ambitnymi celami dotyczącymi niebieskiego wzrostu i nie zapewniają jeszcze masy krytycznej niezbędnej do jego wzmocnienia. |
| --- | --- |

5.1

Komunikat zawiera odniesienia do istniejących strategii politycznych i inwestycji strategicznych państw członkowskich i UE w zakresie niebieskiej gospodarki. EKES ocenia jednak, że wymienione inicjatywy i działania państw członkowskich są sprzeczne z ambitnymi celami dotyczącymi niebieskiego wzrostu i nie zapewniają jeszcze masy krytycznej niezbędnej do jego wzmocnienia.

| 5.2 | EKES ocenia, że wstępnym warunkiem stworzenia masy krytycznej, która przekształci niebieski wzrost w dźwignię pobudzającą zatrudnienie i przedsiębiorczość w obecnym okresie kryzysu, jest dysponowanie skutecznymi strukturami zarządzania. |
| --- | --- |

5.2

EKES ocenia, że wstępnym warunkiem stworzenia masy krytycznej, która przekształci niebieski wzrost w dźwignię pobudzającą zatrudnienie i przedsiębiorczość w obecnym okresie kryzysu, jest dysponowanie skutecznymi strukturami zarządzania.

| 5.3 | EKES zauważa, że aby opracowywać funkcjonalne struktury zarządzania należy zmierzyć się z problemem barier regulacyjnych i przeszkód administracyjnych, które także uwidoczniono w trakcie procedury konsultacji. |
| --- | --- |

5.3

EKES zauważa, że aby opracowywać funkcjonalne struktury zarządzania należy zmierzyć się z problemem barier regulacyjnych i przeszkód administracyjnych, które także uwidoczniono w trakcie procedury konsultacji.

| 5.4 | Ponieważ nowe sposoby eksploatacji mórz rozwijają się nieustannie, jest ważne, aby państwa członkowskie wprowadziły stabilne systemy regulacji i planowania, wspierające inwestycje długoterminowe, spójność transgraniczną i współoddziaływania w ramach partnerstwa ukierunkowanego na innowacje. |
| --- | --- |

5.4

Ponieważ nowe sposoby eksploatacji mórz rozwijają się nieustannie, jest ważne, aby państwa członkowskie wprowadziły stabilne systemy regulacji i planowania, wspierające inwestycje długoterminowe, spójność transgraniczną i współoddziaływania w ramach partnerstwa ukierunkowanego na innowacje.

| 5.5 | Zwłaszcza w sektorach wschodzących, takich jak morska biotechnologia, należałoby bezzwłocznie wprowadzić na szczeblu UE spójną politykę, której obecnie brakuje, ponieważ działania uzgodnione na szczeblu europejskim są rozdrobnione, gdyż opierają się w większej mierze na potrzebach krajowych niż na priorytetach i potrzebach wspólnych dla całej Unii. |
| --- | --- |

5.5

Zwłaszcza w sektorach wschodzących, takich jak morska biotechnologia, należałoby bezzwłocznie wprowadzić na szczeblu UE spójną politykę, której obecnie brakuje, ponieważ działania uzgodnione na szczeblu europejskim są rozdrobnione, gdyż opierają się w większej mierze na potrzebach krajowych niż na priorytetach i potrzebach wspólnych dla całej Unii.

| 5.6 | EKES ocenia w związku z tym, że zasadnicze znaczenie ma szybkie wypełnienie luk regulacyjnych i usunięcie barier wynikających ze złożoności i niestabilności ram prawnych. Przejawem takich luk i barier są między innymi niepewność prawa w odniesieniu do okresu po 2020 r. (sektor morskiej energii wiatrowej) oraz luki w regulacjach UE dotyczących niektórych obszarów działalności (eksploatacja zasobów dna morskiego, marikultura i morska energetyka wiatrowa). |
| --- | --- |

5.6

EKES ocenia w związku z tym, że zasadnicze znaczenie ma szybkie wypełnienie luk regulacyjnych i usunięcie barier wynikających ze złożoności i niestabilności ram prawnych. Przejawem takich luk i barier są między innymi niepewność prawa w odniesieniu do okresu po 2020 r. (sektor morskiej energii wiatrowej) oraz luki w regulacjach UE dotyczących niektórych obszarów działalności (eksploatacja zasobów dna morskiego, marikultura i morska energetyka wiatrowa).

| 5.7 | Należy zwłaszcza zauważyć, że konieczne jest usystematyzowane rozwiązanie zasadniczych problemów, takich jak brak zintegrowanego planowania przestrzennego w odniesieniu do obszarów morskich, zwłaszcza akwakultury i energii wytwarzanej przez morskie turbiny wiatrowe, labirynt procedur udzielania zezwoleń i zatwierdzania (morska energia wiatrowa, niebieska biotechnologia) czy też przeszkody dla tworzenia bądź finansowania farm eksperymentalnych, jak również utrzymujące się napięcia, np. między żeglugą morską a instalacjami oceanicznymi do wytwarzania energii odnawialnej (produkcja energii pochodzącej z pływów, przemiana energii termalnej oceanu oraz wykorzystanie energii fal). |
| --- | --- |

5.7

Należy zwłaszcza zauważyć, że konieczne jest usystematyzowane rozwiązanie zasadniczych problemów, takich jak brak zintegrowanego planowania przestrzennego w odniesieniu do obszarów morskich, zwłaszcza akwakultury i energii wytwarzanej przez morskie turbiny wiatrowe, labirynt procedur udzielania zezwoleń i zatwierdzania (morska energia wiatrowa, niebieska biotechnologia) czy też przeszkody dla tworzenia bądź finansowania farm eksperymentalnych, jak również utrzymujące się napięcia, np. między żeglugą morską a instalacjami oceanicznymi do wytwarzania energii odnawialnej (produkcja energii pochodzącej z pływów, przemiana energii termalnej oceanu oraz wykorzystanie energii fal).

6.   Wymiar środowiskowy

| 6.1 | Zachęca też do uznania dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej (9) za podstawę przyszłego zrównoważonego rozwoju, gdyż stanowi ona filar środowiskowy zintegrowanej polityki morskiej i zaproponowano w niej wprowadzenie spójnej polityki ukierunkowanej na stałe zapewnienie ochrony i zachowania środowiska morskiego oraz na zapobieganie pogarszaniu się stanu tego środowiska. |
| --- | --- |

6.1

Zachęca też do uznania dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej (9) za podstawę przyszłego zrównoważonego rozwoju, gdyż stanowi ona filar środowiskowy zintegrowanej polityki morskiej i zaproponowano w niej wprowadzenie spójnej polityki ukierunkowanej na stałe zapewnienie ochrony i zachowania środowiska morskiego oraz na zapobieganie pogarszaniu się stanu tego środowiska.

| 6.2 | EKES uważa za stosowne włączenie do deklaracji z Limassol i przyszłych dokumentów dotyczących tej polityki celu dotyczącego osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu środowiska morskiego UE do 2020 r., z jednej strony, a z drugiej – zasady ostrożności, jako podstawowych elementów struktury zintegrowanej polityki morskiej i niebieskiego wzrostu. |
| --- | --- |

6.2

EKES uważa za stosowne włączenie do deklaracji z Limassol i przyszłych dokumentów dotyczących tej polityki celu dotyczącego osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu środowiska morskiego UE do 2020 r., z jednej strony, a z drugiej – zasady ostrożności, jako podstawowych elementów struktury zintegrowanej polityki morskiej i niebieskiego wzrostu.

| 6.3 | Zrównoważona działalność gospodarcza związana z morzem, mogąca zapewnić miejsca pracy zakłada przyjęcie długoterminowego spójnego podejścia, które służyłoby zapewnieniu równowagi między celem dotyczącym wzrostu gospodarczego a rozwiązaniem problemów środowiskowych i wymaga odpowiedniego wsparcia przez lokalne, krajowe, międzynarodowe i europejskie strategie polityczne, zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

6.3

Zrównoważona działalność gospodarcza związana z morzem, mogąca zapewnić miejsca pracy zakłada przyjęcie długoterminowego spójnego podejścia, które służyłoby zapewnieniu równowagi między celem dotyczącym wzrostu gospodarczego a rozwiązaniem problemów środowiskowych i wymaga odpowiedniego wsparcia przez lokalne, krajowe, międzynarodowe i europejskie strategie polityczne, zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.

| 6.4 | EKES zwraca uwagę na to, że zasoby morskie, niezależnie od ich dużego znaczenia, nie są niewyczerpane; wskazuje na zagrożenie dla zrównoważonego charakteru niebieskiego wzrostu i ryzyko jeszcze większego obciążenia środowiska, jeśli powtórzy się poważne błędy związane z nadmiernym zużyciem zasobów i rozwojem nieruchomości, jakie cechowały wcześniejsze inicjatywy rozwojowe. |
| --- | --- |

6.4

EKES zwraca uwagę na to, że zasoby morskie, niezależnie od ich dużego znaczenia, nie są niewyczerpane; wskazuje na zagrożenie dla zrównoważonego charakteru niebieskiego wzrostu i ryzyko jeszcze większego obciążenia środowiska, jeśli powtórzy się poważne błędy związane z nadmiernym zużyciem zasobów i rozwojem nieruchomości, jakie cechowały wcześniejsze inicjatywy rozwojowe.

| 6.5 | W rozpatrywanym komunikacie zauważono wyzwania dla środowiska, lecz jednocześnie pominięto fakt, że stan mórz i oceanów w rejonie Europy pogorszył się w ostatnich dziesięcioleciach z powodu zanieczyszczenia gleby, wód morskich i powietrza, zakwaszenia wód oceanicznych, przełowienia, szkodliwych praktyk połowowych oraz zmiany klimatu. Pogorszenie się stanu ekosystemów morskich i przybrzeżnych oraz różnorodności biologicznej można zaobserwować w przypadku Morza Bałtyckiego, Morza Czarnego, Morza Śródziemnego, północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego i Oceanu Arktycznego (zgodnie z niedawnym badaniem „Ograniczenia niebieskiego wzrostu w 2012 r.” http://www.seas-at-risk.org/news_n2.php?page=539). W nowatorskim badaniu przeprowadzonym przez Sztokholmski Instytut ds. Środowiska (Stockholm Environment Institute – SEI) oszacowano długoterminowe koszty zanieczyszczenia mórz, często zaniedbywane przy opracowywaniu strategii politycznych, które to koszty przybiorą niepokojące rozmiary, jeśli nie zostaną przedsięwzięte żadne środki w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych (zob. http://www.sei-international.org/publications?pid=2064). |
| --- | --- |

6.5

W rozpatrywanym komunikacie zauważono wyzwania dla środowiska, lecz jednocześnie pominięto fakt, że stan mórz i oceanów w rejonie Europy pogorszył się w ostatnich dziesięcioleciach z powodu zanieczyszczenia gleby, wód morskich i powietrza, zakwaszenia wód oceanicznych, przełowienia, szkodliwych praktyk połowowych oraz zmiany klimatu. Pogorszenie się stanu ekosystemów morskich i przybrzeżnych oraz różnorodności biologicznej można zaobserwować w przypadku Morza Bałtyckiego, Morza Czarnego, Morza Śródziemnego, północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego i Oceanu Arktycznego (zgodnie z niedawnym badaniem „Ograniczenia niebieskiego wzrostu w 2012 r.” http://www.seas-at-risk.org/news_n2.php?page=539). W nowatorskim badaniu przeprowadzonym przez Sztokholmski Instytut ds. Środowiska (Stockholm Environment Institute – SEI) oszacowano długoterminowe koszty zanieczyszczenia mórz, często zaniedbywane przy opracowywaniu strategii politycznych, które to koszty przybiorą niepokojące rozmiary, jeśli nie zostaną przedsięwzięte żadne środki w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych (zob. http://www.sei-international.org/publications?pid=2064).

| 6.6 | Działalność gospodarcza związana z morzem, która niesie ze sobą duże zagrożenie dla zrównoważonego rozwoju, dotyczy instalacji do wydobywania ropy naftowej i gazu, akwakultury, turystyki nadmorskiej i statków wycieczkowych, wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, przybrzeżnych usług przewozowych, a także wydobycia paliw kopalnych na morzu, które jest nie do pogodzenia z jakimkolwiek pojęciem zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

6.6

Działalność gospodarcza związana z morzem, która niesie ze sobą duże zagrożenie dla zrównoważonego rozwoju, dotyczy instalacji do wydobywania ropy naftowej i gazu, akwakultury, turystyki nadmorskiej i statków wycieczkowych, wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, przybrzeżnych usług przewozowych, a także wydobycia paliw kopalnych na morzu, które jest nie do pogodzenia z jakimkolwiek pojęciem zrównoważonego rozwoju.

| 6.7 | Działalność ta wywiera na środowisko wpływ, którego intensywność i skala nie zostały jeszcze wyraźnie określone – zwłaszcza gdy chodzi o niebieską energię odnawialną, morskie zasoby mineralne, akwakulturę i niebieską biotechnologię – ponieważ dostępne dane nie są wystarczające do należytego zrozumienia splotu interakcji zachodzących w oceanach i morzach głębokich. |
| --- | --- |

6.7

Działalność ta wywiera na środowisko wpływ, którego intensywność i skala nie zostały jeszcze wyraźnie określone – zwłaszcza gdy chodzi o niebieską energię odnawialną, morskie zasoby mineralne, akwakulturę i niebieską biotechnologię – ponieważ dostępne dane nie są wystarczające do należytego zrozumienia splotu interakcji zachodzących w oceanach i morzach głębokich.

| 6.8 | Komitet uważa, że planowanie przestrzenne na obszarach morskich i zintegrowane zarządzanie strefą przybrzeżną, które Komisja propaguje jako główny instrument zarządzania obszarami i zasobami mórz, trzeba powiązać z innymi instrumentami działania, takimi jak strategiczna ocena oddziaływania na środowisko, określenie obszarów chronionych czy też internalizacja ekologicznych efektów zewnętrznych, w ramach takiego zarządzania, które byłoby oparte na ekosystemach i harmonijnym współistnieniu różnych intensywnych metod wykorzystania, które są wzajemnie przeciwstawne. |
| --- | --- |

6.8

Komitet uważa, że planowanie przestrzenne na obszarach morskich i zintegrowane zarządzanie strefą przybrzeżną, które Komisja propaguje jako główny instrument zarządzania obszarami i zasobami mórz, trzeba powiązać z innymi instrumentami działania, takimi jak strategiczna ocena oddziaływania na środowisko, określenie obszarów chronionych czy też internalizacja ekologicznych efektów zewnętrznych, w ramach takiego zarządzania, które byłoby oparte na ekosystemach i harmonijnym współistnieniu różnych intensywnych metod wykorzystania, które są wzajemnie przeciwstawne.

| 6.9 | EKES zaleca Komisji, by wykazała się daleko idącą czujnością, jeśli chodzi o przestrzeganie europejskich norm ekologicznych, sanitarnych i jakościowych, zwłaszcza w odniesieniu do produktów akwakultury importowanych z krajów trzecich, by ochronić konsumentów w UE a także bronić przedsiębiorstwa tego sektora przed ewentualną nieuczciwą konkurencją. |
| --- | --- |

6.9

EKES zaleca Komisji, by wykazała się daleko idącą czujnością, jeśli chodzi o przestrzeganie europejskich norm ekologicznych, sanitarnych i jakościowych, zwłaszcza w odniesieniu do produktów akwakultury importowanych z krajów trzecich, by ochronić konsumentów w UE a także bronić przedsiębiorstwa tego sektora przed ewentualną nieuczciwą konkurencją.

7.   Uwagi szczegółowe

| 7.1 | Komitet zauważa jednak, że pomimo wielokrotnie pojawiających się aluzji do roli badań w umacnianiu niebieskiego wzrostu, zwłaszcza w sektorach wschodzących i rozwijających się, komunikat ten jest ogólnie mało konkretny i ogranicza się zasadniczo do przywołania przyszłego programu „Horyzont 2020”. |
| --- | --- |

7.1

Komitet zauważa jednak, że pomimo wielokrotnie pojawiających się aluzji do roli badań w umacnianiu niebieskiego wzrostu, zwłaszcza w sektorach wschodzących i rozwijających się, komunikat ten jest ogólnie mało konkretny i ogranicza się zasadniczo do przywołania przyszłego programu „Horyzont 2020”.

| 7.2 | Europa przeżywa okres ograniczania wydatków publicznych, co oznacza konieczność uzyskiwania możliwie najwyższych wyników przy pomocy ograniczonych środków. Wynikające stąd ograniczenia finansowania badań publicznych w połączeniu z niedoborem kapitału mogą osłabić żywotną rolę, jaką odgrywają MŚP sektora gospodarki morskiej w rozwoju nowych produktów i nowych technologii. |
| --- | --- |

7.2

Europa przeżywa okres ograniczania wydatków publicznych, co oznacza konieczność uzyskiwania możliwie najwyższych wyników przy pomocy ograniczonych środków. Wynikające stąd ograniczenia finansowania badań publicznych w połączeniu z niedoborem kapitału mogą osłabić żywotną rolę, jaką odgrywają MŚP sektora gospodarki morskiej w rozwoju nowych produktów i nowych technologii.

| 7.3 | EKES podkreśla, że nawet jeśli Europa posiada solidną bazę wiedzy i znajduje się w czołówce badań, jeśli chodzi o nowe bądź tradycyjne rodzaje energii oraz akwakulturę, jest ona zapóźniona, jeśli chodzi o praktyczne zastosowania innowacji i wprowadzanie ich do obrotu w nowych wschodzących sektorach, tam gdzie w chwili obecnej działające w niej podmioty nie potrafią stawić czoła konkurencji międzynarodowej, na co wskazuje liczba zgłaszanych przez nią patentów dotyczących odsalania, ochrony wybrzeży, hodowli alg i niebieskich biotechnologii, w porównaniu z Azją i Stanami Zjednoczonymi. |
| --- | --- |

7.3

EKES podkreśla, że nawet jeśli Europa posiada solidną bazę wiedzy i znajduje się w czołówce badań, jeśli chodzi o nowe bądź tradycyjne rodzaje energii oraz akwakulturę, jest ona zapóźniona, jeśli chodzi o praktyczne zastosowania innowacji i wprowadzanie ich do obrotu w nowych wschodzących sektorach, tam gdzie w chwili obecnej działające w niej podmioty nie potrafią stawić czoła konkurencji międzynarodowej, na co wskazuje liczba zgłaszanych przez nią patentów dotyczących odsalania, ochrony wybrzeży, hodowli alg i niebieskich biotechnologii, w porównaniu z Azją i Stanami Zjednoczonymi.

| 7.4 | Wobec tego EKES zaleca podjęcie szybkich działań w związku z brakiem ukierunkowania i widoczności badań, który można częściowo złożyć na karb szerokiego spektrum dziedzin badań i działań związanych z biotechnologią morską i innymi nowymi sektorami. |
| --- | --- |

7.4

Wobec tego EKES zaleca podjęcie szybkich działań w związku z brakiem ukierunkowania i widoczności badań, który można częściowo złożyć na karb szerokiego spektrum dziedzin badań i działań związanych z biotechnologią morską i innymi nowymi sektorami.

| 7.5 | Wiele działań może przyczynić się do wypełnienia luki w zakresie transferu wiedzy i technologii we wszystkich obszarach priorytetowych. Można na przykład ustanowić powiązania między sferami badań naukowych, przemysłu i szkolnictwa, doprowadzić do współpracy między przemysłem a uniwersytetami, poprawić zarządzanie własnością intelektualną, inwestować w projekty demonstracyjne służące wykazaniu istotnego znaczenia handlowego danego przedsięwzięcia bądź nawiązać partnerstwo na dużą skalę między sektorem publicznym a prywatnym z myślą o inicjatywach mających na celu stworzenie masy krytycznej niezbędnej do zapewnienia niebieskiego wzrostu. |
| --- | --- |

7.5

Wiele działań może przyczynić się do wypełnienia luki w zakresie transferu wiedzy i technologii we wszystkich obszarach priorytetowych. Można na przykład ustanowić powiązania między sferami badań naukowych, przemysłu i szkolnictwa, doprowadzić do współpracy między przemysłem a uniwersytetami, poprawić zarządzanie własnością intelektualną, inwestować w projekty demonstracyjne służące wykazaniu istotnego znaczenia handlowego danego przedsięwzięcia bądź nawiązać partnerstwo na dużą skalę między sektorem publicznym a prywatnym z myślą o inicjatywach mających na celu stworzenie masy krytycznej niezbędnej do zapewnienia niebieskiego wzrostu.

| 7.6 | Przyszłość niebieskiej gospodarki w XXI wieku będzie zależała ściśle od zdolności naukowców do rozwijania programów interdyscyplinarnych, obejmujących umiejętności i koncepcje zapożyczone z innych obszarów badań, lub od ich zdolności do uczestniczenia w takich programach. Kształcenie przyszłego pokolenia naukowców musi koncentrować się na podejściach interdyscyplinarnych i całościowych w celu rozwiązania złożonych problemów w dziedzinie technologii i konkurencji, jakich nastręczają badania nad organizmami morskimi i środowiskiem morskim. |
| --- | --- |

7.6

Przyszłość niebieskiej gospodarki w XXI wieku będzie zależała ściśle od zdolności naukowców do rozwijania programów interdyscyplinarnych, obejmujących umiejętności i koncepcje zapożyczone z innych obszarów badań, lub od ich zdolności do uczestniczenia w takich programach. Kształcenie przyszłego pokolenia naukowców musi koncentrować się na podejściach interdyscyplinarnych i całościowych w celu rozwiązania złożonych problemów w dziedzinie technologii i konkurencji, jakich nastręczają badania nad organizmami morskimi i środowiskiem morskim.

| 7.7 | EKES ocenia zatem, że należy pilnie zaradzić rozdrobnieniu danych dotyczących środowiska morskiego, które są rozproszone w ramach setek różnych instytucji w całej Europie, co pociąga za sobą problemy związane z dostępem, wykorzystywaniem i gromadzeniem. EKES zachęca Komisję do podjęcia współpracy z państwami członkowskimi w celu zapewnienia dostępu do przedmiotowej wiedzy i określenia dodatkowych zasobów finansowych i innych koniecznych, by stworzyć wspólne środowisko wymiany informacji, sprawdzonych rozwiązań i przepływu danych z myślą o intensyfikacji badań i innowacji i lepszej ochronie środowiska. |
| --- | --- |

7.7

EKES ocenia zatem, że należy pilnie zaradzić rozdrobnieniu danych dotyczących środowiska morskiego, które są rozproszone w ramach setek różnych instytucji w całej Europie, co pociąga za sobą problemy związane z dostępem, wykorzystywaniem i gromadzeniem. EKES zachęca Komisję do podjęcia współpracy z państwami członkowskimi w celu zapewnienia dostępu do przedmiotowej wiedzy i określenia dodatkowych zasobów finansowych i innych koniecznych, by stworzyć wspólne środowisko wymiany informacji, sprawdzonych rozwiązań i przepływu danych z myślą o intensyfikacji badań i innowacji i lepszej ochronie środowiska.

| 7.8 | Byłoby pożądane, aby nowa mapa cyfrowa dna morskiego w Europie była interoperacyjna i wolna od ograniczeń w zakresie wykorzystywania oraz aby przyniosła ona wsparcie badaniom naukowym, dostarczając danych dotyczących skutków działalności człowieka oraz prognoz oceanograficznych. Dzięki temu państwa członkowskie mogłyby zmaksymalizować potencjał własnych programów obserwacji środowiska morskiego, pobierania próbek i badania tego środowiska. |
| --- | --- |

7.8

Byłoby pożądane, aby nowa mapa cyfrowa dna morskiego w Europie była interoperacyjna i wolna od ograniczeń w zakresie wykorzystywania oraz aby przyniosła ona wsparcie badaniom naukowym, dostarczając danych dotyczących skutków działalności człowieka oraz prognoz oceanograficznych. Dzięki temu państwa członkowskie mogłyby zmaksymalizować potencjał własnych programów obserwacji środowiska morskiego, pobierania próbek i badania tego środowiska.

| 7.9 | Ochrona granic morskich Europy oraz skuteczny nadzór nad morzami (10) stanowi wyzwanie dla państw członkowskich w zakresie popularyzowania niebieskiej gospodarki. Wzmocnienie kontroli granicy zewnętrznej strefy Schengen i wprowadzenie mechanizmu wymiany informacji umożliwi organom straży granicznej państw członkowskich zmniejszenie liczby przypadków śmierci na morzu i zwalczanie zjawisk, takich jak nielegalna imigracja do UE a także piractwo morskie (11). |
| --- | --- |

7.9

Ochrona granic morskich Europy oraz skuteczny nadzór nad morzami (10) stanowi wyzwanie dla państw członkowskich w zakresie popularyzowania niebieskiej gospodarki. Wzmocnienie kontroli granicy zewnętrznej strefy Schengen i wprowadzenie mechanizmu wymiany informacji umożliwi organom straży granicznej państw członkowskich zmniejszenie liczby przypadków śmierci na morzu i zwalczanie zjawisk, takich jak nielegalna imigracja do UE a także piractwo morskie (11).

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz. U. C 306, z 16.12.2009, ss. 46–50.

1

(2)  Deklaracja w sprawie postępów w realizacji zintegrowanej polityki morskiej i programu na rzecz wzrostu i zatrudnienia w ramach niebieskiej gospodarki przyjęta w Nikozji (Cypr) w dniu 7 października 2012 r. przez ministrów europejskich odpowiedzialnych za zintegrowaną politykę morską i przez Komisję Europejską.

2

(3)  Zob. Dz.U. C 299 z 4.10.2012, ss. 133–140; Dz.U. C 255 z 22.9.2010, ss. 103–109; Dz.U. C 267 z 1.10.2010, ss. 39–45; Dz.U. C 306 z 16.12.2009, ss. 46–50; Dz.U. C 211 z 19.8.2008, ss. 31–36; Dz.U. C 172 z 5.7.2008, ss. 34–40; Dz.U. C 168 z 20.7.2007, ss. 50–56; Dz.U. C 146, z 30.6.2007, ss. 19–26; Dz.U. C 206 z 29.8.2006, ss. 5–9; Dz.U. C 185 z 8.8.2006, ss. 20–24; Dz.U. C 157 z 28.6.2005, ss. 141–146.

3

(4)  COM(2007) 575 final.

4

(5)  Jak przewidziano w komunikacie Komisji z dnia 26 maja 2004 r. zatytułowanym „Wzmocnienie partnerstwa z najbardziej oddalonymi regionami” (COM(2004) 343).

5

(6)  Dz.U. C 294 z 25.11.2005, ss. 21–25.

6

(7)  Dz.U. C 43, z 15.2.2012, ss. 69–72.

7

(8)  COM(2012) 494 final.

8

(9)  Dz.U. L 164 z 25 czerwca 2008 r., ss. 19–40.

9

(10)  Dz.U. C 44 z 11.2.2011, ss. 173–177.

10

(11)  Dz.U. C 76 z 14.3.2013, s. 15.

11

---

| 6.6.2013 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 161/93 |
| --- | --- | --- | --- |

6.6.2013

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 161/93

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyposażenia morskiego i uchylającej dyrektywę 96/98/WE

COM(2012) 772 final – 2012/0358 (COD)

2013/C 161/18

Sprawozdawca: Anna BREDIMA

Dnia 15 stycznia 2013 r. Rada i Parlament Europejski, działając na podstawie art. 100 ust. 2 oraz art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiły zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyposażenia morskiego i uchylającej dyrektywę 96/98/WE

COM(2012) 772 final – 2012/0358 (COD).

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 lutego 2013 r.

Na 488. sesji plenarnej w dniach 20–21 marca 2013 r. (posiedzenie z 20 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 113 do 1 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

| 1.1 | Komitet z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący nowej dyrektywy w sprawie wyposażenia morskiego oraz popiera jego nadrzędny cel. Wniosek zapewnia zharmonizowane wdrażanie norm Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) dotyczących tego wyposażenia oraz gwarantuje odpowiednie funkcjonowanie wewnętrznego rynku wyposażenia morskiego, a tym samym zwiększa bezpieczeństwo na morzu i poprawia zapobieganie zanieczyszczeniom. |
| --- | --- |

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący nowej dyrektywy w sprawie wyposażenia morskiego oraz popiera jego nadrzędny cel. Wniosek zapewnia zharmonizowane wdrażanie norm Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) dotyczących tego wyposażenia oraz gwarantuje odpowiednie funkcjonowanie wewnętrznego rynku wyposażenia morskiego, a tym samym zwiększa bezpieczeństwo na morzu i poprawia zapobieganie zanieczyszczeniom.

| 1.2 | EKES w pełni popiera podejście zawarte w dyrektywie, która: a) wymaga zapewnienia zgodności wyposażenia morskiego, umieszczanego na pokładzie statków pływających pod banderą UE, z instrumentami IMO; b) obejmuje swym zakresem wszelkie inne wyposażenie, które może podlegać instrumentom prawa UE; c) stanowi o wzajemnym uznawaniu wyposażenia spełniającego wymogi oraz przewiduje możliwość zatwierdzenia równoważnego wyposażenia; d) zapewnia swobodny przepływ wyposażenia morskiego w UE oraz zniesienie technicznych barier w handlu na rynku wewnętrznym; e) wprowadza mechanizm służący uproszczeniu i doprecyzowaniu procesu transpozycji zmian norm IMO do europejskich i krajowych ram prawnych. |
| --- | --- |

1.2

EKES w pełni popiera podejście zawarte w dyrektywie, która: a) wymaga zapewnienia zgodności wyposażenia morskiego, umieszczanego na pokładzie statków pływających pod banderą UE, z instrumentami IMO; b) obejmuje swym zakresem wszelkie inne wyposażenie, które może podlegać instrumentom prawa UE; c) stanowi o wzajemnym uznawaniu wyposażenia spełniającego wymogi oraz przewiduje możliwość zatwierdzenia równoważnego wyposażenia; d) zapewnia swobodny przepływ wyposażenia morskiego w UE oraz zniesienie technicznych barier w handlu na rynku wewnętrznym; e) wprowadza mechanizm służący uproszczeniu i doprecyzowaniu procesu transpozycji zmian norm IMO do europejskich i krajowych ram prawnych.

| 1.3 | Komitet jest zdania, że IMO opracowuje normy i procedury badań wyposażenia morskiego na długo przed jego obowiązkowym zamontowaniem na statku. Wspólne działania państw członkowskich w ramach IMO zapewnią realizację celów dyrektywy bez potrzeby odwołania się do jednostronnych, tymczasowych norm UE w zakresie wyposażenia, które mogą być niezgodne z normami IMO i wymagać zastąpienia bądź nadania im statusu praw nabytych. Dalsze stosowanie regionalnych norm opartych na zróżnicowanym wdrażaniu norm IMO może negatywnie wpłynąć na konkurencyjność floty UE i obniżyć poziom bezpieczeństwa oraz ochrony środowiska. |
| --- | --- |

1.3

Komitet jest zdania, że IMO opracowuje normy i procedury badań wyposażenia morskiego na długo przed jego obowiązkowym zamontowaniem na statku. Wspólne działania państw członkowskich w ramach IMO zapewnią realizację celów dyrektywy bez potrzeby odwołania się do jednostronnych, tymczasowych norm UE w zakresie wyposażenia, które mogą być niezgodne z normami IMO i wymagać zastąpienia bądź nadania im statusu praw nabytych. Dalsze stosowanie regionalnych norm opartych na zróżnicowanym wdrażaniu norm IMO może negatywnie wpłynąć na konkurencyjność floty UE i obniżyć poziom bezpieczeństwa oraz ochrony środowiska.

| 1.4 | Zdaniem EKES-u potrzeba większej jasności w odniesieniu do zakresu i stosowania niektórych przepisów dyrektywy w związku z wymogami dotyczącymi wzajemnego uznawania i zatwierdzenia wyposażenia zawartymi w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 613/91 w sprawie transferu statków z jednego rejestru do drugiego wewnątrz Wspólnoty, rozporządzeniu w sprawie wspólnych reguł i norm dotyczących inspekcji i przeglądów na statkach oraz Porozumieniu z 2004 r. między Wspólnotą Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o wzajemnym uznawaniu certyfikatów zgodności w zakresie wyposażenia statków. |
| --- | --- |

1.4

Zdaniem EKES-u potrzeba większej jasności w odniesieniu do zakresu i stosowania niektórych przepisów dyrektywy w związku z wymogami dotyczącymi wzajemnego uznawania i zatwierdzenia wyposażenia zawartymi w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 613/91 w sprawie transferu statków z jednego rejestru do drugiego wewnątrz Wspólnoty, rozporządzeniu w sprawie wspólnych reguł i norm dotyczących inspekcji i przeglądów na statkach oraz Porozumieniu z 2004 r. między Wspólnotą Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o wzajemnym uznawaniu certyfikatów zgodności w zakresie wyposażenia statków.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1 | Komisja wskazała cztery obszary, w których dyrektywa 96/98/WE w sprawie wyposażenia morskiego nie spełnia do końca wyznaczonych celów. Wśród dotkniętych tymi problemami zainteresowanych podmiotów znajdują się europejscy producenci wyposażenia morskiego (w tym MŚP), stocznie, pasażerowie i załoga statków oraz administracja publiczna. Komisja przedstawia konkretne propozycje w celu skorygowania niedociągnięć i uchylenia dyrektywy. Korzyści płynące z nowej dyrektywy będą dwojakie: znacząco poprawi się wdrażanie norm IMO w Unii Europejskiej, zmniejszą się zagrożenia dla bezpieczeństwa oraz ułatwione zostanie sprawne funkcjonowanie wewnętrznego rynku wyposażenia morskiego dzięki skróceniu i uproszczeniu procedur dotyczących transpozycji zmian tych norm. Jednocześnie dyrektywa uprości otoczenie regulacyjne i da impuls do rozwoju przemysłu wyposażenia morskiego. |
| --- | --- |

2.1

Komisja wskazała cztery obszary, w których dyrektywa 96/98/WE w sprawie wyposażenia morskiego nie spełnia do końca wyznaczonych celów. Wśród dotkniętych tymi problemami zainteresowanych podmiotów znajdują się europejscy producenci wyposażenia morskiego (w tym MŚP), stocznie, pasażerowie i załoga statków oraz administracja publiczna. Komisja przedstawia konkretne propozycje w celu skorygowania niedociągnięć i uchylenia dyrektywy. Korzyści płynące z nowej dyrektywy będą dwojakie: znacząco poprawi się wdrażanie norm IMO w Unii Europejskiej, zmniejszą się zagrożenia dla bezpieczeństwa oraz ułatwione zostanie sprawne funkcjonowanie wewnętrznego rynku wyposażenia morskiego dzięki skróceniu i uproszczeniu procedur dotyczących transpozycji zmian tych norm. Jednocześnie dyrektywa uprości otoczenie regulacyjne i da impuls do rozwoju przemysłu wyposażenia morskiego.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | Przemysł produkcji wyposażenia morskiego wnosi dużą wartość dodaną, przoduje wśród innych sektorów oraz jest eksporterem netto o wysokim poziomie inwestycji w badania i rozwój. Obejmuje 5 do 6 tys. przedsiębiorstw i zatrudnia 300 tys. osób. Proponowana dyrektywa będzie oznaczać większe bezpieczeństwo statków UE oraz załogi, a także wesprze przemysł w tworzeniu miejsc pracy i generowaniu wzrostu. |
| --- | --- |

3.1

Przemysł produkcji wyposażenia morskiego wnosi dużą wartość dodaną, przoduje wśród innych sektorów oraz jest eksporterem netto o wysokim poziomie inwestycji w badania i rozwój. Obejmuje 5 do 6 tys. przedsiębiorstw i zatrudnia 300 tys. osób. Proponowana dyrektywa będzie oznaczać większe bezpieczeństwo statków UE oraz załogi, a także wesprze przemysł w tworzeniu miejsc pracy i generowaniu wzrostu.

| 3.2 | Pojęcie wyposażenia morskiego obejmuje wszelki sprzęt na statku dostarczany w momencie budowy statku bądź montowany w późniejszym terminie. Obejmuje także wyposażenie instalacji morskich i szereg produktów, począwszy od urządzeń nawigacyjnych i sprzętu przeładunkowego po sprzęt przeciwpożarowy i ratunkowy, jak również specjalistyczne urządzenia do celów ochrony środowiska, np. sprzęt do gospodarki wodą balastową albo płuczki do oddzielania tlenków siarki. Wartość wyposażenia morskiego stanowi 40–80 % wartości nowych statków. Wniosek zmniejszy koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa i wzmocni konkurencyjność przemysłu UE. |
| --- | --- |

3.2

Pojęcie wyposażenia morskiego obejmuje wszelki sprzęt na statku dostarczany w momencie budowy statku bądź montowany w późniejszym terminie. Obejmuje także wyposażenie instalacji morskich i szereg produktów, począwszy od urządzeń nawigacyjnych i sprzętu przeładunkowego po sprzęt przeciwpożarowy i ratunkowy, jak również specjalistyczne urządzenia do celów ochrony środowiska, np. sprzęt do gospodarki wodą balastową albo płuczki do oddzielania tlenków siarki. Wartość wyposażenia morskiego stanowi 40–80 % wartości nowych statków. Wniosek zmniejszy koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa i wzmocni konkurencyjność przemysłu UE.

| 3.3 | EKES przypomina swoją opinię w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy 96/98/WE (1) w sprawie wyposażenia morskiego, w której zdecydowanie poparł te same cele, które przyświecają obecnemu wnioskowi. |
| --- | --- |

3.3

EKES przypomina swoją opinię w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy 96/98/WE (1) w sprawie wyposażenia morskiego, w której zdecydowanie poparł te same cele, które przyświecają obecnemu wnioskowi.

| 3.4 | EKES w pełni popiera podejście zawarte w proponowanej dyrektywie oraz jej cele, które pozwolą wzmocnić obecne ramy regulacyjne, a przede wszystkim ułatwią transpozycję w odpowiednim czasie zmian norm IMO do prawodawstwa UE. |
| --- | --- |

3.4

EKES w pełni popiera podejście zawarte w proponowanej dyrektywie oraz jej cele, które pozwolą wzmocnić obecne ramy regulacyjne, a przede wszystkim ułatwią transpozycję w odpowiednim czasie zmian norm IMO do prawodawstwa UE.

| 3.5 | EKES docenia nadanie priorytetu międzynarodowym przepisom w zakresie bezpieczeństwa morskiego, co odpowiada globalnemu charakterowi żeglugi. Przepisy upoważniające Komisję do przyjmowania aktów wykonawczych w celu uaktualnienia prawodawstwa UE, do ustanawiania wspólnych kryteriów i procedur w celu wdrożenia tych wymogów i norm oraz do publikowania odnośnych informacji przyczyniają się do realizacji celów dyrektywy. |
| --- | --- |

3.5

EKES docenia nadanie priorytetu międzynarodowym przepisom w zakresie bezpieczeństwa morskiego, co odpowiada globalnemu charakterowi żeglugi. Przepisy upoważniające Komisję do przyjmowania aktów wykonawczych w celu uaktualnienia prawodawstwa UE, do ustanawiania wspólnych kryteriów i procedur w celu wdrożenia tych wymogów i norm oraz do publikowania odnośnych informacji przyczyniają się do realizacji celów dyrektywy.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Artykuł 2 – Definicje

EKES zgadza się z włączeniem do wykazu konwencji międzynarodowych Międzynarodowej konwencji o kontroli i zarządzaniu wodami balastowymi oraz osadami ze statków (2004), która ma wejść w życie w najbliższej przyszłości. Sugeruje usunięcie z wykazu Międzynarodowej konwencji o liniach ładunkowych (1996), gdyż nie zawiera ona żadnych postanowień odnośnie do wyposażenia.

4.2   Artykuł 3 – Zakres

| 4.2.1 | Z uwagi na jasność prawa należałoby wyraźnie stwierdzić, że dyrektywa nie ma zastosowania do wyposażenia, które w momencie jej wejścia w życie znajdowało się już na pokładzie statku. |
| --- | --- |

4.2.1

Z uwagi na jasność prawa należałoby wyraźnie stwierdzić, że dyrektywa nie ma zastosowania do wyposażenia, które w momencie jej wejścia w życie znajdowało się już na pokładzie statku.

| 4.2.2 | EKES rozumie, że niezwykle użyteczne przepisy punktu 2, zgodnie z którymi wyposażenie podlega wyłącznie nowej dyrektywie, odnoszą się do aspektów związanych ze zgodnością. Należy wyjaśnić, czy to jasne stwierdzenie obejmuje również aspekty związane z wzajemnym uznawaniem i zatwierdzaniem wyposażenia zgodnie z rozporządzeniem nr 613/91/EWG w sprawie transferu statków z jednego rejestru do drugiego wewnątrz Wspólnoty i rozporządzeniem 391/2009/WE w sprawie wspólnych reguł i norm dotyczących inspekcji i przeglądów na statkach. |
| --- | --- |

4.2.2

EKES rozumie, że niezwykle użyteczne przepisy punktu 2, zgodnie z którymi wyposażenie podlega wyłącznie nowej dyrektywie, odnoszą się do aspektów związanych ze zgodnością. Należy wyjaśnić, czy to jasne stwierdzenie obejmuje również aspekty związane z wzajemnym uznawaniem i zatwierdzaniem wyposażenia zgodnie z rozporządzeniem nr 613/91/EWG w sprawie transferu statków z jednego rejestru do drugiego wewnątrz Wspólnoty i rozporządzeniem 391/2009/WE w sprawie wspólnych reguł i norm dotyczących inspekcji i przeglądów na statkach.

4.3   Artykuł 4 – Wymogi dotyczące wyposażenia morskiego

Przepisy dotyczące automatycznego zastosowania konwencji IMO i innych instrumentów w ich najnowszej wersji oznaczają, że nie istnieje już konieczność zmian w dyrektywie ani włączenia wykazów wyposażenia uwzględnionych obecnie w załącznikach A.I i A.II.

4.4   Artykuł 5 – Stosowanie

Aby uniknąć błędnej interpretacji wyrażenia „instrumentów międzynarodowych mających zastosowanie do wyposażenia, które zostało już umieszczone na tych statkach”, należy wyjaśnić, że odnosi się ono do wymogów obowiązujących w momencie montowania, chyba że wymogi przyjęte w późniejszym terminie przez IMO dotyczą wyposażenia już umieszczonego na statku.

4.5   Artykuł 6 – Funkcjonowanie rynku wewnętrznego

Artykuł ten stanowi podstawę swobodnego przepływu wyposażenia morskiego wewnątrz Unii, w oparciu o koncepcję wzajemnego uznawania przez państwa członkowskie wyposażenia spełniającego wymogi zawarte w dyrektywie. Odnosi się on także do umieszczania wyposażenia morskiego na pokładzie statku pływającego pod banderą UE, prawdopodobnie także poza UE. Niemniej przesłanie może zostać nieco osłabione w wyniku zastosowania art. 7 ust. 2 (obowiązek wymiany nierównoważnego wyposażenia), art. 32 ust. 6 (prawo przyjmującego państwa członkowskiego do ponownego przeprowadzenia prób innowacyjnego wyposażenia) i art. 34 ust. 4 (możliwość niezatwierdzenia równoważnego wyposażenia wymienionego poza UE).

4.6   Artykuł 7 – Przeniesienie statku do rejestru państwa członkowskiego

W ustępie 2 stwierdzono, że jeżeli wyposażenie nie zostało uznane przez organ administracji za równoważne, musi zostać wymienione. EKES zastanawia się, czy w tym wypadku – z uwzględnieniem przepisów IMO dotyczących wzajemnego uznawania certyfikatów – państwo otrzymujące nie powinno stosować się do procedury przewidzianej w art. 5 rozporządzenia nr 613/1991 (zgodnie z którą w przypadku przeniesienia bandery między państwami członkowskimi wymagane jest uprzednie powiadomienie Komisji).

4.7   Artykuł 8 – Normy dotyczące wyposażenia morskiego

EKES zastanawia się, czy faktycznie jest tak, że to Unia, a nie jej państwa członkowskie powinna dążyć do opracowania przez IMO odpowiednich norm międzynarodowych. Tak czy inaczej IMO opracowuje normy i procedury badań wyposażenia morskiego na długo przed jego obowiązkowym zamontowaniem na statku. Wspólne działania państw członkowskich w ramach IMO zapewnią realizację celów dyrektywy bez potrzeby odwołania się do jednostronnych, tymczasowych norm UE w zakresie wyposażenia, które mogą być niezgodne z normami IMO i wymagać zastąpienia bądź nadania im statusu praw nabytych.

4.8   Artykuły 9 do 11 – Znak koła sterowego

Zatwierdzone wyposażenie zamontowane na statku będzie mogło swobodnie przemieszczać się we wszystkich państwach członkowskich, gdyż otrzyma znak wspólnotowy – znak koła sterowego – świadczący o jego zgodności z wymogami IMO i dyrektywy w sprawie wyposażenia morskiego. EKES popiera możliwość uzupełnienia lub zastąpienia znaku koła sterowego przez znacznik elektroniczny, co ułatwi kontrole na statkach zawijających do portów UE i pomoże przeciwdziałać fałszerstwu.

4.9   Artykuł 26 – Koordynacja jednostek notyfikowanych

EKES popiera powołanie jednostek notyfikowanych w formie sektorowego zespołu, który może działać analogicznie do Międzynarodowego Stowarzyszenia Towarzystw Klasyfikacyjnych z jego uznanymi w UE organizacjami wypełniającymi również zadania jednostek notyfikowanych.

Bruksela, 20 marca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie wyposażenia morskiego (Dz.U. C 97 z 1.4.1996, s. 22); opinia EKES-u w sprawie transferu statków z jednego rejestru do drugiego (Dz.U. C 80 z 30.3.2004, s. 88–91).

1

---