# Publicatieblad C 366/2019

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 366 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 62e jaargang30 oktober 2019 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 366

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

62e jaargang30 oktober 2019

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | AANBEVELINGEN |
| | Europees Comité voor systeemrisico's |
| 2019/C 366/01 | Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in België (ESRB/2019/4) | 1 |
| 2019/C 366/02 | Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken (ESRB/2019/5) | 7 |
| 2019/C 366/03 | Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg (ESRB/2019/6) | 14 |
| 2019/C 366/04 | Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland (ESRB/2019/7) | 22 |
| 2019/C 366/05 | Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland (ESRB/2019/8) | 29 |
| 2019/C 366/06 | Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden (ESRB/2019/9) | 35 |
| 2019/C 366/07 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in de Tsjechische Republiek (ESRB/2019/10) | 41 |
| 2019/C 366/08 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland (ESRB/2019/11) | 45 |
| 2019/C 366/09 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Frankrijk (ESRB/2019/12) | 49 |
| 2019/C 366/10 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in IJsland (ESRB/2019/13) | 53 |
| 2019/C 366/11 | Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Noorwegen (ESRB/2019/14) | 57 |

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

AANBEVELINGEN

Europees Comité voor systeemrisico's

2019/C 366/01

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in België (ESRB/2019/4)

1

2019/C 366/02

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken (ESRB/2019/5)

7

2019/C 366/03

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg (ESRB/2019/6)

14

2019/C 366/04

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland (ESRB/2019/7)

22

2019/C 366/05

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland (ESRB/2019/8)

29

2019/C 366/06

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden (ESRB/2019/9)

35

2019/C 366/07

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in de Tsjechische Republiek (ESRB/2019/10)

41

2019/C 366/08

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland (ESRB/2019/11)

45

2019/C 366/09

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Frankrijk (ESRB/2019/12)

49

2019/C 366/10

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in IJsland (ESRB/2019/13)

53

2019/C 366/11

Waarschuwing van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 27 juni 2019 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Noorwegen (ESRB/2019/14)

57

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 366/12 | Wisselkoersen van de euro — 29 oktober 2019 | 60 |
| 2019/C 366/13 | Mededeling over de toepassing van Uitvoeringsverordening (EU) 2019/1131 van de Commissie van 2 juli 2019 tot vaststelling van een douane-instrument ter uitvoering van artikel 14 bis van Verordening (EU) 2016/1036 van het Europees Parlement en de Raad en artikel 24 bis van Verordening (EU) 2016/1037 van het Europees Parlement en de Raad | 61 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2019/C 366/12

Wisselkoersen van de euro — 29 oktober 2019

60

2019/C 366/13

Mededeling over de toepassing van Uitvoeringsverordening (EU) 2019/1131 van de Commissie van 2 juli 2019 tot vaststelling van een douane-instrument ter uitvoering van artikel 14 bis van Verordening (EU) 2016/1036 van het Europees Parlement en de Raad en artikel 24 bis van Verordening (EU) 2016/1037 van het Europees Parlement en de Raad

61

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

AANBEVELINGEN

Europees Comité voor systeemrisico's

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/1 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/1

---

Aanbeveling van het Europees Comité voor systeemrisico’s

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in België

(ESRB/2019/4)

(2019/C 366/01)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name de artikelen 3, 16, 17 en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen in de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, kredietverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen. |
| --- | --- |

(1)

De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen in de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, kredietverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen.

| (2) | Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de eenvoudiger toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, in combinatie met een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de prijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietgevers negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren. |
| --- | --- |

(2)

Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de eenvoudiger toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, in combinatie met een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de prijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietgevers negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren.

| (3) | Kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico’s vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(3)

Kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico’s vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (4) | Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei. |
| --- | --- |

(4)

Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei.

| (5) | Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen.

| (6) | Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over directe controle of aanbevelingsbevoegdheden hebben ten aanzien van de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten. |
| --- | --- |

(6)

Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over directe controle of aanbevelingsbevoegdheden hebben ten aanzien van de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten.

| (7) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling uitgevoerd van de kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder België (6). |
| --- | --- |

(7)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling uitgevoerd van de kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder België (6).

| (8) | In 2016 waren de belangrijkste geïdentificeerde kwetsbaarheden ten aanzien van de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in België de snelle groei van zowel de huizenprijzen als van de hypothecaire leningen en de reeds hoge en stijgende schuldenlast van de huishoudens, waaronder een steeds groter aandeel van hypotheekgevers die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische omstandigheden of ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendmarkt in België. |
| --- | --- |

(8)

In 2016 waren de belangrijkste geïdentificeerde kwetsbaarheden ten aanzien van de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in België de snelle groei van zowel de huizenprijzen als van de hypothecaire leningen en de reeds hoge en stijgende schuldenlast van de huishoudens, waaronder een steeds groter aandeel van hypotheekgevers die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische omstandigheden of ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendmarkt in België.

| (9) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (7). |
| --- | --- |

(9)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (7).

| (10) | Wat België betreft is uit deze recente beoordeling gebleken dat sinds 2016 een sterke groei van de woningkredieten de schuldenlast van de huishoudens heeft doen blijven toenemen. Ondanks het feit dat de groei van de huizenprijzen is vertraagd, geeft de voorgaande dynamiek aanleiding tot bezorgdheid over mogelijke overwaardering. Bovendien wordt een aanzienlijk deel van hypothecaire leningen nog steeds verstrekt aan huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Tegen deze achtergrond heeft een in 2013 ingevoerde risicogewichtopslagfactor van 5 procentpunt voor hypotheekblootstellingen van kredietinstellingen die gebruikmaken van de op interne ratings gebaseerde aanpak (IRB) bijgedragen tot het vergroten van de veerkracht van deze instellingen. |
| --- | --- |

(10)

Wat België betreft is uit deze recente beoordeling gebleken dat sinds 2016 een sterke groei van de woningkredieten de schuldenlast van de huishoudens heeft doen blijven toenemen. Ondanks het feit dat de groei van de huizenprijzen is vertraagd, geeft de voorgaande dynamiek aanleiding tot bezorgdheid over mogelijke overwaardering. Bovendien wordt een aanzienlijk deel van hypothecaire leningen nog steeds verstrekt aan huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Tegen deze achtergrond heeft een in 2013 ingevoerde risicogewichtopslagfactor van 5 procentpunt voor hypotheekblootstellingen van kredietinstellingen die gebruikmaken van de op interne ratings gebaseerde aanpak (IRB) bijgedragen tot het vergroten van de veerkracht van deze instellingen.

| (11) | In 2018 heeft de Nationale Bank van België/Banque Nationale de Belgique overeenkomstig artikel 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 deze risicogewichtsopslag met 5 procentpunten verhoogd door een evenredige risicogewichtsopslagfactor toe te passen bestaande uit 33 % van het risicogewogen gemiddelde van de risicogewichten die worden toegepast op de blootstellingen ingeval van wanbetaling in de woningkredietportefeuilles van elke kredietinstelling. |
| --- | --- |

(11)

In 2018 heeft de Nationale Bank van België/Banque Nationale de Belgique overeenkomstig artikel 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 deze risicogewichtsopslag met 5 procentpunten verhoogd door een evenredige risicogewichtsopslagfactor toe te passen bestaande uit 33 % van het risicogewogen gemiddelde van de risicogewichten die worden toegepast op de blootstellingen ingeval van wanbetaling in de woningkredietportefeuilles van elke kredietinstelling.

| (12) | De huidige risicogewichtopslag heeft tot doel de veerkracht van kredietinstellingen die de IRB-benadering gebruiken weerbaarder te maken en de opbouw van risico’s ten aanzien van nieuwe hypothecaire leningen te beperken. Er zijn momenteel echter geen kredietnemer-gebaseerde maatregelen (bv. grenswaarden aan de lening-waarde ratio (loan-to-value (LTV) ratio), de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) of de schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio)) in België, die het aandeel van hypothecaire leningen die worden verstrekt aan huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt rechtstreeks zouden beperken. |
| --- | --- |

(12)

De huidige risicogewichtopslag heeft tot doel de veerkracht van kredietinstellingen die de IRB-benadering gebruiken weerbaarder te maken en de opbouw van risico’s ten aanzien van nieuwe hypothecaire leningen te beperken. Er zijn momenteel echter geen kredietnemer-gebaseerde maatregelen (bv. grenswaarden aan de lening-waarde ratio (loan-to-value (LTV) ratio), de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) of de schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio)) in België, die het aandeel van hypothecaire leningen die worden verstrekt aan huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt rechtstreeks zouden beperken.

| (13) | Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat de bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen in België gedeeltelijk passend zijn en gedeeltelijk toereikend zijn om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en kredietverleningsnormen op middellange termijn aan te pakken. Aangezien deze kwetsbaarheden bron van systeemrisico kunnen vormen zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om ze aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn bedoeld als aanvulling op de bestaande macroprudentiële maatregelen in België en beogen de veerkracht te versterken. Zij beogen niet de bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen te vervangen, die belangrijk blijven om de bestaande kwetsbaarheden in de uitstaande leningportefeuille aan te pakken. |
| --- | --- |

(13)

Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat de bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen in België gedeeltelijk passend zijn en gedeeltelijk toereikend zijn om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en kredietverleningsnormen op middellange termijn aan te pakken. Aangezien deze kwetsbaarheden bron van systeemrisico kunnen vormen zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om ze aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn bedoeld als aanvulling op de bestaande macroprudentiële maatregelen in België en beogen de veerkracht te versterken. Zij beogen niet de bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen te vervangen, die belangrijk blijven om de bestaande kwetsbaarheden in de uitstaande leningportefeuille aan te pakken.

| (14) | Het doel van deze aanbeveling is de activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen aan te bevelen teneinde het aanzienlijke aandeel van de hypothecaire leningen die worden verstrekt aan huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in België aan te pakken. |
| --- | --- |

(14)

Het doel van deze aanbeveling is de activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen aan te bevelen teneinde het aanzienlijke aandeel van de hypothecaire leningen die worden verstrekt aan huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in België aan te pakken.

| (15) | Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet. |
| --- | --- |

(15)

Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet.

| (16) | De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren, |
| --- | --- |

(16)

De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

AFDELING 1

AANBEVELING

Aanbeveling A — Activering van kredietnemer gebaseerde maatregelen

Aanbevolen wordt dat de Belgische nationale autoriteiten die belast zijn met aanbevelingsbevoegdheden of met de toepassing van kredietnemer-gebaseerde maatregelen de activering aanbevelen van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen, respectievelijk overgaan tot activering, om te voorkomen dat:

| a) | een aanzienlijk of toenemend aandeel van kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan mogelijk niet in staat zijn hun schuld af te lossen of hun consumptie te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt; |
| --- | --- |

a)

een aanzienlijk of toenemend aandeel van kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan mogelijk niet in staat zijn hun schuld af te lossen of hun consumptie te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt;

| b) | een aanzienlijk of toenemend aandeel van nieuwe hypothecaire leningen die door niet-zakelijk onroerend goed gedekt zijn zouden kunnen resulteren in kredietverliezen op deze leningen ingeval van wanbetaling en een daaropvolgende daling van de huizenprijzen. |
| --- | --- |

b)

een aanzienlijk of toenemend aandeel van nieuwe hypothecaire leningen die door niet-zakelijk onroerend goed gedekt zijn zouden kunnen resulteren in kredietverliezen op deze leningen ingeval van wanbetaling en een daaropvolgende daling van de huizenprijzen.

AFDELING 2

IMPLEMENTATIE

1.   Definities

Voor de toepassing van deze aanbeveling gelden de volgende definities:

| a) | “kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers; |
| --- | --- |

a)

“kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers;

| b) | “directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen; |
| --- | --- |

b)

“directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen;

| c) | “aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen; |
| --- | --- |

c)

“aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen;

| d) | “lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed; |
| --- | --- |

d)

“lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed;

| e) | “schuld-inkomen ratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

e)

“schuld-inkomen ratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| f) | “schuldaflossing-inkomen ratio” (debt-service to income-ratio (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

f)

“schuldaflossing-inkomen ratio” (debt-service to income-ratio (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| g) | “middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar; |
| --- | --- |

g)

“middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar;

| h) | “juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: op de kredietnemer gebaseerde maatregelen die via juridisch bindende handelingen worden ingevoerd; |
| --- | --- |

h)

“juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: op de kredietnemer gebaseerde maatregelen die via juridisch bindende handelingen worden ingevoerd;

| i) | “schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar); |
| --- | --- |

i)

“schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar);

| j) | “looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

j)

“looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring;

| k) | “macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8). |
| --- | --- |

k)

“macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8).

2.   Implementatiecriteria

| 1. | De volgende criteria zijn van toepassing op de implementatie van deze aanbeveling:






  a) | het evenredigheidsbeginsel moet genoegzaam in acht worden genomen, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

het evenredigheidsbeginsel moet genoegzaam in acht worden genomen, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A;

| b) | bij het activeren van kredietnemer-gerichte maatregelen onder aanbeveling A moet bij hun kalibratie en geleidelijke invoering rekening worden met gehouden met de positie van België in de economische en financiële cycli en de mogelijke gevolgen met betrekking tot de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

b)

bij het activeren van kredietnemer-gerichte maatregelen onder aanbeveling A moet bij hun kalibratie en geleidelijke invoering rekening worden met gehouden met de positie van België in de economische en financiële cycli en de mogelijke gevolgen met betrekking tot de daaraan verbonden kosten en baten;

| c) | specifieke criteria voor de naleving van de aanbeveling A zijn opgenomen in bijlage I. |
| --- | --- |

c)

specifieke criteria voor de naleving van de aanbeveling A zijn opgenomen in bijlage I.

| 2. | De geadresseerden van deze aanbeveling wordt verzocht aan het ESRB en de Raad verslag te doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. De verslagen dienen minimaal het volgende te bevatten:






  a) | informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties;

| b) | een beoordeling van de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens, de overschatting van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s en looptijden, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), alsmede de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling; |
| --- | --- |

b)

een beoordeling van de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens, de overschatting van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s en looptijden, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), alsmede de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling;

| c) | een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen. |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen.

3.   Tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen

Geadresseerden wordt verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over het ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen, overeenkomstig de volgende termijnen:

Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, worden de geadresseerden van aanbeveling A verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de implementatie van de kredietnemer-gebaseerde maatregelen of andere beschikbare maatregelen om de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens, de overwaardering van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen in België aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

4.   Monitoring en beoordeling

| 1. | Het ESRB-secretariaat zal:






  a) | de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren;

| b) | de naleving door de geadresseerden verifiëren, op verzoek bijstand verlenen en drie vervolgverslagen met betrekking tot de implementatie van aanbeveling A indienen bij de Algemene Raad; het eerste rapport moet op 31 december 2020 worden ingediend, het tweede op 31 december 2021 en het derde rapport op 31 december 2022 |
| --- | --- |

b)

de naleving door de geadresseerden verifiëren, op verzoek bijstand verlenen en drie vervolgverslagen met betrekking tot de implementatie van aanbeveling A indienen bij de Algemene Raad; het eerste rapport moet op 31 december 2020 worden ingediend, het tweede op 31 december 2021 en het derde rapport op 31 december 2022

| 2. | De Algemene Raad zal de door de geadresseerden gerapporteerde acties en rechtvaardigingen beoordelen en kan waar passend besluiten dat deze aanbeveling niet is opgevolgd en dat een geadresseerde er niet in is geslaagd het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

2.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Aanbeveling van het Europees Comité voor Systeemrisico’s van 4 april 2013 inzake tussenliggende doelstellingen en instrumenten van macroprudentieel beleid (ESRB/2013/1) (PB C 170 van 15.6.2013, blz. 1).

2

(3)  Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 338).

3

(4)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

4

(5)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

5

(6)  6Waarschuwing ESRB/2016/06 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 inzake kwetsbaarheden op middellange termijn in de vastgoedsector van België (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 45).

6

6

(7)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB op: www.esrb.europa.eu

7

(8)  Aanbeveling ESRB/2011/3 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 december 2011 inzake het macroprudentieel mandaat van nationale autoriteiten (PB C 41 van 14.2.2012, blz. 1).

8

(9)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

9

---

BIJLAGE I

SPECIFICATIE VAN DE NALEVINGSCRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP DE AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Activering of aanscherping van kapitaal-gebaseerde maatregelen

De volgende conformiteitscriteria zijn van toepassing op aanbeveling A.

| 1. | Ter voorkoming van:






  a) | een significant of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe hypotheekleningen aangaan en mogelijk niet in staat zijn hun schuld af te lossen of het verbruik te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, of |
| --- | --- | --- |

1.

a)

een significant of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe hypotheekleningen aangaan en mogelijk niet in staat zijn hun schuld af te lossen of het verbruik te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, of

| b) | een significant of toenemend aandeel van nieuwe hypotheekleningen, waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, die zouden kunnen resulteren in kredietverliezen bij wanbetaling en een daaropvolgende daling van de huizenprijzen; |
| --- | --- |

b)

een significant of toenemend aandeel van nieuwe hypotheekleningen, waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, die zouden kunnen resulteren in kredietverliezen bij wanbetaling en een daaropvolgende daling van de huizenprijzen;

dienen de Belgische nationale autoriteiten gebruik te maken van een of meer gecombineerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen (bv. grenswaarden aan de LTV-ratio in combinatie met de grenswaarden aan de DTI-ratio of de DSTI-ratio, en beperkingen van de looptijd) om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan kunnen verminderen, of mogelijk risico’s in andere gebieden kunnen veroorzaken, tot een minimum te beperken.

| 2. | Alvorens kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Luxemburg in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van de maatregel vast te stellen. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Na de activering van de kapitaal-gebaseerde maatregelen, kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in België geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

3.

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/7 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/7

---

AANBEVELING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken

(ESRB/2019/5)

(2019/C 366/02)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s  (1)
  , en met name de artikelen 3, 16, 17 en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Negatieve ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten resulteerden in het verleden in grote kredietverliezen en/of hadden een negatieve impact op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de vastgoedsector, financieringsverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige feedbackloops tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen. |
| --- | --- |

(1)

De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Negatieve ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten resulteerden in het verleden in grote kredietverliezen en/of hadden een negatieve impact op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de vastgoedsector, financieringsverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige feedbackloops tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen.

| (2) | Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. De kwetsbaarheid van het financiële stelsel heeft de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de gemakkelijkere toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, terwijl tegelijkertijd de vraag naar onroerend goed stijgt, waardoor een opwaartse druk op de prijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietverleners negatief beïnvloeden waardoor de economische omstandigheden verslechteren. |
| --- | --- |

(2)

Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. De kwetsbaarheid van het financiële stelsel heeft de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de gemakkelijkere toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, terwijl tegelijkertijd de vraag naar onroerend goed stijgt, waardoor een opwaartse druk op de prijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietverleners negatief beïnvloeden waardoor de economische omstandigheden verslechteren.

| (3) | Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de woningmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(3)

Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de woningmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (4) | Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid het leveren van een bijdrage aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de veerkracht van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei. |
| --- | --- |

(4)

Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid het leveren van een bijdrage aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de veerkracht van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei.

| (5) | Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad vervatte op kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen (4), en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad vervatte op kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen (4), en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen.

| (6) | Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten direct controle of directe aanbevelingsbevoegdheden kunnen uitoefenen met betrekking tot de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten. |
| --- | --- |

(6)

Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten direct controle of directe aanbevelingsbevoegdheden kunnen uitoefenen met betrekking tot de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten.

| (7) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (5) uitgevoerd. Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Denemarken (6). |
| --- | --- |

(7)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (5) uitgevoerd. Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Denemarken (6).

| (8) | In 2016 was de hoge schuldenlast van de huishoudens de belangrijkste kwetsbaarheid ten aanzien van de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Denemarken. Een aanzienlijk deel van de hypotheekgevers had een variabele renteschuld of schuld die de waarde van hun woningen overschreed, waardoor zij kwetsbaar waren voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de vastgoedmarkt. Hoewel er geen algemene tekenen van overwaardering waren, waren de huizenprijzen sterk gestegen met name in de grote steden, en lagen zij dicht bij het niveau van voor de crisis. |
| --- | --- |

(8)

In 2016 was de hoge schuldenlast van de huishoudens de belangrijkste kwetsbaarheid ten aanzien van de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Denemarken. Een aanzienlijk deel van de hypotheekgevers had een variabele renteschuld of schuld die de waarde van hun woningen overschreed, waardoor zij kwetsbaar waren voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de vastgoedmarkt. Hoewel er geen algemene tekenen van overwaardering waren, waren de huizenprijzen sterk gestegen met name in de grote steden, en lagen zij dicht bij het niveau van voor de crisis.

| (9) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgerond van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (7). |
| --- | --- |

(9)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgerond van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (7).

| (10) | Wat Denemarken betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat de schuldenlast van de huishoudens sinds 2016 weliswaar is gedaald, maar toch op een van de hoogste niveaus in de EER blijft. Bovendien is het aandeel van de bestaande hypothecaire leningen met uitgestelde aflossing aanzienlijk, waardoor huishoudens structureel kwetsbaarder worden voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de vastgoedmarkt. Ondanks het feit dat de groei van de huizenprijzen in de afgelopen jaren is vertraagd en de prijzen van appartementen in Kopenhagen in de afgelopen jaren zijn gestabiliseerd, heeft de vorige dynamiek daarnaast geleid tot een overwaardering in de grote steden, met name in Kopenhagen. Tegen deze achtergrond heeft een wettelijk bindende minimale betalingsverplichting, die is vastgesteld op 5 % in 2015, enkele (zij het beperkte) aanvullende zekerheden verstrekt in het geval van een daling van de huizenprijzen. |
| --- | --- |

(10)

Wat Denemarken betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat de schuldenlast van de huishoudens sinds 2016 weliswaar is gedaald, maar toch op een van de hoogste niveaus in de EER blijft. Bovendien is het aandeel van de bestaande hypothecaire leningen met uitgestelde aflossing aanzienlijk, waardoor huishoudens structureel kwetsbaarder worden voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de vastgoedmarkt. Ondanks het feit dat de groei van de huizenprijzen in de afgelopen jaren is vertraagd en de prijzen van appartementen in Kopenhagen in de afgelopen jaren zijn gestabiliseerd, heeft de vorige dynamiek daarnaast geleid tot een overwaardering in de grote steden, met name in Kopenhagen. Tegen deze achtergrond heeft een wettelijk bindende minimale betalingsverplichting, die is vastgesteld op 5 % in 2015, enkele (zij het beperkte) aanvullende zekerheden verstrekt in het geval van een daling van de huizenprijzen.

| (11) | In 2018 werden door de wetgeving inzake consumentenbescherming beperkingen opgelegd aan de verstrekking van woninghypotheken aan hypotheekgevers met een schulden/inkomensratio (vóór belastingen) van meer dan 4 en een LTV-ratio van meer dan 60 %. Deze beperkingen vereisen dat: (a) de rentevoeten zijn vastgesteld voor ten minste 5 jaar; en b) uitgestelde afschrijving alleen van toepassing is als de rentevoet op een lening is vastgesteld voor ten minste 30 jaar. Voorts werd de “supervisory diamond” voor hypotheekbanken in 2014 aangekondigd. Deze omvat een aantal benchmarks en grenswaarden voor speciale risicogebieden in het kader van bankactiviteiten, en is bedoeld om de kredietkwaliteit van de hypothecaire leningen voor 2018 en 2020 te verhogen, waardoor de productie van nieuwe leningen wordt beïnvloed. Bovendien werd het anticyclische kapitaalbufferpercentage in 2018 tweemaal verhoogd: van 0 % tot 0,5 % vanaf 1 maart 2019; en van 0,5 % tot 1 % vanaf september 2019. Daarnaast heeft de Deense Raad voor systeemrisico’s aanbevolen om vanaf juni 2020 een verdere verhoging van 1 % tot 1,5 % toe te passen, en heeft hij richtsnoeren verstrekt voor een verhoging tot het potentiële maximum van 2,5 %, tenzij er sprake is van een significante verandering in de ontwikkeling van het risico in het Deense financiële stelsel. Daarnaast heeft de Finanstilsynet (de Deense financiële toezichthoudende autoriteit) een richtsnoer uitgevaardigd dat kredietinstellingen ertoe verplicht bij hun kredietbeoordeling van huishoudens de nodige voorzichtigheid aan de dag te leggen bij het verstrekken van leningen voor onroerend goed in geografische gebieden waar huizenprijzen zijn gestegen. |
| --- | --- |

(11)

In 2018 werden door de wetgeving inzake consumentenbescherming beperkingen opgelegd aan de verstrekking van woninghypotheken aan hypotheekgevers met een schulden/inkomensratio (vóór belastingen) van meer dan 4 en een LTV-ratio van meer dan 60 %. Deze beperkingen vereisen dat: (a) de rentevoeten zijn vastgesteld voor ten minste 5 jaar; en b) uitgestelde afschrijving alleen van toepassing is als de rentevoet op een lening is vastgesteld voor ten minste 30 jaar. Voorts werd de “supervisory diamond” voor hypotheekbanken in 2014 aangekondigd. Deze omvat een aantal benchmarks en grenswaarden voor speciale risicogebieden in het kader van bankactiviteiten, en is bedoeld om de kredietkwaliteit van de hypothecaire leningen voor 2018 en 2020 te verhogen, waardoor de productie van nieuwe leningen wordt beïnvloed. Bovendien werd het anticyclische kapitaalbufferpercentage in 2018 tweemaal verhoogd: van 0 % tot 0,5 % vanaf 1 maart 2019; en van 0,5 % tot 1 % vanaf september 2019. Daarnaast heeft de Deense Raad voor systeemrisico’s aanbevolen om vanaf juni 2020 een verdere verhoging van 1 % tot 1,5 % toe te passen, en heeft hij richtsnoeren verstrekt voor een verhoging tot het potentiële maximum van 2,5 %, tenzij er sprake is van een significante verandering in de ontwikkeling van het risico in het Deense financiële stelsel. Daarnaast heeft de Finanstilsynet (de Deense financiële toezichthoudende autoriteit) een richtsnoer uitgevaardigd dat kredietinstellingen ertoe verplicht bij hun kredietbeoordeling van huishoudens de nodige voorzichtigheid aan de dag te leggen bij het verstrekken van leningen voor onroerend goed in geografische gebieden waar huizenprijzen zijn gestegen.

| (12) | Ondanks het aantal bestaande macroprudentiële maatregelen en gezien het hoge niveau van de schuldenlast van de huishoudens en het grote aandeel van hypotheekgevers dat kwetsbaar is voor ongunstige economische omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, is het mogelijk dat de huidige kapitaal-gebaseerde maatregelen niet voldoende zijn om de geaccumuleerde kwetsbaarheden aan te pakken. Voorts kan op middellange termijn een aanscherping van de bestaande of de activering van aanvullende, kredietnemer-gebaseerde maatregelen nodig zijn als de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens, de overschatting van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen toenemen. |
| --- | --- |

(12)

Ondanks het aantal bestaande macroprudentiële maatregelen en gezien het hoge niveau van de schuldenlast van de huishoudens en het grote aandeel van hypotheekgevers dat kwetsbaar is voor ongunstige economische omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, is het mogelijk dat de huidige kapitaal-gebaseerde maatregelen niet voldoende zijn om de geaccumuleerde kwetsbaarheden aan te pakken. Voorts kan op middellange termijn een aanscherping van de bestaande of de activering van aanvullende, kredietnemer-gebaseerde maatregelen nodig zijn als de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens, de overschatting van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen toenemen.

| (13) | Hoewel de cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de in Denemarken geconstateerde kwetsbaarheden, zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben veroorzaakt, met een hoger systeemrisico tot gevolg. Deze factoren zijn onder meer: i) complexe huurmarktregulering met maximumhuurprijzen in een aanzienlijk deel van de appartementencomplexen in de grote steden, waardoor een gebrek aan woningaanbod ontstaat en een opwaartse druk wordt uitgeoefend op de huizenprijzen en de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en ii) de belastingaftrekbaarheid van hypotheken, die een stimulans kan zijn voor huishoudens om een te hoge hypothecaire lening aan te gaan. Bovendien is het systeem van de onroerendgoedbelasting voor woningen sinds 2001 losgekoppeld van de marktprijzen, hetgeen heeft geleid tot een daling van het effectieve belastingtarief, met name in de grote steden. In 2017 heeft het Deense parlement een wet inzake een nieuw stelsel voor de belastingheffing op woningen aangenomen, waarin het verband tussen de verschuldigde belastingen en de huidige marktprijzen voor woningen, die in 2021 in werking treedt, wordt hersteld. |
| --- | --- |

(13)

Hoewel de cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de in Denemarken geconstateerde kwetsbaarheden, zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben veroorzaakt, met een hoger systeemrisico tot gevolg. Deze factoren zijn onder meer: i) complexe huurmarktregulering met maximumhuurprijzen in een aanzienlijk deel van de appartementencomplexen in de grote steden, waardoor een gebrek aan woningaanbod ontstaat en een opwaartse druk wordt uitgeoefend op de huizenprijzen en de schuldenlast van huishoudens die hun eigen woning kopen, en ii) de belastingaftrekbaarheid van hypotheken, die een stimulans kan zijn voor huishoudens om een te hoge hypothecaire lening aan te gaan. Bovendien is het systeem van de onroerendgoedbelasting voor woningen sinds 2001 losgekoppeld van de marktprijzen, hetgeen heeft geleid tot een daling van het effectieve belastingtarief, met name in de grote steden. In 2017 heeft het Deense parlement een wet inzake een nieuw stelsel voor de belastingheffing op woningen aangenomen, waarin het verband tussen de verschuldigde belastingen en de huidige marktprijzen voor woningen, die in 2021 in werking treedt, wordt hersteld.

| (14) | Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat, hoewel in Denemarken de bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen passend zijn, deze gedeeltelijk toereikend zijn om de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens op middellange termijn aan te pakken. Daarom zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om deze kwetsbaarheden, die een bron van systeemrisico kunnen vormen, aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn erop gericht de bestaande macroprudentiële maatregelen in Denemarken aan te vullen. Aangezien de kwetsbaarheden tot op zekere hoogte worden beïnvloed door structurele factoren die verder gaan dan macroprudentieel beleid, zijn er andere beleidsmaatregelen nodig om de huidige macroprudentiële maatregelen aan te vullen en te ondersteunen, met als doel de factoren aan te pakken die bijdragen aan de opbouw van systemische risico’s op de markt voor niet-zakelijk onroerend goed in Denemarken effectiever en efficiënter aan te pakken, zonder buitensporige kosten voor de Deense reële economie en het Deense financiële systeem te genereren. |
| --- | --- |

(14)

Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat, hoewel in Denemarken de bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen passend zijn, deze gedeeltelijk toereikend zijn om de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens op middellange termijn aan te pakken. Daarom zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om deze kwetsbaarheden, die een bron van systeemrisico kunnen vormen, aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn erop gericht de bestaande macroprudentiële maatregelen in Denemarken aan te vullen. Aangezien de kwetsbaarheden tot op zekere hoogte worden beïnvloed door structurele factoren die verder gaan dan macroprudentieel beleid, zijn er andere beleidsmaatregelen nodig om de huidige macroprudentiële maatregelen aan te vullen en te ondersteunen, met als doel de factoren aan te pakken die bijdragen aan de opbouw van systemische risico’s op de markt voor niet-zakelijk onroerend goed in Denemarken effectiever en efficiënter aan te pakken, zonder buitensporige kosten voor de Deense reële economie en het Deense financiële systeem te genereren.

| (15) | Deze aanbeveling heeft ten doel om de volgende aanbevelingen te doen: a) de activering van verdere, of de aanscherping van bestaande, kapitaal-gebaseerde maatregelen om de veerkracht van de banksector ten opzichte van de in Denemarken geconstateerde kwetsbaarheden op middellange termijn te waarborgen; b) het toezicht op de kwetsbaarheden en de activering van verdere, of de aanscherping van bestaande, kredietnemer- gebaseerde maatregelen te monitoren indien de groei van de huizenprijzen en de kredietgroei op middellange termijn toeneemt. Deze aanbeveling beoogt ook de nadruk te leggen op de behoefte aan bredere beleidsmaatregelen om de factoren die de stijgende schuldenlast van de huishoudens vergemakkelijken of bevorderen, te beperken. |
| --- | --- |

(15)

Deze aanbeveling heeft ten doel om de volgende aanbevelingen te doen: a) de activering van verdere, of de aanscherping van bestaande, kapitaal-gebaseerde maatregelen om de veerkracht van de banksector ten opzichte van de in Denemarken geconstateerde kwetsbaarheden op middellange termijn te waarborgen; b) het toezicht op de kwetsbaarheden en de activering van verdere, of de aanscherping van bestaande, kredietnemer- gebaseerde maatregelen te monitoren indien de groei van de huizenprijzen en de kredietgroei op middellange termijn toeneemt. Deze aanbeveling beoogt ook de nadruk te leggen op de behoefte aan bredere beleidsmaatregelen om de factoren die de stijgende schuldenlast van de huishoudens vergemakkelijken of bevorderen, te beperken.

| (16) | Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet. |
| --- | --- |

(16)

Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet.

| (17) | De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad in de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren, |
| --- | --- |

(17)

De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad in de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

AFDELING 1

AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Activering of aanscherping van op kapitaal-gebaseerde maatregelen

Aanbevolen wordt dat de macroprudentiële autoriteit, de aangewezen autoriteit of de bevoegde autoriteit in Denemarken, naargelang het geval, door het activeren van aanvullende kapitaal-gebaseerde maatregelen, of het aanscherpen van bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen de veerkracht van in Denemarken vergunninghoudende kredietinstellingen waarborgt in het licht van de potentiële verwezenlijking van systeemrisico’s ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed dat zou kunnen leiden tot directe en indirecte kredietverliezen die voortvloeien uit hypothecaire leningen, of die ontstaan als gevolg van de daling van de consumptie door huishoudens met hypothecaire leningen.

Aanbeveling B — Toezicht op kwetsbaarheden en activering of aanscherping van kredietnemer-gebaseerde maatregelen

| 1. | Aanbevolen wordt dat de Deense nationale autoriteiten die belast zijn met het toezicht op systeemrisico’s, de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, de overschatting van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen op middellange termijn nauwlettend in het oog houden, onder meer door:






  a) | het beoordelen — aan de hand van leningsgewijze gegevens voor nieuwe hypothecaire leningen — van het vermogen van kredietnemers om nieuwe hypothecaire leningen aan te gaan om het hoofd te bieden aan ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, en |
| --- | --- | --- |

1.

a)

het beoordelen — aan de hand van leningsgewijze gegevens voor nieuwe hypothecaire leningen — van het vermogen van kredietnemers om nieuwe hypothecaire leningen aan te gaan om het hoofd te bieden aan ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, en

| b) | de duurzaamheid van de huizenprijzen en hun mogelijke daling ingeval van ongunstige economische of financiële omstandigheden te beoordelen. |
| --- | --- |

b)

de duurzaamheid van de huizenprijzen en hun mogelijke daling ingeval van ongunstige economische of financiële omstandigheden te beoordelen.

| 2. | Om de buitensporige accumulatie van het kredietrisico te voorkomen wordt aanbevolen dat de Deense autoriteit die belast is met de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen aanvullende, of strengere kredietnemer-gebaseerde maatregelen neemt, indien de resultaten van de uit hoofde van punt a) van subaanbeveling B(1) uitgevoerde monitoring aantonen dat een aanzienlijk of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan, mogelijk niet in staat zou zijn om hun schulden af te lossen of hun consumptie te handhaven onder ongunstige economische of financiële omstandigheden of als gevolg van negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Het verdient aanbeveling dat Denemarken de wettelijk bindende minimumbetalingsverplichting uitbreidt als de resultaten van de overeenkomstig lid 1, onder b), uitgevoerde monitoring het bewijs leveren dat de overwaardering van de huizenprijzen is toegenomen om ervoor te zorgen dat de zekerheden voor nieuwe hypothecaire leningen toereikend zijn om de kredietverliezen te dekken die voortvloeien uit de potentiële daling van de huizenprijzen ingeval van ongunstige economische of financiële omstandigheden en uit de geschatte daling van de huizenprijzen ingeval van een negatief scenario. |
| --- | --- |

3.

Aanbeveling C — Structurele veranderingen in verband met hypothecaire leningen en de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Aanbevolen wordt dat Denemarken zijn beleid herziet om de structurele factoren te beteugelen die de in Denemarken geconstateerde kwetsbaarheden hebben aangewakkerd als een bron van systeemrisico’s, aangezien zij de huishoudens stimuleren buitensporige hypothecaire schulden aan te gaan of een buitensporige groei van de huizenprijzen en de hypotheekschuld veroorzaken.

AFDELING 2

IMPLEMENTATIE

1.   Definities

Voor de toepassing van deze aanbeveling gelden de volgende definities:

| a) | “kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers; |
| --- | --- |

a)

“kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers;

| b) | “directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen; |
| --- | --- |

b)

“directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen;

| c) | “aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen; |
| --- | --- |

c)

“aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen;

| d) | “schuld-inkomen ratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

d)

“schuld-inkomen ratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| e) | “lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

e)

“lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed ten tijde van de leninginitiëring;

| f) | “middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar; |
| --- | --- |

f)

“middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar;

| g) | “macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken als uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8); |
| --- | --- |

g)

“macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken als uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8);

| h) | “schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar); |
| --- | --- |

h)

“schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar);

| i) | “schuldaflossing-inkomensratio” (debt-service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

i)

“schuldaflossing-inkomensratio” (debt-service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| j) | “looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

j)

“looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring;

2.   Implementatiecriteria

1.   De volgende criteria zijn van toepassing op de implementatie van deze aanbeveling:

| a) | er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A, van aanbeveling B en van aanbeveling C; |
| --- | --- |

a)

er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A, van aanbeveling B en van aanbeveling C;

| b) | bij het activeren of het aanscherpen van de bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling A, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

b)

bij het activeren of het aanscherpen van de bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling A, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten;

| c) | bij het activeren van aanvullende of het aanscherpen van de bestaande, kredietnemer-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling B, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

c)

bij het activeren van aanvullende of het aanscherpen van de bestaande, kredietnemer-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling B, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten;

| d) | bij het verhogen van de minimumbetalingsverplichting uit hoofde van aanbeveling B moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering van die maatregel rekening worden gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli, en met alle mogelijke gevolgen voor de bijbehorende kosten en baten; |
| --- | --- |

d)

bij het verhogen van de minimumbetalingsverplichting uit hoofde van aanbeveling B moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering van die maatregel rekening worden gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli, en met alle mogelijke gevolgen voor de bijbehorende kosten en baten;

| e) | wat aanbeveling C betreft moet bij het de geleidelijke invoering van beleidswijzigingen rekening worden gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli, zodat deze maatregelen niet dienen om de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken te vergroten of te activeren; |
| --- | --- |

e)

wat aanbeveling C betreft moet bij het de geleidelijke invoering van beleidswijzigingen rekening worden gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli, zodat deze maatregelen niet dienen om de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken te vergroten of te activeren;

| f) | de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling A, van aanbeveling B en van aanbeveling C zijn opgenomen in bijlage I. |
| --- | --- |

f)

de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling A, van aanbeveling B en van aanbeveling C zijn opgenomen in bijlage I.

2.   De geadresseerden van deze aanbeveling wordt verzocht aan het ESRB en de Raad verslag te doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. De verslagen dienen minimaal het volgende te bevatten:

| a) | informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties; |
| --- | --- |

a)

informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties;

| b) | een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, de overschatting van de huizenprijzen en de kredietvoorwaarden voor nieuwe hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s, looptijden, en afschrijvingsprofielen, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), vergezeld van een beoordeling van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling; |
| --- | --- |

b)

een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, de overschatting van de huizenprijzen en de kredietvoorwaarden voor nieuwe hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s, looptijden, en afschrijvingsprofielen, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), vergezeld van een beoordeling van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling;

| c) | een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen. |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen.

3.   Tijdschema voor de opvolging van de aanbevelingen

De geadresseerden van deze aanbeveling wordt verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over het ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen, overeenkomstig de volgende termijnen:

| a) | Aanbeveling A

  Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022 wordt de geadresseerde van aanbeveling A verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de implementatie van kapitaal-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

a)

Aanbeveling A

Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022 wordt de geadresseerde van aanbeveling A verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de implementatie van kapitaal-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

| b) | Aanbeveling B

  Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022 wordt de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en over de maatregelen die zijn genomen om dergelijke kwetsbaarheden aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

b)

Aanbeveling B

Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022 wordt de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en over de maatregelen die zijn genomen om dergelijke kwetsbaarheden aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

| c) | Aanbeveling C

  Uiterlijk op 31 oktober 2022 wordt de geadresseerde van aanbeveling C verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de uitvoering van aanbeveling C. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het nemen van maatregelen om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

c)

Aanbeveling C

Uiterlijk op 31 oktober 2022 wordt de geadresseerde van aanbeveling C verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de uitvoering van aanbeveling C. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het nemen van maatregelen om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

4.   Monitoring en beoordeling

| 1. | Het ESRB-secretariaat zal:






  a) | de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren;

| b) | de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:






  i) | uiterlijk op 31 december 2020, wat de implementatie van aanbevelingen A en B betreft; |
| --- | --- | --- |

b)

de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:

i)

uiterlijk op 31 december 2020, wat de implementatie van aanbevelingen A en B betreft;

| ii) | uiterlijk op 31 december 2021, wat de implementatie van aanbevelingen A en B betreft; |
| --- | --- |

ii)

uiterlijk op 31 december 2021, wat de implementatie van aanbevelingen A en B betreft;

| iii) | uiterlijk op 31 december 2022, wat implementatie van aanbevelingen A, B en C betreft. |
| --- | --- |

iii)

uiterlijk op 31 december 2022, wat implementatie van aanbevelingen A, B en C betreft.

| 2. | De Algemene Raad zal de door de geadresseerden gerapporteerde acties en rechtvaardigingen beoordelen en kan waar passend besluiten dat deze aanbeveling niet is opgevolgd en dat een geadresseerde er niet in is geslaagd het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

2.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Aanbeveling van het Europees Comité voor Systeemrisico’s van 4 april 2013 inzake tussenliggende doelstellingen en instrumenten van macroprudentieel beleid (ESRB/2013/1) (PB C 170 van 15.6.2013, blz. 1).

2

(3)  Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 338).

3

(4)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

4

(5)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ECSR op www.esrb.europa.eu

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/07 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 47).

6

(7)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB op: www.esrb.europa.eu

7

(8)  Aanbeveling ESRB/2011/3 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 december 2011 inzake het macroprudentieel mandaat van nationale autoriteiten (PB C 41 van 14.2.2012, blz. 1).

8

(9)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerend goedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

9

---

BIJLAGE I

SPECIFICATIE VAN DE NALEVINGSCRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP DE AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Activering of aanscherping van kapitaal-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling A.

| 1. | Alvorens aanvullende maatregelen te activeren of de bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen aan te scherpen, moet de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om na te gaan of het dienstig is dergelijke maatregelen te activeren. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Na de activering van de kapitaal-gebaseerde maatregelen, kan de verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Denemarken geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

2.

Aanbeveling B — Toezicht op kwetsbaarheden en activering of aanscherping van basis van kredietnemer-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling B.

| 1. | Alvorens aanvullende maatregelen te activeren of bestaande maatregelen aan te scherpen, moet de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om na te gaan of een dergelijke activering of aanscherping passend zou zijn. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Alvorens het bestaande vereiste van minimale betaling te verhogen, moet de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en invoering van de maatregel vast te stellen. |
| --- | --- |

2.

Aanbeveling C — Structurele veranderingen in verband met hypothecaire leningen en de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Het volgende nalevingscriterium is van toepassing op aanbeveling C.

Bij het formuleren van beleidsopties moet, alvorens beleidswijzigingen door te voeren, een beoordeling worden gemaakt van het effect van de voorgestelde maatregelen, waarbij rekening wordt gehouden met de positie van Denemarken in de economische en financiële cycli, om ervoor te zorgen dat dergelijke maatregelen de verwezenlijking van de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken niet vergroten of aanwakkeren.

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/14 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/14

---

AANBEVELING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg

(ESRB/2019/6)

(2019/C 366/03)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s  (1)
  , en met name de artikelen 3, 16, 17 en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financieel stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, kredietverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financieel stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen. |
| --- | --- |

(1)

De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financieel stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, kredietverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financieel stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen.

| (2) | Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de eenvoudiger toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, in combinatie met een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de prijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietverleners negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren. |
| --- | --- |

(2)

Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de eenvoudiger toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, in combinatie met een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de prijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietverleners negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren.

| (3) | Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de woningmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(3)

Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de woningmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (4) | Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei. |
| --- | --- |

(4)

Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei.

| (5) | Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen.

| (6) | Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over directe controle of directe aanbevelingsbevoegdheden ten aanzien van de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten. |
| --- | --- |

(6)

Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over directe controle of directe aanbevelingsbevoegdheden ten aanzien van de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten.

| (7) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling uitgevoerd van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico’s voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Luxemburg (6). |
| --- | --- |

(7)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling uitgevoerd van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico’s voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Luxemburg (6).

| (8) | In 2016 hadden de belangrijkste kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Luxemburg betrekking op de snelle groei van zowel de huizenprijzen als de hypothecaire leningen en de hoge en stijgende schuldenlast van de huishoudens. Bovendien had een aanzienlijk deel van de hypotheekgevers hoge schulden en schuldaflossingskosten in verhouding tot de inkomsten, waardoor zij kwetsbaar waren voor een potentiële stijging van de rentetarieven. |
| --- | --- |

(8)

In 2016 hadden de belangrijkste kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Luxemburg betrekking op de snelle groei van zowel de huizenprijzen als de hypothecaire leningen en de hoge en stijgende schuldenlast van de huishoudens. Bovendien had een aanzienlijk deel van de hypotheekgevers hoge schulden en schuldaflossingskosten in verhouding tot de inkomsten, waardoor zij kwetsbaar waren voor een potentiële stijging van de rentetarieven.

| (9) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie van de Europese Economische Ruimte (EER) afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (7). |
| --- | --- |

(9)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie van de Europese Economische Ruimte (EER) afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (7).

| (10) | Wat Luxemburg betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat sinds 2016 een sterke groei van de hypothecaire leningen de schuldenlast van de huishoudens heeft doen blijven toenemen. Ondanks het feit dat de groei van de huizenprijzen is vertraagd, geeft de vorige dynamiek aanleiding tot bezorgdheid over mogelijke overwaardering. Bovendien bevestigen de meest recente gegevens over de kredietverleningsnormen dat een aanzienlijk deel van de huishoudens potentieel kwetsbaar is voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

(10)

Wat Luxemburg betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat sinds 2016 een sterke groei van de hypothecaire leningen de schuldenlast van de huishoudens heeft doen blijven toenemen. Ondanks het feit dat de groei van de huizenprijzen is vertraagd, geeft de vorige dynamiek aanleiding tot bezorgdheid over mogelijke overwaardering. Bovendien bevestigen de meest recente gegevens over de kredietverleningsnormen dat een aanzienlijk deel van de huishoudens potentieel kwetsbaar is voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt.

| (11) | Sinds 2016, alsmede naar aanleiding van de aanbevelingen van het Comité du Risque systémique (de Luxemburgse macroprudentiële autoriteit), zijn in Luxemburg verschillende kapitaal-gebaseerde maatregelen geactiveerd: i) in 2016 introduceerde de Commission de Surveillance du Secteur Financier (CSSF, de Luxemburgse Toezichthoudende Commissie op de financiële sector) voor blootstellingen met betrekking tot particulieren en kleine partijen die zijn gedekt door in Luxemburg gelegen niet-zakelijk onroerend, een 15%-ondergrens voor gemiddelde risicogewichten voor kredietinstellingen, die een op interne ratings gebaseerde benadering uit hoofde van artikel 92 van Verordening (EU) 575/2013 toepassen, en ii) in 2018 verhoogde de CSSF het anticyclische kapitaalbufferpercentage van 0 % tot 0,25 %, welke verhoging ingaat vanaf 1 januari 2020. |
| --- | --- |

(11)

Sinds 2016, alsmede naar aanleiding van de aanbevelingen van het Comité du Risque systémique (de Luxemburgse macroprudentiële autoriteit), zijn in Luxemburg verschillende kapitaal-gebaseerde maatregelen geactiveerd: i) in 2016 introduceerde de Commission de Surveillance du Secteur Financier (CSSF, de Luxemburgse Toezichthoudende Commissie op de financiële sector) voor blootstellingen met betrekking tot particulieren en kleine partijen die zijn gedekt door in Luxemburg gelegen niet-zakelijk onroerend, een 15%-ondergrens voor gemiddelde risicogewichten voor kredietinstellingen, die een op interne ratings gebaseerde benadering uit hoofde van artikel 92 van Verordening (EU) 575/2013 toepassen, en ii) in 2018 verhoogde de CSSF het anticyclische kapitaalbufferpercentage van 0 % tot 0,25 %, welke verhoging ingaat vanaf 1 januari 2020.

| (12) | Hoewel de nationale autoriteiten in Luxemburg hebben voorgesteld een wettelijk kader voor juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen in te stellen, zijn deze maatregelen nog niet beschikbaar in Luxemburg. De vastgestelde kwetsbaarheden ten aanzien van de stijging van zowel de huizenprijzen als de hypothecaire leningen en de stijgende schuldenlast van de huishoudens zouden echter de activering van dergelijke maatregelen vereisen. |
| --- | --- |

(12)

Hoewel de nationale autoriteiten in Luxemburg hebben voorgesteld een wettelijk kader voor juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen in te stellen, zijn deze maatregelen nog niet beschikbaar in Luxemburg. De vastgestelde kwetsbaarheden ten aanzien van de stijging van zowel de huizenprijzen als de hypothecaire leningen en de stijgende schuldenlast van de huishoudens zouden echter de activering van dergelijke maatregelen vereisen.

| (13) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen in het aanwakkeren van de in Luxemburg geconstateerde kwetsbaarheden, zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden gestimuleerd hebben met een hoger niveau van systeemrisico tot gevolg. Deze factoren omvatten: i) een gebrek aan woningaanbod, hetgeen een opwaartse druk uitoefent op de huizenprijzen en de schuld van huishoudens die hun eigen woning kopen, en ii) de fiscale aftrekbaarheid van rente op hypothecaire leningen waardoor huishoudens kunnen worden gestimuleerd om te veel te lenen. |
| --- | --- |

(13)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen in het aanwakkeren van de in Luxemburg geconstateerde kwetsbaarheden, zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden gestimuleerd hebben met een hoger niveau van systeemrisico tot gevolg. Deze factoren omvatten: i) een gebrek aan woningaanbod, hetgeen een opwaartse druk uitoefent op de huizenprijzen en de schuld van huishoudens die hun eigen woning kopen, en ii) de fiscale aftrekbaarheid van rente op hypothecaire leningen waardoor huishoudens kunnen worden gestimuleerd om te veel te lenen.

| (14) | Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat de in Luxemburg bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend zijn om de in Luxemburg geïdentificeerde kwetsbaarheden op middellange termijn aan te pakken. Daarom zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om deze kwetsbaarheden, die een bron van systeemrisico’s kunnen vormen, aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn bedoeld als aanvulling op de bestaande macroprudentiële maatregelen in Luxemburg, met als doel de veerkracht te versterken. Zij moeten niet worden beschouwd als vervangende producten voor de bestaande kapitaalmaatregelen, die belangrijk blijven om de bestaande kwetsbaarheden in de uitstaande kredietportefeuille aan te pakken. Aangezien de zwakke punten tot op zekere hoogte worden beïnvloed door structurele factoren die verder gaan dan macroprudentieel beleid, zijn er andere beleidsmaatregelen nodig om de huidige macroprudentiële maatregelen aan te vullen en te ondersteunen, teineinde de factoren die bijdragen aan de opbouw van systeemrisico’s op niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Luxemburg een meer doelmatige en doeltreffende aan te pakken, zonder buitensporige kosten voor de Luxemburgse reële economie en het Luxemburgse financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(14)

Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat de in Luxemburg bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend zijn om de in Luxemburg geïdentificeerde kwetsbaarheden op middellange termijn aan te pakken. Daarom zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om deze kwetsbaarheden, die een bron van systeemrisico’s kunnen vormen, aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn bedoeld als aanvulling op de bestaande macroprudentiële maatregelen in Luxemburg, met als doel de veerkracht te versterken. Zij moeten niet worden beschouwd als vervangende producten voor de bestaande kapitaalmaatregelen, die belangrijk blijven om de bestaande kwetsbaarheden in de uitstaande kredietportefeuille aan te pakken. Aangezien de zwakke punten tot op zekere hoogte worden beïnvloed door structurele factoren die verder gaan dan macroprudentieel beleid, zijn er andere beleidsmaatregelen nodig om de huidige macroprudentiële maatregelen aan te vullen en te ondersteunen, teineinde de factoren die bijdragen aan de opbouw van systeemrisico’s op niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Luxemburg een meer doelmatige en doeltreffende aan te pakken, zonder buitensporige kosten voor de Luxemburgse reële economie en het Luxemburgse financiële stelsel te genereren.

| (15) | Deze aanbeveling beoogt de instelling van een kader voor juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen in de Luxemburgse wetgeving aan te bevelen en ziet ook op de activering van dergelijke maatregelen zodra deze beschikbaar zijn op grond van het nationale recht. Deze aanbeveling beoogt ook de nadruk te leggen op de behoefte aan bredere beleidsmaatregelen om de factoren die de stijgende schuldenlast van de huishoudens vergemakkelijken of bevorderen, te beperken. |
| --- | --- |

(15)

Deze aanbeveling beoogt de instelling van een kader voor juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen in de Luxemburgse wetgeving aan te bevelen en ziet ook op de activering van dergelijke maatregelen zodra deze beschikbaar zijn op grond van het nationale recht. Deze aanbeveling beoogt ook de nadruk te leggen op de behoefte aan bredere beleidsmaatregelen om de factoren die de stijgende schuldenlast van de huishoudens vergemakkelijken of bevorderen, te beperken.

| (16) | Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet. |
| --- | --- |

(16)

Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet.

| (17) | De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren, |
| --- | --- |

(17)

De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

AFDELING 1

AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Rechtskader kredietnemer-gebaseerde maatregelen

Aanbevolen wordt dat Luxemburg een rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen vaststelt, dat ten minste de volgende juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen omvat:

| a. | grenswaarden voor de DTI-ratio, |
| --- | --- |

a.

grenswaarden voor de DTI-ratio,

| b. | grenswaarden voor de DSTI-ratio, |
| --- | --- |

b.

grenswaarden voor de DSTI-ratio,

| c. | grenswaarden voor de LTV-ratio, en |
| --- | --- |

c.

grenswaarden voor de LTV-ratio, en

| d. | looptijdlimieten. |
| --- | --- |

d.

looptijdlimieten.

Aanbeveling B — Activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen

| 1. | Aanbevolen wordt dat, in afwachting van de vaststelling van het in aanbeveling A genoemde rechtskader, de nationale autoriteiten van Luxemburg die met de toepassing van kredietnemer-maatregelen zijn belast, niet-juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen toepassen om te voorkomen dat:






  a) | een aanzienlijk of toenemend aandeel van de kredietnemers nieuwe hypothecaire leningen aangaat en mogelijk niet in staat is hun schuld af te lossen of hun consumptie te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

een aanzienlijk of toenemend aandeel van de kredietnemers nieuwe hypothecaire leningen aangaat en mogelijk niet in staat is hun schuld af te lossen of hun consumptie te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt;

| b) | een aanzienlijk of toenemend aandeel van nieuwe hypothecaire leningen waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, zou kunnen resulteren in kredietverliezen op deze leningen in geval van wanbetaling en een daaropvolgende daling van de huizenprijzen. |
| --- | --- |

b)

een aanzienlijk of toenemend aandeel van nieuwe hypothecaire leningen waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, zou kunnen resulteren in kredietverliezen op deze leningen in geval van wanbetaling en een daaropvolgende daling van de huizenprijzen.

| 2. | Aanbevolen wordt dat zodra het in aanbeveling A genoemde rechtskader is vastgesteld, de Luxemburgse nationale autoriteiten die zijn belast met de toepassing van kredietnemer-gebaseerde maatregelen, juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen activeren om de in subaanbeveling B.1 uiteengezette doelstellingen verder na te streven. |
| --- | --- |

2.

Aanbeveling C — Structurele veranderingen in verband met hypothecaire leningen en de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Aanbevolen wordt dat Luxemburg zijn beleid herziet om de structurele factoren te beteugelen die de in Luxemburg geconstateerde kwetsbaarheden hebben aangewakkerd als een bron van systeemrisico’s, aangezien zij de huishoudens stimuleren buitensporige hypotheekschulden aan te gaan of een buitensporige groei van de huizenprijzen en de hypotheekschuld veroorzaken.

AFDELING 2

IMPLEMENTATIE

1.   Definities

Voor de toepassing van deze aanbeveling gelden de volgende definities:

| a) | “kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers; |
| --- | --- |

a)

“kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers;

| b) | “direct zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen; |
| --- | --- |

b)

“direct zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen;

| c) | “aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen; |
| --- | --- |

c)

“aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen;

| d) | “middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar; |
| --- | --- |

d)

“middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar;

| e) | “macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8); |
| --- | --- |

e)

“macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8);

| f) | “juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: op de kredietnemer gebaseerde maatregelen die via juridisch bindende handelingen worden ingevoerd; |
| --- | --- |

f)

“juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: op de kredietnemer gebaseerde maatregelen die via juridisch bindende handelingen worden ingevoerd;

| g) | “schuld-inkomen ratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

g)

“schuld-inkomen ratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| h) | “schuldaflossing-inkomen ratio” (debt-service-to-income ratio (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

h)

“schuldaflossing-inkomen ratio” (debt-service-to-income ratio (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| i) | “lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed; |
| --- | --- |

i)

“lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed;

| j) | “looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

j)

“looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring;

| k) | “schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar); |
| --- | --- |

k)

“schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar);

2.   Implementatiecriteria

| 1. | De volgende criteria zijn van toepassing op de implementatie van deze aanbeveling:






  a) | er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A en van aanbeveling B; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A en van aanbeveling B;

| b) | aanbeveling A moet worden geïmplementeerd vóór subaanbeveling B.2 om naleving van subaanbeveling B.2 te verzekeren; |
| --- | --- |

b)

aanbeveling A moet worden geïmplementeerd vóór subaanbeveling B.2 om naleving van subaanbeveling B.2 te verzekeren;

| c) | bij het activeren van kredietnemer-gebaseerde maatregelen onder aanbeveling B, moet bij hun kalibratie en geleidelijke invoeren moet rekening worden gehouden met de positie van Luxemburg in de economische en financiële cycli en de mogelijke gevolgen met betrekking tot de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

c)

bij het activeren van kredietnemer-gebaseerde maatregelen onder aanbeveling B, moet bij hun kalibratie en geleidelijke invoeren moet rekening worden gehouden met de positie van Luxemburg in de economische en financiële cycli en de mogelijke gevolgen met betrekking tot de daaraan verbonden kosten en baten;

| d) | wat betreft aanbeveling C, moet bij het doorvoeren van beleidswijzigingen de geleidelijke invoering van dergelijke maatregelen rekening worden gehouden met de positie van Luxemburg in de economische en financiële cycli, zodat deze maatregelen niet dienen om de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg te vergroten of te activeren; |
| --- | --- |

d)

wat betreft aanbeveling C, moet bij het doorvoeren van beleidswijzigingen de geleidelijke invoering van dergelijke maatregelen rekening worden gehouden met de positie van Luxemburg in de economische en financiële cycli, zodat deze maatregelen niet dienen om de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg te vergroten of te activeren;

| e) | de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling A, van aanbeveling B en van aanbeveling C zijn opgenomen in bijlage I. |
| --- | --- |

e)

de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling A, van aanbeveling B en van aanbeveling C zijn opgenomen in bijlage I.

| 2. | De geadresseerden van deze aanbeveling wordt verzocht aan het ESRB en de Raad verslag te doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. De verslagen dienen minimaal het volgende te bevatten:






  a) | informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties;

| b) | een beoordeling van de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens, overwaardering van huizenprijzen en kredietstandaarden voor nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-,en DSTI-ratio’s, en looptijden, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), alsmede van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling; |
| --- | --- |

b)

een beoordeling van de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens, overwaardering van huizenprijzen en kredietstandaarden voor nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-,en DSTI-ratio’s, en looptijden, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), alsmede van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling;

| c) | een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen. |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen.

3.   Tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen

Geadresseerden wordt verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over het ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen, overeenkomstig de volgende termijnen:

a)   Aanbeveling A

| i) | De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk op 31 oktober 2020 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de uitvoering van aanbeveling A, met ten minste een verklaring waarin wordt verduidelijkt of de implementatie van aanbeveling A voorzien is en welke instantie of instanties verantwoordelijk zijn voor het besluit de in die aanbeveling vervatte kredietnemers in werking te stellen en te implementeren. Het ESRB kan de geadresseerde van aanbeveling A in kennis stellen van zijn standpunt over het tussentijds verslag. |
| --- | --- |

i)

De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk op 31 oktober 2020 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de uitvoering van aanbeveling A, met ten minste een verklaring waarin wordt verduidelijkt of de implementatie van aanbeveling A voorzien is en welke instantie of instanties verantwoordelijk zijn voor het besluit de in die aanbeveling vervatte kredietnemers in werking te stellen en te implementeren. Het ESRB kan de geadresseerde van aanbeveling A in kennis stellen van zijn standpunt over het tussentijds verslag.

| ii) | De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk op 31 maart 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling A. |
| --- | --- |

ii)

De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk op 31 maart 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling A.

b)   Aanbeveling B

Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, worden de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de uitvoering van de kredietnemer-gebaseerde maatregelen of andere beschikbare maatregelen om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, de overwaardering van de huizenprijzen en de kredietverleningsnormen voor hypothecaire leningen in Luxemburg aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

c)   Aanbeveling C

Uiterlijk op 31 oktober 2022 wordt de geadresseerde van aanbeveling C verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de uitvoering van aanbeveling C. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het nemen van maatregelen om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

4.   Monitoring en beoordeling

| 1. | Het ESRB-secretariaat zal:






  a) | de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren;

| b) | de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:






  i) | uiterlijk op 31 december 2020, wat de implementatie van de aanbeveling B betreft; |
| --- | --- | --- |

b)

de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:

i)

uiterlijk op 31 december 2020, wat de implementatie van de aanbeveling B betreft;

| ii) | uiterlijk op 31 december 2021, wat de uitvoering van aanbevelingen A en B betreft, en |
| --- | --- |

ii)

uiterlijk op 31 december 2021, wat de uitvoering van aanbevelingen A en B betreft, en

| iii) | uiterlijk op 31 december 2022, wat uitvoering van de aanbevelingen B en C betreft. |
| --- | --- |

iii)

uiterlijk op 31 december 2022, wat uitvoering van de aanbevelingen B en C betreft.

| 2. | De Algemene Raad zal de door de geadresseerden gerapporteerde acties en rechtvaardigingen beoordelen en kan waar passend besluiten dat deze aanbeveling niet is opgevolgd en dat een geadresseerde er niet in is geslaagd het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

2.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Aanbeveling ESRB/2013/1 van het Europees Comité voor Systeemrisico’s van 4 april 2013 inzake tussenliggende doelstellingen en instrumenten van macroprudentieel beleid (PB C 170 van 15.6.2013, blz. 1).

2

(3)  Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 338).

3

(4)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

4

(5)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/09 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 51).

6

(7)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB op: www.esrb.europa.eu

7

(8)  Aanbeveling ESRB/2011/3 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 december 2011 inzake het macroprudentieel mandaat van nationale autoriteiten (PB C 41 van 14.2.2012, blz. 1).

8

(9)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

9

---

BIJLAGE I

SPECIFICATIE VAN DE NALEVINGSCRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP DE AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Rechtskader kredietnemer-gebaseerde maatregelen

De volgende conformiteitscriteria zijn van toepassing op aanbeveling A.

| 1. | Het rechtskader van Luxemburg inzake op kredietnemers gebaseerde maatregelen dient ervoor te zorgen dat:






  a) | de grenswaarden voor de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) en voor de schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) en voor de looptijdlimieten van toepassing zijn op leningen die worden verstrekt aan alle soorten kredietnemers en door alle soorten kredietverstrekkers, om te vermijden dat de limieten worden omzeild; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de grenswaarden voor de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) en voor de schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) en voor de looptijdlimieten van toepassing zijn op leningen die worden verstrekt aan alle soorten kredietnemers en door alle soorten kredietverstrekkers, om te vermijden dat de limieten worden omzeild;

| b) | bij de berekening van de lening-waarde ratio (LTV-ratio) alleen onroerend goed als zekerheid kan worden beschouwd; |
| --- | --- |

b)

bij de berekening van de lening-waarde ratio (LTV-ratio) alleen onroerend goed als zekerheid kan worden beschouwd;

| c) | de nationale autoriteiten die met de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, op een doeltreffende en preventieve manier juridisch bindende maatregelen kredietnemer-gebaseerde maatregelen kunnen activeren en beschikken over de nodige flexibiliteit om die maatregelen te ontwerpen op basis van de geïdentificeerde kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

c)

de nationale autoriteiten die met de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, op een doeltreffende en preventieve manier juridisch bindende maatregelen kredietnemer-gebaseerde maatregelen kunnen activeren en beschikken over de nodige flexibiliteit om die maatregelen te ontwerpen op basis van de geïdentificeerde kwetsbaarheden.

| 2. | Het Luxemburgse rechtskader voor op kredietnemers gebaseerde maatregelen moet uiterlijk op 1 juli 2021 van kracht zijn. |
| --- | --- |

2.

Aanbeveling C — Activering of aanscherping van kapitaal-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling B.

| 1. | Ter voorkoming van:






  a) | een significant of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe hypotheekleningen aangaan en mogelijk niet in staat zijn hun schuld af te lossen of hun consumptie te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, of |
| --- | --- | --- |

1.

a)

een significant of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe hypotheekleningen aangaan en mogelijk niet in staat zijn hun schuld af te lossen of hun consumptie te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, of

| b) | een significant of toenemend aandeel van nieuwe hypotheekleningen, waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, die zouden kunnen resulteren in kredietverliezen bij wanbetaling en een daaropvolgende daling van de huizenprijzen; |
| --- | --- |

b)

een significant of toenemend aandeel van nieuwe hypotheekleningen, waarvoor niet-zakelijk onroerend goed als zekerheid is verstrekt, die zouden kunnen resulteren in kredietverliezen bij wanbetaling en een daaropvolgende daling van de huizenprijzen;

moeten de nationale autoriteiten van Luxemburg gebruikmaken van een of meer gecombineerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen (bv. grenswaarden aan de LTV-ratio in combinatie met de grenswaarden aan de DTI-ratio of de DSTI-ratio en looptijdlimieten) om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan kunnen verminderen, tot een minimum te beperken en risico’s op andere gebieden te kunnen veroorzaken.

| 2. | Alvorens kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Luxemburg in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van de maatregel vast te stellen. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Na de activering van de kapitaal-gebaseerde maatregelen kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Luxemburg geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Zodra het rechtskader als bedoeld in aanbeveling A van kracht is, kunnen de Luxemburgse nationale autoriteiten die met de toepassing van kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, besluiten niet-juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen te handhaven, mits er bewijs is dat de geïdentificeerde kwetsbaarheden door dergelijke maatregelen afdoende zijn ondervangen. |
| --- | --- |

4.

Aanbeveling C — Structurele veranderingen in verband met hypotheekleningen en de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Het volgende nalevingscriterium is van toepassing op aanbeveling C.

Bij het formuleren van beleidsopties moet alvorens beleidswijzigingen door te voeren een beoordeling worden gemaakt van de impact van de voorgestelde maatregelen, daarbij rekening houdend met de positie van Luxemburg in de economische en financiële cycli, om ervoor te zorgen dat dergelijke maatregelen de verwezenlijking van de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg niet vergroten of aanwakkeren.

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/22 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/22

---

AANBEVELING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland

(ESRB/2019/7)

(2019/C 366/04)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s  (1)
  , en met name de artikelen 3, 16, 17 en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen in de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, kredietverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen. |
| --- | --- |

(1)

De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen in de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, kredietverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen.

| (2) | Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de gemakkelijkere toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, die gepaard gaat met een toegenomen vraag naar onroerend goed waardoor een opwaartse druk op de prijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietgevers negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren. |
| --- | --- |

(2)

Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de gemakkelijkere toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, die gepaard gaat met een toegenomen vraag naar onroerend goed waardoor een opwaartse druk op de prijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietgevers negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren.

| (3) | Kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(3)

Kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (4) | Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan economische groei. |
| --- | --- |

(4)

Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan economische groei.

| (5) | Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde gebaseerde macroprudentiële maatregelen, naargelang de risicobeoordeling. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde gebaseerde macroprudentiële maatregelen, naargelang de risicobeoordeling. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen.

| (6) | Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over directe controle of aanbevelingsbevoegdheden ten aanzien van de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten. |
| --- | --- |

(6)

Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over directe controle of aanbevelingsbevoegdheden ten aanzien van de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten.

| (7) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed uitgevoerd (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Nederland (6). |
| --- | --- |

(7)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed uitgevoerd (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Nederland (6).

| (8) | In 2016 hield de grootste kwetsbaarheid ten aanzien van de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Nederland verband met de hoge schuldenlast van de huishoudens, waarbij een aanzienlijk deel van de hypotheekgevers een totale schuld heeft die de waarde van hun woning te boven gaat. Deze kwetsbaarheid liet onder meer zien dat hoewel het aandeel van nieuwe aflossingsvrije hypotheekleningen weliswaar is toegenomen, een aanzienlijk deel van de bestaande hypothecaire leningen niet is afgelost, ondanks het feit dat er in 2016 geen tekenen van overwaardering waren en de huizenprijzen in grote steden zijn teruggekeerd naar de niveaus van voor de crisis. |
| --- | --- |

(8)

In 2016 hield de grootste kwetsbaarheid ten aanzien van de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Nederland verband met de hoge schuldenlast van de huishoudens, waarbij een aanzienlijk deel van de hypotheekgevers een totale schuld heeft die de waarde van hun woning te boven gaat. Deze kwetsbaarheid liet onder meer zien dat hoewel het aandeel van nieuwe aflossingsvrije hypotheekleningen weliswaar is toegenomen, een aanzienlijk deel van de bestaande hypothecaire leningen niet is afgelost, ondanks het feit dat er in 2016 geen tekenen van overwaardering waren en de huizenprijzen in grote steden zijn teruggekeerd naar de niveaus van voor de crisis.

| (9) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (7). |
| --- | --- |

(9)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (7).

| (10) | Wat Nederland betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat de schuldenlast van de huishoudens sinds 2016 licht is gedaald en dat het aandeel van nieuwe aflossingsvrije hypotheekleningen ook is blijven dalen. Anderzijds zijn de huizenprijzen sinds 2016 verder gestegen, hetgeen heeft geleid tot overwaardering in de grote steden. Tegen deze achtergrond zijn de lening-waarde ratio’s (loan-to-value (LTV) ratios) van nieuwe hypothecaire leningen hoog gebleven, met name omdat de voor de LTV-ratio geldende grenswaarde van 100 % geen bijkomend onderpand vereist ingeval van een mogelijke daling van de huizenprijzen. De kwetsbaarheden die door deze ontwikkelingen zijn veroorzaakt ten aanzien van de financiële stabiliteit zijn niet meegenomen in de toepassing van risicogewichten voor hypothecaire leningen Nederland, die tot de laagste in de EER behoren. |
| --- | --- |

(10)

Wat Nederland betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat de schuldenlast van de huishoudens sinds 2016 licht is gedaald en dat het aandeel van nieuwe aflossingsvrije hypotheekleningen ook is blijven dalen. Anderzijds zijn de huizenprijzen sinds 2016 verder gestegen, hetgeen heeft geleid tot overwaardering in de grote steden. Tegen deze achtergrond zijn de lening-waarde ratio’s (loan-to-value (LTV) ratios) van nieuwe hypothecaire leningen hoog gebleven, met name omdat de voor de LTV-ratio geldende grenswaarde van 100 % geen bijkomend onderpand vereist ingeval van een mogelijke daling van de huizenprijzen. De kwetsbaarheden die door deze ontwikkelingen zijn veroorzaakt ten aanzien van de financiële stabiliteit zijn niet meegenomen in de toepassing van risicogewichten voor hypothecaire leningen Nederland, die tot de laagste in de EER behoren.

| (11) | Sinds 2016 is de geleidelijke aanscherping van de juridisch bindende grenswaarde voor de LTV-ratio voortgezet en werd deze verlaagd naar 100 % in 2018 (tegenover 106 % in 2012). In 2018 kondigde de Nederlandse regering ook aan dat zij het maximale tarief voor de hypotheekrenteaftrek geleidelijk zou verlagen van 49,5 % in 2018 tot ongeveer 37 % in 2023. |
| --- | --- |

(11)

Sinds 2016 is de geleidelijke aanscherping van de juridisch bindende grenswaarde voor de LTV-ratio voortgezet en werd deze verlaagd naar 100 % in 2018 (tegenover 106 % in 2012). In 2018 kondigde de Nederlandse regering ook aan dat zij het maximale tarief voor de hypotheekrenteaftrek geleidelijk zou verlagen van 49,5 % in 2018 tot ongeveer 37 % in 2023.

| (12) | Hoewel de macroprudentiële autoriteit in Nederland (Financieel Stabiliteitscomité) een verdere aanscherping van de wettelijk bindende grenswaarde van 90 % heeft aanbevolen voor de LTV-ratio, heeft de Nederlandse regering, die verantwoordelijk is voor de uitvoering van dergelijke maatregelen, ervoor gekozen deze aanbeveling niet op te volgen. Aangezien het huidige rechtskader niet voorziet in een “pas toe of leg uit”-mechanisme voor aanbevelingen van de macroprudentiële autoriteit, is de Nederlandse regering niet formeel verplicht om haar nalaten tot handelen toe te lichten aan de macroprudentiële autoriteit en heeft zij haar standpunt enkel aan het Nederlandse parlement toegelicht. Om echter de in Nederland vastgestelde kwetsbaarheden ten aanzien van de concentraties van overwaardering van de huizenprijzen en de zekerheidstelling van nieuwe hypothecaire leningen aan te pakken, moet de grenswaarde voor de LTV-ratio worden verlaagd. Bovendien zijn er momenteel geen macroprudentiële kapitaal-gebaseerde maatregelen — bijvoorbeeld hogere risicogewichten voor hypothecaire leningen — om de geaccumuleerde kwetsbaarheden ten aanzien van de zekerheidsstelling van bestaande hypothecaire leningen en de mogelijke tweede ronde-effecten in verband met de schuldenlast van de huishoudens aan te pakken. |
| --- | --- |

(12)

Hoewel de macroprudentiële autoriteit in Nederland (Financieel Stabiliteitscomité) een verdere aanscherping van de wettelijk bindende grenswaarde van 90 % heeft aanbevolen voor de LTV-ratio, heeft de Nederlandse regering, die verantwoordelijk is voor de uitvoering van dergelijke maatregelen, ervoor gekozen deze aanbeveling niet op te volgen. Aangezien het huidige rechtskader niet voorziet in een “pas toe of leg uit”-mechanisme voor aanbevelingen van de macroprudentiële autoriteit, is de Nederlandse regering niet formeel verplicht om haar nalaten tot handelen toe te lichten aan de macroprudentiële autoriteit en heeft zij haar standpunt enkel aan het Nederlandse parlement toegelicht. Om echter de in Nederland vastgestelde kwetsbaarheden ten aanzien van de concentraties van overwaardering van de huizenprijzen en de zekerheidstelling van nieuwe hypothecaire leningen aan te pakken, moet de grenswaarde voor de LTV-ratio worden verlaagd. Bovendien zijn er momenteel geen macroprudentiële kapitaal-gebaseerde maatregelen — bijvoorbeeld hogere risicogewichten voor hypothecaire leningen — om de geaccumuleerde kwetsbaarheden ten aanzien van de zekerheidsstelling van bestaande hypothecaire leningen en de mogelijke tweede ronde-effecten in verband met de schuldenlast van de huishoudens aan te pakken.

| (13) | Hoewel de schuld-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) voor hypothecaire leningen belangrijke risicobeperkende eigenschappen heeft, zoals veronderstellingen over potentiële stijgingen van de rentetarieven, kunnen bepaalde elementen van de huidige kalibratiemethode voor de grenswaarde voor de DSTI-ratio in Nederland de doeltreffendheid van de maatregel verminderen en kan het de procyclische effecten op de financiële en economische cycli doen toenemen. Hoewel sommige aanpassingen (zoals het gebruik van een vierjarig gemiddelde van de berekende ratio’s als input voor de kalibratie) zijn doorgevoerd om de procyclische elementen van de methode aan te pakken, blijven bepaalde van deze elementen voortbestaan. |
| --- | --- |

(13)

Hoewel de schuld-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) voor hypothecaire leningen belangrijke risicobeperkende eigenschappen heeft, zoals veronderstellingen over potentiële stijgingen van de rentetarieven, kunnen bepaalde elementen van de huidige kalibratiemethode voor de grenswaarde voor de DSTI-ratio in Nederland de doeltreffendheid van de maatregel verminderen en kan het de procyclische effecten op de financiële en economische cycli doen toenemen. Hoewel sommige aanpassingen (zoals het gebruik van een vierjarig gemiddelde van de berekende ratio’s als input voor de kalibratie) zijn doorgevoerd om de procyclische elementen van de methode aan te pakken, blijven bepaalde van deze elementen voortbestaan.

| (14) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van in Nederland geconstateerde kwetsbaarheden, zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben veroorzaakt, met een hoger systeemrisico tot gevolg. Deze factoren bestaan onder meer uit: i) een gebrek aan woningaanbod, hetgeen een opwaartse druk uitoefent op huizenprijzen en de schuld van huishoudens die hun eigen woning kopen; en ii) de gunstige fiscale behandeling van woningen, zoals de fiscale aftrekbaarheid van rente op hypothecaire leningen, waardoor huishoudens kunnen worden gestimuleerd om teveel te lenen. |
| --- | --- |

(14)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van in Nederland geconstateerde kwetsbaarheden, zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben veroorzaakt, met een hoger systeemrisico tot gevolg. Deze factoren bestaan onder meer uit: i) een gebrek aan woningaanbod, hetgeen een opwaartse druk uitoefent op huizenprijzen en de schuld van huishoudens die hun eigen woning kopen; en ii) de gunstige fiscale behandeling van woningen, zoals de fiscale aftrekbaarheid van rente op hypothecaire leningen, waardoor huishoudens kunnen worden gestimuleerd om teveel te lenen.

| (15) | Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat de in Nederland de bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend zijn om de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens op middellange termijn aan te pakken. Daarom zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om deze kwetsbaarheden, die een bron van systeemrisico kunnen vormen, aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn erop gericht de bestaande macroprudentiële maatregelen in Nederland aan te vullen. |
| --- | --- |

(15)

Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat de in Nederland de bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend zijn om de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens op middellange termijn aan te pakken. Daarom zijn verdere beleidsmaatregelen nodig om deze kwetsbaarheden, die een bron van systeemrisico kunnen vormen, aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn erop gericht de bestaande macroprudentiële maatregelen in Nederland aan te vullen.

| (16) | Aangezien de kwetsbaarheden tot op zekere hoogte worden beïnvloed door structurele factoren die verder gaan dan macroprudentieel beleid, zijn er andere beleidsmaatregelen nodig om de huidige macroprudentiële maatregelen aan te vullen en te ondersteunen, teneinde de factoren die bijdragen aan de opbouw van systeemrisico’s op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Nederland doelmatiger en doeltreffender aan te pakken zonder buitensporige kosten voor de Nederlandse reële economie en het Nederlandse financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(16)

Aangezien de kwetsbaarheden tot op zekere hoogte worden beïnvloed door structurele factoren die verder gaan dan macroprudentieel beleid, zijn er andere beleidsmaatregelen nodig om de huidige macroprudentiële maatregelen aan te vullen en te ondersteunen, teneinde de factoren die bijdragen aan de opbouw van systeemrisico’s op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Nederland doelmatiger en doeltreffender aan te pakken zonder buitensporige kosten voor de Nederlandse reële economie en het Nederlandse financiële stelsel te genereren.

| (17) | Deze aanbeveling heeft ten doel de volgende aanbevelingen te doen: a) de invoering in het Nederlandse recht van een “pas toe of leg uit”-mechanisme ten aanzien van de aanbevelingen van de macroprudentiële autoriteit over de activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen; b) de aanscherping van de bestaande juridisch bindende grenswaarde voor de LTV-ratio; c) een wijziging van de methodiek voor het bepalen van de grenswaarde voor de DSTI-ratio; en d) de activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen om de veerkracht van het bankwezen in verband met de in Nederland geïdentificeerde kwetsbaarheden op middellange termijn te waarborgen. Deze aanbeveling beoogt ook de nadruk te leggen op de behoefte aan bredere beleidsmaatregelen om de factoren die de stijgende schuldenlast van de huishoudens vergemakkelijken of bevorderen, te beperken. |
| --- | --- |

(17)

Deze aanbeveling heeft ten doel de volgende aanbevelingen te doen: a) de invoering in het Nederlandse recht van een “pas toe of leg uit”-mechanisme ten aanzien van de aanbevelingen van de macroprudentiële autoriteit over de activering van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen; b) de aanscherping van de bestaande juridisch bindende grenswaarde voor de LTV-ratio; c) een wijziging van de methodiek voor het bepalen van de grenswaarde voor de DSTI-ratio; en d) de activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen om de veerkracht van het bankwezen in verband met de in Nederland geïdentificeerde kwetsbaarheden op middellange termijn te waarborgen. Deze aanbeveling beoogt ook de nadruk te leggen op de behoefte aan bredere beleidsmaatregelen om de factoren die de stijgende schuldenlast van de huishoudens vergemakkelijken of bevorderen, te beperken.

| (18) | Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet. |
| --- | --- |

(18)

Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet.

| (19) | De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren, |
| --- | --- |

(19)

De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

AFDELING 1

AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Rechtskader kredietnemer-gebaseerde maatregelen

Aanbevolen wordt dat Nederland ervoor zorgt dat de aanbevelingsbevoegdheden van de macroprudentiële autoriteit ten aanzien van alle toepasselijke juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen worden aangevuld met een “pas toe of leg uit”-mechanisme, of, indien dit volgens het Nederlands recht niet mogelijk is, dat er een verantwoordingsmechanisme wordt ingesteld om de standpunten van de autoriteit die verantwoordelijk is voor de toepassing van kredietnemer-gebaseerde maatregelen inzake een aanbeveling van de macroprudentiële autoriteit in Nederland openbaar te maken.

Aanbeveling B — Aanscherping van kredietnemer-gebaseerde maatregelen en aanpassing van kalibratie

| 1. | Aanbevolen wordt dat Nederland de huidige wettelijk bindende grenswaarde voor de LTV-ratio verlaagt om zo te waarborgen dat voor nieuwe hypothecaire leningen verstrekte zekerheden toereikend zijn om kredietverliezen te dekken die overeenkomen met de potentiële daling van de huizenprijzen ingeval van ongunstige economische of financiële omstandigheden. |
| --- | --- |

1.

Aanbevolen wordt dat Nederland de huidige wettelijk bindende grenswaarde voor de LTV-ratio verlaagt om zo te waarborgen dat voor nieuwe hypothecaire leningen verstrekte zekerheden toereikend zijn om kredietverliezen te dekken die overeenkomen met de potentiële daling van de huizenprijzen ingeval van ongunstige economische of financiële omstandigheden.

| 2. | Aanbevolen wordt dat Nederland de methodiek voor het bepalen van grenswaarde voor de DSTI-ratio wijzigt, zodat de maatregel niet leidt tot een toename van het procyclische karakter van de economische en financiële cycli. |
| --- | --- |

2.

Aanbevolen wordt dat Nederland de methodiek voor het bepalen van grenswaarde voor de DSTI-ratio wijzigt, zodat de maatregel niet leidt tot een toename van het procyclische karakter van de economische en financiële cycli.

Aanbeveling C — Activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen

Aanbevolen wordt dat de macroprudentiële autoriteit, de aangewezen autoriteit of de bevoegde autoriteit in Nederland, naargelang het geval, door het activeren van kapitaal-gebaseerde maatregelen, de veerkracht van in Nederland vergunninghoudende kredietinstellingen waarborgt in het licht van de potentiële verwezenlijking van systeemrisico ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed dat zou kunnen leiden tot directe en indirecte kredietverliezen die voortvloeien uit hypothecaire leningen of die ontstaan als gevolg van de daling van de consumptie door huishoudens met hypothecaire leningen.

Aanbeveling D — Structurele veranderingen in verband met hypothecaire leningen en de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Aanbevolen wordt dat Nederland zijn beleid herziet om de structurele factoren te beteugelen die de kwetsbaarheden die in Nederland als bron van systeemrisico’s zijn geïdentificeerd hebben aangewakkerd, aangezien zij de huishoudens stimuleren buitensporige hypotheekschulden aan te gaan of een buitensporige groei van de huizenprijzen en hypothecaire schulden veroorzaken.

AFDELING 2

IMPLEMENTATIE

1.   Definities

Voor de toepassing van deze aanbeveling gelden de volgende definities:

| a) | “kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers; |
| --- | --- |

a)

“kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers;

| b) | “directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen; |
| --- | --- |

b)

“directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen;

| c) | “aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen; |
| --- | --- |

c)

“aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen;

| d) | “lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed; |
| --- | --- |

d)

“lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed;

| e) | “macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8); |
| --- | --- |

e)

“macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8);

| f) | “schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar); |
| --- | --- |

f)

“schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar);

| g) | “schuldaflossing-inkomens ratio” (debt-service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

g)

“schuldaflossing-inkomens ratio” (debt-service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| h) | “middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar; |
| --- | --- |

h)

“middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar;

| i) | “juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: op de kredietnemer gebaseerde maatregelen die via juridisch bindende handelingen worden ingevoerd. |
| --- | --- |

i)

“juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: op de kredietnemer gebaseerde maatregelen die via juridisch bindende handelingen worden ingevoerd.

2.   Implementatiecriteria

| 1. | De volgende criteria zijn van toepassing op de implementatie van deze aanbeveling:






  a) | er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A, aanbeveling B, aanbeveling C en aanbeveling D; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A, aanbeveling B, aanbeveling C en aanbeveling D;

| b) | bij het verlagen van de bestaande grenswaarde die voor de LTV-ratio uit hoofde van aanbeveling B van toepassing is, moet bij de kalibratie en geleidelijke invoering van die maatregel rekening worden gehouden met de positie van Nederland in de economische en financiële cycli, en met alle mogelijke gevolgen voor de bijbehorende kosten en baten; |
| --- | --- |

b)

bij het verlagen van de bestaande grenswaarde die voor de LTV-ratio uit hoofde van aanbeveling B van toepassing is, moet bij de kalibratie en geleidelijke invoering van die maatregel rekening worden gehouden met de positie van Nederland in de economische en financiële cycli, en met alle mogelijke gevolgen voor de bijbehorende kosten en baten;

| c) | bij het activeren van kapitaal-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling C, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Nederland in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

c)

bij het activeren van kapitaal-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling C, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Nederland in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten;

| d) | wat aanbeveling D betreft, moet bij de geleidelijke invoering van beleidswijzigingen rekening worden gehouden met de positie van Nederland in de economische en financiële cycli, zodat deze maatregelen niet dienen om de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland te vergroten of aan te wakkeren; |
| --- | --- |

d)

wat aanbeveling D betreft, moet bij de geleidelijke invoering van beleidswijzigingen rekening worden gehouden met de positie van Nederland in de economische en financiële cycli, zodat deze maatregelen niet dienen om de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland te vergroten of aan te wakkeren;

| e) | de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling B, met aanbeveling C en met aanbeveling D zijn opgenomen in bijlage I. |
| --- | --- |

e)

de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling B, met aanbeveling C en met aanbeveling D zijn opgenomen in bijlage I.

| 2. | De geadresseerden van deze aanbeveling wordt verzocht aan het ESRB en de Raad verslag te doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. De verslagen dienen minimaal het volgende te bevatten:






  a) | informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties;

| b) | een beoordeling van de kwetsbaarheden ten aanzien van de concentraties van overwaardering van huizenprijzen en de zekerheidsstelling van nieuwe en bestaande hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-ratio’s, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), alsmede de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling; |
| --- | --- |

b)

een beoordeling van de kwetsbaarheden ten aanzien van de concentraties van overwaardering van huizenprijzen en de zekerheidsstelling van nieuwe en bestaande hypothecaire leningen, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-ratio’s, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), alsmede de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling;

| (c) | een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen. |
| --- | --- |

(c)

een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen.

3.   Tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen

Geadresseerden wordt verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen, overeenkomstig de volgende termijnen:

| a) | Aanbeveling A

  De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk 31 maart 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van Aanbeveling A. |
| --- | --- |

a)

Aanbeveling A

De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk 31 maart 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van Aanbeveling A.

| b) | Aanbeveling B

  Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, wordt de geadresseerde van subaanbeveling B(1) verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen inzake de aanscherping van de kredietnemer-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.
  De geadresseerde van subaanbeveling B(2) wordt verzocht uiterlijk 31 maart 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van subaanbeveling B(2). Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

b)

Aanbeveling B

Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, wordt de geadresseerde van subaanbeveling B(1) verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen inzake de aanscherping van de kredietnemer-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

De geadresseerde van subaanbeveling B(2) wordt verzocht uiterlijk 31 maart 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van subaanbeveling B(2). Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

| c) | Aanbeveling C

  Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, wordt de geadresseerde van aanbeveling A verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen inzake de tenuitvoerlegging van de kapitaal-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

c)

Aanbeveling C

Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, wordt de geadresseerde van aanbeveling A verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen inzake de tenuitvoerlegging van de kapitaal-gebaseerde maatregelen. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

| d) | Aanbeveling D

  Uiterlijk op 31 oktober 2022 wordt de geadresseerde van aanbeveling D verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de implementatie van aanbeveling D. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het nemen van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

d)

Aanbeveling D

Uiterlijk op 31 oktober 2022 wordt de geadresseerde van aanbeveling D verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de implementatie van aanbeveling D. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het nemen van maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

4.   Monitoring en beoordeling

| 1. | Het ESRB-secretariaat zal:






  a) | de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren;

| b) | de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:






  i) | uiterlijk op 31 december 2020, wat de implementatie van subaanbeveling B(1) en aanbeveling C betreft; |
| --- | --- | --- |

b)

de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:

i)

uiterlijk op 31 december 2020, wat de implementatie van subaanbeveling B(1) en aanbeveling C betreft;

| ii) | uiterlijk op 31 december 2021, wat de implementatie van aanbeveling A, subaanbevelingen B(1) en B(2) en aanbeveling C betreft; |
| --- | --- |

ii)

uiterlijk op 31 december 2021, wat de implementatie van aanbeveling A, subaanbevelingen B(1) en B(2) en aanbeveling C betreft;

| iii) | uiterlijk op 31 december 2022 wat de implementatie van subaanbeveling B(1) en de aanbevelingen C en D betreft. |
| --- | --- |

iii)

uiterlijk op 31 december 2022 wat de implementatie van subaanbeveling B(1) en de aanbevelingen C en D betreft.

| 2. | De Algemene Raad zal de door de geadresseerden gerapporteerde acties en rechtvaardigingen beoordelen en kan waar passend besluiten dat deze aanbeveling niet is opgevolgd en dat een geadresseerde er niet in is geslaagd het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

2.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Aanbeveling ESRB/2013/1 van het Europees Comité voor Systeemrisico’s van 4 april 2013 inzake tussenliggende doelstellingen en instrumenten van macroprudentieel beleid (PB C 170 van 15.6.2013, blz. 1).

2

(3)  Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 338).

3

(4)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

4

(5)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu.

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/10 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 53).

6

(7)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB op: www.esrb.europa.eu

7

(8)  Aanbeveling ESRB/2011/3 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 december 2011 inzake het macroprudentieel mandaat van nationale autoriteiten (PB C 41 van 14.2.2012, blz. 1).

8

(9)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

9

---

BIJLAGE I

SPECIFICATIE VAN DE NALEVINGSCRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP DE AANBEVELINGEN

Aanbeveling B — Aanscherping van kredietnemer-gebaseerde maatregelen en aanpassing van de kalibratie

Het volgende nalevingscriterium is van toepassing op subaanbeveling B(1).

Alvorens de bestaande grenswaarde voor de lening-waarde ratio (loan-to-value (LTV) ratio) te verlagen, moet de positie van Nederland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van dergelijke maatregen vast te stellen.

Het volgende nalevingscriterium is van toepassing op subaanbeveling B(2)

Bij het kalibreren van de grenswaarde voor de schuldaflossing-inkomens ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) moet Nederland de mogelijke procyclische effecten van verschillende elementen van de voor de kalibratie gebruikte methodiek beoordelen.

Aanbeveling C — Activering van kapitaal-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling C.

| 1. | Alvorens kapitaal-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Nederland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om na te gaan of het passend is om dergelijke maatregelen te activeren. |
| --- | --- |

1.

Alvorens kapitaal-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Nederland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om na te gaan of het passend is om dergelijke maatregelen te activeren.

| 2. | Na de activering van de kapitaal gebaseerde maatregelen, kan de verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Nederland geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

2.

Na de activering van de kapitaal gebaseerde maatregelen, kan de verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Nederland geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden.

Aanbeveling D — Structurele veranderingen in verband met hypothecaire leningen en de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Het volgende nalevingscriterium is van toepassing op aanbeveling D.

Bij het formuleren van beleidsopties moet, alvorens beleidswijzigingen door te voeren een beoordeling worden gemaakt van de impact van de voorgestelde maatregelen, rekening houdend met de positie van Nederland in de economische en financiële cycli, om ervoor te zorgen dat dergelijke maatregelen de verwezenlijking van de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland niet vergroten of aanwakkeren.

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/29 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/29

---

AANBEVELING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland

(ESRB/2019/8)

(2019/C 366/05)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s  (1), en met name de artikelen 3, 16, 17 en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, financieringsverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen. |
| --- | --- |

(1)

De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, financieringsverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen.

| (2) | Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de eenvoudiger toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, in combinatie met een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de huizenprijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietverleners negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren. |
| --- | --- |

(2)

Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de eenvoudiger toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie, in combinatie met een toegenomen vraag naar onroerend goed, waardoor een opwaartse druk op de huizenprijzen ontstaat. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietverleners negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren.

| (3) | Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico’s vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten zijn kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(3)

Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico’s vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten zijn kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (4) | Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei. |
| --- | --- |

(4)

Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid bij te dragen aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de schokbestendigheid van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei.

| (5) | Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad vervatte macroprudentiële maatregelen (4), en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad vervatte macroprudentiële maatregelen (4), en/of uitsluitend op nationaal recht gebaseerde kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de beoordeling van de risico’s. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen.

| (6) | Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over bevoegdheden inzake directe controle of aanbeveling met betrekking tot de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten. |
| --- | --- |

(6)

Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over bevoegdheden inzake directe controle of aanbeveling met betrekking tot de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten.

| (7) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling uitgevoerd van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Finland (6). |
| --- | --- |

(7)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling uitgevoerd van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Finland (6).

| (8) | In 2016 betrof de belangrijkste geïdentificeerde kwetsbaarheid op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Finland de hoge en toenemende schuldenlast van de huishoudens, waarbij een aanzienlijk deel van de huishoudens potentieel kwetsbaar was voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op die markt. |
| --- | --- |

(8)

In 2016 betrof de belangrijkste geïdentificeerde kwetsbaarheid op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Finland de hoge en toenemende schuldenlast van de huishoudens, waarbij een aanzienlijk deel van de huishoudens potentieel kwetsbaar was voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op die markt.

| (9) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (7). |
| --- | --- |

(9)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (7).

| (10) | Wat Finland betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat de schuldenlast van de huishoudens hoger is dan in 2016. Deze stijging is onlangs gedeeltelijk toe te rekenen aan leningen van de woningcorporaties (8), die vervolgens worden terugbetaald uit het inkomen van huishoudens en andere investeerders die aandelen in deze ondernemingen bezitten. Voorts ondersteunt nieuw beschikbaar bewijsmateriaal betreffende de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen eerdere bewijzen van de potentiële kwetsbaarheid van een aanzienlijk deel van de huishoudens die nieuwe hypothecaire leningen aangaan voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

(10)

Wat Finland betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat de schuldenlast van de huishoudens hoger is dan in 2016. Deze stijging is onlangs gedeeltelijk toe te rekenen aan leningen van de woningcorporaties (8), die vervolgens worden terugbetaald uit het inkomen van huishoudens en andere investeerders die aandelen in deze ondernemingen bezitten. Voorts ondersteunt nieuw beschikbaar bewijsmateriaal betreffende de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen eerdere bewijzen van de potentiële kwetsbaarheid van een aanzienlijk deel van de huishoudens die nieuwe hypothecaire leningen aangaan voor ongunstige economische of financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt.

| (11) | Sinds 2016 hebben de Finse nationale autoriteiten een aantal kredietnemer-gebaseerde en kapitaal-gebaseerde maatregelen aangescherpt of ingevoerd: i) in 2017 heeft de Raad van Finanssivalvonta (de Finse financiële toezichthouder) overeenkomstig artikel 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 een gemiddelde risicogewichtondergrens van 15 % ingevoerd voor woningkredieten voor kredietinstellingen die gebruikmaken van de op interne ratings gebaseerde aanpak; ii) in 2018 werd een systeemrisicobuffer van tussen 1 % en 3 % opgelegd aan alle kredietinstellingen; iii) in 2018 werd de grenswaarde die geldt voor de lening-waarde ratio (loan-to-value (LTV) ratio) aangescherpt van 90 % tot 85 %, en iv) ook in 2018 deed de Finanssivalvonta aanbevelingen voor kredietverleningsnormen voor nieuwe leningen, die ook op leningen aan woningcorporaties van toepassing waren. Bovendien is de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente verlaagd van 100 % in 2011 tot 25 % in 2019. |
| --- | --- |

(11)

Sinds 2016 hebben de Finse nationale autoriteiten een aantal kredietnemer-gebaseerde en kapitaal-gebaseerde maatregelen aangescherpt of ingevoerd: i) in 2017 heeft de Raad van Finanssivalvonta (de Finse financiële toezichthouder) overeenkomstig artikel 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 een gemiddelde risicogewichtondergrens van 15 % ingevoerd voor woningkredieten voor kredietinstellingen die gebruikmaken van de op interne ratings gebaseerde aanpak; ii) in 2018 werd een systeemrisicobuffer van tussen 1 % en 3 % opgelegd aan alle kredietinstellingen; iii) in 2018 werd de grenswaarde die geldt voor de lening-waarde ratio (loan-to-value (LTV) ratio) aangescherpt van 90 % tot 85 %, en iv) ook in 2018 deed de Finanssivalvonta aanbevelingen voor kredietverleningsnormen voor nieuwe leningen, die ook op leningen aan woningcorporaties van toepassing waren. Bovendien is de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente verlaagd van 100 % in 2011 tot 25 % in 2019.

| (12) | Ondanks deze onlangs ingevoerde maatregelen, en met uitzondering van de beperking die geldt voor de LTV-ratio, zijn andere juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen, namelijk grenswaarden die van toepassing zijn op de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio), voor schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) en looptijdlimieten, nog steeds niet beschikbaar in Finland, hoewel dergelijke maatregelen op de middellange termijn noodzakelijk kunnen zijn indien de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens blijven toenemen. Het activeren van de grenswaarden die van toepassing zijn op de DTI-ratio of de DSTI-ratio, in combinatie met looptijdlimieten, zou de doeltreffendheid van de bestaande macroprudentiële maatregelen vergroten. Bovendien wordt de LTV-ratio momenteel zodanig gedefinieerd, dat andere activa dan onroerend goed als onderpand kunnen worden beschouwd. |
| --- | --- |

(12)

Ondanks deze onlangs ingevoerde maatregelen, en met uitzondering van de beperking die geldt voor de LTV-ratio, zijn andere juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen, namelijk grenswaarden die van toepassing zijn op de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio), voor schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) en looptijdlimieten, nog steeds niet beschikbaar in Finland, hoewel dergelijke maatregelen op de middellange termijn noodzakelijk kunnen zijn indien de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens blijven toenemen. Het activeren van de grenswaarden die van toepassing zijn op de DTI-ratio of de DSTI-ratio, in combinatie met looptijdlimieten, zou de doeltreffendheid van de bestaande macroprudentiële maatregelen vergroten. Bovendien wordt de LTV-ratio momenteel zodanig gedefinieerd, dat andere activa dan onroerend goed als onderpand kunnen worden beschouwd.

| (13) | Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat de bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen in Finland slechts gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend zijn om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens op middellange termijn aan te pakken. Er zijn derhalve verdere beleidsmaatregelen nodig om deze kwetsbaarheden, die een bron van systeemrisico kunnen vormen, aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn erop gericht de bestaande macroprudentiële maatregelen in Finland aan te vullen. |
| --- | --- |

(13)

Daarom heeft het ESRB geconcludeerd dat de bestaande of beschikbare macroprudentiële maatregelen in Finland slechts gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend zijn om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens op middellange termijn aan te pakken. Er zijn derhalve verdere beleidsmaatregelen nodig om deze kwetsbaarheden, die een bron van systeemrisico kunnen vormen, aan te pakken. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn erop gericht de bestaande macroprudentiële maatregelen in Finland aan te vullen.

| (14) | Het doel van deze aanbeveling is om aan te bevelen dat in het Finse recht aanvullende juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen worden opgenomen en dat dergelijke maatregelen worden goedgekeurd om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens te voorkomen. |
| --- | --- |

(14)

Het doel van deze aanbeveling is om aan te bevelen dat in het Finse recht aanvullende juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen worden opgenomen en dat dergelijke maatregelen worden goedgekeurd om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens te voorkomen.

| (15) | Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet. |
| --- | --- |

(15)

Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet.

| (16) | De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren, |
| --- | --- |

(16)

De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

AFDELING 1

AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen

| 1. | Aanbevolen wordt dat Finland verzekert dat het bestaande rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen ten minste de volgende juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen omvat:






  a. | hetzij grenswaarden die van toepassing zijn op de DTI-ratio, hetzij grenswaarden die van toepassing zijn op de DSTI-ratio; |
| --- | --- | --- |

1.

a.

hetzij grenswaarden die van toepassing zijn op de DTI-ratio, hetzij grenswaarden die van toepassing zijn op de DSTI-ratio;

| b. | grenswaarden die van toepassing zijn op de LTV-ratio, en |
| --- | --- |

b.

grenswaarden die van toepassing zijn op de LTV-ratio, en

| c. | looptijdlimieten. |
| --- | --- |

c.

looptijdlimieten.

| 2. | Aanbevolen wordt dat Finland de definitie van de LTV-ratio in het bestaande rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen wijzigt. |
| --- | --- |

2.

Aanbeveling B — Activering van inkomensgerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen

| 1. | Aanbevolen wordt dat, in afwachting van de wijziging van het bestaande rechtskader als bedoeld in aanbeveling A, de Finse nationale autoriteiten die met de activering van de inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, niet-juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen toepassen om te voorkomen dat een aanzienlijk of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan, hun schuld niet kunnen aflossen of het verbruik niet kunnen handhaven na ongunstige economische of financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Aanbevolen wordt dat, wanneer het bestaande rechtskader eenmaal gewijzigd is in overeenstemming met aanbeveling A, de Finse nationale autoriteiten die met de activering of kalibratie van de inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, overgaan tot respectievelijk de activering of de kalibratie van juridisch bindende inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen, teneinde de doelstellingen in subaanbeveling B(1) verder te bereiken. |
| --- | --- |

2.

AFDELING 2

IMPLEMENTATIE

1.   Definities

Voor de toepassing van deze aanbeveling gelden de volgende definities:

| a) | “kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers; |
| --- | --- |

a)

“kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers;

| b) | “directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen; |
| --- | --- |

b)

“directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen;

| c) | “aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen; |
| --- | --- |

c)

“aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen;

| d) | “lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed; |
| --- | --- |

d)

“lening-waarde ratio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed;

| e) | “juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: op de kredietnemer gebaseerde maatregelen die via juridisch bindende handelingen worden ingevoerd. |
| --- | --- |

e)

“juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: op de kredietnemer gebaseerde maatregelen die via juridisch bindende handelingen worden ingevoerd.

| f) | “schuld-inkomen ratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

f)

“schuld-inkomen ratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| g) | “schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar); |
| --- | --- |

g)

“schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar);

| h) | “schuldaflossing-inkomen ratio” (debt-service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

h)

“schuldaflossing-inkomen ratio” (debt-service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| i) | “looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring. |
| --- | --- |

i)

“looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring.

| j) | “middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar; |
| --- | --- |

j)

“middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar;

| k) | “inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: grenswaarden die gelden voor de DTI-ratio en grenswaarden die gelden voor de DSTI-ratio; |
| --- | --- |

k)

“inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: grenswaarden die gelden voor de DTI-ratio en grenswaarden die gelden voor de DSTI-ratio;

| l) | “macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (9); |
| --- | --- |

l)

“macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (9);

2.   Implementatiecriteria

| 1. | De volgende criteria zijn van toepassing op de implementatie van deze aanbeveling:






  a) | er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A en van aanbeveling B; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A en van aanbeveling B;

| b) | aanbeveling A moet worden geïmplementeerd vóór subaanbeveling B(2) om naleving van subaanbeveling B(2) te verzekeren; |
| --- | --- |

b)

aanbeveling A moet worden geïmplementeerd vóór subaanbeveling B(2) om naleving van subaanbeveling B(2) te verzekeren;

| c) | bij het activeren van inkomen-gerelateerde kredietnemer-gerichte maatregelen uit hoofde van aanbeveling B moet bij hun kalibratie en geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Finland in de economische en financiële cycli en de mogelijke gevolgen met betrekking tot de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

c)

bij het activeren van inkomen-gerelateerde kredietnemer-gerichte maatregelen uit hoofde van aanbeveling B moet bij hun kalibratie en geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Finland in de economische en financiële cycli en de mogelijke gevolgen met betrekking tot de daaraan verbonden kosten en baten;

| d) | de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling A en van aanbeveling B zijn uiteengezet in bijlage I. |
| --- | --- |

d)

de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling A en van aanbeveling B zijn uiteengezet in bijlage I.

| 2. | De geadresseerden van deze aanbeveling worden verzocht aan het ESRB en de Raad verslag te doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. De verslagen dienen minimaal het volgende te bevatten:






  a) | informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties;

| b) | een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, waaronder de distributie van nieuwe hypothecaire leningen hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s, en looptijden, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (10), alsmede van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling; |
| --- | --- |

b)

een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, waaronder de distributie van nieuwe hypothecaire leningen hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s, en looptijden, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (10), alsmede van de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling;

| c) | een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen. |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen.

3.   Tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen

Geadresseerden wordt verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over het ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen, overeenkomstig de volgende termijnen:

| a) | Aanbeveling A







  i) | De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk op 31 oktober 2020 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling A, met ten minste een verklaring waarin wordt verduidelijkt of de implementatie van aanbeveling A is voorzien en welke instantie of instanties verantwoordelijk zijn voor het besluit om de in die aanbeveling vervatte kredietnemer-gebaseerde aanbevelingen te activeren en te implementeren. Het ESRB kan de geadresseerde van aanbeveling A in kennis stellen van zijn standpunt over het tussentijds verslag. |
| --- | --- | --- |

a)

Aanbeveling A

i)

De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk op 31 oktober 2020 bij het ESRB en de Raad een tussentijds verslag in te dienen over de implementatie van aanbeveling A, met ten minste een verklaring waarin wordt verduidelijkt of de implementatie van aanbeveling A is voorzien en welke instantie of instanties verantwoordelijk zijn voor het besluit om de in die aanbeveling vervatte kredietnemer-gebaseerde aanbevelingen te activeren en te implementeren. Het ESRB kan de geadresseerde van aanbeveling A in kennis stellen van zijn standpunt over het tussentijds verslag.

| ii) | De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk 31 maart 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van Aanbeveling A. |
| --- | --- |

ii)

De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk 31 maart 2021 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van Aanbeveling A.

| b) | Aanbeveling B

  Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, wordt de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de uitvoering van de inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen of andere beschikbare maatregelen om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen in Finland aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

b)

Aanbeveling B

Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, wordt de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over alle maatregelen die zijn genomen met betrekking tot de uitvoering van de inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen of andere beschikbare maatregelen om de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en de kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen in Finland aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

4.   Monitoring en beoordeling

| 1. | Het ESRB-secretariaat zal:






  a) | de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde verslaglegging verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde verslaglegging verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren;

| b) | de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:






  i) | uiterlijk op 31 december 2020, wat de implementatie van de aanbeveling B betreft; |
| --- | --- | --- |

b)

de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:

i)

uiterlijk op 31 december 2020, wat de implementatie van de aanbeveling B betreft;

| ii) | uiterlijk op 31 december 2021, wat de uitvoering van de aanbevelingen A en B betreft; |
| --- | --- |

ii)

uiterlijk op 31 december 2021, wat de uitvoering van de aanbevelingen A en B betreft;

| iii) | uiterlijk op 31 december 2022, wat de implementatie van de aanbeveling B betreft. |
| --- | --- |

iii)

uiterlijk op 31 december 2022, wat de implementatie van de aanbeveling B betreft.

| 2. | De Algemene Raad zal de door de geadresseerden gerapporteerde acties en rechtvaardigingen beoordelen en kan waar passend besluiten dat deze aanbeveling niet is opgevolgd en dat een geadresseerde er niet in is geslaagd het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

2.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Aanbeveling van het Europees Comité voor Systeemrisico’s van 4 april 2013 inzake tussenliggende doelstellingen en instrumenten van macroprudentieel beleid (ESRB/2013/1) (PB C 170 van 15.6.2013, blz. 1).

2

(3)  Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 338).

3

(4)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

4

(5)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/08 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 49).

6

(7)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB op: www.esrb.europa.eu

7

(8)  In het Fins: asunto-osakeyhtiö.

8

-osakeyhtiö

(9)  Aanbeveling ESRB/2011/3 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 december 2011 inzake het macroprudentieel mandaat van nationale autoriteiten (PB C 41 van 14.2.2012, blz. 1).

9

(10)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

10

---

BIJLAGE I

SPECIFICATIE VAN DE NALEVINGSCRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP DE AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen

De volgende nalevingscriteria zijn van toepassing op aanbeveling A.

| 1. | Het Finse rechtskader inzake kredietnemer-gebaseerde maatregelen dient te verzekeren dat:






  a) | de grenswaarden die gelden voor de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) en voor de schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to income (DSTI) ratio), alsook voor de looptijdlimieten van toepassing zijn op leningen die worden verstrekt aan alle typen kredietnemers en door alle typen kredietverstrekkers, om te voorkomen dat de grenswaarden worden omzeild middels het gebruik van leningen aan woningcorporaties of middels andere methoden; |
| --- | --- | --- |

1.

Het Finse rechtskader inzake kredietnemer-gebaseerde maatregelen dient te verzekeren dat:

a)

de grenswaarden die gelden voor de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) en voor de schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to income (DSTI) ratio), alsook voor de looptijdlimieten van toepassing zijn op leningen die worden verstrekt aan alle typen kredietnemers en door alle typen kredietverstrekkers, om te voorkomen dat de grenswaarden worden omzeild middels het gebruik van leningen aan woningcorporaties of middels andere methoden;

| b) | bij de berekening van de lening-waarde ratio (loan-to value (LTV) ratio) alleen onroerend goed als onderpand kan worden beschouwd; |
| --- | --- |

b)

bij de berekening van de lening-waarde ratio (loan-to value (LTV) ratio) alleen onroerend goed als onderpand kan worden beschouwd;

| c) | de Finse nationale autoriteiten die met de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, juridisch bindende maatregelen kunnen activeren op een doeltreffende en preventieve manier en over de nodige flexibiliteit beschikken om die maatregelen te ontwerpen op basis van de vastgestelde kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

c)

de Finse nationale autoriteiten die met de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, juridisch bindende maatregelen kunnen activeren op een doeltreffende en preventieve manier en over de nodige flexibiliteit beschikken om die maatregelen te ontwerpen op basis van de vastgestelde kwetsbaarheden.

| 2. | De wijzigingen in het Finse rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten uiterlijk op 1 juli 2021 van kracht zijn. |
| --- | --- |

2.

De wijzigingen in het Finse rechtskader voor kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten uiterlijk op 1 juli 2021 van kracht zijn.

Aanbeveling B — Activering of aanscherping van kredietnemer-gebaseerde maatregelen

Het volgende nalevingscriterium is van toepassing op aanbeveling B.

| 1. | Om te voorkomen dat een aanzienlijk of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan en mogelijk niet in staat zijn hun schuld af te lossen of hun consumptie te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, moeten de Finse nationale autoriteiten gebruikmaken van een of meer gecombineerde inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen (bv. grenswaarden voor de LTV-ratio in combinatie met een grenswaarde voor de DTI-ratio, of voor de DSTI-ratio, en looptijdlimieten), om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan zouden kunnen verminderen en risico’s zouden kunnen creëren op andere gebieden, tot een minimum te beperken. |
| --- | --- |

1.

Om te voorkomen dat een aanzienlijk of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe hypothecaire leningen aangaan en mogelijk niet in staat zijn hun schuld af te lossen of hun consumptie te handhaven als gevolg van ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, moeten de Finse nationale autoriteiten gebruikmaken van een of meer gecombineerde inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen (bv. grenswaarden voor de LTV-ratio in combinatie met een grenswaarde voor de DTI-ratio, of voor de DSTI-ratio, en looptijdlimieten), om de doeltreffendheid van de bestaande maatregelen te waarborgen en om mogelijke omzeiling van deze maatregelen of onbedoelde gevolgen die de doeltreffendheid ervan zouden kunnen verminderen en risico’s zouden kunnen creëren op andere gebieden, tot een minimum te beperken.

| 2. | Alvorens kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Finland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van de maatregel vast te stellen. |
| --- | --- |

2.

Alvorens kredietnemer-gebaseerde maatregelen te activeren, moet de positie van Finland in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om een passende kalibratie en geleidelijke invoering van de maatregel vast te stellen.

| 3. | Na de activering van de kapitaal-gebaseerde maatregelen kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Finland geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden. |
| --- | --- |

3.

Na de activering van de kapitaal-gebaseerde maatregelen kan een verdere aanscherping ervan of de activering van aanvullende macroprudentiële maatregelen nodig zijn om de in Finland geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken; dit zal afhangen van de keuze van de geactiveerde kapitaal-gebaseerde maatregelen, de eerste kalibratie van deze geactiveerde maatregelen en de resultaten van de beoordeling van de kwetsbaarheden.

| 4. | Bij het activeren of kalibreren van de inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten de Finse nationale autoriteiten die met de activering of kalibratie van de inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, rekening houden met alle leningen die door huishoudens van hun inkomsten moeten worden afbetaald, ongeacht de vorm van de leningen (d.w.z. leningen aan woningcorporaties te behandelen als schulden van huishoudens). |
| --- | --- |

4.

Bij het activeren of kalibreren van de inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen moeten de Finse nationale autoriteiten die met de activering of kalibratie van de inkomen-gerelateerde kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn belast, rekening houden met alle leningen die door huishoudens van hun inkomsten moeten worden afbetaald, ongeacht de vorm van de leningen (d.w.z. leningen aan woningcorporaties te behandelen als schulden van huishoudens).

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/35 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/35

---

AANBEVELING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden

(ESRB/2019/9)

(2019/C 366/06)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s  (1)
  , en met name de artikelen 3, 16, 17 en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, kredietverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen. |
| --- | --- |

(1)

De onroerendgoedsector speelt een belangrijke rol in de economie en de ontwikkelingen in deze sector kunnen een belangrijke invloed op het financiële stelsel hebben. De voorbije financiële crises toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. Ongunstige ontwikkelingen op de onroerendgoedmarkten in sommige lidstaten hebben in het verleden geleid tot grote kredietverliezen en/of hebben een negatieve impact gehad op de reële economie. Dergelijke effecten weerspiegelen de nauwe wisselwerking tussen de onroerendgoedsector, kredietverstrekkers en andere economische sectoren. Bovendien versterken de krachtige terugkoppelingseffecten tussen het financiële stelsel en de reële economie de negatieve ontwikkelingen.

| (2) | Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de gemakkelijkere toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie en in combinatie met een toegenomen vraag naar onroerend goed ontstaat een opwaartse druk op de prijzen. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietverleners negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren. |
| --- | --- |

(2)

Deze koppelingen zijn belangrijk omdat zij erop duiden dat uit de onroerendgoedsector stammende risico’s een procyclische systeemimpact kunnen hebben. Kwetsbaarheden in het financiële stelsel hebben de neiging te accumuleren wanneer de onroerendgoedcyclus een opwaartse trend vertoont. De waargenomen lagere risico’s en de gemakkelijkere toegang tot financiering kunnen bijdragen tot een snelle krediet- en investeringsexpansie en in combinatie met een toegenomen vraag naar onroerend goed ontstaat een opwaartse druk op de prijzen. Aangezien de daaruit voortvloeiende hogere onderpandwaarden de vraag naar en de verstrekking van krediet begunstigen, kunnen deze zichzelf versterkende dynamische factoren resulteren in potentiële systemische gevolgen. Tijdens een afzwakkende onroerendgoedcyclus daarentegen kunnen striktere kredietvoorwaarden, sterkere risicoaversie en de neerwaartse druk op onroerendgoedprijzen de veerkracht van kredietnemers en kredietverleners negatief beïnvloeden, waardoor de economische omstandigheden verslechteren.

| (3) | Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(3)

Kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed kunnen een bron van systeemrisico vormen en zowel direct als indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische of financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt Indirecte effecten kunnen verband houden met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (4) | Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid het leveren van een bijdrage aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de veerkracht van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei. |
| --- | --- |

(4)

Zoals vermeld in overweging 4 van Aanbeveling ESRB/2013/1 (2), is het uiteindelijke doel van macroprudentieel beleid het leveren van een bijdrage aan de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel als geheel, onder meer door de veerkracht van het financiële stelsel te versterken en de opbouw van systeemrisico’s te verminderen, en aldus te zorgen voor een duurzame bijdrage van de financiële sector aan de economische groei.

| (5) | Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of uitsluiten op nationaal recht gebaseerde kredietnemer- gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de risicobeoordeling. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Te dien einde kunnen de macroprudentiële autoriteiten gebruikmaken van een of meer van de in Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) en Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad (4) vervatte kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen, en/of uitsluiten op nationaal recht gebaseerde kredietnemer- gebaseerde macroprudentiële maatregelen, afhankelijk van de risicobeoordeling. Hoewel de kapitaal-gebaseerde maatregelen in de eerste plaats gericht zijn op het vergroten van de veerkracht van het financiële stelsel, kunnen de kredietnemer-gebaseerde maatregelen bijzonder geschikt zijn om de verdere opbouw van systeemrisico’s te voorkomen.

| (6) | Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over directe controle of aanbevelingsbevoegdheden met betrekking tot de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten. |
| --- | --- |

(6)

Daarnaast wordt in Aanbeveling ESRB/2013/1 aanbevolen dat de lidstaten een rechtskader instellen waarmee de macroprudentiële autoriteiten kunnen beschikken over directe controle of aanbevelingsbevoegdheden met betrekking tot de in die aanbeveling geïdentificeerde macroprudentiële instrumenten.

| (7) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling uitgevoerd van de kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Zweden (6). |
| --- | --- |

(7)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede beoordeling uitgevoerd van de kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (5). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen een aantal kwetsbaarheden op middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen, waaronder Zweden (6).

| (8) | In 2016 hield de belangrijkste kwetsbaarheid in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Zweden verband met de aanzienlijke en langdurige groei van zowel de huizenprijzen als de hypothecaire leningen, hetgeen leidde tot een overwaardering van de huizenprijzen en een hoge en stijgende schuldenlast van de huishoudens. |
| --- | --- |

(8)

In 2016 hield de belangrijkste kwetsbaarheid in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Zweden verband met de aanzienlijke en langdurige groei van zowel de huizenprijzen als de hypothecaire leningen, hetgeen leidde tot een overwaardering van de huizenprijzen en een hoge en stijgende schuldenlast van de huishoudens.

| (9) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (7). |
| --- | --- |

(9)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (7).

| (10) | Wat Zweden betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat de groei van de huizenprijzen sinds 2016 is vertraagd en dat deze momenteel op hetzelfde niveau liggen als in 2016. De huizenprijzen zijn echter nog steeds overgewaardeerd en de schuldenlast van de huishoudens is aanzienlijk gestegen. |
| --- | --- |

(10)

Wat Zweden betreft, is uit deze recente beoordeling gebleken dat de groei van de huizenprijzen sinds 2016 is vertraagd en dat deze momenteel op hetzelfde niveau liggen als in 2016. De huizenprijzen zijn echter nog steeds overgewaardeerd en de schuldenlast van de huishoudens is aanzienlijk gestegen.

| (11) | Sinds 2016 hebben de Zweedse nationale autoriteiten een aantal kredietnemer-gebaseerde en kapitaal-gebaseerde maatregelen aangescherpt of ingevoerd. In 2016 zijn er eisen aan de aflossing van nieuwe hypotheken geïntroduceerd. Deze eisen hielden verband met de lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio) van de nieuwe leningen, waarvoor een afschrijving van minimaal 2 % per jaar nodig was voor leningen met een LTV-ratio van meer dan 70 %, en van 1 % per jaar voor leningen met een LTV-ratio van 50 % tot 70 %. In 2017 werden deze eisen aangescherpt met betrekking tot de lening-inkomenratio (loan-to-income (LTI) ratio) van de nieuwe leningen, waardoor deze vereisten met 1 procentpunt per jaar werden verhoogd voor nieuwe hypothecaire leningen met een LTI-ratio van meer dan 4,5. In 2018 heeft de Finansinspektionen (de Zweedse Financiële Toezichthoudende Autoriteit) aan alle binnenlandse kredietinstellingen die overeenkomstig artikel 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 gebruikmaken van de op interne ratings gebaseerde benadering, een kredietinstellingspecifiek minimumniveau (vloer) van 25 % ingesteld voor het naar risicogewogen gemiddelde van de risicogewichten die worden toegepast op de aangehouden blootstellingen van particulieren en kleine debiteuren die ingezeten zijn in Zweden en gedekt zijn door in Zweden gelegen niet-zakelijk onroerend goed. Ten slotte verhoogde de Finansinspektionen het anticyclische kapitaalbufferpercentage in 2018 van 2 % naar 2,5 % met ingang van september 2019. |
| --- | --- |

(11)

Sinds 2016 hebben de Zweedse nationale autoriteiten een aantal kredietnemer-gebaseerde en kapitaal-gebaseerde maatregelen aangescherpt of ingevoerd. In 2016 zijn er eisen aan de aflossing van nieuwe hypotheken geïntroduceerd. Deze eisen hielden verband met de lening-waarderatio (loan-to-value (LTV) ratio) van de nieuwe leningen, waarvoor een afschrijving van minimaal 2 % per jaar nodig was voor leningen met een LTV-ratio van meer dan 70 %, en van 1 % per jaar voor leningen met een LTV-ratio van 50 % tot 70 %. In 2017 werden deze eisen aangescherpt met betrekking tot de lening-inkomenratio (loan-to-income (LTI) ratio) van de nieuwe leningen, waardoor deze vereisten met 1 procentpunt per jaar werden verhoogd voor nieuwe hypothecaire leningen met een LTI-ratio van meer dan 4,5. In 2018 heeft de Finansinspektionen (de Zweedse Financiële Toezichthoudende Autoriteit) aan alle binnenlandse kredietinstellingen die overeenkomstig artikel 458 van Verordening (EU) nr. 575/2013 gebruikmaken van de op interne ratings gebaseerde benadering, een kredietinstellingspecifiek minimumniveau (vloer) van 25 % ingesteld voor het naar risicogewogen gemiddelde van de risicogewichten die worden toegepast op de aangehouden blootstellingen van particulieren en kleine debiteuren die ingezeten zijn in Zweden en gedekt zijn door in Zweden gelegen niet-zakelijk onroerend goed. Ten slotte verhoogde de Finansinspektionen het anticyclische kapitaalbufferpercentage in 2018 van 2 % naar 2,5 % met ingang van september 2019.

| (12) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de in Zweden geconstateerde kwetsbaarheden, zijn er ook belangrijke structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben veroorzaakt, met een hoger systeemrisico als gevolg. Deze factoren zijn onder meer: i) een gebrek aan woningaanbod, hetgeen een opwaartse druk uitoefent op de huizenprijzen en de schulden van huishoudens die hun eigen huis kopen, en ii) de gunstige fiscale behandeling van woningen, zoals de fiscale aftrekbaarheid van rente op hypothecaire leningen, waardoor de huizenprijzen kunnen worden verhoogd en huishoudens kunnen worden gestimuleerd om te veel te lenen. |
| --- | --- |

(12)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de in Zweden geconstateerde kwetsbaarheden, zijn er ook belangrijke structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben veroorzaakt, met een hoger systeemrisico als gevolg. Deze factoren zijn onder meer: i) een gebrek aan woningaanbod, hetgeen een opwaartse druk uitoefent op de huizenprijzen en de schulden van huishoudens die hun eigen huis kopen, en ii) de gunstige fiscale behandeling van woningen, zoals de fiscale aftrekbaarheid van rente op hypothecaire leningen, waardoor de huizenprijzen kunnen worden verhoogd en huishoudens kunnen worden gestimuleerd om te veel te lenen.

| (13) | Ondanks het feit dat het ESRB het brede scala aan macroprudentiële maatregelen erkent die in Zweden van kracht zijn, heeft het geconcludeerd dat deze macroprudentiële maatregelen weliswaar passend zijn, maar dat zij gedeeltelijk toereikend zijn om de vastgestelde kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed aan te pakken, met name waar het gaat om de schuldenlast van de huishoudens en de overwaardering van de huizenprijzen op middellange termijn. Aangezien de kwetsbaarheden tot op zekere hoogte worden beïnvloed door structurele factoren die verder gaan dan macroprudentieel beleid, zijn er andere beleidsmaatregelen nodig om de huidige macroprudentiële maatregelen aan te vullen en te ondersteunen, met als doel de factoren aan te pakken die bijdragen aan een meer effectieve en efficiënte de opbouw van systemische risico’s op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Zweden, zonder buitensporige kosten voor de Zweedse reële economie en het Zweedse financiële stelsel te genereren. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn erop gericht de bestaande macroprudentiële maatregelen in Zweden aan te vullen. |
| --- | --- |

(13)

Ondanks het feit dat het ESRB het brede scala aan macroprudentiële maatregelen erkent die in Zweden van kracht zijn, heeft het geconcludeerd dat deze macroprudentiële maatregelen weliswaar passend zijn, maar dat zij gedeeltelijk toereikend zijn om de vastgestelde kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed aan te pakken, met name waar het gaat om de schuldenlast van de huishoudens en de overwaardering van de huizenprijzen op middellange termijn. Aangezien de kwetsbaarheden tot op zekere hoogte worden beïnvloed door structurele factoren die verder gaan dan macroprudentieel beleid, zijn er andere beleidsmaatregelen nodig om de huidige macroprudentiële maatregelen aan te vullen en te ondersteunen, met als doel de factoren aan te pakken die bijdragen aan een meer effectieve en efficiënte de opbouw van systemische risico’s op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Zweden, zonder buitensporige kosten voor de Zweedse reële economie en het Zweedse financiële stelsel te genereren. De in deze aanbeveling voorgestelde maatregelen zijn erop gericht de bestaande macroprudentiële maatregelen in Zweden aan te vullen.

| (14) | Deze aanbeveling heeft ten doel om de volgende aanbevelingen te doen: a) het nemen van bredere beleidsmaatregelen om de factoren aan te pakken die de schuldenlast van de huishoudens vergemakkelijken of bevorderen; b) het aanscherpen van de bestaande macroprudentiële maatregelen of de activering van andere macroprudentiële maatregelen indien de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en de overschatting van de huizenprijzen als gevolg van cyclische economische en financiële redenen blijven toenemen. |
| --- | --- |

(14)

Deze aanbeveling heeft ten doel om de volgende aanbevelingen te doen: a) het nemen van bredere beleidsmaatregelen om de factoren aan te pakken die de schuldenlast van de huishoudens vergemakkelijken of bevorderen; b) het aanscherpen van de bestaande macroprudentiële maatregelen of de activering van andere macroprudentiële maatregelen indien de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens en de overschatting van de huizenprijzen als gevolg van cyclische economische en financiële redenen blijven toenemen.

| (15) | Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet. |
| --- | --- |

(15)

Deze aanbeveling laat de monetairbeleidmandaten van de centrale banken in de Unie onverlet.

| (16) | De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren, |
| --- | --- |

(16)

De aanbevelingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:

AFDELING 1

AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Structurele veranderingen in verband met hypothecaire leningen en de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Aanbevolen wordt dat Zweden zijn beleid herziet om de structurele factoren te beteugelen die de in Zweden geconstateerde kwetsbaarheden hebben aangewakkerd als een bron van systeemrisico, aangezien zij de huishoudens stimuleren buitensporige hypotheekschulden aan te gaan of een buitensporige groei van de huizenprijzen en de hypotheekschuld veroorzaken.

Aanbeveling B — Monitoren van kwetsbaarheden en activering of aanscherping van macroprudentiële maatregelen

| 1. | Aanbevolen wordt dat de Zweedse nationale autoriteiten die belast zijn met het monitoren van systeemrisico’s, de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens en de overwaardering van de huizenprijzen op de middellange termijn nauwlettend in het oog houden, onder meer door:






  a) | het beoordelen — aan de hand van leningsgewijze gegevens voor nieuwe hypothecaire leningen — van het vermogen van kredietnemers om nieuwe woningkredieten aan te gaan om het hoofd te bieden aan ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, en |
| --- | --- | --- |

1.

a)

het beoordelen — aan de hand van leningsgewijze gegevens voor nieuwe hypothecaire leningen — van het vermogen van kredietnemers om nieuwe woningkredieten aan te gaan om het hoofd te bieden aan ongunstige economische of financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, en

| b) | het beoordelen van mogelijke kredietverliezen op bestaande hypotheekportefeuilles, alsook mogelijke tweede ronde-effecten op de financiële stabiliteit in geval van ongunstige economische of financiële ontwikkelingen. |
| --- | --- |

b)

het beoordelen van mogelijke kredietverliezen op bestaande hypotheekportefeuilles, alsook mogelijke tweede ronde-effecten op de financiële stabiliteit in geval van ongunstige economische of financiële ontwikkelingen.

| 2. | Aanbevolen wordt dat, teneinde de buitensporige accumulatie van het kredietrisico te voorkomen, de Zweedse macroprudentiële autoriteit die belast is met de activering van kredietnemer-gebaseerde maatregelen bestaande kredietnemer-gebaseerde maatregelen aanscherpt, of nieuwe maatregelen activeert, indien de resultaten van de uit hoofde van punt a) van subaanbeveling B(1) uitgevoerde monitoring aantonen dat een significant of toenemend aandeel van de kredietnemers die nieuwe woningkredieten aangaan, mogelijk niet in staat zou zijn om hun schulden af te lossen als gevolg van negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Aanbevolen wordt dat de macroprudentiële autoriteit, de aangewezen autoriteit of de bevoegde autoriteit in Zweden, naargelang het geval, de bestaande kapitaal-gebaseerde maatregelen aanscherpt, of nieuwe invoert, teneinde te zorgen voor voldoende kapitaal voor hypothecaire leningen die door vergunninghoudende kredietinstellingen in Zweden worden verleend, indien de resultaten van de uit hoofde van punt b) van subaanbeveling B(1) uitgevoerde monitoring bewijst verschaft dat de potentiële kredietverliezen op bestaande hypothecaire leningen in geval van ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, alsook kredietverliezen op andere leningen ten gevolge van de afname van de consumptie van huishoudens met woningkredieten, is toegenomen vanwege cyclische, economische en financiële factoren. |
| --- | --- |

3.

AFDELING 2

IMPLEMENTATIE

1.   Definities

Voor de toepassing van deze aanbeveling gelden de volgende definities:

| a) | “kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers; |
| --- | --- |

a)

“kredietnemer-gebaseerde maatregelen”: macroprudentiële maatregelen die gericht zijn op kredietnemers;

| b) | “directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen; |
| --- | --- |

b)

“directe zeggenschap”: een reële en effectieve capaciteit om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, macroprudentiële maatregelen op te leggen en te wijzigen die van toepassing zijn op de financiële instellingen die binnen het toepassingsgebied van de overeenkomstige macroprudentiële autoriteit vallen;

| c) | “aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen; |
| --- | --- |

c)

“aanbevelingsbevoegdheden”: het vermogen om, waar nodig voor het bereiken van een uiteindelijke of intermediaire doelstelling, door middel van aanbevelingen de toepassing van macroprudentiële instrumenten te sturen;

| d) | “lening-waarderatio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed; |
| --- | --- |

d)

“lening-waarderatio” (loan-to-value (LTV) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt ten opzichte van de waarde van het onroerend goed;

| e) | “lening-inkomenratio” (loan-to-income (LTI) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt, ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

e)

“lening-inkomenratio” (loan-to-income (LTI) ratio): de som van alle leningen, of leningtranches, waarvoor de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring het onroerend goed als zekerheid heeft verstrekt, ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| f) | “middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar; |
| --- | --- |

f)

“middellange termijn”: binnen een tijdshorizon van drie jaar;

| g) | “schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar); |
| --- | --- |

g)

“schuldaflossing”: de gecombineerde rente- en hoofdsomterugbetaling op de totale schuld van een kredietnemer over een bepaalde periode (in het algemeen één jaar);

| h) | “macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8); |
| --- | --- |

h)

“macroprudentiële autoriteit”: een nationale macroprudentiële autoriteit met de doelstellingen, regelingen, bevoegdheden, verantwoordingsvereisten en andere kenmerken zoals uiteengezet in Aanbeveling ESRB/2011/3 (8);

| i) | “schuld/inkomensratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

i)

“schuld/inkomensratio” (debt-to-income (DTI) ratio): de jaarlijkse totale schuld van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| j) | “schuldaflossing-inkomensratio” (debt-service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring; |
| --- | --- |

j)

“schuldaflossing-inkomensratio” (debt-service-to-income (DSTI) ratio): de jaarlijkse totale schuldaflossing ten opzichte van het totale besteedbare jaarinkomen van de kredietnemer ten tijde van de leninginitiëring;

| k) | “looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring. |
| --- | --- |

k)

“looptijd”: de duur van het contract van de hypothecaire lening in jaren ten tijde van de leninginitiëring.

2.   Implementatiecriteria

| 1. | De volgende criteria zijn van toepassing op de implementatie van deze aanbeveling:






  a) | er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A en van aanbeveling B; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

er dient terdege rekening te worden gehouden met het evenredigheidsbeginsel, rekening houdend met de doelstelling en de inhoud van aanbeveling A en van aanbeveling B;

| b) | wat aanbeveling A betreft, moet bij de geleidelijke invoering van beleidswijzigingen rekening worden gehouden met de positie van Zweden in de economische en financiële cycli, zodat deze maatregelen niet dienen om de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden te vergroten of aan te wakkeren; |
| --- | --- |

b)

wat aanbeveling A betreft, moet bij de geleidelijke invoering van beleidswijzigingen rekening worden gehouden met de positie van Zweden in de economische en financiële cycli, zodat deze maatregelen niet dienen om de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden te vergroten of aan te wakkeren;

| c) | bij het activeren van aanvullende, of het aanscherpen van de bestaande, kredietnemer-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling B, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Zweden in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten; |
| --- | --- |

c)

bij het activeren van aanvullende, of het aanscherpen van de bestaande, kredietnemer-gebaseerde maatregelen uit hoofde van aanbeveling B, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Zweden in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten;

| d) | de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling A en van aanbeveling B zijn opgenomen in bijlage I. |
| --- | --- |

d)

de specifieke criteria voor de naleving van aanbeveling A en van aanbeveling B zijn opgenomen in bijlage I.

| 2. | De geadresseerden van deze aanbeveling wordt verzocht aan het ESRB en de Raad verslag te doen over de ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. De verslagen dienen minimaal het volgende te bevatten:






  a) | informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties; |
| --- | --- | --- |

2.

a)

informatie over de inhoud en het tijdschema van de ondernomen acties;

| b) | een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s en looptijden, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), alsmede van met de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling; |
| --- | --- |

b)

een beoordeling van de kwetsbaarheden in verband met de schuldenlast van de huishoudens, met inbegrip van de distributie van nieuwe hypothecaire leningen volgens hun LTV-, DTI-, en DSTI-ratio’s en looptijden, waarbij de relevante ratio’s worden berekend overeenkomstig bijlage IV bij Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (9), alsmede van met de werking van de genomen maatregelen, rekening houdend met de doelstellingen van deze aanbeveling;

| c) | een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen. |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde rechtvaardiging van het niet-ondernemen van actie of het afwijken van deze aanbeveling, met inbegrip van eventuele vertragingen.

3.   Tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen

Geadresseerden wordt verzocht aan het ESRB en de Raad te rapporteren over het ingevolge deze aanbeveling ondernomen acties, of het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen, overeenkomstig de volgende termijnen:

| a) | Aanbeveling A

  De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk 31 oktober 2022 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van Aanbeveling A. |
| --- | --- |

a)

Aanbeveling A

De geadresseerde van aanbeveling A wordt verzocht uiterlijk 31 oktober 2022 bij het ESRB en de Raad een verslag in te dienen over de implementatie van Aanbeveling A.

| b) | Aanbeveling B

  Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, wordt de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens en over de maatregelen die zijn genomen om dergelijke kwetsbaarheden aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend. |
| --- | --- |

b)

Aanbeveling B

Uiterlijk op 31 oktober 2020, en vervolgens jaarlijks tot en met 31 oktober 2022, wordt de geadresseerden van aanbeveling B verzocht aan het ESRB en de Raad verslag uit te brengen over de kwetsbaarheden ten aanzien van de schuldenlast van de huishoudens en over de maatregelen die zijn genomen om dergelijke kwetsbaarheden aan te pakken. Wanneer meer dan één instantie verantwoordelijk is voor het ondernemen van acties om de vastgestelde kwetsbaarheden aan te pakken, moet één gezamenlijk verslag worden ingediend.

4.   Monitoring en beoordeling

| 1. | Het ESRB-secretariaat zal:






  a) | de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren; |
| --- | --- | --- |

1.

a)

de geadresseerden bijstaan, de gecoördineerde rapportage verzekeren, relevante templates verstrekken en, waar nodig, de procedure en het tijdschema voor het opvolgen van de aanbevelingen specificeren;

| b) | de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:






  i) | uiterlijk op 31 december 2020 wat de implementatie van de aanbeveling B betreft; |
| --- | --- | --- |

b)

de opvolging door de geadresseerden verifiëren, hen op hun verzoek bijstaan, en vervolgverslagen indienen bij de Algemene Raad. Drie beoordelingen worden als volgt geïnitieerd:

i)

uiterlijk op 31 december 2020 wat de implementatie van de aanbeveling B betreft;

| ii) | uiterlijk op 31 december 2021 wat de implementatie van aan aanbeveling B betreft, en |
| --- | --- |

ii)

uiterlijk op 31 december 2021 wat de implementatie van aan aanbeveling B betreft, en

| iii) | uiterlijk op 31 december 2022 wat de implementatie van aanbevelingen A en B betreft. |
| --- | --- |

iii)

uiterlijk op 31 december 2022 wat de implementatie van aanbevelingen A en B betreft.

| 2. | De Algemene Raad zal de door de geadresseerden gerapporteerde acties en rechtvaardigingen beoordelen en kan waar passend besluiten dat deze aanbeveling niet is opgevolgd en dat een geadresseerde er niet in is geslaagd het niet-ondernemen van actie genoegzaam te rechtvaardigen. |
| --- | --- |

2.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Aanbeveling van het Europees Comité voor Systeemrisico’s van 4 april 2013 inzake tussenliggende doelstellingen en instrumenten van macroprudentieel beleid (ESRB/2013/1) (PB C 170 van 15.6.2013, blz. 1).

2

(3)  Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 338).

3

(4)  Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013, blz. 1).

4

(5)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB op www.esrb.europa.eu

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/11 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 55).

6

(7)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB op: www.esrb.europa.eu

7

(8)  Aanbeveling ESRB/2011/3 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 december 2011 inzake het macroprudentieel mandaat van nationale autoriteiten (PB C 41 van 14.2.2012, blz. 1).

8

(9)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

9

---

BIJLAGE I

SPECIFICATIE VAN DE NALEVINGSCRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP DE AANBEVELINGEN

Aanbeveling A — Structurele veranderingen in verband met hypothecaire leningen en de niet-zakelijkonroerendgoedsector

Het volgende nalevingscriterium is van toepassing op aanbeveling A.

Bij het formuleren van beleidsopties moet, alvorens beleidswijzigingen door te voeren, een beoordeling worden gemaakt van het effect van de voorgestelde maatregelen, waarbij rekening wordt gehouden met de positie van Zweden in de economische en financiële cycli, om te verzekeren dat dergelijke maatregelen de verwezenlijking van de geaccumuleerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden niet vergroten of aanwakkeren.

Aanbeveling B — Toezicht op kwetsbaarheden en activering of aanscherping van macroprudentiële maatregelen

Het volgende nalevingscriterium is van toepassing op aanbeveling B.

Alvorens aanvullende maatregelen te activeren of bestaande maatregelen aan te scherpen, moet de positie van Zweden in de economische en financiële cycli worden beoordeeld om na te gaan of een dergelijke activering of aanscherping passend zou zijn.

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/41 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/41

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in de Tsjechische Republiek

(ESRB/2019/10)

(2019/C 366/07)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) Nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name de artikelen 3, 16, en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat instabiele ontwikkelingen op onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de huishoudconsumptie, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat instabiele ontwikkelingen op onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de huishoudconsumptie, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | De onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijke onroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

De onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijke onroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldlast van huishoudens die hun eigen woning kopen — of andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om te te veel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen, de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldlast van huishoudens die hun eigen woning kopen — of andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om te te veel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen, de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren.

| (5) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van kwetsbaarheden op middellange termijn ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (2). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen kwetsbaarheden op de middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10). |
| --- | --- |

(5)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van kwetsbaarheden op middellange termijn ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (2). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen kwetsbaarheden op de middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10).

| (6) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER (11). |
| --- | --- |

(6)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER (11).

| (7) | In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder de Tsjechische Republiek, een aantal kwetsbaarheden op de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, welke onvoldoende zijn aangepakt. |
| --- | --- |

(7)

In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder de Tsjechische Republiek, een aantal kwetsbaarheden op de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, welke onvoldoende zijn aangepakt.

| (8) | Het ESRB neemt nota van het macroprudentiële optreden van de Tsjechische Republiek om de systeemrisico’s in de niet-zakelijkonroerendgoedsector te beperken en stelt voor dat de betrokken Tsjechische autoriteiten bereidheid tonen om verdere actie te ondernemen indien het huidige macroprudentiële beleid onvoldoende blijkt te zijn. |
| --- | --- |

(8)

Het ESRB neemt nota van het macroprudentiële optreden van de Tsjechische Republiek om de systeemrisico’s in de niet-zakelijkonroerendgoedsector te beperken en stelt voor dat de betrokken Tsjechische autoriteiten bereidheid tonen om verdere actie te ondernemen indien het huidige macroprudentiële beleid onvoldoende blijkt te zijn.

| (9) | In de ESRB-beoordeling van kwetsbaarheden met betrekking tot de Tsjechische Republiek wordt met nadruk gewezen op het volgende:






  a. | De groei van de huizenprijzen heeft de groei van de gezinsinkomens op middellange termijn overtroffen en kan niet volledig worden gerechtvaardigd door de ontwikkeling van de schuldaflossingscapaciteit van de huishoudens. Česká národní banka (CNB) schat dat de huizenprijzen in Tsjechië vanaf de tweede helft van 2018 met 10 % tot 15 % zijn overgewaardeerd. Naast de bijdrage van cyclische factoren zijn er ook belangrijke structurele factoren die mogelijk tot deze overwaardering hebben bijgedragen. Met name het trage tempo van de werkzaamheden voor het toekomstige Metropolitan Plan in Praag en de vertragingen bij de afgifte van bouwvergunningen kunnen ook hebben bijgedragen tot het tekort aan woningaanbod, met name in het kapitaal. |
| --- | --- | --- |

(9)

In de ESRB-beoordeling van kwetsbaarheden met betrekking tot de Tsjechische Republiek wordt met nadruk gewezen op het volgende:

a.

De groei van de huizenprijzen heeft de groei van de gezinsinkomens op middellange termijn overtroffen en kan niet volledig worden gerechtvaardigd door de ontwikkeling van de schuldaflossingscapaciteit van de huishoudens. Česká národní banka (CNB) schat dat de huizenprijzen in Tsjechië vanaf de tweede helft van 2018 met 10 % tot 15 % zijn overgewaardeerd. Naast de bijdrage van cyclische factoren zijn er ook belangrijke structurele factoren die mogelijk tot deze overwaardering hebben bijgedragen. Met name het trage tempo van de werkzaamheden voor het toekomstige Metropolitan Plan in Praag en de vertragingen bij de afgifte van bouwvergunningen kunnen ook hebben bijgedragen tot het tekort aan woningaanbod, met name in het kapitaal.

| b. | De overwaardering van de huizenprijzen, die blijven stijgen in combinatie met een sterke groei van de woningkredieten en de versoepeling van de kredietverleningsnormen in de afgelopen jaren, hebben de mogelijkheid van kredietverliezen uit hypothecaire leningen verhoogd in geval van ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, met directe effecten op de financiële stabiliteit. Evenzo kan de toenemende schuldenlast van huishoudens, in combinatie met het groeiende aandeel van huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische en financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, ertoe leiden dat huishoudens hun consumptie verminderen in het geval van een economische of financiële schok, hetgeen kan leiden tot tweede ronde-effecten die indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

b.

De overwaardering van de huizenprijzen, die blijven stijgen in combinatie met een sterke groei van de woningkredieten en de versoepeling van de kredietverleningsnormen in de afgelopen jaren, hebben de mogelijkheid van kredietverliezen uit hypothecaire leningen verhoogd in geval van ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, met directe effecten op de financiële stabiliteit. Evenzo kan de toenemende schuldenlast van huishoudens, in combinatie met het groeiende aandeel van huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische en financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, ertoe leiden dat huishoudens hun consumptie verminderen in het geval van een economische of financiële schok, hetgeen kan leiden tot tweede ronde-effecten die indirect van invloed zijn op de financiële stabiliteit.

| c. | De jaarlijkse groei van de woningkredieten is over de middellange termijn hoog gebleven. Voorafgaand aan de invoering van de aanbevolen grenswaarden voor de schuld-waarde ratio (loan-to-value (LTV) ratio), schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) en schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) ging de groei van de woningkredieten gepaard met de versoepeling van de kredietverleningsnormen zoals blijkt uit het stijgende percentage leningen met een hoge LTV-ratio (van meer dan 80 % en 90 %) en het stijgende percentage leningen met een hoge DTI-ratio en DSTI-ratio (meer dan 8 % en 40 % respectievelijk). Deze leningen werden verstrekt aan huishoudens die mogelijk kwetsbaar zijn voor ongunstige economische en financiële omstandigheden. Bovendien werd een bij een toenemend percentage van de verstrekte leningen hogere LTV-ratio’s gecombineerd met een hoge DTI-ratio of DSTI-ratio, waardoor het potentieel voor kredietverliezen in verband met deze nieuwe hypothecaire leningen nog verder toenam. Hoewel de gemiddelde risicogewichten voor de door kredietinstellingen in Tsjechië aangehouden hypotheekleningen met behulp van de op interne ratings gebaseerde benadering als relatief hoog kunnen worden beschouwd in vergelijking met andere EER-landen, zijn deze risicogewichten gedaald. |
| --- | --- |

c.

De jaarlijkse groei van de woningkredieten is over de middellange termijn hoog gebleven. Voorafgaand aan de invoering van de aanbevolen grenswaarden voor de schuld-waarde ratio (loan-to-value (LTV) ratio), schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) en schuldaflossing-inkomen ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio) ging de groei van de woningkredieten gepaard met de versoepeling van de kredietverleningsnormen zoals blijkt uit het stijgende percentage leningen met een hoge LTV-ratio (van meer dan 80 % en 90 %) en het stijgende percentage leningen met een hoge DTI-ratio en DSTI-ratio (meer dan 8 % en 40 % respectievelijk). Deze leningen werden verstrekt aan huishoudens die mogelijk kwetsbaar zijn voor ongunstige economische en financiële omstandigheden. Bovendien werd een bij een toenemend percentage van de verstrekte leningen hogere LTV-ratio’s gecombineerd met een hoge DTI-ratio of DSTI-ratio, waardoor het potentieel voor kredietverliezen in verband met deze nieuwe hypothecaire leningen nog verder toenam. Hoewel de gemiddelde risicogewichten voor de door kredietinstellingen in Tsjechië aangehouden hypotheekleningen met behulp van de op interne ratings gebaseerde benadering als relatief hoog kunnen worden beschouwd in vergelijking met andere EER-landen, zijn deze risicogewichten gedaald.

| d. | Hoewel de schuldenlast van de huishoudens in de Tsjechische Republiek als gematigd kan worden beschouwd in vergelijking met andere EER-landen, is deze in de pas blijven lopen met de groei van de woningkredieten. Ondanks het feit dat er onlangs langere perioden zijn geweest waarvoor de rentetarieven zijn vastgesteld, werd een aanzienlijk deel van de nieuwe hypothecaire leningen eerder verstrekt met een initiële periode van vaste rente van minder dan vijf jaar. Bijgevolg kan het voor een aanzienlijk percentage van de huishoudens die nieuwe hypotheekleningen aangaan, moeilijk zijn hun schuld af te lossen in het geval van een rentestijging. |
| --- | --- |

d.

Hoewel de schuldenlast van de huishoudens in de Tsjechische Republiek als gematigd kan worden beschouwd in vergelijking met andere EER-landen, is deze in de pas blijven lopen met de groei van de woningkredieten. Ondanks het feit dat er onlangs langere perioden zijn geweest waarvoor de rentetarieven zijn vastgesteld, werd een aanzienlijk deel van de nieuwe hypothecaire leningen eerder verstrekt met een initiële periode van vaste rente van minder dan vijf jaar. Bijgevolg kan het voor een aanzienlijk percentage van de huishoudens die nieuwe hypotheekleningen aangaan, moeilijk zijn hun schuld af te lossen in het geval van een rentestijging.

| e. | Ongunstige economische en financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt kunnen leiden tot leiden tot verwezenlijking van de risico’s, gelet op de bovengenoemde kwetsbaarheden. Als bijvoorbeeld de stijging van het inkomen van huishoudens afneemt of de rentetarieven stijgen, kunnen huishoudens met een hoge schuldenlast het moeilijker vinden hun schulden af te lossen. Als deze huishoudens niet in staat zijn hun schulden af te lossen en tegelijkertijd de huizenprijzen dalen, kan dit tot kredietverliezen op hypothecaire leningen leiden. Rekening houdend met een eerdere aanbeveling van CNB (12) betreffende kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, wordt momenteel verwacht dat het risico van wanbetalingen en van directe kredietverliezen voor kredietinstellingen beperkt zal zijn. Bovendien kunnen kredietinstellingen, gezien de relatief hoge gemiddelde risicogewichten voor hypotheekportefeuilles van kredietinstellingen die gebruikmaken van de op interne ratings gebaseerde benadering en de relatief hoge kapitalisatie van het bankwezen in de Tsjechische Republiek, goed in staat zijn directe kredietschokken op te vangen die verband houden met de niet-zakelijkonroerendgoedsector. Huishoudens moeten hun consumptie echter mogelijk nog aanpassen, omdat mogelijke verminderingen van het inkomen of het netto vermogen tot indirecte effecten op de financiële stabiliteit kunnen leiden. |
| --- | --- |

e.

Ongunstige economische en financiële omstandigheden of negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt kunnen leiden tot leiden tot verwezenlijking van de risico’s, gelet op de bovengenoemde kwetsbaarheden. Als bijvoorbeeld de stijging van het inkomen van huishoudens afneemt of de rentetarieven stijgen, kunnen huishoudens met een hoge schuldenlast het moeilijker vinden hun schulden af te lossen. Als deze huishoudens niet in staat zijn hun schulden af te lossen en tegelijkertijd de huizenprijzen dalen, kan dit tot kredietverliezen op hypothecaire leningen leiden. Rekening houdend met een eerdere aanbeveling van CNB (12) betreffende kredietverleningsnormen voor nieuwe hypothecaire leningen, wordt momenteel verwacht dat het risico van wanbetalingen en van directe kredietverliezen voor kredietinstellingen beperkt zal zijn. Bovendien kunnen kredietinstellingen, gezien de relatief hoge gemiddelde risicogewichten voor hypotheekportefeuilles van kredietinstellingen die gebruikmaken van de op interne ratings gebaseerde benadering en de relatief hoge kapitalisatie van het bankwezen in de Tsjechische Republiek, goed in staat zijn directe kredietschokken op te vangen die verband houden met de niet-zakelijkonroerendgoedsector. Huishoudens moeten hun consumptie echter mogelijk nog aanpassen, omdat mogelijke verminderingen van het inkomen of het netto vermogen tot indirecte effecten op de financiële stabiliteit kunnen leiden.

| f. | Het ESRB neemt kennis van het brede scala van kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen ter beperking van risico’s verbonden met de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Tsjechië. De grenzen aan de LTV-ratio zijn bedoeld om de opbouw van kwetsbaarheden in verband met het verstrekken van nieuwe hypothecaire leningen op een markt waarin de huizenprijzen overgewaardeerd zijn, aan te pakken, met mogelijke directe gevolgen voor de financiële stabiliteit. Bovendien zijn grenswaarden voor de DTI-ratio en de DSTI-ratio erop gericht de doeltreffendheid van de grenswaarden van de LTV-ratio te vergroten door de verstrekking van nieuwe leningen aan huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische en financiële omstandigheden en ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in de Tsjechische Republiek te beperken. Kredietaanbieders worden ook aanbevolen om stresstesten toe te passen op het vermogen van debiteuren om schokken op te vangen die verband houden met een verhoogde rente of een verlaagd inkomen. Om de veerkracht van instellingen met betrekking tot cyclische kwetsbaarheden te vergroten, heeft de CBT in 2018 het anticyclische bufferpercentage verhoogd tot 2 % (van 1,5 %) welke verhoging ingaat op 1 juli 2020. |
| --- | --- |

f.

Het ESRB neemt kennis van het brede scala van kredietnemer-gebaseerde macroprudentiële maatregelen ter beperking van risico’s verbonden met de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Tsjechië. De grenzen aan de LTV-ratio zijn bedoeld om de opbouw van kwetsbaarheden in verband met het verstrekken van nieuwe hypothecaire leningen op een markt waarin de huizenprijzen overgewaardeerd zijn, aan te pakken, met mogelijke directe gevolgen voor de financiële stabiliteit. Bovendien zijn grenswaarden voor de DTI-ratio en de DSTI-ratio erop gericht de doeltreffendheid van de grenswaarden van de LTV-ratio te vergroten door de verstrekking van nieuwe leningen aan huishoudens die potentieel kwetsbaar zijn voor ongunstige economische en financiële omstandigheden en ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in de Tsjechische Republiek te beperken. Kredietaanbieders worden ook aanbevolen om stresstesten toe te passen op het vermogen van debiteuren om schokken op te vangen die verband houden met een verhoogde rente of een verlaagd inkomen. Om de veerkracht van instellingen met betrekking tot cyclische kwetsbaarheden te vergroten, heeft de CBT in 2018 het anticyclische bufferpercentage verhoogd tot 2 % (van 1,5 %) welke verhoging ingaat op 1 juli 2020.

| g. | De huidige kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn echter ingevoerd op basis van een aanbeveling van CBT die niet juridisch bindend is, en er bestaat geen rechtskader om deze maatregelen te activeren door middel van juridisch bindende handelingen. De doeltreffendheid van de huidige maatregelen kan als zodanig op middellange termijn niet worden gegarandeerd, en gedurende deze periode kan zowel de overwaardering van de huizenprijzen als de groei van hypothecaire leningen nog verder toenemen. |
| --- | --- |

g.

De huidige kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn echter ingevoerd op basis van een aanbeveling van CBT die niet juridisch bindend is, en er bestaat geen rechtskader om deze maatregelen te activeren door middel van juridisch bindende handelingen. De doeltreffendheid van de huidige maatregelen kan als zodanig op middellange termijn niet worden gegarandeerd, en gedurende deze periode kan zowel de overwaardering van de huizenprijzen als de groei van hypothecaire leningen nog verder toenemen.

| h. | Het huidige macroprudentiële beleid wordt geacht gedeeltelijk adequaat en gedeeltelijk toereikend te zijn om de mogelijke ontwikkeling van kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendsector goed in Tsjechië op de middellange termijn aan te pakken. Het is van belang dat de nationale autoriteiten beschikken over alle nodige juridisch bindende macroprudentiële instrumenten die hen de nodige bevoegdheden verlenen om potentiële kwetsbaarheden voor de financiële stabiliteit aan te pakken, waaronder met name de bevoegdheid om juridisch bindende grenswaarden voor de lening-waarde ratio vast te stellen — en hetzij aan de schuld-inkomen ratio, hetzij aan schuldaflossing-inkomen ratio, in combinatie met looptijdlimieten — indien nodig met betrekking tot nieuwe woningkredieten. Enkel juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen zouden verzekeren dat alle kredietverleners, ongeacht het type of het binnenlandse of buitenlander kredietverleners betreft, volledig voldoen aan de geldende maatregelen. |
| --- | --- |

h.

Het huidige macroprudentiële beleid wordt geacht gedeeltelijk adequaat en gedeeltelijk toereikend te zijn om de mogelijke ontwikkeling van kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendsector goed in Tsjechië op de middellange termijn aan te pakken. Het is van belang dat de nationale autoriteiten beschikken over alle nodige juridisch bindende macroprudentiële instrumenten die hen de nodige bevoegdheden verlenen om potentiële kwetsbaarheden voor de financiële stabiliteit aan te pakken, waaronder met name de bevoegdheid om juridisch bindende grenswaarden voor de lening-waarde ratio vast te stellen — en hetzij aan de schuld-inkomen ratio, hetzij aan schuldaflossing-inkomen ratio, in combinatie met looptijdlimieten — indien nodig met betrekking tot nieuwe woningkredieten. Enkel juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen zouden verzekeren dat alle kredietverleners, ongeacht het type of het binnenlandse of buitenlander kredietverleners betreft, volledig voldoen aan de geldende maatregelen.

| (10) | Bij het activeren van maatregelen om de geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van de Tsjechische Republiek in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten. |
| --- | --- |

(10)

Bij het activeren van maatregelen om de geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van de Tsjechische Republiek in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten.

| (11) | De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de waarschuwing publiceren, |
| --- | --- |

(11)

De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de waarschuwing publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn vastgesteld in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in de Tsjechische Republiek die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit en die ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt zijn de belangrijkste kwetsbaarheden volgens het ESRB de hoge overwaardering van de huizenprijzen zijn, in combinatie met de hoge groei van het woningkrediet en de losse kredietverleningsnormen, tegen de achtergrond van het niet-juridisch bindende karakter van de actueel beschikbare en geldende maatregelen op het gebied van kredietnemers.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

2

(3)  Waarschuwing ESRB/2016/06 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in België (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 45).

3

(4)  Waarschuwing ESRB/2016/07 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 47).

4

(5)  Waarschuwing ESRB/2016/09 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 51).

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/10 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 53).

6

(7)  Waarschuwing ESRB/2016/05 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 43).

7

(8)  Waarschuwing ESRB/2016/08 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 49).

8

(9)  Waarschuwing ESRB/2016/11 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 55).

9

(10)  Waarschuwing ESRB/2016/12 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in het Verenigd Koninkrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 57).

10

(11)  Zie: “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ECSR onder www.esrb.europa.eu

11

(12)  Aanbeveling van 12 juni 2018 betreffende het beheer van de risico’s in verband met de verstrekking van door niet-zakelijk onroerend goed gedekte leningen, beschikbaar onder: https://www.cnb.cz (ÚS ČNB ze dne 12. června 2018 — doporučení k řízení renizik renizízení rzizých úvěrů zajištěných rezidenční nemovitosti).

12

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/45 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/45

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland

(ESRB/2019/11)

(2019/C 366/08)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name de artikelen 3, 16, en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | De onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste prikkels tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijkonroerendgoed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

De onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste prikkels tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijkonroerendgoed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldlast van huishoudens die hun eigen woning kopen — of andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om te veel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelmatig aanpakken van de kwetsbaarheden op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldlast van huishoudens die hun eigen woning kopen — of andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om te veel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelmatig aanpakken van de kwetsbaarheden op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren.

| (5) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (2). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen kwetsbaarheden voor de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10). |
| --- | --- |

(5)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (2). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen kwetsbaarheden voor de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10).

| (6) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (11). |
| --- | --- |

(6)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (11).

| (7) | In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder Duitsland, bepaalde kwetsbaarheden op de middellange termijn aangemerkt als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt. |
| --- | --- |

(7)

In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder Duitsland, bepaalde kwetsbaarheden op de middellange termijn aangemerkt als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt.

| (8) | Met betrekking tot Duitsland benadrukt de evaluatie van kwetsbaarheden door het ESRB het volgende:






  a. | Het merendeel van de beschikbare woningprijsindicatoren wijst erop dat de huizenprijzen in Duitsland overgewaardeerd zijn. In vergelijking met de vorige ramingen voor 2016 en 2017 wijzen de bestaande ramingen voor 2018 op een aanzienlijke overwaardering van de huizenprijzen in stedelijke gebieden. Na een periode van geleidelijke stijging sinds 2010 is de nominale groei van de huizenprijzen de afgelopen jaren versneld en komt iets hoger uit dan de groei van het gezinsinkomen. Bovendien heeft deze groei zich zowel in de steden als op het platteland steeds verder verspreid. De stijging van de huizenprijzen in de grote steden en in de stedelijke gebieden weerspiegelt een tekort aan woningaanbod in verhouding tot de vraag, en de Duitse federale regering heeft een aantal maatregelen ingevoerd om dit tekort te verhelpen. Toekomstige ontwikkelingen in de huizenprijzen zijn derhalve waarschijnlijk afhankelijk van de effecten van deze maatregelen. |
| --- | --- | --- |

(8)

Met betrekking tot Duitsland benadrukt de evaluatie van kwetsbaarheden door het ESRB het volgende:

a.

Het merendeel van de beschikbare woningprijsindicatoren wijst erop dat de huizenprijzen in Duitsland overgewaardeerd zijn. In vergelijking met de vorige ramingen voor 2016 en 2017 wijzen de bestaande ramingen voor 2018 op een aanzienlijke overwaardering van de huizenprijzen in stedelijke gebieden. Na een periode van geleidelijke stijging sinds 2010 is de nominale groei van de huizenprijzen de afgelopen jaren versneld en komt iets hoger uit dan de groei van het gezinsinkomen. Bovendien heeft deze groei zich zowel in de steden als op het platteland steeds verder verspreid. De stijging van de huizenprijzen in de grote steden en in de stedelijke gebieden weerspiegelt een tekort aan woningaanbod in verhouding tot de vraag, en de Duitse federale regering heeft een aantal maatregelen ingevoerd om dit tekort te verhelpen. Toekomstige ontwikkelingen in de huizenprijzen zijn derhalve waarschijnlijk afhankelijk van de effecten van deze maatregelen.

| b. | Ondanks een recente heropleving van de kredietverlening is de jaarlijkse groei van het woningkrediet over de afgelopen drie jaar gematigd gebleven. Een uitgebreide analyse van de kredietverleningsnormen wordt momenteel gehinderd door het gebrek aan gedetailleerde gegevens over de lening-waarderatio’s (loan-to-value (LTV) ratios) en andere kredietratio’s voor nieuw verstrekte leningen. Er zijn echter aanwijzingen dat de vraag naar leningen met hoge duurzame (12) LTV-ratio’s is toegenomen. Bovendien blijkt uit de enquête van de ECB over de kredietverlening in de eurozone dat de onderzochte banken in 2018 hun marges op leningen voor de aankoop van een huis hebben verlaagd. |
| --- | --- |

b.

Ondanks een recente heropleving van de kredietverlening is de jaarlijkse groei van het woningkrediet over de afgelopen drie jaar gematigd gebleven. Een uitgebreide analyse van de kredietverleningsnormen wordt momenteel gehinderd door het gebrek aan gedetailleerde gegevens over de lening-waarderatio’s (loan-to-value (LTV) ratios) en andere kredietratio’s voor nieuw verstrekte leningen. Er zijn echter aanwijzingen dat de vraag naar leningen met hoge duurzame (12) LTV-ratio’s is toegenomen. Bovendien blijkt uit de enquête van de ECB over de kredietverlening in de eurozone dat de onderzochte banken in 2018 hun marges op leningen voor de aankoop van een huis hebben verlaagd.

| c. | De schuldenlast voor de huishoudens kan als gematigd worden beschouwd in vergelijking met de schuldenlast in andere lidstaten. Hoewel het woningbezitspercentage in Duitsland het laagst is in de Europese Unie, vertegenwoordigt het aandeel van de huiseigenaren met een hypotheek ongeveer een kwart van de totale bevolking en ligt hiermee dicht bij het EU-gemiddelde. Hoewel de groei van woningkredieten in het verleden relatief gematigd is gebleven, is de stijging van de huizenprijzen opmerkelijk en kan deze op een bepaald moment gepaard gaan met een sterke toename van nieuwe woningkredieten. Dit zou kunnen leiden tot een verdere toename van de totale schuldenlast voor de huishoudens op de middellange termijn. |
| --- | --- |

c.

De schuldenlast voor de huishoudens kan als gematigd worden beschouwd in vergelijking met de schuldenlast in andere lidstaten. Hoewel het woningbezitspercentage in Duitsland het laagst is in de Europese Unie, vertegenwoordigt het aandeel van de huiseigenaren met een hypotheek ongeveer een kwart van de totale bevolking en ligt hiermee dicht bij het EU-gemiddelde. Hoewel de groei van woningkredieten in het verleden relatief gematigd is gebleven, is de stijging van de huizenprijzen opmerkelijk en kan deze op een bepaald moment gepaard gaan met een sterke toename van nieuwe woningkredieten. Dit zou kunnen leiden tot een verdere toename van de totale schuldenlast voor de huishoudens op de middellange termijn.

| d. | Ongunstige economische en financiële ontwikkelingen kunnen scherpe aanpassingen in gang zetten of in gang worden gezet door scherpe aanpassingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt die, in de context van conjuncturele kwetsbaarheden, kunnen leiden tot de verwezenlijking van directe en indirecte risico’s voor de financiële stabiliteit gelet op de eerdergenoemde kwetsbaarheden. Potentiële directe risico’s voor het bankenstelsel in Duitsland hebben zowel betrekking op mogelijke wanbetalingen op leningen in een klimaat van langdurige economische opleving en overgewaardeerde en sterk stijgende huizenprijzen, als op de concurrentiedruk die zou kunnen leiden tot een versoepeling van de kredietvoorwaarden en verlagingen van de marges voor nieuwe leningen. Bovendien kunnen sommige huishoudens een negatief welvaartseffect of een daling in negatief eigen vermogen ervaren als de daling van de huizenprijzen aanzienlijk is. Als bijvoorbeeld de werkloosheid groeit en/of het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens het moeilijker vinden hun schulden af te lossen. De daaraan gerelateerde negatieve huishoudinkomens- en welvaartseffecten kunnen de aanvankelijke schok versterken indien huishoudens verplicht worden hun te verminderen om hun schulden af te lossen. Dit kan leiden tot tweede ronde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financiële stelsel. |
| --- | --- |

d.

Ongunstige economische en financiële ontwikkelingen kunnen scherpe aanpassingen in gang zetten of in gang worden gezet door scherpe aanpassingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt die, in de context van conjuncturele kwetsbaarheden, kunnen leiden tot de verwezenlijking van directe en indirecte risico’s voor de financiële stabiliteit gelet op de eerdergenoemde kwetsbaarheden. Potentiële directe risico’s voor het bankenstelsel in Duitsland hebben zowel betrekking op mogelijke wanbetalingen op leningen in een klimaat van langdurige economische opleving en overgewaardeerde en sterk stijgende huizenprijzen, als op de concurrentiedruk die zou kunnen leiden tot een versoepeling van de kredietvoorwaarden en verlagingen van de marges voor nieuwe leningen. Bovendien kunnen sommige huishoudens een negatief welvaartseffect of een daling in negatief eigen vermogen ervaren als de daling van de huizenprijzen aanzienlijk is. Als bijvoorbeeld de werkloosheid groeit en/of het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens het moeilijker vinden hun schulden af te lossen. De daaraan gerelateerde negatieve huishoudinkomens- en welvaartseffecten kunnen de aanvankelijke schok versterken indien huishoudens verplicht worden hun te verminderen om hun schulden af te lossen. Dit kan leiden tot tweede ronde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financiële stelsel.

| e. | Opgemerkt moet worden dat de lange perioden waarin de rentetarieven voor hypotheken worden vastgesteld, dienen om het risico van de stijgende rentetarieven voor kredietnemers te beperken. Gezien de positieve inkomensvooruitzichten voor particuliere huishoudens en de aanhoudende gunstige omstandigheden op de arbeidsmarkt lijken de potentiële risico’s van huishoudens die zich financieel moeten uitstrekken, vrij laag te zijn. Er zij echter op gewezen dat het dat het renterisico van de lange rentefixatieperioden bij de kredietinstellingen ligt en dat dit een van de conjuncturele kwetsbaarheden van het bankenstelsel is. |
| --- | --- |

e.

Opgemerkt moet worden dat de lange perioden waarin de rentetarieven voor hypotheken worden vastgesteld, dienen om het risico van de stijgende rentetarieven voor kredietnemers te beperken. Gezien de positieve inkomensvooruitzichten voor particuliere huishoudens en de aanhoudende gunstige omstandigheden op de arbeidsmarkt lijken de potentiële risico’s van huishoudens die zich financieel moeten uitstrekken, vrij laag te zijn. Er zij echter op gewezen dat het dat het renterisico van de lange rentefixatieperioden bij de kredietinstellingen ligt en dat dit een van de conjuncturele kwetsbaarheden van het bankenstelsel is.

| f. | Het ESRB neemt kennis van het feit dat de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (de Federale Financiële Toezichthoudende Autoriteit — BaFin) heeft aangekondigd dat de Ausschuss für Finanzstabilität (het Comité voor Financiële Stabiliteit) de activering van een anticyclisch kapitaalbufferpercentage van 0,25 % aanbeveelt om de veerkracht van de instellingen op preventieve wijze op te bouwen. BaFin is voornemens de anticyclische kapitaalbuffer op de aanbevolen wijze te activeren. In de aanbevolen kalibratie is rekening gehouden met de dynamiek van de kredietverlening in Duitsland, die gepaard gaat met een sterke prijsdynamiek van niet-zakelijk onroerend goed. Verwacht wordt niet dat het de groei van de woningkredieten zal afremmen of een potentiële verslechtering van de kredietvoorwaarden een halt toe zal roepen. De nationale autoriteiten hebben de kredietvoorwaarden gemonitord, maar er zijn geen formele richtsnoeren van hen over wat de prudente normen zouden moeten omvatten. |
| --- | --- |

f.

Het ESRB neemt kennis van het feit dat de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (de Federale Financiële Toezichthoudende Autoriteit — BaFin) heeft aangekondigd dat de Ausschuss für Finanzstabilität (het Comité voor Financiële Stabiliteit) de activering van een anticyclisch kapitaalbufferpercentage van 0,25 % aanbeveelt om de veerkracht van de instellingen op preventieve wijze op te bouwen. BaFin is voornemens de anticyclische kapitaalbuffer op de aanbevolen wijze te activeren. In de aanbevolen kalibratie is rekening gehouden met de dynamiek van de kredietverlening in Duitsland, die gepaard gaat met een sterke prijsdynamiek van niet-zakelijk onroerend goed. Verwacht wordt niet dat het de groei van de woningkredieten zal afremmen of een potentiële verslechtering van de kredietvoorwaarden een halt toe zal roepen. De nationale autoriteiten hebben de kredietvoorwaarden gemonitord, maar er zijn geen formele richtsnoeren van hen over wat de prudente normen zouden moeten omvatten.

| g. | De huidige beleidsmaatregelen worden gedeeltelijk passend en gedeeltelijk voldoende geacht om de geconstateerde systeemrisico’s ten aanzien van kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector te beperken. Duitsland zou verdere kapitaalmaatregelen kunnen activeren die kredietinstellingen verplichten extra kapitaalbuffers te creëren om de veerkracht van het bankenstelsel te vergroten ten aanzien van cyclische risico’s en kwetsbaarheden (d.w.z. kredietrisico’s en renterisico’s) die zich mogelijkerwijs hebben opgehoopt gezien de langdurige economische opleving en de snel veranderende dynamiek van de huizenprijzen. Gelet op de aanzienlijke overwaardering van de huizenprijzen in de stedelijke gebieden van Duitsland die al verschillende jaren bestond, en op de onzekerheid over de kredietverleningsnormen zou Duitsland op een passende wijze kunnen bijdragen tot het waarborgen van deugdelijke kredietverleningsnormen voor nieuwe leningen (bv. door middel van een aanbeveling of activering van juridisch bindende LTV-ratio’s, indien de wettelijke voorwaarden voor activering zijn vervuld), om de opbouw van kwetsbaarheden te voorkomen en aldus de financiële stabiliteit te bevorderen. |
| --- | --- |

g.

De huidige beleidsmaatregelen worden gedeeltelijk passend en gedeeltelijk voldoende geacht om de geconstateerde systeemrisico’s ten aanzien van kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector te beperken. Duitsland zou verdere kapitaalmaatregelen kunnen activeren die kredietinstellingen verplichten extra kapitaalbuffers te creëren om de veerkracht van het bankenstelsel te vergroten ten aanzien van cyclische risico’s en kwetsbaarheden (d.w.z. kredietrisico’s en renterisico’s) die zich mogelijkerwijs hebben opgehoopt gezien de langdurige economische opleving en de snel veranderende dynamiek van de huizenprijzen. Gelet op de aanzienlijke overwaardering van de huizenprijzen in de stedelijke gebieden van Duitsland die al verschillende jaren bestond, en op de onzekerheid over de kredietverleningsnormen zou Duitsland op een passende wijze kunnen bijdragen tot het waarborgen van deugdelijke kredietverleningsnormen voor nieuwe leningen (bv. door middel van een aanbeveling of activering van juridisch bindende LTV-ratio’s, indien de wettelijke voorwaarden voor activering zijn vervuld), om de opbouw van kwetsbaarheden te voorkomen en aldus de financiële stabiliteit te bevorderen.

| h. | Zoals de Ausschuss für Finanzstabilität in 2015 (13) reeds heeft voorgesteld, is het ook van belang dat de nationale autoriteiten beschikken over alle nodige macroprudentiële instrumenten die hen de nodige bevoegdheden verlenen om potentiële kwetsbaarheden ten aanzien van financiële stabiliteit aan te pakken, waaronder met name de bevoegdheid om juridisch bindende grenswaarden voor de lening-waarde ratio’s vast te stellen — alsook voor de schulden-inkomen ratio’s of schuldaflossing-inkomen ratio’s, in combinatie met looptijdlimieten — voor zover dit nodig is voor nieuwe woningkredieten. De inkomen-gebaseerde instrumenten zijn momenteel echter niet beschikbaar in Duitsland. Hoewel de nationale autoriteiten wel de bevoegdheid hebben om juridisch bindende leningplafonds vast te stellen indien dit nodig wordt geacht om de financiële stabiliteit te garanderen, is dit afhankelijk van de vaststelling van risico’s voor de financiële stabiliteit die voortvloeien uit een sterke stijging van de huizenprijzen en van de hypothecaire leningen die gepaard gaan met een aanzienlijke versoepeling van de kredietvoorwaarden. De huidige lacunes in de gegevens met betrekking tot de kredietverleningsvoorwaarden voor nieuwe hypothecaire leningen moeten daarom ook worden opgevuld, teneinde de mogelijkheden voor het identificeren van die risico’s te verbeteren en deze, indien nodig, aan te pakken — een dergelijk initiatief is een noodzakelijke toevoeging aan het Duitse macroprudentiële monitoringkader. |
| --- | --- |

h.

Zoals de Ausschuss für Finanzstabilität in 2015 (13) reeds heeft voorgesteld, is het ook van belang dat de nationale autoriteiten beschikken over alle nodige macroprudentiële instrumenten die hen de nodige bevoegdheden verlenen om potentiële kwetsbaarheden ten aanzien van financiële stabiliteit aan te pakken, waaronder met name de bevoegdheid om juridisch bindende grenswaarden voor de lening-waarde ratio’s vast te stellen — alsook voor de schulden-inkomen ratio’s of schuldaflossing-inkomen ratio’s, in combinatie met looptijdlimieten — voor zover dit nodig is voor nieuwe woningkredieten. De inkomen-gebaseerde instrumenten zijn momenteel echter niet beschikbaar in Duitsland. Hoewel de nationale autoriteiten wel de bevoegdheid hebben om juridisch bindende leningplafonds vast te stellen indien dit nodig wordt geacht om de financiële stabiliteit te garanderen, is dit afhankelijk van de vaststelling van risico’s voor de financiële stabiliteit die voortvloeien uit een sterke stijging van de huizenprijzen en van de hypothecaire leningen die gepaard gaan met een aanzienlijke versoepeling van de kredietvoorwaarden. De huidige lacunes in de gegevens met betrekking tot de kredietverleningsvoorwaarden voor nieuwe hypothecaire leningen moeten daarom ook worden opgevuld, teneinde de mogelijkheden voor het identificeren van die risico’s te verbeteren en deze, indien nodig, aan te pakken — een dergelijk initiatief is een noodzakelijke toevoeging aan het Duitse macroprudentiële monitoringkader.

| (9) | Bij het activeren maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten. |
| --- | --- |

(9)

Bij het activeren maatregelen om de geïdentificeerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Duitsland in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten.

| (10) | De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de waarschuwing publiceren, |
| --- | --- |

(10)

De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de waarschuwing publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn vastgesteld in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Duitsland die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit en die mogelijk ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt zijn de belangrijkste kwetsbaarheden volgens het ESRB de aanzienlijke overwaardering van de huizenprijzen in stedelijke gebieden, die gepaard gaat met een wijdverspreide en snelle dynamiek van de huizenprijzen en bepaalde tekenen van een versoepeling van de kredietverleningsvoorwaarden, in de context van de algehele onzekerheid over de kredietverleningsvoorwaarden voor woningkredieten ten gevolge van de aanzienlijke ontbrekende gegevens.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

2

(3)  Waarschuwing ESRB/2016/06 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in België (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 45).

3

(4)  Waarschuwing ESRB/2016/07 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 47).

4

(5)  Waarschuwing ESRB/2016/09 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 51).

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/10 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 53).

6

(7)  Waarschuwing ESRB/2016/05 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 43).

7

(8)  Waarschuwing ESRB/2016/08 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 49).

8

(9)  Waarschuwing ESRB/2016/11 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 55).

9

(10)  Waarschuwing ESRB/2016/12 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016

10

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in het Verenigd Koninkrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 57).

(11)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB op: www.esrb.europa.eu

11

(12)  De duurzame LTV-ratio is de verhouding tussen het bedrag van een onroerendgoedlening en de waarde van de hypotheekwaarde van het onroerend goed in kwestie. Dit laatste is de waarde van het goed zoals die door een voorzichtige beoordeling is verkregen, waarbij rekening wordt gehouden met de bepalende factoren van de waarde van het onroerend goed. Zie afdeling 16, punt 2, van de wet op de gedekte obligaties (Pfandbriefgesetz).

12

Pfandbriefgesetz

(13)  Aanbeveling AFS/2015/1 betreffende nieuwe instrumenten voor de regulering van leningen voor de bouw of aankoop van woningen (Empfehlung AFS/2015/1 vom 30 juni 2015 zu neuen Instrumenten für die Regulierung der Darlehensvergabe zum Bau oder Erwerb von Wohnimmobilien).

13

Empfehlung AFS/2015/1 vom 30 juni 2015 zu neuen Instrumenten für die Regulierung der Darlehensvergabe zum Bau oder Erwerb von Wohnimmobilien

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/49 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/49

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Frankrijk

(ESRB/2019/12)

(2019/C 366/09)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) Nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name de artikelen 3, 16, en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening aan banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financieel stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat onstabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financieel stelsel en de economie als geheel, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | De onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

De onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en de schuldlast van huishoudens die hun eigen woning kopen — of andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om aanvullende leningen af te sluiten. Aangezien deze factoren verder gaan dan macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelmatig aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijk onroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financieel stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en de schuldlast van huishoudens die hun eigen woning kopen — of andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om aanvullende leningen af te sluiten. Aangezien deze factoren verder gaan dan macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelmatig aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijk onroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financieel stelsel te genereren.

| (5) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (2). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld verschillende landen kwetsbaarheden voor de middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10). |
| --- | --- |

(5)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van de kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed (2). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld verschillende landen kwetsbaarheden voor de middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10).

| (6) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (11). |
| --- | --- |

(6)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed in de Europese Economische Ruimte (EER) (11).

| (7) | In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder Frankrijk, bepaalde kwetsbaarheden op de middellange termijn aangemerkt als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt. |
| --- | --- |

(7)

In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder Frankrijk, bepaalde kwetsbaarheden op de middellange termijn aangemerkt als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt.

| (8) | Met betrekking tot Frankrijk benadrukt de evaluatie van kwetsbaarheden door het ESRB het volgende:






  a. | De schuldenlast van de huishoudens in Frankrijk is relatief hoog in verhouding tot het beschikbare inkomen. De schuldenlast is de afgelopen 10 jaar aanzienlijk toegenomen en de recente dynamiek op de middellange termijn wijst erop dat deze trend zich zou kunnen voortzetten. De voornaamste risico’s die aan een dergelijk niveau van de schuldenlast van de huishoudens verbonden zijn bestaan uit de mogelijkheid van vermindering van de consumptie en tweede ronde-effecten op de financiële stabiliteit ingeval van een macro-economische schok. In de Franse economie zijn echter enkele verzachtende omstandigheden aanwezig. Ten eerste hebben de huishoudens internationaal gezien een hoge spaarquote. In de tweede plaats bestaan er belangrijke sociale vangnetten die erop gericht zijn de gevolgen van een plotselinge inkomensdaling van de kredietnemers in geval van werkloosheid te beperken waardoor de mogelijke tweede ronde-effecten van een macro-economische schok worden verminderd. Ten derde wordt een hoog percentage kredietnemers niet blootgesteld aan het renterisico vanwege het hoge aandeel van vastrentende woningkredieten. |
| --- | --- | --- |

(8)

Met betrekking tot Frankrijk benadrukt de evaluatie van kwetsbaarheden door het ESRB het volgende:

a.

De schuldenlast van de huishoudens in Frankrijk is relatief hoog in verhouding tot het beschikbare inkomen. De schuldenlast is de afgelopen 10 jaar aanzienlijk toegenomen en de recente dynamiek op de middellange termijn wijst erop dat deze trend zich zou kunnen voortzetten. De voornaamste risico’s die aan een dergelijk niveau van de schuldenlast van de huishoudens verbonden zijn bestaan uit de mogelijkheid van vermindering van de consumptie en tweede ronde-effecten op de financiële stabiliteit ingeval van een macro-economische schok. In de Franse economie zijn echter enkele verzachtende omstandigheden aanwezig. Ten eerste hebben de huishoudens internationaal gezien een hoge spaarquote. In de tweede plaats bestaan er belangrijke sociale vangnetten die erop gericht zijn de gevolgen van een plotselinge inkomensdaling van de kredietnemers in geval van werkloosheid te beperken waardoor de mogelijke tweede ronde-effecten van een macro-economische schok worden verminderd. Ten derde wordt een hoog percentage kredietnemers niet blootgesteld aan het renterisico vanwege het hoge aandeel van vastrentende woningkredieten.

| b. | De groei van de woningkredieten was relatief sterk, zowel op korte als op middellange termijn. De toename van nieuwe woningkredieten is opmerkelijk en dit zou kunnen leiden tot een verdere toename van de totale schuldenlast van de huishoudens. Bovendien wijzen sommige indicatoren erop dat bepaalde huishoudens met woningkredieten in Frankrijk kwetsbaar kunnen zijn voor economische en financiële schokken, met name jonge huishoudens en huishoudens met een lager inkomen met een hogere schuld-inkomens ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio). Daarnaast heeft ongeveer een derde van de nieuwe woningkredieten een lening-waarde ratio (loan-to-income (LTV) ratio) van meer dan 95 % en de gemiddelde lening-inkomen ratio (loan-to-income (LTI) ratio) voor nieuwe leningen bereikte een historische piek in 2017. De gemiddelde looptijd van de woningkredieten is ook toegenomen, terwijl de distributie van de DSTI-ratio’s is verslechterd. Voorlopige microgegevens die de Franse autoriteiten gebruiken om deze ontwikkelingen in het oog te houden, lijken erop te wijzen dat een groot deel van de leningen met een hoge LTV- of DSTI-ratio tot de rijke huishoudens behoren waarvan de leningen worden gedekt door zekerheden en garanties. |
| --- | --- |

b.

De groei van de woningkredieten was relatief sterk, zowel op korte als op middellange termijn. De toename van nieuwe woningkredieten is opmerkelijk en dit zou kunnen leiden tot een verdere toename van de totale schuldenlast van de huishoudens. Bovendien wijzen sommige indicatoren erop dat bepaalde huishoudens met woningkredieten in Frankrijk kwetsbaar kunnen zijn voor economische en financiële schokken, met name jonge huishoudens en huishoudens met een lager inkomen met een hogere schuld-inkomens ratio (debt-service-to-income (DSTI) ratio). Daarnaast heeft ongeveer een derde van de nieuwe woningkredieten een lening-waarde ratio (loan-to-income (LTV) ratio) van meer dan 95 % en de gemiddelde lening-inkomen ratio (loan-to-income (LTI) ratio) voor nieuwe leningen bereikte een historische piek in 2017. De gemiddelde looptijd van de woningkredieten is ook toegenomen, terwijl de distributie van de DSTI-ratio’s is verslechterd. Voorlopige microgegevens die de Franse autoriteiten gebruiken om deze ontwikkelingen in het oog te houden, lijken erop te wijzen dat een groot deel van de leningen met een hoge LTV- of DSTI-ratio tot de rijke huishoudens behoren waarvan de leningen worden gedekt door zekerheden en garanties.

| c. | Hoewel er geen sterk bewijs is van een wijdverbreide overwaardering van de niet-zakelijkonroerendgoedprijzen in Frankrijk, zijn de prijzen van woningen in sommige grote steden (12) — met name het gebied rondom Parijs — aanzienlijk gestegen en dit kan de betaalbaarheid van woningen op sommige plaatsen hebben uitgehold. Op lokaal niveau zijn er aanwijzingen dat woningprijzen worden verhoogd in verhouding tot inkomen en huurprijzen. Aangezien een derde van alle verstrekte leningen een hoge LTV-ratio heeft en de toekomstige huizenprijzen kan worden aangepast, kunnen sommige huishoudens een negatief welvaartseffect ondervinden. De rechtstreekse verliezen als gevolg van een potentiële daling van de waarde van onderpand in de hypotheekleningen zullen naar verwachting echter gering zijn als gevolg van verschillende landspecifieke factoren. Ten eerste beperkt het gebruik van de garantieregeling voor onderpand voor woningkredieten (13) het directe kredietrisico voor kredietinstellingen in geval van een daling van de huizenprijzen. Ten tweede wordt geschat dat de potentiële welvaartseffecten voor huishoudens zwakker zijn dan in andere geavanceerde economieën, aangezien er geen mogelijkheid is om contanten of eigen vermogen uit huisherwaarderingen terug te trekken. |
| --- | --- |

c.

Hoewel er geen sterk bewijs is van een wijdverbreide overwaardering van de niet-zakelijkonroerendgoedprijzen in Frankrijk, zijn de prijzen van woningen in sommige grote steden (12) — met name het gebied rondom Parijs — aanzienlijk gestegen en dit kan de betaalbaarheid van woningen op sommige plaatsen hebben uitgehold. Op lokaal niveau zijn er aanwijzingen dat woningprijzen worden verhoogd in verhouding tot inkomen en huurprijzen. Aangezien een derde van alle verstrekte leningen een hoge LTV-ratio heeft en de toekomstige huizenprijzen kan worden aangepast, kunnen sommige huishoudens een negatief welvaartseffect ondervinden. De rechtstreekse verliezen als gevolg van een potentiële daling van de waarde van onderpand in de hypotheekleningen zullen naar verwachting echter gering zijn als gevolg van verschillende landspecifieke factoren. Ten eerste beperkt het gebruik van de garantieregeling voor onderpand voor woningkredieten (13) het directe kredietrisico voor kredietinstellingen in geval van een daling van de huizenprijzen. Ten tweede wordt geschat dat de potentiële welvaartseffecten voor huishoudens zwakker zijn dan in andere geavanceerde economieën, aangezien er geen mogelijkheid is om contanten of eigen vermogen uit huisherwaarderingen terug te trekken.

| d. | Ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt kunnen leiden tot de verwezenlijking van directe en indirecte risico’s voor de financiële stabiliteit, gelet op de bovengenoemde kwetsbaarheden. De potentiële directe risico’s voor het bankwezen in Frankrijk hebben betrekking op zowel de mogelijke wanbetalingen van leningen die in een context van een sterke stijging van de huizenprijzen en lage rentetarieven zijn verstrekt, als op de schuldenlast van de huishoudens en de concurrentiedruk, die tot enige versoepeling van de kredietverleningsnormen en een verkleining van de marges hebben geleid. In Frankrijk zal een aantal factoren, zoals het verwachte relatief zwakke onderpandkanaal, belangrijke sociale vangnetten en het de voorkeur voor vastrentende leningen, naar verwachting de directe kredietrisico’s in verband met schokken op de woningmarkt beperken. Als bijvoorbeeld de werkloosheid toeneemt en/of de groei van het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens het moeilijker vinden hun schulden af te betalen. De daaraan gerelateerde negatieve inkomsten en welvaartseffecten van het huishouden kunnen de aanvankelijke schok versterken indien huishoudens verplicht zijn hun consumptie te verminderen om hun schulden af te lossen. Dit kan leiden tot tweede ronde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financieel stelsel. |
| --- | --- |

d.

Ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt kunnen leiden tot de verwezenlijking van directe en indirecte risico’s voor de financiële stabiliteit, gelet op de bovengenoemde kwetsbaarheden. De potentiële directe risico’s voor het bankwezen in Frankrijk hebben betrekking op zowel de mogelijke wanbetalingen van leningen die in een context van een sterke stijging van de huizenprijzen en lage rentetarieven zijn verstrekt, als op de schuldenlast van de huishoudens en de concurrentiedruk, die tot enige versoepeling van de kredietverleningsnormen en een verkleining van de marges hebben geleid. In Frankrijk zal een aantal factoren, zoals het verwachte relatief zwakke onderpandkanaal, belangrijke sociale vangnetten en het de voorkeur voor vastrentende leningen, naar verwachting de directe kredietrisico’s in verband met schokken op de woningmarkt beperken. Als bijvoorbeeld de werkloosheid toeneemt en/of de groei van het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens het moeilijker vinden hun schulden af te betalen. De daaraan gerelateerde negatieve inkomsten en welvaartseffecten van het huishouden kunnen de aanvankelijke schok versterken indien huishoudens verplicht zijn hun consumptie te verminderen om hun schulden af te lossen. Dit kan leiden tot tweede ronde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financieel stelsel.

| e. | Het ESRB neemt er nota van dat Frankrijk een anticyclisch kapitaalbufferpercentage van 0,5 % heeft aangekondigd om de weerbaarheid van instellingen op preventieve wijze op te bouwen. Bij de kalibratie van deze macroprudentiële maatregel is rekening gehouden met de schuldenlast van de niet-financiële sector in Frankrijk in den brede en die van de sector gezinshuishoudingen in het bijzonder, aangezien de kredietverlening van huishoudens ook wordt ondersteund door het herstel van woningprijzen. Daarom wordt verwacht dat de kapitaalmaatregel de veerkracht van het bankwezen ten opzichte van de geaccumuleerde kwetsbaarheden zal vergroten. Het is echter niet te verwachten dat het de dynamiek van de schuldenlast van de huishoudens of de verslechtering van de kredietvoorwaarden zal beperken. Hoewel de nationale autoriteiten in Frankrijk toezicht houden op de kredietvoorwaarden, bestaan er geen formele richtsnoeren over wat als voorzichtige kredietvoorwaarden moet worden beschouwd. |
| --- | --- |

e.

Het ESRB neemt er nota van dat Frankrijk een anticyclisch kapitaalbufferpercentage van 0,5 % heeft aangekondigd om de weerbaarheid van instellingen op preventieve wijze op te bouwen. Bij de kalibratie van deze macroprudentiële maatregel is rekening gehouden met de schuldenlast van de niet-financiële sector in Frankrijk in den brede en die van de sector gezinshuishoudingen in het bijzonder, aangezien de kredietverlening van huishoudens ook wordt ondersteund door het herstel van woningprijzen. Daarom wordt verwacht dat de kapitaalmaatregel de veerkracht van het bankwezen ten opzichte van de geaccumuleerde kwetsbaarheden zal vergroten. Het is echter niet te verwachten dat het de dynamiek van de schuldenlast van de huishoudens of de verslechtering van de kredietvoorwaarden zal beperken. Hoewel de nationale autoriteiten in Frankrijk toezicht houden op de kredietvoorwaarden, bestaan er geen formele richtsnoeren over wat als voorzichtige kredietvoorwaarden moet worden beschouwd.

| f. | De huidige beleidsmaatregelen worden als gedeeltelijk passend en gedeeltelijk voldoende beoordeeld om de geconstateerde systeemrisico’s in verband met kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Frankrijk te beperken. Met name zouden de bestaande kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen kunnen worden aangevuld met andere maatregelen om de kwetsbaarheden ten aanzien van de toenemende schuldenlast van de huishoudens en de tekenen van verslechterende kredietverleningsnormen aan te pakken. Het ESRB erkent de inspanningen van de Franse autoriteiten om de risico’s in de sector van de vastgoedsector te monitoren, alsook hun streven om het monitoringkader verder te verbeteren overeenkomstig Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (14). Desalniettemin kunnen verdere maatregelen nodig zijn om de in Frankrijk geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken. Gezien de stijgende schuldenlast van de huishoudens en de tekenen van verslechterende kredietverleningsnormen kunnen de nationale autoriteiten in Frankrijk de noodzaak van aanvullende preventieve maatregelen, zoals expliciete richtsnoeren voor het verstrekken van leningen, in overweging nemen in de vorm van een aanbeveling of formele kredietnemer-gebaseerde maatregelen. |
| --- | --- |

f.

De huidige beleidsmaatregelen worden als gedeeltelijk passend en gedeeltelijk voldoende beoordeeld om de geconstateerde systeemrisico’s in verband met kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Frankrijk te beperken. Met name zouden de bestaande kapitaal-gebaseerde macroprudentiële maatregelen kunnen worden aangevuld met andere maatregelen om de kwetsbaarheden ten aanzien van de toenemende schuldenlast van de huishoudens en de tekenen van verslechterende kredietverleningsnormen aan te pakken. Het ESRB erkent de inspanningen van de Franse autoriteiten om de risico’s in de sector van de vastgoedsector te monitoren, alsook hun streven om het monitoringkader verder te verbeteren overeenkomstig Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s (14). Desalniettemin kunnen verdere maatregelen nodig zijn om de in Frankrijk geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken. Gezien de stijgende schuldenlast van de huishoudens en de tekenen van verslechterende kredietverleningsnormen kunnen de nationale autoriteiten in Frankrijk de noodzaak van aanvullende preventieve maatregelen, zoals expliciete richtsnoeren voor het verstrekken van leningen, in overweging nemen in de vorm van een aanbeveling of formele kredietnemer-gebaseerde maatregelen.

| (9) | Bij het activeren van maatregelen om de geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Frankrijk in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten. |
| --- | --- |

(9)

Bij het activeren van maatregelen om de geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Frankrijk in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten.

| (10) | De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de waarschuwing publiceren, |
| --- | --- |

(10)

De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de waarschuwing publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn vastgesteld in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Frankrijk die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit en die ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt zijn de belangrijkste kwetsbaarheden volgens het ESRB de hoge en toenemende schuldenlast van de huishoudens in combinatie met een recente verslechtering van de kredietstandaarden.

Gedaan te Frankfurt am Main, donderdag 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

2

(3)  Waarschuwing ESRB/2016/06 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in België (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 45).

3

(4)  Waarschuwing ESRB/2016/07 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 47).

4

(5)  Waarschuwing ESRB/2016/09 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 51).

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/10 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 53).

6

(7)  Waarschuwing ESRB/2016/05 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 43).

7

(8)  Waarschuwing ESRB/2016/08 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 49).

8

(9)  Waarschuwing ESRB/2016/11 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 55).

9

(10)  Waarschuwing ESRB/2016/12 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in het Verenigd Koninkrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 57).

10

(11)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

11

(12)  INSEE, (laatste gegevens Q4 2018), beschikbaar onder https://www.insee.fr/fr/statistiques/3733241, met name gegevens voor Parijs, Lyon en Marseille.

12

(13)  De garantiegevers zijn financiële instellingen of verzekeringsondernemingen die eigendom zijn van een of meer kredietinstellingen; in alle gevallen zijn zij gereguleerde instanties die onder toezicht staan van de Autorité de contrôle (de Franse Autoriteit voor Prudentieel toezicht en afwikkeling).

13

(14)  Aanbeveling ESRB/2016/14 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 31 oktober 2016 betreffende het opvullen van lacunes in onroerendgoedgegevens (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 1).

14

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/53 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/53

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in IJsland

(ESRB/2019/13)

(2019/C 366/10)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) Nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name de artikelen 3, 16, en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverstrekking door banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen voor woningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverstrekking door banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen voor woningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat instabiele ontwikkelingen op onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat instabiele ontwikkelingen op onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van de huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben aangewakkerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en de schuld van huishoudens die hun eigen woning kopen — of op andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financieel stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de geïdentificeerde kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben aangewakkerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en de schuld van huishoudens die hun eigen woning kopen — of op andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan het macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doeltreffend en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financieel stelsel te genereren.

| (5) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van de kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (2). Met behulp van deze beoordeling heeft het ESRB in verschillende landen kwetsbaarheden voor de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10). |
| --- | --- |

(5)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van de kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (2). Met behulp van deze beoordeling heeft het ESRB in verschillende landen kwetsbaarheden voor de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10).

| (6) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER (11). |
| --- | --- |

(6)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden met betrekking tot niet-zakelijk onroerend goed in de EER (11).

| (7) | In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder IJsland, een aantal kwetsbaarheden op de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt. |
| --- | --- |

(7)

In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder IJsland, een aantal kwetsbaarheden op de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt.

| (8) | In de ESRB-beoordeling van kwetsbaarheden met betrekking tot IJsland wordt met nadruk gewezen op het volgende:






  a. | De schuldenlast van de huishoudens ten opzichte van het beschikbare inkomen van de huishoudens is hoog in vergelijking met andere landen, ondanks de aanzienlijke daling van deze verhouding van de niveaus van de voorgaande jaren. Huishoudens met een hoge schuldenlast zijn doorgaans gevoeliger voor ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, die van invloed kunnen zijn op hun schuldaflossingscapaciteit en die tot een daling van hun consumptie kunnen leiden. Huishoudens met een hoge schuldenlast zijn echter minder kwetsbaar voor rentestijgingen, gezien de prevalentie van vastrentende leningen. |
| --- | --- | --- |

(8)

In de ESRB-beoordeling van kwetsbaarheden met betrekking tot IJsland wordt met nadruk gewezen op het volgende:

a.

De schuldenlast van de huishoudens ten opzichte van het beschikbare inkomen van de huishoudens is hoog in vergelijking met andere landen, ondanks de aanzienlijke daling van deze verhouding van de niveaus van de voorgaande jaren. Huishoudens met een hoge schuldenlast zijn doorgaans gevoeliger voor ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, die van invloed kunnen zijn op hun schuldaflossingscapaciteit en die tot een daling van hun consumptie kunnen leiden. Huishoudens met een hoge schuldenlast zijn echter minder kwetsbaar voor rentestijgingen, gezien de prevalentie van vastrentende leningen.

| b. | Wat de structuur van de schuld van de huishoudens betreft, zijn leningen die geïndexeerd zijn aan de consumentenprijsindex (consumer price index, hierna “CPI-geïndexeerde leningen” genoemd) (12) van oudsher gangbaar in IJsland en kunnen zij een aantal risico’s inhouden voor huishoudens met een hoge schuldenlast. Hoewel het aandeel van de CPI-geïndexeerde leningen in de nieuwe leningen afneemt, is het aandeel van deze leningen in de bestaande uitstaande leningen niettemin hoog. Bovendien hebben CPI-geïndexeerde leningen al in een vroeg stadium van de aflossingsperiode een negatief aflossingsschema, afhankelijk van het niveau van de inflatie, waardoor de accumulatie van de schuld verder zou kunnen toenemen. Dit soort leningen kan zowel een matigend als versterkend effect hebben op de kwetsbaarheid van huishoudens voor risico’s. In het geval van hoge inflatie zouden de huishoudens minder impact ervaren op hun vermogen om op korte termijn een hypotheekschuld af te lossen — aangezien CPI-geïndexeerde leningen de schuldaflossingscapaciteit zouden vereffenen — terwijl de maandelijkse aflossingen van niet-CPI-geïndexeerde leningen op korte termijn sterker zouden stijgen. Op lange termijn zouden huishoudens met CPI-geïndexeerde leningen hun consumptie moeten beperken, aangezien zij in geval van een economische crisis in combinatie met een stijgende inflatie hun schuld niet zouden zien dalen als gevolg van de inflatie. De hoge schuldenlast wordt gedeeltelijk verklaard door de indexering van hypothecaire leningen met looptijden tot 40 jaar, waardoor kredietnemers met een laag inkomen hogere bedragen kunnen lenen tegen betaalbare annuïteiten. Het afgelopen decennium is de inflatie echter dicht bij de doestelling van IJslandse centrale bank gebleven, waardoor het aandeel van de niet-geïndexeerde leningen is toegenomen. |
| --- | --- |

b.

Wat de structuur van de schuld van de huishoudens betreft, zijn leningen die geïndexeerd zijn aan de consumentenprijsindex (consumer price index, hierna “CPI-geïndexeerde leningen” genoemd) (12) van oudsher gangbaar in IJsland en kunnen zij een aantal risico’s inhouden voor huishoudens met een hoge schuldenlast. Hoewel het aandeel van de CPI-geïndexeerde leningen in de nieuwe leningen afneemt, is het aandeel van deze leningen in de bestaande uitstaande leningen niettemin hoog. Bovendien hebben CPI-geïndexeerde leningen al in een vroeg stadium van de aflossingsperiode een negatief aflossingsschema, afhankelijk van het niveau van de inflatie, waardoor de accumulatie van de schuld verder zou kunnen toenemen. Dit soort leningen kan zowel een matigend als versterkend effect hebben op de kwetsbaarheid van huishoudens voor risico’s. In het geval van hoge inflatie zouden de huishoudens minder impact ervaren op hun vermogen om op korte termijn een hypotheekschuld af te lossen — aangezien CPI-geïndexeerde leningen de schuldaflossingscapaciteit zouden vereffenen — terwijl de maandelijkse aflossingen van niet-CPI-geïndexeerde leningen op korte termijn sterker zouden stijgen. Op lange termijn zouden huishoudens met CPI-geïndexeerde leningen hun consumptie moeten beperken, aangezien zij in geval van een economische crisis in combinatie met een stijgende inflatie hun schuld niet zouden zien dalen als gevolg van de inflatie. De hoge schuldenlast wordt gedeeltelijk verklaard door de indexering van hypothecaire leningen met looptijden tot 40 jaar, waardoor kredietnemers met een laag inkomen hogere bedragen kunnen lenen tegen betaalbare annuïteiten. Het afgelopen decennium is de inflatie echter dicht bij de doestelling van IJslandse centrale bank gebleven, waardoor het aandeel van de niet-geïndexeerde leningen is toegenomen.

| c. | De woningkredieten voor woningen zijn de laatste jaren matig gegroeid en de kredietverleningsnormen lijken gemiddeld genomen voorzichtig te zijn. Met betrekking tot de verdeling van de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) van huishoudens die dat type leningen hebben afgesloten, kan een aanzienlijk deel van de huishoudens echter kwetsbaar zijn voor ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Ondanks de toenemende kwetsbaarheid van de IJslandse niet-zakelijkonroerendgoedsector lijken de IJslandse kredietinstellingen veerkrachtig te zijn. Nationale autoriteiten hebben een aantal stresstests uitgevoerd op de drie grootste kredietinstellingen van IJsland; deze stresstests omvatten scenario’s met een scherpe daling van de prijzen op de woningmarkt in combinatie met grote negatieve schokken in de economie als geheel, en in de resultaten is aangegeven dat deze banken bestand moeten zijn tegen dergelijke schokken. |
| --- | --- |

c.

De woningkredieten voor woningen zijn de laatste jaren matig gegroeid en de kredietverleningsnormen lijken gemiddeld genomen voorzichtig te zijn. Met betrekking tot de verdeling van de schuld-inkomen ratio (debt-to-income (DTI) ratio) van huishoudens die dat type leningen hebben afgesloten, kan een aanzienlijk deel van de huishoudens echter kwetsbaar zijn voor ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen op de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Ondanks de toenemende kwetsbaarheid van de IJslandse niet-zakelijkonroerendgoedsector lijken de IJslandse kredietinstellingen veerkrachtig te zijn. Nationale autoriteiten hebben een aantal stresstests uitgevoerd op de drie grootste kredietinstellingen van IJsland; deze stresstests omvatten scenario’s met een scherpe daling van de prijzen op de woningmarkt in combinatie met grote negatieve schokken in de economie als geheel, en in de resultaten is aangegeven dat deze banken bestand moeten zijn tegen dergelijke schokken.

| d. | Voorts is er enige bezorgdheid over de overwaardering van de huizenprijzen. De stijging van de huizenprijzen is de afgelopen kwartalen vertraagd, na een gestage groei in de afgelopen acht jaar. De groei van de huizenprijzen op de middellange termijn is internationaal gezien groot geweest. Gezien de hoge mate van woningbezit in IJsland kan een daling van de huizenprijzen leiden tot een negatief eigen vermogen van huishoudens. Niettemin wordt verwacht dat potentiële directe kredietverliezen op hypothecaire leningen zullen worden opgenomen, aangezien de lening-inkomen ratio van hypothecaire leningen door huishoudens relatief laag is. |
| --- | --- |

d.

Voorts is er enige bezorgdheid over de overwaardering van de huizenprijzen. De stijging van de huizenprijzen is de afgelopen kwartalen vertraagd, na een gestage groei in de afgelopen acht jaar. De groei van de huizenprijzen op de middellange termijn is internationaal gezien groot geweest. Gezien de hoge mate van woningbezit in IJsland kan een daling van de huizenprijzen leiden tot een negatief eigen vermogen van huishoudens. Niettemin wordt verwacht dat potentiële directe kredietverliezen op hypothecaire leningen zullen worden opgenomen, aangezien de lening-inkomen ratio van hypothecaire leningen door huishoudens relatief laag is.

| e. | Ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt kunnen leiden tot de verwezenlijking van directe en indirecte risico’s voor de financiële stabiliteit, gelet op de bovengenoemde kwetsbaarheden. Potentiële directe risico’s voor het bankwezen in IJsland hebben betrekking op zowel de potentiële verliezen als gevolg van wanbetaling van leningen in een context van mogelijk overgewaardeerde huizenprijzen, als op de concurrentiedruk die kan leiden tot een versoepeling van de kredietverleningsnormen. Bovendien kunnen huishoudens een negatief welvaartseffect ervaren of in negatief eigen vermogen dalen als de daling van de huizenprijzen aanzienlijk is. Gezien de geringe potentiële directe kredietverliezen op hypothecaire leningen en de prevalentie van vastrentende CPI-geïndexeerde leningen, wordt niet verwacht dat huishoudens beperkingen ondervinden met betrekking tot hun schuldaflossingscapaciteit die dusdanig groot zijn dat zij tot wanbetaling zouden leiden. Als bijvoorbeeld de groei van de werkloosheid en/of de groei van het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens het moeilijker vinden om hun schulden op lange termijn af te lossen. De daaraan gerelateerde negatieve inkomsten en welvaartseffecten van het huishouden kunnen de aanvankelijke schok versterken indien huishoudens de uitgaven moeten verlagen om hun woningkredieten te kunnen aanbieden. Dit kan leiden tot tweede ronde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financiële stelsel. |
| --- | --- |

e.

Ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt kunnen leiden tot de verwezenlijking van directe en indirecte risico’s voor de financiële stabiliteit, gelet op de bovengenoemde kwetsbaarheden. Potentiële directe risico’s voor het bankwezen in IJsland hebben betrekking op zowel de potentiële verliezen als gevolg van wanbetaling van leningen in een context van mogelijk overgewaardeerde huizenprijzen, als op de concurrentiedruk die kan leiden tot een versoepeling van de kredietverleningsnormen. Bovendien kunnen huishoudens een negatief welvaartseffect ervaren of in negatief eigen vermogen dalen als de daling van de huizenprijzen aanzienlijk is. Gezien de geringe potentiële directe kredietverliezen op hypothecaire leningen en de prevalentie van vastrentende CPI-geïndexeerde leningen, wordt niet verwacht dat huishoudens beperkingen ondervinden met betrekking tot hun schuldaflossingscapaciteit die dusdanig groot zijn dat zij tot wanbetaling zouden leiden. Als bijvoorbeeld de groei van de werkloosheid en/of de groei van het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens het moeilijker vinden om hun schulden op lange termijn af te lossen. De daaraan gerelateerde negatieve inkomsten en welvaartseffecten van het huishouden kunnen de aanvankelijke schok versterken indien huishoudens de uitgaven moeten verlagen om hun woningkredieten te kunnen aanbieden. Dit kan leiden tot tweede ronde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financiële stelsel.

| f. | Het ESRB neemt kennis van het feit dat IJsland verschillende mechanismen heeft ingevoerd — grenswaarden aan de lening-waarde ratio’s (loan-to-value (LTV) ratios); kredietwaardigheidbeoordelingen in verhouding tot het inkomen van kredietnemers; en kapitaalbuffers, die alle tot doel hebben de veerkracht van zowel de kredietinstellingen als de kredietnemers te verzekeren. De anticyclische kapitaalbuffer en de systeemrisicobuffer worden geacht de veerkracht van kredietinstellingen te versterken tegen de verwezenlijking van kwetsbaarheden die voortvloeien uit de schuldpositie van de particuliere sector. Niettemin moet bijzondere aandacht worden besteed aan de niet-bancaire kredietverleners (d.w.z. de pensioenfondsen en het Overheidsfonds voor woningfinanciering), die in IJsland meer aanwezig zijn in de woningsector dan in de meeste andere landen. De LTV-ratio’s werden toegepast in de expansiefase van de financiële cyclus om de veerkracht van kredietnemers te versterken, verslechtering van de kredietverleningsnormen te voorkomen en buitensporige kredietverlening en groei van de huizenprijzen te beperken. Aangezien de LTV-ratio’s worden toegepast op alle kredietverstrekkers, worden mogelijke lekken tussen sectoren vermeden. Bovendien vereisen de momenteel geldende microprudentiële vereisten de beoordeling van de kredietwaardigheid van kredietnemers die nieuwe leningen aangaan. Daarom moeten eventuele toekomstige kredietnemer-gebaseerde maatregelen ook op alle kredietverstrekkers van toepassing zijn om lekkages te voorkomen. |
| --- | --- |

f.

Het ESRB neemt kennis van het feit dat IJsland verschillende mechanismen heeft ingevoerd — grenswaarden aan de lening-waarde ratio’s (loan-to-value (LTV) ratios); kredietwaardigheidbeoordelingen in verhouding tot het inkomen van kredietnemers; en kapitaalbuffers, die alle tot doel hebben de veerkracht van zowel de kredietinstellingen als de kredietnemers te verzekeren. De anticyclische kapitaalbuffer en de systeemrisicobuffer worden geacht de veerkracht van kredietinstellingen te versterken tegen de verwezenlijking van kwetsbaarheden die voortvloeien uit de schuldpositie van de particuliere sector. Niettemin moet bijzondere aandacht worden besteed aan de niet-bancaire kredietverleners (d.w.z. de pensioenfondsen en het Overheidsfonds voor woningfinanciering), die in IJsland meer aanwezig zijn in de woningsector dan in de meeste andere landen. De LTV-ratio’s werden toegepast in de expansiefase van de financiële cyclus om de veerkracht van kredietnemers te versterken, verslechtering van de kredietverleningsnormen te voorkomen en buitensporige kredietverlening en groei van de huizenprijzen te beperken. Aangezien de LTV-ratio’s worden toegepast op alle kredietverstrekkers, worden mogelijke lekken tussen sectoren vermeden. Bovendien vereisen de momenteel geldende microprudentiële vereisten de beoordeling van de kredietwaardigheid van kredietnemers die nieuwe leningen aangaan. Daarom moeten eventuele toekomstige kredietnemer-gebaseerde maatregelen ook op alle kredietverstrekkers van toepassing zijn om lekkages te voorkomen.

| g. | De huidige beleidsmaatregelen worden gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend beoordeeld om de geïdentificeerde systeemrisico’s die verband houden met de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in IJsland te beperken. Met name kan het hoge niveau van de schuldenlast van de huishoudens niet voldoende worden aangepakt door middel van de huidige macroprudentiële maatregelen. Hoewel schulden op geaggregeerd niveau weliswaar kunnen zijn gedaald, blijft er op individueel niveau sprake van concentratie van risico’s die verband houden met een hoge schuldenlast voor huishoudens. Hoewel het ESRB de initiatieven erkent die zijn genomen met betrekking tot de monitoring van niet-zakelijk onroerend goed, kunnen verdere maatregelen nodig zijn met betrekking tot kredietverstrekking aan huishoudens met hoge DTI-ratio’s. IJsland kan een preventieve implementatie van expliciete richtsnoeren voor inkomen-gebaseerde maatregelen overwegen, hetzij in de vorm van een aanbeveling, hetzij in de vorm van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen. Inkomen-gebaseerde maatregelen kunnen helpen om te voorkomen dat huishoudens te hoge schulden aangaan, mocht de sterke groei van de huizenprijzen voortduren. Dergelijke maatregelen kunnen met name relevant zijn, aangezien de groei van de huizenprijzen de doelmatigheid van de bovengrens voor LTV-ratio’s kan hebben verminderd. |
| --- | --- |

g.

De huidige beleidsmaatregelen worden gedeeltelijk passend en gedeeltelijk toereikend beoordeeld om de geïdentificeerde systeemrisico’s die verband houden met de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in IJsland te beperken. Met name kan het hoge niveau van de schuldenlast van de huishoudens niet voldoende worden aangepakt door middel van de huidige macroprudentiële maatregelen. Hoewel schulden op geaggregeerd niveau weliswaar kunnen zijn gedaald, blijft er op individueel niveau sprake van concentratie van risico’s die verband houden met een hoge schuldenlast voor huishoudens. Hoewel het ESRB de initiatieven erkent die zijn genomen met betrekking tot de monitoring van niet-zakelijk onroerend goed, kunnen verdere maatregelen nodig zijn met betrekking tot kredietverstrekking aan huishoudens met hoge DTI-ratio’s. IJsland kan een preventieve implementatie van expliciete richtsnoeren voor inkomen-gebaseerde maatregelen overwegen, hetzij in de vorm van een aanbeveling, hetzij in de vorm van juridisch bindende kredietnemer-gebaseerde maatregelen. Inkomen-gebaseerde maatregelen kunnen helpen om te voorkomen dat huishoudens te hoge schulden aangaan, mocht de sterke groei van de huizenprijzen voortduren. Dergelijke maatregelen kunnen met name relevant zijn, aangezien de groei van de huizenprijzen de doelmatigheid van de bovengrens voor LTV-ratio’s kan hebben verminderd.

| (9) | Bij het activeren van maatregelen om de geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van IJsland in de economische en financiële cycli en met de mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten. |
| --- | --- |

(9)

Bij het activeren van maatregelen om de geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van IJsland in de economische en financiële cycli en met de mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten.

| (10) | De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de waarschuwing publiceren, |
| --- | --- |

(10)

De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen daartoe en de Raad de gelegenheid heeft gegeven te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de waarschuwing publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft in de niet-zakelijkonroerendgoedsector van IJsland kwetsbaarheden op middellange termijn geïdentificeerd die een bron van systeemrisico vormen voor de financiële stabiliteit, hetgeen mogelijk ernstige negatieve gevolgen kan hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt is de belangrijkste kwetsbaarheid volgens het ESRB een hoge schuldenlast van de huishoudens, die gepaard gaat met de sterke stijging van de huizenprijzen op middellange termijn en de potentiële overwaardering van de huizenprijzen.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

2

(3)  Waarschuwing ESRB/2016/06 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in België (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 45).

3

(4)  Waarschuwing ESRB/2016/07 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 47).

4

(5)  Waarschuwing ESRB/2016/09 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 51).

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/10 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 53).

6

(7)  Waarschuwing ESRB/2016/05 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de vastgoedsector in Oostenrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 43).

7

(8)  Waarschuwing ESRB/2016/08 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 49).

8

(9)  Waarschuwing ESRB/2016/11 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 55).

9

(10)  Waarschuwing ESRB/2016/12 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in het Verenigd Koninkrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 57).

10

(11)  Zie: “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

11

(12)  De aan de CPI-index gekoppelde lening is een contract waarbij het bedrag van de lening gekoppeld is aan de consumptieprijsindex en het rentetarief wordt vastgesteld (voor meer details zie Elíasson, L., “Indexation 101”, Economic Affairs, Vol. 6, The Central Bank of Iceland, Reykjavik, Iceland, 2014).

12

Economic Affairs

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/57 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/57

---

WAARSCHUWING VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

van 27 juni 2019

betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Noorwegen

(ESRB/2019/14)

(2019/C 366/11)

DE ALGEMENE RAAD VAN HET EUROPEES COMITÉ VOOR SYSTEEMRISICO’S

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) Nr. 1092/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (1), en met name de artikelen 3, 16, en 18,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening door banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei. |
| --- | --- |

(1)

Huisvesting is een belangrijke sector van de reële economie en vertegenwoordigt een groot deel van de welvaart van huishoudens en de kredietverlening door banken. Niet-zakelijk onroerend goed maakt een groot deel uit van de activa van huishoudens en hypothecaire leningen vormen vaak een groot deel van de balansen van kredietinstellingen. Bovendien is woningbouw doorgaans een belangrijk onderdeel van de reële economie, zijnde een bron van werkgelegenheid, investeringen en groei.

| (2) | De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit. |
| --- | --- |

(2)

De voorbije financiële crises en ervaringen in veel landen toonden aan dat instabiele ontwikkelingen in onroerendgoedmarkten ernstige gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit van het financiële stelsel en de economie als geheel in een bepaald land, hetgeen ook kan leiden tot negatieve grensoverschrijdende overloopeffecten. De effecten op de financiële stabiliteit kunnen zowel direct als indirect zijn. Directe effecten betreffen kredietverliezen op hypotheekportefeuilles vanwege ongunstige economische en financiële omstandigheden en gelijktijdige negatieve ontwikkelingen in niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. Indirecte effecten houden verband met aanpassingen in de consumptie van huishoudens, hetgeen verdere gevolgen kan hebben voor de reële economie en de financiële stabiliteit.

| (3) | Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken. |
| --- | --- |

(3)

Onroerendgoedmarkten zijn gevoelig voor cyclische ontwikkelingen. Het nemen van buitensporige risico’s, buitensporige hefboomwerking en misplaatste stimulansen tijdens de opleving van de vastgoedcyclus kunnen ernstige negatieve gevolgen hebben voor zowel de financiële stabiliteit als de reële economie. Gezien de relevantie van niet-zakelijk onroerend goed (residential real estate (RRE)) voor de financiële en macro-economische stabiliteit, is het bijzonder belangrijk dat het gebruik van macroprudentieel beleid de opbouw van kwetsbaarheden in niet-zakelijkonroerendgoedmarkten verhindert, naast het gebruik ervan als middel om systeemrisico’s te beperken.

| (4) | Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldlast van huishoudens die hun eigen woning kopen — of in andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om te teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doelmatig en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden ten aanzien van de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel cyclische factoren een belangrijke rol spelen bij het aanwakkeren van de kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de landen van de Europese Economische Ruimte (EER), zijn er ook structurele factoren die deze kwetsbaarheden hebben gestimuleerd. Deze factoren kunnen onder meer bestaan in een gebrek aan woningaanbod — hetgeen heeft geleid tot opwaartse druk op de huizenprijzen en op de schuldlast van huishoudens die hun eigen woning kopen — of in andere overheidsmaatregelen die een prikkel kunnen vormen voor huishoudens om te teveel te lenen. Aangezien deze factoren verder gaan dan macroprudentieel beleid, kunnen maatregelen die afkomstig zijn van andere beleidsterreinen de huidige macroprudentiële maatregelen aanvullen en ondersteunen bij het doelmatig en doelgericht aanpakken van de kwetsbaarheden ten aanzien van de niet-zakelijkonroerendgoedmarkten in de afzonderlijke landen, zonder buitensporige kosten voor de reële economie en het financiële stelsel te genereren.

| (5) | In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van de kwetsbaarheden op middellange termijn ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (2). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen kwetsbaarheden op de middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10). |
| --- | --- |

(5)

In 2016 heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) een Uniebrede evaluatie uitgevoerd van de kwetsbaarheden op middellange termijn ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed (2). Deze beoordeling heeft het ESRB in staat gesteld in verschillende landen kwetsbaarheden op de middellange termijn te identificeren als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit, hetgeen heeft geleid tot de afgifte van waarschuwingen aan acht landen: België (3), Denemarken (4), Luxemburg (5), Nederland (6), Oostenrijk (7), Finland (8), Zweden (9) en het Verenigd Koninkrijk (10).

| (6) | Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed in de EER (11). |
| --- | --- |

(6)

Het ESRB heeft onlangs een systematische en toekomstgerichte evaluatie afgesloten van kwetsbaarheden ten aanzien van niet-zakelijk onroerend goed in de EER (11).

| (7) | In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder Noorwegen, bepaalde kwetsbaarheden op de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt. |
| --- | --- |

(7)

In dit verband heeft het ESRB in elf landen, waaronder Noorwegen, bepaalde kwetsbaarheden op de middellange termijn geïdentificeerd als bronnen van systeemrisico voor de financiële stabiliteit die onvoldoende zijn aangepakt.

| (8) | Met betrekking tot Noorwegen benadrukt de evaluatie van kwetsbaarheden door het ESRB het volgende:






  a. | De schuldenlast voor huishoudens is erg hoog in vergelijking met andere landen en voorgaande jaren en is de laatste tien jaren gestaag gestegen. Bovendien wordt een groot deel van de leningen tegen een variabel rentetarief verstrekt, waardoor huishoudens ook kwetsbaar zijn voor renteverhogingen. Uit stresstesten voor rentestijgingen is echter gebleken dat hypotheekaanvragers in het algemeen in staat zouden zijn de normale kosten van levensonderhoud te dekken in geval van een renteschok. Daarom zou het risico van potentiële wanbetalingen als gevolg van renteverhogingen kunnen worden beperkt. |
| --- | --- | --- |

(8)

Met betrekking tot Noorwegen benadrukt de evaluatie van kwetsbaarheden door het ESRB het volgende:

a.

De schuldenlast voor huishoudens is erg hoog in vergelijking met andere landen en voorgaande jaren en is de laatste tien jaren gestaag gestegen. Bovendien wordt een groot deel van de leningen tegen een variabel rentetarief verstrekt, waardoor huishoudens ook kwetsbaar zijn voor renteverhogingen. Uit stresstesten voor rentestijgingen is echter gebleken dat hypotheekaanvragers in het algemeen in staat zouden zijn de normale kosten van levensonderhoud te dekken in geval van een renteschok. Daarom zou het risico van potentiële wanbetalingen als gevolg van renteverhogingen kunnen worden beperkt.

| b. | Hypothecaire kredietverlening is op middellange termijn gegroeid en vormt de belangrijkste bijdrage aan de groei van de kredietverlening aan huishoudens. Bovendien is hypothecair krediet systeemrelevant voor het bankwezen, aangezien het een groot aandeel in de totale leningen van kredietinstellingen vertegenwoordigt. Het bankwezen kan ook worden blootgesteld aan risico’s die voortvloeien uit de internationale omgeving, vanwege het grote aandeel van buitenlandse investeerders die deelnemen aan de markt voor gedekte obligaties en de verwevenheid van het financiële stelsel van Noorwegen met de andere Noordse landen. |
| --- | --- |

b.

Hypothecaire kredietverlening is op middellange termijn gegroeid en vormt de belangrijkste bijdrage aan de groei van de kredietverlening aan huishoudens. Bovendien is hypothecair krediet systeemrelevant voor het bankwezen, aangezien het een groot aandeel in de totale leningen van kredietinstellingen vertegenwoordigt. Het bankwezen kan ook worden blootgesteld aan risico’s die voortvloeien uit de internationale omgeving, vanwege het grote aandeel van buitenlandse investeerders die deelnemen aan de markt voor gedekte obligaties en de verwevenheid van het financiële stelsel van Noorwegen met de andere Noordse landen.

| c. | Er zijn tekenen van overwaardering van de huizenprijzen, na een lange periode van hoge en aanhoudende groei van de huizenprijzen. Bovendien zijn de huizenprijzen in de afgelopen kwartalen afgenomen, maar de transactievolumes zijn niet gedaald. Het percentage woningbezit middels hypothecaire leningen is hoog, waardoor huishoudens kwetsbaar zouden kunnen worden voor ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt. |
| --- | --- |

c.

Er zijn tekenen van overwaardering van de huizenprijzen, na een lange periode van hoge en aanhoudende groei van de huizenprijzen. Bovendien zijn de huizenprijzen in de afgelopen kwartalen afgenomen, maar de transactievolumes zijn niet gedaald. Het percentage woningbezit middels hypothecaire leningen is hoog, waardoor huishoudens kwetsbaar zouden kunnen worden voor ongunstige economische en financiële omstandigheden of ongunstige ontwikkelingen in de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt.

| d. | Gezien de bovengenoemde kwetsbaarheden kan een economische of financiële schok leiden tot de verwezenlijking van directe en indirecte risico’s voor de financiële stabiliteit. Potentiële directe risico’s voor het bankwezen in Noorwegen hebben betrekking op potentiële kredietverliezen op nieuwe hypothecaire leningen, aangezien deze leningen werden verstrekt in een context van mogelijk overgewaardeerde huizenprijzen. Bovendien kunnen sommige huishoudens een negatief welvaartseffect hebben of negatief in eigen vermogen dalen als de daling van de huizenprijzen aanzienlijk is. Als bijvoorbeeld de groei van de werkloosheid en/of de groei van het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens het moeilijker vinden hun schulden af te lossen. De daaraan gerelateerde negatieve inkomsten en welvaartseffecten van het huishouden kunnen de aanvankelijke schok versterken indien huishoudens zich genoodzaakt zien zijn hun consumptie te verminderen om hun woningkredieten af te lossen. Dit kan leiden tot tweede ronde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financiële stelsel. |
| --- | --- |

d.

Gezien de bovengenoemde kwetsbaarheden kan een economische of financiële schok leiden tot de verwezenlijking van directe en indirecte risico’s voor de financiële stabiliteit. Potentiële directe risico’s voor het bankwezen in Noorwegen hebben betrekking op potentiële kredietverliezen op nieuwe hypothecaire leningen, aangezien deze leningen werden verstrekt in een context van mogelijk overgewaardeerde huizenprijzen. Bovendien kunnen sommige huishoudens een negatief welvaartseffect hebben of negatief in eigen vermogen dalen als de daling van de huizenprijzen aanzienlijk is. Als bijvoorbeeld de groei van de werkloosheid en/of de groei van het gezinsinkomen afneemt, kunnen sommige huishoudens het moeilijker vinden hun schulden af te lossen. De daaraan gerelateerde negatieve inkomsten en welvaartseffecten van het huishouden kunnen de aanvankelijke schok versterken indien huishoudens zich genoodzaakt zien zijn hun consumptie te verminderen om hun woningkredieten af te lossen. Dit kan leiden tot tweede ronde-effecten en een toename van de risico’s voor de kredietinstellingen en het financiële stelsel.

| e. | Het ESRB neemt nota van het feit dat Noorwegen een uitgebreide reeks kredietnemer- gebaseerde en kapitaal-gebaseerde genomen die gericht zijn op het zekerstellen van de veerkracht van zowel kredietinstellingen als kredietnemers. De ondergrens voor verlies bij wanbetaling (loss-given-default (LGD)) en de vereisten met betrekking tot de modellen voor de kans op wanbetaling (probability of default — (PD)) (12), alsook de anticyclische kapitaalbuffer zijn belangrijke kapitaalmaatregelen die naar verwachting zullen waarborgen dat kredietinstellingen in staat zijn verliezen te absorberen na een potentiële economische of financiële schok. Daarnaast hebben de Noorse autoriteiten een breed scala aan kredietnemer-gebaseerde maatregelen geactiveerd: een combinatie van grenswaarden aan lening-waarderatio’s (loan-to-value (LTV) ratios) en schuld-inkomenratio’s (debt-to-income (DTI) ratios) en haalbaarheidstesten. De effecten van de kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn gedocumenteerd en het aandeel van hypothecaire leningen met hoge ratio-waarden is gedaald ten opzichte van de percentages waarvoor grenswaarden gelden. Ondanks de aanzienlijke inspanningen die zijn geleverd op het gebied van macroprudentieel beleid, blijven de systeemrisico’s met betrekking tot de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Noorwegen hoog. |
| --- | --- |

e.

Het ESRB neemt nota van het feit dat Noorwegen een uitgebreide reeks kredietnemer- gebaseerde en kapitaal-gebaseerde genomen die gericht zijn op het zekerstellen van de veerkracht van zowel kredietinstellingen als kredietnemers. De ondergrens voor verlies bij wanbetaling (loss-given-default (LGD)) en de vereisten met betrekking tot de modellen voor de kans op wanbetaling (probability of default — (PD)) (12), alsook de anticyclische kapitaalbuffer zijn belangrijke kapitaalmaatregelen die naar verwachting zullen waarborgen dat kredietinstellingen in staat zijn verliezen te absorberen na een potentiële economische of financiële schok. Daarnaast hebben de Noorse autoriteiten een breed scala aan kredietnemer-gebaseerde maatregelen geactiveerd: een combinatie van grenswaarden aan lening-waarderatio’s (loan-to-value (LTV) ratios) en schuld-inkomenratio’s (debt-to-income (DTI) ratios) en haalbaarheidstesten. De effecten van de kredietnemer-gebaseerde maatregelen zijn gedocumenteerd en het aandeel van hypothecaire leningen met hoge ratio-waarden is gedaald ten opzichte van de percentages waarvoor grenswaarden gelden. Ondanks de aanzienlijke inspanningen die zijn geleverd op het gebied van macroprudentieel beleid, blijven de systeemrisico’s met betrekking tot de niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Noorwegen hoog.

| f. | De huidige macroprudentiële beleidsmaatregelen worden passend geacht om de geïdentificeerde systeemrisico’s met betrekking tot kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Noorwegen te beperken. Er is echter nog steeds sprake van een aanzienlijk systeemrisico voor de Noorse niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, waardoor het macroprudentieel beleid op deze gronden als gedeeltelijk toereikend wordt beoordeeld. Binnen het macroprudentieel beleid is de matiging van de geconstateerde kwetsbaarheden een punt van voornaamste zorg geweest, hetgeen heeft geleid tot een uitgebreide reeks beleidsmaatregelen. Desalniettemin kan macroprudentieel beleid worden aangevuld met bredere beleidsmaatregelen die gericht zijn op het beperken of elimineren van de factoren die de stijgende schuldenlast van de huishoudens in de hand werken of bevorderen. Dit beleid moet de huidige macroprudentiële maatregelen ondersteunen om de resterende kwetsbaarheden die op niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Noorwegen zijn vastgesteld, doeltreffend en doelmatig aan te pakken zonder buitensporige kosten voor de Noorse reële economie en het Noorse financiële stelsel te veroorzaken. Verdere beleidsmaatregelen kunnen onder meer bestaan uit het wegnemen van stimulansen voor een hogere schuldenlast van de huishoudens, door het verhogen van de doeltreffendheid van de huurwoningmarkt en de ontwikkeling van door de eigenaren bewoonde woningen, en door het waarborgen van een passend woningaanbod. Als er geen andere beleidsmaatregelen worden genomen en de kwetsbaarheden niet afnemen of toenemen als gevolg van economische en financiële ontwikkelingen, kunnen bestaande macroprudentiële maatregelen worden aangescherpt of kunnen nieuwe macroprudentiële maatregelen worden geactiveerd. |
| --- | --- |

f.

De huidige macroprudentiële beleidsmaatregelen worden passend geacht om de geïdentificeerde systeemrisico’s met betrekking tot kwetsbaarheden in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Noorwegen te beperken. Er is echter nog steeds sprake van een aanzienlijk systeemrisico voor de Noorse niet-zakelijkonroerendgoedmarkt, waardoor het macroprudentieel beleid op deze gronden als gedeeltelijk toereikend wordt beoordeeld. Binnen het macroprudentieel beleid is de matiging van de geconstateerde kwetsbaarheden een punt van voornaamste zorg geweest, hetgeen heeft geleid tot een uitgebreide reeks beleidsmaatregelen. Desalniettemin kan macroprudentieel beleid worden aangevuld met bredere beleidsmaatregelen die gericht zijn op het beperken of elimineren van de factoren die de stijgende schuldenlast van de huishoudens in de hand werken of bevorderen. Dit beleid moet de huidige macroprudentiële maatregelen ondersteunen om de resterende kwetsbaarheden die op niet-zakelijkonroerendgoedmarkt in Noorwegen zijn vastgesteld, doeltreffend en doelmatig aan te pakken zonder buitensporige kosten voor de Noorse reële economie en het Noorse financiële stelsel te veroorzaken. Verdere beleidsmaatregelen kunnen onder meer bestaan uit het wegnemen van stimulansen voor een hogere schuldenlast van de huishoudens, door het verhogen van de doeltreffendheid van de huurwoningmarkt en de ontwikkeling van door de eigenaren bewoonde woningen, en door het waarborgen van een passend woningaanbod. Als er geen andere beleidsmaatregelen worden genomen en de kwetsbaarheden niet afnemen of toenemen als gevolg van economische en financiële ontwikkelingen, kunnen bestaande macroprudentiële maatregelen worden aangescherpt of kunnen nieuwe macroprudentiële maatregelen worden geactiveerd.

| (9) | Bij het activeren van maatregelen om de geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Noorwegen in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten. |
| --- | --- |

(9)

Bij het activeren van maatregelen om de geconstateerde kwetsbaarheden aan te pakken, moet bij de kalibratie en de geleidelijke invoering rekening worden gehouden met de positie van Noorwegen in de economische en financiële cycli en met alle mogelijke gevolgen voor de daaraan verbonden kosten en baten.

| (10) | De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen om een waarschuwing vast te stellen en de Raad in de gelegenheid heeft gesteld te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren, |
| --- | --- |

(10)

De waarschuwingen van het ESRB worden gepubliceerd nadat de Algemene Raad de Raad van de Europese Unie in kennis heeft gesteld van zijn voornemen om een waarschuwing vast te stellen en de Raad in de gelegenheid heeft gesteld te reageren, en nadat de geadresseerden in kennis zijn gesteld van het voornemen om de aanbeveling publiceren,

HEEFT DE VOLGENDE WAARSCHUWING VASTGESTELD:

Het ESRB heeft kwetsbaarheden op middellange termijn geïdentificeerd in de niet-zakelijkonroerendgoedsector van Noorwegen die bron van systeemrisico voor de financiële stabiliteit vormen en die mogelijk ernstige negatieve gevolgen kunnen hebben voor de reële economie. Vanuit macroprudentieel oogpunt is de belangrijkste kwetsbaarheid volgens het ESRB de hoge schuldenlast van de huishoudens die gepaard gaat met zowel de stijging van de huizenprijzen op de lange termijn als hun potentiële overwaardering.

Gedaan te Frankfurt am Main, 27 juni 2019.

Hoofd van het ESRB-secretariaat,

namens de Algemene Raad van het ESRB,

Francesco MAZZAFERRO

---

(1)  PB L 331 van 15.12.2010, blz. 1.

1

(2)  Zie “Vulnerabilities in the EU Residential Estate Sector”, ESRB, november 2016, beschikbaar op de website van het ESRB onder www.esrb.europa.eu

2

(3)  Waarschuwing ESRB/2016/06 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in België (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 45).

3

(4)  Waarschuwing ESRB/2016/07 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Denemarken (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 47).

4

(5)  Waarschuwing ESRB/2016/09 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Luxemburg (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 51).

5

(6)  Waarschuwing ESRB/2016/10 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Nederland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 53).

6

(7)  Waarschuwing ESRB/2016/05 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Oostenrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 43).

7

(8)  Waarschuwing ESRB/2016/08 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Finland (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 49).

8

(9)  Waarschuwing ESRB/2016/11 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in Zweden (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 55).

9

(10)  Waarschuwing ESRB/2016/12 van het Europees Comité voor systeemrisico’s van 22 september 2016 betreffende kwetsbaarheden op middellange termijn in de niet-zakelijkonroerendgoedsector in het Verenigd Koninkrijk (PB C 31 van 31.1.2017, blz. 57).

10

(11)  Zie “Vulnerabilities in the residential real estate sectors of EEA countries”, ESRB, 2019, beschikbaar op de website van het ESRB op www.esrb.europa.eu

11

(12)  Noorwegen heeft strengere eisen gesteld aan de interne ratingbenadering voor woninghypotheken, met inbegrip van een LGD-ondergrens van 20 % en specifieke vereisten voor de berekening van de PD voor hypotheekleningen. De nationale autoriteiten melden dat de vereisten van de LGD- en PD-vereisten werken aan het verhogen van het gemiddelde risicogewicht op woninghypotheken voor Noorse banken die gebruikmaken van op interne ratings gebaseerde modellen.

12

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/60 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/60

---

Wisselkoersen van de euro (1)

29 oktober 2019

(2019/C 366/12)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,1095 |
| JPY | Japanse yen | 120,88 |
| DKK | Deense kroon | 7,4706 |
| GBP | Pond sterling | 0,86328 |
| SEK | Zweedse kroon | 10,7923 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,1041 |
| ISK | IJslandse kroon | 138,10 |
| NOK | Noorse kroon | 10,2748 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 25,543 |
| HUF | Hongaarse forint | 328,78 |
| PLN | Poolse zloty | 4,2693 |
| RON | Roemeense leu | 4,7559 |
| TRY | Turkse lira | 6,3596 |
| AUD | Australische dollar | 1,6186 |
| CAD | Canadese dollar | 1,4486 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,6994 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7481 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,5121 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 295,86 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 16,2241 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,8392 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,4568 |
| IDR | Indonesische roepia | 15 590,95 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,6410 |
| PHP | Filipijnse peso | 56,623 |
| RUB | Russische roebel | 70,9154 |
| THB | Thaise baht | 33,524 |
| BRL | Braziliaanse real | 4,4300 |
| MXN | Mexicaanse peso | 21,1812 |
| INR | Indiase roepie | 78,6150 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,1095

JPY

Japanse yen

120,88

DKK

Deense kroon

7,4706

GBP

Pond sterling

0,86328

SEK

Zweedse kroon

10,7923

CHF

Zwitserse frank

1,1041

ISK

IJslandse kroon

138,10

NOK

Noorse kroon

10,2748

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

25,543

HUF

Hongaarse forint

328,78

PLN

Poolse zloty

4,2693

RON

Roemeense leu

4,7559

TRY

Turkse lira

6,3596

AUD

Australische dollar

1,6186

CAD

Canadese dollar

1,4486

HKD

Hongkongse dollar

8,6994

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7481

SGD

Singaporese dollar

1,5121

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 295,86

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

16,2241

CNY

Chinese yuan renminbi

7,8392

HRK

Kroatische kuna

7,4568

IDR

Indonesische roepia

15 590,95

MYR

Maleisische ringgit

4,6410

PHP

Filipijnse peso

56,623

RUB

Russische roebel

70,9154

THB

Thaise baht

33,524

BRL

Braziliaanse real

4,4300

MXN

Mexicaanse peso

21,1812

INR

Indiase roepie

78,6150

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

| 30.10.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 366/61 |
| --- | --- | --- | --- |

30.10.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 366/61

---

Mededeling over de toepassing van Uitvoeringsverordening (EU) 2019/1131 van de Commissie van 2 juli 2019 tot vaststelling van een douane-instrument ter uitvoering van artikel 14 bis van Verordening (EU) 2016/1036 van het Europees Parlement en de Raad en artikel 24 bis van Verordening (EU) 2016/1037 van het Europees Parlement en de Raad

(2019/C 366/13)

Overeenkomstig artikel 14 bis van Verordening (EU) 2016/1036 (1) en artikel 24 bis van Verordening (EU) 2016/1037 (2) heeft de Europese Commissie op 3 juli 2019 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/1131 van de Commissie (3) (“douane-instrument”) vastgesteld.

Artikel 14 bis van Verordening (EU) 2016/1036 en artikel 24 bis van Verordening (EU) 2016/1037 staan de uitbreiding toe van antidumping- en/of compenserende rechten op goederen die in aanzienlijke hoeveelheden worden ingevoerd op een kunstmatig eiland, een vaste of drijvende installatie of een andere structuur op het continentaal plat van een lidstaat of in de exclusieve economische zone die door een lidstaat overeenkomstig UNCLOS is aangegeven, wanneer dit schade voor de bedrijfstak van de Unie zou veroorzaken. In gevallen waarin de verordening tot instelling van antidumping- en/of compenserende maatregelen uitdrukkelijk een dergelijke uitbreiding tot die gebieden voorziet, stelt het douane-instrument de voorwaarden vast voor de heffing van antidumping- en/of compenserende rechten, alsook procedures met betrekking tot de kennisgeving en aangifte van die producten en de betaling van die rechten.

Om de douaneautoriteiten voldoende tijd te geven om de behandeling van de aangiften van ontvangst voor te bereiden, is in artikel 9 van het douane-instrument de toepassing van de bepalingen van het douane-instrument met vier maanden uitgesteld, te rekenen vanaf de datum van bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Artikel 14 bis van Verordening 2016/1036 en artikel 24 bis van Verordening 2016/1037 bepalen dat de Commissie alle marktdeelnemers er via een afzonderlijke bekendmaking van in kennis stelt dat het douane-instrument operationeel is.

De Commissie stelt hierbij alle marktdeelnemers ervan in kennis dat het douane-instrument vanaf 4 november 2019 in werking en volledig van toepassing zal zijn.

---

(1)  Verordening (EU) 2016/1036 van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2016 betreffende beschermende maatregelen tegen invoer met dumping uit landen die geen lid zijn van de Europese Unie (PB L 176 van 30.6.2016, blz. 21).

(2)  Verordening (EU) 2016/1037 van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2016 betreffende bescherming tegen invoer met subsidiëring uit landen die geen lid zijn van de Europese Unie (PB L 176 van 30.6.2016, blz. 55).

(3)  Uitvoeringsverordening (EU) 2019/1131 van de Commissie van 2 juli 2019 tot vaststelling van een douane-instrument ter uitvoering van artikel 14 bis van Verordening (EU) 2016/1036 van het Europees Parlement en de Raad en artikel 24 bis van Verordening (EU) 2016/1037 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 179 van 3.7.2019, blz. 12).

---