----

----

I Informacje

Trybunał Obrachunkowy

----

SPRAWOZDANIE SPECJALNE NR 2/2004

dotyczące pomocy przedakcesyjnej

CZY PROGRAMEM SAPARD ZARZĄDZANO WŁAŚCIWIE?

wraz z odpowiedziami Komisji

(zgodnie z art. 248 ust. 4 akapit drugi, WE)

(2004/C 295/01)

SPIS TREŚCI

Załącznik 1 Zestawienie wkładu UE w okresie 2000–2003 z podziałem na kraj i główny typ beneficjenta oraz działania

Załącznik 2 Lista skontrolowanych projektów

Odpowiedzi Komisji

STRESZCZENIE

WSTĘP

Co to jest program SAPARD?

Jak kontrolowany był program SAPARD?

Cele te umożliwiły Trybunałowi analizę, czy systemy zarządzania i kontroli były efektywne i racjonalnie stosowane, czy też były niewystarczające na pokrycie rzeczywistych potrzeb.

ETAPY REALIZACJI PROGRAMU SAPARD

Duża część dostępnych funduszy nie została wykorzystana

ze względu na okres czasu potrzebny na uruchomienie programu

oraz z powodu opóźnień w realizacji programu SAPARD w krajach nim objętych

Kluczowe etapy nie zostały zanalizowane, co pozwoliłoby wyciągnąć wnioski

Budżety były systematycznie niewykorzystywane

ZDECENTRALIZOWANY SPOSÓB REALIZACJI

został wybrany przez Komisję

jednak brak przygotowania ze strony Komisji oraz napięte ramy czasowe spowodowały trudności z decentralizacją

a zarządzanie ze strony Komisji nie zawsze było przystosowane do potrzeb krajów objętych programem SAPARD

GŁÓWNE REZULTATY PROGRAMU SAPARD

Ograniczony efekt w 8 z 10 krajów

VAT ujęty jako koszt kwalifikowalny nie przyczynia się do osiągnięcia celów SAPARD

Słaby wkład w osiągnięcie „standardów UE”

Cele nie zawsze były jasno określone

a sprawozdania Komisji na temat celów i priorytetów nie spełniały wymaganych warunków

Rezultaty rozwoju instytucjonalnego były pozytywne z wyjątkiem programu rolnośrodowiskowego

OCENA SYSTEMÓW PRZYGOTOWANYCH W KRAJACH KANDYDUJĄCYCH

Wstępne zatwierdzenie systemów zapewniło odpowiednie systemy kontroli finansowej

Systemy z zasady funkcjonowały właściwie w praktyce

brakowało jednak elementów wspierających

systemy SAPARD opierały się na innych słabszych systemach

a odnośne przepisy krajowe były sprzeczne z programem SAPARD

PROBLEMY Z REALIZACJĄ W KRAJACH OBJĘTYCH PROGRAMEM SAPARD

Brak środków własnych i trudności z pozyskaniem kredytów wśród potencjalnych beneficjentów

Uciążliwe procedury administracyjne

spowodowały w rezultacie, że jedynie silni beneficjenci otrzymali wsparcie

KOMISJA MUSI PODJĄĆ DZIAŁANIA Z POWODU

braku odpowiednich przepisów i procedur kontrolnych, które spowodowały niewłaściwe wykorzystanie środków

oraz braku pewności, że przepisy stosowane dla zamówień w sektorze prywatnym zapewniają właściwe wykorzystanie środków

WNIOSKI I ZALECENIA

Sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 26 maja 2004 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

Juan Manuel FABRA VALLÉS

Prezes

----

(1)  Te dziesięć krajów to: Bułgaria, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Polska, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Węgry.

(2)  Dorobek prawny UE obejmujący wspólne prawa i obowiązki, które są wiążące dla Państw Członkowskich Unii Europejskiej.

(3)  Program PHARE jest pierwszym instrumentem przedakcesyjnym i został ustanowiony na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 3906/89 z dnia 18 grudnia 1989 r. (Dz.U. L 375 z 23.12.1989).

(4)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 1268/1999 z dnia 21 czerwca 1999 r. (Dz.U. L 161 z 26.6.1999) w sprawie wspólnotowych środków pomocowych na rzecz działań przedakcesyjnych w dziedzinie rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich w państwach Europy Środkowej i Wschodniej ubiegających się o członkostwo w Unii Europejskiej w okresie przedakcesyjnym.

(5)  Budżet ogólny Unii Europejskiej. Od 2004 r. program SAPARD jest zarządzany na mocy rozdziału 5 tytułu 5 (Rolnictwo i rozwój wsi) budżetu i obejmuje wyłącznie nowe środki przeznaczone dla Bułgarii i Rumunii.

(6)  Środki na zobowiązania.

(7)  Poziom pomocy publicznej zmienia się w zależności od typu działania lub projektu. Dla inwestycji generujących dochody, maksymalny poziom pomocy wynosi zazwyczaj 50 % całkowitych kosztów kwalifikowanych.

(8)  Zgodnie z art. 12 rozporządzenia Rady (WE) nr 1266/1999 z dnia 21 czerwca 1999 r. (Dz.U. L 161, 26.6.1999) w sprawie koordynacji pomocy dla państw kandydujących w ramach strategii przedakcesyjnych.

(9)  Główne działania to: inwestycje w gospodarstwa rolne, poprawa przetwórstwa i wprowadzenia do obrotu artykułów rolnych i rybnych, oraz rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich. Stanowią one około 80 % zobowiązań we wszystkich krajach kandydujących.

(10)  Sprawozdanie Roczne Trybunału Obrachunkowego za rok obrachunkowy 2000 (Dz.U. C 359 z 15.12.2001) (pkt 6.41–6.53); 2001 (Dz.U. C 295 z 28.11.2002) (pkt 6.8–6.32); oraz 2002 (Dz.U. C 286 z 28.11.03) (pkt 8.23–8.31).

(11)  Łączne środki na zobowiązania.

(12)  Dalsze szczegóły podano w Sprawozdaniu Rocznym Trybunału za rok obrachunkowy 2000, pkt 6.41–6.43.

(13)  Propozycja Komisji dotycząca rozporządzenia Rady (COM(98) 153 wersja ostateczna z dnia 19 marca 1998 r.).

(14)  Przyczyna tych opóźnień jest następująca: Polska rozdziela budżety roczne na określone działania oraz, w przypadku największych działań, na określone regiony. Serie wniosków uruchamiane są dla określonych regionalnych, rocznych dotacji. Ta praktyka łączenia projektów z określonymi rocznymi dotacjami blokowała wykorzystanie innych dostępnych budżetów. Dla rozwoju infrastruktury obszarów wiejskich, przyznanie środków regionom wymaga decyzji ministerstwa rolnictwa, która dla dużej części funduszy nie została wydana do dnia 22 września 2003 r.

(15)  Kwoty 154,4 mln euro nie można porównywać z wykresem, ponieważ obejmuje ona 139,7 mln euro płatności zaliczkowych dokonanych przez Komisję na rzecz krajów kandydujących oraz 0,1 mln euro na seminaria. Kwot tych nie ujęto w wykresie, ponieważ nie wypłaca się ich końcowym beneficjentom. 154,4 mln euro obejmują również 14,6 mln euro płatności dokonanych przez Agencje SAPARD, z płatności zaliczkowych, na rzecz beneficjentów końcowych. Te drugie płatności (dopasowane przez Trybunał do różnic czasowych, ponieważ Komisja księguje płatności zgodnie z zasadą kasową) pokazano w sekcji „C” wykresu.

(16)  Początkowo przewidziano przystąpienie sześciu krajów: Republiki Czeskiej, Estonii, Węgier, Polski, Słowenii (SAPARD) i Cypru (kraj nieobjęty programem SAPARD).

(17)  Inne urzędowe sposoby informacji docierają do Komisji na późniejszych etapach: wyniki oceny średniookresowej (do dnia 31 grudnia 2003 r.) i oceny końcowej (do dnia 31 grudnia 2006 r.).

(18)  Personel Komisji uczestniczący w kontrolach nie jest uważany za kierownictwo w ścisłym tego słowa znaczeniu, co omówiono w pkt 58.

(19)  Komisja nie mogła kontrolować wskaźnika zobowiązań i płatności, ponieważ nie chciała zmieniać ram w pełni zdecentralizowanego zarządzania programem SAPARD i nie wnioskowała o zmiany, takie jak dodatkowe środki w zakresie kredytów lub gwarancji.

(20)  Ogółem, dokonano przeglądu 48 projektów dla tych dwóch działań; jednak w dwóch przypadkach projekt nie był na wystarczająco zaawansowanym etapie, by móc wyciągnąć wnioski co do celu głównego.

(21)  Szczegółowe sprawozdania monitorujące Komisji Europejskiej w sprawie stanu przygotowania do członkostwa w UE Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji, dnia 5 listopada 2003 r.

(22)  Zrewidowane środki UE na lata 2000–2003 dają średnią 57 mln euro rocznie.

(23)  Sprawozdania roczne SAPARD (Sprawozdania Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów) COM(2001) 241 wersja ostateczna z dnia 3 lipca 2001 r., COM(2002) 434 wersja ostateczna z dnia 30 lipca 2002 r., COM(2003) 582 wersja ostateczna z dnia 7 października 2003 r.

(24)  W marcu 1997 r. Komisja podjęła decyzję o pełnym skupieniu instrumentu przedakcesyjnego PHARE na przygotowaniu krajów kandydujących do przystąpienia do UE. Roczny budżet PHARE wynoszący około 1 500 mln euro został przeznaczony w około 30 % na rozwój instytucjonalny, w szczególności na wprowadzanie celów i procedur Funduszy Strukturalnych.

(25)  Za wyjątkiem pewnych elementów, patrz: pkt 10.

(26)  Jest to procedura, na mocy której Komisja podejmuje decyzję, czy wydatki poczynione w ramach WPR powinny być naliczane do budżetu UE.

(27)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 1266/1999 z dnia 21 czerwca 1999 r. (Dz.U. L 161 z 26.6.1999) w sprawie koordynacji pomocy dla państw kandydujących w ramach strategii przedakcesyjnych, załącznik 1 pkt iii).

(28)  „Opinie dotyczące programu działania 2 programu SAPARD wyrażone przez Ośrodki Doradztwa Rolniczego i potencjalnych beneficjentów programu”, Warszawa, dnia 30 listopada 2002 r.

(29)  Podpisano 2 377 kontraktów z rolnikami w okresie wrzesień 2002 – listopad 2003.

(30)  Górny limit 50 % pomocy publicznej ze wszystkich źródeł nie może zostać przekroczony. Ponieważ Bułgaria zastosowała wskaźnik 50 %, wszelkie dotacje w ramach programu przekroczyłyby ten limit.

(31)  Stan na dzień 31 marca 2003 r.

(32)  Bułgaria zredukowała koszty ogólne przygotowania biznesplanów do 5 %, a Rumunia w niektórych przypadkach (dla projektów nieobejmujących budownictwa i tylko dla dwóch działań) do 3 % lub 5 % w zależności od działania.

(33)  Ponieważ koszty zwrócono w 2002 r., Komisja już przeprowadziła kontrolę zgodności rozliczeń.

(34)  Spośród projektów badanych przez Trybunał, w 34 z nich zastosowano się do przepisów w sprawie zamówień w sektorze prywatnym, w 23 przypadkach oferty były nieporównywalne.

(35)  Tym samym pismem i fioletowym atramentem.

----

ZAŁĄCZNIK 1

Zestawienie wkładu UE w okresie 2000–2003 z podziałem na kraj i główny typ beneficjenta oraz działania

----

(1)  Łączne środki na zobowiązania.

Źródło: Europejski Trybunał Obrachunkowy, grudzień 2003 r.

----

ZAŁĄCZNIK 2

Lista skontrolowanych projektów

BUŁGARIA

LITWA

POLSKA

RUMUNIA

OGÓŁEM

----

(1)  Wizyta na miejscu w celu spotkania się z końcowym beneficjentem i przeprowadzenia kontroli projektu.

(2)  Badanie ewidencji w celu sprawdzenia kosztów ogólnych, głównych zasad zamówień, celu oraz innych kluczowych kwestii dotyczących projektu.

(3)  Badanie ewidencji w celu sprawdzenia, czy systemy nadzoru i kontroli funkcjonowały w praktyce.

(4)  Systemy dla działania nie były zatwierdzone, kiedy przeprowadzano kontrolę.

(5)  Wizyta na miejscu w celu spotkania się z końcowym beneficjentem i przeprowadzenia kontroli projektu.

(6)  Badanie ewidencji w celu sprawdzenia kosztów ogólnych, głównych zasad zamówień, celu oraz innych kluczowych kwestii dWizyta na miejscu w celu spotkania się z końcowym beneficjentem i przeprowadzenia kontroli projektu.

(7)  Badanie ewidencji w celu sprawdzenia, czy systemy nadzoru i kontroli funkcjonowały w praktyce.

(8)  Wizyta na miejscu w celu spotkania się z końcowym beneficjentem i przeprowadzenia kontroli projektu.

(9)  Badanie ewidencji w celu sprawdzenia kosztów ogólnych, głównych zasad zamówień, celu oraz innych kluczowych kwestii dotyczących projektu.

(10)  Badanie ewidencji w celu sprawdzenia, czy systemy nadzoru i kontroli funkcjonowały w praktyce.

(11)  Wizyta na miejscu w celu spotkania się z końcowym beneficjentem i przeprowadzenia kontroli projektu.

(12)  Badanie ewidencji w celu sprawdzenia kosztów ogólnych, głównych zasad zamówień, celu oraz innych kluczowych kwestii dotyczących projektu.

(13)  Badanie ewidencji w celu sprawdzenia, czy systemy nadzoru i kontroli funkcjonowały w praktyce.

(14)  Systemy dla działania nie były zatwierdzone, kiedy przeprowadzano kontrolę.

----

ODPOWIEDZI KOMISJI

STRESZCZENIE

INTRODUCTION

STAGES IN THE IMPLEMENTATION OF SAPARD

DECENTRALISED IMPLEMENTATION

MAIN RESULTS OF SAPARD

ASSESSMENT OF SYSTEMS SET UP IN SAPARD COUNTRIES

IMPLEMENTATION PROBLEMS IN SAPARD COUNTRIES

ACTION REQUIRED BY THE COMMISSION BECAUSE

CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS

----