# Publicatieblad C 375/2019

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 375 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 62e jaargang6 november 2019 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 375

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

62e jaargang6 november 2019

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 375/01 | Mededeling van de Commissie Mededeling van de Commissie betreffende de berekening van de kapitaalkosten voor legacy-infrastructuur in het kader van de evaluatie door de Commissie van nationale kennisgevingen in de elektronischecommunicatiesector van de EU (
  1
  ) | 1 |
| 2019/C 375/02 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.9544 — Brookfield/Johnson Controls Autobatterie) (
  1
  ) | 12 |

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2019/C 375/01

Mededeling van de Commissie Mededeling van de Commissie betreffende de berekening van de kapitaalkosten voor legacy-infrastructuur in het kader van de evaluatie door de Commissie van nationale kennisgevingen in de elektronischecommunicatiesector van de EU (
  1
  )

1

1

2019/C 375/02

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.9544 — Brookfield/Johnson Controls Autobatterie) (
  1
  )

1

12

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 375/03 | Wisselkoersen van de euro — 5 november 2019 | 13 |
| 2019/C 375/04 | Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities op de eerste vergadering van 5 juli 2019 betreffende een ontwerpbesluit in zaak AT.39711 — Qualcomm (afbraakprijzen) Rapporteur: Spanje | 14 |
| 2019/C 375/05 | Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities op de tweede vergadering op 15 juli 2019 betreffende een ontwerpbesluit n zaak AT.39711Qualcomm (afbraakprijzen) Rapporteur: Spanje | 15 |
| 2019/C 375/06 | Eindverslag van de raadadviseur-auditeur Qualcomm (afbraakprijzen) (AT.39711) | 16 |
| 2019/C 375/07 | Samenvatting van het besluit van de Commissie van 18 juli 2019 inzake een procedure op grond van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 54 van de EER-overeenkomst (Zaak AT.39711 — Qualcomm (afbraakprijzen))
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2019) 5361)

   (
  1
  ) | 25 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2019/C 375/03

Wisselkoersen van de euro — 5 november 2019

13

2019/C 375/04

Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities op de eerste vergadering van 5 juli 2019 betreffende een ontwerpbesluit in zaak AT.39711 — Qualcomm (afbraakprijzen) Rapporteur: Spanje

14

2019/C 375/05

Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities op de tweede vergadering op 15 juli 2019 betreffende een ontwerpbesluit n zaak AT.39711Qualcomm (afbraakprijzen) Rapporteur: Spanje

15

2019/C 375/06

Eindverslag van de raadadviseur-auditeur Qualcomm (afbraakprijzen) (AT.39711)

16

2019/C 375/07

Samenvatting van het besluit van de Commissie van 18 juli 2019 inzake een procedure op grond van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 54 van de EER-overeenkomst (Zaak AT.39711 — Qualcomm (afbraakprijzen))
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2019) 5361)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2019) 5361)

1

25

---

| | V   Adviezen |
| --- | --- |
| | PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 375/08 | Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak M.9331 — Danaher/GE Healthcare Life Sciences Biopharma) (
  1
  ) | 28 |
| | ANDERE HANDELINGEN |
| | Europese Commissie |
| 2019/C 375/09 | Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen | 30 |

V   Adviezen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Europese Commissie

2019/C 375/08

Voorafgaande aanmelding van een concentratie (Zaak M.9331 — Danaher/GE Healthcare Life Sciences Biopharma) (
  1
  )

1

28

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

2019/C 375/09

Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

30

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/1 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/1

---

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Mededeling van de Commissie betreffende de berekening van de kapitaalkosten voor legacy-infrastructuur in het kader van de evaluatie door de Commissie van nationale kennisgevingen in de elektronischecommunicatiesector van de EU

(Voor de EER relevante tekst)

(2019/C 375/01)

1.   Inleiding

| 1. | In deze mededeling wordt de methode van de Commissie uiteengezet voor de raming van de gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (Weighted Average Cost of Capital — WACC) (1) die dient als referentie in het kader van de evaluatie van ontwerpmaatregelen die door de nationale regelgevende instanties (NRI’s of regelgevende instanties) zijn aangemeld uit hoofde van artikel 7 van de kaderrichtlijn, die deel uitmaakt van het regelgevingskader van de EU voor elektronische communicatie (hierna “het kader” genoemd) (2). Met ingang van 21 december 2020 vervangt artikel 32 van het nieuwe Europees wetboek voor elektronische communicatie (3) artikel 7 van de kaderrichtlijn. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Met de WACC worden de kapitaalkosten van ondernemingen gemeten. In de economische theorie (4) zijn de kapitaalkosten de alternatieve kosten voor het doen van een specifieke investering in plaats van een andere investering met een gelijk risico. De kapitaalkosten komen dus overeen met het rendement dat een onderneming nodig heeft om een bepaalde investering te doen. De kapitaalkosten kunnen worden onderverdeeld in de kosten van eigen vermogen en de kosten van vreemd vermogen, afhankelijk van de financieringsbron. |
| --- | --- |

2.

| 3. | De NRI’s gebruiken de WACC bij de regulering van exploitanten die zijn aangewezen als exploitanten met aanmerkelijke marktmacht (AMM). De NRI’s kunnen verplichtingen inzake prijscontrole opleggen voor het aanbieden van specifieke soorten interconnectie en/of toegang in situaties waarin er sprake is van een gebrek aan daadwerkelijke mededinging. In het geval van prijscontrole houden de NRI’s rekening met de door de exploitant gedane investeringen en staan zij een redelijk rendement toe. (5) |
| --- | --- |

3.

| 4. | In het kader van de kennisgevingen uit hoofde van artikel 7 heeft de Commissie aanzienlijke discrepanties geconstateerd bij de raming van de WACC voor diensten die via elektronischecommunicatienetwerken worden verleend. Er is niet alleen een gebrek aan consistentie tussen de lidstaten, maar ook in de loop der tijd (d.w.z. dat dezelfde NRI op verschillende tijdstippen verschillende methoden toepast). De Commissie is van mening dat dergelijke methodologische inconsistenties de stimulansen voor investeringen in de digitale eengemaakte markt (6) waarschijnlijk verstoren en de ontwikkeling van de interne markt ondermijnen doordat de totstandbrenging van convergerende voorwaarden voor investeringen in elektronischecommunicatienetwerken wordt belemmerd (7). |
| --- | --- |

4.

| 5. | Het doel van het kader is ervoor te zorgen dat de NRI’s bijdragen aan de ontwikkeling van de interne markt door met elkaar en met de Commissie samen te werken teneinde een consequente regelgevingspraktijk en de consistente toepassing van het kader te waarborgen (8). Overeenkomstig de doelstellingen van het kader is deze mededeling erop gericht de consistentie van de WACC-berekeningen in de hele Unie te verbeteren. |
| --- | --- |

5.

| 6. | Het toepassingsgebied van deze mededeling is beperkt tot de WACC-berekening voor legacy-infrastructuur. In deze mededeling betekent legacy-infrastructuur infrastructuur van een AMM-exploitant die niet is onderworpen aan een NGA-premie (Next Generation Access) (9). In de mededeling wordt niet ingegaan op de toepasselijkheid of berekening van NGA-risicopremies, noch op de geschiktheid van verplichtingen inzake prijscontrole voor nieuwe netwerken met zeer hoge capaciteit, zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 2, van het wetboek (10). |
| --- | --- |

6.

| 7. | In overeenstemming met de doelstellingen van het kader moeten de NRI’s, het Berec en de Commissie allemaal bijdragen tot de ontwikkeling van de interne markt door een consistente aanpak in de regelgeving en de consistente toepassing van het kader te bevorderen (11). De NRI’s moeten ook objectieve, transparante, niet-discriminerende en proportionele regelgevingsbeginselen toepassen (12). |
| --- | --- |

7.

| 8. | Overeenkomstig de doelstellingen van de kaderregeling is deze mededeling gebaseerd op de volgende vier beginselen: i) consistentie in de methodiek die wordt gebruikt om de parameters van de WACC-formule te bepalen; ii) voorspelbaarheid van de regelgeving om onverwachte variaties in de regelgeving en in de waarde van de parameters in de loop van de tijd te beperken; iii) de bevordering van efficiënte investeringen en innovatie in nieuwe en betere infrastructuur, rekening houdend met het risico dat de investerende ondernemingen lopen, en iv) transparantie van de methode waarmee het redelijke rendement op investeringen wordt bepaald, waarbij onnodige complexiteit wordt vermeden. |
| --- | --- |

8.

| 9. | Met deze mededeling wordt beoogd deze doelstellingen te verwezenlijken en bij te dragen aan een stabiel regelgevingsklimaat dat efficiënte investeringen in elektronischecommunicatienetwerken in de Unie ondersteunt ten behoeve van de eindgebruikers. De verstoring van investeringen door inconsistenties in de aanpak van NRI’s in de loop van de tijd en binnen de Unie moet worden tegengegaan, aangezien de werking van de digitale eengemaakte markt daardoor wordt belemmerd. |
| --- | --- |

9.

| 10. | Met deze mededeling streeft de Commissie naar meer transparantie en voorspelbaarheid van haar beleid en besluitvorming op het gebied van de regelgeving inzake elektronische communicatie. Op basis van de methodiek in deze mededeling zullen de waarden van elke WACC-parameter jaarlijks worden berekend en gepubliceerd. De Commissie zal deze waarden gebruiken als referentie voor haar evaluatie van ontwerpmaatregelen die uit hoofde van artikel 7 van de kaderrichtlijn ter kennis zijn gegeven. |
| --- | --- |

10.

| 11. | Deze mededeling zal, samen met de jaarlijkse publicatie van de WACC-parameterwaarden die ermee in overeenstemming zijn, zorgen voor meer transparantie met betrekking tot de beoordeling door de Commissie van de kapitaalkosten, wanneer dit een onderdeel is van de maatregelen waarvan zij overeenkomstig artikel 7 van de kaderrichtlijn in kennis is gesteld. |
| --- | --- |

11.

| 12. | Deze mededeling en het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie laten de interpretatie die de Commissie kan geven aan de kapitaalkosten in andere economische sectoren onverlet. |
| --- | --- |

12.

2.   Raming van de gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (WACC)

| 13. | De WACC wordt berekend als het gewogen gemiddelde van de kosten van de twee financieringsbronnen van een onderneming: vreemd vermogen en eigen vermogen. De weging geeft het relatieve aandeel van elke financieringsbron in de totale waarde van de onderneming weer: |
| --- | --- |

13.

Image 1

waarbij:

| — | RE
  = kosten van het eigen vermogen; |
| --- | --- |

—

RE
  = kosten van het eigen vermogen;

| — | RD
  = kosten van het vreemd vermogen; |
| --- | --- |

—

RD
  = kosten van het vreemd vermogen;

| — | E = waarde van het eigen vermogen, en = aandeel van het eigen vermogen aan de waarde van de onderneming (D+E); en |
| --- | --- |

—

E = waarde van het eigen vermogen, en Image 2 = aandeel van het eigen vermogen aan de waarde van de onderneming (D+E); en

| — | D = waarde van het vreemde vermogen, en = aandeel van het vreemd vermogen aan de waarde van de onderneming (D+E). |
| --- | --- |

—

D = waarde van het vreemde vermogen, en Image 3 = aandeel van het vreemd vermogen aan de waarde van de onderneming (D+E).

2.1.   Kosten van het eigen vermogen

| 14. | De kosten van het eigen vermogen komen overeen met het rendement dat een onderneming aan haar aandeelhouders moet leveren om het risico van het investeren/het bezitten van een deel van de onderneming te compenseren. De meest gebruikte methode voor de raming van de kosten van het eigen vermogen is het evaluatiemodel voor financiële activa (Capital Asset Pricing Model – CAPM) (13). Alle NRI’s in de sector elektronische communicatie ramen de kosten van het eigen vermogen door middel van het CAPM. De belangrijkste redenen hiervoor zijn de relatieve eenvoud van de berekening en de lange staat van dienst (in vergelijking met alternatieven) (14). De Commissie beschouwt dit als de passende aanpak om een voorspelbare en homogene methodiek voor de verschillende NRI’s te bevorderen. |
| --- | --- |

14.

| 15. | Volgens het CAPM zijn investeerders in een concurrerende markt bereid te beleggen in riskante aandelen als het rendement hoger is dan het rendement dat risicovrije beleggingsobjecten zouden opleveren (risicovrij rendement oftewel RFR – risk-free rate) (15). Dit extra rendement wordt marktpremie genoemd (equity risk premium – ERP) (16). |
| --- | --- |

15.

| 16. | Volgens de basisaanname van het CAPM kunnen de risico’s in twee categorieën worden ingedeeld:






  — | Specifieke of diversifieerbare risico's (17): risico’s die door diversificatie kunnen worden tenietgedaan. Specifieke risico’s zijn doorgaans van invloed op een individuele onderneming of sector. Het kan bijvoorbeeld gaan om een wijziging in de prijs van een input die wordt gebruikt door een onderneming of sector. |
| --- | --- | --- |

16.

—

Specifieke of diversifieerbare risico's (17): risico’s die door diversificatie kunnen worden tenietgedaan. Specifieke risico’s zijn doorgaans van invloed op een individuele onderneming of sector. Het kan bijvoorbeeld gaan om een wijziging in de prijs van een input die wordt gebruikt door een onderneming of sector.

| — | Systematische of niet-diversifieerbare risico’s (18): risico’s die voor alle ondernemingen in de economie gelden, zoals veranderingen in rentetarieven en algemene prijsniveaus of macro-economische schokken aan de vraagzijde. |
| --- | --- |

—

Systematische of niet-diversifieerbare risico’s (18): risico’s die voor alle ondernemingen in de economie gelden, zoals veranderingen in rentetarieven en algemene prijsniveaus of macro-economische schokken aan de vraagzijde.

| 17. | Bij CAPM mogen specifieke of diversifieerbare risico’s niet in aanmerking worden genomen om kapitaalkosten te ramen, aangezien beleggers in efficiënte kapitaalmarkten in staat moeten zijn om dergelijke risico’s te beperken door voor een gediversifieerde beleggingsportefeuille te zorgen (19). |
| --- | --- |

17.

| 18. | Systematische risico’s kunnen echter niet worden ondervangen door middel van diversificatie. Bij CAPM wordt voor de geraamde kapitaalkosten daarom alleen rekening gehouden met de compensatie voor systematische risico’s. |
| --- | --- |

18.

| 19. | Bij CAPM zijn de kapitaalkosten de som van de het RFR en de ERP, vermenigvuldigd met de coëfficiënt bèta (20). Door middel van de coëfficiënt bèta wordt rekening gehouden met de specifieke gevoeligheid van het eigen vermogen voor marktschommelingen. |
| --- | --- |

19.

| 20. | Door middel van CAPM worden de kosten van het eigen vermogen dan ook als volgt berekend:

  RE

  = RFR + β × ERP

  waarbij:






  — | RE
  = kosten van het eigen vermogen; |
| --- | --- | --- |

20.

RE

  = RFR + β × ERP

waarbij:

—

RE
  = kosten van het eigen vermogen;

| — | RFR = risicovrij rendement; |
| --- | --- |

—

RFR = risicovrij rendement;

| — | β = bèta; en |
| --- | --- |

—

β = bèta; en

| — | ERP = marktpremie. |
| --- | --- |

—

ERP = marktpremie.

2.2.   De kosten van het vreemd vermogen

| 21. | De kosten van het vreemd vermogen kunnen direct worden gemeten als de door de onderneming betaalde rente op vreemd vermogen, maar wordt vaak uitgedrukt als de som van het RFR en een vreemdvermogenspremie: |
| --- | --- |

21.

RD = RFR + Debt Premium

waarbij:

| — | RD
  = kosten van het vreemd vermogen; |
| --- | --- |

—

RD
  = kosten van het vreemd vermogen;

| — | RFR = risicovrije rendement; en |
| --- | --- |

—

RFR = risicovrije rendement; en

| — | de vreemdvermogenspremie het extra rendement is dat kredietgevers vereisen van een onderneming met een bepaald kredietrisico, bovenop en hoger dan het RFR. |
| --- | --- |

—

de vreemdvermogenspremie het extra rendement is dat kredietgevers vereisen van een onderneming met een bepaald kredietrisico, bovenop en hoger dan het RFR.

2.3.   Raming van de parameters van de WACC

| 22. | De formule voor de raming van de WACC luidt als volgt: |
| --- | --- |

22.

Image 4

| 23. | Er zijn twee reeksen methodologische aannamen die van invloed zijn op de door de NRI’s in de Unie geraamde WACC-waarden. Sommige aannamen gelden voor verschillende parameters (bijv. de duur van de middelingstijd), terwijl andere specifiek zijn voor één parameter in de WACC-formule (bijv. aanpassing aan de raming van de bèta). Er moet verder een onderscheid worden gemaakt tussen twee soorten parameters: parameters die betrekking hebben op algemene economische omstandigheden (RFR en ERP) en parameters die betrekking hebben op voorwaarden die van invloed zijn op specifieke ondernemingen of een sector (vreemdvermogenspremie, bèta en gearing (21)). |
| --- | --- |

23.

| 24. | In de volgende secties komen beide reeksen methodologische aannamen aan bod, namelijk gemeenschappelijke versus afzonderlijke parameters en algemene economische versus bedrijfsspecifieke omstandigheden. |
| --- | --- |

24.

3.   Aannamen die gelden voor meerdere WACC-parameters

| 25. | In de volgende subsecties worden aannamen beschreven die gelden voor meerdere WACC-parameters. |
| --- | --- |

25.

3.1.   Duur van de middelingstijd

| 26. | De middelingstijd is de duur van de referentieperiode die de regelgevende instanties gebruiken om een gemiddelde waarde voor het RFR, de bèta en de kosten van vreemd vermogen te berekenen. |
| --- | --- |

26.

| 27. | Om te zorgen voor een consistente raming van de WACC-parameters, acht de Commissie het passend om voor alle parameters dezelfde middelingstijd te gebruiken. Langere middelingstijden zijn waarschijnlijk gunstig voor de voorspelbaarheid en stabiliteit van de waarde van de parameters, maar gaan ten koste van de statische efficiëntie. De NRI’s gebruiken doorgaans een middelingstijd van vijf jaar, waarmee waarschijnlijk het juiste evenwicht wordt gevonden tussen voorspelbaarheid en efficiëntie (22). |
| --- | --- |

27.

3.2.   De middelingsmethode

| 28. | De regelgevende instanties moeten beslissen welke middelingsmethode zij voor de raming van de WACC-parameters gebruiken. Doorgaans gebruiken zij i) het rekenkundig gemiddelde, ii) het geometrisch gemiddelde of iii) de mediaan. |
| --- | --- |

28.

| 29. | De Commissie is van mening dat de methode met het rekenkundige gemiddelde het meest geschikt is voor de raming van de WACC-parameters. Ten eerste is het voor de belanghebbenden duidelijker als er niet meerdere, maar één middelingsmethode wordt gebruikt. Ten tweede is het rekenkundig gemiddelde de meest gebruikte methode en zijn berekeningen op basis daarvan het gemakkelijkst (23). |
| --- | --- |

29.

3.3.   De waarnemingsfrequentie

| 30. | De waarnemingsfrequentie die door de regelgevende instanties wordt gebruikt voor de raming van het RFR, de bèta en de vreemdvermogenspremie is gewoonlijk dagelijks, wekelijks of maandelijks. De keuze van de waarnemingsfrequentie bepaalt, in combinatie met de duur van de middelingstijd, de omvang van de steekproef en kan derhalve de parameterwaarden en uiteindelijk de definitieve WACC-waarde beïnvloeden. |
| --- | --- |

30.

| 31. | Wanneer dezelfde waarnemingsfrequentie wordt gebruikt voor de raming van alle parameters, wordt de consistentie gewaarborgd. Een wekelijkse frequentie is waarschijnlijk een efficiënte keuze, aangezien deze, in combinatie met een middelingstijd van vijf jaar, voldoende waarnemingen kan op leveren om tot een robuuste raming te komen en in voorkomend geval problemen in verband met een lage aandelenliquiditeit te ondervangen. |
| --- | --- |

31.

4.   Parameters die betrekking hebben op algemene economische omstandigheden

| 32. | Er zijn twee WACC-parameters die betrekking hebben op algemene economische voorwaarden: het risicovrije rendement en de marktpremie. |
| --- | --- |

32.

4.1.   Het risicovrije rendement (RFR)

| 33. | Het RFR is het verwachte rendement op een risicovrije belegging. Een belegging is risicovrij als er geen risico op wanbetaling en geen herbeleggingsrisico is (d.w.z. dat de belegger toekomstige rentebetalingen met hetzelfde rendement kan herbeleggen als op het moment dat het beleggingsobject aanvankelijk werd aangekocht). NRI’s benaderen het RFR doorgaans op basis van het rendement van binnenlandse overheidsobligaties. |
| --- | --- |

33.

| 34. | Het rendement van overheidsobligaties geeft naar verwachting een passend beeld van het respectieve binnenlandse RFR. De Commissie is van mening dat het gebruik van binnenlandse overheidsobligaties en van een consistente methode ervoor zorgt dat verschillen in RFR’s een realistische afspiegeling vormen van de daadwerkelijke verschillen in de financieringsvoorwaarden tussen de lidstaten. |
| --- | --- |

34.

| 35. | NRI’s gebruiken vaak overheidsobligaties met een resterende looptijd (24) van tien jaar. Het rendement van obligaties met een looptijd van tien jaar is doorgaans minder volatiel dan bij obligaties met een kortere looptijd en meer in overeenstemming met de lange looptijd van beleggingen in elektronischecommunicatienetwerken. De Commissie beschouwt deze daarom als de meest geschikte benchmark in de zin van deze mededeling (25). |
| --- | --- |

35.

| 36. | Om voor een consistente raming van het RFR te zorgen, verdient het de voorkeur gebruik te maken van één enkele, betrouwbare, transparante en gemakkelijk toegankelijke bron van informatie voor het rendement van overheidsobligaties (bv. Eurostat (26)). Aanpassing op basis van kwantitatieve verruimingsprogramma’s van centrale banken is niet nodig. (27) |
| --- | --- |

36.

4.2.   De marktpremie (ERP)

| 37. | De ERP is het verwachte rendement op eigen vermogen, bovenop en hoger dan het RFR, d.w.z. de verwachte extra rente voor het aanhouden van beleggingsobjecten met een hoger risico in vergelijking met de rente voor het aanhouden van risicovrije beleggingsobjecten. Met de ERP wordt het extra risico van het beleggen in eigen vermogen in plaats van in een risicovrij beleggingsobject gecompenseerd. |
| --- | --- |

37.

| 38. | De Commissie heeft gewezen op verschillen in de benaderingen die de regelgevende instanties hanteren voor de raming van de ERP: sommigen gebruiken een EU-benchmark, anderen een nationale ERP of een combinatie van beide. Een EU-brede ERP sluit aan bij empirische gegevens die aantonen dat de integratie van de financiële markten in de Unie steeds verder toeneemt (zoals blijkt uit de toegenomen correlatie ervan) en dat die markten dus convergente ERP’s hebben (28). Dit sluit ook aan bij gegevens waaruit blijkt dat beleggers in de telecommunicatiesector van de EU geen “thuisvoorkeur” hebben, aangezien een aanzienlijk deel van de aandeelhouders van ondernemingen op het gebied van elektronische communicatie onderdaan van een ander land is (29). De Commissie is daarom van mening dat één Uniebrede ERP in het kader van deze mededeling passend is. Voorts acht de Commissie het passend om, in overeenstemming met de aanpak die het meest wordt gehanteerd door de regelgevende instanties, voor de raming van deze Uniebrede ERP gebruik te maken van historische reeksen marktpremies in de lidstaten. |
| --- | --- |

38.

5.   Ondernemingsspecifieke parameters

| 39. | Sommige WACC-parameters hebben betrekking op algemene economische voorwaarden (RFR en ERP) en andere (bèta, gearing en vreemdvermogenspremie) op economische omstandigheden van de specifieke onderneming waarvoor de regelgevende instantie een raming van de WACC verricht. |
| --- | --- |

39.

| 40. | Voor het afleiden van de waarden van de ondernemingsspecifieke WACC-parameters gaan regelgevende instanties doorgaans uit van een groep ondernemingen op het gebied van elektronische communicatie (de “vergelijkingsgroep”), waartoe gewoonlijk een of meerdere nationale AMM-exploitant(en) behoren. De NRI’s gebruiken de parameterwaarden van de ondernemingen in de vergelijkingsgroep als referentie voor het afleiden van passende waarden voor ondernemingsspecifieke parameters in hun regelgevingsmaatregelen. |
| --- | --- |

40.

| 41. | De eerste belangrijke stap bij de raming van ondernemingsspecifieke parameters is het nemen van een beslissing over de selectiecriteria voor de ondernemingen die in de vergelijkingsgroep worden opgenomen. |
| --- | --- |

41.

5.1.   Selectiecriteria voor de vergelijkingsgroep

| 42. | Voor de vergelijkingsgroep zijn beursgenoteerde ondernemingen waarvan de aandelen snel verhandelbaar zijn (30) het meest geschikt. Verder zijn voor het berekenen van de WACC overeenkomstig deze mededeling ondernemingen het meest geschikt die eigenaar zijn van elektronischecommunicatie-infrastructuur en die deze niet huren, en die hun voornaamste activiteiten in de Unie ontplooien. |
| --- | --- |

42.

| 43. | Voor de efficiëntie is het gunstig de vergelijkingsgroep te beperken tot ondernemingen met een investeringswaardige kredietbeoordeling (31) en tot ondernemingen die niet bij belangrijke fusies en overnames betrokken zijn, aangezien dat van invloed zou zijn op de waarde van een onderneming op een manier die geen verband houdt met het onderliggende systematische risico. |
| --- | --- |

43.

| 44. | Samengevat zouden de volgende criteria in overeenstemming zijn met de in deze mededeling uiteengezette regelgevende beginselen. De voor de vergelijkingsgroep geselecteerde ondernemingen:






  — | zijn beursgenoteerd en hebben snel verhandelbare aandelen; |
| --- | --- | --- |

44.

—

zijn beursgenoteerd en hebben snel verhandelbare aandelen;

| — | zijn eigenaar van en investeren in elektronischecommunicatie-infrastructuur; |
| --- | --- |

—

zijn eigenaar van en investeren in elektronischecommunicatie-infrastructuur;

| — | ontplooien hun voornaamste activiteiten in de Unie; |
| --- | --- |

—

ontplooien hun voornaamste activiteiten in de Unie;

| — | hebben een investeringswaardige kredietbeoordeling; en |
| --- | --- |

—

hebben een investeringswaardige kredietbeoordeling; en

| — | zijn niet betrokken bij belangrijke fusies of overnames en zijn dat ook onlangs niet geweest. |
| --- | --- |

—

zijn niet betrokken bij belangrijke fusies of overnames en zijn dat ook onlangs niet geweest.

5.2.   De equity-bèta

| 45. | In het kader van de CAPM heeft de equity-bèta betrekking op het systematische risico dat een onderneming ondervindt ten opzichte van de gemiddelde onderneming op de markt. In de praktijk wordt voor de raming van de equity-bèta gebruikgemaakt van regressieanalyse. Dat houdt in dat de correlatie tussen het rendement van het aandeel van een onderneming en het rendement van een marktindex (die bedoeld is als benadering van de gehele economie) wordt geraamd. |
| --- | --- |

45.

| 46. | Een Europese marktindex sluit beter aan bij het gebruik van een Uniebrede ERP-waarde dan een nationale index. In de wetenschappelijke literatuur wordt de voorkeur gegeven aan indices met een brede basis die naar waarden zijn gewogen (32). Er zijn verschillende marktindices die aan die criteria voldoen en die betrekking hebben op Europese aandelen, zoals STOXX Europe TMI (33), S&P Europe 350 (34), Eurostoxx50 (35) en MSCI Europe (36). De Commissie acht het passend gebruik te maken van een marktindex die een groot deel vertegenwoordigt van de vrij verhandelbare marktkapitalisatie in de Unie (bijv. de STOXX Europe TMI). |
| --- | --- |

46.

| 47. | Bij de raming van de equity-bèta acht de Commissie het niet passend aanpassingen aan te brengen (37), aangezien het onwaarschijnlijk is de efficiëntie van de bètaramingsfunctie hierdoor wordt verbeterd en de raming onnodig complex en minder transparant wordt. |
| --- | --- |

47.

| 48. | Om de bèta’s van ondernemingen binnen de vergelijkingsgroep met elkaar te vergelijken, moeten hun equity-bèta’s worden omgezet in asset-bèta’s (38). Asset-bèta’s weerspiegelen het systematische risico van ondernemingen, zonder financieel risico (d.w.z. het risico dat verband houdt met het niveau van de financiële hefbomen). Een eenvoudige formule waarmee asset-bèta’s kunnen worden afgeleid uit equity-bèta’s is de volgende:



  waarbij:






  — | βA

  =
  asset beta |
| --- | --- | --- |

48.

Image 5

waarbij:

—

βA

  =
  asset beta

| — | βD

  =
  debt beta |
| --- | --- |

—

βD

  =
  debt beta

| — | βE

  =
  equity beta |
| --- | --- |

—

βE

  =
  equity beta

| — | E = company's equity |
| --- | --- |

—

E = company's equity

| — | D = company's net debt |
| --- | --- |

—

D = company's net debt

| — | V = company's value (E + D) |
| --- | --- |

—

V = company's value (E + D)

| 49. | Het is in de praktijk zeer moeilijk om vreemdvermogensbèta’s te ramen, maar de waarden variëren doorgaans tussen 0 en 0,2 (39). Wanneer er één vreemdvermogensbèta wordt gebruikt, wordt de complexiteit van de WACC-berekening verminderd en de transparantie ervan verbeterd. Een tussentijdse waarde van de vreemdvermogensbèta van 0,1 lijkt een redelijke keuze te zijn. |
| --- | --- |

49.

| 50. | Voor de raming van de WACC wordt de asset-bèta van de vergelijkingsgroep (weer) omgezet in de equity-bèta (d.w.z. de impact van vreemd vermogen op de bèta van onderneming wordt weer toegevoegd) aan de hand van de bovenstaande formule, die voor het verkrijgen van de equity-bèta het volgende resultaat oplevert: |
| --- | --- |

50.

Image 6

5.3.   De gearing

| 51. | Zoals reeds vermeld, kunnen ondernemingen voor financiering zorgen door middel van vreemd vermogen (“debt”, D) of eigen vermogen (“equity”, E). De som van het vreemde vermogen en het eigen vermogen is gelijk aan de waarde van de onderneming (“value”, V): |
| --- | --- |

51.

V = D + E

| 52. | Het aandeel van vreemd vermogen aan de waarde van de onderneming (d.w.z. ) wordt “gearing” genoemd. De gearing is een hefboomratio en toont aan in welke mate een onderneming door respectievelijk kredietverstrekkers en aandeelhouders wordt gefinancierd. |
| --- | --- |

52.

| 53. | Het aandeel van vreemd vermogen (d.w.z. ) en het aandeel van eigen vermogen (d.w.z. ) worden gebruikt om de kosten van het vreemd vermogen (d.w.z. . ) en de kosten van het eigen vermogen (d.w.z. of ) te berekenen ten behoeve van de raming van de WACC. |
| --- | --- |

53.

| 54. | De meest gebruikelijke en in het kader van deze mededeling als passend beschouwde benadering voor het ramen van de gearing is gebruikmaken van de boekwaarde van de nettoschuld van een onderneming, met inbegrip van de waarde van financiële leases (40). |
| --- | --- |

54.

5.4.   De vreemdvermogenspremie en de kosten van vreemd vermogen

| 55. | De kosten van vreemd vermogen kunnen direct worden gemeten als de door een onderneming betaalde rente op vreemd vermogen, of indirect als premie van het RFR. |
| --- | --- |

55.

| 56. | De vreemdvermogenspremie kan worden geraamd als de spread tussen het binnenlandse RFR en het rendement van langlopende bedrijfsobligaties (zo dicht mogelijk bij de looptijd van tien jaar die voor het RFR wordt gebruikt) (41). |
| --- | --- |

56.

| 57. | Omwille van de consistentie acht de Commissie het passender om de kosten van vreemd vermogen (indirect) te ramen als de som van het RFR en de vreemdvermogenspremie. |
| --- | --- |

57.

6.   Belastingen en inflatie

De fiscale behandeling van vreemd vermogen en inflatieverwachtingen heeft gevolgen voor de WACC en moet dus worden opgenomen in de WACC-berekening.

6.1.   Belastingen

| 58. | De rente op vreemd vermogen is een fiscaal aftrekbare uitgave voor ondernemingen. In de WACC na belastingen wordt als volgt rekening gehouden met deze gunstige fiscale behandeling van vreemd vermogen: |
| --- | --- |

58.

Image 13

waarbij:

| — | RE
  = kosten van eigen vermogen en RD
  = kosten van vreemd vermogen; |
| --- | --- |

—

RE
  = kosten van eigen vermogen en RD
  = kosten van vreemd vermogen;

| — | en = de weging van respectievelijk eigen en vreemd vermogen in de waarde van de onderneming; en |
| --- | --- |

—

Image 14 en Image 15 = de weging van respectievelijk eigen en vreemd vermogen in de waarde van de onderneming; en

| — | Tc
  het marginale belastingtarief. |
| --- | --- |

—

Tc
  het marginale belastingtarief.

| 59. | De NRI’s verhogen de kosten van het eigen vermogen na belastingen (42) – teneinde te voldoen aan de vereisten van kapitaalinbrengers, als geraamd via de CAPM – gewoonlijk naar de kosten van het eigen vermogen voor belastingen. De WACC voor belastingen wordt berekend door de WACC na belastingen te delen door (1 – Tc
  ), teneinde rekening te houden met de vennootschapsbelasting, en kan als volgt worden uitgedrukt: |
| --- | --- |

59.

Image 16

| 60. | De Commissie acht het passend bij de raming van de WACC vóór belastingen gebruik te maken van het desbetreffende nationale vennootschapsbelastingtarief, hetgeen de door de NRI’s vastgestelde gemeenschappelijke aanpak is. |
| --- | --- |

60.

6.2.   Inflatie

| 61. | Beleggers maximaliseren hun voor inflatie gecorrigeerde of reële rendement. NRI’s kunnen op twee manieren rekening houden met de inflatie (43):






  a) | de inflatie wordt gecompenseerd door de jaarlijkse indexering van de activa van de onderneming en slechts een reëel WACC-rendement wordt toegestaan; of |
| --- | --- | --- |

61.

a)

de inflatie wordt gecompenseerd door de jaarlijkse indexering van de activa van de onderneming en slechts een reëel WACC-rendement wordt toegestaan; of

| b) | de inflatieverwachtingen worden opgenomen in het rendement op kapitaal door gebruik te maken van een nominale WACC, zonder enige aanpassing aan de activabasis van de onderneming. |
| --- | --- |

b)

de inflatieverwachtingen worden opgenomen in het rendement op kapitaal door gebruik te maken van een nominale WACC, zonder enige aanpassing aan de activabasis van de onderneming.

| 62. | NRI’s die de eerste benadering hanteren, zetten de nominale WACC doorgaans om in de reële WACC. Een gebruikelijke omrekeningsmethode is de Fisher-vergelijking: |
| --- | --- |

62.

Image 17

waarbij π = het inflatiepercentage.

| 63. | De Commissie acht het passend om voor de landen van de eurozone een eurozone-brede inflatieraming te gebruiken; voor lidstaten die niet tot de eurozone behoren, kunnen nationale inflatieramingen gerechtvaardigd zijn. In beide gevallen zijn toekomstgerichte ramingen passender. Deze dekken idealiter een periode die gelijk is aan de looptijd van tien jaar van overheidsobligaties die voor de raming van het RFR wordt gebruikt. In de praktijk zijn de inflatieprognoses voor een periode van tien jaar zelden beschikbaar. Er kan daarom ook gebruik worden gemaakt van prognoses voor een kortere termijn (bijv. de inflatieprognose van de ECB die vijf jaar bestrijkt). |
| --- | --- |

63.

7.   De rol van het Berec en de Commissie bij de berekening van de WACC-parameters

| 64. | Voordat deze mededeling werd aangenomen, hebben de diensten van de Commissie nauw samengewerkt met het Berec. Daarbij heeft de Commissie het Berec verzocht een raming van de WACC-parameters te verrichten aan de hand van de in deze mededeling beschreven benadering. Het Berec heeft ermee ingestemd de parameterwaarden te ramen en deze jaarlijks te publiceren (44). Daarvan kunnen de NRI’s in aanzienlijke mate profiteren bij het opstellen van periodieke herzieningen van de WACC, en de Commissie bij het evalueren van dergelijke kennisgevingen. |
| --- | --- |

64.

| 65. | Bij de jaarlijkse berekening zal het Berec, in nauwe samenwerking met de Commissie, een raming verrichten van (i) de parameters die betrekking hebben op de algemene economische omstandigheden en (ii) de ondernemingsspecifieke parameters voor de vergelijkingsgroep. |
| --- | --- |

65.

| 66. | Wat betreft de parameters die betrekking hebben op de algemene economische voorwaarden zal het Berec voor elke lidstaat een raming van het RFR verrichten alsmede één Uniebrede ERP. |
| --- | --- |

66.

| 67. | Wat betreft de ondernemingsspecifieke parameters zal het Berec een lijst opstellen van ondernemingen die geschikt zijn voor de vergelijkingsgroep en een raming verrichten van de equity-bèta, de gearing, de vreemdvermogenspremie en de kosten van vreemd vermogen voor elke in de lijst opgenomen onderneming. Voorts zal het Berec beschrijven op basis van welke factoren de NRI’s een of meer ondernemingen van de lijst kunnen schrappen teneinde rekening te houden met specifieke nationale kenmerken. |
| --- | --- |

67.

8.   Frequentie van herzieningen van de WACC

| 68. | De WACC wordt door de NRI’s met een verschillende frequentie vastgesteld en herzien, variërend van meer dan één keer per jaar tot één keer per vier of vijf jaar. Dit verschil in frequentie is een van de factoren die de verschillen in de WACC-waarden van de lidstaten verklaart. |
| --- | --- |

68.

| 69. | Door de consistentie van de frequentie van de WACC-berekeningen in de lidstaten te verbeteren, zouden er minder ongerechtvaardigde verschillen in de WACC-waarden zijn. |
| --- | --- |

69.

| 70. | De Commissie is van mening dat het ten minste een keer per jaar bijwerken van de nationale WACC-waarde passend is om rekening te houden met recente economische omstandigheden (45). |
| --- | --- |

70.

9.   Overgangsperiode voor de invoering van de methode in deze mededeling

| 71. | Bij de evaluatie van kennisgevingen in het kader van de procedure van artikel 7 zal de Commissie vanaf 1 juli 2020 in de regel gebruikmaken van de in deze mededeling beschreven methode. In gerechtvaardigde gevallen en op verzoek van de kennisgevende NRI zal de Commissie haar evaluatie van ontwerpmaatregelen gedurende een overgangsperiode van maximaal één jaar (vanaf 1 juli 2020) niet op deze methode baseren (46). Dit kan bijvoorbeeld gerechtvaardigd zijn wanneer de beoordeling op basis van deze methode, indien toegepast door de nationale regelgevende instantie, zou resulteren in aanzienlijke veranderingen van de WACC-waarde waardoor de stabiliteit en voorspelbaarheid in het gedrang zouden komen. Tijdens de overgangsperiode van één jaar zal de Commissie eveneens in overweging nemen of de volledige reeks door het Berec te publiceren WACC-parameters beschikbaar is en of de NRI’s die parameters voor hun analyse kunnen toepassen. |
| --- | --- |

71.

---

(1)  De WACC geeft de waarde weer waarvoor de belegger met betrekking tot een investering moet worden gecompenseerd. In het kader van de telecomregelgeving wordt de WACC door de betrokken nationale regelgevende instantie berekend en opgeteld bij de maximaal toegestane groothandelsprijs die de gereguleerde exploitant in rekening kan brengen voor de toegang tot zijn infrastructuur. Een uitgebreide uitleg van het concept WACC staat in sectie 2 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(2)  Het regelgevingskader dat momenteel van kracht is, bestaat uit i) Richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (Kaderrichtlijn) (PB L 108 van 24.4.2002, blz. 33), zoals gewijzigd bij Richtlijn 2009/140/EG (PB L 337 van 18.12.2009, blz. 37) en Verordening (EG) nr. 544/2009 (PB L 167 van 29.6.2009, blz. 12); ii) Richtlijn 2002/20/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 betreffende de machtiging voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (Machtigingsrichtlijn) (PB L 108 van 24.4.2002, blz. 21); iii) Richtlijn 2002/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de toegang tot en interconnectie van elektronischecommunicatienetwerken en bijbehorende faciliteiten (Toegangsrichtlijn) (PB L 108 van 24.4.2002, blz. 7); (iv) Richtlijn 2002/22/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de universele dienst en gebruikersrechten met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (Universeledienstrichtlijn) (PB L 108 van 24.4.2002, blz. 51) en (v) Verordening (EU) nr. 531/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2012 betreffende roaming op openbare mobielecommunicatienetwerken binnen de Unie (PB L 172 van 30.6.2012, blz. 10), zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2015/2120 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 (PB L 310 van 26.11.2015, blz. 1) en Verordening (EU) 2017/920 van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2017 (PB L 147 van 9.6.2017, blz. 1).

(3)  Richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (hierna “het wetboek” genoemd) (PB L 321 van 17.12.2018, blz. 36). Overeenkomstig artikel 124, lid 1, van het wetboek moeten de lidstaten uiterlijk op 21 december 2020 nationale omzettingsmaatregelen vaststellen en deze vanaf die datum toepassen. Verwijzingen in bestaande wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen naar de bij het wetboek ingetrokken richtlijnen gelden als verwijzingen naar het wetboek.

(4)  Zie bijvoorbeeld Brealey, Myers, Allen (2014), Principles of Corporate Finance, McGraw Hill, hoofdstuk 9.

(5)  Overeenkomstig artikel 13 van de kaderrichtlijn. Zie ook Aanbeveling 2013/466/EU van de Commissie van 11 september 2013 over consistente verplichtingen tot non-discriminatie en kostenmethodologieën om de concurrentie te bevorderen en investeringen in breedband aantrekkelijker te maken (PB L 251 van 21.9.2013, blz. 13) betreffende de omstandigheden op grond waarvan wholesaletariefflexibiliteit gerechtvaardigd kan zijn, en, met ingang van 21 december 2020, artikel 74 van het wetboek.

(6)  De strategie voor de digitale eengemaakte markt (https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/policies/shaping-digital-single-market) heeft tot doel te zorgen voor toegang tot onlineactiviteiten voor particulieren en bedrijven, onder eerlijke concurrentievoorwaarden en met inachtneming van de consumenten- en gegevensbescherming.

(7)  Overeenkomstig de in artikel 8, lid 2, onder b) en c), van de kaderrichtlijn vastgestelde doelstellingen.

(8)  Overeenkomstig de in artikel 7, lid 2, en artikel 8, lid 3, onder d), van de kaderrichtlijn vastgestelde doelstelling.

(9)  De mededeling laat in het midden of aanvullende premies voor specifieke investeringen (bijvoorbeeld toegangsnetwerken van de volgende generatie) gerechtvaardigd zijn. Hierop wordt nader ingegaan in Aanbeveling 2010/572/EU van de Commissie van 20 september 2010 over gereglementeerde toegang tot toegangsnetwerken van de nieuwe generatie (NGA)-netwerken (hierna “de NGA-aanbeveling” genoemd) (PB L 251 van 25.9.2010, blz. 35), en met name in punt 25 en bijlage I. Het lagere risicoprofiel van investeringen in FTTN/VDSL (in vergelijking met FTTH) komt aan bod in bijlage I, sectie 6, van de NGA-aanbeveling. In dergelijke gevallen vallen NGA-netwerken onder het toepassingsgebied van legacy-infrastructuur.

(10)  In het wetboek wordt het Orgaan van Europese regelgevende instanties voor elektronische communicatie (Berec) opgedragen om uiterlijk op 21 december 2020 richtsnoeren vast te stellen inzake de criteria waaraan een netwerk moet voldoen om te worden beschouwd als netwerk met zeer hoge capaciteit. Voorts bevat het wetboek diverse bepalingen betreffende het proces inzake de migratie van legacy-infrastructuur naar nieuwe netwerken met zeer hoge capaciteit, bijvoorbeeld in artikel 81.

(11)  Zie artikel 8, lid 3, onder d), en artikel 8, lid 5, onder a), van de kaderrichtlijn.

(12)  Zie artikel 8, lid 5, van de kaderrichtlijn.

(13)  W.F. Sharpe, “Capital Asset Prices: A Theory of Market Equilibrium under Conditions of Risk”, The Journal of Finance, Vol. 19 (september 1964), blz. 425-442; en J. Lintner, “The Valuation of Risk Assets and the Selection of Risky Investments in Stock Portfolios and Capital Budgets”, The Review of Economics and Statistics, Vol. 47 (februari 1965), blz. 13-37.

(14)  Zie sectie 2.1 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling voor nadere bijzonderheden.

(15)  Het rendement dat beleggers vereisen bij een risicovrije belegging.

(16)  Het rendement dat beleggers bovenop het RFR verwachten voor het extra risico dat zij lopen met een belegging op de markt.

(17)  Specifieke risico’s worden ook niet-systematische risico’s, residuele risico’s, unieke risico’s of diversifieerbare risico’s genoemd.

(18)  Niet-diversifieerbare risico’s worden ook marktrisico’s, systematische risico's of ondiversifieerbare risico’s genoemd.

(19)  Diversificatie is doeltreffend, omdat bewegingen in de prijzen van verschillende aandelen niet precies samenvallen (vanuit statistisch oogpunt is de correlatie van de veranderingen van aandelenprijzen niet volmaakt). In een gediversifieerde beleggingsportefeuille zullen bewegingen van individuele beleggingsobjecten op lange termijn waarschijnlijk worden gecompenseerd door bewegingen van andere beleggingsobjecten in de portefeuille.

(20)  Bèta is de covariantie tussen het rendement van beleggingsobjecten (doorgaans de marktwaarde van de onderneming) en het marktrendement (doorgaans de marktwaarde van een aandelenindex die wordt geacht de gehele markt of economie te vertegenwoordigen), gedeeld door de variantie van het marktrendement. Aandelen met een bèta van meer dan 1,0 versterken de algemene bewegingen van de markt, terwijl aandelen met een bèta tussen 0 en 1,0 de algemene bewegingen van de markt verminderen. Een bèta van 0,5 betekent bijvoorbeeld dat als de markt met 1 % afneemt, de waarde van de belegging waarschijnlijk met 0,5 % daalt. Een bèta van 1,5 betekent dat als de markt met 1 % afneemt, de waarde van de belegging waarschijnlijk met 1,5 % daalt.

(21)  Gearing is een maat waarmee de financiële hefbomen van een onderneming worden aangegeven. Het bedrag van de schuldfinanciering wordt vergeleken met het eigen vermogen van de eigenaar. De gearing bepaalt de weging van de kosten van het vreemd vermogen en de kosten van het eigen vermogen in de WACC. Sectie 5.3 van deze mededeling bevat meer informatie over gearing.

(22)  Zie sectie 5.1.1 (en met name 5.1.1.4) van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling voor nadere bijzonderheden.

(23)  Zie sectie 5.1.2 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(24)  De resterende looptijd is de tijd die resteert tot de terugbetaling van de obligatie. In deze mededeling wordt met de looptijd van obligaties de resterende looptijd van obligaties bedoeld.

(25)  Zie sectie 5.2.1.3 en sectie 5.2.1.4 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(26)  Eurostat publiceert maandelijks de rendementen van overheidsobligaties met een looptijd van tien jaar voor elke lidstaat (zie https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=teimf050).

(27)  Zie sectie 5.2.2 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(28)  Zie sectie 5.2.1.3 en sectie 5.2.1.4 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(29)  Zie sectie 5.2.2.3 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(30)  Bij aandelen die niet snel verhandelbaar zijn, kan de correcte en actuele waarde van de desbetreffende ondernemingen eventueel niet worden geconstateerd, aangezien dergelijke aandelen niet eenvoudig kunnen worden verkocht zonder aanzienlijk prijsverschil. Aandelen die niet snel verhandelbaar zijn, zijn doorgaans ook volatieler dan liquide aandelen.

(31)  Specifieke ratingbureaus hanteren andere investeringswaardige kredietbeoordelingen: bij Moody’s gaat het om Aaa tot en met Baa3 en bij Standard and Poor’s om AAA tot en met BBB.

(32)  Zie sectie 5.3.3.2 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(33)  https://www.stoxx.com/index-details?symbol=BKXP

(34)  http://us.spindices.com/indices/equity/sp-europe-350

(35)  https://www.stoxx.com/index-details?symbol=sx5e

(36)  https://www.msci.com/europe

(37)  Traditionele aanpassingen van de equity-bèta worden voorgesteld door Dimson (corrigeren van verstoringen in de raming van de bèta bij gebruik van dagelijkse rendementen als gevolg van de discrepantie tussen de veranderingen in de marktindex en de tijd die de onderneming heeft om daarop te reageren), Blume (op lange termijn zou de bèta van ondernemingen naar een waarde van 1 moeten tenderen) of Vasicek (op lange termijn zou de bèta van ondernemingen naar een sectoraal gemiddelde moeten tenderen).

(38)  Door de omzetting wordt het effect van vreemd vermogen op de equity-bèta verwijderd. Met andere woorden blijft bij de asset-bèta de specifieke financieringsstructuur van een onderneming buiten beschouwing, waardoor vergelijkingen tussen de bèta’s van verschillende ondernemingen mogelijk zijn (ongeacht de individuele financieringsstructuren van die ondernemingen).

(39)  Zie The Brattle Group, “Review of approaches to estimate a reasonable rate of return for investments in electronic communications networks in regulatory proceedings and options for EU harmonization”, eindverslag gepubliceerd op 14 juli 2016, blz. 88, beschikbaar op https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/da1cbe44-4a4e-11e6-9c64-01aa75ed71a1/language-en.

(40)  Zie sectie 5.3.4 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(41)  Zie sectie 5.3.5 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling en de daarin geciteerde literatuur.

(42)  Zie sectie 5.4.1 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(43)  Zie sectie 5.4 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(44)  Tijdens de 38e gewone plenaire vergadering van de raad van regelgevers, die plaatsvond op 7 en 8 maart 2019, heeft het Berec ermee ingestemd de WACC-parameters te berekenen (het Berec was van plan het risicovrije rendement en de marktpremie in 2019 te berekenen, en de bèta, gearing en de kosten van vreemd vermogen met ingang van 2020). Sindsdien is gebleken dat de deskundigen van het Berec verwachten de volledige reeks relevante parameters tegen medio 2020 te kunnen publiceren. De conclusies van deze vergadering (BoR (19) 45) zijn beschikbaar op

https://berec.europa.eu/eng/document_register/subject_matter/berec/board_of_regulators_meetings/meeting_conclusions/8549-conclusions-of-the-38th-berec-board-of-regulators-plenary-meetings-on-7-8-march-2019-in-budapest-hungary

(45)  Zie sectie 8 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

(46)  Zie sectie 9 van het werkdocument van de diensten van de Commissie bij deze mededeling.

---

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/12 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/12

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.9544 — Brookfield/Johnson Controls Autobatterie)

(Voor de EER relevante tekst)

(2019/C 375/02)

Op 24 oktober 2019 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector, |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector,

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32019M9544. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32019M9544. EUR-Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/13 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/13

---

Wisselkoersen van de euro (1)

5 november 2019

(2019/C 375/03)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,1109 |
| JPY | Japanse yen | 120,93 |
| DKK | Deense kroon | 7,4712 |
| GBP | Pond sterling | 0,86113 |
| SEK | Zweedse kroon | 10,6943 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,1009 |
| ISK | IJslandse kroon | 137,70 |
| NOK | Noorse kroon | 10,1525 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 25,536 |
| HUF | Hongaarse forint | 329,84 |
| PLN | Poolse zloty | 4,2643 |
| RON | Roemeense leu | 4,7583 |
| TRY | Turkse lira | 6,3807 |
| AUD | Australische dollar | 1,6079 |
| CAD | Canadese dollar | 1,4584 |
| HKD | Hongkongse dollar | 8,7040 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7339 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,5078 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 284,34 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 16,3876 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 7,7734 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,4486 |
| IDR | Indonesische roepia | 15 516,50 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,5886 |
| PHP | Filipijnse peso | 56,012 |
| RUB | Russische roebel | 70,4334 |
| THB | Thaise baht | 33,544 |
| BRL | Braziliaanse real | 4,4655 |
| MXN | Mexicaanse peso | 21,3072 |
| INR | Indiase roepie | 78,5290 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,1109

JPY

Japanse yen

120,93

DKK

Deense kroon

7,4712

GBP

Pond sterling

0,86113

SEK

Zweedse kroon

10,6943

CHF

Zwitserse frank

1,1009

ISK

IJslandse kroon

137,70

NOK

Noorse kroon

10,1525

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

25,536

HUF

Hongaarse forint

329,84

PLN

Poolse zloty

4,2643

RON

Roemeense leu

4,7583

TRY

Turkse lira

6,3807

AUD

Australische dollar

1,6079

CAD

Canadese dollar

1,4584

HKD

Hongkongse dollar

8,7040

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7339

SGD

Singaporese dollar

1,5078

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 284,34

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

16,3876

CNY

Chinese yuan renminbi

7,7734

HRK

Kroatische kuna

7,4486

IDR

Indonesische roepia

15 516,50

MYR

Maleisische ringgit

4,5886

PHP

Filipijnse peso

56,012

RUB

Russische roebel

70,4334

THB

Thaise baht

33,544

BRL

Braziliaanse real

4,4655

MXN

Mexicaanse peso

21,3072

INR

Indiase roepie

78,5290

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/14 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/14

---

Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities op de eerste vergadering van 5 juli 2019 betreffende een ontwerpbesluit in zaak

AT.39711 — Qualcomm (afbraakprijzen)

Rapporteur: Spanje

(2019/C 375/04)

1.

Het Adviescomité (8 lidstaten) is het met de Commissie eens dat de markt voor UMTS-(baseband)chipsets de relevante productmarkt is.

2.

Het Adviescomité (8 lidstaten) is het met de Commissie eens dat de omvang van de relevante geografische markt voor UMTS-chipsets wereldwijd is.

3.

Het Adviescomité (8 lidstaten ) is het met de Commissie eens dat Qualcomm, ten minste van 1 januari 2009 tot en met 31 december 2011, een machtspositie had op de relevante markt.

4.

Het Adviescomité (8 lidstaten) is het met de Commissie eens dat Qualcomm haar machtspositie op de relevante markt heeft misbruikt door tussen 1 juli 2009 en 30 juni 2011 een strategie van afbraakprijzen te hanteren ten aanzien van haar twee voornaamste klanten voor MBB-apparaten, Huawei en ZTE, met de bedoeling om Icera van de markt te verdringen.

5.

Het Adviescomité (8 lidstaten) is het met de Commissie eens dat de gedraging waarop het ontwerpbesluit betrekking heeft, een misbruik van een machtspositie vormt, hetgeen in strijd is met artikel 102 VWEU en artikel 54 van de EER-Overeenkomst.

6.

Het Adviescomité (8 lidstaten) is het eens met de beoordeling van de Commissie in het ontwerpbesluit ten aanzien van de duur van de inbreuk.

7.

Het Adviescomité (8 lidstaten) is het met de Commissie eens dat Qualcomm zich moet onthouden van een herhaling van elke in het ontwerpbesluit opgenomen handeling of gedraging en van elke handeling of gedraging met dezelfde of gelijkwaardige doelstellingen of gevolgen.

8.

Het Adviescomité (8 lidstaten) beveelt aan dat zijn advies wordt bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie.

---

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/15 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/15

---

Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities op de tweede vergadering op 15 juli 2019 betreffende een ontwerpbesluit n zaak AT.39711
  Qualcomm (afbraakprijzen)

Rapporteur: Spanje

(2019/C 375/05)

(1)

Het Adviescomité (4 lidstaten) is het met de Commissie eens dat de adressaat van het ontwerpbesluit een geldboete moet worden opgelegd.

(2)

Het Adviescomité (4 lidstaten) is het met de Commissie eens dat voor de berekening van het basisbedrag van de geldboete rekening moet worden gehouden met de werkelijke waarde van de verkoop van Qualcomm tijdens de inbreukperiode, op basis van een raming van de indirecte verkoop van Qualcomm aan derden in de EER.

(3)

Het Adviescomité (4 lidstaten) is het met de Commissie eens over het variabele bedrag van de geldboete in deze zaak.

(4)

Het Adviescomité (4 lidstaten) is het met de Commissie eens dat er in deze zaak een additioneel bedrag (“entry fee”) moet worden toegepast.

(5)

Het Adviescomité (4 lidstaten) is het met de Commissie eens dat er in deze zaak geen verzwarende en verzachtende omstandigheden van toepassing zijn.

(6)

Het Adviescomité (4 lidstaten) is het met de Commissie eens over het eindbedrag van de geldboete.

(7)

Het Adviescomité (4 lidstaten) beveelt aan dat zijn advies wordt bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie.

---

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/16 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/16

---

Eindverslag van de raadadviseur-auditeur (1)

Qualcomm (afbraakprijzen)

(AT.39711)

(2019/C 375/06)

1.   Inleiding

| (1) | In het ontwerpbesluit waarop dit verslag betrekking heeft (hierna “ontwerpbesluit” genoemd), wordt vastgesteld dat Qualcomm Inc. (hierna “Qualcomm” genoemd) van 1 juli 2009 tot en met 30 juni 2011 bepaalde hoeveelheden van drie van haar met UMTS compatibele chipsets (2) onder de kostprijs heeft geleverd aan twee van haar belangrijkste klanten, Huawei en ZTE, met de bedoeling om Icera Inc. (hierna “Icera” (3) genoemd) — destijds haar grootste concurrent in het marktsegment voor hoge datasnelheden — van de markt te verdringen. Volgens het ontwerpbesluit is dit in strijd met artikel 102 VWEU en artikel 54 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte. |
| --- | --- |

(1)

2.   Fase van het eerste onderzoek

| (2) | Zaak AT.39711 vloeit voort uit een aanvankelijke klacht die Icera op 30 juni 2009 heeft ingediend bij de Commissie. Deze klacht werd vervangen door een herziene en bijgewerkte versie van 8 april 2010. |
| --- | --- |

(2)

| (3) | De Commissie is haar onderzoek begonnen op basis van de in de herziene versie van de klacht geformuleerde beschuldigingen. Op 26 juli 2010 heeft Qualcomm opmerkingen over die versie ingediend. |
| --- | --- |

(3)

| (4) | Met haar opmerkingen van 1 mei, 17 mei en 31 juli 2012 heeft Nvidia, die Icera in mei 2011 heeft verworven, nadere informatie verstrekt ter aanvulling en verduidelijking van de beschuldigingen over afbraakprijzen. |
| --- | --- |

(4)

| (5) | Tussen juni 2010 en april 2015 heeft de Commissie diverse verzoeken om inlichtingen verzonden aan Qualcomm, Icera/Nvidia en andere spelers in de sector van basebandchipsets. Op 8 augustus 2013 heeft de raadadviseur-auditeur (4), overeenkomstig artikel 3, lid 7, en artikel 4, lid 2, onder c), van Besluit 2011/695/EU, besloten tot verlenging van de termijn waarbinnen Qualcomm op een van deze verzoeken moest reageren, namelijk 10 juli 2013 (5). |
| --- | --- |

(5)

| (6) | Op 3 maart 2014 heeft het directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie (hierna “DG Concurrentie” genoemd) naar aanleiding van verzoeken van Qualcomm in 2013, minder bewerkte versies van de aanvankelijke klacht van 2009 en van de herziene klacht van 2010 verstrekt aan Qualcomm. |
| --- | --- |

(6)

| (7) | Op 16 juli 2015 heeft de Commissie in zaak AT.39711 ten aanzien van Qualcomm een procedure in de zin van artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad (6) en artikel 2, lid 1, van Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie (7) ingeleid. |
| --- | --- |

(7)

| (8) | Na een bijeenkomst betreffende de stand van zaken die op 3 september 2015 plaatsvond tussen DG Concurrentie en Qualcomm, heeft DG Concurrentie op 11 september 2015 de in punt (4) hierboven vermelde opmerkingen van Nvidia verstrekt aan Qualcomm. |
| --- | --- |

(8)

3.   Eerste mededeling van punten van bezwaar

| (9) | Op 8 december 2015 heeft de Commissie op grond van artikel 27, lid 1, van Verordening nr. 1/2003 en artikel 10, lid 1, van Verordening nr. 773/2004 een aan Qualcomm gerichte mededeling van punten van bezwaar (de “MPB”) gepubliceerd. |
| --- | --- |

(9)

3.1.   
  Toegang tot het dossier na de MPB

| (10) | Op 21 december 2015 heeft DG Concurrentie documenten op een elektronisch opslagmedium verstrekt aan Qualcomm, opdat zij toegang heeft tot het onderzoeksdossier in zaak AT.39711 overeenkomstig artikel 27, lid 2, van Verordening nr. 1/2003. DG Concurrentie heeft Qualcomm vervolgens aanvullend materiaal verstrekt, met name minder bewerkte versies van de opmerkingen van derden. Niet alle kwesties in verband met de toegang tot het dossier konden echter worden opgelost tussen DG Concurrentie en Qualcomm. |
| --- | --- |

(10)

| (11) | Bij brief van 18 april 2016 heeft Qualcomm overeenkomstig artikel 3, lid 7, en artikel 7, lid 1, van Besluit 2011/695/EU verzocht om aanvullende toegang tot, of waar nodig verduidelijking van, bepaalde gegevens uit het dossier. In mijn besluit van 13 juli 2016 wordt beschreven hoe ik met de talrijke verzoeken ben omgegaan teneinde een evenwicht te vinden tussen het recht van Qualcomm om te worden gehoord en de daarmee concurrerende vertrouwelijkheidsbelangen. In wezen moesten daartoe minder bewerkte versies van bepaalde documenten van Icera/Nvidia en diverse andere derden worden verstrekt. Het heeft enige tijd en over het algemeen meerdere correspondentieronden gevergd voordat de betrokken informatieverstrekkers konden worden gehoord (8) en, waar nodig, nieuwe versies van de betrokken documenten konden opstellen. |
| --- | --- |

(11)

3.2.   
  Termijn voor het indienen van het schriftelijke antwoord van Qualcomm op de MPB

| (12) | In de begeleidende brief bij de MPB was vastgesteld dat Qualcomm vier maanden de tijd had om schriftelijk te antwoorden op de MPB. Bij de vaststelling van die termijn was met name rekening gehouden met de omvang en de aard van het dossier, de inhoud van de MPB en het feit dat op de datum van vaststelling van de MPB tevens een aan Qualcomm gerichte mededeling van punten van bezwaar was vastgesteld in zaak AT.40220 — Qualcomm (exclusiviteitsbetalingen). De termijn in zaak AT.39711 zou ingaan vanaf de datum waarop, in wezen, de toegang tot het dossier werd verleend. Naar aanleiding van een verzoek van Qualcomm heeft DG Concurrentie de termijn voor het schriftelijke antwoord van Qualcomm verlengd tot 6 mei 2016. |
| --- | --- |

(12)

| (13) | In de in punt (11) hierboven vermelde brief aan mij van 18 april 2016 heeft Qualcomm bezwaar aangetekend tegen de herziene termijn van 6 mei 2016, teneinde daadwerkelijk meer tijd te verkrijgen. Bij e-mail van 29 april 2016 aan Qualcomm heb ik de termijn voor het indienen van het schriftelijke antwoord van Qualcomm op de MPB opgeschort. |
| --- | --- |

(13)

| (14) | In mijn besluit van 13 juli 2016 (zie punt (11) hierboven) heb ik die opschorting opgeheven en een nieuwe termijn voor het indienen van het schriftelijke antwoord van Qualcomm op de MPB vastgesteld op 15 augustus 2016. Qualcomm heeft haar schriftelijke antwoord (hierna “antwoord op de MPB” genoemd) op die datum ingediend. |
| --- | --- |

(14)

3.3.   
  Eerste hoorzitting

| (15) | Op 10 november 2016 heeft Qualcomm haar argumenten uiteengezet tijdens een hoorzitting waarom zij in haar antwoord op de MPB had verzocht (9). |
| --- | --- |

(15)

4.   Belanghebbende derde

| (16) | In mei 2016 heb ik een belanghebbende derde tot de procedure in zaak AT.39711 toegelaten krachtens artikel 27, lid 3, van Verordening nr. 1/2003, artikel 13, lid 1, van Verordening nr. 773/2004 en artikel 5 van Besluit 2011/695/EU. In juli 2016 heeft DG Concurrentie die belanghebbende derde overeenkomstig artikel 13, lid 1, van Verordening nr. 773/2004 schriftelijk in kennis gesteld van de aard en het onderwerp van de procedure (10) en een termijn vastgesteld waarbinnen die derde zijn standpunt kenbaar kon maken. In augustus 2016 heeft die belanghebbende derde per e-mail aan DG Concurrentie te kennen gegeven dat hij geen opmerkingen zou indienen. Die belanghebbende derde heeft er niet om verzocht een hoorzitting bij te wonen en heeft verder niet deelgenomen aan de procedure in zaak AT.39711. |
| --- | --- |

(16)

5.   Verdere onderzoeksmaatregelen en daarmee samenhangend rechtsgeschil

| (17) | Na de eerste hoorzitting heeft de Commissie verdere onderzoeksmaatregelen genomen in het licht van Qualcomms schriftelijke en mondelinge antwoord op de MPB. |
| --- | --- |

(17)

| (18) | Met name heeft de Commissie op 30 januari 2017 een verzoek om inlichtingen overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening nr. 1/2003 aan Qualcomm toegezonden. Qualcomm heeft daarop niet gereageerd. Op 31 maart 2017 heeft de Commissie deze inlichtingen bij besluit gevorderd overeenkomstig artikel 18, lid 3, van die Verordening (hierna “VoI-besluit” genoemd). In 2017 heeft de Commissie ook verzoeken om inlichtingen toegezonden aan Nvidia en twee derde partijen. |
| --- | --- |

(18)

| (19) | Bij schrijven van 10 april 2017 heeft Qualcomm verzocht om een verlenging tot 28 juli 2017 van de termijn waarbinnen zij op het VoI-besluit moest reageren. Op 26 april 2017 heeft DG Concurrentie de argumenten in die brief afgewezen, maar Qualcomm “als hoffelijkheidsbetuiging” in de gelegenheid gesteld om bepaalde vragen in het VoI-besluit tot 26 mei 2017 en andere gespecificeerde vragen in het VoI-besluit tot 9 juni 2017 te mogen beantwoorden. |
| --- | --- |

(19)

| (20) | Op 8 mei 2017 heeft Qualcomm overeenkomstig artikel 4, lid 2, onder c), van Besluit 2011/695/EU bezwaar aangetekend tegen deze termijnen. Bij besluit van 15 mei 2017 heb ik die termijnen herzien en verlengd tot respectievelijk 16 en 30 juni 2017. Qualcomm heeft binnen die herziene termijnen inhoudelijk gereageerd op het VoI-besluit. |
| --- | --- |

(20)

| (21) | Vervolgens heeft de Commissie verzoeken om verduidelijking aan Qualcomm gericht. Op 10 november 2017 heeft zij Qualcomm tevens een aanvullend verzoek om inlichtingen overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening nr. 1/2003 toegezonden. |
| --- | --- |

(21)

| (22) | Op 13 juni 2017 heeft Qualcomm een beroep tot nietigverklaring van het VoI-besluit ingesteld en een verzoek ingediend strekkende tot voorlopige maatregelen met het oog op opschorting van de tenuitvoerlegging van het VoI-besluit in afwachting van een uitspraak over dit beroep. In juli 2017 heeft de president van het Gerecht het verzoek in kort geding afgewezen (11). In april 2019 heeft het Gerecht het beroep tot nietigverklaring van Qualcomm verworpen (12). |
| --- | --- |

(22)

6.   Aanvullende mededeling van punten van bezwaar

| (23) | Op 19 juli 2018 heeft de Commissie een aan Qualcomm gerichte aanvullende mededeling van punten van bezwaar (hierna “AMPB” genoemd) vastgesteld. In vergelijking met de MPB werd in de AMPB met name beweerd dat de duur waarin afbraakprijzen werden toegepast, korter was en werd een herziene methode gebruikt voor de vergelijking van de prijzen en kosten van Qualcomm met betrekking tot de vermeende verkopen tegen afbraakprijzen. |
| --- | --- |

(23)

6.1.   
  Toegang tot het dossier na de AMPB

| (24) | Op 31 juli 2018 heeft DG Concurrentie Qualcomm een elektronisch opslagmedium verstrekt met kopieën van toegankelijke documenten die na de vaststelling van de MPB waren opgenomen in het onderzoeksdossier van de Commissie. |
| --- | --- |

(24)

| (25) | Bij brief van 8 augustus 2018 aan DG Concurrentie heeft Qualcomm onder meer verzocht om verdere toegang tot documenten die ten tijde van de vaststelling van de MPB waren opgenomen in het onderzoeksdossier, maar die door het verstrijken van de tijd volgens Qualcomm niet meer konden worden geacht werkelijk vertrouwelijke informatie te bevatten. Bij schrijven van 14 augustus 2018 heeft DG Concurrentie dit verzoek afgewezen. Het heeft ook andere kwesties behandeld die in Qualcomms brief van 8 augustus 2018 aan de orde waren gesteld. |
| --- | --- |

(25)

| (26) | Op 19 september 2018 heb ik van Qualcomm een met redenen omkleed verzoek om verdere toegang tot het dossier ontvangen. Dit verzoek was echter inhoudelijk verschillend van het meer algemene verzoek dat op 8 augustus 2018 bij DG Concurrentie was ingediend (zie punt (25) hierboven). In het licht van artikel 3, lid 7, en artikel 7, lid 1, van Besluit 2011/295/EU was ik van mening dat het verzoek van Qualcomm van 19 september 2018 niet gereed was om aan mijn onafhankelijke beoordeling te worden onderworpen. Op 21 september 2018 heb ik Qualcomm per e-mail meegedeeld dat ik dit verzoek aan DG Concurrentie had doorgegeven. |
| --- | --- |

(26)

| (27) | Op 28 september 2018 heeft DG Concurrentie op de brief van Qualcomm van 19 september 2018 gereageerd. DG Concurrentie heeft met name verdere toegang verleend tot de meeste door Qualcomm opgesomde documenten en verklaard dat de bewerkingen in de oorspronkelijke versies van bepaalde documenten in het onderzoeksdossier toe te schrijven waren aan de door Nvidia ingeroepen vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaat en cliënt. |
| --- | --- |

(27)

| (28) | Bij brief van 4 oktober 2018 aan DG Concurrentie heeft Qualcomm enkele klachten ingediend die grotendeels ingegeven waren door de toelichtingen van 28 september 2018 van DG Concurrentie met betrekking tot de door Nvidia ingeroepen vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaat en cliënt. DG Concurrentie heeft bij schrijven van 9 oktober 2018 gereageerd. |
| --- | --- |

(28)

| (29) | Op 12 oktober 2018 heeft Qualcomm mij een brief toegestuurd met, in wezen, drie verzoeken, namelijk: (i) dat ik DG Concurrentie opdraag “te bevestigen of is nagegaan dat de [...] bewerkingen in [bepaalde documenten] gebaseerd [waren] op deugdelijke beweringen in verband met de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaat en cliënt [...]; (ii) dat “toegang wordt verleend tot onbewerkte versies” van bepaalde documenten, waarvan Qualcomm reeds bewerkte versies had ontvangen; en (iii) dat ik DG Concurrentie opdraag over te gaan tot “de behandeling van Qualcomms verzoek om documenten die, anders dan in de index van [het dossier] was aangegeven, in feite wel toegankelijk [waren]”. |
| --- | --- |

(29)

| (30) | In mijn besluit van 7 november 2018 heb ik uiteengezet dat het eerste in punt (29) hierboven beschreven verzoek van Qualcomm geen betrekking had op de toegang tot het dossier en dat de raadadviseur-auditeur geen beslissingsbevoegdheid heeft om dergelijke stappen op te dragen. Voorts was mijns inziens ten tijde van het onderhavige besluit voldaan aan het tweede in punt (29) hierboven beschreven verzoek, aangezien de twee betrokken derde partijen in dat stadium hun respectieve verzoeken tot vertrouwelijke behandeling hadden ingetrokken. Het derde verzoek van Qualcomm heb ik ingewilligd. Derhalve heeft DG Concurrentie op 8 november 2018 een vervolgbrief gezonden aan Qualcomm, waarin het in hoofdzaak uitlegt dat de index van het onderzoeksdossier correct was. |
| --- | --- |

(30)

6.2.   
  Termijn voor het indienen van het schriftelijke antwoord van Qualcomm op de AMPB

| (31) | De Commissie had Qualcomm aanvankelijk acht weken de tijd gegeven om schriftelijk te reageren op de AMPB. Op 2 augustus 2018 heeft Qualcomm DG Concurrentie verzocht om verlenging met een periode van “ten minste [...] drie extra maanden te rekenen vanaf de werkdag volgend op de verlening van daadwerkelijke toegang tot het dossier”. Bij brief van 9 augustus 2018 heeft DG Concurrentie Qualcomm “als hoffelijkheidsbetuiging” een verlenging van twee weken toegekend, waardoor de termijn tot 10 oktober 2018 werd verlengd. |
| --- | --- |

(31)

| (32) | Aangezien Qualcomm ontevreden was met die verlenging, heeft zij op 14 augustus 2018 op grond van artikel 9 van Besluit 2011/695/EU verzocht om “een verlenging tot 23 december 2018”. Bij besluit van 20 augustus 2018 heeft de raadadviseur-auditeur (13)22 oktober 2018 vastgesteld als herziene termijn. |
| --- | --- |

(32)

| (33) | Qualcomm heeft haar schriftelijke antwoord op de AMPB (hierna “antwoord op de AMPB” genoemd) op die herziene datum ingediend. |
| --- | --- |

(33)

6.3.   
  Tweede hoorzitting en aanverwante kwesties

| (34) | In haar antwoord op de AMPB heeft Qualcomm om een hoorzitting verzocht. |
| --- | --- |

(34)

| (35) | Deze tweede hoorzitting was oorspronkelijk gepland voor dinsdag 11 december 2018. Op vrijdag 7 december 2018 heeft Qualcomm om uitstel van deze hoorzitting tot begin januari 2019 verzocht. In het licht van de specifieke redenen van Qualcomm heb ik de hoorzitting uitgesteld tot 10 januari 2019. Op 19 december 2018 heeft de raadadviseur-auditeur het daaropvolgende verzoek van Qualcomm om de hoorzitting nog een week later in januari 2019 te houden, afgewezen (14). De tweede hoorzitting heeft dus plaatsgevonden op 10 januari 2019. |
| --- | --- |

(35)

| (36) | Op 25 april 2019 heeft Qualcomm op eigen initiatief “vervolgopmerkingen betreffende de [tweede] hoorzitting” toegezonden aan de Commissie. |
| --- | --- |

(36)

7.   Brief omtrent de feiten

| (37) | Op 22 februari 2019 heeft de Commissie een brief omtrent de feiten toegezonden aan Qualcomm. Deze mededeling had tot doel: (i) Qualcomm opheldering te verschaffen over bepaalde elementen in de AMPB die Qualcomm had betwist in haar antwoord op de AMPB; (ii) Qualcomm in kennis te stellen van reeds bestaand bewijsmateriaal dat niet uitdrukkelijk in de MPB of de AMPB was aangevoerd; en (iii) Qualcomm op de hoogte te brengen van kleine aanpassingen in de prijs-kostenanalyse in de AMPB. |
| --- | --- |

(37)

7.1.   
  Toegang tot het dossier in het kader van de brief omtrent de feiten

| (38) | Bij de brief omtrent de feiten was een bijlage gevoegd met “de toegankelijke versies van alle documenten die betrekking hebben op contacten met derden die sinds de goedkeuring van de AMPB in het dossier zijn geregistreerd [en die] niet eerder aan Qualcomm waren verstrekt, alsmede twee andere documenten”. |
| --- | --- |

(38)

| (39) | Een van deze “twee andere documenten” was de originele (niet-bewerkte) versie van een spreadsheet ten aanzien waarvan de auteur zijn verzoek om vertrouwelijke behandeling had in getrokken vóór mijn in punt (30) hierboven vermeld besluit (hierna “volledige versie van de spreadsheet” genoemd), maar die vanwege een “fout bij de verzending” op 19 oktober 2018 in de vorige bewerkte versie in plaats van in zijn volledige oorspronkelijke vorm aan Qualcomm was toegezonden (zie de punten (53) en (54) hieronder). |
| --- | --- |

(39)

7.2.   
  Termijn voor het beantwoorden van de brief omtrent de feiten

| (40) | De oorspronkelijke termijn voor het beantwoorden van de brief omtrent de feiten was vastgesteld op 12 maart 2019. Bij schrijven aan Qualcomm van 8 maart 2019 heeft DG Concurrentie deze termijn “als hoffelijkheidsbetuiging” verlengd tot vrijdag 22 maart 2019, hoewel het de argumenten in Qualcomms verzoek om verlenging van 1 maart 2019 als niet ter zake doende beschouwde. |
| --- | --- |

(40)

| (41) | Bij e-mail van 12 maart 2019 heb ik Qualcomms verzoek van 8 maart 2019 om een verlenging van de termijn voor het beantwoorden van de brief omtrent de feiten tot 9 april 2019 afgewezen. |
| --- | --- |

(41)

| (42) | DG Concurrentie is vervolgens ingegaan op Qualcomms verzoek van 19 maart 2019 om haar opmerkingen over de brief omtrent de feiten uiterlijk op maandag 25 maart 2019 te verstrekken. Qualcomm heeft haar opmerkingen ingediend op zondag 24 maart 2019. |
| --- | --- |

(42)

7.3.   
  Afwijzing van het verzoek van Qualcomm om een derde hoorzitting

| (43) | In haar opmerkingen over de brief omtrent de feiten heeft Qualcomm onder andere aangevoerd dat de brief omtrent de feiten “inhoudelijk geen brief omtrent de feiten” was, maar eerder “een aanvullende mededeling van punten van bezwaar”. In een voetnoot in deze opmerkingen heeft Qualcomm daarom om een nieuwe hoorzitting verzocht. |
| --- | --- |

(43)

| (44) | Bij e-mail aan Qualcomm van 26 april 2019 heb ik die stelling en dat verzoek van de hand gewezen (15). |
| --- | --- |

(44)

8.   Door Qualcomm aan de orde gestelde procedurele kwesties

8.1.   
  Vermeende ontoereikendheid van de termijnen

8.1.1.   Termijn voor het beantwoorden van de MPB

| (45) | In het antwoord op de MPB heeft Qualcomm onder meer geklaagd dat de verlengde termijn voor het schriftelijk beantwoorden van de MPB ontoereikend was om haar antwoord op de MPB naar haar tevredenheid uit te werken. Qualcomm heeft met name aangevoerd dat het onevenredig en in strijd met fundamentele beginselen van het Unierecht, zoals het recht van verweer en wapengelijkheid, was dat Qualcomm werd verplicht haar verweer op te stellen binnen wat in het antwoord op de MPB werd beschreven als “de aanvullende termijn die de raadadviseur-auditeur had toegestaan om op de MPB te reageren “zodra door zijn toedoen de tijd weer opnieuw ging lopen” op 13 juli 2016”. |
| --- | --- |

(45)

| (46) | Zoals uit de punten (9) en (14) hierboven blijkt en anders dan in het antwoord op de MPB wordt gesuggereerd, had Qualcomm uiteindelijk meer dan acht maanden de tijd om haar antwoord op de MPB te formuleren. Deze termijn was kennelijk ruim voldoende voor Qualcomm om haar recht om te worden gehoord daadwerkelijk uit te oefenen (16), rekening houdend met de noodzaak om onnodige vertraging in de procedure te vermijden (17) en ongeacht het feit dat Qualcomm gedurende meer dan zes maanden van deze termijn ook haar reactie heeft geformuleerd op een andere mededeling van punten van bezwaar, die op dezelfde datum als de MPB was vastgesteld in zaak AT.40220, Qualcomm (exclusiviteitsbetalingen). |
| --- | --- |

(46)

| (47) | De bewering in het antwoord op de MPB dat de termijn voor het indienen van het antwoord op de MPB ongepast en “onevenredig” was, is gebaseerd op de premisse dat Qualcomm pas kon beginnen met het opstellen van het antwoord op de MPB toen ik de opschorting van de termijn voor het indienen van het antwoord op de MPB had opgeheven op 13 juli 2016. Qualcomm had echter reeds bij ontvangst van de MPB begin december 2015 een begin en vervolgens voortgang kunnen maken met het formuleren van het antwoord op de MPB. |
| --- | --- |

(47)

8.1.2.   Termijn voor het beantwoorden van de AMPB

| (48) | In haar antwoord op de AMPB heeft Qualcomm geklaagd dat de termijn die de Commissie in totaal had toegekend voor het opstellen van het antwoord op de AMPB, “ontoereikend en onevenredig” was. In het antwoord op de AMPB wordt echter niet aangegeven om welke redenen Qualcomm van mening was dat de herziene termijn voor het beantwoorden van de AMPB “ontoereikend” was of afbreuk was gedaan aan haar rechten van verweer. In het in punt (32) hierboven vermelde besluit tot verlenging van 20 augustus 2018 heeft de raadadviseur-auditeur reeds rekening gehouden met de door de AMPB teweeggebrachte wijzigingen in zaak AT.39711. Met betrekking tot de bewering van Qualcomm dat de termijn voor het formuleren van het antwoord op de AMPB “onevenredig” was, is de in Qualcomms antwoord op de AMPB beschreven reeks stappen die Qualcomm heeft ondernomen om zich te houden aan die termijn en aan de periode tussen de eerste hoorzitting en de vaststelling van de AMPB, op zich niet voldoende om het door Qualcomm gestelde onrechtmatige gebrek aan evenredigheid aan te tonen tussen de termijn voor het beantwoorden van de AMPB en de tijd die de Commissie nodig had om alle stappen te ondernemen met het oog op de vaststelling van de AMPB. |
| --- | --- |

(48)

8.2.   
  Toegang tot het dossier

8.2.1.   Toegang tot het dossier na de MPB

| (49) | In het antwoord op de MPB klaagt Qualcomm over de mate waarin bewerkingen uit hoofde van vertrouwelijkheid zijn doorgevoerd in de documenten die oorspronkelijk aan Qualcomm waren verstrekt in het kader van de toegang tot het dossier. In het antwoord op de MPB heeft Qualcomm echter erkend dat zij “naar aanleiding van het onderzoek van de raadadviseur-auditeur [dat tot mijn besluit van 13 juli 2016 heeft geleid] minder bewerkte versies van documenten in het dossier heeft ontvangen”. Daarnaast heeft Qualcomm in het antwoord op de MPB ook in wezen erkend dat dit onderzoek de kwestie van de rechtmatigheid van de verzoeken om vertrouwelijke behandeling die derden met betrekking tot die documenten hadden ingediend, heeft opgelost. |
| --- | --- |

(49)

8.2.2.   Toegang tot het dossier na de AMPB

| (50) | In het antwoord op de AMPB is aangevoerd dat de schending van Qualcomms rechten van verweer als gevolg van een volgens Qualcomm ontoereikende termijn voor het beantwoorden van de AMPB (zie punt (48) hierboven) is “verergerd door talrijke problemen met de toegang tot het dossier, waarvan er sommige nog onopgelost zijn”. |
| --- | --- |

(50)

| (51) | Het is onduidelijk welke problemen met de toegang tot het dossier “nog onopgelost” zijn volgens Qualcomm. In het antwoord op de AMPB zijn geen dergelijke problemen aan de orde gesteld die nog niet door de Commissie waren behandeld voordat Qualcomm haar antwoord op de AMPB had ingediend. Het antwoord op de AMPB bevatte in wezen eenvoudigweg de boude bewering dat de in het antwoord op de AMPB beschreven problemen met de toegang tot het dossier er, in combinatie met de volgens Qualcomm ontoereikende termijn voor het beantwoorden van de AMPB, toe hebben geleid dat Qualcomm ernstig en onherstelbaar werd belemmerd in haar mogelijkheden om zich te verweren. |
| --- | --- |

(51)

8.2.3.   Late verzending van de volledige versie van de spreadsheet

| (52) | In het antwoord op de AMPB heeft Qualcomm erop gewezen dat de volledige versie van een, naar haar mening, “cruciaal” document op ongepaste wijze aan haar ter beschikking is gesteld, namelijk slechts één werkdag vóór de uiterlijke termijn voor het beantwoorden van de AMPB. Het inhoudelijke argument in het antwoord op de AMPB, dat kennelijk was gebaseerd op deze versie van dat document, had echter net zo goed gebaseerd kunnen zijn op de vorige toegankelijke bewerkte versie van hetzelfde document. |
| --- | --- |

(52)

| (53) | Later is immers gebleken dat dit argument inderdaad gebaseerd was op die vorige toegankelijke bewerkte versie. De reden hiervoor is dat het document in kwestie de volledige versie van de spreadsheet is die, zoals in punt (39) hierboven is aangegeven, pas na de indiening van het antwoord op de AMPB in zijn oorspronkelijke vorm aan Qualcomm is toegezonden. |
| --- | --- |

(53)

| (54) | Volgens Qualcomms antwoord op de brief omtrent de feiten heeft de “late” verzending van de volledige versie van de spreadsheet afbreuk gedaan aan de rechten van verweer van Qualcomm. Aangezien Qualcomm echter op geen enkel moment opmerkingen heeft gemaakt die specifiek betrekking hadden op de informatie die in de vorige toegankelijke versie van dit document was bewerkt, is deze bewering ongegrond. |
| --- | --- |

(54)

8.3.   
  Gesteld ontbreken van een behoorlijk en tijdig onderzoek

| (55) | In het antwoord op de AMPB wordt beweerd dat het onderzoek van de Commissie slecht is beheerd en ongewoon lang heeft geduurd, waardoor Qualcomm zich niet naar behoren heeft kunnen verweren. |
| --- | --- |

(55)

| (56) | De redelijkheid van de duur van een administratieve procedure moet, indien nodig, door de Unierechter worden beoordeeld met inachtneming van de specifieke omstandigheden van elke zaak en in het bijzonder met inachtneming van de context ervan, de verschillende etappes van de procedure die zijn gevolgd, de ingewikkeldheid van de zaak, het belang ervan voor de verschillende betrokken partijen alsmede de houding van betrokken partij en de Commissie (18). De lijst van deze criteria is echter niet uitputtend en de beoordeling van de redelijkheid van de termijn eist niet dat de zaak stelselmatig tegen het licht van al deze criteria wordt gehouden, wanneer de duur van de procedure volgens een van de criteria gerechtvaardigd lijkt. De functie van deze criteria is, te bepalen of de duur van de behandeling van een zaak al dan niet gerechtvaardigd is. Zo kan de complexiteit van de zaak of het vertragingsgedrag van de betrokken partij worden gezien als rechtvaardiging van een duur die op het eerste gezicht te lang lijkt (19). |
| --- | --- |

(56)

| (57) | In de onderhavige zaak lijkt het mij niet dat de duur van de procedure de daadwerkelijke uitoefening van Qualcomms rechten van verweer heeft verhinderd. De zaak was vanaf het begin onder meer technisch en betrekkelijk complex. Zoals uit de punten (2) tot en met (4) hierboven blijkt, werd in de in 2009 bij de Commissie ingediende klacht en in de herziening van die klacht van 2010 gesteld dat Qualcomm zich in verschillende opzichten schuldig had gemaakt aan misbruik, maar kwam het vermoeden van afbraakprijzen pas in 2012 op de voorgrond te staan in de beschuldigingen van de klager en het onderzoek van de Commissie. De klachten van Qualcomm dat het verstrijken van de tijd haar verweer heeft bemoeilijkt, worden gerelativeerd door het feit dat, zoals het Gerecht reeds heeft opgemerkt in het kader van zaak AT.39711 (zie punt (22) hierboven), Qualcomm reeds sinds 7 juni 2010 verzoeken om inlichtingen in de zin van artikel 18, leden 2 en 3, van Verordening nr. 1/2003 heeft ontvangen en zij dus, ten minste vanaf die datum, zorgvuldigheid moest betrachten en alle passende maatregelen moest treffen om het bewijsmateriaal te bewaren waarover zij redelijkerwijs kon beschikken (20). In elk geval lijkt het verstrijken van de tijd Qualcomm niet onnodig te hebben belemmerd bij het voeren van haar verweer. Zo heeft de kritiek van Qualcomm betreffende de uitoefening van haar recht om te worden gehoord in het kader van de MPB de Commissie ertoe gebracht haar zaak te verfijnen, zoals is toegestaan volgens de desbetreffende rechtspraak (zie punt (59) hieronder). Het opstellen van de AMPB en het horen van Qualcomms antwoord daarop heeft er dan weer onvermijdelijk voor gezorgd dat de procedure langer duurde, zonder dat die duur onredelijk werd. |
| --- | --- |

(57)

8.4.   
  Gestelde vooringenomenheid bij de vervolging en gesteld oneerlijk onderzoek

| (58) | In haar antwoord op de AMPB heeft Qualcomm aangevoerd dat zij een gewettigd vertrouwen had dat (i) de Commissie de onderzoeksfase zou hebben afgerond op het tijdstip van de vaststelling van de MPB en (ii) de Commissie haar onderzoek zou beëindigen na de eerste hoorzitting, en op basis daarvan heeft zij geconcludeerd dat de AMPB “het resultaat van een kennelijke vooringenomenheid bij de vervolging” was. Volgens Qualcomm heeft de Commissie na de eerste hoorzitting een zeer breed onderzoek (“fishing expedition”) gevoerd, terwijl zij haar onderzoek had moeten beëindigen nadat Qualcomm de argumenten in de MPB had ontkracht. In dezelfde geest (i) voert Qualcomm in haar antwoord op de brief omtrent de feiten aan dat de argumenten tegen Qualcomm het resultaat zijn van een vooringenomen en oneerlijk onderzoek en (ii) trekt Qualcomm in haar in punt (36) hierboven vermelde vervolgopmerkingen de objectiviteit van de tweede hoorzitting en, meer in het algemeen, het onderzoek in zaak AT.39711 in twijfel. |
| --- | --- |

(58)

| (59) | De door Qualcomm aangevoerde argumenten inzake gewettigd vertrouwen zijn ongegrond. Bovendien is het loutere feit dat de Commissie in het licht van met name de kwesties die Qualcomm in antwoord op de MPB aan de orde heeft gesteld, verder onderzoek heeft verricht na de eerste hoorzitting op zich niet van dien aard dat het wijst op vooringenomenheid bij de vervolging. Uit de rechtspraak volgt immers dat aangezien de Commissie rekening moet houden met hetgeen tijdens de administratieve procedure aan het licht is gekomen, hetzij door ongegrond gebleken bezwaren te laten vallen, hetzij door de argumenten die de door haar gehandhaafde bezwaren staven, zowel feitelijk als rechtens aan te passen of aan te vullen, zij het recht heeft om (aspecten van) haar argumenten te wijzigen, indien nodig door middel van een aanvullende mededeling van punten van bezwaar (21). Er moet ook rekening mee worden gehouden dat een zaak, wanneer zij, zoals zaak AT.39711, is gebaseerd op formele klachten, niet zonder meer kan worden stopgezet zonder deze klachten af te wijzen. |
| --- | --- |

(59)

8.5.   
  Stelling dat de AMPB neerkomt op misbruik van de bevoegdheden van de Commissie en een schending van de verplichting tot behoorlijk bestuur inhoudt

| (60) | In het antwoord op de AMPB heeft Qualcomm aangevoerd dat de AMPB “het resultaat is van wanbeheer en vooringenomenheid bij de vervolging” en dus neerkomt op “misbruik van de onderzoeksbevoegdheden van de Commissie”. Tevens heeft Qualcomm gesteld dat de Commissie haar verplichting tot behoorlijk bestuur in de zin van artikel 41 van het Handvest heeft geschonden, aangezien de AMPB getuigt van wanbeheer en het resultaat is van vooringenomenheid bij de vervolging. |
| --- | --- |

(60)

| (61) | Uit de punten (45) en (59) hierboven blijkt dat de stellingen over wanbeheer en vooringenomenheid bij de vervolging niet overtuigend zijn. Deze subsidiaire vorderingen zijn dus evenmin overtuigend. |
| --- | --- |

(61)

Afsluitende opmerkingen

| (62) | In het licht van de opmerkingen van Qualcomm wordt Qualcomm in het ontwerpbesluit onder meer aansprakelijk gesteld voor een inbreuk van kortere duur dan de duur van de in de MPB gestelde inbreuk. |
| --- | --- |

(62)

| (63) | Overeenkomstig artikel 16 van Besluit 2011/695/EU heb ik onderzocht of in het ontwerpbesluit alleen de punten van bezwaar worden behandeld ten aanzien waarvan Qualcomm in de gelegenheid is gesteld haar standpunten kenbaar te maken. Ik ben tot de conclusie gekomen dat dit inderdaad het geval is. |
| --- | --- |

(63)

| (64) | Alles in aanmerking genomen, ben ik van oordeel dat de procedurele rechten in deze zaak daadwerkelijk konden worden uitgeoefend. |
| --- | --- |

(64)

Brussel, 16 juli 2019.

Joos STRAGIER

---

(1)  Opgesteld overeenkomstig de artikelen 16 en 17 van Besluit 2011/695/EU van de voorzitter van de Europese Commissie van 13 oktober 2011 betreffende de functie en het mandaat van de raadadviseur-auditeur in bepaalde mededingingsprocedures (PB L 275 van 20.10.2011, blz. 29) (hierna “Besluit 2011/695/EU” genoemd).

1

(2)  Dit zijn zogenaamde “basebandchipsets” (onderdelen die bijdragen aan mobiele connectiviteit in cellulaire communicatieapparatuur) die opereren volgens en compatibel zijn met de cellulaire communicatienorm “Universal Mobile Telecommunications System”.

2

(3)  In mei 2011 werd Icera verworven door en werd zij een volledige dochteronderneming van Nvidia Inc. (hierna “Nvidia” genoemd), die bijgevolg de positie van Icera als klager heeft overgenomen.

3

(4)  De heer Wouter Wils was tot 3 december 2015 raadadviseur-auditeur in deze zaak.

4

(5)  De raadadviseur-auditeur heeft de betrokken termijn verlengd tot 18 november 2013. Naar aanleiding van een nieuw verzoek van Qualcomm heeft DG Concurrentie deze termijn verder verlengd tot 2 december 2013.

5

(6)  Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1) (hierna “Verordening nr. 1/2003” genoemd).

6

(7)  Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie van 7 april 2004 betreffende procedures van de Commissie op grond van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 123 van 27.4.2004, blz. 18) zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2015/1348 van 3 augustus 2015 (PB L 208 van 5.8.2015, blz. 3) (hierna “Verordening nr. 773/2004” genoemd).

7

(8)  Zoals met name vereist uit hoofde van het arrest van het Hof van Justitie van 24 juni 1986, Akzo Chemie/Commissie, 53/85, ECLI:EU:C:1986:256, punten 30 en 31.

8

(9)  Nvidia/Icera heeft die hoorzitting eveneens bijgewoond.

9

(10)  Door middel van een niet-vertrouwelijke samenvatting van de MPB.

10

(11)  Beschikking van het Gerecht van 12 juli 2017, Qualcomm en Qualcomm Europe/Commissie, T-371/17 R, ECLI:EU:T:2017:485.

11

(12)  Arrest van het Gerecht van 9 april 2019, Qualcomm en Qualcomm Europe/Commissie, T-371/17, ECLI:EU:T:2019:232.

12

(13)  In mijn afwezigheid heeft de heer Wils dit besluit genomen.

13

(14)  In mijn afwezigheid heeft de heer Wils dit besluit genomen.

14

(15)  Anders dan een (aanvullende) mededeling van punten van bezwaar, doet een brief omtrent de feiten voor de adressaten ervan geen recht ontstaan om schriftelijke argumenten toe te lichten tijdens een hoorzitting.

15

(16)  Op 8 juli 2016 heeft Qualcomm in gedeelten toegang gekregen tot al het aanvullende materiaal in het kader van de toegang tot het dossier, waarop Qualcomm volgens mij op grond van mijn besluit van 13 juli 2016 recht had.

16

(17)  Deze noodzaak is een van de punten waarmee de raadadviseur-auditeur op grond van artikel 9, lid 1, van Besluit 2011/695/EU rekening moet houden wanneer hij beslist of het noodzakelijk is een termijn voor het schriftelijk beantwoorden van een mededeling van punten van bezwaar te verlengen.

17

(18)  Zie in die zin onder andere arrest van het Hof van Justitie van 15 oktober 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P tot en met C-252/99 P en C-254/99 P, ECLI:EU:C:2002:582, punt 187, en arrest van het Gerecht van 8 september 2016, Merck/Commissie, T-470/13, ECLI:EU:T:2016:452, punt 471.

18

(19)  Zie arrest van het Hof van Justitie van 15 oktober 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P tot en met C-252/99 P en C-254/99 P, ECLI:EU:C:2002:582, punt 188.

19

(20)  Zie arrest van het Gerecht van 9 april 2019, Qualcomm en Qualcomm Europe/Commissie, T-371/17, ECLI:EU:T:2019:232, punt 136.

20

(21)  Zie in die zin arresten van het Hof van Justitie van 14 juli 1972, Bayer/Commissie, 51/69, ECLI:EU:C:1972:72, punt 11; 11 november 1981, IBM/Commissie, 60/81, ECLI:EU:C:1981:264, punt 18; 21 september 2006, JCB Service/Commissie, C-167/04 P, ECLI:EU:C:2006:594, punten 100 en 101; en arrest van het Gerecht van 13 juli 2011, Polimeri Europe/Commissie, T-59/07, ECLI:EU:T:2011:361, punt 73.

21

---

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/25 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/25

---

Samenvatting van het besluit van de Commissie

van 18 juli 2019

inzake een procedure op grond van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 54 van de EER-overeenkomst

(Zaak AT.39711 — Qualcomm (afbraakprijzen))

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2019) 5361)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2019/C 375/07)

Op 18 juli 2019 heeft de Commissie een besluit vastgesteld inzake een procedure op grond van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 54 van de EER-overeenkomst. Overeenkomstig artikel 30 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad (1)
  publiceert de Commissie hierbij de namen van de partijen en de belangrijkste punten van het besluit, waaronder de opgelegde sancties, rekening houdende met het rechtmatige belang van de ondernemingen inzake de bescherming van hun bedrijfsgeheimen.

1.   Inleiding

| (1) | In het besluit wordt vastgesteld dat Qualcomm Inc (hierna “Qualcomm” genoemd) inbreuk heeft gemaakt op artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna “VWEU” genoemd) en artikel 54 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna “EER-overeenkomst” genoemd) door bepaalde hoeveelheden van drie van haar UMTS-chipsets onder de kostprijs te leveren met de bedoeling Icera — destijds haar grootste concurrent in het marktsegment voor hoge datasnelheden (hierna “toonaangevend segment” genoemd) — van de mark te verdringen. |
| --- | --- |

(1)

| (2) | De inbreuk heeft geduurd van 1 juli 2009 tot en met 30 juni 2011. |
| --- | --- |

(2)

| (3) | Op 5 juli 2019 en 15 juli 2019 heeft het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities positief advies uitgebracht over het besluit op grond van artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en de aan Qualcomm opgelegde geldboete. |
| --- | --- |

(3)

2.   Marktafbakening

| (4) | In het besluit wordt geconcludeerd dat de handelsmarkt voor met de UMTS-norm compatibele basebandchipsets (hierna “UMTS-chipsets” genoemd) de relevante productmarkt is. |
| --- | --- |

(4)

| (5) | De omvang van de markt voor UMTS-chipsets is volgens de conclusie van het besluit wereldwijd. |
| --- | --- |

(5)

3.   Machtspositie

| (6) | In het besluit wordt vastgesteld dat Qualcomm ten minste van 1 januari 2009 tot en met 31 december 2011 een machtspositie op de wereldwijde markt voor UMTS-chipsets had. |
| --- | --- |

(6)

| (7) | Ten eerste had Qualcomm in die periode een op waarde gebaseerd marktaandeel van ongeveer 60 % op de wereldwijde markt voor UMTS-chipsets. |
| --- | --- |

(7)

| (8) | Ten tweede wordt de wereldwijde markt voor UMTS-chipsets gekenmerkt door het bestaan van een groot aantal belemmeringen om de markt te betreden en om uit te breiden (bv. aanzienlijke initiële investeringen in onderzoek en ontwikkeling om UMTS-chipsets te ontwerpen en diverse belemmeringen in verband de intellectuele-eigendomsrechten van Qualcomm). |
| --- | --- |

(8)

| (9) | Ten derde kon de machtspositie van Qualcomm tijdens die periode niet worden aangetast door het commerciële gewicht van de chipsetklanten van Qualcomm. |
| --- | --- |

(9)

4.   Misbruik van een machtspositie

| (10) | In het besluit wordt vastgesteld dat Qualcomm haar machtspositie heeft misbruikt door bepaalde hoeveelheden van drie van haar UMTS-chipsets (de op MDM8200, MDM6200 en MDM8200A gebaseerde chipsets) onder de kostprijs te leveren aan twee van haar belangrijkste klanten, Huawei en ZTE, met de bedoeling Icera — destijds haar grootste concurrent in het toonaangevende segment van de markt voor UMTS-chipsets — van de markt te verdringen. |
| --- | --- |

(10)

| (11) | Door de groei van Icera te beknotten bij twee belangrijke klanten in dit segment, dat destijds bijna uitsluitend bestond uit chipsets voor mobiele breedbandtoestellen, wilde Qualcomm voorkomen dat Icera, een kleine en financieel beperkte start-up, de nodige reputatie en schaalgrootte zou opbouwen om de machtspositie van Qualcomm op de markt voor UMTS-chipsets te bedreigen, met name gezien het verwachte groeipotentieel van het toonaangevende segment als gevolg van de wereldwijde verbreiding van slimme mobiele toestellen, waarmee oorspronkelijke fabrikanten (OEM) in dit segment de toegang tot een alternatieve bron van chipsets voor hun mobiele telefoons werd ontnomen en de keuze voor de consument werd beperkt. |
| --- | --- |

(11)

| (12) | De prijsstelling door Qualcomm vond plaats toen Icera zich op de markt begon te manifesteren als betrouwbare leverancier van toonaangevende UMTS-chipsets, wat een toenemende bedreiging vormde voor de activiteiten van Qualcomm op de markt voor chipsets. Om ervoor te zorgen dat de activiteiten van Icera niet zodanig zouden groeien dat de marktpositie van Qualcomm in gevaar zou komen, heeft Qualcomm preventieve maatregelen genomen in de vorm van prijsconcessies die gericht waren op twee klanten van strategisch belang, Huawei en ZTE, omdat zij van mening was dat de ontwikkelingsperspectieven van Icera afhankelijk waren van haar vermogen een zakelijke relatie op te bouwen met een van deze bedrijven. De preventieve maatregelen van Qualcomm waren gebaseerd op een strategie rond drie toonaangevende chipsets die met de destijds meest geavanceerde chipsets van Icera concurreerden. Deze maatregelen hadden met name tot doel de sterke positie van Qualcomm te beschermen in het marktsegment waarin grote hoeveelheden chipsets worden verkocht voor gebruik in mobiele telefoons — een segment dat Icera wilde betreden zodra zij vaste voet had gekregen in het segment van chipsets voor gebruik in mobiele breedbandtoestellen. |
| --- | --- |

(12)

| (13) | De analyse van de door Qualcomm aan Huawei en ZTE aangerekende prijzen en de kosten van Qualcomm voor de productie van deze chipsets wijst uit dat Qualcomm bepaalde hoeveelheden van deze chipsets onder de gemiddelde incrementele kosten op lange termijn heeft verkocht en, in elk geval, onder de gemiddelde totale kostprijs, en tevens een beperkte hoeveelheid op MDM6200 gebaseerde chipsets onder de gemiddelde variabele kostprijs heeft verkocht. Het resultaat van de prijs-kostenanalyse strookt met het interne bewijs van Qualcomm uit de onderzochte periode waaruit blijkt dat Qualcomm beoogde Icera van de markt uit te sluiten. |
| --- | --- |

(13)

| (14) | In het besluit wordt geconcludeerd dat Qualcomm geen geldige objectieve motivering heeft verstrekt of een doeltreffend verweer heeft gevoerd met betrekking tot haar gedrag. |
| --- | --- |

(14)

| (15) | In het besluit wordt geconcludeerd dat de verkopen van Qualcomm aan Huawei en ZTE tegen afbraakprijzen samen één enkele en voortdurende inbreuk vormen. |
| --- | --- |

(15)

5.   Bevoegdheid

| (16) | In het besluit wordt geconcludeerd dat de Commissie bevoegd is artikel 102 VWEU en artikel 54 van de EER-overeenkomst toe te passen op de inbreuk van Qualcomm, aangezien deze niet alleen is uitgevoerd maar ook onmiddellijke, wezenlijke en voorzienbare gevolgen kan hebben in de EER. |
| --- | --- |

(16)

6.   Beïnvloeding van het handelsverkeer

| (17) | In het besluit wordt geconcludeerd dat het gedrag van Qualcomm merkbare gevolgen heeft gehad voor het handelsverkeer tussen de lidstaten en tussen de partijen bij de EER-overeenkomst. |
| --- | --- |

(17)

7.   Geldboetes en maatregelen

| (18) | Op het moment van de vaststelling van het besluit is de inbreuk van Qualcomm beëindigd. Het besluit verbiedt Qualcomm echter de in het besluit beschreven gedraging te herhalen en verbiedt tevens elke handeling of elk gedrag met dezelfde of gelijkwaardige doelstellingen of effecten als het in het besluit beschreven gedrag. |
| --- | --- |

(18)

| (19) | De aan Qualcomm wegens de inbreuk opgelegde geldboete is berekend volgens de richtsnoeren van 2006 voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, onder a), van Verordening (EG) nr. 1/2003 worden opgelegd. In het besluit wordt geconcludeerd dat het definitieve bedrag van de geldboete die aan Qualcomm wordt opgelegd 242 042 000 EUR moet bedragen. |
| --- | --- |

(19)

---

(1)  Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1).

---

V Adviezen

PROCEDURES IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK MEDEDINGINGSBELEID

Europese Commissie

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/28 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/28

---

Voorafgaande aanmelding van een concentratie

(Zaak M.9331 — Danaher/GE Healthcare Life Sciences Biopharma)

(Voor de EER relevante tekst)

(2019/C 375/08)

1.

Deze aanmelding betreft de volgende ondernemingen:

| — | Danaher Corporation (“Danaher”, VS); |
| --- | --- |

—

Danaher Corporation (“Danaher”, VS);

| — | GE Healthcare Life Sciences Biopharma Business (“GE Biopharma”, VS), die onder zeggenschap staat van General Electric Company. |
| --- | --- |

—

GE Healthcare Life Sciences Biopharma Business (“GE Biopharma”, VS), die onder zeggenschap staat van General Electric Company.

Danaher verkrijgt zeggenschap in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van de concentratieverordening over het geheel van GE Biopharma.

De concentratie komt tot stand door de verwerving van aandelen en vermogensbestanddelen.

2.

| — | Danaher: produceren en leveren van professionele, medische, industriële en commerciële producten en diensten; |
| --- | --- |

—

Danaher: produceren en leveren van professionele, medische, industriële en commerciële producten en diensten;

| — | GE Biopharma: leveren van instrumenten, verbruiksgoederen en software voor de onderzoeks-, ontdekkings-, procesontwikkelings- en productieworkflow van biofarmaceutische geneesmiddelen, zoals monoklonale antistoffen, vaccins en cel- en gentherapieën. |
| --- | --- |

—

GE Biopharma: leveren van instrumenten, verbruiksgoederen en software voor de onderzoeks-, ontdekkings-, procesontwikkelings- en productieworkflow van biofarmaceutische geneesmiddelen, zoals monoklonale antistoffen, vaccins en cel- en gentherapieën.

3.

Op grond van een voorlopig onderzoek is de Commissie van oordeel dat de aangemelde transactie binnen het toepassingsgebied van de concentratieverordening kan vallen. Ten aanzien van dit punt wordt de definitieve beslissing echter aangehouden.

4.

Deze opmerkingen moeten de Commissie uiterlijk tien dagen na de datum van deze bekendmaking hebben bereikt. De volgende referentie moet altijd worden vermeld:

M.9331 — Danaher/GE Healthcare Life Sciences Biopharma

Opmerkingen kunnen per e-mail, per fax of per post aan de Commissie worden toegezonden. Gelieve de onderstaande contactgegevens te gebruiken:

E-mail: COMP-MERGER-REGISTRY@ec.europa.eu

Fax +32 22964301

Postadres:

| Europese Commissie |
| --- |
| Directoraat-generaal Concurrentie |
| Griffie voor concentraties |
| 1049 Brussel |
| BELGIË |

Europese Commissie

Directoraat-generaal Concurrentie

Griffie voor concentraties

1049 Brussel

BELGIË

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1 (“de concentratieverordening”).

1

---

ANDERE HANDELINGEN

Europese Commissie

| 6.11.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 375/30 |
| --- | --- | --- | --- |

6.11.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 375/30

---

Bekendmaking van een aanvraag tot goedkeuring van een niet-minimale wijziging van een productdossier overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

(2019/C 375/09)

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad (1) bezwaar aan te tekenen tegen de wijzigingsaanvraag binnen drie maanden te rekenen vanaf de datum van deze bekendmaking.

AANVRAAG TOT GOEDKEURING VAN EEN NIET-MINIMALE WIJZIGING VAN HET PRODUCTDOSSIER INZAKE BESCHERMDE OORSPRONGSBENAMINGEN/BESCHERMDE GEOGRAFISCHE AANDUIDINGEN

Aanvraag tot goedkeuring van een wijziging overeenkomstig artikel 53, lid 2, eerste alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012

“QUESO DE VALDEÓN”

EU-nr.: PGI-ES-0267-AM01 — 5.7.2018

| BOB ( ) | BGA (X) |
| --- | --- |

BOB ( )

BGA (X)

1.   Aanvragende groepering en rechtmatig belang

Naam van de groepering: Consejo Regulador de la Indicación Geográfica Protegida “Queso de Valdeón”

| Adres: C/El Cantón s/n, 24915 Posada de Valdeón (León), Spanje |
| --- |
| Tel. +34 987740514 |
| E-mail: quesosv@quesospicosdeeuropa.com |

Adres: C/El Cantón s/n, 24915 Posada de Valdeón (León), Spanje

Tel. +34 987740514

E-mail: quesosv@quesospicosdeeuropa.com

De aanvragende groepering vertegenwoordigt de collectieve belangen van de producenten van “Queso de Valdeón” en heeft een legitiem belang bij het verzoek tot wijziging van het productdossier van de beschermde geografische aanduiding “Queso de Valdeón”; zij staat ook in voor de bescherming ervan.

2.   Lidstaat of derde land

Spanje

3.   Rubriek van het productdossier waarop de wijziging(en) betrekking heeft/hebben

| ☐ | Naam van het product |
| --- | --- |

☐

Naam van het product

| ☒ | Beschrijving van het product |
| --- | --- |

☒

Beschrijving van het product

| ☐ | Geografisch gebied |
| --- | --- |

☐

Geografisch gebied

| ☒ | Bewijs van oorsprong |
| --- | --- |

☒

Bewijs van oorsprong

| ☒ | Werkwijze voor het verkrijgen van het product |
| --- | --- |

☒

Werkwijze voor het verkrijgen van het product

| ☐ | Verband |
| --- | --- |

☐

Verband

| ☒ | Etikettering |
| --- | --- |

☒

Etikettering

| ☒ | Overige (controlestructuur) |
| --- | --- |

☒

Overige (controlestructuur)

4.   Aard van de wijziging(en)

| ☒ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

☒

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd.

| ☐ | Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA waarvoor geen enig document (of gelijkwaardig document) is bekendgemaakt, die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

☐

Wijziging van een productdossier van een geregistreerde BOB of BGA waarvoor geen enig document (of gelijkwaardig document) is bekendgemaakt, die overeenkomstig artikel 53, lid 2, derde alinea, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 niet als minimaal kan worden beschouwd.

5.   Wijzigingen

Wijziging 1

Rubriek “Beschrijving van het product”

Motivatie voor wijziging

In de eerste paragraaf wordt de kaas meer in detail beschreven om de kenmerken van het product beter te definiëren.

Deze wijziging heeft betrekking op paragraaf 4.2 van het originele of gelijkwaardige enige document.

Huidige formulering van het productdossier

De kazen die vallen onder de beschermde geografische aanduiding “Queso de Valdeón” zijn vette schimmelkazen die zijn gemaakt van koemelk of van koemelk waaraan schapenmelk en/of geitenmelk is toegevoegd. Er is een harde en een zachte versie van de kaas.

Voorgestelde wijziging

De kazen die vallen onder de beschermde geografische aanduiding “Queso de Valdeón” zijn vette schimmelkazen die zijn gemaakt van koemelk of van koemelk waaraan schapenmelk en/of geitenmelk is toegevoegd, rauw of gepasteuriseerd, door lactaat- en enzymatische stolling, gerijpt gedurende ten minste twee maanden voor kazen op basis van rauwe melk en één maand voor kazen op basis van gepasteuriseerde melk. Er is een harde en een zachte versie van de kaas.

Wijziging 2

Rubriek “Beschrijving van het product”

Motivatie voor wijziging

De gewichtsvork van de harde kaas wordt licht uitgebreid (van 0,5 tot 3 kilogram naar 0,2 tot 3 kilogram). Deze uitbreiding heeft geen invloed op de eigenschappen van “Queso de Valdeón”. Deze verandering is te wijten aan het feit dat de voedingsgewoonten van de consumenten veranderd zijn als gevolg van de sociaal-demografische veranderingen in de bevolking, die hebben geleid tot veranderingen in de consumptiepatronen. Een van die veranderingen is de vraag naar kleinere voedselformaten door de daling van het aantal gezinsleden.

In deze paragraaf staat ook dat kaas in porties verkocht kan worden.

Het toegenomen gebruik van ingrediënten met kwaliteitsmerken door verschillende bedrijven (bv. hotelbedrijven, distributieketens en industrie) heeft daarentegen geleid tot een grotere vraag naar verpakkingen met een grotere inhoud voor niet-vaste ingrediënten, zoals de zachte kaas beschermd door deze BGA. Hierdoor is de vork van de netto-inhoud van de verpakkingen van zachte kaas gestegen tot 6 kg.

Rekening houdend met deze verzoeken moet de groepering nieuwe vormen van commercialisering van haar producten zoeken die aangepast zijn aan de trends en de vereisten van de markt, zonder echter de kwaliteit ervan te verminderen.

Deze wijzigingen hebben betrekking op paragraaf 4.2 van het originele of gelijkwaardige enige document.

Huidige formulering van het productdossier

| 1. | Kenmerken van de harde kaas







  — | Morfologische kenmerken







  — | cilindrische vorm, waarbij de boven- en onderzijde licht hol zijn; |
| --- | --- | --- | --- |

1.

Kenmerken van de harde kaas

—

Morfologische kenmerken

—

cilindrische vorm, waarbij de boven- en onderzijde licht hol zijn;

| — | maximale hoogte van 15 centimeter en maximale diameter van 25 centimeter; |
| --- | --- |

—

maximale hoogte van 15 centimeter en maximale diameter van 25 centimeter;

| — | gewicht tussen 0,5 en 3 kilogram. |
| --- | --- |

—

gewicht tussen 0,5 en 3 kilogram.

| 2. | Kenmerken van de zachte kaas







  — | Morfologische kenmerken |
| --- | --- | --- |

2.

Kenmerken van de zachte kaas

—

Morfologische kenmerken

De zachte kaas wordt geleverd in verpakkingen met een netto-inhoud van 20 gram tot 1,5 kilogram.

De zachte kaas is perfect homogeen, zonder korst.

Voorgestelde wijziging

| 1. | Kenmerken van de harde kaas







  — | Morfologische kenmerken







  — | cilindrische vorm, waarbij de boven- en onderzijde licht hol zijn; |
| --- | --- | --- | --- |

1.

Kenmerken van de harde kaas

—

Morfologische kenmerken

—

cilindrische vorm, waarbij de boven- en onderzijde licht hol zijn;

| — | maximale hoogte van 15 centimeter en maximale diameter van 25 centimeter; |
| --- | --- |

—

maximale hoogte van 15 centimeter en maximale diameter van 25 centimeter;

| — | gewicht tussen 0,2 en 3 kilogram. |
| --- | --- |

—

gewicht tussen 0,2 en 3 kilogram.

| — | De kaas kan ook in porties worden verkocht. |
| --- | --- |

—

De kaas kan ook in porties worden verkocht.

| 2. | Kenmerken van de zachte kaas







  — | Morfologische kenmerken |
| --- | --- | --- |

2.

Kenmerken van de zachte kaas

—

Morfologische kenmerken

De zachte kaas wordt geleverd in verpakkingen met een netto-inhoud van 20 gram tot 6 kilogram. Verpakkingen met een netto-inhoud van meer dan 1,5 kilogram zijn alleen bestemd voor horecagelegenheden, distributieketens en industrie.

De zachte kaas is perfect homogeen, zonder korst.

Wijziging 3

Rubriek “Beschrijving van het product” 1.- Kenmerken van de harde kaas

Motivatie voor wijziging

De laatste paragraaf van de rubriek, die de verschillende presentatiemogelijkheden van de kaas aangeeft, wordt geschrapt. Het wordt geschikter geacht om die verduidelijkingen op te nemen in rubriek 3.2 om aan te geven dat de kaas in porties verkocht kan worden, en in rubriek 3.6 betreffende de etikettering, die de mogelijkheid zal vermelden om het product in porties te verkopen, op voorwaarde dat het verpakt is en de consument kan weten waar het vandaan komt.

De beschrijving van de verkrijging en het gewicht van de porties, waarvan het gebruik gerechtvaardigd is om aan de vraag van de consumenten naar kleinere formaten te voldoen, worden geschrapt omdat noch een formaat van minder dan 250 g noch de vorm van de porties de kwaliteit van “Queso de Valdeón” aantasten.

Deze wijziging heeft betrekking op paragraaf 4.2 van het originele of gelijkwaardige enige document.

Huidige formulering van het productdossier

De harde kaas kan ook worden verhandeld in porties die worden verkregen door dwarsdoorsnede volgens de stralen van de kaasbol; de natuurlijke korst blijft behouden en het minimale gewicht is 250 gram.

Wijziging 4

Rubriek: “Gegevens waaruit blijkt dat het product afkomstig is uit het geografische gebied”

Motivatie voor wijziging

Deze rubriek werd volledig herwerkt, voornamelijk om ze begrijpelijker te maken en ze aan te passen aan de geldende regelgeving.

De verwijzingen naar de vergunning die wordt verleend of de controle die wordt verricht door de controlecommissie zijn ook geschrapt om het vrije verkeer van goederen en diensten niet te beperken.

Deze wijziging heeft betrekking op paragraaf 4.4 van het originele of gelijkwaardige enige document.

Huidige formulering van het productdossier

| — | De kaas dient uitsluitend afkomstig te zijn uit kaasfabrieken en rijpingsruimten die ingeschreven staan in de registers van de Raad van Toezicht. |
| --- | --- |

—

De kaas dient uitsluitend afkomstig te zijn uit kaasfabrieken en rijpingsruimten die ingeschreven staan in de registers van de Raad van Toezicht.

| — | De kaasfabrieken en rijpingskamers dienen met het oog op hun inschrijving onderworpen te worden aan een eerste beoordeling, en met het oog op de handhaving van de inschrijving in de registers van de Raad van Toezicht aan periodieke beoordelingen. |
| --- | --- |

—

De kaasfabrieken en rijpingskamers dienen met het oog op hun inschrijving onderworpen te worden aan een eerste beoordeling, en met het oog op de handhaving van de inschrijving in de registers van de Raad van Toezicht aan periodieke beoordelingen.

| — | De kaas dient gemaakt te worden volgens de methode die beschreven wordt in dit productdossier. |
| --- | --- |

—

De kaas dient gemaakt te worden volgens de methode die beschreven wordt in dit productdossier.

| — | Uitsluitend die kazen die alle controles van het proces hebben doorstaan, mogen op de markt worden gebracht, waarbij de herkomst wordt gegarandeerd door het keurmerk van de Raad van Toezicht. |
| --- | --- |

—

Uitsluitend die kazen die alle controles van het proces hebben doorstaan, mogen op de markt worden gebracht, waarbij de herkomst wordt gegarandeerd door het keurmerk van de Raad van Toezicht.

| — | Het aantal contra-etiketten dat door de Raad van Toezicht aan de kaasbedrijven wordt verstrekt, correspondeert met de verwerkte hoeveelheden melk en het gewicht aan verwerkte kaassoorten. |
| --- | --- |

—

Het aantal contra-etiketten dat door de Raad van Toezicht aan de kaasbedrijven wordt verstrekt, correspondeert met de verwerkte hoeveelheden melk en het gewicht aan verwerkte kaassoorten.

| — | De periodieke controles en beoordelingen zijn gebaseerd op de analyse van melk vlak voor die in de kaastobbe wordt gegoten, controle van de productiemethode, documentencontrole, voorraadcontrole en monsternemingen van het eindproduct. |
| --- | --- |

—

De periodieke controles en beoordelingen zijn gebaseerd op de analyse van melk vlak voor die in de kaastobbe wordt gegoten, controle van de productiemethode, documentencontrole, voorraadcontrole en monsternemingen van het eindproduct.

| — | Indien er onregelmatigheden worden ontdekt, past de Raad van Toezicht eventueel de strafmaatregelen toe als voorzien in zijn reglement. |
| --- | --- |

—

Indien er onregelmatigheden worden ontdekt, past de Raad van Toezicht eventueel de strafmaatregelen toe als voorzien in zijn reglement.

| — | De Raad van Toezicht beschikt over een namen- en kwantiteitsregister, waarin de genummerde onderscheidingstekens, relevante kwalificaties en verstrekte certificeringen vermeld staan. |
| --- | --- |

—

De Raad van Toezicht beschikt over een namen- en kwantiteitsregister, waarin de genummerde onderscheidingstekens, relevante kwalificaties en verstrekte certificeringen vermeld staan.

Voorgestelde wijziging

| — | De kazen moeten uitsluitend afkomstig zijn van ingeschreven en gecontroleerde kaasfabrieken en rijpingskamers. |
| --- | --- |

—

De kazen moeten uitsluitend afkomstig zijn van ingeschreven en gecontroleerde kaasfabrieken en rijpingskamers.

| — | De kaasfabrieken en de rijpingskamers moeten worden onderworpen aan een eerste beoordeling op het ogenblik van hun inschrijving in de registers, alsook aan periodieke beoordelingen met het oog op het behoud ervan in deze registers. |
| --- | --- |

—

De kaasfabrieken en de rijpingskamers moeten worden onderworpen aan een eerste beoordeling op het ogenblik van hun inschrijving in de registers, alsook aan periodieke beoordelingen met het oog op het behoud ervan in deze registers.

| — | De kaas dient gemaakt te worden volgens de methode die beschreven wordt in punt E) van dit productdossier. |
| --- | --- |

—

De kaas dient gemaakt te worden volgens de methode die beschreven wordt in punt E) van dit productdossier.

| — | Uitsluitend die kazen die alle controles tijdens het verwerkingsproces hebben doorstaan, mogen op de markt worden gebracht, waarbij de herkomst wordt gegarandeerd door de etikettering met vermelding van de beschermde oorsprongsbenaming. |
| --- | --- |

—

Uitsluitend die kazen die alle controles tijdens het verwerkingsproces hebben doorstaan, mogen op de markt worden gebracht, waarbij de herkomst wordt gegarandeerd door de etikettering met vermelding van de beschermde oorsprongsbenaming.

| — | De periodieke controles en beoordelingen zijn gebaseerd op de analyse van melk vlak voor die in de kaastobbe wordt gegoten, controle van de productiemethode, documentencontrole, voorraadcontrole en monsternemingen van het eindproduct. |
| --- | --- |

—

De periodieke controles en beoordelingen zijn gebaseerd op de analyse van melk vlak voor die in de kaastobbe wordt gegoten, controle van de productiemethode, documentencontrole, voorraadcontrole en monsternemingen van het eindproduct.

| — | Alle operatoren moeten volgende gegevens kunnen bepalen:








  a) | de leverancier, de hoeveelheid en de oorsprong van alle ontvangen melk; |
| --- | --- | --- |

—

Alle operatoren moeten volgende gegevens kunnen bepalen:

a)

de leverancier, de hoeveelheid en de oorsprong van alle ontvangen melk;

| b) | de bestemmeling, de hoeveelheid en de bestemming van alle geëtiketteerde kazen; |
| --- | --- |

b)

de bestemmeling, de hoeveelheid en de bestemming van alle geëtiketteerde kazen;

| c) | de correlaties tussen de onder a) bedoelde ontvangen melk en elke onder b) bedoelde partij gelabelde kaas. |
| --- | --- |

c)

de correlaties tussen de onder a) bedoelde ontvangen melk en elke onder b) bedoelde partij gelabelde kaas.

Wijziging 5

Rubriek “Werkwijze voor het verkrijgen van het product”

Motivatie voor wijziging

De minimale rijpingsperiode van kazen op basis van gepasteuriseerde melk gaat van anderhalve maand naar een maand. Deze vermindering heeft geen invloed op de natuurlijke rijpingsprocessen, noch op de uiteindelijke kenmerken van het product, maar gaat gepaard met de gewichtsvermindering van de harde kazen.

Deze wijziging heeft betrekking op paragraaf 4.5 van het originele of gelijkwaardige enige document.

Huidige formulering van het productdossier

De rijpingsperiode duurt minimaal twee maanden voor kazen van rauwe melk, en anderhalve maand voor kazen die van gepasteuriseerde melk zijn gemaakt.

Voorgestelde wijziging

De rijpingsperiode duurt minimaal twee maanden voor kazen van rauwe melk en één maand voor kazen die van gepasteuriseerde melk zijn gemaakt.

Wijziging 6

Rubriek “Werkwijze voor het verkrijgen van het product”

Motivatie voor wijziging

De tekst over de etikettering en de contra-etikettering van kazen wordt geschrapt, aangezien het beter is deze informatie op te nemen in de rubriek “Etikettering”. Zie de tekst in de wijziging van de rubriek “Etikettering”, die de nieuwe plaats van deze tekst in dit document vermeldt.

Deze wijziging heeft geen betrekking op enige paragraaf van het originele of gelijkwaardige enige document.

Tekst geschrapt in de rubriek “Werkwijze voor het verkrijgen van het product” van het document

Op het laatste moment, voor het op de markt brengen, wordt overgegaan tot het etiketteren en contra-etiketteren van de kazen en verpakkingen van zachte kaas.

Wijziging 7

Rubriek “Etikettering”

Motivatie voor wijziging

Alle verwijzingen naar de mogelijkheid om harde kaas, zachte kaas of kaas in porties op de markt te brengen, voor zover die is verpakt en de consument weet waar hij vandaan komt, worden verplaatst naar deze rubriek.

De verwijzingen naar de vergunning van of de controle door de Raad van Toezicht zijn geschrapt om het vrije verkeer van goederen en diensten niet te beperken.

De inhoud van bepaalde facultatieve vermeldingen die moeten worden opgenomen, wordt verduidelijkt en het logo van de beschermde geografische aanduiding wordt toegevoegd, aangezien het niet voorkomt in het huidige productdossier.

De tekst die werd geschrapt uit de rubriek “Werkwijze voor het verkrijgen van het product” zoals voorzien in wijziging 6, is inbegrepen.

De tekst wordt anders georganiseerd om hem begrijpelijker te maken.

Deze wijziging heeft betrekking op paragraaf 4.8 van het originele of gelijkwaardige enige document.

Huidige formulering van het productdossier

De etiketten van elke ingeschreven handelsonderneming moeten verplicht de vermelding “beschermde geografische aanduiding “Queso de Valdeón”” en het logo van de Raad van Toezicht bevatten. Ze worden toegestaan door de Raad van Toezicht.

Bovendien zijn ze vergezeld van het keurmerk van de beschermde geografische aanduiding, zijnde het genummerde contra-etiket uitgereikt door de Raad van Toezicht. Met dit keurmerk kan de traceerbaarheid van het product worden verzekerd.

Het genummerde contra-etiket moet zodanig worden aangebracht dat het niet herbruikbaar is. Het moet verplicht de vermelding “Consejo Regulador de la Indicación Geográfica Protegida “Queso de Valdeón”” en het logo van de Raad van Toezicht bevatten.

De Raad van Toezicht bepaalt in zijn kwaliteitshandboek de aanvullende regels over het gebruik van het merk betreffende de beschermde geografische aanduiding, wat de grootte en de plaats op het product betreft.

Voorgestelde wijziging

De “Queso de Valdeón” mag als harde kaas, in porties of als zachte kaas in de handel worden gebracht, op voorwaarde dat hij verpakt is en de consument weet waar hij vandaan komt.

De handelsetiketten die werden aangebracht op het beschermde product dat op de markt is gebracht, moeten de naam en het logo van de beschermde geografische aanduiding vermelden.

Alle harde of zachte kazen die in de handel worden gebracht, moeten voorzien zijn van een contra-etiket met een individueel serienummer. Dat contra-etiket vermeldt de naam en het logo van de beschermde geografische aanduiding.

De kazen die in porties op de markt worden gebracht, moeten op hun etiket worden geïdentificeerd aan de hand van de naam en het logo van de beschermde geografische aanduiding, alsook door referenties die toelaten hun herkomst te kennen.

Voor het op de markt brengen wordt overgegaan tot het etiketteren en contra-etiketteren van kazen en verpakkingen van zachte kaas.

Het logo van de BGA is als volgt:

Image 18

Wijziging 8

Overige “Controlestructuur”

Motivatie voor wijziging

Het controleorgaan is het “Instituto Tecnológico Agrario de Castilla y León” (Landbouwtechnologie-instituut van Castilië en León”), in de hoedanigheid van bevoegde autoriteit.

Deze wijziging heeft betrekking op paragraaf 4.7 van het originele of gelijkwaardige enige document.

Huidige formulering van het productdossier

Naam: Consejo Regulador de la Indicación Geográfica Protegida “Queso de Valdeón”

| Adres: C/El Cantón, s/n. 24915-Posada de Valdeón (León) |
| --- |
| Tel. +34 987 740 514 |
| Fax +34 987 740 568 |

Adres: C/El Cantón, s/n. 24915-Posada de Valdeón (León)

Tel. +34 987 740 514

Fax +34 987 740 568

De Raad van Toezicht van de beschermde geografische aanduiding “Queso de Valdeón” is in staat om te voldoen aan de norm EN-45011 “Algemene criteria betreffende instellingen die producten certificeren”.

Voorgestelde wijziging

Instituto Tecnológico Agrario de Castilla y León

| Ctra. de Burgos Km 119. Finca Zamadueñas |
| --- |
| 47071 Valladolid, Spanje |
| Tel. + 34 983 412 034 |
| Fax + 34 983 412 040 |
| E-mail: controloficial@itacyl.es |

Ctra. de Burgos Km 119. Finca Zamadueñas

47071 Valladolid, Spanje

Tel. + 34 983 412 034

Fax + 34 983 412 040

E-mail: controloficial@itacyl.es

De controle op de naleving van voorwaarden beschreven in dit productdossier voor de beschermde geografische aanduiding “Queso de Valdeón” valt onder de bevoegdheid van het Instituto Tecnológico Agrario de Castilla y León, via zijn onderdirectoraat kwaliteit en bevordering van levensmiddelen, overeenkomstig artikel 139 van wet nr. 1/2014 van 19 maart 2014 betreffende de landbouw van Castilië en León.

ENIG DOCUMENT

“QUESO DE VALDEÓN”

EU-nr.: PGI-ES-0267-AM01 — 5.7.2018

| BOB ( ) | BGA (X) |
| --- | --- |

BOB ( )

BGA (X)

1.   Naam

“Queso de Valdeón”

2.   Lidstaat of derde land

Spanje

3.   Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1.   Productcategorie

Categorie 1.3. Kaas

3.2.   Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

De kazen die vallen onder de beschermde geografische aanduiding “Queso de Valdeón” zijn vette schimmelkazen die zijn gemaakt van koemelk of van koemelk waaraan schapenmelk en/of geitenmelk is toegevoegd, rauw of gepasteuriseerd, door lactaat- en enzymatische stolling, gerijpt gedurende ten minste twee maanden voor kazen op basis van rauwe melk en één maand voor kazen op basis van gepasteuriseerde melk. Er is een harde en een zachte versie van de kaas.

| 1. | Kenmerken van de harde kaas
  Morfologische kenmerken
  Cilindrische vorm, waarbij de boven- en onderzijde licht hol zijn.
  Maximale hoogte van 15 centimeter en maximale diameter van 25 centimeter.
  Gewicht tussen 0,2 en 3 kilogram.
  De kaas kan ook in porties worden verkocht.
  Fysisch-chemische kenmerken
  Een vetgehalte van 45 % of meer op het droge extract.
  Minimale vochtigheidsgraad van 30 %.
  Zoutpercentage lager dan 3,5 %.
  Organoleptische kenmerken
  De korst van de harde kaas is natuurlijk, dun, zacht en gelig van kleur met grijzige tonen.
  Gladde doorsnede met talrijke zichtbare onregelmatige, blauwgroene holtes die homogeen verdeeld en verschillend van afmeting zijn.
  De binnenkant heeft een ivoorwitte kleur die langzaam overgaat naar intens glanzend roomkleurig met een enigszins zichtbaar aureool al naargelang de mate van rijping.
  De massa is weinig elastisch en bros, niet erg stevig, heeft een matige vervormbaarheid, smelt op het gehemelte en heeft een goede oplosbaarheid en een laag kleefvermogen.
  Bij halfrijpe kazen ontstaan lichtjes zure of melkachtige geuren, met een zeer typische schimmelgeur.
  Naarmate de rijping vordert, verdwijnen de melkachtige geuren, wordt de geur sterker en intenser en ontstaan er fruitige en zelfs aromatische geuren en aroma’s van specerijen, terwijl de schimmelgeur aanhoudt.
  De smaak is intens, hartig en pikant, enigszins pittig, des te meer uitgesproken naarmate de rijping langer duurt, en wordt versterkt door de aanwezigheid van geiten- of schapenmelk.
  De smaak blijft goed behouden, vooral voor de meer gerijpte kazen. |
| --- | --- |

1.

Kenmerken van de harde kaas

Cilindrische vorm, waarbij de boven- en onderzijde licht hol zijn.

Maximale hoogte van 15 centimeter en maximale diameter van 25 centimeter.

Gewicht tussen 0,2 en 3 kilogram.

De kaas kan ook in porties worden verkocht.

Een vetgehalte van 45 % of meer op het droge extract.

Minimale vochtigheidsgraad van 30 %.

Zoutpercentage lager dan 3,5 %.

De korst van de harde kaas is natuurlijk, dun, zacht en gelig van kleur met grijzige tonen.

Gladde doorsnede met talrijke zichtbare onregelmatige, blauwgroene holtes die homogeen verdeeld en verschillend van afmeting zijn.

De binnenkant heeft een ivoorwitte kleur die langzaam overgaat naar intens glanzend roomkleurig met een enigszins zichtbaar aureool al naargelang de mate van rijping.

De massa is weinig elastisch en bros, niet erg stevig, heeft een matige vervormbaarheid, smelt op het gehemelte en heeft een goede oplosbaarheid en een laag kleefvermogen.

Bij halfrijpe kazen ontstaan lichtjes zure of melkachtige geuren, met een zeer typische schimmelgeur.

Naarmate de rijping vordert, verdwijnen de melkachtige geuren, wordt de geur sterker en intenser en ontstaan er fruitige en zelfs aromatische geuren en aroma’s van specerijen, terwijl de schimmelgeur aanhoudt.

De smaak is intens, hartig en pikant, enigszins pittig, des te meer uitgesproken naarmate de rijping langer duurt, en wordt versterkt door de aanwezigheid van geiten- of schapenmelk.

De smaak blijft goed behouden, vooral voor de meer gerijpte kazen.

| 2. | Kenmerken van de zachte kaas
  Morfologische kenmerken
  De zachte kaas wordt geleverd in verpakkingen met een netto-inhoud van 20 gram tot 6 kilogram.
  Verpakkingen met een netto-inhoud van meer dan 1,5 kilogram zijn alleen bestemd voor horecagelegenheden, distributieketens en industrie.
  De zachte kaas is perfect homogeen, zonder korst.
  Fysisch-chemische kenmerken
  Een vetgehalte van 45 % of meer op het droge extract.
  Minimale vochtigheidsgraad van 30 %.
  Zoutpercentage lager dan 3,5 %.
  Organoleptische kenmerken
  De crème is ivoorkleurig, met groenblauwe tinten en weinig glans.
  De crème wordt smeuïger naarmate de temperatuur van het product stijgt en heeft een gemiddelde consistentie die dicht aanleunt bij roomkazen.
  De kaas heeft een licht zure of melkachtige geur en een aanhoudende en intense schimmelgeur.
  De crème smelt goed op het gehemelte, lost goed op en heeft een gemiddeld kleefvermogen.
  De intense en pikante smaak wordt versterkt door de aanwezigheid van geiten- of schapenmelk.
  De kaas heeft een intens hartige smaak, met een licht pikante toets.
  Goed behoud van de smaken. |
| --- | --- |

2.

Kenmerken van de zachte kaas

De zachte kaas wordt geleverd in verpakkingen met een netto-inhoud van 20 gram tot 6 kilogram.

Verpakkingen met een netto-inhoud van meer dan 1,5 kilogram zijn alleen bestemd voor horecagelegenheden, distributieketens en industrie.

De zachte kaas is perfect homogeen, zonder korst.

Een vetgehalte van 45 % of meer op het droge extract.

Minimale vochtigheidsgraad van 30 %.

Zoutpercentage lager dan 3,5 %.

De crème is ivoorkleurig, met groenblauwe tinten en weinig glans.

De crème wordt smeuïger naarmate de temperatuur van het product stijgt en heeft een gemiddelde consistentie die dicht aanleunt bij roomkazen.

De kaas heeft een licht zure of melkachtige geur en een aanhoudende en intense schimmelgeur.

De crème smelt goed op het gehemelte, lost goed op en heeft een gemiddeld kleefvermogen.

De intense en pikante smaak wordt versterkt door de aanwezigheid van geiten- of schapenmelk.

De kaas heeft een intens hartige smaak, met een licht pikante toets.

Goed behoud van de smaken.

3.3.   Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong) en grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

De minimale analytische niveaus in de strembak, na het mengen van de melk van de verschillende soorten, zijn:

| — | vet (in %): 3,5 |
| --- | --- |

—

vet (in %): 3,5

| — | eiwitten (in %): 3,1 |
| --- | --- |

—

eiwitten (in %): 3,1

| — | droog extract (in %): 12,0 |
| --- | --- |

—

droog extract (in %): 12,0

3.4.   Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Het bereidingsproces van de kaas, met inbegrip van de rijping, vindt plaats in het afgebakende geografische gebied.

3.5.   Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz. van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

—

3.6.   Specifieke voorschriften betreffende de etikettering van het product waarnaar de geregistreerde naam verwijst

De “Queso de Valdeón” mag als harde kaas, in porties of als zachte kaas in de handel worden gebracht, op voorwaarde dat hij verpakt is en de consument weet waar hij vandaan komt.

De handelsetiketten die werden aangebracht op het beschermde product dat op de markt is gebracht, moeten de naam en het logo van de beschermde geografische aanduiding vermelden.

Alle harde of zachte kazen die in de handel worden gebracht, moeten voorzien zijn van een contra-etiket met een individueel serienummer. Dat contra-etiket vermeldt de naam en het logo van de beschermde geografische aanduiding.

De kazen die in porties op de markt worden gebracht, moeten op hun etiket worden geïdentificeerd aan de hand van de naam en het logo van de beschermde geografische aanduiding, alsook door referenties die toelaten hun herkomst te kennen.

Voor het op de markt brengen wordt overgegaan tot het etiketteren en contra-etiketteren van kazen en verpakkingen van zachte kaas.

Het logo van de BGA is als volgt:

Image 19

4.   Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Grondgebied van de gemeente Posada de Valdeón (León).

5.   Verband met het geografische gebied

Het verband tussen het geografische gebied en het product wordt gerechtvaardigd door diverse elementen zoals de klimatologische kenmerken van het gebied, de traditionele bereidingswijze en de reputatie.

De “Queso de Valdeón” dankt zijn naam aan het gemeentelijke grondgebied van Posada de Valdeón, gelegen in het nationaal park Picos de Europa. Deze zone is omgeven door belangrijke natuurlijke barrières, waardoor het een perfect afgebakend gebied is. Die barrières zijn de Panderruedaspas (1 450 m), de Pontónpas (1 311 m) en de Pandetravepas (1 562 m).

Te midden van deze hoge bergen ligt een diepe vallei op een gemiddelde hoogte van 650 meter.

Het specifieke klimaat van het afgebakende gebied kan worden gekwalificeerd als een hooggebergteklimaat. De winters zijn koud en lang, met veel vriesdagen (meer dan 100 tussen november en april) en overvloedige neerslag, vaak in de vorm van sneeuw. De zomers zijn kort en fris (gemiddelde minimumtemperatuur van 5 tot 6 °C en een maximumtemperatuur van 18 °C), met overvloedige neerslag, hoewel de regenperiodes kort zijn in vergelijking met de rest van het jaar. De relatieve vochtigheid blijft in de zomer hoog door mist en nevel.

De gemiddelde jaarlijkse neerslag bedraagt 1 100 mm in de vallei en 1 800 mm op de bergtoppen.

Al deze elementen, gekoppeld aan het bestaan van grotten in de streek, hebben historisch gezien de ontwikkeling bevorderd van bijzondere kenmerken voor de rijping van de kazen, die geproduceerd werden op basis van grondstoffen die in het geografische gebied beschikbaar zijn vanwege het onregelmatige reliëf.

Het specifieke microklimaat van deze streek, in combinatie met de traditionele bereidingspraktijken, is gunstig voor de ontwikkeling van de overdraagbare microbiële flora die kenmerkend is voor deze kazen.

De specificiteit van het product is meteen duidelijk aangezien het gaat om een blauwe kaas en het uitzicht dus verschilt van de kaas die in de streek wordt gemaakt, maar dit kenmerk is bijzonder zichtbaar wanneer men de snede van de kaas observeert, met variabele en groenblauwe gaten, gerijpt in koude en uiterst vochtige omstandigheden die de rijpingsomstandigheden in de hiervoor gebruikte grotten in het geografische gebied nabootsen, waarbij de schimmel het uitzicht, de smaak en de geur duidelijk nadrukkelijk beïnvloedt.

Diverse teksten uit de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw getuigen van de ambachtelijke productie van beschermde kazen in deze bereidingsomstandigheden. Op dit moment worden in de Valdeónvallei productieprocessen gebruikt die vergelijkbaar zijn met die van enkele eeuwen geleden, naast andere processen waarin nieuwe technologieën zijn geïntegreerd. De basisprincipes van het ontwikkelingsproces zoals vermeld in de in dit punt beschreven getuigenissen, worden nog steeds volledig toegepast.

De kaasproductie in de Valdeónvallei gaat terug tot de pre-Romeinse tijd, toen geitenmelk als grondstof werd gebruikt.

De eerste schriftelijke verwijzingen naar kaasbereiding in de Valdeónvallei dateren van halverwege de 19e eeuw. Pascual Madoz verwijst in zijn Diccionario (1845-1859) naar de productie van kaas en het belang van geiten in de dorpen van de Valdeónvallei.

In de tweede helft van de 19e eeuw werd in de Valdeónvallei op grote schaal kaas geproduceerd. Als het vee ’s zomers op de hooggelegen weiden graasde, werd in de berghutten zelf kaas gemaakt van de melk of werd de melk naar het dal vervoerd. De graaf van Saint-Saud schreef daarover in 1892: “De potige meiden van Valdeón gaan ’s ochtends en ’s middags naar boven, op hun sandalen met drie houten noppen op de zool — madreñas — en hebben een weitas van geitenhuid bij zich waarin ze op de heenweg hun eten meenemen en op de terugweg zakken met melk die ze op de weiden hebben gemolken.”

Tal van getuigenissen wijzen erop dat de productie van blauwe kaas in de Valdeónvallei met het oog op de commercialisering op de regionale markten vanaf het begin van de 20e eeuw een belangrijke activiteit was. Vooral de getuigenis van Doña Marmeta Pérez Marcos is relevant: “Mijn hele familie komt uit Caín en ik ben daar ook geboren in 1922. Mijn ouders hebben het recept geërfd van hun voorouders en ik hebt het tot voor kort zelf gevolgd. We gebruikten stremsel van geitenmelk om 50 tot 60 liter melk per dag te laten stremmen; we maakten kazen van iets meer dan een kilo. Op de rug van een ezel gingen we ze verkopen in Puentealmuey, meer dan 50 kilometer verderop. Net na de oorlog werden ze verkocht aan 36 peseta’s per kilo. Na de oorlog begonnen we naar Arenas de Cabrales te gaan om kaas te verkopen, niet eerder. De kazen waren gemaakt van geiten- en schapenmelk en een beetje koemelk, waaraan we stremsel toevoegden. Zodra de melk gestremd was, deden we ze in de zogenaamde “arno” en vervolgens in een bak (“duerna”), waaruit we de wei twee dagen lang lieten wegvloeien. We haalden ze eruit en legden ze op de planken in de berghutten om ze te laten drogen. Na twee weken waren ze klaar. Maar om ze blauw en lekker te maken, legden we ze in de grotten. Na een maand was de kaas uitstekend.”

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

(Artikel 6, lid 1, tweede alinea, van de onderhavige verordening)

http://www.itacyl.es/documents/20143/342640/2019_02_8+Pliego+Q+Valde%C3%B3n+.pdf/fbc379cc-8473-8829-744b-6baf02ed5ba7

---

(1)  PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

---