# Publicatieblad L 120/12 m

| | ISSN 1725-2598 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 120 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 48e jaargang12 mei 2005 |

ISSN 1725-2598

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 120

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

48e jaargang12 mei 2005

---

| Inhoud | | I   Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | Verordening (EG) nr. 711/2005 van de Commissie van 11 mei 2005 tot vaststelling van forfaitaire invoerwaarden voor de bepaling van de invoerprijzen van bepaalde soorten groenten en fruit | 1 |
| | * | Verordening (EG) nr. 712/2005 van de Commissie van 11 mei 2005 tot wijziging van de bijlagen I en II bij Verordening (EEG) nr. 2377/90 van de Raad houdende een communautaire procedure tot vaststelling van maximumwaarden voor residuen van geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik in levensmiddelen van dierlijke oorsprong ten aanzien van lasalocide en ammonium- en natriumzouten van bituminosulfonaten (
  1
  ) | 3 |

Inhoud

I   Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing

Bladzijde

Verordening (EG) nr. 711/2005 van de Commissie van 11 mei 2005 tot vaststelling van forfaitaire invoerwaarden voor de bepaling van de invoerprijzen van bepaalde soorten groenten en fruit

1

*

Verordening (EG) nr. 712/2005 van de Commissie van 11 mei 2005 tot wijziging van de bijlagen I en II bij Verordening (EEG) nr. 2377/90 van de Raad houdende een communautaire procedure tot vaststelling van maximumwaarden voor residuen van geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik in levensmiddelen van dierlijke oorsprong ten aanzien van lasalocide en ammonium- en natriumzouten van bituminosulfonaten (
  1
  )

1

3

| | | II   Besluiten waarvan de publicatie niet voorwaarde is voor de toepassing |
| --- | --- | --- |
| | | Commissie |
| | * | Beschikking van de Commissie van 16 maart 2004 betreffende de door de Portugese Republiek ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Infineon Technologies, Portugal, SA
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 326)

   (
  1
  ) | 5 |
| | * | Beschikking van de Commissie van 20 oktober 2004 betreffende de door Duitsland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Kvaerner Warnow Werft
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 3921)

   (
  1
  ) | 21 |
| | | EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE |
| | | Toezichthoudende Autoriteit van de EVA |
| | * | Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 198/03/COL van 5 november 2003 houdende de veertigste wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van overheidssteun door het schrappen van de hoofdstukken betreffende kleine en middelgrote ondernemingen, de minimis-steun, opleidingssteun en werkgelegenheidssteun | 39 |

II   Besluiten waarvan de publicatie niet voorwaarde is voor de toepassing

Commissie

*

Beschikking van de Commissie van 16 maart 2004 betreffende de door de Portugese Republiek ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Infineon Technologies, Portugal, SA
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 326)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 326)

1

5

*

Beschikking van de Commissie van 20 oktober 2004 betreffende de door Duitsland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Kvaerner Warnow Werft
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 3921)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 3921)

1

21

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

*

Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 198/03/COL van 5 november 2003 houdende de veertigste wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van overheidssteun door het schrappen van de hoofdstukken betreffende kleine en middelgrote ondernemingen, de minimis-steun, opleidingssteun en werkgelegenheidssteun

39

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

I Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing

| 12.5.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 120/1 |
| --- | --- | --- | --- |

12.5.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 120/1

---

VERORDENING (EG) Nr. 711/2005 VAN DE COMMISSIE

van 11 mei 2005

tot vaststelling van forfaitaire invoerwaarden voor de bepaling van de invoerprijzen van bepaalde soorten groenten en fruit

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 3223/94 van de Commissie van 21 december 1994 houdende uitvoeringsbepalingen van de invoerregeling voor groenten en fruit (1), en met name op artikel 4, lid 1,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | In Verordening (EG) nr. 3223/94 zijn op grond van de multilaterale handelsbesprekingen in het kader van de Uruguayronde de criteria vastgesteld aan de hand waarvan de Commissie voor de producten en de periodes die in de bijlage bij die verordening zijn vermeld, de forfaitaire waarden bij invoer uit derde landen vaststelt. |
| --- | --- |

(1)

In Verordening (EG) nr. 3223/94 zijn op grond van de multilaterale handelsbesprekingen in het kader van de Uruguayronde de criteria vastgesteld aan de hand waarvan de Commissie voor de producten en de periodes die in de bijlage bij die verordening zijn vermeld, de forfaitaire waarden bij invoer uit derde landen vaststelt.

| (2) | Op grond van de bovenvermelde criteria moeten de forfaitaire invoerwaarden worden vastgesteld op de in de bijlage bij deze verordening vermelde niveaus, |
| --- | --- |

(2)

Op grond van de bovenvermelde criteria moeten de forfaitaire invoerwaarden worden vastgesteld op de in de bijlage bij deze verordening vermelde niveaus,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

De in artikel 4 van Verordening (EG) nr. 3223/94 bedoelde forfaitaire invoerwaarden worden vastgesteld zoals aangegeven in de tabel in de bijlage bij deze verordening.

Artikel 2

Deze verordening treedt in werking op 12 mei 2005.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 11 mei 2005.

Voor de Commissie

J. M. SILVA RODRÍGUEZ

Directeur-generaal Landbouw en plattelandsontwikkeling

---

(1)  PB L 337 van 24.12.1994, blz. 66. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1947/2002 (PB L 299 van 1.11.2002, blz. 17).

1

---

BIJLAGE

bij de verordening van de Commissie van 11 mei 2005 tot vaststelling van forfaitaire invoerwaarden voor de bepaling van de invoerprijzen van bepaalde soorten groenten en fruit

| (EUR/100 kg) |
| --- |
| GN-code | Code derde landen (1) | Forfaitaire invoerwaarde |
| 0702 00 00 | 052 | 133,9 |
| 204 | 89,5 |
| 212 | 122,7 |
| 999 | 115,4 |
| 0707 00 05 | 052 | 90,0 |
| 204 | 64,6 |
| 999 | 77,3 |
| 0709 90 70 | 052 | 89,4 |
| 204 | 35,2 |
| 999 | 62,3 |
| 0805 10 20 | 052 | 44,2 |
| 204 | 43,8 |
| 212 | 58,6 |
| 220 | 49,1 |
| 388 | 70,8 |
| 400 | 50,3 |
| 624 | 55,9 |
| 999 | 53,2 |
| 0805 50 10 | 052 | 49,5 |
| 388 | 62,9 |
| 528 | 65,0 |
| 624 | 58,3 |
| 999 | 58,9 |
| 0808 10 80 | 388 | 97,4 |
| 400 | 137,7 |
| 404 | 124,6 |
| 508 | 71,9 |
| 512 | 72,5 |
| 524 | 63,3 |
| 528 | 69,3 |
| 720 | 68,0 |
| 804 | 101,3 |
| 999 | 89,6 |

(EUR/100 kg)

GN-code

Code derde landen (1)

Forfaitaire invoerwaarde

0702 00 00

052

133,9

204

89,5

212

122,7

999

115,4

0707 00 05

052

90,0

204

64,6

999

77,3

0709 90 70

052

89,4

204

35,2

999

62,3

0805 10 20

052

44,2

204

43,8

212

58,6

220

49,1

388

70,8

400

50,3

624

55,9

999

53,2

0805 50 10

052

49,5

388

62,9

528

65,0

624

58,3

999

58,9

0808 10 80

388

97,4

400

137,7

404

124,6

508

71,9

512

72,5

524

63,3

528

69,3

720

68,0

804

101,3

999

89,6

---

(1)  Landennomenclatuur vastgesteld bij Verordening (EG) nr. 2081/2003 van de Commissie (PB L 313 van 28.11.2003, blz. 11). De code „999” staat voor „andere oorsprong”.

---

| 12.5.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 120/3 |
| --- | --- | --- | --- |

12.5.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 120/3

---

VERORDENING (EG) Nr. 712/2005 VAN DE COMMISSIE

van 11 mei 2005

tot wijziging van de bijlagen I en II bij Verordening (EEG) nr. 2377/90 van de Raad houdende een communautaire procedure tot vaststelling van maximumwaarden voor residuen van geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik in levensmiddelen van dierlijke oorsprong ten aanzien van lasalocide en ammonium- en natriumzouten van bituminosulfonaten

(Voor de EER relevante tekst)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EEG) nr. 2377/90 van de Raad van 26 juni 1990 houdende een communautaire procedure tot vaststelling van maximumwaarden voor residuen van geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik in levensmiddelen van dierlijke oorsprong (1), en met name op de artikelen 2 en 3 en op artikel 4, derde alinea,

Gezien de adviezen van het Europees Geneesmiddelenbureau die zijn opgesteld door het Comité voor geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Alle farmacologisch werkzame substanties die in de Gemeenschap worden gebruikt in geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik die bestemd zijn om aan voedselproducerende dieren te worden toegediend, moeten worden beoordeeld overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 2377/90. |
| --- | --- |

(1)

Alle farmacologisch werkzame substanties die in de Gemeenschap worden gebruikt in geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik die bestemd zijn om aan voedselproducerende dieren te worden toegediend, moeten worden beoordeeld overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 2377/90.

| (2) | De substantie lasalocide moet in bijlage I worden opgenomen voor pluimvee, behalve voor dieren die eieren voor menselijke consumptie produceren. |
| --- | --- |

(2)

De substantie lasalocide moet in bijlage I worden opgenomen voor pluimvee, behalve voor dieren die eieren voor menselijke consumptie produceren.

| (3) | De substanties ammonium- en natriumzouten van bituminosulfonaten zijn in bijlage II opgenomen voor alle voedselproducerende zoogdieren, behalve voor dieren die melk voor menselijke consumptie produceren. De vermelding voor deze substanties moet worden uitgebreid tot melkvee. |
| --- | --- |

(3)

De substanties ammonium- en natriumzouten van bituminosulfonaten zijn in bijlage II opgenomen voor alle voedselproducerende zoogdieren, behalve voor dieren die melk voor menselijke consumptie produceren. De vermelding voor deze substanties moet worden uitgebreid tot melkvee.

| (4) | Verordening (EEG) nr. 2377/90 moet dienovereenkomstig worden gewijzigd. |
| --- | --- |

(4)

Verordening (EEG) nr. 2377/90 moet dienovereenkomstig worden gewijzigd.

| (5) | Voorafgaand aan de datum waarop deze verordening van toepassing wordt, moeten de lidstaten voldoende tijd krijgen om de in verband met deze verordening noodzakelijke aanpassingen aan te brengen in de vergunningen om de betrokken geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik in de handel te brengen die zijn verleend overeenkomstig Richtlijn 2001/82/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 november 2001 tot vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik (2). |
| --- | --- |

(5)

Voorafgaand aan de datum waarop deze verordening van toepassing wordt, moeten de lidstaten voldoende tijd krijgen om de in verband met deze verordening noodzakelijke aanpassingen aan te brengen in de vergunningen om de betrokken geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik in de handel te brengen die zijn verleend overeenkomstig Richtlijn 2001/82/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 november 2001 tot vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik (2).

| (6) | De in deze verordening vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het Permanent Comité voor geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik, |
| --- | --- |

(6)

De in deze verordening vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het Permanent Comité voor geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

De bijlagen I en II bij Verordening (EEG) nr. 2377/90 worden gewijzigd overeenkomstig de bijlage bij deze verordening.

Artikel 2

Deze verordening treedt in werking op de derde dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Zij is van toepassing met ingang van 11 juli 2005.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 11 mei 2005.

Voor de Commissie

Günter VERHEUGEN

Vice-voorzitter

---

(1)  PB L 224 van 18.8.1990, blz. 1. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 75/2005 van de Commissie (PB L 15 van 19.1.2005, blz. 3).

1

(2)  PB L 311 van 28.11.2001, blz. 1. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2004/28/EG (PB L 136 van 30.4.2004, blz. 58).

2

---

BIJLAGE

A.   De volgende substantie(s) wordt (worden) opgenomen in bijlage I bij Verordening (EEG) nr. 2377/90:

2.   Antiparasitaire middelen

2.4.   Geneesmiddelen tegen protozona

2.4.4.   Ionoforen

| Farmacologisch werkzame substantie(s) | Indicatorresidu | Diersoorten | Maximumwaarden voor residuen | Te onderzoeken weefsels |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| „Lasalocide | Lasalocide A | Pluimvee (1) | 20 μg/kg | Spier |
| 100 μg/kg | Huid en vetweefsel |
| 100 μg/kg | Lever |
| 50 μg/kg | Nieren |

Farmacologisch werkzame substantie(s)

Indicatorresidu

Diersoorten

Maximumwaarden voor residuen

Te onderzoeken weefsels

„Lasalocide

Lasalocide A

Pluimvee (1)

20 μg/kg

Spier

100 μg/kg

Huid en vetweefsel

100 μg/kg

Lever

50 μg/kg

Nieren

B.   De volgende substantie(s) wordt (worden) opgenomen in bijlage II bij Verordening (EEG) nr. 2377/90:

2.   Organische stoffen

| Farmacologisch werkzame substantie(s) | Diersoorten |
| --- | --- |
| „Bituminosulfonaten, ammonium- en natriumzouten | Alle voedselproducerende zoogdieren (2) |

Farmacologisch werkzame substantie(s)

Diersoorten

„Bituminosulfonaten, ammonium- en natriumzouten

Alle voedselproducerende zoogdieren (2)

---

(1)  Niet voor gebruik bij dieren die eieren voor menselijke consumptie produceren.”

1

(2)  Uitsluitend voor uitwendig gebruik.”

2

---

II Besluiten waarvan de publicatie niet voorwaarde is voor de toepassing

Commissie

| 12.5.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 120/5 |
| --- | --- | --- | --- |

12.5.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 120/5

---

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 16 maart 2004

betreffende de door de Portugese Republiek ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Infineon Technologies, Portugal, SA

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 326)

(Slechts de tekst in de Portugese taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2005/373/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na aan de belanghebbenden het verzoek te hebben gericht hun opmerkingen kenbaar te maken, overeenkomstig bovengenoemde bepalingen (1),

Overwegende hetgeen volgt:

I.   PROCEDURE

| (1) | Bij brief van 23 december 2002, die werd geregistreerd op 3 januari 2003, deed Portugal, overeenkomstig de bepalingen van de multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten (2) (hierna „multisectorale kaderregeling” genoemd), aanmelding van zijn voornemen om investeringssteun te verlenen ten gunste van Infineon Technologies Fabrico de Semicondutores, Portugal, SA (hierna „Infineon Portugal” genoemd). De beoogde steun werd geregistreerd onder nummer N 1/03. |
| --- | --- |

(1)

Bij brief van 23 december 2002, die werd geregistreerd op 3 januari 2003, deed Portugal, overeenkomstig de bepalingen van de multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten (2) (hierna „multisectorale kaderregeling” genoemd), aanmelding van zijn voornemen om investeringssteun te verlenen ten gunste van Infineon Technologies Fabrico de Semicondutores, Portugal, SA (hierna „Infineon Portugal” genoemd). De beoogde steun werd geregistreerd onder nummer N 1/03.

| (2) | De Commissie gaf bij brief van 15 januari 2003 bevestiging van ontvangst. Bij brief van 17 januari 2003 stelde de Commissie Portugal op de hoogte dat de verrichte aanmelding volgens haar niet volledig was en enkele vragen opwierp. Na ontvangst van een brief waarin de Commissie aandrong op volledigere gegevens, verstrekte Portugal, bij brief van 6 mei 2003, die de volgende dag werd geregistreerd, aanvullende informatie. Bij brief C(2003) 2004 def. van 9 juli 2003 stelde de Commissie Portugal ervan in kennis dat zij met betrekking tot de steun had besloten de procedure in te leiden die wordt bedoeld in artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag. Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden is gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (3). De Commissie verzocht belanghebbenden hun opmerkingen in verband met de steunmaatregel kenbaar te maken. |
| --- | --- |

(2)

De Commissie gaf bij brief van 15 januari 2003 bevestiging van ontvangst. Bij brief van 17 januari 2003 stelde de Commissie Portugal op de hoogte dat de verrichte aanmelding volgens haar niet volledig was en enkele vragen opwierp. Na ontvangst van een brief waarin de Commissie aandrong op volledigere gegevens, verstrekte Portugal, bij brief van 6 mei 2003, die de volgende dag werd geregistreerd, aanvullende informatie. Bij brief C(2003) 2004 def. van 9 juli 2003 stelde de Commissie Portugal ervan in kennis dat zij met betrekking tot de steun had besloten de procedure in te leiden die wordt bedoeld in artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag. Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden is gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (3). De Commissie verzocht belanghebbenden hun opmerkingen in verband met de steunmaatregel kenbaar te maken.

| (3) | Bij brief nr. 2531 van 6 augustus 2003 (geregistreerd op 13 augustus 2003), alsmede bij brief nr. 2540 van 7 augustus 2003 (geregistreerd op 19 augustus 2003), reageerde Portugal op het inleiden van de procedure. |
| --- | --- |

(3)

Bij brief nr. 2531 van 6 augustus 2003 (geregistreerd op 13 augustus 2003), alsmede bij brief nr. 2540 van 7 augustus 2003 (geregistreerd op 19 augustus 2003), reageerde Portugal op het inleiden van de procedure.

| (4) | De Commissie ontving opmerkingen van vier belanghebbenden. Die werden doorgegeven aan Portugal, dat zich daarover heeft kunnen uitspreken. De opmerkingen van Portugal werden ontvangen bij brief nr. 825 van 15 december 2003 (geregistreerd op 23 december 2003). |
| --- | --- |

(4)

De Commissie ontving opmerkingen van vier belanghebbenden. Die werden doorgegeven aan Portugal, dat zich daarover heeft kunnen uitspreken. De opmerkingen van Portugal werden ontvangen bij brief nr. 825 van 15 december 2003 (geregistreerd op 23 december 2003).

II.   BESCHRIJVING

1.   De begunstigde

| (5) | Infineon Portugal is een filiaal van Infineon Technologies NV, dat op zijn beurt gecontroleerd wordt door Infineon Technologies AG (hierna „Infineon” genoemd). Infineon is de moedermaatschappij van een grote internationale groep met vier grote divisies: communicatie via draadverbindingen, beveiligde mobiele oplossingen, geheugens en industriële/automobielsector. In maart 2000 begon Infineon met de emissie van aandelen. Het bedrijf is een „spin-off” van Siemens AG en is onder meer actief op het gebied van halfgeleiders. |
| --- | --- |

(5)

Infineon Portugal is een filiaal van Infineon Technologies NV, dat op zijn beurt gecontroleerd wordt door Infineon Technologies AG (hierna „Infineon” genoemd). Infineon is de moedermaatschappij van een grote internationale groep met vier grote divisies: communicatie via draadverbindingen, beveiligde mobiele oplossingen, geheugens en industriële/automobielsector. In maart 2000 begon Infineon met de emissie van aandelen. Het bedrijf is een „spin-off” van Siemens AG en is onder meer actief op het gebied van halfgeleiders.

| (6) | Infineon Portugal ontplooit activiteiten in het segment van de geheugenproducten: het ontwerpt, ontwikkelt en vervaardigt halfgeleiderproducten voor geheugens. Infineon Portugal is een „back-end”-productie-eenheid die actief is op het gebied van montage, testen en verpakken van DRAM’s (Dynamic Random Access Memories) van 64 MB, 128 MB en 265 MB. Volgens de Portugese autoriteiten zijn de installaties van Infineon in Portugal de enige „back-end”-productie-eenheid voor DRAM’s in Europa. |
| --- | --- |

(6)

Infineon Portugal ontplooit activiteiten in het segment van de geheugenproducten: het ontwerpt, ontwikkelt en vervaardigt halfgeleiderproducten voor geheugens. Infineon Portugal is een „back-end”-productie-eenheid die actief is op het gebied van montage, testen en verpakken van DRAM’s (Dynamic Random Access Memories) van 64 MB, 128 MB en 265 MB. Volgens de Portugese autoriteiten zijn de installaties van Infineon in Portugal de enige „back-end”-productie-eenheid voor DRAM’s in Europa.

| (7) | Portugal heeft met betrekking tot Infineon de volgende gegevens verstrekt over omzet en werkgelegenheid, onderverdeeld naar wereldmarkt, EER en Portugal.
  Tabel 1
  Cijfers over de omzet











  (in miljoen EUR) |
| --- | --- |
| | Wereldmarkt | EER | Portugal |
| Omzet | Aantal arbeidsplaatsen | Omzet | Aantal arbeidsplaatsen | Omzet | Aantal arbeidsplaatsen |
| 1998 | 3 178 | 21 861 | 1 861 | 14 401 | [...] (4) |
| 1999 | 4 237 | 24 541 | 2 444 | 15 695 |
| 2000 | 7 283 | 29 166 | 3 259 | 17 656 |
| 2001 | 5 671 | 33 813 | 3 005 | 21 821 |
| 2002 | 5 207 | 30 423 | 2 395 | 20 306 |

(7)

Portugal heeft met betrekking tot Infineon de volgende gegevens verstrekt over omzet en werkgelegenheid, onderverdeeld naar wereldmarkt, EER en Portugal.

Tabel 1

Cijfers over de omzet

(in miljoen EUR)

Wereldmarkt

EER

Portugal

Omzet

Aantal arbeidsplaatsen

Omzet

Aantal arbeidsplaatsen

Omzet

Aantal arbeidsplaatsen

1998

3 178

21 861

1 861

14 401

[...] (4)

1999

4 237

24 541

2 444

15 695

2000

7 283

29 166

3 259

17 656

2001

5 671

33 813

3 005

21 821

2002

5 207

30 423

2 395

20 306

2.   Het project

| (8) | Het investeringsproject is gesitueerd in Vila do Conde (Grande Porto), een streek die onder artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag valt en waarvoor geldt dat de maximale steunintensiteit van steun voor nieuwe investeringen in het geval van grote ondernemingen 32 % netto bedraagt. |
| --- | --- |

(8)

Het investeringsproject is gesitueerd in Vila do Conde (Grande Porto), een streek die onder artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag valt en waarvoor geldt dat de maximale steunintensiteit van steun voor nieuwe investeringen in het geval van grote ondernemingen 32 % netto bedraagt.

| (9) | De uitvoering van het project is in juni 2000 van start gegaan en in september 2003 afgerond. De investering beoogde de concurrentiepositie van de onderneming te verbeteren door de productie te verleggen van DRAM’s van 16 MB en 64 MB naar DRAM’s van 256 MB en 512 MB. Daarnaast introduceerde het bedrijf de zogeheten „board on chip”-technologie (nieuwe vorm van inkapseling voor geheugenchips), die de waarde van het eindproduct verhoogt. Infineon Portugal lanceerde een nieuw product, het „chip sized package”, een geheugentype met veel kleinere afmetingen. |
| --- | --- |

(9)

De uitvoering van het project is in juni 2000 van start gegaan en in september 2003 afgerond. De investering beoogde de concurrentiepositie van de onderneming te verbeteren door de productie te verleggen van DRAM’s van 16 MB en 64 MB naar DRAM’s van 256 MB en 512 MB. Daarnaast introduceerde het bedrijf de zogeheten „board on chip”-technologie (nieuwe vorm van inkapseling voor geheugenchips), die de waarde van het eindproduct verhoogt. Infineon Portugal lanceerde een nieuw product, het „chip sized package”, een geheugentype met veel kleinere afmetingen.

| (10) | Vóór het investeringsproject produceerde Infineon Portugal ongeveer 2 miljoen chips per week. Na het project steeg de productiecapaciteit tot 5 miljoen chips per week. De toename van de capaciteit als gevolg van de uitvoering van het project bedroeg bijgevolg 150 %. |
| --- | --- |

(10)

Vóór het investeringsproject produceerde Infineon Portugal ongeveer 2 miljoen chips per week. Na het project steeg de productiecapaciteit tot 5 miljoen chips per week. De toename van de capaciteit als gevolg van de uitvoering van het project bedroeg bijgevolg 150 %.

| (11) | Volgens de Portugese autoriteiten neemt Infineon 3,5 % voor zijn rekening van de markt voor halfgeleiders en 12,8 % van de markt voor DRAM’s (gegevens over 2002). |
| --- | --- |

(11)

Volgens de Portugese autoriteiten neemt Infineon 3,5 % voor zijn rekening van de markt voor halfgeleiders en 12,8 % van de markt voor DRAM’s (gegevens over 2002).

| (12) | De subsidiabele investeringskosten bedragen in totaal 141 036 103 EUR (in prijzen van 2000). De kosten van het project worden in onderstaande tabel toegelicht.
  Tabel 2











  (in EUR) |
| --- | --- |
| | Totale kosten | Subsidiabele kosten |
| | 2000 | 2001 | 2002 | 2000 | 2001 | 2002 |
| [...] (5) |
| Totaal | 141 472 781 | 141 036 103 |

(12)

De subsidiabele investeringskosten bedragen in totaal 141 036 103 EUR (in prijzen van 2000). De kosten van het project worden in onderstaande tabel toegelicht.

Tabel 2

(in EUR)

Totale kosten

Subsidiabele kosten

2000

2001

2002

2000

2001

2002

[...] (5)

Totaal

141 472 781

141 036 103

| (13) | Volgens de Portugese autoriteiten zijn dankzij dit project 252 directe arbeidsplaatsen gecreëerd, en 30 indirecte arbeidsplaatsen in de betrokken regio. Verder zijn volgens Portugal dankzij dit project 596 arbeidsplaatsen behouden gebleven, dat wil zeggen alle arbeidsplaatsen bij Infineon Portugal. |
| --- | --- |

(13)

Volgens de Portugese autoriteiten zijn dankzij dit project 252 directe arbeidsplaatsen gecreëerd, en 30 indirecte arbeidsplaatsen in de betrokken regio. Verder zijn volgens Portugal dankzij dit project 596 arbeidsplaatsen behouden gebleven, dat wil zeggen alle arbeidsplaatsen bij Infineon Portugal.

3.   Steunmaatregelen

| (14) | Volgens de Portugese autoriteiten diende de begunstigde in april 1999 een verzoek in om staatssteun. Die steun omvat een lening uit hoofde van de regeling N 667/1999 (6) en een fiscale stimuleringsmaatregel uit hoofde van de regeling N 97/1999 (7). |
| --- | --- |

(14)

Volgens de Portugese autoriteiten diende de begunstigde in april 1999 een verzoek in om staatssteun. Die steun omvat een lening uit hoofde van de regeling N 667/1999 (6) en een fiscale stimuleringsmaatregel uit hoofde van de regeling N 97/1999 (7).

| (15) | Het totaalbedrag van de lening bedraagt 56 414 441 EUR en is rentevrij. In 2005 wordt een bedrag van 42 310 831 EUR omgezet in een niet-terugbetaalbare subsidie. Het resterende bedrag van de lening, 14 103 610 EUR, zal worden terugbetaald in acht halfjaarlijkse tranches van gelijke grootte (in de periode 2005-2008). De lening is op 21 november 2001 door de Portugese autoriteiten goedgekeurd. Tot dusver zijn nog geen bedragen uitbetaald. |
| --- | --- |

(15)

Het totaalbedrag van de lening bedraagt 56 414 441 EUR en is rentevrij. In 2005 wordt een bedrag van 42 310 831 EUR omgezet in een niet-terugbetaalbare subsidie. Het resterende bedrag van de lening, 14 103 610 EUR, zal worden terugbetaald in acht halfjaarlijkse tranches van gelijke grootte (in de periode 2005-2008). De lening is op 21 november 2001 door de Portugese autoriteiten goedgekeurd. Tot dusver zijn nog geen bedragen uitbetaald.

| (16) | Verder gaat Infineon Portugal profiteren van een fiscale stimuleringsmaatregel van maximaal 20 450 235 EUR. Die maatregel krijgt de vorm van een vrijstelling van inkomstenbelasting voor winst voortvloeiend uit de aangemelde investering. De fiscale stimuleringsmaatregel zal door Infineon als volgt worden gebruikt: 795 000 EUR in 2004, 1 327 000 EUR in 2005, 15 331 235 EUR in 2006, 1 462 000 EUR in 2007 en 1 535 000 EUR in 2008. De Portugese autoriteiten hebben erop gewezen dat het totaalbedrag van bovenbedoelde fiscale stimuleringsmaatregel in geen geval zal worden overschreden. De stimuleringsmaatregel is op 12 juni 2000 door de Portugese autoriteiten goedgekeurd. |
| --- | --- |

(16)

Verder gaat Infineon Portugal profiteren van een fiscale stimuleringsmaatregel van maximaal 20 450 235 EUR. Die maatregel krijgt de vorm van een vrijstelling van inkomstenbelasting voor winst voortvloeiend uit de aangemelde investering. De fiscale stimuleringsmaatregel zal door Infineon als volgt worden gebruikt: 795 000 EUR in 2004, 1 327 000 EUR in 2005, 15 331 235 EUR in 2006, 1 462 000 EUR in 2007 en 1 535 000 EUR in 2008. De Portugese autoriteiten hebben erop gewezen dat het totaalbedrag van bovenbedoelde fiscale stimuleringsmaatregel in geen geval zal worden overschreden. De stimuleringsmaatregel is op 12 juni 2000 door de Portugese autoriteiten goedgekeurd.

| (17) | De volgende tabel bevat een overzicht van de steunintensiteit van bovengenoemde maatregelen
  Tabel 3








  (in EUR) |
| --- | --- |
| Maatregel | Nominale maatregel | Maatregel BSE | Maatregel NSE |
| Terugbetaalbare lening | 14 103 610 (8) | 5 074 471 | 3 673 917 |
| Niet-terugbetaalbare subsidie | 42 310 831 | 32 068 350 | 23 217 486 |
| Fiscale stimuleringsmaatregelen | 20 450 235 | 14 612 896 | 14 612 896 |
| Totaal | 76 864 676 | 51 755 717 | 41 504 299 |

(17)

De volgende tabel bevat een overzicht van de steunintensiteit van bovengenoemde maatregelen

Tabel 3

(in EUR)

Maatregel

Nominale maatregel

Maatregel BSE

Maatregel NSE

Terugbetaalbare lening

14 103 610 (8)

5 074 471

3 673 917

Niet-terugbetaalbare subsidie

42 310 831

32 068 350

23 217 486

Fiscale stimuleringsmaatregelen

20 450 235

14 612 896

14 612 896

Totaal

76 864 676

51 755 717

41 504 299

| (18) | De volgende gegevens werden gebruikt voor de berekening van het nettosubsidie-equivalent (NSE) en het brutosubsidie-equivalent (BSE) van de steunmaatregel:






  a) | Het referentiepercentage dat is gebruikt om het bedrag van de steun terug te rekenen tot de datum waarop de investering begon (juni 2000) en om de rentebesparingen op de terugbetaalbare lening te berekenen, bedroeg 5,70 %, wat overeenstemt met het percentage dat in 2000 in Portugal van toepassing was. |
| --- | --- | --- |

(18)

De volgende gegevens werden gebruikt voor de berekening van het nettosubsidie-equivalent (NSE) en het brutosubsidie-equivalent (BSE) van de steunmaatregel:

a)

Het referentiepercentage dat is gebruikt om het bedrag van de steun terug te rekenen tot de datum waarop de investering begon (juni 2000) en om de rentebesparingen op de terugbetaalbare lening te berekenen, bedroeg 5,70 %, wat overeenstemt met het percentage dat in 2000 in Portugal van toepassing was.

| b) | Het BSE is berekend door het bedrag van de steun in mindering te brengen op de nominale geldstromen voor juni 2000. |
| --- | --- |

b)

Het BSE is berekend door het bedrag van de steun in mindering te brengen op de nominale geldstromen voor juni 2000.

| c) | Het NSE van de maatregelen is berekend op basis van het omrekeningspercentage dat is vastgesteld in de Portugese regionalesteunkaart [NSE = BSE × (1-27,6 %)], overeenkomstig het daartoe strekkende verzoek van de Portugese autoriteiten. |
| --- | --- |

c)

Het NSE van de maatregelen is berekend op basis van het omrekeningspercentage dat is vastgesteld in de Portugese regionalesteunkaart [NSE = BSE × (1-27,6 %)], overeenkomstig het daartoe strekkende verzoek van de Portugese autoriteiten.

De netto-intensiteit van de steun (bedrag van de steun in NSE/totaal der subsidiabele kosten) bedraagt derhalve 29,4 % (41 504 299 EUR/141 036 103 EUR).

4.   Redenen voor het inleiden van de formele onderzoekprocedure

| (19) | Op 9 juli 2003 deelde de Commissie Portugal mee dat zij besloten had de formele onderzoekprocedure in te leiden overeenkomstig artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag, met betrekking tot de beoogde staatssteun. De Commissie uitte twijfel over:






  a) | de vraag of het betrokken bedrijf in aanmerking komt voor regionale investeringssteun, met name wat de financiële draagkracht van Infineon Portugal betreft; |
| --- | --- | --- |

(19)

Op 9 juli 2003 deelde de Commissie Portugal mee dat zij besloten had de formele onderzoekprocedure in te leiden overeenkomstig artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag, met betrekking tot de beoogde staatssteun. De Commissie uitte twijfel over:

a)

de vraag of het betrokken bedrijf in aanmerking komt voor regionale investeringssteun, met name wat de financiële draagkracht van Infineon Portugal betreft;

| b) | de vraag of het door de begunstigde bij de Portugese autoriteiten ingediende verzoek om financiële bijstand voorafging aan de uitvoering van het project en of de steun reeds was uitbetaald; |
| --- | --- |

b)

de vraag of het door de begunstigde bij de Portugese autoriteiten ingediende verzoek om financiële bijstand voorafging aan de uitvoering van het project en of de steun reeds was uitbetaald;

| c) | de berekeningen die Portugal heeft ingediend met betrekking tot het NSE en de steunintensiteit; |
| --- | --- |

c)

de berekeningen die Portugal heeft ingediend met betrekking tot het NSE en de steunintensiteit;

| d) | de toepassing van diverse reductiefactoren op de maximale steunintensiteit waarvoor op grond van de multisectorale kaderregeling toestemming mag worden verleend, met name de concurrentiefactor (T) en de factor kapitaal/arbeid (I). De Commissie beschikte met name niet over betrouwbare gegevens om exact vast te stellen welke kenmerken de markt had, en kon dus ook niet nagaan of de betrokken sector in absolute of relatieve termen een achteruitgang doormaakte. De Commissie uitte tevens twijfel over de vraag of alle bestaande arbeidsplaatsen in de Portugese fabriek behouden waren gebleven als gevolg van het investeringsproject. |
| --- | --- |

d)

de toepassing van diverse reductiefactoren op de maximale steunintensiteit waarvoor op grond van de multisectorale kaderregeling toestemming mag worden verleend, met name de concurrentiefactor (T) en de factor kapitaal/arbeid (I). De Commissie beschikte met name niet over betrouwbare gegevens om exact vast te stellen welke kenmerken de markt had, en kon dus ook niet nagaan of de betrokken sector in absolute of relatieve termen een achteruitgang doormaakte. De Commissie uitte tevens twijfel over de vraag of alle bestaande arbeidsplaatsen in de Portugese fabriek behouden waren gebleven als gevolg van het investeringsproject.

III.   OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN

| (20) | De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van vier belanghebbenden: een onderzoeksinstituut dat zich bezighoudt met de ontwikkeling van „back-end”-productieprocessen, de Duits-Portugese kamer van koophandel, een Portugees instituut voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën en een advocatenkantoor, dat optrad namens een concurrent van Infineon. De opmerkingen werden bij brief van 10 november 2003 doorgegeven aan Portugal en de Portugese autoriteiten hebben hun opmerkingen kenbaar gemaakt bij brief van 15 december 2003. |
| --- | --- |

(20)

De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van vier belanghebbenden: een onderzoeksinstituut dat zich bezighoudt met de ontwikkeling van „back-end”-productieprocessen, de Duits-Portugese kamer van koophandel, een Portugees instituut voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën en een advocatenkantoor, dat optrad namens een concurrent van Infineon. De opmerkingen werden bij brief van 10 november 2003 doorgegeven aan Portugal en de Portugese autoriteiten hebben hun opmerkingen kenbaar gemaakt bij brief van 15 december 2003.

| (21) | Drie belanghebbenden waren voorstander van de steun. Zij wezen erop dat het van belang is de „back-end”-productie van DRAM’s in Europa te handhaven, met name voor de industriële sectoren stroomafwaarts die DRAM’s gebruiken. Zij wezen ook op het belang voor de Portugese economie van industriële sectoren met een hoge toegevoegde waarde. Zij verwezen naar de positieve samenwerking tussen Infineon Portugal en de Portugese universiteiten, met name op het gebied van onderzoek. Naar hun oordeel dient de Europese Unie dit soort investeringen te stimuleren, omdat dit uiterst innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen aantrekt, waardoor wordt voorkomen dat deze bedrijven hun activiteiten verplaatsen naar landen in Azië die zeer aanzienlijke staatssteun verlenen. |
| --- | --- |

(21)

Drie belanghebbenden waren voorstander van de steun. Zij wezen erop dat het van belang is de „back-end”-productie van DRAM’s in Europa te handhaven, met name voor de industriële sectoren stroomafwaarts die DRAM’s gebruiken. Zij wezen ook op het belang voor de Portugese economie van industriële sectoren met een hoge toegevoegde waarde. Zij verwezen naar de positieve samenwerking tussen Infineon Portugal en de Portugese universiteiten, met name op het gebied van onderzoek. Naar hun oordeel dient de Europese Unie dit soort investeringen te stimuleren, omdat dit uiterst innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen aantrekt, waardoor wordt voorkomen dat deze bedrijven hun activiteiten verplaatsen naar landen in Azië die zeer aanzienlijke staatssteun verlenen.

| (22) | Het advocatenkantoor dat optrad namens een concurrent van Infineon was tegen de steun. Het was van mening dat de Infineon-groep in moeilijkheden verkeerde en derhalve niet in aanmerking kwam voor regionale steun. Ook was er volgens het advocatenkantoor structurele overcapaciteit op de markt voor DRAM’s en zou de steun, mocht de Commissie die goedkeuren, aanzienlijk moeten worden verlaagd om een ontoelaatbare vervalsing van de mededinging te voorkomen. Verder zou Portugal, als de Commissie zou besluiten de beoogde steun te verlagen, deze volgens het advocatenkantoor opnieuw moeten aanmelden, omdat sinds de aanmelding van de maatregel tien maanden waren verstreken en de marktvoorwaarden intussen waren gewijzigd. |
| --- | --- |

(22)

Het advocatenkantoor dat optrad namens een concurrent van Infineon was tegen de steun. Het was van mening dat de Infineon-groep in moeilijkheden verkeerde en derhalve niet in aanmerking kwam voor regionale steun. Ook was er volgens het advocatenkantoor structurele overcapaciteit op de markt voor DRAM’s en zou de steun, mocht de Commissie die goedkeuren, aanzienlijk moeten worden verlaagd om een ontoelaatbare vervalsing van de mededinging te voorkomen. Verder zou Portugal, als de Commissie zou besluiten de beoogde steun te verlagen, deze volgens het advocatenkantoor opnieuw moeten aanmelden, omdat sinds de aanmelding van de maatregel tien maanden waren verstreken en de marktvoorwaarden intussen waren gewijzigd.

IV.   OPMERKINGEN VAN PORTUGAL

| (23) | In zijn opmerkingen over het inleiden van de formele onderzoeksprocedure toonde Portugal aan dat het verzoek om steun vóór het begin van de uitvoering van het project was ingediend (brief van april 1999 van de begunstigde aan de Portugese regering met het verzoek om financiële steun voor de investering). Ook werd onomstotelijk bewijs verstrekt dat de steun nog niet was uitbetaald (verklaringen van de auditeurs van Infineon Portugal, het Portugese Investeringsagentschap en het ministerie van Financiën). |
| --- | --- |

(23)

In zijn opmerkingen over het inleiden van de formele onderzoeksprocedure toonde Portugal aan dat het verzoek om steun vóór het begin van de uitvoering van het project was ingediend (brief van april 1999 van de begunstigde aan de Portugese regering met het verzoek om financiële steun voor de investering). Ook werd onomstotelijk bewijs verstrekt dat de steun nog niet was uitbetaald (verklaringen van de auditeurs van Infineon Portugal, het Portugese Investeringsagentschap en het ministerie van Financiën).

| (24) | De Portugese autoriteiten legden tevens balansen en verlies-en-winstrekeningen voor met betrekking tot Infineon Portugal voor de periode 1998-2002. |
| --- | --- |

(24)

De Portugese autoriteiten legden tevens balansen en verlies-en-winstrekeningen voor met betrekking tot Infineon Portugal voor de periode 1998-2002.

| (25) | Portugal heeft gecorrigeerde cijfers verstrekt voor de totale kosten en de subsidiabele kosten van de investering. Voor bepaalde rubrieken en subtotalen waren er minieme verschillen ten opzichte van de eerder verstrekte gegevens, maar de totaalbedragen waren onveranderd. Portugal verklaarde tevens dat de beoogde investeringsbedragen alle waren uitgedrukt in prijzen van 2000, zodat er geen verrekening hoeft te worden verricht voor het NSE en de steunintensiteit van de maatregelen. |
| --- | --- |

(25)

Portugal heeft gecorrigeerde cijfers verstrekt voor de totale kosten en de subsidiabele kosten van de investering. Voor bepaalde rubrieken en subtotalen waren er minieme verschillen ten opzichte van de eerder verstrekte gegevens, maar de totaalbedragen waren onveranderd. Portugal verklaarde tevens dat de beoogde investeringsbedragen alle waren uitgedrukt in prijzen van 2000, zodat er geen verrekening hoeft te worden verricht voor het NSE en de steunintensiteit van de maatregelen.

| (26) | Naar aanleiding van het verzoek van de Commissie heeft Portugal gedetailleerde berekeningen voorgelegd van het NSE en de intensiteit van de steun. Die berekeningen wezen op een nettosteunintensiteit van 29,4 %. |
| --- | --- |

(26)

Naar aanleiding van het verzoek van de Commissie heeft Portugal gedetailleerde berekeningen voorgelegd van het NSE en de intensiteit van de steun. Die berekeningen wezen op een nettosteunintensiteit van 29,4 %.

| (27) | Wat de door de Commissie gevraagde marktgegevens betreft, die nodig zijn voor de berekening van de concurrentiefactor, verklaarde Portugal dat het te hanteren criterium het gemiddelde benuttingspercentage van de capaciteit is (overeenkomstig punt 3.3 van de multisectorale kaderregeling) en niet het zichtbare verbruik. Op deze basis hebben de Portugese autoriteiten gegevens voorgelegd die aantonen dat er geen sprake was van structurele overcapaciteit op de markt voor microchips in de periode 1998-2002. |
| --- | --- |

(27)

Wat de door de Commissie gevraagde marktgegevens betreft, die nodig zijn voor de berekening van de concurrentiefactor, verklaarde Portugal dat het te hanteren criterium het gemiddelde benuttingspercentage van de capaciteit is (overeenkomstig punt 3.3 van de multisectorale kaderregeling) en niet het zichtbare verbruik. Op deze basis hebben de Portugese autoriteiten gegevens voorgelegd die aantonen dat er geen sprake was van structurele overcapaciteit op de markt voor microchips in de periode 1998-2002.

| (28) | Portugal voerde aan dat, als de Commissie besluit zich te baseren op de gegevens over het zichtbare verbruik, de correcte indicator het verbruik van bits is en niet de waarde van de transacties. Volgens Portugal is die indicator door de Commissie al eerder gebruikt bij besluiten in verband met de multisectorale kaderregeling. Ook wees Portugal erop dat de Commissie rekening moet houden met verstoring van de markt als gevolg van de subsidies ten gunste van Hynix, de Koreaanse producent van DRAM’s. De Commissie zelf erkende dat die subsidies in de periode 1998-2001 tot een „dramatische daling” van de prijzen van DRAM’s in de Gemeenschap hebben geleid en stelde een compenserend recht in van 34,8 % op Koreaanse DRAM’s. Om deze redenen is Portugal van mening dat de beoordeling van de ontwikkeling van de markt in termen van waarde geen goed beeld verschaft van die markt. |
| --- | --- |

(28)

Portugal voerde aan dat, als de Commissie besluit zich te baseren op de gegevens over het zichtbare verbruik, de correcte indicator het verbruik van bits is en niet de waarde van de transacties. Volgens Portugal is die indicator door de Commissie al eerder gebruikt bij besluiten in verband met de multisectorale kaderregeling. Ook wees Portugal erop dat de Commissie rekening moet houden met verstoring van de markt als gevolg van de subsidies ten gunste van Hynix, de Koreaanse producent van DRAM’s. De Commissie zelf erkende dat die subsidies in de periode 1998-2001 tot een „dramatische daling” van de prijzen van DRAM’s in de Gemeenschap hebben geleid en stelde een compenserend recht in van 34,8 % op Koreaanse DRAM’s. Om deze redenen is Portugal van mening dat de beoordeling van de ontwikkeling van de markt in termen van waarde geen goed beeld verschaft van die markt.

| (29) | De Portugese autoriteiten verstrekten ook informatie over het aandeel van Infineon in de markt voor DRAM’s (12,8 % in 2002), met een geschat marktaandeel van 17,1 % over 2003. Volgens hen bedroeg het marktaandeel van Infineon na voltooiing van het investeringsproject niet meer dan 40 %. |
| --- | --- |

(29)

De Portugese autoriteiten verstrekten ook informatie over het aandeel van Infineon in de markt voor DRAM’s (12,8 % in 2002), met een geschat marktaandeel van 17,1 % over 2003. Volgens hen bedroeg het marktaandeel van Infineon na voltooiing van het investeringsproject niet meer dan 40 %.

| (30) | Op het verzoek van de Commissie aan Portugal om aan te geven hoeveel arbeidsplaatsen dankzij de investering behouden zijn gebleven, luidde het antwoord dat de Portugese vestiging, gezien de vroegere omvang van de productie en het type producten, zonder de investering niet in staat zou zijn geweest haar concurrentiepositie te handhaven en dus gedwongen zou zijn geweest de markt te verlaten (daarbij werd ook een schatting van de kosten van sluiting van de vestiging gevoegd). Verder waren door de stijging met 150 % van de totale productie als gevolg van de investering aanzienlijke inspanningen vereist op het gebied van opleiding, om het bestaande personeel vertrouwd te maken met de nieuwe productieprocessen. Ook werd aangevoerd dat „back-end”-productie-eenheden zeer mobiel zijn vanwege de lage vervoerskosten en de toenemende outsourcing van dit soort operaties. Daarbij werd het voorbeeld gegeven van een bedrijf in de DRAM-sector dat zijn activiteiten in Portugal had beëindigd, omdat het had nagelaten te investeren in zijn duurzame concurrentievermogen. |
| --- | --- |

(30)

Op het verzoek van de Commissie aan Portugal om aan te geven hoeveel arbeidsplaatsen dankzij de investering behouden zijn gebleven, luidde het antwoord dat de Portugese vestiging, gezien de vroegere omvang van de productie en het type producten, zonder de investering niet in staat zou zijn geweest haar concurrentiepositie te handhaven en dus gedwongen zou zijn geweest de markt te verlaten (daarbij werd ook een schatting van de kosten van sluiting van de vestiging gevoegd). Verder waren door de stijging met 150 % van de totale productie als gevolg van de investering aanzienlijke inspanningen vereist op het gebied van opleiding, om het bestaande personeel vertrouwd te maken met de nieuwe productieprocessen. Ook werd aangevoerd dat „back-end”-productie-eenheden zeer mobiel zijn vanwege de lage vervoerskosten en de toenemende outsourcing van dit soort operaties. Daarbij werd het voorbeeld gegeven van een bedrijf in de DRAM-sector dat zijn activiteiten in Portugal had beëindigd, omdat het had nagelaten te investeren in zijn duurzame concurrentievermogen.

| (31) | Volgens de Portugese autoriteiten moet de Commissie ervan uitgaan dat 596 arbeidsplaatsen behouden zijn gebleven, oftewel alle arbeidsplaatsen vóór de investering. Bovendien zijn dankzij de investering 252 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd in de productiesector. Gezien het totaal aantal arbeidsplaatsen van 848 bedraagt de nieuwe investering 166 316 EUR per nieuwe arbeidsplaats, oftewel een factor kapitaal/arbeid van 1. |
| --- | --- |

(31)

Volgens de Portugese autoriteiten moet de Commissie ervan uitgaan dat 596 arbeidsplaatsen behouden zijn gebleven, oftewel alle arbeidsplaatsen vóór de investering. Bovendien zijn dankzij de investering 252 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd in de productiesector. Gezien het totaal aantal arbeidsplaatsen van 848 bedraagt de nieuwe investering 166 316 EUR per nieuwe arbeidsplaats, oftewel een factor kapitaal/arbeid van 1.

V.   BEOORDELING

A.   Staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

| (32) | Overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag is, behoudens de afwijkingen waarin dat Verdrag voorziet, steun die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalst of dreigt te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(32)

Overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag is, behoudens de afwijkingen waarin dat Verdrag voorziet, steun die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalst of dreigt te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

| (33) | De financiële maatregelen van de staat, namelijk een lening van 56 414 441 EUR en fiscale stimuleringsmaatregelen ter hoogte van 20 450 235 EUR, zijn door Portugal aangemeld als steunmaatregelen. De betreffende steun wordt bekostigd met staatsmiddelen en brengt een voordeel met zich voor het bedrijf, dat de investeringskosten anders volledig zelf had moeten dragen. Aangezien in deze specifieke sector sprake is van mededinging en handel, kunnen financiële voordelen waardoor een bepaald bedrijf ten opzichte van zijn concurrenten wordt begunstigd, de mededinging vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten beïnvloeden. Bijgevolg is de Commissie van mening dat de betreffende steunmaatregelen moeten worden beschouwd als staatssteun in de zin van bovengenoemd artikel. |
| --- | --- |

(33)

De financiële maatregelen van de staat, namelijk een lening van 56 414 441 EUR en fiscale stimuleringsmaatregelen ter hoogte van 20 450 235 EUR, zijn door Portugal aangemeld als steunmaatregelen. De betreffende steun wordt bekostigd met staatsmiddelen en brengt een voordeel met zich voor het bedrijf, dat de investeringskosten anders volledig zelf had moeten dragen. Aangezien in deze specifieke sector sprake is van mededinging en handel, kunnen financiële voordelen waardoor een bepaald bedrijf ten opzichte van zijn concurrenten wordt begunstigd, de mededinging vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten beïnvloeden. Bijgevolg is de Commissie van mening dat de betreffende steunmaatregelen moeten worden beschouwd als staatssteun in de zin van bovengenoemd artikel.

B.   Subsidiabiliteit van de onderneming

| (34) | Uit de door Portugal verstrekte gegevens blijkt dat Infineon Portugal in 1998 1,4 miljoen EUR verlies heeft geleden, maar daarentegen in 1999 en 2000 een winst boekte van respectievelijk 21,2 miljoen EUR en 27,3 miljoen EUR. In 2001 en 2002 daalde de winst naar respectievelijk 15,7 miljoen EUR en 4,4 miljoen EUR. Deze gegevens tonen aan dat Infineon Portugal op het moment van de investering niet in financiële moeilijkheden verkeerde, al was er de afgelopen jaren sprake van een winstdaling. |
| --- | --- |

(34)

Uit de door Portugal verstrekte gegevens blijkt dat Infineon Portugal in 1998 1,4 miljoen EUR verlies heeft geleden, maar daarentegen in 1999 en 2000 een winst boekte van respectievelijk 21,2 miljoen EUR en 27,3 miljoen EUR. In 2001 en 2002 daalde de winst naar respectievelijk 15,7 miljoen EUR en 4,4 miljoen EUR. Deze gegevens tonen aan dat Infineon Portugal op het moment van de investering niet in financiële moeilijkheden verkeerde, al was er de afgelopen jaren sprake van een winstdaling.

| (35) | Zoals reeds werd opgemerkt, maakt Infineon Portugal deel uit van een grotere groep, Infineon. In het jaar dat het investeringsproject van start ging (2000), bedroeg de winst van de groep 1,126 miljard EUR en hadden de totale activa een omvang van 8,853 miljard EUR. Aan het eind van het boekjaar 2000 bedroeg het eigen vermogen van het bedrijf 5,806 miljard EUR. In 2001, 2002 en 2003 leed de groep verliezen van respectievelijk 591 miljoen EUR, 1,021 miljard EUR en 435 miljoen EUR. Eind 2001, 2002 en 2003 bedroeg het eigen vermogen respectievelijk 6,9 miljard EUR, 6,158 miljard EUR en 5,666 miljard EUR. De nettokaspositie van Infineon bedroeg in 2000 875 miljoen EUR en daalde tot 568 miljoen EUR in 2001 en 177 miljoen EUR in 2002. In 2003 nam de nettokaspositie toe tot 328 miljoen EUR. In de twee afgelopen kwartalen, namelijk van 1 juni tot en met 30 september 2003 en van 1 oktober tot en met 31 december 2003, maakte het bedrijf een winst van respectievelijk 49 miljoen EUR en 34 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(35)

Zoals reeds werd opgemerkt, maakt Infineon Portugal deel uit van een grotere groep, Infineon. In het jaar dat het investeringsproject van start ging (2000), bedroeg de winst van de groep 1,126 miljard EUR en hadden de totale activa een omvang van 8,853 miljard EUR. Aan het eind van het boekjaar 2000 bedroeg het eigen vermogen van het bedrijf 5,806 miljard EUR. In 2001, 2002 en 2003 leed de groep verliezen van respectievelijk 591 miljoen EUR, 1,021 miljard EUR en 435 miljoen EUR. Eind 2001, 2002 en 2003 bedroeg het eigen vermogen respectievelijk 6,9 miljard EUR, 6,158 miljard EUR en 5,666 miljard EUR. De nettokaspositie van Infineon bedroeg in 2000 875 miljoen EUR en daalde tot 568 miljoen EUR in 2001 en 177 miljoen EUR in 2002. In 2003 nam de nettokaspositie toe tot 328 miljoen EUR. In de twee afgelopen kwartalen, namelijk van 1 juni tot en met 30 september 2003 en van 1 oktober tot en met 31 december 2003, maakte het bedrijf een winst van respectievelijk 49 miljoen EUR en 34 miljoen EUR.

| (36) | Uit deze cijfers blijkt dat Infineon, op het moment van de investering, een winstgevend bedrijf was met een solide kaspositie en voldoende eigen vermogen. In 2001 en 2002 leed het bedrijf verlies, maar bleef het over voldoende eigen middelen beschikken. In het eerste halfjaar van 2003 leed Infineon nog steeds verlies, maar in het tweede halfjaar was het opnieuw winstgevend. |
| --- | --- |

(36)

Uit deze cijfers blijkt dat Infineon, op het moment van de investering, een winstgevend bedrijf was met een solide kaspositie en voldoende eigen vermogen. In 2001 en 2002 leed het bedrijf verlies, maar bleef het over voldoende eigen middelen beschikken. In het eerste halfjaar van 2003 leed Infineon nog steeds verlies, maar in het tweede halfjaar was het opnieuw winstgevend.

| (37) | Op basis van bovenstaande financiële gegevens is de Commissie van mening dat de beoogde steun geen steun is om een bedrijf in moeilijkheden te redden of te herstructureren, en zij is derhalve van mening dat het regionale investeringssteun betreft. |
| --- | --- |

(37)

Op basis van bovenstaande financiële gegevens is de Commissie van mening dat de beoogde steun geen steun is om een bedrijf in moeilijkheden te redden of te herstructureren, en zij is derhalve van mening dat het regionale investeringssteun betreft.

C.   Verplichting tot aanmelding

| (38) | De kostprijs van het project van 141,5 miljoen EUR is meer dan de limiet die is vastgesteld in punt 2.1, onder i), van de multisectorale kaderregeling. De gecumuleerde steunintensiteit bedraagt 29,4 % van de kostprijs van de subsidiabele investeringen, hetgeen meer dan de helft is van het geldende maximum voor regionale steun, dat 32 % is. Verder bedraagt de steun per gecreëerde of behouden arbeidsplaats meer dan 40 000 EUR. Bijgevolg geldt voor het project de verplichting tot aanmelding die is bedoeld in punt 2 van de multisectorale kaderregeling, en dient het dienovereenkomstig te worden beoordeeld. |
| --- | --- |

(38)

De kostprijs van het project van 141,5 miljoen EUR is meer dan de limiet die is vastgesteld in punt 2.1, onder i), van de multisectorale kaderregeling. De gecumuleerde steunintensiteit bedraagt 29,4 % van de kostprijs van de subsidiabele investeringen, hetgeen meer dan de helft is van het geldende maximum voor regionale steun, dat 32 % is. Verder bedraagt de steun per gecreëerde of behouden arbeidsplaats meer dan 40 000 EUR. Bijgevolg geldt voor het project de verplichting tot aanmelding die is bedoeld in punt 2 van de multisectorale kaderregeling, en dient het dienovereenkomstig te worden beoordeeld.

| (39) | Wat de procedurele aspecten van deze zaak betreft, ging Portugal in juni 2000 akkoord met de fiscale stimuleringsmaatregelen ten gunste van Infineon Portugal en in november 2001 met de lening. De Portugese autoriteiten hebben echter bewijsstukken overgelegd waaruit bleek dat de lening en de fiscale stimuleringsmaatregelen nog niet waren uitbetaald. De Commissie was derhalve van mening dat de steunmaatregel was aangemeld. |
| --- | --- |

(39)

Wat de procedurele aspecten van deze zaak betreft, ging Portugal in juni 2000 akkoord met de fiscale stimuleringsmaatregelen ten gunste van Infineon Portugal en in november 2001 met de lening. De Portugese autoriteiten hebben echter bewijsstukken overgelegd waaruit bleek dat de lening en de fiscale stimuleringsmaatregelen nog niet waren uitbetaald. De Commissie was derhalve van mening dat de steunmaatregel was aangemeld.

| (40) | Wat het stimuleringseffect van de steun betreft, legde Portugal een brief voor van 9 april 1999 van Siemens aan de Portugese autoriteiten, waarin de geplande investering gedetailleerd wordt beschreven en financiële steun wordt gevraagd voor de uitvoering ervan. Die brief werd verstuurd door Siemens en niet door Infineon Portugal, aangezien de verzelfstandiging van Infineon ten opzichte van Siemens nog geen praktische gevolgen had gehad in Portugal. Omdat de werkzaamheden aan het project van start waren gegaan na de indiening van het verzoek om steun, is de Commissie van mening dat er sprake is van een stimuleringseffect. |
| --- | --- |

(40)

Wat het stimuleringseffect van de steun betreft, legde Portugal een brief voor van 9 april 1999 van Siemens aan de Portugese autoriteiten, waarin de geplande investering gedetailleerd wordt beschreven en financiële steun wordt gevraagd voor de uitvoering ervan. Die brief werd verstuurd door Siemens en niet door Infineon Portugal, aangezien de verzelfstandiging van Infineon ten opzichte van Siemens nog geen praktische gevolgen had gehad in Portugal. Omdat de werkzaamheden aan het project van start waren gegaan na de indiening van het verzoek om steun, is de Commissie van mening dat er sprake is van een stimuleringseffect.

D.   Het product in kwestie

| (41) | Volgens Portugal heeft de investering betrekking op de productie van DRAM’s. DRAM’s vallen onder rubriek 32.10 van de NACE, omvattende de vervaardiging van elektronenbuizen en andere elektronische onderdelen. Het betreft halfgeleiders voor de opslag van binaire gegevens. Halfgeleiders zijn elektronische componenten. DRAM’s zijn het meest voorkomende type halfgeleidergeheugens en worden voornamelijk gebruikt in personal computers en goedkope producten. |
| --- | --- |

(41)

Volgens Portugal heeft de investering betrekking op de productie van DRAM’s. DRAM’s vallen onder rubriek 32.10 van de NACE, omvattende de vervaardiging van elektronenbuizen en andere elektronische onderdelen. Het betreft halfgeleiders voor de opslag van binaire gegevens. Halfgeleiders zijn elektronische componenten. DRAM’s zijn het meest voorkomende type halfgeleidergeheugens en worden voornamelijk gebruikt in personal computers en goedkope producten.

| (42) | DRAM’s kunnen worden onderverdeeld op basis van de omvang van het geheugen (dat wil zeggen de hoeveelheid informatie die op de chips kan worden opgeslagen). De omvang is afhankelijk van welke generatie chips gebruikt wordt. DRAM’s worden gekenmerkt door snelle technologische veranderingen. Elke drie à vier jaar wordt een nieuwe generatie op de markt gebracht. DRAM’s kunnen ook worden onderverdeeld op basis van de beoogde toepassing (FPM-DRAM’s, EDO-DRAM’s, SDRAM’s of RDRAM’s) of op basis van het eindproduct waarin zij worden verwerkt. |
| --- | --- |

(42)

DRAM’s kunnen worden onderverdeeld op basis van de omvang van het geheugen (dat wil zeggen de hoeveelheid informatie die op de chips kan worden opgeslagen). De omvang is afhankelijk van welke generatie chips gebruikt wordt. DRAM’s worden gekenmerkt door snelle technologische veranderingen. Elke drie à vier jaar wordt een nieuwe generatie op de markt gebracht. DRAM’s kunnen ook worden onderverdeeld op basis van de beoogde toepassing (FPM-DRAM’s, EDO-DRAM’s, SDRAM’s of RDRAM’s) of op basis van het eindproduct waarin zij worden verwerkt.

| (43) | Er bestaan ook andere soorten geheugenchips, zoals SRAM’s, EPROM’s en „flash memory”. Doorgaans worden deze voor andere toepassingen gebruikt dan DRAM’s en zij kunnen dan ook niet worden beschouwd als vervangend product. |
| --- | --- |

(43)

Er bestaan ook andere soorten geheugenchips, zoals SRAM’s, EPROM’s en „flash memory”. Doorgaans worden deze voor andere toepassingen gebruikt dan DRAM’s en zij kunnen dan ook niet worden beschouwd als vervangend product.

| (44) | DRAM’s zijn in feite basisproducten met gestandaardiseerde specificaties. Wat de vraag betreft, is hetzelfde type DRAM wereldwijd verkrijgbaar bij verschillende leveranciers. Nieuwe generaties DRAM’s concurreren met oudere generaties. De voorkeur van de consument voor een bepaald type is afhankelijk van het rendement en de functie van het DRAM in het eindproduct. |
| --- | --- |

(44)

DRAM’s zijn in feite basisproducten met gestandaardiseerde specificaties. Wat de vraag betreft, is hetzelfde type DRAM wereldwijd verkrijgbaar bij verschillende leveranciers. Nieuwe generaties DRAM’s concurreren met oudere generaties. De voorkeur van de consument voor een bepaald type is afhankelijk van het rendement en de functie van het DRAM in het eindproduct.

| (45) | Wat het aanbod betreft, kunnen producenten met dezelfde productiefaciliteiten DRAM’s van verschillende capaciteit produceren, omdat de gebruikte technologie vergelijkbaar is. Overschakelen van de productie van een bepaalde generatie DRAM’s op een andere is over het algemeen echter niet eenvoudig. |
| --- | --- |

(45)

Wat het aanbod betreft, kunnen producenten met dezelfde productiefaciliteiten DRAM’s van verschillende capaciteit produceren, omdat de gebruikte technologie vergelijkbaar is. Overschakelen van de productie van een bepaalde generatie DRAM’s op een andere is over het algemeen echter niet eenvoudig.

| (46) | In het licht van de bovenstaande overwegingen wordt de markt voor DRAM’s geacht de markt voor het betrokken product te zijn (9). Er is geen specifieke afzonderlijke NACE-code voor deze markt. |
| --- | --- |

(46)

In het licht van de bovenstaande overwegingen wordt de markt voor DRAM’s geacht de markt voor het betrokken product te zijn (9). Er is geen specifieke afzonderlijke NACE-code voor deze markt.

| (47) | Wat de betrokken geografische markt betreft, dient erop te worden gewezen dat DRAM’s in de hele wereld worden verkocht op basis van dezelfde classificaties en marketingconcepten. De vervoerskosten zijn laag en er zijn geen structurele belemmeringen voor markttoegang. Bijgevolg is de betrokken geografische markt de hele wereld. |
| --- | --- |

(47)

Wat de betrokken geografische markt betreft, dient erop te worden gewezen dat DRAM’s in de hele wereld worden verkocht op basis van dezelfde classificaties en marketingconcepten. De vervoerskosten zijn laag en er zijn geen structurele belemmeringen voor markttoegang. Bijgevolg is de betrokken geografische markt de hele wereld.

E.   Beoordeling op grond van de bepalingen van de multisectorale kaderregeling

| (48) | In de eerste plaats merkt de Commissie op dat de steun in overeenstemming is met punt 4.2 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (10), aangezien de bijdrage van de begunstigde meer dan 25 % bedraagt en geen steun omvat. |
| --- | --- |

(48)

In de eerste plaats merkt de Commissie op dat de steun in overeenstemming is met punt 4.2 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (10), aangezien de bijdrage van de begunstigde meer dan 25 % bedraagt en geen steun omvat.

| (49) | Om de maximale steunintensiteit van een project te bepalen, dient de Commissie, overeenkomstig de bepalingen van de multisectorale kaderregeling, de maximale steunintensiteit (maximale regionale steun) vast te stellen die het bedrijf in de betrokken ondersteunde regio kan krijgen op basis van de regeling voor regionale steun die van kracht is op het moment van de aanmelding. |
| --- | --- |

(49)

Om de maximale steunintensiteit van een project te bepalen, dient de Commissie, overeenkomstig de bepalingen van de multisectorale kaderregeling, de maximale steunintensiteit (maximale regionale steun) vast te stellen die het bedrijf in de betrokken ondersteunde regio kan krijgen op basis van de regeling voor regionale steun die van kracht is op het moment van de aanmelding.

| (50) | Vila do Conde ligt in Grande Porto, een regio die geen sterke regionale economische structuur heeft en waar de maximale steun voor grote bedrijven 32 % NSE bedraagt (11). |
| --- | --- |

(50)

Vila do Conde ligt in Grande Porto, een regio die geen sterke regionale economische structuur heeft en waar de maximale steun voor grote bedrijven 32 % NSE bedraagt (11).

| (51) | De Commissie beoordeelt vervolgens een reeks aanpassingsfactoren die moeten worden toegepast op het genoemde percentage van 32 %, teneinde de maximale steunintensiteit te berekenen voor het project in kwestie, met name de concurrentiefactor (T), de factor kapitaal/arbeid (I) en de factor regionale gevolgen (M). |
| --- | --- |

(51)

De Commissie beoordeelt vervolgens een reeks aanpassingsfactoren die moeten worden toegepast op het genoemde percentage van 32 %, teneinde de maximale steunintensiteit te berekenen voor het project in kwestie, met name de concurrentiefactor (T), de factor kapitaal/arbeid (I) en de factor regionale gevolgen (M).

| (52) | De Commissie merkt op dat het project nieuwe capaciteit creëert op de Europese markt en bijgevolg een bepaalde impact zal hebben op die markt. |
| --- | --- |

(52)

De Commissie merkt op dat het project nieuwe capaciteit creëert op de Europese markt en bijgevolg een bepaalde impact zal hebben op die markt.

| (53) | De goedkeuring van steun ten gunste van bedrijven die actief zijn in sectoren die worden gekenmerkt door structurele overcapaciteit, brengt een bijzonder risico met zich van verstoring van de mededinging. Elke capaciteitsuitbreiding die niet door capaciteitsvermindering elders wordt gecompenseerd, versterkt het probleem van structurele overcapaciteit. Overeenkomstig de bepalingen van punt 7.7 van de multisectorale kaderregeling wordt structurele overcapaciteit geacht te bestaan wanneer, gemiddeld over de laatste vijf jaar, het benuttingspercentage van de capaciteit in de betrokken (sub)sector meer dan twee percentpunten lager ligt dan in de industriële sector als geheel. Ernstige structurele overcapaciteit wordt geacht te bestaan wanneer het verschil met het gemiddelde voor de gehele industriële sector meer dan vijf procentpunten bedraagt. |
| --- | --- |

(53)

De goedkeuring van steun ten gunste van bedrijven die actief zijn in sectoren die worden gekenmerkt door structurele overcapaciteit, brengt een bijzonder risico met zich van verstoring van de mededinging. Elke capaciteitsuitbreiding die niet door capaciteitsvermindering elders wordt gecompenseerd, versterkt het probleem van structurele overcapaciteit. Overeenkomstig de bepalingen van punt 7.7 van de multisectorale kaderregeling wordt structurele overcapaciteit geacht te bestaan wanneer, gemiddeld over de laatste vijf jaar, het benuttingspercentage van de capaciteit in de betrokken (sub)sector meer dan twee percentpunten lager ligt dan in de industriële sector als geheel. Ernstige structurele overcapaciteit wordt geacht te bestaan wanneer het verschil met het gemiddelde voor de gehele industriële sector meer dan vijf procentpunten bedraagt.

| (54) | Overeenkomstig de punten 3.3 en 3.4 van de multisectorale kaderregeling, dient de Commissie, indien er onvoldoende gegevens zijn over de capaciteitsbenutting, het bepalen van de concurrentiefactor te beperken tot het al dan niet voorhanden zijn van een ernstige/structurele overcapaciteit in de betrokken (sub)sector. De (sub)sector moet worden vastgesteld op basis van de laagste onderverdeling van de NACE. |
| --- | --- |

(54)

Overeenkomstig de punten 3.3 en 3.4 van de multisectorale kaderregeling, dient de Commissie, indien er onvoldoende gegevens zijn over de capaciteitsbenutting, het bepalen van de concurrentiefactor te beperken tot het al dan niet voorhanden zijn van een ernstige/structurele overcapaciteit in de betrokken (sub)sector. De (sub)sector moet worden vastgesteld op basis van de laagste onderverdeling van de NACE.

| (55) | De laagste NACE-code voor de vervaardiging van DRAM’s is 32.10, die de vervaardiging omvat van alle elektronische onderdelen. DRAM’s vertegenwoordigen echter maar een klein deel van deze NACE-code. De situatie in termen van capaciteit op het geaggregeerde niveau van NACE-code 32.10 geeft dan ook geen adequaat beeld van de situatie op de markt voor DRAM’s. Bijgevolg is de Commissie van mening dat de analyse van de capaciteitssituatie niet van toepassing is voor de beoordeling van de concurrentiefactor. |
| --- | --- |

(55)

De laagste NACE-code voor de vervaardiging van DRAM’s is 32.10, die de vervaardiging omvat van alle elektronische onderdelen. DRAM’s vertegenwoordigen echter maar een klein deel van deze NACE-code. De situatie in termen van capaciteit op het geaggregeerde niveau van NACE-code 32.10 geeft dan ook geen adequaat beeld van de situatie op de markt voor DRAM’s. Bijgevolg is de Commissie van mening dat de analyse van de capaciteitssituatie niet van toepassing is voor de beoordeling van de concurrentiefactor.

| (56) | Overeenkomstig punt 3.4 van de multisectorale kaderregeling, onderzoekt de Commissie, bij gebrek aan voldoende gegevens over de benuttingscapaciteit, of de investering werd verricht in een krimpende markt. De markt wordt geacht een krimpende markt te zijn indien, gedurende de afgelopen vijf jaar, de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik van het betrokken product meer dan 10 % lager was dan het jaargemiddelde van de industriële sector in de EER als geheel, tenzij er een sterk stijgende tendens is in het relatieve groeipercentage van het zichtbare verbruik van het product. De markt wordt geacht een absoluut krimpende markt te zijn indien, gedurende de afgelopen vijf jaar, de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik van het betrokken product negatief was. |
| --- | --- |

(56)

Overeenkomstig punt 3.4 van de multisectorale kaderregeling, onderzoekt de Commissie, bij gebrek aan voldoende gegevens over de benuttingscapaciteit, of de investering werd verricht in een krimpende markt. De markt wordt geacht een krimpende markt te zijn indien, gedurende de afgelopen vijf jaar, de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik van het betrokken product meer dan 10 % lager was dan het jaargemiddelde van de industriële sector in de EER als geheel, tenzij er een sterk stijgende tendens is in het relatieve groeipercentage van het zichtbare verbruik van het product. De markt wordt geacht een absoluut krimpende markt te zijn indien, gedurende de afgelopen vijf jaar, de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik van het betrokken product negatief was.

| (57) | Zoals reeds gezegd, wordt de markt voor DRAM’s geacht de markt voor het betrokken product te zijn, aangezien de mogelijkheden om deze te vervangen door andere geheugenchips zeer beperkt zijn. DRAM’s worden wereldwijd verkocht. De wereldmarkt wordt dan ook geacht de relevante geografische markt te zijn. |
| --- | --- |

(57)

Zoals reeds gezegd, wordt de markt voor DRAM’s geacht de markt voor het betrokken product te zijn, aangezien de mogelijkheden om deze te vervangen door andere geheugenchips zeer beperkt zijn. DRAM’s worden wereldwijd verkocht. De wereldmarkt wordt dan ook geacht de relevante geografische markt te zijn.

| (58) | De Commissie herinnert eraan dat Infineon, volgens de Portugese autoriteiten, 3,5 % voor zijn rekening neemt van de markt voor halfgeleiders en 12,8 % van de markt voor DRAM’s (gegevens over 2002). Portugal raamde het marktaandeel van Infineon op 17,1 % in 2003. De begunstigde neemt derhalve, zelfs na de investering, niet meer dan 40 % voor zijn rekening van de wereldmarkt voor DRAM’s. |
| --- | --- |

(58)

De Commissie herinnert eraan dat Infineon, volgens de Portugese autoriteiten, 3,5 % voor zijn rekening neemt van de markt voor halfgeleiders en 12,8 % van de markt voor DRAM’s (gegevens over 2002). Portugal raamde het marktaandeel van Infineon op 17,1 % in 2003. De begunstigde neemt derhalve, zelfs na de investering, niet meer dan 40 % voor zijn rekening van de wereldmarkt voor DRAM’s.

| (59) | Portugal heeft gegevens verstrekt over het groeipercentage van het zichtbare verbruik van DRAM’s in de loop van de afgelopen vijf jaar, zoals vereist is in het kader van de multisectorale kaderregeling. Portugal is bereid rekening te houden met de gegevens die door de Commissie gebruikt zijn in haar beschikking C86/2001 — Duitsland, Infineon Technologies SC 300 GmbH & Co. KG voor de periode 1995-2000. Omdat echter nieuwe gegevens beschikbaar zijn voor de periode 2001-2002, dienen deze in dit geval te worden gebruikt. |
| --- | --- |

(59)

Portugal heeft gegevens verstrekt over het groeipercentage van het zichtbare verbruik van DRAM’s in de loop van de afgelopen vijf jaar, zoals vereist is in het kader van de multisectorale kaderregeling. Portugal is bereid rekening te houden met de gegevens die door de Commissie gebruikt zijn in haar beschikking C86/2001 — Duitsland, Infineon Technologies SC 300 GmbH & Co. KG voor de periode 1995-2000. Omdat echter nieuwe gegevens beschikbaar zijn voor de periode 2001-2002, dienen deze in dit geval te worden gebruikt.

| (60) | Volgens Portugal zou de Commissie zich, voor een analyse van de ontwikkeling van het zichtbare verbruik, moeten baseren op een periode van vijf jaar, dat wil zeggen de periode 1998-2002, in plaats van op een periode van zes jaar. De multisectorale kaderregeling verwijst naar de gemiddelde jaarlijkse groei in de afgelopen vijf jaar. Bijgevolg is het de praktijk van de Commissie om het zichtbare verbruik te analyseren gedurende een periode van zes jaar, teneinde vijf groeipercentages te berekenen (12). De Commissie is van mening dat, overeenkomstig punt 3.3 van de multisectorale kaderregeling, de referentieperiode in dit geval 1997-2002 is. |
| --- | --- |

(60)

Volgens Portugal zou de Commissie zich, voor een analyse van de ontwikkeling van het zichtbare verbruik, moeten baseren op een periode van vijf jaar, dat wil zeggen de periode 1998-2002, in plaats van op een periode van zes jaar. De multisectorale kaderregeling verwijst naar de gemiddelde jaarlijkse groei in de afgelopen vijf jaar. Bijgevolg is het de praktijk van de Commissie om het zichtbare verbruik te analyseren gedurende een periode van zes jaar, teneinde vijf groeipercentages te berekenen (12). De Commissie is van mening dat, overeenkomstig punt 3.3 van de multisectorale kaderregeling, de referentieperiode in dit geval 1997-2002 is.

| (61) | De relevante gegevens over het zichtbare verbruik van DRAM’s in de periode 1997-2002 zijn opgenomen in volgende tabel (13).
  Tabel 4











  (in miljoen EUR) |
| --- | --- |
| 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | Gemiddelde jaarlijkse groei |
| 17 594 | 12 514 | 19 431 | 31 285 | 12 453 | 16 179 | – 1,66 % |

(61)

De relevante gegevens over het zichtbare verbruik van DRAM’s in de periode 1997-2002 zijn opgenomen in volgende tabel (13).

Tabel 4

(in miljoen EUR)

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Gemiddelde jaarlijkse groei

17 594

12 514

19 431

31 285

12 453

16 179

– 1,66 %

| (62) | In de periode 1997-2002 bedroeg de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik op de markt voor DRAM’s overeenkomstig deze gegevens – 1,66 %. In de voorgaande periode, dat wil zeggen in de periode 1996-2001, was de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik van DRAM’s eveneens negatief (– 9,13 %). Voor de periode 1998-2002 (de Portugese autoriteiten dringen erop aan dat deze periode in aanmerking wordt genomen) is het groeipercentage echter positief (6,63 %). |
| --- | --- |

(62)

In de periode 1997-2002 bedroeg de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik op de markt voor DRAM’s overeenkomstig deze gegevens – 1,66 %. In de voorgaande periode, dat wil zeggen in de periode 1996-2001, was de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik van DRAM’s eveneens negatief (– 9,13 %). Voor de periode 1998-2002 (de Portugese autoriteiten dringen erop aan dat deze periode in aanmerking wordt genomen) is het groeipercentage echter positief (6,63 %).

| (63) | De markt voor DRAM’s is uiterst cyclisch en wordt gekenmerkt door sterke schommelingen. De gemiddelde jaarlijkse groeipercentages in termen van waarde verschillen aanzienlijk, afhankelijk van de periode die in aanmerking wordt genomen. Deze fluctuaties worden voornamelijk veroorzaakt door het feit dat de prijzen buitengewoon veranderlijk zijn. De reden daarvoor is dat het productieproces van DRAM’s gekenmerkt wordt door relatief hoge verloren kosten en lage marginale kosten. De prijzen schommelen bijgevolg sterk, omdat de productie van DRAM’s voor een bedrijf rendabel is zolang de marginale kosten worden gedekt. De analyse van de ontwikkeling van het zichtbare verbruik in termen van waarde van de transacties geeft derhalve als zodanig geen adequaat beeld van de markt voor DRAM’s. |
| --- | --- |

(63)

De markt voor DRAM’s is uiterst cyclisch en wordt gekenmerkt door sterke schommelingen. De gemiddelde jaarlijkse groeipercentages in termen van waarde verschillen aanzienlijk, afhankelijk van de periode die in aanmerking wordt genomen. Deze fluctuaties worden voornamelijk veroorzaakt door het feit dat de prijzen buitengewoon veranderlijk zijn. De reden daarvoor is dat het productieproces van DRAM’s gekenmerkt wordt door relatief hoge verloren kosten en lage marginale kosten. De prijzen schommelen bijgevolg sterk, omdat de productie van DRAM’s voor een bedrijf rendabel is zolang de marginale kosten worden gedekt. De analyse van de ontwikkeling van het zichtbare verbruik in termen van waarde van de transacties geeft derhalve als zodanig geen adequaat beeld van de markt voor DRAM’s.

| (64) | De Commissie erkent ook dat de informatie over het verbruik in termen van waarde van de transacties in dit specifieke geval geen volledig en representatief beeld geeft van de situatie van de markt. Zoals de Portugese autoriteiten opmerken, is de waarde van de transacties van het zichtbare verbruik sterk beïnvloed door de verstoring als gevolg van de aanwezigheid op de markt van gesubsidieerde invoer afkomstig van de Koreaanse producent Hynix. Een onderzoek dat resulteerde in het instellen van een compenserend recht op de invoer van DRAM’s van de Koreaanse producent Hynix, wees onder meer uit dat die gesubsidieerde invoer tot een dramatische daling leidde van de prijzen van DRAM’s in de Gemeenschap in de periode 1998-2001, en met name in 2001, toen de invoerprijzen van Hynix met 76 % daalden (14). Nadat was vastgesteld dat de gesubsidieerde invoer de EU-industrie materiële schade toebracht, werd op de invoer van DRAM’s van Hynix een compenserend recht ingesteld van 34,8 %, dat overeenstemde met de bedragen van de subsidies die Hynix kreeg. |
| --- | --- |

(64)

De Commissie erkent ook dat de informatie over het verbruik in termen van waarde van de transacties in dit specifieke geval geen volledig en representatief beeld geeft van de situatie van de markt. Zoals de Portugese autoriteiten opmerken, is de waarde van de transacties van het zichtbare verbruik sterk beïnvloed door de verstoring als gevolg van de aanwezigheid op de markt van gesubsidieerde invoer afkomstig van de Koreaanse producent Hynix. Een onderzoek dat resulteerde in het instellen van een compenserend recht op de invoer van DRAM’s van de Koreaanse producent Hynix, wees onder meer uit dat die gesubsidieerde invoer tot een dramatische daling leidde van de prijzen van DRAM’s in de Gemeenschap in de periode 1998-2001, en met name in 2001, toen de invoerprijzen van Hynix met 76 % daalden (14). Nadat was vastgesteld dat de gesubsidieerde invoer de EU-industrie materiële schade toebracht, werd op de invoer van DRAM’s van Hynix een compenserend recht ingesteld van 34,8 %, dat overeenstemde met de bedragen van de subsidies die Hynix kreeg.

| (65) | De ontwikkeling van de gemiddelde verkoopprijzen van DRAM’s op de wereldmarkt in de referentieperiode is opgenomen in de volgende tabel (15).
  Tabel 5











  (in USD) |
| --- | --- |
| | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 |
| | 6,08 | 4,19 | 6,37 | 7,85 | 2,75 | 3,65 |
| Groei | | – 31,1 % | 52,1 % | 23,3 % | – 65,0 % | 32,5 % |

(65)

De ontwikkeling van de gemiddelde verkoopprijzen van DRAM’s op de wereldmarkt in de referentieperiode is opgenomen in de volgende tabel (15).

Tabel 5

(in USD)

1997

1998

1999

2000

2001

2002

6,08

4,19

6,37

7,85

2,75

3,65

Groei

– 31,1 %

52,1 %

23,3 %

– 65,0 %

32,5 %

Uit de tabel is af te lezen dat de prijzen van DRAM’s op de wereldmarkt in 2001 met 65 % zijn gedaald en zich in 2002 slechts gedeeltelijk herstelden. Rekening houdende met deze situatie is de Commissie van mening dat de waarde van de transacties van het zichtbare verbruik in 2001 en, op minder grote schaal, in 2002 negatief werden beïnvloed door de abnormaal lage prijzen als gevolg van de gesubsidieerde verkoop door Hynix.

| (66) | Om bovengenoemde redenen onderzocht de Commissie de andere beschikbare gegevens om een betrouwbaardere en volledigere analyse te maken van de markt. De ontwikkeling van de wereldmarkt voor DRAM’s kan ook worden bepaald in termen van volume. De twee belangrijkste en meest gebruikte statistische gegevens over het volume zijn aantal vervoerde eenheden en megabytes. De ontwikkeling van de wereldmarkt voor DRAM’s in de referentieperiode kan, gebaseerd op de statistieken, als volgt worden weergegeven (15).
  Tabel 6
  Aantal vervoerde eenheden











  (in miljoen stuks) |
| --- | --- |
| 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | Gemiddelde jaarlijkse groei |
| 3 236 | 3 668 | 3 636 | 4 020 | 4 227 | 4 247 | 5,59 % |

(66)

Om bovengenoemde redenen onderzocht de Commissie de andere beschikbare gegevens om een betrouwbaardere en volledigere analyse te maken van de markt. De ontwikkeling van de wereldmarkt voor DRAM’s kan ook worden bepaald in termen van volume. De twee belangrijkste en meest gebruikte statistische gegevens over het volume zijn aantal vervoerde eenheden en megabytes. De ontwikkeling van de wereldmarkt voor DRAM’s in de referentieperiode kan, gebaseerd op de statistieken, als volgt worden weergegeven (15).

Tabel 6

Aantal vervoerde eenheden

(in miljoen stuks)

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Gemiddelde jaarlijkse groei

3 236

3 668

3 636

4 020

4 227

4 247

5,59 %

Tabel 7

Megabytes

| (in miljoen megabytes) |
| --- |
| 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | Gemiddelde jaarlijkse groei |
| 5 289 | 10 814 | 19 367 | 31 919 | 52 583 | 73 277 | 69,17 % |

(in miljoen megabytes)

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Gemiddelde jaarlijkse groei

5 289

10 814

19 367

31 919

52 583

73 277

69,17 %

Uit de bovenstaande gegevens blijkt dat er een consistente positieve trend is op de markt voor DRAM’s in de referentieperiode. Het is van belang erop te wijzen dat het groeipercentage van de markt in de periode 2000-2001 (5,1 % in termen van vervoerde eenheden en 64,7 % in termen van megabytes) vergelijkbaar is met het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage over de volledige periode. Dit feit is een sterke indicatie dat de waarde van de transacties van het zichtbare verbruik, die in 2001 bijzonder laag bleek te zijn, voornamelijk te verklaren valt door de abnormale daling van de prijzen in dat jaar. Zoals de Commissie en de Raad al hebben erkend in de twee hierboven genoemde verordeningen (zie voetnoot 11), was deze daling van de prijzen voornamelijk te wijten aan de gesubsidieerde invoer uit Korea.

| (67) | Wanneer zij gezamenlijk worden geanalyseerd, lijken de drie hierboven genoemde indicatoren (waarde van de transacties, aantal vervoerde eenheden en megabytes) erop te wijzen dat de markt voor DRAM’s in de referentieperiode gestaag is gegroeid, behalve in 2001, toen zich een uitzonderlijke verstoring van de markt voordeed als gevolg van het feit dat de prijzen tot een abnormaal peil daalden. |
| --- | --- |

(67)

Wanneer zij gezamenlijk worden geanalyseerd, lijken de drie hierboven genoemde indicatoren (waarde van de transacties, aantal vervoerde eenheden en megabytes) erop te wijzen dat de markt voor DRAM’s in de referentieperiode gestaag is gegroeid, behalve in 2001, toen zich een uitzonderlijke verstoring van de markt voordeed als gevolg van het feit dat de prijzen tot een abnormaal peil daalden.

| (68) | De Commissie heeft ook informatie ingewonnen over de vooruitzichten voor de toekomst van de markt voor DRAM’s. Volgens de laatste prognoses van de World Semiconductor Trade Statistics (zie onderstaande tabel) moet voor de periode 2003-2005 gerekend worden op een gemiddeld jaarlijks groeipercentage van de wereldmarkt voor halfgeleiders van 15,4 %. De vooruitzichten voor het geheugensegment (met inbegrip van SRAM’s, DRAM’s en stabiele geheugenproducten) zijn eveneens gunstig. In de periode 2003-2005 moet rekening worden gehouden met een gemiddelde jaarlijkse groei van de wereldmarkt voor geheugenproducten van 21,6 %.
  Tabel 8








  (in miljoen USD) |
| --- | --- |
| | 2003 | 2004 | 2005 |
| Halfgeleiders | 160 711 | 191 861 | 216 051 |
| Groei | 14,2 % | 19,4 % | 12,6 % |
| Geheugens | 31 712 | 40 912 | 48 522 |
| Groei | 17,3 % | 29,0 % | 18,6 % |

(68)

De Commissie heeft ook informatie ingewonnen over de vooruitzichten voor de toekomst van de markt voor DRAM’s. Volgens de laatste prognoses van de World Semiconductor Trade Statistics (zie onderstaande tabel) moet voor de periode 2003-2005 gerekend worden op een gemiddeld jaarlijks groeipercentage van de wereldmarkt voor halfgeleiders van 15,4 %. De vooruitzichten voor het geheugensegment (met inbegrip van SRAM’s, DRAM’s en stabiele geheugenproducten) zijn eveneens gunstig. In de periode 2003-2005 moet rekening worden gehouden met een gemiddelde jaarlijkse groei van de wereldmarkt voor geheugenproducten van 21,6 %.

Tabel 8

(in miljoen USD)

2003

2004

2005

Halfgeleiders

160 711

191 861

216 051

Groei

14,2 %

19,4 %

12,6 %

Geheugens

31 712

40 912

48 522

Groei

17,3 %

29,0 %

18,6 %

| (69) | Gegevens van een andere onafhankelijke bron (Gartner Dataquest) bevestigen dat de vooruitzichten op de markt voor DRAM’s zeer positief zijn.
  Tabel 9








  (in miljoen USD/aantal vervoerde eenheden/megabytes) |
| --- | --- |
| | 2003 | 2004 | 2005 |
| Waarde van de transacties | 18 095 | 26 647 | 36 000 |
| Groei | 16,9 % | 47,3 % | 35,1 % |
| Aantal vervoerde eenheden | 4 810 | 5 584 | 5 855 |
| Groei | 13,3 % | 16,1 % | 4,9 % |
| Megabytes | 112 426 | 170 036 | 262 690 |
| Groei | 53,4 % | 51,2 % | 54,5 % |

(69)

Gegevens van een andere onafhankelijke bron (Gartner Dataquest) bevestigen dat de vooruitzichten op de markt voor DRAM’s zeer positief zijn.

Tabel 9

(in miljoen USD/aantal vervoerde eenheden/megabytes)

2003

2004

2005

Waarde van de transacties

18 095

26 647

36 000

Groei

16,9 %

47,3 %

35,1 %

Aantal vervoerde eenheden

4 810

5 584

5 855

Groei

13,3 %

16,1 %

4,9 %

Megabytes

112 426

170 036

262 690

Groei

53,4 %

51,2 %

54,5 %

| (70) | Uit een restrictieve analyse van de bovenstaande informatie in termen van waarde van de transacties blijkt dat de markt voor DRAM’s in de referentieperiode een absoluut krimpende markt was. Volgens een analyse van de markt in termen van volume (aantal vervoerde eenheden en megabytes) groeide deze in feite echter in een hoger tempo dan de industriële sector in de EER als geheel. De gesubsidieerde invoer van DRAM’s uit Korea had duidelijk een negatief effect op de wereldprijzen en dus ook op de waarde van de markt in 2001 en, in mindere mate, 2002. Gezien deze uitzonderlijke ontwikkeling van de markt, meent de Commissie dat in dit specifieke geval de statistieken in termen van volume waarschijnlijk een beter beeld geven van de ontwikkeling van de markt in de referentieperiode. De gegevens in termen van megabytes kunnen echter sterk zijn beïnvloed door de technologische vooruitgang in de sector (stijging van het volume van de DRAM’s in bits). Bijgevolg is de Commissie van mening dat in dit specifieke geval de ontwikkeling van de markt het beste wordt weergegeven door de gegevens in termen van aantal vervoerde eenheden en meent zij dat 5,59 % een voorzichtige en redelijke schatting is van de gemiddelde jaarlijkse groei van de markt voor DRAM’s in de referentieperiode. |
| --- | --- |

(70)

Uit een restrictieve analyse van de bovenstaande informatie in termen van waarde van de transacties blijkt dat de markt voor DRAM’s in de referentieperiode een absoluut krimpende markt was. Volgens een analyse van de markt in termen van volume (aantal vervoerde eenheden en megabytes) groeide deze in feite echter in een hoger tempo dan de industriële sector in de EER als geheel. De gesubsidieerde invoer van DRAM’s uit Korea had duidelijk een negatief effect op de wereldprijzen en dus ook op de waarde van de markt in 2001 en, in mindere mate, 2002. Gezien deze uitzonderlijke ontwikkeling van de markt, meent de Commissie dat in dit specifieke geval de statistieken in termen van volume waarschijnlijk een beter beeld geven van de ontwikkeling van de markt in de referentieperiode. De gegevens in termen van megabytes kunnen echter sterk zijn beïnvloed door de technologische vooruitgang in de sector (stijging van het volume van de DRAM’s in bits). Bijgevolg is de Commissie van mening dat in dit specifieke geval de ontwikkeling van de markt het beste wordt weergegeven door de gegevens in termen van aantal vervoerde eenheden en meent zij dat 5,59 % een voorzichtige en redelijke schatting is van de gemiddelde jaarlijkse groei van de markt voor DRAM’s in de referentieperiode.

| (71) | Zoals reeds gezegd, wordt een markt, overeenkomstig de multisectorale kaderregeling, geacht een krimpende markt te zijn wanneer de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik van het betrokken product in de referentieperiode minstens 10 % onder het jaarlijks gemiddelde van de totale industriële sector in de EER ligt. In de periode 1997-2002 bedroeg de gemiddelde jaarlijkse groei van de industriële sector in de EER 4,84 %. Aangezien de gemiddelde jaarlijkse groei van de markt voor DRAM’s in de referentieperiode hoger was, is de Commissie van mening dat de markt niet krimpende was en de concurrentiefactor 1 bedraagt. |
| --- | --- |

(71)

Zoals reeds gezegd, wordt een markt, overeenkomstig de multisectorale kaderregeling, geacht een krimpende markt te zijn wanneer de gemiddelde jaarlijkse groei van het zichtbare verbruik van het betrokken product in de referentieperiode minstens 10 % onder het jaarlijks gemiddelde van de totale industriële sector in de EER ligt. In de periode 1997-2002 bedroeg de gemiddelde jaarlijkse groei van de industriële sector in de EER 4,84 %. Aangezien de gemiddelde jaarlijkse groei van de markt voor DRAM’s in de referentieperiode hoger was, is de Commissie van mening dat de markt niet krimpende was en de concurrentiefactor 1 bedraagt.

| (72) | Tot slot merkt de Commissie op dat momenteel een onderzoek wordt ingesteld naar Infineon vanwege de verdenking van deelname aan een kartel in de sector DRAM’s [...]. De Commissie is er tevens van op de hoogte dat Infineon betrokken is bij een geschil over een vermeende schending van het octrooirecht in de Verenigde Staten. Met name eerstgenoemd feit kan een grote impact hebben op de hierboven genoemde marktanalyse. In geen van beide gevallen zijn tot dusver echter definitieve conclusies vastgesteld en het is in deze fase niet mogelijk rekening te houden met hun mogelijke gevolgen voor de markt. De Commissie herinnert de Portugese autoriteiten eraan dat, indien de informatie op basis waarvan de conclusies zijn vastgesteld, onjuist blijkt te zijn, zoals bedoeld in artikel 9 van de procedureverordening (16), of indien, als gevolg van de hierboven bedoelde procedures, wordt geconcludeerd dat de gevolgen van de vermeende schending van de mededingingsregels niet verwaarloosbaar zijn, behoudt de Commissie zich het recht voor de marktsituatie opnieuw te beoordelen op basis van een nieuwe analyse en, indien noodzakelijk, deze beschikking in te trekken. |
| --- | --- |

(72)

Tot slot merkt de Commissie op dat momenteel een onderzoek wordt ingesteld naar Infineon vanwege de verdenking van deelname aan een kartel in de sector DRAM’s [...]. De Commissie is er tevens van op de hoogte dat Infineon betrokken is bij een geschil over een vermeende schending van het octrooirecht in de Verenigde Staten. Met name eerstgenoemd feit kan een grote impact hebben op de hierboven genoemde marktanalyse. In geen van beide gevallen zijn tot dusver echter definitieve conclusies vastgesteld en het is in deze fase niet mogelijk rekening te houden met hun mogelijke gevolgen voor de markt. De Commissie herinnert de Portugese autoriteiten eraan dat, indien de informatie op basis waarvan de conclusies zijn vastgesteld, onjuist blijkt te zijn, zoals bedoeld in artikel 9 van de procedureverordening (16), of indien, als gevolg van de hierboven bedoelde procedures, wordt geconcludeerd dat de gevolgen van de vermeende schending van de mededingingsregels niet verwaarloosbaar zijn, behoudt de Commissie zich het recht voor de marktsituatie opnieuw te beoordelen op basis van een nieuwe analyse en, indien noodzakelijk, deze beschikking in te trekken.

| (73) | Voor zeer kapitaalintensieve projecten wordt in de multisectorale kaderregeling een factor kapitaal/arbeid vastgesteld, die de maximumintensiteit beoogt aan te passen, teneinde projecten te stimuleren die effectief bijdragen tot de vermindering van de werkloosheid doordat zij relatief een groter aantal nieuwe arbeidsplaatsen creëren. Door middel van dit criterium wordt rekening gehouden met de eventueel verstorende werking van de steun op de prijs van het eindproduct. |
| --- | --- |

(73)

Voor zeer kapitaalintensieve projecten wordt in de multisectorale kaderregeling een factor kapitaal/arbeid vastgesteld, die de maximumintensiteit beoogt aan te passen, teneinde projecten te stimuleren die effectief bijdragen tot de vermindering van de werkloosheid doordat zij relatief een groter aantal nieuwe arbeidsplaatsen creëren. Door middel van dit criterium wordt rekening gehouden met de eventueel verstorende werking van de steun op de prijs van het eindproduct.

| (74) | Volgens Portugal zijn door dit project 264 directe arbeidsplaatsen gecreëerd, die als volgt waren verdeeld.
  Tabel 10






  Sector | Directe arbeidsplaatsen |
| --- | --- | --- |
| Montage | 131 |
| Testen | 116 |
| IT | 11 |
| Kwaliteitscontrole | 6 |
| Totaal | 264 |

(74)

Volgens Portugal zijn door dit project 264 directe arbeidsplaatsen gecreëerd, die als volgt waren verdeeld.

Tabel 10

Sector

Directe arbeidsplaatsen

Montage

131

Testen

116

IT

11

Kwaliteitscontrole

6

Totaal

264

| (75) | Maar Portugal voegt hieraan toe dat er ook twaalf arbeidsplaatsen verdwenen zijn. Portugal is derhalve van mening dat het aantal gecreëerde arbeidsplaatsen dat direct verband houdt met het project, 252 bedraagt. |
| --- | --- |

(75)

Maar Portugal voegt hieraan toe dat er ook twaalf arbeidsplaatsen verdwenen zijn. Portugal is derhalve van mening dat het aantal gecreëerde arbeidsplaatsen dat direct verband houdt met het project, 252 bedraagt.

| (76) | Volgens de Commissie kan er rekening worden gehouden met de 252 directe arbeidsplaatsen die als gevolg van de investering zijn gecreëerd, aangezien dit een redelijk cijfer is voor een capaciteitstoename van 150 %. |
| --- | --- |

(76)

Volgens de Commissie kan er rekening worden gehouden met de 252 directe arbeidsplaatsen die als gevolg van de investering zijn gecreëerd, aangezien dit een redelijk cijfer is voor een capaciteitstoename van 150 %.

| (77) | Verder verklaart Portugal dat alle bestaande arbeidsplaatsen bij Infineon Portugal (596 arbeidsplaatsen) dankzij de investering behouden zijn gebleven. Volgens Portugal zijn de „back-end”-productieactiviteiten van de Infineon-groep gelokaliseerd in Portugal en Maleisië. Als het investeringsproject niet in Portugal was uitgevoerd, zou de Infineon-groep de „back-end”-activiteiten hebben overgebracht naar Maleisië, met het gevolg dat alle arbeidsplaatsen in Portugal verloren waren gegaan. Dit blijkt uit de volgende elementen:






  a) | Portugal heeft de nodige bewijsstukken overgelegd om te staven dat de geschatte kosten van de overdracht van de Portugese activiteiten naar Maleisië vrij gering waren, rekening houdende met de vervoerskosten van de apparatuur, de schadeloosstelling van werknemers, de terugbetaling van overheidssubsidies en de winst als gevolg van de verkoop van grond en gebouwen. |
| --- | --- | --- |

(77)

Verder verklaart Portugal dat alle bestaande arbeidsplaatsen bij Infineon Portugal (596 arbeidsplaatsen) dankzij de investering behouden zijn gebleven. Volgens Portugal zijn de „back-end”-productieactiviteiten van de Infineon-groep gelokaliseerd in Portugal en Maleisië. Als het investeringsproject niet in Portugal was uitgevoerd, zou de Infineon-groep de „back-end”-activiteiten hebben overgebracht naar Maleisië, met het gevolg dat alle arbeidsplaatsen in Portugal verloren waren gegaan. Dit blijkt uit de volgende elementen:

a)

Portugal heeft de nodige bewijsstukken overgelegd om te staven dat de geschatte kosten van de overdracht van de Portugese activiteiten naar Maleisië vrij gering waren, rekening houdende met de vervoerskosten van de apparatuur, de schadeloosstelling van werknemers, de terugbetaling van overheidssubsidies en de winst als gevolg van de verkoop van grond en gebouwen.

| b) | De exploitatiekosten in Maleisië zijn aanzienlijk lager dan die in Portugal. De meeste „back-end”-productieactiviteiten vinden in Zuidoost-Azië plaats, omdat de investeringsvoorwaarden daar aantrekkelijker zijn, onder andere dankzij de lage lonen (ongeveer 50 % van de arbeidskosten in Portugal), de flexibelere arbeidsmarkt, de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel, de lagere opleidingskosten, de lagere kosten van nutsvoorzieningen (energie, water, gas), de geringere kosten van grond en civiele werken, de geografische nabijheid van de consumenten, de beschikbaarheid van leveranciers, het flexibelere beleid inzake subsidies, de gunstigere fiscale behandeling en de minder strenge milieueisen. |
| --- | --- |

b)

De exploitatiekosten in Maleisië zijn aanzienlijk lager dan die in Portugal. De meeste „back-end”-productieactiviteiten vinden in Zuidoost-Azië plaats, omdat de investeringsvoorwaarden daar aantrekkelijker zijn, onder andere dankzij de lage lonen (ongeveer 50 % van de arbeidskosten in Portugal), de flexibelere arbeidsmarkt, de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel, de lagere opleidingskosten, de lagere kosten van nutsvoorzieningen (energie, water, gas), de geringere kosten van grond en civiele werken, de geografische nabijheid van de consumenten, de beschikbaarheid van leveranciers, het flexibelere beleid inzake subsidies, de gunstigere fiscale behandeling en de minder strenge milieueisen.

| c) | Een producent van DRAM’s (TI/Samsung), die 740 werknemers had, beëindigde zijn activiteiten in Portugal voordat Infineon besloot in het betrokken gebied een vestiging te openen. Infineon wierf onmiddellijk 100 van de ontslagen werknemers aan. In dit specifieke geval is er geen andere productie-eenheid in de sector DRAM’s die de werknemers van Infineon zou kunnen overnemen. |
| --- | --- |

c)

Een producent van DRAM’s (TI/Samsung), die 740 werknemers had, beëindigde zijn activiteiten in Portugal voordat Infineon besloot in het betrokken gebied een vestiging te openen. Infineon wierf onmiddellijk 100 van de ontslagen werknemers aan. In dit specifieke geval is er geen andere productie-eenheid in de sector DRAM’s die de werknemers van Infineon zou kunnen overnemen.

| d) | Voor de investering waren de meeste werknemers van Infineon direct of indirect betrokken bij het productieproces (naar schatting 489 arbeidsplaatsen, met inbegrip van productie, onderzoek, kwaliteitscontrole en dergelijke). De arbeidsplaatsen in de productiesector worden voornamelijk bezet door werknemers met een laag opleidingsniveau, die een intensieve specifieke opleiding hebben gevolgd (gericht op de gebruikte apparatuur) en waarvan er enkelen vrij oud zijn (vooral degenen die bij TI/Samsung hebben gewerkt). Bijgevolg mag redelijkerwijs worden aangenomen dat hun inzetbaarheid beperkt is. |
| --- | --- |

d)

Voor de investering waren de meeste werknemers van Infineon direct of indirect betrokken bij het productieproces (naar schatting 489 arbeidsplaatsen, met inbegrip van productie, onderzoek, kwaliteitscontrole en dergelijke). De arbeidsplaatsen in de productiesector worden voornamelijk bezet door werknemers met een laag opleidingsniveau, die een intensieve specifieke opleiding hebben gevolgd (gericht op de gebruikte apparatuur) en waarvan er enkelen vrij oud zijn (vooral degenen die bij TI/Samsung hebben gewerkt). Bijgevolg mag redelijkerwijs worden aangenomen dat hun inzetbaarheid beperkt is.

| e) | Als gevolg van de investering waren aanzienlijke inspanningen noodzakelijk op het gebied van opleiding, dit met het oog op de productie van DRAM’s met een grotere capaciteit, alsmede met het oog op de introductie van het nieuwe product (board on chip). |
| --- | --- |

e)

Als gevolg van de investering waren aanzienlijke inspanningen noodzakelijk op het gebied van opleiding, dit met het oog op de productie van DRAM’s met een grotere capaciteit, alsmede met het oog op de introductie van het nieuwe product (board on chip).

| f) | De oudere producten (chips met een capaciteit van 16 MB en 64 MB) werden na de investering niet langer geproduceerd. Op dit moment worden, als gevolg van de investering, alleen nog nieuwe chips geproduceerd met een grotere capaciteit. |
| --- | --- |

f)

De oudere producten (chips met een capaciteit van 16 MB en 64 MB) werden na de investering niet langer geproduceerd. Op dit moment worden, als gevolg van de investering, alleen nog nieuwe chips geproduceerd met een grotere capaciteit.

| (78) | De Commissie concludeert dat het in feite zeer waarschijnlijk was dat de Portugese activiteiten zouden worden beëindigd indien de investering niet was gedaan. |
| --- | --- |

(78)

De Commissie concludeert dat het in feite zeer waarschijnlijk was dat de Portugese activiteiten zouden worden beëindigd indien de investering niet was gedaan.

| (79) | Derhalve is de Commissie van mening dat dankzij de nieuwe investering 596 arbeidsplaatsen behouden zijn gebleven en 252 arbeidsplaatsen zijn gecreëerd, waardoor het totaal aantal arbeidsplaatsen 848 bedraagt. De factor kapitaal/arbeid voor een subsidiabele investering van 141 036 103 EUR, die resulteert in het scheppen en veilig stellen van 848 arbeidsplaatsen, komt overeen met een ratio van 166 316 EUR per arbeidsplaats. Bijgevolg wordt de factor „I” ten behoeve van de aanpassing van de maximale steunintensiteit vastgesteld op 1. |
| --- | --- |

(79)

Derhalve is de Commissie van mening dat dankzij de nieuwe investering 596 arbeidsplaatsen behouden zijn gebleven en 252 arbeidsplaatsen zijn gecreëerd, waardoor het totaal aantal arbeidsplaatsen 848 bedraagt. De factor kapitaal/arbeid voor een subsidiabele investering van 141 036 103 EUR, die resulteert in het scheppen en veilig stellen van 848 arbeidsplaatsen, komt overeen met een ratio van 166 316 EUR per arbeidsplaats. Bijgevolg wordt de factor „I” ten behoeve van de aanpassing van de maximale steunintensiteit vastgesteld op 1.

| (80) | De factor regionale gevolgen houdt rekening met de gunstige gevolgen van een nieuwe gesubsidieerde investering voor de economie van de betrokken ondersteunde regio. Volgens de Commissie kan het scheppen van arbeidsplaatsen worden gehanteerd als indicator van de bijdrage van een project aan de ontwikkeling van een gebied. Een intensieve investering in termen van kapitaal kan indirect een aanzienlijk aantal arbeidsplaatsen creëren in de betrokken ondersteunde regio en in andere in de onmiddellijke nabijheid gelegen regio’s. Het scheppen van werkgelegenheid verwijst in deze context naar direct door het project gecreëerde arbeidsplaatsen, samen met de arbeidsplaatsen die door de voornaamste leveranciers en consumenten worden gecreëerd in reactie op de gesubsidieerde investering. |
| --- | --- |

(80)

De factor regionale gevolgen houdt rekening met de gunstige gevolgen van een nieuwe gesubsidieerde investering voor de economie van de betrokken ondersteunde regio. Volgens de Commissie kan het scheppen van arbeidsplaatsen worden gehanteerd als indicator van de bijdrage van een project aan de ontwikkeling van een gebied. Een intensieve investering in termen van kapitaal kan indirect een aanzienlijk aantal arbeidsplaatsen creëren in de betrokken ondersteunde regio en in andere in de onmiddellijke nabijheid gelegen regio’s. Het scheppen van werkgelegenheid verwijst in deze context naar direct door het project gecreëerde arbeidsplaatsen, samen met de arbeidsplaatsen die door de voornaamste leveranciers en consumenten worden gecreëerd in reactie op de gesubsidieerde investering.

| (81) | Volgens Portugal resulteerde het project indirect in het scheppen van 30 arbeidsplaatsen in de regio. Deze indirecte arbeidsplaatsen werden gecreëerd door lokale leveranciers van apparatuur en dienstverleners. Omdat dit aantal vrij bescheiden is vergeleken met het bedrag van de investering, gaat de Commissie ervan uit dat de gegevens exact zijn. Verder zou dit, zelfs als er geen rekening was gehouden met het scheppen van indirecte arbeidsplaatsen, niet van invloed zijn op de vaststelling van de factor regionale gevolgen. Bijgevolg wordt de factor regionale gevolgen („M”) door de Commissie vastgesteld op 1. |
| --- | --- |

(81)

Volgens Portugal resulteerde het project indirect in het scheppen van 30 arbeidsplaatsen in de regio. Deze indirecte arbeidsplaatsen werden gecreëerd door lokale leveranciers van apparatuur en dienstverleners. Omdat dit aantal vrij bescheiden is vergeleken met het bedrag van de investering, gaat de Commissie ervan uit dat de gegevens exact zijn. Verder zou dit, zelfs als er geen rekening was gehouden met het scheppen van indirecte arbeidsplaatsen, niet van invloed zijn op de vaststelling van de factor regionale gevolgen. Bijgevolg wordt de factor regionale gevolgen („M”) door de Commissie vastgesteld op 1.

| (82) | Rekening houdende met hetgeen hierboven is gezegd, wordt de maximaal toelaatbare steunintensiteit als volgt berekend: 32 % × 1 × 1 × 1 = 32 % netto. De beoogde steun van 41 504 299 EUR, overeenkomend met een steunintensiteit van 29,4 % netto, die Portugal wil verlenen aan Infineon Portugal ten behoeve van zijn investering in Vila do Conde, is dus geringer dan de maximaal toelaatbare steunintensiteit, die is berekend op basis van de multisectorale kaderregeling. |
| --- | --- |

(82)

Rekening houdende met hetgeen hierboven is gezegd, wordt de maximaal toelaatbare steunintensiteit als volgt berekend: 32 % × 1 × 1 × 1 = 32 % netto. De beoogde steun van 41 504 299 EUR, overeenkomend met een steunintensiteit van 29,4 % netto, die Portugal wil verlenen aan Infineon Portugal ten behoeve van zijn investering in Vila do Conde, is dus geringer dan de maximaal toelaatbare steunintensiteit, die is berekend op basis van de multisectorale kaderregeling.

| (83) | Voor alle gesteunde projecten waarvoor zij op grond van de multisectorale kaderregeling toestemming verleent, hanteert de Commissie de eis dat contracten tussen de bevoegde autoriteit van de lidstaat en de begunstigde van de steun een bepaling moeten omvatten die betrekking heeft op terugbetaling in geval van niet-nakoming van het contract, ofwel moeten specificeren dat de laatste grotere betaling van steun (bijvoorbeeld 25 %) slechts wordt verricht wanneer de begunstigde van de steun tot genoegen van de lidstaat heeft aangetoond dat de uitvoering van het project in overeenstemming is met de beschikking van de Commissie en op voorwaarde dat die laatste, op basis van de door de lidstaat voorgelegde informatie over de uitvoering van het project, binnen een termijn van 60 werkdagen heeft aangegeven dat zij akkoord gaat met de laatste betaling van de steun of daartegen geen bezwaren heeft geformuleerd. |
| --- | --- |

(83)

Voor alle gesteunde projecten waarvoor zij op grond van de multisectorale kaderregeling toestemming verleent, hanteert de Commissie de eis dat contracten tussen de bevoegde autoriteit van de lidstaat en de begunstigde van de steun een bepaling moeten omvatten die betrekking heeft op terugbetaling in geval van niet-nakoming van het contract, ofwel moeten specificeren dat de laatste grotere betaling van steun (bijvoorbeeld 25 %) slechts wordt verricht wanneer de begunstigde van de steun tot genoegen van de lidstaat heeft aangetoond dat de uitvoering van het project in overeenstemming is met de beschikking van de Commissie en op voorwaarde dat die laatste, op basis van de door de lidstaat voorgelegde informatie over de uitvoering van het project, binnen een termijn van 60 werkdagen heeft aangegeven dat zij akkoord gaat met de laatste betaling van de steun of daartegen geen bezwaren heeft geformuleerd.

| (84) | De Commissie merkt op dat de investering onlangs is voltooid, maar dat er in afwachting van haar besluit nog geen steun is uitbetaald. Volgens Portugal is de investering volgens de planning uitgevoerd. Zo stemmen met name het aantal arbeidsplaatsen en het totaalbedrag van de investering overeen met de hierboven genoemde gegevens. |
| --- | --- |

(84)

De Commissie merkt op dat de investering onlangs is voltooid, maar dat er in afwachting van haar besluit nog geen steun is uitbetaald. Volgens Portugal is de investering volgens de planning uitgevoerd. Zo stemmen met name het aantal arbeidsplaatsen en het totaalbedrag van de investering overeen met de hierboven genoemde gegevens.

| (85) | Bijgevolg is de Commissie van mening dat Portugal zijn verplichtingen overeenkomstig punt 6 van de multisectorale kaderregeling is nagekomen. |
| --- | --- |

(85)

Bijgevolg is de Commissie van mening dat Portugal zijn verplichtingen overeenkomstig punt 6 van de multisectorale kaderregeling is nagekomen.

VI.   CONCLUSIE

| (86) | In het licht van bovengenoemde overwegingen komt de Commissie tot de conclusie dat het bedrag van de voorgestelde steun aan de voorwaarden voldoet om als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te worden beschouwd, |
| --- | --- |

(86)

In het licht van bovengenoemde overwegingen komt de Commissie tot de conclusie dat het bedrag van de voorgestelde steun aan de voorwaarden voldoet om als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te worden beschouwd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun die Portugal voornemens is te verlenen aan Infineon Technologies, Portugal, SA, ten belope van 41 504 299 EUR in termen van nettosubsidie-equivalent, voldoet aan de criteria om als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te kunnen worden beschouwd. De uitvoering van de steun ten belope van 41 504 299 EUR in termen van nettosubsidie-equivalent is bijgevolg toegestaan op basis van de op dit moment voorliggende gegevens.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Portugese Republiek.

Gedaan te Brussel, 16 maart 2004.

Voor de Commissie

Mario MONTI

Lid van de Commissie

---

(1)  PB C 235 van 1.10.2003, blz. 55.

1

(2)  PB C 107 van 7.4.1998, blz. 7.

2

(3)  Zie voetnoot 1.

3

(4)  Om te waarborgen dat geen vertrouwelijke informatie openbaar wordt gemaakt, zijn gedeelten uit deze tekst weggelaten; deze gedeelten zijn aangeduid met vierkante haakjes en een asterisk.

4

(5)  Om te waarborgen dat geen vertrouwelijke informatie openbaar wordt gemaakt, zijn gedeelten uit deze tekst weggelaten; deze gedeelten zijn aangeduid met vierkante haakjes en een asterisk.

5

(6)  Goedgekeurd door de Commissie op 26 juli 2000, brief SG(2000) D/106085 van de Commissie van 8 augustus 2000.

6

(7)  Goedgekeurd door de Commissie op 8 september 1999, brief SG(1999) D/07974 van de Commissie van 6 oktober 1999.

7

(8)  Dit bedrag stemt overeen met het terugbetaalbare gedeelte van de lening, oftewel 56 414 441 (totaalbedrag van de lening) – 42 310 831 EUR (subsidie).

8

(9)  Deze definitie van markt voor het betrokken product heeft de Commissie ook toegepast in zaak JV.44 (Hitachi/Nec), punten 14-20 (beschikking van 3 mei 2000).

9

(10)  PB C 74 van 10.3.1998, blz. 9.

10

(11)  Brief SG(2000) D/100638 van de Commissie van 19 januari 2000.

11

(12)  Zie de beschikking van de Commissie van 8 mei 2001 (Wacker Chemie) en de beschikking van de Commissie van 3 juli 2001 (Kronoply).

12

(13)  De gegevens zijn verstrekt door een onafhankelijk onderzoeksinstituut, VLSI Research Inc.

13

(14)  Verordening (EG) nr. 708/2003 van de Commissie (PB L 102 van 24.4.2003, blz. 7) (voorlopig compenserend recht); Verordening (EG) nr. 1480/2003 van de Raad (PB L 212 van 22.8.2003, blz. 1) (definitief compenserend recht).

14

(15)  Bron: Gartner Dataquest (november 2003).

15

Bron

(16)  Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 88 van het EG-Verdrag (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1).

16

---

| 12.5.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 120/21 |
| --- | --- | --- | --- |

12.5.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 120/21

---

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

van 20 oktober 2004

betreffende de door Duitsland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Kvaerner Warnow Werft

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 3921)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2005/374/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Gelet op Richtlijn 90/684/EEG van de Raad van 21 december 1990 betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw (1), zoals gewijzigd bij Richtlijn 92/68/EEG (2),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (3) en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   PROCEDURE

| (1) | De Duitse pers berichtte op 12 juni 1999 dat Kvaerner Warnow Werft GmbH (hierna „KWW” genoemd) een krediet van circa 205 miljoen EUR (4) aan haar moederonderneming Kvaerner AS had verstrekt. |
| --- | --- |

(1)

De Duitse pers berichtte op 12 juni 1999 dat Kvaerner Warnow Werft GmbH (hierna „KWW” genoemd) een krediet van circa 205 miljoen EUR (4) aan haar moederonderneming Kvaerner AS had verstrekt.

| (2) | Bij brief van 16 juni 1999 verzocht de Commissie Duitsland om nadere inlichtingen over de herkomst van deze middelen om zich ervan te vergewissen dat deze middelen niet afkomstig waren van teveel betaalde herstructureringssteun die in de periode 1993-1995 aan de onderneming was uitgekeerd, of enige andere vorm van steun inhielden. Op 22 juni 1999 vond te Brussel een bijeenkomst plaats met vertegenwoordigers van Duitsland en KWW om de zaak uit te klaren. De Commissie verzocht Duitsland om aanvullende inlichtingen bij brieven van 23 juni, 12 juli en 8 oktober 1999. Duitsland antwoordde bij brieven van 30 juni en 16 september 1999. |
| --- | --- |

(2)

Bij brief van 16 juni 1999 verzocht de Commissie Duitsland om nadere inlichtingen over de herkomst van deze middelen om zich ervan te vergewissen dat deze middelen niet afkomstig waren van teveel betaalde herstructureringssteun die in de periode 1993-1995 aan de onderneming was uitgekeerd, of enige andere vorm van steun inhielden. Op 22 juni 1999 vond te Brussel een bijeenkomst plaats met vertegenwoordigers van Duitsland en KWW om de zaak uit te klaren. De Commissie verzocht Duitsland om aanvullende inlichtingen bij brieven van 23 juni, 12 juli en 8 oktober 1999. Duitsland antwoordde bij brieven van 30 juni en 16 september 1999.

| (3) | Bij brief van 29 februari 2000 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de betrokken steunmaatregel. |
| --- | --- |

(3)

Bij brief van 29 februari 2000 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de betrokken steunmaatregel.

| (4) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
   (5) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd om hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken. Duitsland heeft hierop bij brief van 31 maart 2000 geantwoord. KWW heeft haar opmerkingen bij faxbericht van 6 juni 2000 gezonden. |
| --- | --- |

(4)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
   (5) bekendgemaakt. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd om hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken. Duitsland heeft hierop bij brief van 31 maart 2000 geantwoord. KWW heeft haar opmerkingen bij faxbericht van 6 juni 2000 gezonden.

| (5) | De Commissie ontving ook opmerkingen van belanghebbenden. Zij heeft deze voor een reactie aan Duitsland doorgezonden en heeft bij brieven van 6 juli en 4 augustus 2000 diens opmerkingen ontvangen. |
| --- | --- |

(5)

De Commissie ontving ook opmerkingen van belanghebbenden. Zij heeft deze voor een reactie aan Duitsland doorgezonden en heeft bij brieven van 6 juli en 4 augustus 2000 diens opmerkingen ontvangen.

II.   GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

| (6) | In oktober 1992 heeft de Treuhandanstalt (hierna „THA” genoemd) KWW’s rechtsvoorganger, de Oost-Duitse scheepswerf Neue Warnow Werft GmbH (hierna „WW” genoemd), aan het Noorse industriële concern Kvaerner AS verkocht. |
| --- | --- |

(6)

In oktober 1992 heeft de Treuhandanstalt (hierna „THA” genoemd) KWW’s rechtsvoorganger, de Oost-Duitse scheepswerf Neue Warnow Werft GmbH (hierna „WW” genoemd), aan het Noorse industriële concern Kvaerner AS verkocht.

| (7) | Op 20 juli 1992 heeft de Raad Richtlijn 90/684/EEG bij Richtlijn 92/68/EEG in die zin aangepast dat aan Oost-Duitse scheepswerven een afwijking werd toegestaan van het voor de overige communautaire werven geldende verbod op exploitatiesteun, zodat daarmee de dringend noodzakelijke en diepgaande herstructurering kon worden doorgevoerd. Deze afwijking bood de Oost-Duitse scheepswerven vooral de mogelijkheid om tot en met 31 december 1993 hoge bedragen aan exploitatiesteun te ontvangen. |
| --- | --- |

(7)

Op 20 juli 1992 heeft de Raad Richtlijn 90/684/EEG bij Richtlijn 92/68/EEG in die zin aangepast dat aan Oost-Duitse scheepswerven een afwijking werd toegestaan van het voor de overige communautaire werven geldende verbod op exploitatiesteun, zodat daarmee de dringend noodzakelijke en diepgaande herstructurering kon worden doorgevoerd. Deze afwijking bood de Oost-Duitse scheepswerven vooral de mogelijkheid om tot en met 31 december 1993 hoge bedragen aan exploitatiesteun te ontvangen.

| (8) | Bij de goedkeuring van deze bijzondere regeling gaf de Commissie aan de Raad de toezegging om haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden te zullen gebruiken om ervoor te zorgen dat de Oost-Duitse werven alleen de steun zouden ontvangen die voor hun herstructurering nodig is. |
| --- | --- |

(8)

Bij de goedkeuring van deze bijzondere regeling gaf de Commissie aan de Raad de toezegging om haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden te zullen gebruiken om ervoor te zorgen dat de Oost-Duitse werven alleen de steun zouden ontvangen die voor hun herstructurering nodig is.

| (9) | Bij brief van 30 oktober 1992 deelde Duitsland de Commissie mee dat WW via een overnameovereenkomst zou worden geprivatiseerd. In diverse brieven heeft Duitsland uitvoerige informatie verstrekt over de overnameovereenkomst, de herstructurering en de voorgenomen steunmaatregelen. |
| --- | --- |

(9)

Bij brief van 30 oktober 1992 deelde Duitsland de Commissie mee dat WW via een overnameovereenkomst zou worden geprivatiseerd. In diverse brieven heeft Duitsland uitvoerige informatie verstrekt over de overnameovereenkomst, de herstructurering en de voorgenomen steunmaatregelen.

| (10) | Volgens de overnameovereenkomst zal WW in het kader van de privatisering KWW opslorpen en bepaalde activa en passiva aan haar overdragen. De herstructureringsperiode moest eind 1995 zijn afgerond. |
| --- | --- |

(10)

Volgens de overnameovereenkomst zal WW in het kader van de privatisering KWW opslorpen en bepaalde activa en passiva aan haar overdragen. De herstructureringsperiode moest eind 1995 zijn afgerond.

| (11) | Volgens punt 7 van overnameovereenkomst zou de THA de privatisering met aanvullende maatregelen ondersteunen. De onderhandelingen over de deelneming van de THA vonden plaats op basis van de voorlopige balans per 1 oktober 1992. De financiering hield in dat de onderneming zou beschikken over een eigen vermogen van zo’n 53,7 miljoen EUR (105 miljoen DEM). Voorts zou in de voorlopige balans rekening worden gehouden met 223,2 miljoen EUR (436,5 miljoen DEM) aan bijzondere middelen ten behoeve van achterstallige investeringen en zo’n 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) ter dekking van de verliezen die KWW tijdens de herstructurering had gemaakt ingevolge uitvallende productie of gebrekkige concurrentiekracht (Verlustausgleich) (hierna „dekking van verliezen” genoemd). |
| --- | --- |

(11)

Volgens punt 7 van overnameovereenkomst zou de THA de privatisering met aanvullende maatregelen ondersteunen. De onderhandelingen over de deelneming van de THA vonden plaats op basis van de voorlopige balans per 1 oktober 1992. De financiering hield in dat de onderneming zou beschikken over een eigen vermogen van zo’n 53,7 miljoen EUR (105 miljoen DEM). Voorts zou in de voorlopige balans rekening worden gehouden met 223,2 miljoen EUR (436,5 miljoen DEM) aan bijzondere middelen ten behoeve van achterstallige investeringen en zo’n 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) ter dekking van de verliezen die KWW tijdens de herstructurering had gemaakt ingevolge uitvallende productie of gebrekkige concurrentiekracht (Verlustausgleich) (hierna „dekking van verliezen” genoemd).

| (12) | Om de privatisering en herstructurering van de scheepswerf mogelijk te maken, heeft Duitsland bij brief van 27 november 1992 voor in totaal zo’n 720,5 miljoen EUR (1 409,2 miljoen DEM) aan steunmaatregelen voorgesteld. |
| --- | --- |

(12)

Om de privatisering en herstructurering van de scheepswerf mogelijk te maken, heeft Duitsland bij brief van 27 november 1992 voor in totaal zo’n 720,5 miljoen EUR (1 409,2 miljoen DEM) aan steunmaatregelen voorgesteld.

| (13) | De Commissie heeft, rekening houdende met haar monitoringverplichting uit hoofde van Richtlijn 90/684/EEG en het feit dat exploitatiesteun alleen tot en met 31 december 1993 kon worden goedgekeurd, steunmaatregelen ten behoeve van de scheepswerf in vijf tranches goedgekeurd. In totaal kwamen de goedgekeurde steunbedragen lager uit dan de steun die Duitsland in november 1992 had aangemeld. In haar besluit over de eerste tranche keurde de Commissie de volgende steun goed: | Besluit betreffende steunmaatregel N 692/D/91, bij schrijven SG(93) D/4052 van 3 maart 1993 aan Duitsland meegedeeld







  — | 23,3 miljoen EUR (45,5 miljoen DEM) exploitatiesteun, waarvan 6 miljoen EUR (11,7 miljoen DEM) aan steun ter dekking van een deel van de verliezen op contracten die na 1 juli 1990 waren ondertekend, 3,1 miljoen EUR (6,1 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe” en 14,2 miljoen (27,75 miljoen DEM) als inbreng van nieuw eigen vermogen; |
| --- | --- | --- | --- |

(13)

De Commissie heeft, rekening houdende met haar monitoringverplichting uit hoofde van Richtlijn 90/684/EEG en het feit dat exploitatiesteun alleen tot en met 31 december 1993 kon worden goedgekeurd, steunmaatregelen ten behoeve van de scheepswerf in vijf tranches goedgekeurd. In totaal kwamen de goedgekeurde steunbedragen lager uit dan de steun die Duitsland in november 1992 had aangemeld. In haar besluit over de eerste tranche keurde de Commissie de volgende steun goed:

Besluit betreffende steunmaatregel N 692/D/91, bij schrijven SG(93) D/4052 van 3 maart 1993 aan Duitsland meegedeeld

—

23,3 miljoen EUR (45,5 miljoen DEM) exploitatiesteun, waarvan 6 miljoen EUR (11,7 miljoen DEM) aan steun ter dekking van een deel van de verliezen op contracten die na 1 juli 1990 waren ondertekend, 3,1 miljoen EUR (6,1 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe” en 14,2 miljoen (27,75 miljoen DEM) als inbreng van nieuw eigen vermogen;

| — | 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan exploitatiesteun in de vorm van de overname van schulden uit het verleden door de THA; |
| --- | --- |

—

42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan exploitatiesteun in de vorm van de overname van schulden uit het verleden door de THA;

| — | 65,2 miljoen EUR (127,5 miljoen DEM) aan investeringssteun, en |
| --- | --- |

—

65,2 miljoen EUR (127,5 miljoen DEM) aan investeringssteun, en

| — | 13,8 miljoen EUR (27 miljoen DEM) aan sluitingssteun. |
| --- | --- |

—

13,8 miljoen EUR (27 miljoen DEM) aan sluitingssteun.

In totaal werd met dit besluit 144,4 miljoen EUR (282,4 miljoen DEM) aan staatssteun goedgekeurd.

| (14) | Vooraleer de toekenning van verdere steuntranches goed te keuren, heeft de Commissie Duitsland bij brieven van 2 april, 12 juli en 11 oktober 1993 verzocht nadere inlichtingen te verstrekken over de verwachte en daadwerkelijk gemaakte verliezen in het kader van de scheepsbouwcontracten die tijdens de herstructurering werden afgewerkt, alsmede over de geplande investeringen. Bovendien moest Duitsland, zoals de Commissie bij brief van 11 oktober 1993 had geëist, rechtvaardigen waarom bij de eerste zes van de twaalf scheepsbouwcontracten, waarvoor in het dekken van verliezen en in „Wettbewerbshilfe” was voorzien, de verliezen slechts 29,4 % zouden bedragen van de totale verwachte verliezen („Wettbewerbshilfe” inbegrepen). |
| --- | --- |

(14)

Vooraleer de toekenning van verdere steuntranches goed te keuren, heeft de Commissie Duitsland bij brieven van 2 april, 12 juli en 11 oktober 1993 verzocht nadere inlichtingen te verstrekken over de verwachte en daadwerkelijk gemaakte verliezen in het kader van de scheepsbouwcontracten die tijdens de herstructurering werden afgewerkt, alsmede over de geplande investeringen. Bovendien moest Duitsland, zoals de Commissie bij brief van 11 oktober 1993 had geëist, rechtvaardigen waarom bij de eerste zes van de twaalf scheepsbouwcontracten, waarvoor in het dekken van verliezen en in „Wettbewerbshilfe” was voorzien, de verliezen slechts 29,4 % zouden bedragen van de totale verwachte verliezen („Wettbewerbshilfe” inbegrepen).

| (15) | In zijn antwoord van 28 mei 1993 deelde Duitsland de Commissie mee dat de 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) voor het dekken van verliezen de uitkomst waren van een via onderhandelingen tussen koper en overnemer tot stand gekomen compromis. Duitsland wees erop dat het risico van additionele verliezen door KWW moest worden gedragen, zoals ook de eventuele baten haar ten goede zouden komen. |
| --- | --- |

(15)

In zijn antwoord van 28 mei 1993 deelde Duitsland de Commissie mee dat de 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) voor het dekken van verliezen de uitkomst waren van een via onderhandelingen tussen koper en overnemer tot stand gekomen compromis. Duitsland wees erop dat het risico van additionele verliezen door KWW moest worden gedragen, zoals ook de eventuele baten haar ten goede zouden komen.

| (16) | De Duitse autoriteiten wezen er voorts op dat in het bedrag van 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) voor het dekken van verliezen niet de 17,7 miljoen EUR (34,6 miljoen DEM) voor toekomstige verliezen was begrepen die resulteerde uit lopende contracten voor „cash carriers” die de THA in het kader van de privatisering had overgenomen. Evenmin omvatte dit bedrag de 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan steun in de vorm van de door de THA in het kader van de privatisering overgenomen schulden uit het verleden. |
| --- | --- |

(16)

De Duitse autoriteiten wezen er voorts op dat in het bedrag van 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) voor het dekken van verliezen niet de 17,7 miljoen EUR (34,6 miljoen DEM) voor toekomstige verliezen was begrepen die resulteerde uit lopende contracten voor „cash carriers” die de THA in het kader van de privatisering had overgenomen. Evenmin omvatte dit bedrag de 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan steun in de vorm van de door de THA in het kader van de privatisering overgenomen schulden uit het verleden.

| (17) | Bij brief van 16 november 1993 zond Duitsland een brief van KWW van 29 oktober 1993 waarin deze uiteenzette dat het dekken van verliezen ten belope van zo’n 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) niet op twaalf, doch op 16 scheepsbouwcontracten betrekking had. In de brief werd aangegeven dat de verliezen ietwat hoger leken uit te vallen dan de eerder gepresenteerde cijfers. |
| --- | --- |

(17)

Bij brief van 16 november 1993 zond Duitsland een brief van KWW van 29 oktober 1993 waarin deze uiteenzette dat het dekken van verliezen ten belope van zo’n 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) niet op twaalf, doch op 16 scheepsbouwcontracten betrekking had. In de brief werd aangegeven dat de verliezen ietwat hoger leken uit te vallen dan de eerder gepresenteerde cijfers.

| (18) | Eind 1993 keurde de Commissie de tweede steuntranche goed. | Besluit betreffende steunmaatregel N 692/J/91, bij schrijven SG(94) D/567 van 17 januari 1994 aan Duitsland meegedeeld







  — | 315,5 miljoen EUR (617,1 miljoen DEM) aan exploitatiesteun; daarvan zou 58 miljoen EUR (113,5 miljoen DEM) in contanten worden betaald: 34,2 miljoen EUR (66,9 miljoen DEM) als „Wettbewerbshilfe” en 23,8 miljoen EUR (46,6 miljoen DEM) om een deel van de verliezen te dekken op contracten die na 1 juli 1990 waren ondertekend; |
| --- | --- | --- | --- |

(18)

Eind 1993 keurde de Commissie de tweede steuntranche goed.

Besluit betreffende steunmaatregel N 692/J/91, bij schrijven SG(94) D/567 van 17 januari 1994 aan Duitsland meegedeeld

—

315,5 miljoen EUR (617,1 miljoen DEM) aan exploitatiesteun; daarvan zou 58 miljoen EUR (113,5 miljoen DEM) in contanten worden betaald: 34,2 miljoen EUR (66,9 miljoen DEM) als „Wettbewerbshilfe” en 23,8 miljoen EUR (46,6 miljoen DEM) om een deel van de verliezen te dekken op contracten die na 1 juli 1990 waren ondertekend;

| — | in het besluit wordt uiteengezet dat de 315,5 miljoen EUR (617,1 miljoen DEM) het maximum aan exploitatiesteun is dat aan de scheepswerf kan worden betaald ten behoeve van scheepsbouwcontracten die vóór 31 december 1993 worden ondertekend. |
| --- | --- |

—

in het besluit wordt uiteengezet dat de 315,5 miljoen EUR (617,1 miljoen DEM) het maximum aan exploitatiesteun is dat aan de scheepswerf kan worden betaald ten behoeve van scheepsbouwcontracten die vóór 31 december 1993 worden ondertekend.

| (19) | De laatste drie tranches werden met de volgende besluiten van de Commissie goedgekeurd. | Besluit betreffende steunmaatregel N 1/95, bij schrijven SG(95) D/1818 van 20 februari 1995 aan Duitsland meegedeeld







  — | 115,3 miljoen EUR (225,5 miljoen DEM) aan investeringssteun, waarvan 10,2 miljoen EUR (20 miljoen DEM) niet in contanten. |
| --- | --- | --- | --- |

(19)

De laatste drie tranches werden met de volgende besluiten van de Commissie goedgekeurd.

Besluit betreffende steunmaatregel N 1/95, bij schrijven SG(95) D/1818 van 20 februari 1995 aan Duitsland meegedeeld

—

115,3 miljoen EUR (225,5 miljoen DEM) aan investeringssteun, waarvan 10,2 miljoen EUR (20 miljoen DEM) niet in contanten.

| | Besluit betreffende steunmaatregel N 637/D/95, bij schrijven SG(95) D/12821 van 18 oktober 1995 aan Duitsland meegedeeld







  — | 34,2 miljoen EUR (66,9 miljoen DEM) aan investeringssteun. |
| --- | --- | --- |

Besluit betreffende steunmaatregel N 637/D/95, bij schrijven SG(95) D/12821 van 18 oktober 1995 aan Duitsland meegedeeld

—

34,2 miljoen EUR (66,9 miljoen DEM) aan investeringssteun.

| | Besluit betreffende steunmaatregel N 797/D/95, bij schrijven SG(95) D/15969 van 11 december 1995 aan Duitsland meegedeeld







  — | 29,6 miljoen EUR (58 miljoen DEM) investeringssteun. |
| --- | --- | --- |

Besluit betreffende steunmaatregel N 797/D/95, bij schrijven SG(95) D/15969 van 11 december 1995 aan Duitsland meegedeeld

—

29,6 miljoen EUR (58 miljoen DEM) investeringssteun.

| (20) | Het totale steunbedrag dat met deze besluiten werd goedgekeurd, bedroeg 380,9 miljoen EUR (745 miljoen DEM) aan exploitatiesteun (waarvan 37,3 miljoen EUR (73 miljoen DEM = 66,9 miljoen DEM + 6,1 miljoen DEM) bedoeld was als „Wettbewerbshilfe”, 23,8 miljoen EUR (46,6 miljoen DEM) om een deel van de verliezen te dekken op contracten die na 1 juli 1990 waren ondertekend, en 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) in de vorm van een kwijtschelding van schulden uit het verleden), 242,8 miljoen EUR (474,9 miljoen DEM) aan investeringssteun en 13,8 miljoen EUR (27 miljoen DEM) aan sluitingssteun. Dit resulteert in een totaal van zo’n 637,45 miljoen EUR (1 246,9 miljoen DEM) aan steun. |
| --- | --- |

(20)

Het totale steunbedrag dat met deze besluiten werd goedgekeurd, bedroeg 380,9 miljoen EUR (745 miljoen DEM) aan exploitatiesteun (waarvan 37,3 miljoen EUR (73 miljoen DEM = 66,9 miljoen DEM + 6,1 miljoen DEM) bedoeld was als „Wettbewerbshilfe”, 23,8 miljoen EUR (46,6 miljoen DEM) om een deel van de verliezen te dekken op contracten die na 1 juli 1990 waren ondertekend, en 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) in de vorm van een kwijtschelding van schulden uit het verleden), 242,8 miljoen EUR (474,9 miljoen DEM) aan investeringssteun en 13,8 miljoen EUR (27 miljoen DEM) aan sluitingssteun. Dit resulteert in een totaal van zo’n 637,45 miljoen EUR (1 246,9 miljoen DEM) aan steun.

| (21) | In alle besluiten waarmee de Commissie de diverse steuntranches goedkeurde, wordt herhaald dat de Commissie, bij de aanpassing van Richtlijn 90/684/EEG wat betreft voornoemde uitzonderingsregeling, aan de Raad de toezegging heeft gedaan dat zij haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden zou gebruiken om ervoor te zorgen dat de Oost-Duitse scheepswerven alleen de steun zouden ontvangen die voor hun herstructurering nodig is. |
| --- | --- |

(21)

In alle besluiten waarmee de Commissie de diverse steuntranches goedkeurde, wordt herhaald dat de Commissie, bij de aanpassing van Richtlijn 90/684/EEG wat betreft voornoemde uitzonderingsregeling, aan de Raad de toezegging heeft gedaan dat zij haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden zou gebruiken om ervoor te zorgen dat de Oost-Duitse scheepswerven alleen de steun zouden ontvangen die voor hun herstructurering nodig is.

| (22) | De Commissie benadrukte dat zij daarom alleen steun kon goedkeuren mits de noodzaak daarvan duidelijk wordt aangetoond en de voorwaarden die in voornoemde richtlijn als tegenprestatie voor de steun worden vastgesteld, onverkort worden nageleefd. |
| --- | --- |

(22)

De Commissie benadrukte dat zij daarom alleen steun kon goedkeuren mits de noodzaak daarvan duidelijk wordt aangetoond en de voorwaarden die in voornoemde richtlijn als tegenprestatie voor de steun worden vastgesteld, onverkort worden nageleefd.

| (23) | In elk besluit herinnerde de Commissie Duitsland eraan dat, met het oog op de verdere vrijgave van de geplande totale steun op grond van Richtlijn 92/68/EEG, de Duitse autoriteiten de volgende informatie dienen te verstrekken:






  a) | bescheiden aan de hand waarvan de Commissie zich ervan kon vergewissen dat de steun nog steeds noodzakelijk is; |
| --- | --- | --- |

(23)

In elk besluit herinnerde de Commissie Duitsland eraan dat, met het oog op de verdere vrijgave van de geplande totale steun op grond van Richtlijn 92/68/EEG, de Duitse autoriteiten de volgende informatie dienen te verstrekken:

a)

bescheiden aan de hand waarvan de Commissie zich ervan kon vergewissen dat de steun nog steeds noodzakelijk is;

| b) | bescheiden aan de hand waarvan de Commissie zich ervan kon vergewissen dat de investeringen in overeenstemming met het aan de Commissie voorgelegde gedetailleerde investeringsplan plaatsvinden en in de verlangde capaciteitsbeperking zullen resulteren, en |
| --- | --- |

b)

bescheiden aan de hand waarvan de Commissie zich ervan kon vergewissen dat de investeringen in overeenstemming met het aan de Commissie voorgelegde gedetailleerde investeringsplan plaatsvinden en in de verlangde capaciteitsbeperking zullen resulteren, en

| c) | verslagen aan de hand waarvan de Commissie zich ervan kon vergewissen dat de steun niet in een of andere vorm naar andere scheepswerven vloeit (hierna „spill-oververslagen” genoemd). Deze verslagen dienden door een onafhankelijke registeraccountant te zijn opgesteld. Wanneer in 1995 de herstructureringsperiode zou zijn afgelopen, zouden ook de verslagleggingsverplichtingen ten aanzien van de Commissie komen te vervallen. |
| --- | --- |

c)

verslagen aan de hand waarvan de Commissie zich ervan kon vergewissen dat de steun niet in een of andere vorm naar andere scheepswerven vloeit (hierna „spill-oververslagen” genoemd). Deze verslagen dienden door een onafhankelijke registeraccountant te zijn opgesteld. Wanneer in 1995 de herstructureringsperiode zou zijn afgelopen, zouden ook de verslagleggingsverplichtingen ten aanzien van de Commissie komen te vervallen.

| (24) | Het laatste spill-oververslag over de periode tot 31 december 1995 is de Commissie op 9 juli 1996 meegedeeld. Daarin wordt uiteengezet dat de verliezen die vóór 31 december 1995 op de scheepsbouwcontracten waren gemaakt, 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) bedroegen (zonder daarbij met de ontvangen „Wettbewerbshilfe” rekening te houden). Volgens de Bondsregering kon op dat tijdstip het definitieve bedrag van de verliezen nog niet worden berekend omdat sommige vaartuigen nog niet waren geleverd en financiële risico’s uit chartergaranties nog bleven lopen. |
| --- | --- |

(24)

Het laatste spill-oververslag over de periode tot 31 december 1995 is de Commissie op 9 juli 1996 meegedeeld. Daarin wordt uiteengezet dat de verliezen die vóór 31 december 1995 op de scheepsbouwcontracten waren gemaakt, 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) bedroegen (zonder daarbij met de ontvangen „Wettbewerbshilfe” rekening te houden). Volgens de Bondsregering kon op dat tijdstip het definitieve bedrag van de verliezen nog niet worden berekend omdat sommige vaartuigen nog niet waren geleverd en financiële risico’s uit chartergaranties nog bleven lopen.

| (25) | Pas op 18 juni 1999 ontving de Commissie, na een verzoek daartoe van 16 juni 1999, van KWW de door registeraccountants gecertificeerde, volledige jaarlijkse verslagen over de periode 1992-1997 en de voorlopige rekeningen over 1998. Op 30 juni 1999 heeft Duitsland de Commissie een brief van KWW’s registeraccountant gezonden (gedateerd op 25 april 1997) over het daadwerkelijke gebruik van de herstructureringssteun tot eind 1996. Uit dat verslag blijkt dat de reële verliezen voor de desbetreffende scheepsbouwcontracten – zonder de „Wettbewerbshilfe” in mindering te brengen – zo’n 178 miljoen EUR (348,095 miljoen DEM) bedroegen. In 1996 werden nog voor zo’n 23,1 miljoen EUR (45,121 miljoen DEM) additionele verliezen geleden, zodat per ultimo 1996 het totale verlies 201,05 miljoen EUR (393,216 miljoen DEM) bedroeg. |
| --- | --- |

(25)

Pas op 18 juni 1999 ontving de Commissie, na een verzoek daartoe van 16 juni 1999, van KWW de door registeraccountants gecertificeerde, volledige jaarlijkse verslagen over de periode 1992-1997 en de voorlopige rekeningen over 1998. Op 30 juni 1999 heeft Duitsland de Commissie een brief van KWW’s registeraccountant gezonden (gedateerd op 25 april 1997) over het daadwerkelijke gebruik van de herstructureringssteun tot eind 1996. Uit dat verslag blijkt dat de reële verliezen voor de desbetreffende scheepsbouwcontracten – zonder de „Wettbewerbshilfe” in mindering te brengen – zo’n 178 miljoen EUR (348,095 miljoen DEM) bedroegen. In 1996 werden nog voor zo’n 23,1 miljoen EUR (45,121 miljoen DEM) additionele verliezen geleden, zodat per ultimo 1996 het totale verlies 201,05 miljoen EUR (393,216 miljoen DEM) bedroeg.

| (26) | Aangezien de reële verliezen kennelijk lager lagen dan verwacht (262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM), inclusief 31,9 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe”), verzocht de Commissie Duitsland bij brief van 23 juni 1999 om een verklaring voor de overdracht door KWW van 204,5 miljoen EUR (400 miljoen DEM) aan haar moedermaatschappij. |
| --- | --- |

(26)

Aangezien de reële verliezen kennelijk lager lagen dan verwacht (262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM), inclusief 31,9 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe”), verzocht de Commissie Duitsland bij brief van 23 juni 1999 om een verklaring voor de overdracht door KWW van 204,5 miljoen EUR (400 miljoen DEM) aan haar moedermaatschappij.

| (27) | Volgens het antwoord van Duitsland van 30 juni 1999 was het saldo niet van KWW teruggevorderd. Duitsland verklaarde voorts dat het bedrag voor het dekken van verliezen was toegekend en goedgekeurd als een vast (forfaitair) bedrag, zodat KWW het eventuele saldo mocht behouden. |
| --- | --- |

(27)

Volgens het antwoord van Duitsland van 30 juni 1999 was het saldo niet van KWW teruggevorderd. Duitsland verklaarde voorts dat het bedrag voor het dekken van verliezen was toegekend en goedgekeurd als een vast (forfaitair) bedrag, zodat KWW het eventuele saldo mocht behouden.

| (28) | In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure merkte de Commissie op dat KWW voor het dekken van verliezen 262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM) aan exploitatiesteun had gekregen (inclusief 32 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe”), terwijl de eigenlijke verliezen slechts 201,05 miljoen EUR (393,216 miljoen DEM) bedroegen. Een en ander liet vermoeden dat KWW voor het dekken van verliezen zo’n 61 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) aan exploitatiesteun te veel had ontvangen, hetgeen in strijd bleek te zijn met de bepalingen dat de Oost-Duitse scheepswerven slechts zoveel steun mochten ontvangen als voor hun herstructurering nodig was. De Commissie merkte ook op dat in al haar goedkeuringsbesluiten uitdrukkelijk was aangegeven dat de Commissie haar onderzoek- en monitoringbevoegdheden zou gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven alleen de steun zouden ontvangen die voor hun herstructurering nodig was. Aangezien de scheepswerven alleen zoveel steun mochten ontvangen als voor hun herstructurering nodig was en aangezien de Commissie had toegezegd op de naleving van deze bepaling te zullen toezien, kan dus alleen het dekken van de reële verliezen als verenigbaar met de goedkeuringsbesluiten worden aangemerkt. |
| --- | --- |

(28)

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoekprocedure merkte de Commissie op dat KWW voor het dekken van verliezen 262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM) aan exploitatiesteun had gekregen (inclusief 32 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe”), terwijl de eigenlijke verliezen slechts 201,05 miljoen EUR (393,216 miljoen DEM) bedroegen. Een en ander liet vermoeden dat KWW voor het dekken van verliezen zo’n 61 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) aan exploitatiesteun te veel had ontvangen, hetgeen in strijd bleek te zijn met de bepalingen dat de Oost-Duitse scheepswerven slechts zoveel steun mochten ontvangen als voor hun herstructurering nodig was. De Commissie merkte ook op dat in al haar goedkeuringsbesluiten uitdrukkelijk was aangegeven dat de Commissie haar onderzoek- en monitoringbevoegdheden zou gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven alleen de steun zouden ontvangen die voor hun herstructurering nodig was. Aangezien de scheepswerven alleen zoveel steun mochten ontvangen als voor hun herstructurering nodig was en aangezien de Commissie had toegezegd op de naleving van deze bepaling te zullen toezien, kan dus alleen het dekken van de reële verliezen als verenigbaar met de goedkeuringsbesluiten worden aangemerkt.

| (29) | Bijgevolg had de Commissie zo haar twijfels dat de exploitatiesteun ten belope van zo’n 61 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt. |
| --- | --- |

(29)

Bijgevolg had de Commissie zo haar twijfels dat de exploitatiesteun ten belope van zo’n 61 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt.

III.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (30) | Op 9 en 13 juni 2000 deelde de vereniging van Deense scheepsbouwers (Foreningen av Jernskibs- og Maskinbyggerier i Danmark — Skibsværftsforeningen) haar opmerkingen aan de Commissie mee. Voorts werden op 9 en 28 juni 2000 opmerkingen van de federatie van de Deense industrie (Dansk Industri) ontvangen. Op 6 juni 2000 diende KWW haar opmerkingen in. |
| --- | --- |

(30)

Op 9 en 13 juni 2000 deelde de vereniging van Deense scheepsbouwers (Foreningen av Jernskibs- og Maskinbyggerier i Danmark — Skibsværftsforeningen) haar opmerkingen aan de Commissie mee. Voorts werden op 9 en 28 juni 2000 opmerkingen van de federatie van de Deense industrie (Dansk Industri) ontvangen. Op 6 juni 2000 diende KWW haar opmerkingen in.

| (31) | De vereniging van Deense scheepsbouwers herhaalt dat het van essentieel belang is dat de Commissie voortdurend op de naleving van de bestaande regels toeziet. Sinds 1992 moesten in Denemarken diverse werven worden gesloten of hun personeelsbestand inkrimpen, zodat het aantal banen in deze sector met de helft is gedaald. Ook bij de onderaannemers en leveranciers van de werven is een groot aantal banen verloren gegaan. Het beperken van de negatieve impact van de steun op de scheepsbouwsector in de andere lidstaten is dus even belangrijk als voorheen. Daarom kunnen thans geen minder strenge eisen worden gesteld aan de beoordeling van de steun en de voorwaarden voor de toekenning ervan dan in de periode 1992-1994. |
| --- | --- |

(31)

De vereniging van Deense scheepsbouwers herhaalt dat het van essentieel belang is dat de Commissie voortdurend op de naleving van de bestaande regels toeziet. Sinds 1992 moesten in Denemarken diverse werven worden gesloten of hun personeelsbestand inkrimpen, zodat het aantal banen in deze sector met de helft is gedaald. Ook bij de onderaannemers en leveranciers van de werven is een groot aantal banen verloren gegaan. Het beperken van de negatieve impact van de steun op de scheepsbouwsector in de andere lidstaten is dus even belangrijk als voorheen. Daarom kunnen thans geen minder strenge eisen worden gesteld aan de beoordeling van de steun en de voorwaarden voor de toekenning ervan dan in de periode 1992-1994.

| (32) | Uit de voorbereidende documenten voor Richtlijn 92/68/EEG blijkt dat een — door de Commissie uitgevoerd — omvattend onderzoek naar de noodzaak van de steun aan de Raad werd voorgelegd. Evenals voor andere werven werd de steun opgesplitst in schulden uit het verleden, inbreng van vers kapitaal en het dekken van verliezen. De Raad heeft weliswaar een plafond vastgesteld voor het totaal van de verschillende steunbedragen, doch hij heeft niet voor elk van de werven steunplafonds vastgelegd. Er bestond geen twijfel over de bedragen voor schulden uit het verleden en de inbreng van vers kapitaal. Wat echter het dekken van verliezen betreft, moest de Commissie het uiteindelijke bedrag binnen bepaalde marges vastleggen. Daarbij diende zij natuurlijk ervoor te zorgen dat de steun niet kon worden gebruikt voor andere doelstellingen dan die waarvoor hij was bestemd. Ook diende de Commissie via de monitoring in de periode nadien ervoor te zorgen dat de bedragen uitsluitend werden gebruikt voor de doelstellingen waarvoor zij waren bestemd. De Raad heeft deze voorwaarden voor de toekenning van de steun in juni en juli 1992 vastgelegd, in samenwerking met Duitsland. Daarom kan Duitsland zich niet beroepen op andere overeenkomsten, die zij nadien met de overnemer van de werf heeft gesloten en die hiervan inhoudelijk afwijken. |
| --- | --- |

(32)

Uit de voorbereidende documenten voor Richtlijn 92/68/EEG blijkt dat een — door de Commissie uitgevoerd — omvattend onderzoek naar de noodzaak van de steun aan de Raad werd voorgelegd. Evenals voor andere werven werd de steun opgesplitst in schulden uit het verleden, inbreng van vers kapitaal en het dekken van verliezen. De Raad heeft weliswaar een plafond vastgesteld voor het totaal van de verschillende steunbedragen, doch hij heeft niet voor elk van de werven steunplafonds vastgelegd. Er bestond geen twijfel over de bedragen voor schulden uit het verleden en de inbreng van vers kapitaal. Wat echter het dekken van verliezen betreft, moest de Commissie het uiteindelijke bedrag binnen bepaalde marges vastleggen. Daarbij diende zij natuurlijk ervoor te zorgen dat de steun niet kon worden gebruikt voor andere doelstellingen dan die waarvoor hij was bestemd. Ook diende de Commissie via de monitoring in de periode nadien ervoor te zorgen dat de bedragen uitsluitend werden gebruikt voor de doelstellingen waarvoor zij waren bestemd. De Raad heeft deze voorwaarden voor de toekenning van de steun in juni en juli 1992 vastgelegd, in samenwerking met Duitsland. Daarom kan Duitsland zich niet beroepen op andere overeenkomsten, die zij nadien met de overnemer van de werf heeft gesloten en die hiervan inhoudelijk afwijken.

| (33) | Om te vermijden dat derden deze steun zouden kunnen genieten, werden spill-oververslagen gevraagd. Indien de betrokken steun was toegekend, ongeacht de kosten voor de begunstigde ervan, dan zouden de spill-oververslagen niet nodig zijn geweest om te vermijden dat het teveel aan steun zou worden overgedragen aan de eigenaren van de onderneming die staatssteun ontvangt. |
| --- | --- |

(33)

Om te vermijden dat derden deze steun zouden kunnen genieten, werden spill-oververslagen gevraagd. Indien de betrokken steun was toegekend, ongeacht de kosten voor de begunstigde ervan, dan zouden de spill-oververslagen niet nodig zijn geweest om te vermijden dat het teveel aan steun zou worden overgedragen aan de eigenaren van de onderneming die staatssteun ontvangt.

| (34) | De 262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM) aan steun voor het dekken van verliezen werd in feite niet volledig voor deze doelstelling gebruikt. Dit is het logische gevolg van het feit dat het bedrag van de verliezen lager uitkwam. Daarom moest de steun voor een andere doelstelling zijn gebruikt. Zelfs indien de Commissie zich niet heeft uitgelaten ten aanzien van deze resterende bedragen, impliceert de toekenning van een lening aan de moedermaatschappij dat de steun in ieder geval ten dele aan deze laatste ten goede is gekomen. Volgens de door de Raad vastgestelde voorwaarden had de Commissie dit moeten voorkomen. Het bedrag dat niet voor het dekken van verliezen werd gebruikt en dat niet aan de moedermaatschappij had mogen worden overgedragen, moet als een injectie van vers kapitaal worden beschouwd, aangezien daarvoor meer middelen werden gebruikt dan door de Raad voor deze specifieke doelstelling was toegestaan. Het gebruik van de steun is niet alleen in strijd met de voorwaarden die de Commissie had gesteld, maar ook met Richtlijn 92/68/EEG. |
| --- | --- |

(34)

De 262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM) aan steun voor het dekken van verliezen werd in feite niet volledig voor deze doelstelling gebruikt. Dit is het logische gevolg van het feit dat het bedrag van de verliezen lager uitkwam. Daarom moest de steun voor een andere doelstelling zijn gebruikt. Zelfs indien de Commissie zich niet heeft uitgelaten ten aanzien van deze resterende bedragen, impliceert de toekenning van een lening aan de moedermaatschappij dat de steun in ieder geval ten dele aan deze laatste ten goede is gekomen. Volgens de door de Raad vastgestelde voorwaarden had de Commissie dit moeten voorkomen. Het bedrag dat niet voor het dekken van verliezen werd gebruikt en dat niet aan de moedermaatschappij had mogen worden overgedragen, moet als een injectie van vers kapitaal worden beschouwd, aangezien daarvoor meer middelen werden gebruikt dan door de Raad voor deze specifieke doelstelling was toegestaan. Het gebruik van de steun is niet alleen in strijd met de voorwaarden die de Commissie had gesteld, maar ook met Richtlijn 92/68/EEG.

| (35) | Ten slotte concludeert de Deense vereniging van scheepsbouwers dat, op basis van de voor haar beschikbare informatie, KWW een bedrag aan steun had ontvangen dat hoger ligt dan haar reële verliezen. Volgens de vereniging heeft de Raad noch de Commissie kennelijk op enig tijdstip geaccepteerd dat exploitatiesteun voor het dekken van verliezen hoger kon liggen dan de reële verliezen. |
| --- | --- |

(35)

Ten slotte concludeert de Deense vereniging van scheepsbouwers dat, op basis van de voor haar beschikbare informatie, KWW een bedrag aan steun had ontvangen dat hoger ligt dan haar reële verliezen. Volgens de vereniging heeft de Raad noch de Commissie kennelijk op enig tijdstip geaccepteerd dat exploitatiesteun voor het dekken van verliezen hoger kon liggen dan de reële verliezen.

| (36) | Bovendien is de vereniging van Deense scheepsbouwers van mening dat, wanneer de Commissie subsidies goedkeurt binnen de grenzen die door de Raad zodanig zijn vastgesteld dat de begunstigden onder bepaalde voorwaarden een bepaald bedrag is gegarandeerd, een dergelijke goedkeuring, mits aan deze voorwaarden is voldaan, in een later stadium niet kan worden ingetrokken, ongeacht of de Commissie haar standpunt over de eerdere uitlegging herziet. Daartegenover staat dat het voor de Commissie noch de lidstaten rechtmatig is steun goed te keuren die verder gaat dan hetgeen de Raad heeft geaccepteerd of dan hetgeen in het EG-Verdrag is bepaald, zelfs indien de begunstigde te goeder trouw heeft gehandeld. |
| --- | --- |

(36)

Bovendien is de vereniging van Deense scheepsbouwers van mening dat, wanneer de Commissie subsidies goedkeurt binnen de grenzen die door de Raad zodanig zijn vastgesteld dat de begunstigden onder bepaalde voorwaarden een bepaald bedrag is gegarandeerd, een dergelijke goedkeuring, mits aan deze voorwaarden is voldaan, in een later stadium niet kan worden ingetrokken, ongeacht of de Commissie haar standpunt over de eerdere uitlegging herziet. Daartegenover staat dat het voor de Commissie noch de lidstaten rechtmatig is steun goed te keuren die verder gaat dan hetgeen de Raad heeft geaccepteerd of dan hetgeen in het EG-Verdrag is bepaald, zelfs indien de begunstigde te goeder trouw heeft gehandeld.

| (37) | Volgens de federatie van de Deense industrie is het een vanzelfsprekende verplichting voor de Gemeenschap erover te waken dat de Commissie zich vergewist van het gebruik van de staatssteun die zij heeft goedgekeurd. Sinds het begin van de jaren 1990 werd de Deense scheepsbouwsector geconfronteerd met diverse sluitingen van werven en een massaal banenverlies in deze sector. De Europese scheepsbouwsector en zijn onderaannemers zijn erg gevoelig voor interventies op de markt, vooral wanneer dit in de vorm van staatssteun gebeurt. |
| --- | --- |

(37)

Volgens de federatie van de Deense industrie is het een vanzelfsprekende verplichting voor de Gemeenschap erover te waken dat de Commissie zich vergewist van het gebruik van de staatssteun die zij heeft goedgekeurd. Sinds het begin van de jaren 1990 werd de Deense scheepsbouwsector geconfronteerd met diverse sluitingen van werven en een massaal banenverlies in deze sector. De Europese scheepsbouwsector en zijn onderaannemers zijn erg gevoelig voor interventies op de markt, vooral wanneer dit in de vorm van staatssteun gebeurt.

| (38) | Wanneer KWW in dit specifieke geval het saldo tussen de reële verliezen en het voor het dekken van verliezen toegezegde bedrag kon gebruiken voor andere doelstellingen dan rechtstreeks voor haar herstructurering, vormt dit saldo exploitatiesteun en verergert het zodoende nog de scherpe concurrentiestrijd tussen de Europese werven. |
| --- | --- |

(38)

Wanneer KWW in dit specifieke geval het saldo tussen de reële verliezen en het voor het dekken van verliezen toegezegde bedrag kon gebruiken voor andere doelstellingen dan rechtstreeks voor haar herstructurering, vormt dit saldo exploitatiesteun en verergert het zodoende nog de scherpe concurrentiestrijd tussen de Europese werven.

| (39) | Volgens de federatie van de Deense industrie druist het tegen de algemene beginselen van het Gemeenschapsrecht in om ook dan nog aan de begunstigde van steun toe te staan dat hij eist dat zijn verliezen worden gedekt wanneer deze onder het maximumbedrag van de voor het dekken van verliezen toegezegde bedrag blijven. De federatie weet evenwel niet of een dergelijk gebruik is toegestaan in een niet-gepubliceerd protocol of vergelijkbaar document uit de periode toen over Richtlijn 92/68/EEG overeenstemming werd bereikt. |
| --- | --- |

(39)

Volgens de federatie van de Deense industrie druist het tegen de algemene beginselen van het Gemeenschapsrecht in om ook dan nog aan de begunstigde van steun toe te staan dat hij eist dat zijn verliezen worden gedekt wanneer deze onder het maximumbedrag van de voor het dekken van verliezen toegezegde bedrag blijven. De federatie weet evenwel niet of een dergelijk gebruik is toegestaan in een niet-gepubliceerd protocol of vergelijkbaar document uit de periode toen over Richtlijn 92/68/EEG overeenstemming werd bereikt.

| (40) | De federatie van de Deense industrie merkt op dat de begunstigde van de steun van oordeel is dat de Commissie door haar goedkeuring van de herstructureringssteun instemde met de volledige privatiseringsovereenkomst — en dus met het beginsel dat voor het gebruik van de herstructureringssteun geen voorwaarden golden. Daarom verklaart de federatie van de Deense industrie dat steun die door de Commissie in overeenstemming met de haar door de Raad en het EG-Verdrag verleende opdracht is goedgekeurd, achteraf niet meer kan worden veranderd, zelfs indien de Commissie nadien haar standpunt verandert. Dergelijke overeenkomsten binden de Commissie. Zelfs wanneer de begunstigden te goeder trouw zijn, kunnen zij toch geen rechten ontlenen aan het feit dat een steunmaatregel is goedgekeurd indien de Commissie of een lidstaat inbreuk heeft gemaakt op de regels die de Raad heeft vastgesteld of die in het EG-Verdrag zijn vastgelegd. |
| --- | --- |

(40)

De federatie van de Deense industrie merkt op dat de begunstigde van de steun van oordeel is dat de Commissie door haar goedkeuring van de herstructureringssteun instemde met de volledige privatiseringsovereenkomst — en dus met het beginsel dat voor het gebruik van de herstructureringssteun geen voorwaarden golden. Daarom verklaart de federatie van de Deense industrie dat steun die door de Commissie in overeenstemming met de haar door de Raad en het EG-Verdrag verleende opdracht is goedgekeurd, achteraf niet meer kan worden veranderd, zelfs indien de Commissie nadien haar standpunt verandert. Dergelijke overeenkomsten binden de Commissie. Zelfs wanneer de begunstigden te goeder trouw zijn, kunnen zij toch geen rechten ontlenen aan het feit dat een steunmaatregel is goedgekeurd indien de Commissie of een lidstaat inbreuk heeft gemaakt op de regels die de Raad heeft vastgesteld of die in het EG-Verdrag zijn vastgelegd.

| (41) | Aangetekend dient te worden dat de individuele punten die KWW in haar opmerkingen ter sprake brengt, grotendeels identiek zijn met de punten die Duitsland in zijn opmerkingen ter sprake brengt. Daarom volgt hier slechts een beknopt overzicht. |
| --- | --- |

(41)

Aangetekend dient te worden dat de individuele punten die KWW in haar opmerkingen ter sprake brengt, grotendeels identiek zijn met de punten die Duitsland in zijn opmerkingen ter sprake brengt. Daarom volgt hier slechts een beknopt overzicht.

| (42) | KWW voert aan dat er geen juridisch geldige reden is waarom de Commissie de rechtmatigheid van de herstructureringssteun ter discussie zou stellen zeven jaar na de goedkeuring ervan. In de privatiseringovereenkomst tussen de THA en Kvaerner was voor het dekken van de verliezen een vast bedrag overeengekomen, zonder dat Kvaerner enige verplichting werd opgelegd om het saldo terug te betalen ingeval de verliezen lager zouden uitvallen dan geraamd. De Commissie was bekend met de inhoud van deze documenten. Onder die omstandigheden heeft de Commissie een besluit getroffen over de noodzaak van de betrokken steun en haar besluiten om de steun goed te keuren bevatten geen enkele voorwaarde of clausule over de eventuele terugbetaling van het saldo tussen de geraamde en de reële verliezen. |
| --- | --- |

(42)

KWW voert aan dat er geen juridisch geldige reden is waarom de Commissie de rechtmatigheid van de herstructureringssteun ter discussie zou stellen zeven jaar na de goedkeuring ervan. In de privatiseringovereenkomst tussen de THA en Kvaerner was voor het dekken van de verliezen een vast bedrag overeengekomen, zonder dat Kvaerner enige verplichting werd opgelegd om het saldo terug te betalen ingeval de verliezen lager zouden uitvallen dan geraamd. De Commissie was bekend met de inhoud van deze documenten. Onder die omstandigheden heeft de Commissie een besluit getroffen over de noodzaak van de betrokken steun en haar besluiten om de steun goed te keuren bevatten geen enkele voorwaarde of clausule over de eventuele terugbetaling van het saldo tussen de geraamde en de reële verliezen.

| (43) | KWW betoogt dat het kwestieuze bedrag van 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) deel uitmaakt van de totale exploitatiesteun die de Commissie in haar besluiten van 1993 heeft goedgekeurd. Daarom betreft het hier bestaande steun waarvan de verenigbaarheid nadien niet opnieuw kan worden onderzocht. |
| --- | --- |

(43)

KWW betoogt dat het kwestieuze bedrag van 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) deel uitmaakt van de totale exploitatiesteun die de Commissie in haar besluiten van 1993 heeft goedgekeurd. Daarom betreft het hier bestaande steun waarvan de verenigbaarheid nadien niet opnieuw kan worden onderzocht.

| (44) | Voorts betoogt KWW dat slechts een deel van de kwestieuze bedragen steun vormt. Slechts 29,812 miljoen EUR (58,309 miljoen DEM) aan exploitatiesteun werd in contanten betaald. De balansposities werden ook gebruikt om de herstructureringsuitgaven te dekken die niet als steun konden worden aangemerkt, omdat het de activa van de werf betrof die na een open en onvoorwaardelijke biedprocedure waren verkocht. |
| --- | --- |

(44)

Voorts betoogt KWW dat slechts een deel van de kwestieuze bedragen steun vormt. Slechts 29,812 miljoen EUR (58,309 miljoen DEM) aan exploitatiesteun werd in contanten betaald. De balansposities werden ook gebruikt om de herstructureringsuitgaven te dekken die niet als steun konden worden aangemerkt, omdat het de activa van de werf betrof die na een open en onvoorwaardelijke biedprocedure waren verkocht.

| (45) | Volgens KWW moeten de besluiten waarmee de Commissie de steun goedkeurde, de rechtsgrond voor het beoordelen van deze zaak vormen. KWW is van mening dat zij de besluiten waarmee de Commissie de steun goedkeurde, volledig heeft nageleefd, aangezien:






  a) | de Commissie het vaste bedrag aan steun goedkeurde, wel wetende dat de privatiseringsovereenkomst geen verplichtingen inzake een eventuele terugbetaling bevatte. In de besluiten is geen sprake van een specifiek bedrag dat was uitgetrokken om de verliezen te dekken; |
| --- | --- | --- |

(45)

Volgens KWW moeten de besluiten waarmee de Commissie de steun goedkeurde, de rechtsgrond voor het beoordelen van deze zaak vormen. KWW is van mening dat zij de besluiten waarmee de Commissie de steun goedkeurde, volledig heeft nageleefd, aangezien:

a)

de Commissie het vaste bedrag aan steun goedkeurde, wel wetende dat de privatiseringsovereenkomst geen verplichtingen inzake een eventuele terugbetaling bevatte. In de besluiten is geen sprake van een specifiek bedrag dat was uitgetrokken om de verliezen te dekken;

| b) | de Commissie een besluit over de noodzaak van de steun heeft genomen vooraleer de steuntranches vrij te geven; |
| --- | --- |

b)

de Commissie een besluit over de noodzaak van de steun heeft genomen vooraleer de steuntranches vrij te geven;

| c) | de Commissie een besluit over de noodzaak van de steun heeft genomen, zonder in de besluiten waarmee de steun werd goedgekeurd, voorwaarden vast te leggen die zouden rechtvaardigen dat de steun nadien opnieuw zou worden beoordeeld, en |
| --- | --- |

c)

de Commissie een besluit over de noodzaak van de steun heeft genomen, zonder in de besluiten waarmee de steun werd goedgekeurd, voorwaarden vast te leggen die zouden rechtvaardigen dat de steun nadien opnieuw zou worden beoordeeld, en

| d) | aangezien de herstructureringsmiddelen werden gebruikt voor de doelstellingen waarvoor zij waren bestemd. De overige herstructureringskosten die niet voor het dekken van verliezen waren bestemd, kwamen hoger uit dan geraamd. |
| --- | --- |

d)

aangezien de herstructureringsmiddelen werden gebruikt voor de doelstellingen waarvoor zij waren bestemd. De overige herstructureringskosten die niet voor het dekken van verliezen waren bestemd, kwamen hoger uit dan geraamd.

| (46) | Wat punt a) betreft, betoogt KWW dat het doel van de privatiseringsovereenkomst was dat KWW de verliezen zou dragen die hoger zouden uitvallen dan was geraamd. Omgekeerd zou, ingeval de verliezen lager zouden uitkomen dan was geraamd, die situatie in het voordeel van Kvaerner zijn. Voor Kvaerner was de vergoeding van alle herstructureringskosten zonder mogelijkheid tot terugvordering de cruciale voorwaarde om de werf over te nemen. Als er verplichtingen inzake een eventuele terugbetaling waren geweest, had Kvaerner de werf nooit overgenomen. Dit blijkt uit punt 12 van de privatiseringovereenkomst, waarin wordt aangegeven dat, ingeval individuele betalingen uit hoofde van het Gemeenschapsrecht verboden zijn, Kvaerner het recht heeft de privatiseringsovereenkomst te verbreken. |
| --- | --- |

(46)

Wat punt a) betreft, betoogt KWW dat het doel van de privatiseringsovereenkomst was dat KWW de verliezen zou dragen die hoger zouden uitvallen dan was geraamd. Omgekeerd zou, ingeval de verliezen lager zouden uitkomen dan was geraamd, die situatie in het voordeel van Kvaerner zijn. Voor Kvaerner was de vergoeding van alle herstructureringskosten zonder mogelijkheid tot terugvordering de cruciale voorwaarde om de werf over te nemen. Als er verplichtingen inzake een eventuele terugbetaling waren geweest, had Kvaerner de werf nooit overgenomen. Dit blijkt uit punt 12 van de privatiseringovereenkomst, waarin wordt aangegeven dat, ingeval individuele betalingen uit hoofde van het Gemeenschapsrecht verboden zijn, Kvaerner het recht heeft de privatiseringsovereenkomst te verbreken.

| (47) | Volgens KWW was de Commissie bekend met zowel de overeenkomst tussen Kvaerner en Duitsland als het feit dat het bedrag voor het dekken van verliezen zou worden betaald als een vast bedrag. Indien de Commissie tegen deze aanpak bezwaren had, had zij de procedure moeten inleiden en in haar besluiten van een mogelijke terugbetaling een duidelijke voorwaarde moeten maken. |
| --- | --- |

(47)

Volgens KWW was de Commissie bekend met zowel de overeenkomst tussen Kvaerner en Duitsland als het feit dat het bedrag voor het dekken van verliezen zou worden betaald als een vast bedrag. Indien de Commissie tegen deze aanpak bezwaren had, had zij de procedure moeten inleiden en in haar besluiten van een mogelijke terugbetaling een duidelijke voorwaarde moeten maken.

| (48) | Wat de punten b) en c) betreft, voert KWW aan dat de besluiten van de Commissie geen clausules bevatten die rechtvaardigen dat de goedgekeurde steun opnieuw wordt beoordeeld. De steun werd in zijn geheel goedgekeurd. De besluiten bevatten geen voorwaarden of aanwijzingen dat alleen het dekken van de reële verliezen door de besluiten tot goedkeuring van de steun zijn gedekt. De besluiten bevatten geen beperkingen die controle nadien zouden rechtvaardigen. Alleen de zinsnede dat de Commissie aan de Raad toezegde haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden te gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven alleen de steun ontvangen die voor hun herstructurering nodig is, gaat in die richting. |
| --- | --- |

(48)

Wat de punten b) en c) betreft, voert KWW aan dat de besluiten van de Commissie geen clausules bevatten die rechtvaardigen dat de goedgekeurde steun opnieuw wordt beoordeeld. De steun werd in zijn geheel goedgekeurd. De besluiten bevatten geen voorwaarden of aanwijzingen dat alleen het dekken van de reële verliezen door de besluiten tot goedkeuring van de steun zijn gedekt. De besluiten bevatten geen beperkingen die controle nadien zouden rechtvaardigen. Alleen de zinsnede dat de Commissie aan de Raad toezegde haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden te gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven alleen de steun ontvangen die voor hun herstructurering nodig is, gaat in die richting.

| (49) | Volgens KWW is deze zinsnede slechts een voorafgaande opmerking, waarin wordt benadrukt dat de Commissie onderzoek- en monitoringbevoegdheden heeft gebruikt om in het kader van de goedkeuringsprocedure, vooraleer de steuntranches vrij te geven, na te gaan of de steun noodzakelijk was. Deze zinsnede was alleen bedoeld om te rechtvaardigen waarom de Commissie de herstructureringssteun in meerdere tranches goedkeurde. |
| --- | --- |

(49)

Volgens KWW is deze zinsnede slechts een voorafgaande opmerking, waarin wordt benadrukt dat de Commissie onderzoek- en monitoringbevoegdheden heeft gebruikt om in het kader van de goedkeuringsprocedure, vooraleer de steuntranches vrij te geven, na te gaan of de steun noodzakelijk was. Deze zinsnede was alleen bedoeld om te rechtvaardigen waarom de Commissie de herstructureringssteun in meerdere tranches goedkeurde.

| (50) | Volgens KWW kunnen de besluiten waarmee de Commissie de steun goedkeurde, alleen zo worden begrepen dat de steun in overeenstemming met de privatiseringsovereenkomst is vrijgegeven, zonder verplichtingen tot terugbetaling achteraf ingeval de reële verliezen lager zouden uitvallen dan was geraamd. |
| --- | --- |

(50)

Volgens KWW kunnen de besluiten waarmee de Commissie de steun goedkeurde, alleen zo worden begrepen dat de steun in overeenstemming met de privatiseringsovereenkomst is vrijgegeven, zonder verplichtingen tot terugbetaling achteraf ingeval de reële verliezen lager zouden uitvallen dan was geraamd.

| (51) | Wat punt d) betreft, voert KWW aan dat in de besluiten van de Commissie niet specifiek werd aangegeven dat de steun ter dekking van verliezen moest dienen, doch alleen dat de goedkeuring van exploitatiesteun heel algemeen was goedgekeurd. Overeenkomstig de inhoud en het opzet van de overnameovereenkomst tussen Kvaerner en de THA was de steun bedoeld om een deel van de herstructureringskosten te dekken. De steun werd gebruikt voor de herstructurering van de scheepswerf en dus overeenkomstig zijn doelstellingen. |
| --- | --- |

(51)

Wat punt d) betreft, voert KWW aan dat in de besluiten van de Commissie niet specifiek werd aangegeven dat de steun ter dekking van verliezen moest dienen, doch alleen dat de goedkeuring van exploitatiesteun heel algemeen was goedgekeurd. Overeenkomstig de inhoud en het opzet van de overnameovereenkomst tussen Kvaerner en de THA was de steun bedoeld om een deel van de herstructureringskosten te dekken. De steun werd gebruikt voor de herstructurering van de scheepswerf en dus overeenkomstig zijn doelstellingen.

| (52) | Een verder argument van KWW is dat de Commissie sinds 1996 ervan op de hoogte was dat de reële verliezen aanzienlijk lager lagen dan was geraamd. Volgens Kvaerner werden de feiten voorgesteld op een wijze die overeenstemde met de situatie op het tijdstip waarop het verslag werd opgesteld. Kvaerner en Duitsland hadden geen enkele verplichting om na het indienen van het laatste spill-oververslag over de periode tot eind 1995 de Commissie nog meer informatie over de verdere ontwikkeling van de verliezen over te leggen. |
| --- | --- |

(52)

Een verder argument van KWW is dat de Commissie sinds 1996 ervan op de hoogte was dat de reële verliezen aanzienlijk lager lagen dan was geraamd. Volgens Kvaerner werden de feiten voorgesteld op een wijze die overeenstemde met de situatie op het tijdstip waarop het verslag werd opgesteld. Kvaerner en Duitsland hadden geen enkele verplichting om na het indienen van het laatste spill-oververslag over de periode tot eind 1995 de Commissie nog meer informatie over de verdere ontwikkeling van de verliezen over te leggen.

| (53) | De Commissie had op basis van het spill-oververslag van 1995 al moeten merken dat de verliezen lager uitvielen dan was geraamd. Het saldo tussen het bedrag van de verliezen in het spill-oververslag van 1995 (31 december 1995 — 224,861 miljoen EUR (439,791 miljoen DEM)) en het registeraccountantsverslag van 25 april 1997 (31 december 1996 — 201,048 miljoen (393,216 miljoen DEM)) resulteert uit het feit dat in individuele gevallen de ingeschatte risico's niet ten volle zijn verwezenlijkt. |
| --- | --- |

(53)

De Commissie had op basis van het spill-oververslag van 1995 al moeten merken dat de verliezen lager uitvielen dan was geraamd. Het saldo tussen het bedrag van de verliezen in het spill-oververslag van 1995 (31 december 1995 — 224,861 miljoen EUR (439,791 miljoen DEM)) en het registeraccountantsverslag van 25 april 1997 (31 december 1996 — 201,048 miljoen (393,216 miljoen DEM)) resulteert uit het feit dat in individuele gevallen de ingeschatte risico's niet ten volle zijn verwezenlijkt.

| (54) | Volgens KWW moet de 31,955 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe” niet bij het bedrag voor het dekken van verliezen worden gerekend. Daardoor zou het saldo tussen geraamde en reële verliezen lager uitkomen. |
| --- | --- |

(54)

Volgens KWW moet de 31,955 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe” niet bij het bedrag voor het dekken van verliezen worden gerekend. Daardoor zou het saldo tussen geraamde en reële verliezen lager uitkomen.

IV.   OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

| (55) | Duitsland verklaart dat de kwestieuze 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) aan steun bestaande steun is die een onderdeel vormt van de exploitatiesteun die met de besluiten van de Commissie van 3 maart 1993 en 17 januari 1994 is goedgekeurd. Daarom valt niet te begrijpen dat de Commissie de procedure voor niet-aangemelde (nieuwe) steun heeft ingeleid. Zonder een uitdrukkelijke bepaling in haar besluit kan de Commissie de verenigbaarheid van steun die zij jaren voordien al verenigbaar met de gemeenschappelijke markt heeft verklaard, niet opnieuw gaan beoordelen. Dit druist in tegen de beginselen van de rechtszekerheid en het gewettigde vertrouwen. |
| --- | --- |

(55)

Duitsland verklaart dat de kwestieuze 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) aan steun bestaande steun is die een onderdeel vormt van de exploitatiesteun die met de besluiten van de Commissie van 3 maart 1993 en 17 januari 1994 is goedgekeurd. Daarom valt niet te begrijpen dat de Commissie de procedure voor niet-aangemelde (nieuwe) steun heeft ingeleid. Zonder een uitdrukkelijke bepaling in haar besluit kan de Commissie de verenigbaarheid van steun die zij jaren voordien al verenigbaar met de gemeenschappelijke markt heeft verklaard, niet opnieuw gaan beoordelen. Dit druist in tegen de beginselen van de rechtszekerheid en het gewettigde vertrouwen.

| (56) | Voorts merkt Duitsland op dat niet alle bedragen die de Commissie in haar goedkeuringsbesluiten behandelde, in feite steun waren. De Commissie stemde erin toe dat de herstructureringskosten volledig werden gedekt. In die context onderzocht zij niet in hoeverre de werf de herstructurering uit eigen middelen doorvoerde. De verliesprognoses die uit de na 1 juli 1990 ondertekende contracten resulteerden, kwamen uit op 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM). Voor het dekken van dit bedrag was er niet alleen de 29,812 miljoen EUR (58,309 miljoen DEM) aan in contanten betaalde exploitatiesteun, zoals die werd aangegeven in het bij de Commissie ingediende betalingsschema (Zahlungsplan), maar ook het eigen vermogen van de werf, dat als positie in de balans werd opgevoerd. Het eigen vermogen kan niet als steun worden aangemerkt, omdat het activa van de werf betreft die in een open en onvoorwaardelijke biedprocedure werden verkocht. |
| --- | --- |

(56)

Voorts merkt Duitsland op dat niet alle bedragen die de Commissie in haar goedkeuringsbesluiten behandelde, in feite steun waren. De Commissie stemde erin toe dat de herstructureringskosten volledig werden gedekt. In die context onderzocht zij niet in hoeverre de werf de herstructurering uit eigen middelen doorvoerde. De verliesprognoses die uit de na 1 juli 1990 ondertekende contracten resulteerden, kwamen uit op 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM). Voor het dekken van dit bedrag was er niet alleen de 29,812 miljoen EUR (58,309 miljoen DEM) aan in contanten betaalde exploitatiesteun, zoals die werd aangegeven in het bij de Commissie ingediende betalingsschema (Zahlungsplan), maar ook het eigen vermogen van de werf, dat als positie in de balans werd opgevoerd. Het eigen vermogen kan niet als steun worden aangemerkt, omdat het activa van de werf betreft die in een open en onvoorwaardelijke biedprocedure werden verkocht.

| (57) | Duitsland benadrukt dat de werf niet had kunnen worden geherstructureerd zonder de steun zoals die in de privatiseringsovereenkomst was vastgelegd en die door de Commissie is goedgekeurd, omdat Kvaerner, die het beste bod had uitgebracht, alleen bereid was de herstructurering op eigen risico uit te voeren indien zij deze steun ontving. Ingeval de Commissie toentertijd haar twijfels had bij de geloofwaardigheid van de verliesprognose in het betalingsplan, had zij de steun niet als een vast bedrag moeten goedkeuren, maar had zij een bepaling moeten opnemen dat de goedkeuring alleen gold voor de steun die met de reële verliezen overeenstemde. De besluiten bevatten evenwel geen dergelijke bepalingen en dit was toentertijd trouwens ook niet de bedoeling van de Commissie. Het overeengekomen vaste bedrag was dan ook bedoeld als het definitieve bedrag. De risico's en voordelen die waren verbonden aan eventuele over- of onderschrijding van dit bedrag, werden aan KWW gelaten, als een prikkel om de werf zo snel en doeltreffend mogelijk te herstructureren. |
| --- | --- |

(57)

Duitsland benadrukt dat de werf niet had kunnen worden geherstructureerd zonder de steun zoals die in de privatiseringsovereenkomst was vastgelegd en die door de Commissie is goedgekeurd, omdat Kvaerner, die het beste bod had uitgebracht, alleen bereid was de herstructurering op eigen risico uit te voeren indien zij deze steun ontving. Ingeval de Commissie toentertijd haar twijfels had bij de geloofwaardigheid van de verliesprognose in het betalingsplan, had zij de steun niet als een vast bedrag moeten goedkeuren, maar had zij een bepaling moeten opnemen dat de goedkeuring alleen gold voor de steun die met de reële verliezen overeenstemde. De besluiten bevatten evenwel geen dergelijke bepalingen en dit was toentertijd trouwens ook niet de bedoeling van de Commissie. Het overeengekomen vaste bedrag was dan ook bedoeld als het definitieve bedrag. De risico's en voordelen die waren verbonden aan eventuele over- of onderschrijding van dit bedrag, werden aan KWW gelaten, als een prikkel om de werf zo snel en doeltreffend mogelijk te herstructureren.

| (58) | Duitsland verwijst naar zijn brief van 28 mei 1993 aan de Commissie, waarin het de Commissie meedeelde dat volgens de privatiseringsovereenkomst de reële verliezen van de begunstigde werf niet met de nodige bewijsstukken hoefden te worden gestaafd. De overnemer van de werf draagt het risico van eventuele additionele kosten. In ruil daarvoor kan de overnemer profiteren van de, zo leert de ervaring, geringe kansen op het behalen van besparingen. Zodoende is de als vast bedrag bepaalde en met de overnemers overeengekomen exploitatiesteun noodzakelijk voor de privatisering van de Oost-Duitse scheepswerven. |
| --- | --- |

(58)

Duitsland verwijst naar zijn brief van 28 mei 1993 aan de Commissie, waarin het de Commissie meedeelde dat volgens de privatiseringsovereenkomst de reële verliezen van de begunstigde werf niet met de nodige bewijsstukken hoefden te worden gestaafd. De overnemer van de werf draagt het risico van eventuele additionele kosten. In ruil daarvoor kan de overnemer profiteren van de, zo leert de ervaring, geringe kansen op het behalen van besparingen. Zodoende is de als vast bedrag bepaalde en met de overnemers overeengekomen exploitatiesteun noodzakelijk voor de privatisering van de Oost-Duitse scheepswerven.

| (59) | Duitsland verwijst ook naar zijn brief van 16 oktober 1993, waarin wordt aangegeven dat niet is voorzien in een voortdurende monitoring op de toekomstige ontwikkeling van de verliezen. Dit zou ook overeenstemmen met de contractuele overeenkomst met de overnemer, waarin staat dat KWW het volledige risico draagt voor verliezen die hoger liggen dan was voorzien op het tijdstip van de ondertekening van de overeenkomst. |
| --- | --- |

(59)

Duitsland verwijst ook naar zijn brief van 16 oktober 1993, waarin wordt aangegeven dat niet is voorzien in een voortdurende monitoring op de toekomstige ontwikkeling van de verliezen. Dit zou ook overeenstemmen met de contractuele overeenkomst met de overnemer, waarin staat dat KWW het volledige risico draagt voor verliezen die hoger liggen dan was voorzien op het tijdstip van de ondertekening van de overeenkomst.

| (60) | Bijgevolg heeft de Commissie in 1993 de volledige exploitatiesteun goedgekeurd, zonder enige beperkende voorwaarden en met volledige kennis van de feiten. De steun werd vervolgens onmiddellijk aan de werf uitbetaald zoals gepland, lang voordat kon worden vastgesteld hoe hoog de reële verliezen uiteindelijk zouden oplopen. |
| --- | --- |

(60)

Bijgevolg heeft de Commissie in 1993 de volledige exploitatiesteun goedgekeurd, zonder enige beperkende voorwaarden en met volledige kennis van de feiten. De steun werd vervolgens onmiddellijk aan de werf uitbetaald zoals gepland, lang voordat kon worden vastgesteld hoe hoog de reële verliezen uiteindelijk zouden oplopen.

| (61) | Een ander argument van Duitsland is het feit dat de Commissie zich niet voorbehield om de noodzaak van de steun nadien opnieuw te onderzoeken. In het besluit van maart 1993 noch in dat van januari 1994 was aangegeven dat de steun uitsluitend voor het dekken van de reële verliezen werd goedgekeurd en dat de definitieve beoordeling pas nadien zou plaatsvinden, nadat het definitieve bedrag van de reële verliezen bekend was. Evenmin is in de besluiten van de Commissie aangegeven dat het bedrag van de reële verliezen moet worden gestaafd of dat de steun die nadien „niet noodzakelijk” zou blijken te zijn, diende te worden terugbetaald. De Commissie had in haar besluiten een uitdrukkelijke bepaling in die zin moeten opnemen om een dergelijke bepaling juridisch af te kunnen dwingen. |
| --- | --- |

(61)

Een ander argument van Duitsland is het feit dat de Commissie zich niet voorbehield om de noodzaak van de steun nadien opnieuw te onderzoeken. In het besluit van maart 1993 noch in dat van januari 1994 was aangegeven dat de steun uitsluitend voor het dekken van de reële verliezen werd goedgekeurd en dat de definitieve beoordeling pas nadien zou plaatsvinden, nadat het definitieve bedrag van de reële verliezen bekend was. Evenmin is in de besluiten van de Commissie aangegeven dat het bedrag van de reële verliezen moet worden gestaafd of dat de steun die nadien „niet noodzakelijk” zou blijken te zijn, diende te worden terugbetaald. De Commissie had in haar besluiten een uitdrukkelijke bepaling in die zin moeten opnemen om een dergelijke bepaling juridisch af te kunnen dwingen.

| (62) | Duitsland verwijst naar de passage in de goedkeuringsbesluiten waarin wordt verklaard dat de Commissie, in het licht van de eerder beschreven toezeggingen aan de Raad, alleen de toekenning van steun kan goedkeuren voorzover de noodzaak daarvan helder kan worden aangetoond. Aangezien de Commissie de steun vervolgens heeft goedgekeurd zonder daaraan enige voorwaarden te verbinden, kan zulks alleen worden uitgelegd als dat de Commissie van de noodzaak van de steun was overtuigd vooraleer zij deze goedkeurde. |
| --- | --- |

(62)

Duitsland verwijst naar de passage in de goedkeuringsbesluiten waarin wordt verklaard dat de Commissie, in het licht van de eerder beschreven toezeggingen aan de Raad, alleen de toekenning van steun kan goedkeuren voorzover de noodzaak daarvan helder kan worden aangetoond. Aangezien de Commissie de steun vervolgens heeft goedgekeurd zonder daaraan enige voorwaarden te verbinden, kan zulks alleen worden uitgelegd als dat de Commissie van de noodzaak van de steun was overtuigd vooraleer zij deze goedkeurde.

| (63) | Volgens Duitsland kunnen de besluiten niet zodanig worden uitgelegd dat de Commissie haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden zou gebruiken om achteraf te beoordelen of het steunbedrag noodzakelijk was. Evenmin behield de Commissie zich het recht op een dergelijke monitoring voor. |
| --- | --- |

(63)

Volgens Duitsland kunnen de besluiten niet zodanig worden uitgelegd dat de Commissie haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden zou gebruiken om achteraf te beoordelen of het steunbedrag noodzakelijk was. Evenmin behield de Commissie zich het recht op een dergelijke monitoring voor.

| (64) | In de besluiten waarmee de Commissie de steun goedkeurde, wordt alleen verklaard dat de Commissie aan de Raad toezegde haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden te gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven alleen de steun ontvingen die voor hun herstructurering nodig was. Deze opmerking werd in de besluiten opgenomen als verklaring waarom de Commissie niet alle steun met één besluit goedkeurde, maar deze in meerdere tranches vrijgaf. Daarnaast indiceerde deze zinsnede ook dat de Commissie haar definitieve besluit over de noodzaak van de steun telkens vóór het vrijgeven van een tranche heeft genomen. |
| --- | --- |

(64)

In de besluiten waarmee de Commissie de steun goedkeurde, wordt alleen verklaard dat de Commissie aan de Raad toezegde haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden te gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven alleen de steun ontvingen die voor hun herstructurering nodig was. Deze opmerking werd in de besluiten opgenomen als verklaring waarom de Commissie niet alle steun met één besluit goedkeurde, maar deze in meerdere tranches vrijgaf. Daarnaast indiceerde deze zinsnede ook dat de Commissie haar definitieve besluit over de noodzaak van de steun telkens vóór het vrijgeven van een tranche heeft genomen.

| (65) | Duitsland verklaart ook dat, in tegenstelling tot wat de Commissie bij de inleiding van de procedure beweert, uit zijn brief van 28 mei 1993 geenszins blijkt dat Duitsland ervoor zou zorgen dat de Commissie het gebruik van de steun na de toekenning en vrijgave ervan zou kunnen nagaan. Duitsland had het er in zijn brief alleen over dat de Commissie zich, vooraleer de tranches vrij te geven, ervan kon vergewissen hoe de steun wordt gebruikt. Daarom werd in de brief van 28 mei 1993 verwezen naar een document dat toentertijd door de werf was opgesteld en waarin uitsluitsel werd gegeven over de doelstelling waarvoor de steun werd verleend. Dit document had KWW aan die brief gehecht. De uitnodiging om het gebruik van de betrokken steun na te gaan, betrof alleen dit document. |
| --- | --- |

(65)

Duitsland verklaart ook dat, in tegenstelling tot wat de Commissie bij de inleiding van de procedure beweert, uit zijn brief van 28 mei 1993 geenszins blijkt dat Duitsland ervoor zou zorgen dat de Commissie het gebruik van de steun na de toekenning en vrijgave ervan zou kunnen nagaan. Duitsland had het er in zijn brief alleen over dat de Commissie zich, vooraleer de tranches vrij te geven, ervan kon vergewissen hoe de steun wordt gebruikt. Daarom werd in de brief van 28 mei 1993 verwezen naar een document dat toentertijd door de werf was opgesteld en waarin uitsluitsel werd gegeven over de doelstelling waarvoor de steun werd verleend. Dit document had KWW aan die brief gehecht. De uitnodiging om het gebruik van de betrokken steun na te gaan, betrof alleen dit document.

| (66) | Volgens Duitsland kan de opmerking in het besluit van de Commissie waarmee de tweede steuntranche werd vrijgegeven en waarin is bepaald dat het toegestane bedrag het maximum aan exploitatiesteun is dat aan de werf kan worden betaald, alleen betekenen dat de werf geen andere exploitatiesteun mag ontvangen dan die waarin door de privatiseringsovereenkomst is voorzien — en vooral dus geen additionele steun in het kader van goedgekeurde regelingen. |
| --- | --- |

(66)

Volgens Duitsland kan de opmerking in het besluit van de Commissie waarmee de tweede steuntranche werd vrijgegeven en waarin is bepaald dat het toegestane bedrag het maximum aan exploitatiesteun is dat aan de werf kan worden betaald, alleen betekenen dat de werf geen andere exploitatiesteun mag ontvangen dan die waarin door de privatiseringsovereenkomst is voorzien — en vooral dus geen additionele steun in het kader van goedgekeurde regelingen.

| (67) | Het feit dat de Commissie na de goedkeuring van de steun inlichtingen werden verschaft, met name in de vorm van de zogenaamde spill-oververslagen, resulteert niet uit een bevoegdheid van de Commissie om de noodzaak van de steun opnieuw na te gaan. De spill-oververslagen waren bedoeld om aan te tonen dat er tussen de werf en andere ondernemingen geen spill-over van steun had plaatsgevonden. Anders dan de Commissie beweert, waren de bedoeling en het opzet van de verslagen niet om het daadwerkelijke bedrag van de verliezen vast te stellen. De inlichtingen over het gebruik van de steun die in deze verslagen waren vervat, waren uitsluitend bedoeld om op een verifieerbare wijze, overeenkomstig de doelstelling van de spill-overcontroles, aan te tonen dat er geen steun aan de investeerder of de andere werven werd overgedragen. |
| --- | --- |

(67)

Het feit dat de Commissie na de goedkeuring van de steun inlichtingen werden verschaft, met name in de vorm van de zogenaamde spill-oververslagen, resulteert niet uit een bevoegdheid van de Commissie om de noodzaak van de steun opnieuw na te gaan. De spill-oververslagen waren bedoeld om aan te tonen dat er tussen de werf en andere ondernemingen geen spill-over van steun had plaatsgevonden. Anders dan de Commissie beweert, waren de bedoeling en het opzet van de verslagen niet om het daadwerkelijke bedrag van de verliezen vast te stellen. De inlichtingen over het gebruik van de steun die in deze verslagen waren vervat, waren uitsluitend bedoeld om op een verifieerbare wijze, overeenkomstig de doelstelling van de spill-overcontroles, aan te tonen dat er geen steun aan de investeerder of de andere werven werd overgedragen.

| (68) | Duitsland verklaart dat het al zijn verslagleggingsverplichtingen steeds op tijd is nagekomen. Het laatste spill-oververslag over de periode tot 31 december 1995 is de Commissie op 6 juli 1996 meegedeeld. Op grond van de informatie in dit laatste verslag was de Commissie uiterlijk sinds juli 1996 ervan op de hoogte dat de reële verliezen aanzienlijk lager uitkwamen dan 262,037 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM). |
| --- | --- |

(68)

Duitsland verklaart dat het al zijn verslagleggingsverplichtingen steeds op tijd is nagekomen. Het laatste spill-oververslag over de periode tot 31 december 1995 is de Commissie op 6 juli 1996 meegedeeld. Op grond van de informatie in dit laatste verslag was de Commissie uiterlijk sinds juli 1996 ervan op de hoogte dat de reële verliezen aanzienlijk lager uitkwamen dan 262,037 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM).

| (69) | Volgens Duitsland valt voor het verschil tussen de reële verliezen in het verslag van 1995 en die in het verslag over de situatie per 31 december 1996 dat registeraccountant Arthur Andersen nadien bij brief van 25 juli 1997 heeft meegedeeld, te verklaren doordat de risico-inschattingen niet ten volle zijn verwerkelijkt en doordat de situatie in 1996 als gevolg van de tijdsfactor bleek te zijn veranderd. Sommige van de verwachte risico's hebben zich toch niet voorgedaan. Daarom kwamen de reële verliezen lager uit dan zij per 31 december 1995 waren geraamd. |
| --- | --- |

(69)

Volgens Duitsland valt voor het verschil tussen de reële verliezen in het verslag van 1995 en die in het verslag over de situatie per 31 december 1996 dat registeraccountant Arthur Andersen nadien bij brief van 25 juli 1997 heeft meegedeeld, te verklaren doordat de risico-inschattingen niet ten volle zijn verwerkelijkt en doordat de situatie in 1996 als gevolg van de tijdsfactor bleek te zijn veranderd. Sommige van de verwachte risico's hebben zich toch niet voorgedaan. Daarom kwamen de reële verliezen lager uit dan zij per 31 december 1995 waren geraamd.

| (70) | Anders dan wat de Commissie bij de inleiding van de procedure beweerde, werd in de zomer 1996 echter niet verwacht dat de reële verliezen hoger zouden uitvallen dan in het laatste spill-oververslag was aangegeven. De balans van de werf werd zorgvuldig opgesteld, met inachtneming van de regels inzake kapitaaltoereikendheid. Bij de verliesprognoses werd van de maximaal te verwachten verliezen uitgegaan. Daarom was de Commissie al sinds juli 1996 op de hoogte van het verschil tussen de oorspronkelijke verliesprognose en de reële verliezen. Toch begon zij pas in de zomer 1999 informatie te vragen over de reële verliezen en heeft zij pas in februari 2000 de procedure ingeleid. |
| --- | --- |

(70)

Anders dan wat de Commissie bij de inleiding van de procedure beweerde, werd in de zomer 1996 echter niet verwacht dat de reële verliezen hoger zouden uitvallen dan in het laatste spill-oververslag was aangegeven. De balans van de werf werd zorgvuldig opgesteld, met inachtneming van de regels inzake kapitaaltoereikendheid. Bij de verliesprognoses werd van de maximaal te verwachten verliezen uitgegaan. Daarom was de Commissie al sinds juli 1996 op de hoogte van het verschil tussen de oorspronkelijke verliesprognose en de reële verliezen. Toch begon zij pas in de zomer 1999 informatie te vragen over de reële verliezen en heeft zij pas in februari 2000 de procedure ingeleid.

| (71) | Duitsland betoogt ook dat, ingeval de Commissie desalniettemin tot de conclusie zou komen dat het verschil tussen de geraamde en de reële verliezen consequenties zou hebben op staatssteungebied, het verschil niet zo hoog zou zijn als de Commissie beweert. Volgens de Commissie bedroeg de voor het dekken van de verliezen ontvangen steun 262,037 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM). Dit bedrag omvat zowel het geraamde bedrag voor het dekken van verliezen (230,081 EUR (450 miljoen DEM) als de „Wettbewerbshilfe” (31,955 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM)). De „Wettbewerbshilfe” was evenwel niet voor het dekken van verliezen bedoeld, maar, zoals gebruikelijk, ter compensatie van de nadelen die alle Duitse werven ondervinden van het feit dat zij in Duitsland en in Europa zijn gevestigd. Het betrof een door de Commissie goedgekeurde regeling. Daarom kan het bedrag van de reële verliezen alleen met het oorspronkelijk geraamde verlies van 230,081 miljoen EUR (450 miljoen DEM) worden vergeleken. Het saldo bedraagt daardoor slechts 29,033 miljoen EUR (56,784 miljoen DEM). |
| --- | --- |

(71)

Duitsland betoogt ook dat, ingeval de Commissie desalniettemin tot de conclusie zou komen dat het verschil tussen de geraamde en de reële verliezen consequenties zou hebben op staatssteungebied, het verschil niet zo hoog zou zijn als de Commissie beweert. Volgens de Commissie bedroeg de voor het dekken van de verliezen ontvangen steun 262,037 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM). Dit bedrag omvat zowel het geraamde bedrag voor het dekken van verliezen (230,081 EUR (450 miljoen DEM) als de „Wettbewerbshilfe” (31,955 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM)). De „Wettbewerbshilfe” was evenwel niet voor het dekken van verliezen bedoeld, maar, zoals gebruikelijk, ter compensatie van de nadelen die alle Duitse werven ondervinden van het feit dat zij in Duitsland en in Europa zijn gevestigd. Het betrof een door de Commissie goedgekeurde regeling. Daarom kan het bedrag van de reële verliezen alleen met het oorspronkelijk geraamde verlies van 230,081 miljoen EUR (450 miljoen DEM) worden vergeleken. Het saldo bedraagt daardoor slechts 29,033 miljoen EUR (56,784 miljoen DEM).

V.   BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGEL

| (72) | Richtlijn 90/684/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 92/68/EEG, bevat ten faveure van de scheepswerven in de voormalige DDR een uitzonderingsregeling voor het verbod op exploitatiesteun. Deze exploitatiesteun moet de betrokken werven in staat stellen de dringend noodzakelijke en diepgaande herstructurering door te voeren om concurrerend te worden. Overeenkomstig artikel 10 bis, lid 2, van Richtlijn 90/684/EEG kan exploitatiesteun voor scheepsbouw- en scheepsverbouwingsactiviteiten van de werven die in de voormalige DDR in bedrijf waren, onder bepaalde voorwaarden tot 31 december 1993 als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden aangemerkt. Een van deze voorwaarden is dat Duitsland jaarlijks verslag uitbrengt. Tegelijk dient de Commissie zich ervan te vergewissen dat de in dit artikel bedoelde steun het handelsverkeer niet beïnvloedt in een mate die in strijd is met het gemeenschappelijk belang. |
| --- | --- |

(72)

Richtlijn 90/684/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 92/68/EEG, bevat ten faveure van de scheepswerven in de voormalige DDR een uitzonderingsregeling voor het verbod op exploitatiesteun. Deze exploitatiesteun moet de betrokken werven in staat stellen de dringend noodzakelijke en diepgaande herstructurering door te voeren om concurrerend te worden. Overeenkomstig artikel 10 bis, lid 2, van Richtlijn 90/684/EEG kan exploitatiesteun voor scheepsbouw- en scheepsverbouwingsactiviteiten van de werven die in de voormalige DDR in bedrijf waren, onder bepaalde voorwaarden tot 31 december 1993 als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden aangemerkt. Een van deze voorwaarden is dat Duitsland jaarlijks verslag uitbrengt. Tegelijk dient de Commissie zich ervan te vergewissen dat de in dit artikel bedoelde steun het handelsverkeer niet beïnvloedt in een mate die in strijd is met het gemeenschappelijk belang.

| (73) | Op grond van Richtlijn 90/684/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 92/68/EEG, heeft de Commissie in twee besluiten van 1993 bepaalde maatregelen ten faveure van scheepswerven in de voormalige DDR goedgekeurd. Deze maatregelen omvatten ook de toekenning van exploitatiesteun, die uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder e), van het EG-Verdrag als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt werd aangemerkt. |
| --- | --- |

(73)

Op grond van Richtlijn 90/684/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 92/68/EEG, heeft de Commissie in twee besluiten van 1993 bepaalde maatregelen ten faveure van scheepswerven in de voormalige DDR goedgekeurd. Deze maatregelen omvatten ook de toekenning van exploitatiesteun, die uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder e), van het EG-Verdrag als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt werd aangemerkt.

| (74) | In deze goedkeuringsbesluiten is sprake van de verplichting voor de Commissie om ervoor te zorgen dat de werven in de nieuwe Duitse deelstaten uitsluitend de steun ontvangen die voor hun herstructurering noodzakelijk is. Het doel van Richtlijn 92/68/EEG, die een afwijking van het algemene verbod op exploitatiesteun in de scheepsbouwsector bevat, is steun mogelijk te maken om „de werven tijdens” de herstructurering „in bedrijf te houden”. Steun die op grond van deze specifieke afwijking werd toegekend, diende strikt te zijn beperkt tot deze doelstelling — dus uitsluitend voor de herstructurering van de werven. Daarom heeft de Commissie de steun alleen goedgekeurd mits hij noodzakelijk is voor deze doelstelling — het in bedrijf houden van de werven tijdens de herstructurering. Dit is duidelijk aangegeven in de vierde alinea van het besluit (SG(93) D/4052) dat Duitsland bij brief van 3 maart 1993 is meegedeeld, en in de vierde alinea van het besluit (SG(94) D/567) dat Duitsland bij brief van 17 januari 1994 is meegedeeld (6). |
| --- | --- |

(74)

In deze goedkeuringsbesluiten is sprake van de verplichting voor de Commissie om ervoor te zorgen dat de werven in de nieuwe Duitse deelstaten uitsluitend de steun ontvangen die voor hun herstructurering noodzakelijk is. Het doel van Richtlijn 92/68/EEG, die een afwijking van het algemene verbod op exploitatiesteun in de scheepsbouwsector bevat, is steun mogelijk te maken om „de werven tijdens” de herstructurering „in bedrijf te houden”. Steun die op grond van deze specifieke afwijking werd toegekend, diende strikt te zijn beperkt tot deze doelstelling — dus uitsluitend voor de herstructurering van de werven. Daarom heeft de Commissie de steun alleen goedgekeurd mits hij noodzakelijk is voor deze doelstelling — het in bedrijf houden van de werven tijdens de herstructurering. Dit is duidelijk aangegeven in de vierde alinea van het besluit (SG(93) D/4052) dat Duitsland bij brief van 3 maart 1993 is meegedeeld, en in de vierde alinea van het besluit (SG(94) D/567) dat Duitsland bij brief van 17 januari 1994 is meegedeeld (6).

| (75) | Bovendien wordt in het besluit betreffende de vrijgave van de tweede steuntranche dat Duitsland bij brief van 17 januari 1994 is meegedeeld, benadrukt dat dit het maximum aan exploitatiesteun is dat aan de scheepswerf kan worden betaald ten behoeve van scheepsbouwcontracten die vóór 31 december 1993 werden ondertekend. Daaruit blijkt dat de inhoud en het opzet van het besluit erin bestonden duidelijk te maken dat de goedgekeurde steun een maximumbedrag is, dat alleen volledig mag worden opgebruikt voorzover zulks voor het welslagen van het herstructureringsproces strikt noodzakelijk is. |
| --- | --- |

(75)

Bovendien wordt in het besluit betreffende de vrijgave van de tweede steuntranche dat Duitsland bij brief van 17 januari 1994 is meegedeeld, benadrukt dat dit het maximum aan exploitatiesteun is dat aan de scheepswerf kan worden betaald ten behoeve van scheepsbouwcontracten die vóór 31 december 1993 werden ondertekend. Daaruit blijkt dat de inhoud en het opzet van het besluit erin bestonden duidelijk te maken dat de goedgekeurde steun een maximumbedrag is, dat alleen volledig mag worden opgebruikt voorzover zulks voor het welslagen van het herstructureringsproces strikt noodzakelijk is.

| (76) | De Bondsregering en KWW voeren aan dat de Commissie definitief over de noodzaak van de steun had beslist vooraleer de steuntranches vrij te geven. In haar besluiten stelde zij bovendien geen voorwaarden vast die zouden rechtvaardigen dat de steun nadien opnieuw werd beoordeeld. Voorts heeft de Commissie het vaste bedrag aan steun goedgekeurd, wel wetende dat de privatiseringsovereenkomst geen verplichtingen inzake terugbetaling bevatte. Als de Commissie toentertijd haar twijfels had aangaande de geloofwaardigheid van de verliesprognose die haar was meegedeeld, had zij in haar besluiten de bepaling moeten opnemen dat de goedkeuring alleen de steun betrof die met de reële verliezen overeenstemde. |
| --- | --- |

(76)

De Bondsregering en KWW voeren aan dat de Commissie definitief over de noodzaak van de steun had beslist vooraleer de steuntranches vrij te geven. In haar besluiten stelde zij bovendien geen voorwaarden vast die zouden rechtvaardigen dat de steun nadien opnieuw werd beoordeeld. Voorts heeft de Commissie het vaste bedrag aan steun goedgekeurd, wel wetende dat de privatiseringsovereenkomst geen verplichtingen inzake terugbetaling bevatte. Als de Commissie toentertijd haar twijfels had aangaande de geloofwaardigheid van de verliesprognose die haar was meegedeeld, had zij in haar besluiten de bepaling moeten opnemen dat de goedkeuring alleen de steun betrof die met de reële verliezen overeenstemde.

| (77) | Zoals in het besluit tot inleiding van de procedure werd uiteengezet (7), merkt de Commissie op dat, in zaken waarin steun werd toegekend voor een herstructurering die moet worden uitgevoerd nadat het besluit over de verenigbaarheid van de steun is genomen, de goedkeuring noodzakelijkerwijs op ramingen is gebaseerd. Ramingen waren in deze zaak net nodig omdat volgens artikel 10 bis, lid 2, onder a), van Richtlijn 90/684/EEG deze steun uiterlijk op 31 december 1993 moest zijn uitgekeerd. In voornoemde besluiten is met deze urgentie ook rekening gehouden, door de opmerking dat het voor de Commissie helder is dat een besluit dringend nodig is om de herstructureringskansen voor de werf niet in het gedrang te brengen. |
| --- | --- |

(77)

Zoals in het besluit tot inleiding van de procedure werd uiteengezet (7), merkt de Commissie op dat, in zaken waarin steun werd toegekend voor een herstructurering die moet worden uitgevoerd nadat het besluit over de verenigbaarheid van de steun is genomen, de goedkeuring noodzakelijkerwijs op ramingen is gebaseerd. Ramingen waren in deze zaak net nodig omdat volgens artikel 10 bis, lid 2, onder a), van Richtlijn 90/684/EEG deze steun uiterlijk op 31 december 1993 moest zijn uitgekeerd. In voornoemde besluiten is met deze urgentie ook rekening gehouden, door de opmerking dat het voor de Commissie helder is dat een besluit dringend nodig is om de herstructureringskansen voor de werf niet in het gedrang te brengen.

| (78) | De Commissie diende haar besluiten over de exploitatiesteun te nemen op grond van de informatie die de Bondsregering haar vooraf had meegedeeld. Daarom moesten in deze besluiten ook uitdrukkelijk de nodige voorwaarden betreffende de noodzaak van de steun worden opgenomen, hetgeen ook uitdrukkelijk is gebeurd. Toen de besluiten werden genomen, trok de Commissie de geloofwaardigheid van de verliesprognoses niet in twijfel, maar diende zij ervoor te zorgen dat, mocht blijken dat de verliezen niet zo hoog zouden uitvallen als was geraamd, het voor het dekken van verliezen toegekende bedrag onverenigbare steun wordt en bijgevolg dient te worden teruggevorderd. |
| --- | --- |

(78)

De Commissie diende haar besluiten over de exploitatiesteun te nemen op grond van de informatie die de Bondsregering haar vooraf had meegedeeld. Daarom moesten in deze besluiten ook uitdrukkelijk de nodige voorwaarden betreffende de noodzaak van de steun worden opgenomen, hetgeen ook uitdrukkelijk is gebeurd. Toen de besluiten werden genomen, trok de Commissie de geloofwaardigheid van de verliesprognoses niet in twijfel, maar diende zij ervoor te zorgen dat, mocht blijken dat de verliezen niet zo hoog zouden uitvallen als was geraamd, het voor het dekken van verliezen toegekende bedrag onverenigbare steun wordt en bijgevolg dient te worden teruggevorderd.

| (79) | Daarom ook is in alle besluiten van de Commissie inzake vrijgave van de steuntranches herhaald dat de Commissie, naar aanleiding van de goedkeuring van deze afwijking van de voorschriften inzake exploitatiesteun ten behoeve van andere communautaire werven, aan de Raad de toezegging heeft gedaan dat zij haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden zal gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven in de nieuwe Duitse deelstaten alleen de steun ontvangen die nodig is om de herstructureringskansen van de werf niet in het gedrang te brengen. Het staat dan ook buiten kijf dat de invulling die Duitsland na afronding van de herstructurering geeft aan het begrip „steun die als een vast bedrag wordt toegekend”, met de richtlijnen van de Raad noch met de besluiten van de Commissie in overeenstemming is. |
| --- | --- |

(79)

Daarom ook is in alle besluiten van de Commissie inzake vrijgave van de steuntranches herhaald dat de Commissie, naar aanleiding van de goedkeuring van deze afwijking van de voorschriften inzake exploitatiesteun ten behoeve van andere communautaire werven, aan de Raad de toezegging heeft gedaan dat zij haar monitoring- en onderzoekbevoegdheden zal gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven in de nieuwe Duitse deelstaten alleen de steun ontvangen die nodig is om de herstructureringskansen van de werf niet in het gedrang te brengen. Het staat dan ook buiten kijf dat de invulling die Duitsland na afronding van de herstructurering geeft aan het begrip „steun die als een vast bedrag wordt toegekend”, met de richtlijnen van de Raad noch met de besluiten van de Commissie in overeenstemming is.

| (80) | Vooraleer de besluiten betreffende de steunverlening werden genomen, heeft Duitsland de Commissie een afschrift van de overnameovereenkomst tussen de THA en KWW verstrekt. Volgens Duitsland werd de Commissie zodoende volledig geïnformeerd over de voorwaarden voor de steun die als een vast bedrag werd toegekend. Duitsland verklaart echter niet hoe een dergelijke overeenkomst tussen de THA en KWW een derde partij — namelijk de Commissie — kan binden. |
| --- | --- |

(80)

Vooraleer de besluiten betreffende de steunverlening werden genomen, heeft Duitsland de Commissie een afschrift van de overnameovereenkomst tussen de THA en KWW verstrekt. Volgens Duitsland werd de Commissie zodoende volledig geïnformeerd over de voorwaarden voor de steun die als een vast bedrag werd toegekend. Duitsland verklaart echter niet hoe een dergelijke overeenkomst tussen de THA en KWW een derde partij — namelijk de Commissie — kan binden.

| (81) | Voorts verwijst Duitsland naar zijn brief van 28 mei 1993 aan de Commissie, waarmee het aan de Commissie nadere gegevens over de privatisering van de Oost-Duitse scheepswerven verstrekte. In hoofdzaak ging het daarbij erom uiteen te zetten waarom exploitatiesteun nodig was om de verliezen op contracten en door onderbezetting te dekken. Duitsland tekende ook aan dat in de overnameovereenkomsten niet is voorzien in een terugbetaling van de verliezen, na overlegging van betalingsbewijzen, om een oneconomische bedrijfsvoering te voorkomen. Het zou de doelstelling van de THA zijn geweest om het financiële risico van verdere verliezen naar de overnemer door te schuiven. Daarom moesten de verwachte verliezen van de scheepswerven — waaronder die van WW — vooraf zo precies mogelijk worden vastgesteld. |
| --- | --- |

(81)

Voorts verwijst Duitsland naar zijn brief van 28 mei 1993 aan de Commissie, waarmee het aan de Commissie nadere gegevens over de privatisering van de Oost-Duitse scheepswerven verstrekte. In hoofdzaak ging het daarbij erom uiteen te zetten waarom exploitatiesteun nodig was om de verliezen op contracten en door onderbezetting te dekken. Duitsland tekende ook aan dat in de overnameovereenkomsten niet is voorzien in een terugbetaling van de verliezen, na overlegging van betalingsbewijzen, om een oneconomische bedrijfsvoering te voorkomen. Het zou de doelstelling van de THA zijn geweest om het financiële risico van verdere verliezen naar de overnemer door te schuiven. Daarom moesten de verwachte verliezen van de scheepswerven — waaronder die van WW — vooraf zo precies mogelijk worden vastgesteld.

| (82) | Duitsland verklaarde voorts dat, in ruil daarvoor, werd overeengekomen dat de overnemer, in het onwaarschijnlijke geval dat besparingen werden behaald, de baten daarvan zou mogen behouden. Dit mechanisme moest de kandidaat-overnemers ertoe aanzetten de scheepswerven zo snel mogelijk naar een markteconomie te laten overschakelen. |
| --- | --- |

(82)

Duitsland verklaarde voorts dat, in ruil daarvoor, werd overeengekomen dat de overnemer, in het onwaarschijnlijke geval dat besparingen werden behaald, de baten daarvan zou mogen behouden. Dit mechanisme moest de kandidaat-overnemers ertoe aanzetten de scheepswerven zo snel mogelijk naar een markteconomie te laten overschakelen.

| (83) | Dit is net de reden waarom de Commissie in haar besluit van 17 januari 1994 de door Duitsland gedane toezeggingen diende te herhalen; deze waren al ondubbelzinnig beschreven in het eerste besluit dat Duitsland bij brief van 3 maart 1993 was meegedeeld. Daarnaast heeft de Commissie besloten te antwoorden in een besluit — in een juridisch instrument waartegen beroep kan worden ingesteld. Aangezien Duitsland wel degelijk met de staatssteunregels en de feiten in deze zaak bekend was, kan de Commissie Duitslands onjuiste uitlegging van de goedkeuringsbesluiten van 1993 en 1994 niet begrijpen. In deze besluiten wordt helder benadrukt dat de Commissie haar onderzoek- en monitoringbevoegdheden zal gebruiken om ervoor te zorgen dat de werven alleen de steun krijgen die voor hun herstructurering nodig is. |
| --- | --- |

(83)

Dit is net de reden waarom de Commissie in haar besluit van 17 januari 1994 de door Duitsland gedane toezeggingen diende te herhalen; deze waren al ondubbelzinnig beschreven in het eerste besluit dat Duitsland bij brief van 3 maart 1993 was meegedeeld. Daarnaast heeft de Commissie besloten te antwoorden in een besluit — in een juridisch instrument waartegen beroep kan worden ingesteld. Aangezien Duitsland wel degelijk met de staatssteunregels en de feiten in deze zaak bekend was, kan de Commissie Duitslands onjuiste uitlegging van de goedkeuringsbesluiten van 1993 en 1994 niet begrijpen. In deze besluiten wordt helder benadrukt dat de Commissie haar onderzoek- en monitoringbevoegdheden zal gebruiken om ervoor te zorgen dat de werven alleen de steun krijgen die voor hun herstructurering nodig is.

| (84) | In hun opmerkingen betoogt zowel Duitsland als KWW dat het kwestieuze bedrag van 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) deel uitmaakt van de totale exploitatiesteun die is goedgekeurd bij de besluiten van de Commissie die Duitsland in maart 1993 en januari 1994 zijn meegedeeld, en dat deze steun nadien niet opnieuw op zijn verenigbaarheid kan worden getoetst. Zij merken voorts op dat niet alle door de Commissie als steun goedgekeurde bedragen ook daadwerkelijk steun vormden. Een deel van de herstructureringskosten werd uit het eigen vermogen van de werf gefinancierd en deze zijn als posities op de balans opgevoerd. Slechts 29,812 miljoen EUR (58,309 miljoen DEM) aan exploitatiesteun werd in contanten betaald. |
| --- | --- |

(84)

In hun opmerkingen betoogt zowel Duitsland als KWW dat het kwestieuze bedrag van 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) deel uitmaakt van de totale exploitatiesteun die is goedgekeurd bij de besluiten van de Commissie die Duitsland in maart 1993 en januari 1994 zijn meegedeeld, en dat deze steun nadien niet opnieuw op zijn verenigbaarheid kan worden getoetst. Zij merken voorts op dat niet alle door de Commissie als steun goedgekeurde bedragen ook daadwerkelijk steun vormden. Een deel van de herstructureringskosten werd uit het eigen vermogen van de werf gefinancierd en deze zijn als posities op de balans opgevoerd. Slechts 29,812 miljoen EUR (58,309 miljoen DEM) aan exploitatiesteun werd in contanten betaald.

| (85) | De Commissie doet opmerken dat het totale steunbedrag al dan niet in contanten uitgekeerde steun omvat. Steun die niet in contanten werd uitgekeerd, bestaat in de overdracht van activa aan de nieuwe onderneming — een deel vaste en een deel vlottende activa — die vergezeld ging van een minder dan evenredige overdracht van schulden. Toch is de vorm waarin de steun is uitgekeerd, niet bepalend om een betaling al dan niet als steun aan te merken. In haar beide besluiten heeft de Commissie voor in totaal 380,9 miljoen EUR (745 miljoen DEM) aan exploitatiesteun goedgekeurd, waarbij een deel van deze steun wel en een ander deel niet in contanten is uitgekeerd. Tegen beide besluiten is door Duitsland noch de begunstigde werf beroep ingesteld. Bijgevolg zijn zij juridisch bindend voor Duitsland, de begunstigde onderneming en de Commissie zelf. Bovendien dient ook te worden aangetekend dat de totale in contanten toegekende steun duidelijk hoger ligt dan het kwestieuze bedrag van 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM). Indien de begunstigde onderneming vond dat de beoordeling verkeerd was, had zij, overeenkomstig artikel 230, lid 5, van het EG-Verdrag, tegen deze besluiten beroep moeten instellen. |
| --- | --- |

(85)

De Commissie doet opmerken dat het totale steunbedrag al dan niet in contanten uitgekeerde steun omvat. Steun die niet in contanten werd uitgekeerd, bestaat in de overdracht van activa aan de nieuwe onderneming — een deel vaste en een deel vlottende activa — die vergezeld ging van een minder dan evenredige overdracht van schulden. Toch is de vorm waarin de steun is uitgekeerd, niet bepalend om een betaling al dan niet als steun aan te merken. In haar beide besluiten heeft de Commissie voor in totaal 380,9 miljoen EUR (745 miljoen DEM) aan exploitatiesteun goedgekeurd, waarbij een deel van deze steun wel en een ander deel niet in contanten is uitgekeerd. Tegen beide besluiten is door Duitsland noch de begunstigde werf beroep ingesteld. Bijgevolg zijn zij juridisch bindend voor Duitsland, de begunstigde onderneming en de Commissie zelf. Bovendien dient ook te worden aangetekend dat de totale in contanten toegekende steun duidelijk hoger ligt dan het kwestieuze bedrag van 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM). Indien de begunstigde onderneming vond dat de beoordeling verkeerd was, had zij, overeenkomstig artikel 230, lid 5, van het EG-Verdrag, tegen deze besluiten beroep moeten instellen.

| (86) | Volgens punt 7.6.2 van de privatiseringsovereenkomst diende in de balansprognose rekening te worden gehouden met 435,5 miljoen DEM aan bijzondere voorzieningen ten behoeve van achterstallige investeringen door de onderneming tijdens de herstructurering en 450 miljoen DEM aan bijzondere voorzieningen ter financiering van de verliezen die de ondernemingen tijdens de herstructurering hadden geleden ingevolge verminderde productiviteit, alsmede voor andere verliezen als gevolg van het feit dat het de onderneming in die periode aan concurrentiekracht ontbrak. Daaruit volgt dat de betaling van 450 miljoen DEM om de verliezen te dekken waarmee in de voorlopige balans rekening werd gehouden, een voorwaarde was om WW over te nemen. Daarom bevatte de balansprognose dus ook posities die niet direct elementen van de overgedragen activa waren, maar die KWW ontving om de verliezen op scheepsbouwcontracten te dekken. Die posities vormen staatssteun. |
| --- | --- |

(86)

Volgens punt 7.6.2 van de privatiseringsovereenkomst diende in de balansprognose rekening te worden gehouden met 435,5 miljoen DEM aan bijzondere voorzieningen ten behoeve van achterstallige investeringen door de onderneming tijdens de herstructurering en 450 miljoen DEM aan bijzondere voorzieningen ter financiering van de verliezen die de ondernemingen tijdens de herstructurering hadden geleden ingevolge verminderde productiviteit, alsmede voor andere verliezen als gevolg van het feit dat het de onderneming in die periode aan concurrentiekracht ontbrak. Daaruit volgt dat de betaling van 450 miljoen DEM om de verliezen te dekken waarmee in de voorlopige balans rekening werd gehouden, een voorwaarde was om WW over te nemen. Daarom bevatte de balansprognose dus ook posities die niet direct elementen van de overgedragen activa waren, maar die KWW ontving om de verliezen op scheepsbouwcontracten te dekken. Die posities vormen staatssteun.

| (87) | Dat een deel van de steun niet in contanten werd uitbetaald, is helder aangegeven in het besluit van de Commissie dat op 17 januari 1994 aan Duitsland is meegedeeld en waarin de tweede tranche exploitatiesteun wordt vrijgegeven: 617,1 miljoen DEM aan exploitatiesteun, waarvan 113,5 miljoen DEM in contanten zou worden betaald, namelijk 66,9 miljoen DEM als „Wettbewerbshilfe” en 46,6 miljoen DEM om een deel van de verliezen te dekken op contracten die nà 1 juli 1990 waren ondertekend. Dit impliceert dat het grootste deel van de met dit besluit goedgekeurde exploitatiesteun — met name het bedrag van 257,4 miljoen EUR (503,6 miljoen DEM) — als niet in contanten verleende steun werd goedgekeurd. |
| --- | --- |

(87)

Dat een deel van de steun niet in contanten werd uitbetaald, is helder aangegeven in het besluit van de Commissie dat op 17 januari 1994 aan Duitsland is meegedeeld en waarin de tweede tranche exploitatiesteun wordt vrijgegeven: 617,1 miljoen DEM aan exploitatiesteun, waarvan 113,5 miljoen DEM in contanten zou worden betaald, namelijk 66,9 miljoen DEM als „Wettbewerbshilfe” en 46,6 miljoen DEM om een deel van de verliezen te dekken op contracten die nà 1 juli 1990 waren ondertekend. Dit impliceert dat het grootste deel van de met dit besluit goedgekeurde exploitatiesteun — met name het bedrag van 257,4 miljoen EUR (503,6 miljoen DEM) — als niet in contanten verleende steun werd goedgekeurd.

| (88) | KWW kan niet aanvoeren dat zij tegen de delen van de besluiten die de niet in contanten verleende steun betroffen, nimmer beroep heeft ingesteld omdat de Commissie een positief besluit had genomen. De kwalificatie van deze overdracht van activa als staatssteun was kennelijk zo bezwarend voor KWW dat een beroep tegen dit besluit ontvankelijk was geweest indien KWW met dit besluit niet had ingestemd. De Commissie merkte de maatregelen als steun aan en heeft ze op hun verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt kunnen toetsen. Een en ander betekende dat de Commissie voorwaarden kon stellen of toezeggingen van Duitsland kon aanvaarden die de operaties van de begunstigde rechtstreeks beïnvloeden. Onder dergelijke omstandigheden geldt een beroep tot nietigverklaring van het besluit als ontvankelijk (8). |
| --- | --- |

(88)

KWW kan niet aanvoeren dat zij tegen de delen van de besluiten die de niet in contanten verleende steun betroffen, nimmer beroep heeft ingesteld omdat de Commissie een positief besluit had genomen. De kwalificatie van deze overdracht van activa als staatssteun was kennelijk zo bezwarend voor KWW dat een beroep tegen dit besluit ontvankelijk was geweest indien KWW met dit besluit niet had ingestemd. De Commissie merkte de maatregelen als steun aan en heeft ze op hun verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt kunnen toetsen. Een en ander betekende dat de Commissie voorwaarden kon stellen of toezeggingen van Duitsland kon aanvaarden die de operaties van de begunstigde rechtstreeks beïnvloeden. Onder dergelijke omstandigheden geldt een beroep tot nietigverklaring van het besluit als ontvankelijk (8).

| (89) | Op basis van alle beschikbare informatie voerde de Commissie een nader onderzoek uit van de steunbedragen die KWW na de goedkeuring van de steun had ontvangen. Na doorlichting van de balans vóór de privatisering, de balans bij de overname, de spill-oververslagen van registeraccountant Arthur Andersen, de privatiseringsprocedure en de privatiseringsovereenkomst blijkt dat de scheepswerf niet de exploitatiesteun voor de kwijtschelding van 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan schulden uit het verleden heeft ontvangen waarvoor de Commissie in haar besluit van 3 maart 1993 toestemming had verleend. |
| --- | --- |

(89)

Op basis van alle beschikbare informatie voerde de Commissie een nader onderzoek uit van de steunbedragen die KWW na de goedkeuring van de steun had ontvangen. Na doorlichting van de balans vóór de privatisering, de balans bij de overname, de spill-oververslagen van registeraccountant Arthur Andersen, de privatiseringsprocedure en de privatiseringsovereenkomst blijkt dat de scheepswerf niet de exploitatiesteun voor de kwijtschelding van 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan schulden uit het verleden heeft ontvangen waarvoor de Commissie in haar besluit van 3 maart 1993 toestemming had verleend.

| (90) | Een dergelijke kwijtschelding zou slechts dan de betaling van staatssteun zijn wanneer de begunstigde ook de activa kon behouden die van de financiële verplichtingen zijn bevrijd (of die activa ontvangt indien, zoals in deze zaak, een nieuwe onderneming wordt opgericht). De balans bij de overname van KWW laat geen dergelijke activa zien die vrij van financiële verplichtingen ter hoogte van het kwijtgescholden bedrag zijn overgedragen, hetgeen exploitatiesteun was geweest. Aangezien de lening kort vóór de privatisering werd kwijtgescholden, betrof het een verplichting voor WW (een werf in handen van de overheid), aangezien de Staat, als de vorige eigenaar, de enige begunstigde was, doch dit voordeel niet aan de nieuwe onderneming heeft overgedragen. Kennelijk heeft de scheepswerf deze eerder door de Commissie goedgekeurde exploitatiesteun dan ook niet ontvangen. |
| --- | --- |

(90)

Een dergelijke kwijtschelding zou slechts dan de betaling van staatssteun zijn wanneer de begunstigde ook de activa kon behouden die van de financiële verplichtingen zijn bevrijd (of die activa ontvangt indien, zoals in deze zaak, een nieuwe onderneming wordt opgericht). De balans bij de overname van KWW laat geen dergelijke activa zien die vrij van financiële verplichtingen ter hoogte van het kwijtgescholden bedrag zijn overgedragen, hetgeen exploitatiesteun was geweest. Aangezien de lening kort vóór de privatisering werd kwijtgescholden, betrof het een verplichting voor WW (een werf in handen van de overheid), aangezien de Staat, als de vorige eigenaar, de enige begunstigde was, doch dit voordeel niet aan de nieuwe onderneming heeft overgedragen. Kennelijk heeft de scheepswerf deze eerder door de Commissie goedgekeurde exploitatiesteun dan ook niet ontvangen.

| (91) | Ten slotte zijn, volgens de spill-oververslagen, scheepsbouwcontracten voor speciale schepen (de zgn. „cash carriers”) niet aan KWW overgedragen. Werd de vergoeding voor het dekken van verliezen op die contracten weliswaar opgenomen in het bedrag van 315,5 miljoen EUR (617,1 miljoen DEM) aan exploitatiesteun dat de Commissie op 17 januari 1994 had goedgekeurd, toch was KWW niet met de uitvoering van die contracten belast. KWW kon dan ook geen vergoeding ontvangen voor het dekken van de verliezen die naar verwachting uit deze contracten zouden resulteren. Daarom is er geen reden om KWW te compenseren omdat zij deze 17,7 miljoen EUR (34,6 miljoen DEM) aan steun niet had ontvangen. Zoals in de overwegingen 12 tot en met 20 werd aangegeven, is dit laatste bedrag niet opgenomen in het bedrag van 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) voor het dekken van verliezen, waarvan sprake in het spill-oververslag. |
| --- | --- |

(91)

Ten slotte zijn, volgens de spill-oververslagen, scheepsbouwcontracten voor speciale schepen (de zgn. „cash carriers”) niet aan KWW overgedragen. Werd de vergoeding voor het dekken van verliezen op die contracten weliswaar opgenomen in het bedrag van 315,5 miljoen EUR (617,1 miljoen DEM) aan exploitatiesteun dat de Commissie op 17 januari 1994 had goedgekeurd, toch was KWW niet met de uitvoering van die contracten belast. KWW kon dan ook geen vergoeding ontvangen voor het dekken van de verliezen die naar verwachting uit deze contracten zouden resulteren. Daarom is er geen reden om KWW te compenseren omdat zij deze 17,7 miljoen EUR (34,6 miljoen DEM) aan steun niet had ontvangen. Zoals in de overwegingen 12 tot en met 20 werd aangegeven, is dit laatste bedrag niet opgenomen in het bedrag van 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) voor het dekken van verliezen, waarvan sprake in het spill-oververslag.

| (92) | KWW heeft 8 miljoen EUR (15,6 miljoen DEM) minder aan investeringssteun van de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren ontvangen. |
| --- | --- |

(92)

KWW heeft 8 miljoen EUR (15,6 miljoen DEM) minder aan investeringssteun van de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren ontvangen.

| (93) | KWW en Duitsland betogen voorts dat, ingeval de Commissie toch tot de conclusie zou komen dat het verschil tussen de reële en de geraamde verliezen consequenties zou hebben op staatssteungebied, dit verschil dan in ieder geval kleiner zou zijn dan de Commissie beweert. De 31,955 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe” was evenwel niet ter dekking van verliezen bedoeld, maar, zoals gebruikelijk, ter compensatie van de nadelen die alle Duitse werven ondervinden van het feit dat zij in Duitsland en in Europa zijn gevestigd. |
| --- | --- |

(93)

KWW en Duitsland betogen voorts dat, ingeval de Commissie toch tot de conclusie zou komen dat het verschil tussen de reële en de geraamde verliezen consequenties zou hebben op staatssteungebied, dit verschil dan in ieder geval kleiner zou zijn dan de Commissie beweert. De 31,955 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe” was evenwel niet ter dekking van verliezen bedoeld, maar, zoals gebruikelijk, ter compensatie van de nadelen die alle Duitse werven ondervinden van het feit dat zij in Duitsland en in Europa zijn gevestigd.

| (94) | De Commissie doet opmerken dat, zoals eerder werd uiteengezet, de privatiseringsovereenkomst en de bijbehorende toelichting een gedetailleerd overzicht van de steun ten behoeve van de herstructurering van de werf bevatten. In deze documenten wordt het totale steunbedrag voor het dekken van verliezen tijdens de herstructurering op 285,096 miljoen EUR (557,6 miljoen DEM) vastgesteld. Dit bedrag omvatte 230,091 miljoen EUR (450 miljoen DEM) aan steun voor het dekken van verliezen, 37,32 miljoen EUR (73 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe” en 17,69 miljoen EUR (34,6 miljoen DEM) voor verliezen op een lopend contract dat door de THA was overgenomen. |
| --- | --- |

(94)

De Commissie doet opmerken dat, zoals eerder werd uiteengezet, de privatiseringsovereenkomst en de bijbehorende toelichting een gedetailleerd overzicht van de steun ten behoeve van de herstructurering van de werf bevatten. In deze documenten wordt het totale steunbedrag voor het dekken van verliezen tijdens de herstructurering op 285,096 miljoen EUR (557,6 miljoen DEM) vastgesteld. Dit bedrag omvatte 230,091 miljoen EUR (450 miljoen DEM) aan steun voor het dekken van verliezen, 37,32 miljoen EUR (73 miljoen DEM) aan „Wettbewerbshilfe” en 17,69 miljoen EUR (34,6 miljoen DEM) voor verliezen op een lopend contract dat door de THA was overgenomen.

| (95) | Onder de balanspositie „Wettbewerbshilfe” ontving KWW slechts 31,955 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM), in plaats van de goedgekeurde 37,3 miljoen EUR (73 miljoen DEM). Deze „Wettbewerbshilfe” werd goedgekeurd met als doel het dekken van verliezen tijdens de herstructurering. Daarom heeft de Commissie de compensatie voor niet-uitgekeerde „Wettbewerbshilfe” opgenomen in het totale steunbedrag dat voor het dekken van verliezen is goedgekeurd. |
| --- | --- |

(95)

Onder de balanspositie „Wettbewerbshilfe” ontving KWW slechts 31,955 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM), in plaats van de goedgekeurde 37,3 miljoen EUR (73 miljoen DEM). Deze „Wettbewerbshilfe” werd goedgekeurd met als doel het dekken van verliezen tijdens de herstructurering. Daarom heeft de Commissie de compensatie voor niet-uitgekeerde „Wettbewerbshilfe” opgenomen in het totale steunbedrag dat voor het dekken van verliezen is goedgekeurd.

| (96) | Zelfs indien de argumenten van KWW werden aanvaard, was de beoordeling van de Commissie daardoor toch niet anders uitgevallen. Het feit dat KWW als „Wettbewerbshilfe” aangemerkte steun ontving, wordt niet betwist. Ongeacht of deze steun voor het dekken van verliezen was bestemd, vormde deze „Wettbewerbshilfe” een bron van inkomsten en deed hij de verliezen dalen. Bijgevolg was de behoefte aan exploitatiesteun om verliezen te dekken beperkter. Het argument van KWW om de „Wettbewerbshilfe” volledig buiten beschouwing te laten, is niet houdbaar en moet dan ook worden afgewezen. |
| --- | --- |

(96)

Zelfs indien de argumenten van KWW werden aanvaard, was de beoordeling van de Commissie daardoor toch niet anders uitgevallen. Het feit dat KWW als „Wettbewerbshilfe” aangemerkte steun ontving, wordt niet betwist. Ongeacht of deze steun voor het dekken van verliezen was bestemd, vormde deze „Wettbewerbshilfe” een bron van inkomsten en deed hij de verliezen dalen. Bijgevolg was de behoefte aan exploitatiesteun om verliezen te dekken beperkter. Het argument van KWW om de „Wettbewerbshilfe” volledig buiten beschouwing te laten, is niet houdbaar en moet dan ook worden afgewezen.

| (97) | Duitsland heeft ook twijfel bij de bevoegdheden van de Commissie om vast te stellen of de steun werd gebruikt voor de doelstellingen waarvoor deze werd toegekend. De Commissie merkt op dat in de beschikkingen waarin de Commissie de steun voor het dekken van verliezen goedkeurde, uitdrukkelijk is aangegeven dat de Commissie haar onderzoek- en monitoringbevoegdheden zal gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven in de nieuwe Duitse deelstaten alleen de steun krijgen die voor hun herstructurering noodzakelijk is. |
| --- | --- |

(97)

Duitsland heeft ook twijfel bij de bevoegdheden van de Commissie om vast te stellen of de steun werd gebruikt voor de doelstellingen waarvoor deze werd toegekend. De Commissie merkt op dat in de beschikkingen waarin de Commissie de steun voor het dekken van verliezen goedkeurde, uitdrukkelijk is aangegeven dat de Commissie haar onderzoek- en monitoringbevoegdheden zal gebruiken om ervoor te zorgen dat de scheepswerven in de nieuwe Duitse deelstaten alleen de steun krijgen die voor hun herstructurering noodzakelijk is.

| (98) | De Commissie is het niet met Duitsland eens dat de desbetreffende zinsnede uitsluitend betrekking heeft op het tijdstip waarop de ramingen werden beoordeeld en de steuntranches werden vrijgegeven. In dit verband dient te worden herinnerd aan de specifieke omstandigheden van de zaak, vooral de bepaling in Richtlijn 92/68/EEG dat de exploitatiesteun uiterlijk per ultimo 1993 diende te zijn uitgekeerd, en het feit dat in diezelfde richtlijn aan de Bondsregering verslagleggingsverplichtingen worden opgelegd. In het licht daarvan kan de toezegging van de Commissie aan de Raad alleen worden begrepen als de toezegging om erop toe te zien dat de steun is beperkt tot hetgeen voor de herstructurering strikt noodzakelijk is. |
| --- | --- |

(98)

De Commissie is het niet met Duitsland eens dat de desbetreffende zinsnede uitsluitend betrekking heeft op het tijdstip waarop de ramingen werden beoordeeld en de steuntranches werden vrijgegeven. In dit verband dient te worden herinnerd aan de specifieke omstandigheden van de zaak, vooral de bepaling in Richtlijn 92/68/EEG dat de exploitatiesteun uiterlijk per ultimo 1993 diende te zijn uitgekeerd, en het feit dat in diezelfde richtlijn aan de Bondsregering verslagleggingsverplichtingen worden opgelegd. In het licht daarvan kan de toezegging van de Commissie aan de Raad alleen worden begrepen als de toezegging om erop toe te zien dat de steun is beperkt tot hetgeen voor de herstructurering strikt noodzakelijk is.

| (99) | Wat betreft de monitoringverplichtingen, dient te worden aangetekend dat, overeenkomstig artikel 10 bis, lid 2, onder d), van Richtlijn 90/684/EEG, Duitsland de Commissie, in de vorm van door een onafhankelijke registeraccountant op te stellen jaarlijkse verslagen, bewijzen moest verschaffen dat de steunbetalingen uitsluitend ten goede kwamen aan de werven in de vroegere DDR. Deze zogenoemde spill-oververslagen werden de Commissie meegedeeld tot het eind van de herstructureringsperiode – dus tot eind 1995 – om na te gaan of de steun uitsluitend voor KWW was gebruikt. Naast deze informatie bevatten de verslagen ook informatie over het concrete gebruik van de steun. |
| --- | --- |

(99)

Wat betreft de monitoringverplichtingen, dient te worden aangetekend dat, overeenkomstig artikel 10 bis, lid 2, onder d), van Richtlijn 90/684/EEG, Duitsland de Commissie, in de vorm van door een onafhankelijke registeraccountant op te stellen jaarlijkse verslagen, bewijzen moest verschaffen dat de steunbetalingen uitsluitend ten goede kwamen aan de werven in de vroegere DDR. Deze zogenoemde spill-oververslagen werden de Commissie meegedeeld tot het eind van de herstructureringsperiode – dus tot eind 1995 – om na te gaan of de steun uitsluitend voor KWW was gebruikt. Naast deze informatie bevatten de verslagen ook informatie over het concrete gebruik van de steun.

| (100) | Duitsland betoogt dat het feit dat het de Commissie na de goedkeuring van de steun inlichtingen over de steun heeft verschaft, vooral in de vorm van de zogenaamde spill-oververslagen, in ieder geval niet resulteert uit een bevoegdheid van de Commissie om de noodzaak van de steun nogmaals na te gaan. De spill-oververslagen werden ingediend om aan te tonen dat er tussen de werf en andere ondernemingen geen spill-over van steun had plaatsgevonden. De bedoeling en het opzet van de verslagen waren evenwel niet om het daadwerkelijke bedrag van de verliezen aan te tonen. De inlichtingen over het gebruik van de steun, die in deze verslagen waren vervat, waren uitsluitend bedoeld om op een verifieerbare wijze, overeenkomstig de doelstelling van de spill-overcontroles, aan te tonen dat er geen steun aan de investeerder of de andere werven werd overgedragen. |
| --- | --- |

(100)

Duitsland betoogt dat het feit dat het de Commissie na de goedkeuring van de steun inlichtingen over de steun heeft verschaft, vooral in de vorm van de zogenaamde spill-oververslagen, in ieder geval niet resulteert uit een bevoegdheid van de Commissie om de noodzaak van de steun nogmaals na te gaan. De spill-oververslagen werden ingediend om aan te tonen dat er tussen de werf en andere ondernemingen geen spill-over van steun had plaatsgevonden. De bedoeling en het opzet van de verslagen waren evenwel niet om het daadwerkelijke bedrag van de verliezen aan te tonen. De inlichtingen over het gebruik van de steun, die in deze verslagen waren vervat, waren uitsluitend bedoeld om op een verifieerbare wijze, overeenkomstig de doelstelling van de spill-overcontroles, aan te tonen dat er geen steun aan de investeerder of de andere werven werd overgedragen.

| (101) | Duitsland gaat daarmee voorbij aan het feit dat in beide goedkeuringsbesluiten in ruil voor het vrijgeven van de exploitatiesteun voor het dekken van verliezen toezeggingen worden beschreven die „overcompensatie” moesten uitsluiten. In het licht van deze vrijwaringsmaatregelen lijkt een verdere discussie over de monitoringbevoegdheden van de Commissie niet nodig, aangezien er geen ernstige twijfel over kan bestaan dat de Commissie bevoegd is, ja zelfs verplicht is, de consequenties te trekken uit de niet-naleving van de essentiële voorwaarden van een besluit waarin staatssteun wordt goedgekeurd. In dergelijke gevallen dient de Commissie de terugvordering te eisen van de steun die als onverenigbaar en onrechtmatig — want toegekend zonder de goedkeuring van de Commissie — dient te worden aangemerkt. |
| --- | --- |

(101)

Duitsland gaat daarmee voorbij aan het feit dat in beide goedkeuringsbesluiten in ruil voor het vrijgeven van de exploitatiesteun voor het dekken van verliezen toezeggingen worden beschreven die „overcompensatie” moesten uitsluiten. In het licht van deze vrijwaringsmaatregelen lijkt een verdere discussie over de monitoringbevoegdheden van de Commissie niet nodig, aangezien er geen ernstige twijfel over kan bestaan dat de Commissie bevoegd is, ja zelfs verplicht is, de consequenties te trekken uit de niet-naleving van de essentiële voorwaarden van een besluit waarin staatssteun wordt goedgekeurd. In dergelijke gevallen dient de Commissie de terugvordering te eisen van de steun die als onverenigbaar en onrechtmatig — want toegekend zonder de goedkeuring van de Commissie — dient te worden aangemerkt.

| (102) | De Commissie is het met Duitsland eens dat het doel van de spill-oververslagen was, aan te tonen dat er geen steun voor de herstructurering van de werf werd overgedragen of door spill-over bij andere ondernemingen, zoals de moedermaatschappij van de werf, terechtkwam. Volgens de goedkeuringsbesluiten hield de monitoring op het gebruik van de steun echter ook in dat werd toegezien op de doelstellingen waarvoor de steun was bestemd, om ervoor te zorgen dat alle steun uitsluitend voor de herstructurering van de werf werd gebruikt. |
| --- | --- |

(102)

De Commissie is het met Duitsland eens dat het doel van de spill-oververslagen was, aan te tonen dat er geen steun voor de herstructurering van de werf werd overgedragen of door spill-over bij andere ondernemingen, zoals de moedermaatschappij van de werf, terechtkwam. Volgens de goedkeuringsbesluiten hield de monitoring op het gebruik van de steun echter ook in dat werd toegezien op de doelstellingen waarvoor de steun was bestemd, om ervoor te zorgen dat alle steun uitsluitend voor de herstructurering van de werf werd gebruikt.

| (103) | Dat de steun naar behoren werd gebruikt voor de doelstellingen waarvoor hij werd toegekend, vormde een essentieel onderdeel van deze monitoring. Dit blijkt ook uit de structuur en inhoud van de spill-oververslagen, waarin de uiteenzetting over het gebruik van de ontvangen steun een uitvoerig onderdeel is. Het werd zo belangrijk gevonden om deze informatie in de verslagen op te nemen, omdat zij de Commissie, in overeenstemming met haar toezeggingen aan de Raad en haar goedkeuringsbesluiten, de mogelijkheid bood erop toe te zien dat de steun naar behoren werd gebruikt. |
| --- | --- |

(103)

Dat de steun naar behoren werd gebruikt voor de doelstellingen waarvoor hij werd toegekend, vormde een essentieel onderdeel van deze monitoring. Dit blijkt ook uit de structuur en inhoud van de spill-oververslagen, waarin de uiteenzetting over het gebruik van de ontvangen steun een uitvoerig onderdeel is. Het werd zo belangrijk gevonden om deze informatie in de verslagen op te nemen, omdat zij de Commissie, in overeenstemming met haar toezeggingen aan de Raad en haar goedkeuringsbesluiten, de mogelijkheid bood erop toe te zien dat de steun naar behoren werd gebruikt.

| (104) | Zowel KWW als Duitsland betoogt voorts dat de Commissie sinds 1996 — het tijdstip waarop de Commissie het laatste spill-oververslag werd meegedeeld — ervan op de hoogte is dat de reële verliezen aanzienlijk lager uitkwamen dan geraamd. Niettemin is de Commissie haar onderzoek van de zaak pas in 1999 begonnen. |
| --- | --- |

(104)

Zowel KWW als Duitsland betoogt voorts dat de Commissie sinds 1996 — het tijdstip waarop de Commissie het laatste spill-oververslag werd meegedeeld — ervan op de hoogte is dat de reële verliezen aanzienlijk lager uitkwamen dan geraamd. Niettemin is de Commissie haar onderzoek van de zaak pas in 1999 begonnen.

| (105) | De Commissie merkt op dat, zoals in het besluit tot inleiding van de procedure werd aangegeven, het laatste spill-oververslag uitsluitend de periode tot 31 december 1995 betreft. Op bladzijde 1 van aanhangsel 2 van het verslag staat een tabel met de steun die tot 31 december 1995 werd ontvangen. Volgens deze tabel was voor de steun die op dat tijdstip voor het dekken van verliezen was gebruikt, een bedrag van 256,817 miljoen EUR (502,291 miljoen DEM) uitgekeerd, terwijl 262,0 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM) steun was. Aangezien de ontbrekende 5 miljoen EUR misschien nà 31 december 1995 nodig was omdat niet alle verliezen op de uiterlijk op 31 december 1993 ondertekende contracten op dat moment zich al hadden voorgedaan, zag de Commissie geen reden om in te grijpen. |
| --- | --- |

(105)

De Commissie merkt op dat, zoals in het besluit tot inleiding van de procedure werd aangegeven, het laatste spill-oververslag uitsluitend de periode tot 31 december 1995 betreft. Op bladzijde 1 van aanhangsel 2 van het verslag staat een tabel met de steun die tot 31 december 1995 werd ontvangen. Volgens deze tabel was voor de steun die op dat tijdstip voor het dekken van verliezen was gebruikt, een bedrag van 256,817 miljoen EUR (502,291 miljoen DEM) uitgekeerd, terwijl 262,0 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM) steun was. Aangezien de ontbrekende 5 miljoen EUR misschien nà 31 december 1995 nodig was omdat niet alle verliezen op de uiterlijk op 31 december 1993 ondertekende contracten op dat moment zich al hadden voorgedaan, zag de Commissie geen reden om in te grijpen.

| (106) | De Commissie kon op het tijdstip van het laatste spill-oververslag niet weten dat het verschil tussen de reële en de geraamde verliezen in werkelijkheid aanzienlijk hoger lag dan in het laatste spill-oververslag was aangegeven: 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) in plaats van 5 miljoen EUR. Aangezien Duitsland noch KWW de Commissie van de gewijzigde situatie in kennis heeft gesteld toen zij in 1997 het registeraccountantsverslag ontvingen dat de definitieve cijfers bevestigde, was de Commissie niet van de reële situatie op de hoogte. Pas in juli 1999 kreeg de Commissie van een en ander kennis toen de zij, na haar verzoek in die zin, bij brief van Duitsland van 30 juni 1999 de registeraccountantsverklaring van 25 april 1997 had ontvangen. Aangezien deze verklaring alleen aan Duitsland was gezonden, doch niet aan de Commissie, had de Commissie vóór juli 1999 geen kennis van de reële situatie. In dit verband wil de Commissie benadrukken dat Duitsland geen bewijzen heeft verstrekt dat de Commissie werd geïnformeerd, zoals Duitsland beweert. |
| --- | --- |

(106)

De Commissie kon op het tijdstip van het laatste spill-oververslag niet weten dat het verschil tussen de reële en de geraamde verliezen in werkelijkheid aanzienlijk hoger lag dan in het laatste spill-oververslag was aangegeven: 60,988 miljoen EUR (119,284 miljoen DEM) in plaats van 5 miljoen EUR. Aangezien Duitsland noch KWW de Commissie van de gewijzigde situatie in kennis heeft gesteld toen zij in 1997 het registeraccountantsverslag ontvingen dat de definitieve cijfers bevestigde, was de Commissie niet van de reële situatie op de hoogte. Pas in juli 1999 kreeg de Commissie van een en ander kennis toen de zij, na haar verzoek in die zin, bij brief van Duitsland van 30 juni 1999 de registeraccountantsverklaring van 25 april 1997 had ontvangen. Aangezien deze verklaring alleen aan Duitsland was gezonden, doch niet aan de Commissie, had de Commissie vóór juli 1999 geen kennis van de reële situatie. In dit verband wil de Commissie benadrukken dat Duitsland geen bewijzen heeft verstrekt dat de Commissie werd geïnformeerd, zoals Duitsland beweert.

| (107) | KWW voert aan dat de voor herstructurering beschikbaar gestelde middelen volledig voor hun doelstellingen werden gebruikt, aangezien in de besluiten van de Commissie geen specifieke steun voor het dekken van verliezen werd goedgekeurd; er werd alleen exploitatiesteun in het algemeen goedgekeurd. De steun zou zijn gebruikt voor de herstructurering van de scheepswerf — en dus overeenkomstig zijn doelstellingen. |
| --- | --- |

(107)

KWW voert aan dat de voor herstructurering beschikbaar gestelde middelen volledig voor hun doelstellingen werden gebruikt, aangezien in de besluiten van de Commissie geen specifieke steun voor het dekken van verliezen werd goedgekeurd; er werd alleen exploitatiesteun in het algemeen goedgekeurd. De steun zou zijn gebruikt voor de herstructurering van de scheepswerf — en dus overeenkomstig zijn doelstellingen.

| (108) | De Commissie merkt op dat in de beide besluiten van de Commissie die Duitsland in maart 1993 en januari 1994 werden meegedeeld, bedragen zijn vermeld die specifiek voor het dekken van verliezen werden goedgekeurd. In het eerste besluit werd 6 miljoen EUR (11,7 miljoen DEM) aan exploitatiesteun uitdrukkelijk goedgekeurd om een deel van de verliezen op de na 1 juli 1990 ondertekende contracten te dekken, terwijl in het tweede besluit voor die doelstelling een bedrag van 23,82 miljoen EUR (46,6 miljoen DEM) uitdrukkelijk was goedgekeurd. Deze bedragen waren bestemd om specifieke verliezen te dekken, terwijl bij de overige exploitatiesteun geen bestemming voor specifieke verliezen werd vermeld, hetgeen echter niet kan betekenen dat deze voor andere doelstellingen was bestemd. In de aanmelding door Duitsland was de doelstelling van deze steunbedragen helder omschreven als het dekken van verliezen. |
| --- | --- |

(108)

De Commissie merkt op dat in de beide besluiten van de Commissie die Duitsland in maart 1993 en januari 1994 werden meegedeeld, bedragen zijn vermeld die specifiek voor het dekken van verliezen werden goedgekeurd. In het eerste besluit werd 6 miljoen EUR (11,7 miljoen DEM) aan exploitatiesteun uitdrukkelijk goedgekeurd om een deel van de verliezen op de na 1 juli 1990 ondertekende contracten te dekken, terwijl in het tweede besluit voor die doelstelling een bedrag van 23,82 miljoen EUR (46,6 miljoen DEM) uitdrukkelijk was goedgekeurd. Deze bedragen waren bestemd om specifieke verliezen te dekken, terwijl bij de overige exploitatiesteun geen bestemming voor specifieke verliezen werd vermeld, hetgeen echter niet kan betekenen dat deze voor andere doelstellingen was bestemd. In de aanmelding door Duitsland was de doelstelling van deze steunbedragen helder omschreven als het dekken van verliezen.

| (109) | De Commissie merkt op dat de privatiseringsovereenkomst en de bijbehorende toelichting een gedetailleerde lijst met de verschillende soorten steun omvatten. Daarin wordt voor het dekken van verliezen tijdens de herstructurering een bedrag van 285 miljoen EUR (557 miljoen DEM) vermeld. Dezelfde uitsplitsing van steun in verschillende categorieën is ook aangehouden in de spill-oververslagen die de basis vormden voor het onderzoek door de Commissie, of de steun voor de goedgekeurde doelstellingen werd gebruikt. In de besluiten van de Commissie die Duitsland in maart 1993 en januari 1994 zijn meegedeeld, keurde de Commissie exploitatiesteun goed die specifiek voor het dekken van verliezen tijdens de herstructurering was bestemd. |
| --- | --- |

(109)

De Commissie merkt op dat de privatiseringsovereenkomst en de bijbehorende toelichting een gedetailleerde lijst met de verschillende soorten steun omvatten. Daarin wordt voor het dekken van verliezen tijdens de herstructurering een bedrag van 285 miljoen EUR (557 miljoen DEM) vermeld. Dezelfde uitsplitsing van steun in verschillende categorieën is ook aangehouden in de spill-oververslagen die de basis vormden voor het onderzoek door de Commissie, of de steun voor de goedgekeurde doelstellingen werd gebruikt. In de besluiten van de Commissie die Duitsland in maart 1993 en januari 1994 zijn meegedeeld, keurde de Commissie exploitatiesteun goed die specifiek voor het dekken van verliezen tijdens de herstructurering was bestemd.

| (110) | Daarbij houdt de Commissie ermee rekening dat een kasequivalent gebruik van voorzieningen voor chartergaranties van [...]* (9) EUR ([...]* DEM) en vermogensgaranties van [...]* EUR ([...]* DEM) – samen dus [...]* EUR ([...]* DEM) – in het spill-oververslag niet ter sprake kwamen. Deze uitgaven, die niet correct aan de scheepsbouwcontracten werden toegerekend, vonden pas na eind 1995 plaats. Doch zelfs wanneer deze uitgaven in aanmerking worden genomen, liggen de verliezen tijdens de herstructurering nog steeds aanzienlijk lager dan de steun die voor het dekken van deze verliezen was goedgekeurd. |
| --- | --- |

(110)

Daarbij houdt de Commissie ermee rekening dat een kasequivalent gebruik van voorzieningen voor chartergaranties van [...]* (9) EUR ([...]* DEM) en vermogensgaranties van [...]* EUR ([...]* DEM) – samen dus [...]* EUR ([...]* DEM) – in het spill-oververslag niet ter sprake kwamen. Deze uitgaven, die niet correct aan de scheepsbouwcontracten werden toegerekend, vonden pas na eind 1995 plaats. Doch zelfs wanneer deze uitgaven in aanmerking worden genomen, liggen de verliezen tijdens de herstructurering nog steeds aanzienlijk lager dan de steun die voor het dekken van deze verliezen was goedgekeurd.

| (111) | De Commissie kan weliswaar accepteren dat de kosten die door de charter- en vermogensgaranties zijn ontstaan, naar hun aard, verband hielden met specifieke contracten en per definitie pas ontstonden nadat de schepen zijn geleverd; dezelfde redenering kan evenwel niet gelden voor de herstructureringskosten die de onderneming na december 1995 maakte. In de privatiseringsovereenkomst is namelijk helder aangegeven dat de onderneming tot eind 1995 een bepaald minimumaantal werknemers in dienst moest hebben. Werd deze toezegging niet nagekomen en waren er minder werknemers in dienst, dan was in zware boeten voorzien. Alle sluitingssteun en steun voor het dekken van verliezen die de Commissie had goedgekeurd, betroffen alleen de in december 1995 aflopende herstructureringsperiode. Daarom was het vanaf de aanvang helder dat, indien KWW een aantal overtollige werknemers wilde ontslaan, zij daarvoor tot eind 1995 moest wachten en dat deze kosten niet met sluitings- of exploitatiesteun konden worden bestreden. Dit tijdschema was vanaf het tijdstip van de privatisering bekend. Ten eerste is het niet mogelijk deze logica om te draaien en de herstructureringskosten die na december 1995 werden gemaakt, toe te rekenen aan de contracten die vóór dat tijdstip werden uitgevoerd. Ten tweede resulteerde deze herstructurering die na 1995 had plaatsgevonden, natuurlijk niet in lagere kosten voor scheepsbouwcontracten die vóór dat tijdstip werden uitgevoerd. Ten derde vormde de bepaling in de privatiseringsovereenkomst die de onderneming verplichtte om een bepaald aantal werknemers in dienst te hebben, een externe en bijzondere toezegging die niet aan specifieke contracten kan worden gekoppeld. |
| --- | --- |

(111)

De Commissie kan weliswaar accepteren dat de kosten die door de charter- en vermogensgaranties zijn ontstaan, naar hun aard, verband hielden met specifieke contracten en per definitie pas ontstonden nadat de schepen zijn geleverd; dezelfde redenering kan evenwel niet gelden voor de herstructureringskosten die de onderneming na december 1995 maakte. In de privatiseringsovereenkomst is namelijk helder aangegeven dat de onderneming tot eind 1995 een bepaald minimumaantal werknemers in dienst moest hebben. Werd deze toezegging niet nagekomen en waren er minder werknemers in dienst, dan was in zware boeten voorzien. Alle sluitingssteun en steun voor het dekken van verliezen die de Commissie had goedgekeurd, betroffen alleen de in december 1995 aflopende herstructureringsperiode. Daarom was het vanaf de aanvang helder dat, indien KWW een aantal overtollige werknemers wilde ontslaan, zij daarvoor tot eind 1995 moest wachten en dat deze kosten niet met sluitings- of exploitatiesteun konden worden bestreden. Dit tijdschema was vanaf het tijdstip van de privatisering bekend. Ten eerste is het niet mogelijk deze logica om te draaien en de herstructureringskosten die na december 1995 werden gemaakt, toe te rekenen aan de contracten die vóór dat tijdstip werden uitgevoerd. Ten tweede resulteerde deze herstructurering die na 1995 had plaatsgevonden, natuurlijk niet in lagere kosten voor scheepsbouwcontracten die vóór dat tijdstip werden uitgevoerd. Ten derde vormde de bepaling in de privatiseringsovereenkomst die de onderneming verplichtte om een bepaald aantal werknemers in dienst te hebben, een externe en bijzondere toezegging die niet aan specifieke contracten kan worden gekoppeld.

| (112) | Wat betreft het argument van KWW dat de steun werd gebruikt voor de herstructurering van de werf — en dus in overeenstemming met de doelstellingen ervan — merkt de Commissie op dat, aangezien de reële verliezen tijdens de herstructurering lager lagen dan de steun die voor het dekken van deze verliezen werd uitgekeerd, het resterende steunbedrag voor een andere doelstelling kon zijn gebruikt. Volgens de informatie waarover de Commissie beschikt, werden echter alle overige vormen van herstructureringssteun die waren goedgekeurd, ook volledig voor deze doelstellingen opgebruikt. Aangezien de omvang en de bestemming van de steunbedragen in de besluiten van de Commissie precies waren vastgesteld, bleef er geen ruimte meer voor additionele herstructureringssteun. |
| --- | --- |

(112)

Wat betreft het argument van KWW dat de steun werd gebruikt voor de herstructurering van de werf — en dus in overeenstemming met de doelstellingen ervan — merkt de Commissie op dat, aangezien de reële verliezen tijdens de herstructurering lager lagen dan de steun die voor het dekken van deze verliezen werd uitgekeerd, het resterende steunbedrag voor een andere doelstelling kon zijn gebruikt. Volgens de informatie waarover de Commissie beschikt, werden echter alle overige vormen van herstructureringssteun die waren goedgekeurd, ook volledig voor deze doelstellingen opgebruikt. Aangezien de omvang en de bestemming van de steunbedragen in de besluiten van de Commissie precies waren vastgesteld, bleef er geen ruimte meer voor additionele herstructureringssteun.

| (113) | Aangezien KWW noch Duitsland zich over het daadwerkelijke gebruik van de resterende 55,423 miljoen EUR (108,399 miljoen DEM) heeft uitgelaten, komt de Commissie, op basis van de informatie waarover zij beschikt, tot de conclusie dat de 55,423 miljoen EUR (108,399 miljoen DEM) aan steun niet werd gebruikt voor de doelstellingen die de Commissie had goedgekeurd. |
| --- | --- |

(113)

Aangezien KWW noch Duitsland zich over het daadwerkelijke gebruik van de resterende 55,423 miljoen EUR (108,399 miljoen DEM) heeft uitgelaten, komt de Commissie, op basis van de informatie waarover zij beschikt, tot de conclusie dat de 55,423 miljoen EUR (108,399 miljoen DEM) aan steun niet werd gebruikt voor de doelstellingen die de Commissie had goedgekeurd.

| (114) | Volgens de goedkeuringsbesluiten kunnen de werven alleen de steun ontvangen die voor hun herstructurering nodig is, en had de Commissie zich gecommitteerd aan het toezicht op de naleving van deze bepaling. Daarom kan alleen het bedrag voor het dekken van reële verliezen worden aangemerkt als verenigbaar met de besluiten waarin de Commissie de steun goedkeurde. |
| --- | --- |

(114)

Volgens de goedkeuringsbesluiten kunnen de werven alleen de steun ontvangen die voor hun herstructurering nodig is, en had de Commissie zich gecommitteerd aan het toezicht op de naleving van deze bepaling. Daarom kan alleen het bedrag voor het dekken van reële verliezen worden aangemerkt als verenigbaar met de besluiten waarin de Commissie de steun goedkeurde.

| (115) | De Commissie merkt op dat alleen de steun die werd toegekend in overeenstemming met de goedkeuringsbesluiten en die aan de voorwaarden waarop zij werd toegekend (ook wat betreft de doelstelling waarvoor de steun geacht werd te worden gebruikt), voldoet, als verenigbaar met de besluiten van de Commissie — en dus met de gemeenschappelijke markt — kan worden aangemerkt. Bijgevolg valt de steun die niet aan deze voorwaarden voldoet, automatisch buiten het toepassingsbereik van de besluiten van de Commissie en wordt zodoende onverenigbare steun. |
| --- | --- |

(115)

De Commissie merkt op dat alleen de steun die werd toegekend in overeenstemming met de goedkeuringsbesluiten en die aan de voorwaarden waarop zij werd toegekend (ook wat betreft de doelstelling waarvoor de steun geacht werd te worden gebruikt), voldoet, als verenigbaar met de besluiten van de Commissie — en dus met de gemeenschappelijke markt — kan worden aangemerkt. Bijgevolg valt de steun die niet aan deze voorwaarden voldoet, automatisch buiten het toepassingsbereik van de besluiten van de Commissie en wordt zodoende onverenigbare steun.

| (116) | Gelet op het bovenstaande concludeert de Commissie dat de totale steun die zij voor de herstructurering van KWW heeft goedgekeurd, 637,5 miljoen EUR (1 246,9 miljoen DEM) bedraagt. Wat de exploitatiesteun betreft, neemt de Commissie nota van het feit dat KWW niet de 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan steun in de vorm van een kwijtschelding van schulden uit het verleden heeft ontvangen en dat zodoende KWW 5,4 miljoen EUR (10,5 miljoen DEM) minder „Wettbewerbshilfe” heeft ontvangen dan was goedgekeurd. |
| --- | --- |

(116)

Gelet op het bovenstaande concludeert de Commissie dat de totale steun die zij voor de herstructurering van KWW heeft goedgekeurd, 637,5 miljoen EUR (1 246,9 miljoen DEM) bedraagt. Wat de exploitatiesteun betreft, neemt de Commissie nota van het feit dat KWW niet de 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan steun in de vorm van een kwijtschelding van schulden uit het verleden heeft ontvangen en dat zodoende KWW 5,4 miljoen EUR (10,5 miljoen DEM) minder „Wettbewerbshilfe” heeft ontvangen dan was goedgekeurd.

| (117) | Aangezien KWW de contracten voor de „cash carriers” niet heeft uitgevoerd, kon zij kennelijk ook geen vergoeding ontvangen voor het dekken van de verliezen welke uit die contracten resulteerden. Zoals werd uiteengezet, wordt de niet-betaling van deze steun niet in aanmerking genomen. |
| --- | --- |

(117)

Aangezien KWW de contracten voor de „cash carriers” niet heeft uitgevoerd, kon zij kennelijk ook geen vergoeding ontvangen voor het dekken van de verliezen welke uit die contracten resulteerden. Zoals werd uiteengezet, wordt de niet-betaling van deze steun niet in aanmerking genomen.

| (118) | De Commissie merkt op dat KWW, volgens het registeraccountantsverslag over de steun die KWW tot 31 december 1995 had ontvangen, 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) rechtstreeks voor het dekken van verliezen heeft ontvangen en 31,95 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) als compensatie voor niet ontvangen „Wettbewerbshilfe”, hetgeen resulteert in een totaal van 262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM). |
| --- | --- |

(118)

De Commissie merkt op dat KWW, volgens het registeraccountantsverslag over de steun die KWW tot 31 december 1995 had ontvangen, 230,08 miljoen EUR (450 miljoen DEM) rechtstreeks voor het dekken van verliezen heeft ontvangen en 31,95 miljoen EUR (62,5 miljoen DEM) als compensatie voor niet ontvangen „Wettbewerbshilfe”, hetgeen resulteert in een totaal van 262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM).

| (119) | De Commissie merkt bovendien op dat blijkens de documenten die Duitsland bij brief van 30 juni 1999 verstrekte (waaronder de registeraccountantsverklaring van 25 april 1997), de verliezen die door de goedgekeurde steun moesten worden gedekt, per 31 december 1996 slechts 201,048 miljoen EUR (393,216 miljoen DEM) bedroegen. Rekening houdend met voornoemde additionele verliezen als gevolg van bepaalde garanties, dient dit bedrag met [...]* EUR ([...]* DEM) te worden verhoogd tot 206,613 miljoen EUR (404,101 miljoen DEM). |
| --- | --- |

(119)

De Commissie merkt bovendien op dat blijkens de documenten die Duitsland bij brief van 30 juni 1999 verstrekte (waaronder de registeraccountantsverklaring van 25 april 1997), de verliezen die door de goedgekeurde steun moesten worden gedekt, per 31 december 1996 slechts 201,048 miljoen EUR (393,216 miljoen DEM) bedroegen. Rekening houdend met voornoemde additionele verliezen als gevolg van bepaalde garanties, dient dit bedrag met [...]* EUR ([...]* DEM) te worden verhoogd tot 206,613 miljoen EUR (404,101 miljoen DEM).

| (120) | Op basis van de informatie waarover zij beschikt, merkt de Commissie op dat KWW, zoals uit het voorgaande blijkt, voor het dekken van verliezen tijdens de herstructurering 262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM) steun heeft ontvangen, terwijl de reële verliezen tijdens deze herstructurering slechts 206,613 miljoen EUR (404,101 miljoen DEM) beliepen. Zodoende heeft KWW zo’n 55,423 miljoen EUR (108,399 miljoen DEM) aan exploitatiesteun voor het dekken van verliezen te veel ontvangen. |
| --- | --- |

(120)

Op basis van de informatie waarover zij beschikt, merkt de Commissie op dat KWW, zoals uit het voorgaande blijkt, voor het dekken van verliezen tijdens de herstructurering 262 miljoen EUR (512,5 miljoen DEM) steun heeft ontvangen, terwijl de reële verliezen tijdens deze herstructurering slechts 206,613 miljoen EUR (404,101 miljoen DEM) beliepen. Zodoende heeft KWW zo’n 55,423 miljoen EUR (108,399 miljoen DEM) aan exploitatiesteun voor het dekken van verliezen te veel ontvangen.

| (121) | De Commissie houdt rekening met het feit dat Kvaerner 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan eerder door de Commissie ten behoeve van de herstructurering goedgekeurde exploitatiesteun niet heeft ontvangen. Dit bedrag kan in mindering worden gebracht van het teveel aan voor het dekken van verliezen bestemde steun. Het salderen van het teveel aan steun voor verliesdekking en de niet-ontvangen exploitatiesteun is in overeenstemming met de toezeggingen van de Commissie in haar goedkeuringsbesluiten om ervoor te zorgen dat de begunstigde van de steun slechts de steun ontvangt die daadwerkelijk nodig is om te herstructureren. Hieruit volgt dat slechts 13 293 077 EUR (25,999 miljoen DEM) aan steun hoeft te worden teruggevorderd. |
| --- | --- |

(121)

De Commissie houdt rekening met het feit dat Kvaerner 42,1 miljoen EUR (82,4 miljoen DEM) aan eerder door de Commissie ten behoeve van de herstructurering goedgekeurde exploitatiesteun niet heeft ontvangen. Dit bedrag kan in mindering worden gebracht van het teveel aan voor het dekken van verliezen bestemde steun. Het salderen van het teveel aan steun voor verliesdekking en de niet-ontvangen exploitatiesteun is in overeenstemming met de toezeggingen van de Commissie in haar goedkeuringsbesluiten om ervoor te zorgen dat de begunstigde van de steun slechts de steun ontvangt die daadwerkelijk nodig is om te herstructureren. Hieruit volgt dat slechts 13 293 077 EUR (25,999 miljoen DEM) aan steun hoeft te worden teruggevorderd.

| (122) | Al had de Commissie ten aanzien van dit punt weliswaar de procedure niet ingeleid, toch heeft KWW de volgende verklaring gegeven voor de kasstromen van zo’n 400 miljoen DEM (205 miljoen EUR) waarover op 12 juni 1999 in de Duitse pers werd bericht en die de aanleiding waren voor het verzoek om inlichtingen van de Commissie (zie overweging 1). |
| --- | --- |

(122)

Al had de Commissie ten aanzien van dit punt weliswaar de procedure niet ingeleid, toch heeft KWW de volgende verklaring gegeven voor de kasstromen van zo’n 400 miljoen DEM (205 miljoen EUR) waarover op 12 juni 1999 in de Duitse pers werd bericht en die de aanleiding waren voor het verzoek om inlichtingen van de Commissie (zie overweging 1).

| (123) | Het Kvaerner-concern had een systeem van „cash pooling” ingevoerd, waarbij alle inkomende liquide middelen werden geconsolideerd en waaruit ook alle uit te voeren kasbetalingen (voor schulden of anderszins) moesten gebeuren. Vanaf 1998 ging KWW deel uitmaken van die „cash pool”. Bijdragen van KWW aan de „cash pool” namen de vorm aan van terugbetaalbare leningen van KWW aan haar moedermaatschappij, Kvaerner AS. |
| --- | --- |

(123)

Het Kvaerner-concern had een systeem van „cash pooling” ingevoerd, waarbij alle inkomende liquide middelen werden geconsolideerd en waaruit ook alle uit te voeren kasbetalingen (voor schulden of anderszins) moesten gebeuren. Vanaf 1998 ging KWW deel uitmaken van die „cash pool”. Bijdragen van KWW aan de „cash pool” namen de vorm aan van terugbetaalbare leningen van KWW aan haar moedermaatschappij, Kvaerner AS.

| (124) | Bij de introductie van de „cash concentration” dient onder meer het volgende te worden aangetekend: [...]*. |
| --- | --- |

(124)

Bij de introductie van de „cash concentration” dient onder meer het volgende te worden aangetekend: [...]*.

| (125) | De „cash pool” gaf in juni 1999 voor KWW een piek van 172,877 miljoen EUR (een hoger, doch onjuist bedrag van 200 miljoen EUR werd naar de pers gelekt) te zien, waarvan [...]* EUR als zakelijke zekerheid voor de garanties diende. Schulden van KWW werden onmiddellijk nadien uit de „cash concentration” betaald, hetgeen het bedrag in de „cash concentration” tot [...]* EUR deed dalen, waardoor er zo’n [...]* EUR als „vrije” kasmiddelen overbleef. |
| --- | --- |

(125)

De „cash pool” gaf in juni 1999 voor KWW een piek van 172,877 miljoen EUR (een hoger, doch onjuist bedrag van 200 miljoen EUR werd naar de pers gelekt) te zien, waarvan [...]* EUR als zakelijke zekerheid voor de garanties diende. Schulden van KWW werden onmiddellijk nadien uit de „cash concentration” betaald, hetgeen het bedrag in de „cash concentration” tot [...]* EUR deed dalen, waardoor er zo’n [...]* EUR als „vrije” kasmiddelen overbleef.

| (126) | De totale beschikbare liquide middelen waren afkomstig van de positieve kasstroom die in 1996 en 1998 was gegenereerd, van de betalingen van rederijen voor leveringen in 1998 en begin 1999 en van aanzienlijke aanbetalingen (Abschlagzahlung) voor erg grote scheepsbouwcontracten (tussen medio 1998 en juni 1999 beliep dit soort betalingen [...]* miljoen EUR). Het tijdelijke karakter van de kaspiek in juni 1999 en de correlatie met de aanbetalingen blijkt ook uit het feit dat eind 1999 de totale „cash concentration” voor KWW slechts [...]* miljoen EUR te zien gaf, tegenover aan nieuwe orders toe te rekenen betalingen, die toentertijd [...]* miljoen EUR bedroegen. |
| --- | --- |

(126)

De totale beschikbare liquide middelen waren afkomstig van de positieve kasstroom die in 1996 en 1998 was gegenereerd, van de betalingen van rederijen voor leveringen in 1998 en begin 1999 en van aanzienlijke aanbetalingen (Abschlagzahlung) voor erg grote scheepsbouwcontracten (tussen medio 1998 en juni 1999 beliep dit soort betalingen [...]* miljoen EUR). Het tijdelijke karakter van de kaspiek in juni 1999 en de correlatie met de aanbetalingen blijkt ook uit het feit dat eind 1999 de totale „cash concentration” voor KWW slechts [...]* miljoen EUR te zien gaf, tegenover aan nieuwe orders toe te rekenen betalingen, die toentertijd [...]* miljoen EUR bedroegen.

| (127) | Uit deze elementen blijkt dat de kasstromen waarover in 1999 in de Duitse pers werd bericht, niet lijken te resulteren uit te veel betaalde steun die tijdens de in 1995 afgelopen herstructureringsperiode werd toegekend. |
| --- | --- |

(127)

Uit deze elementen blijkt dat de kasstromen waarover in 1999 in de Duitse pers werd bericht, niet lijken te resulteren uit te veel betaalde steun die tijdens de in 1995 afgelopen herstructureringsperiode werd toegekend.

VI.   DUUR VAN DE PROCEDURE

| (128) | Zoals in het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure reeds werd uiteengezet, berichtte de Duitse pers op 12 juni 1999 dat KWW een lening van circa 400 miljoen DEM aan haar moedermaatschappij Kvaerner AS had verstrekt. Bij brief van 16 juni 1999 verzocht de Commissie Duitsland om nadere informatie over de herkomst van de verstrekte middelen, teneinde zich ervan te vergewissen dat deze geen restanten bevatten van de herstructureringssteun die de onderneming in de periode 1993-1995 had ontvangen, of enige andere steunbestanddelen. Bij brief van 16 september heeft Duitsland uiteindelijk alle verlangde inlichtingen verstrekt (zie hierover de delen I.1 en I.2 van het besluit tot inleiding van de procedure). |
| --- | --- |

(128)

Zoals in het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure reeds werd uiteengezet, berichtte de Duitse pers op 12 juni 1999 dat KWW een lening van circa 400 miljoen DEM aan haar moedermaatschappij Kvaerner AS had verstrekt. Bij brief van 16 juni 1999 verzocht de Commissie Duitsland om nadere informatie over de herkomst van de verstrekte middelen, teneinde zich ervan te vergewissen dat deze geen restanten bevatten van de herstructureringssteun die de onderneming in de periode 1993-1995 had ontvangen, of enige andere steunbestanddelen. Bij brief van 16 september heeft Duitsland uiteindelijk alle verlangde inlichtingen verstrekt (zie hierover de delen I.1 en I.2 van het besluit tot inleiding van de procedure).

| (129) | Bij brief van 29 februari 2000 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van deze steun (10). Zoals het Hof van Justitie in de gevoegde zaken C-74/00 P en C-75/00 P (11) heeft geoordeeld, „verzet de fundamentele eis van rechtszekerheid zich er evenwel tegen dat, wanneer bepalingen dienaangaande ontbreken, de Commissie eindeloos kan wachten met de uitoefening van haar bevoegdheden”. Voor onderhavige procedure lijkt een en ander niet relevant te zijn, omdat Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (12) een bepaling over de duur van het onderzoek bevat. In artikel 7, leden 6 en 7, is onder meer bepaald dat de Commissie „er zoveel mogelijk naar (streeft) binnen 18 maanden na de inleiding van de procedure een beschikking aan te nemen. [...]. Wanneer deze termijn is verstreken, geeft de Commissie op verzoek van de betrokken lidstaat binnen twee maanden een beschikking op basis van de informatie waarover zij beschikt”. De Commissie constateert dat Duitsland niet om de toepassing van deze bepaling heeft verzocht. |
| --- | --- |

(129)

Bij brief van 29 februari 2000 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van deze steun (10). Zoals het Hof van Justitie in de gevoegde zaken C-74/00 P en C-75/00 P (11) heeft geoordeeld, „verzet de fundamentele eis van rechtszekerheid zich er evenwel tegen dat, wanneer bepalingen dienaangaande ontbreken, de Commissie eindeloos kan wachten met de uitoefening van haar bevoegdheden”. Voor onderhavige procedure lijkt een en ander niet relevant te zijn, omdat Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (12) een bepaling over de duur van het onderzoek bevat. In artikel 7, leden 6 en 7, is onder meer bepaald dat de Commissie „er zoveel mogelijk naar (streeft) binnen 18 maanden na de inleiding van de procedure een beschikking aan te nemen. [...]. Wanneer deze termijn is verstreken, geeft de Commissie op verzoek van de betrokken lidstaat binnen twee maanden een beschikking op basis van de informatie waarover zij beschikt”. De Commissie constateert dat Duitsland niet om de toepassing van deze bepaling heeft verzocht.

| (130) | Bovendien heeft zowel Duitsland (bij brief van 4 juni 2003) als de moedermaatschappij van de begunstigde, daarin gesteund door een brief van de Noorse minister van Industrie en Handel van 5 januari 2004 , gevraagd dat de Commissie met het geven van een beschikking zou wachten totdat het Hof in zaak C-181/02 P uitspraak had gedaan (13). Daarom kan KWW niet aanvoeren dat „de fundamentele eis van rechtszekerheid” is geschonden, aangezien zij ook haar onderhandelingen met de Commissie heeft voortgezet en in mei 2004 nog nieuwe, zij het weinig overtuigende documenten heeft ingediend. |
| --- | --- |

(130)

Bovendien heeft zowel Duitsland (bij brief van 4 juni 2003) als de moedermaatschappij van de begunstigde, daarin gesteund door een brief van de Noorse minister van Industrie en Handel van 5 januari 2004 , gevraagd dat de Commissie met het geven van een beschikking zou wachten totdat het Hof in zaak C-181/02 P uitspraak had gedaan (13). Daarom kan KWW niet aanvoeren dat „de fundamentele eis van rechtszekerheid” is geschonden, aangezien zij ook haar onderhandelingen met de Commissie heeft voortgezet en in mei 2004 nog nieuwe, zij het weinig overtuigende documenten heeft ingediend.

VII.   CONCLUSIE

| (131) | De Commissie benadrukt niet alleen dat de besluiten waarmee de steun voor KWW werd goedgekeurd, specifiek en uniek waren, maar ook dat hetzelfde gold voor de randvoorwaarden voortvloeiend uit de hereniging van Duitsland. Alle besluiten werden genomen op basis van een specifieke rechtsgrond — artikel 10 bis van Richtlijn 90/684/EEG — waarbij uitzonderlijk grote hoeveelheden steun werden toegestaan. Terzelfder tijd legde de Raad ook een krappe termijn voor de uitkering van de steun vast (tot en met 31 december 1993). Aangezien de voorziene steunbedragen uitsluitend op ruwe ramingen waren gebaseerd, werd in de goedkeuringsbesluiten benadrukt dat de Commissie ervoor moest zorgen dat de scheepswerven in de nieuwe Duitse deelstaten alleen de steun zouden krijgen die voor hun herstructurering nodig was. Deze specifieke bepalingen inzake ex-postmonitoring van de verenigbaarheid van steunbedragen — die ongebruikelijk en uitzonderlijk is — werden operationeel via de spill-oververslagen. Deze monitoring zorgde niet alleen ervoor dat geen andere ondernemingen dan KWW steun zouden ontvangen, maar bracht ook mee dat specifiek verslag werd uitgebracht over de door Kvaerner ontvangen steunbedragen en over haar verliezen op bepaalde scheepsbouwcontracten waarvoor compensatie middels staatssteun plaatsvond. |
| --- | --- |

(131)

De Commissie benadrukt niet alleen dat de besluiten waarmee de steun voor KWW werd goedgekeurd, specifiek en uniek waren, maar ook dat hetzelfde gold voor de randvoorwaarden voortvloeiend uit de hereniging van Duitsland. Alle besluiten werden genomen op basis van een specifieke rechtsgrond — artikel 10 bis van Richtlijn 90/684/EEG — waarbij uitzonderlijk grote hoeveelheden steun werden toegestaan. Terzelfder tijd legde de Raad ook een krappe termijn voor de uitkering van de steun vast (tot en met 31 december 1993). Aangezien de voorziene steunbedragen uitsluitend op ruwe ramingen waren gebaseerd, werd in de goedkeuringsbesluiten benadrukt dat de Commissie ervoor moest zorgen dat de scheepswerven in de nieuwe Duitse deelstaten alleen de steun zouden krijgen die voor hun herstructurering nodig was. Deze specifieke bepalingen inzake ex-postmonitoring van de verenigbaarheid van steunbedragen — die ongebruikelijk en uitzonderlijk is — werden operationeel via de spill-oververslagen. Deze monitoring zorgde niet alleen ervoor dat geen andere ondernemingen dan KWW steun zouden ontvangen, maar bracht ook mee dat specifiek verslag werd uitgebracht over de door Kvaerner ontvangen steunbedragen en over haar verliezen op bepaalde scheepsbouwcontracten waarvoor compensatie middels staatssteun plaatsvond.

| (132) | Aangezien in de goedkeuringsbesluiten helder werd aangegeven dat uitsluitend de steun die voor de herstructurering noodzakelijk was, verenigbare steun zou vormen en dat een specifieke monitoring werd uitgewerkt om de ontwikkeling van verliezen op scheepsbouwcontracten te controleren, kan de begunstigde van de steun niet het beginsel van het gewettigde vertrouwen ter verdediging gebruiken. De Commissie heeft nimmer aangegeven dat — ondanks de bewoording van haar besluiten, haar toezeggingen aan de Raad en de specifieke monitoring die plaatsvond — steun voor het dekken van verliezen als een vast bedrag kon worden beschouwd. KWW was ervan op de hoogte dat voor dergelijke hoge steunbedragen, die waren gebaseerd op ruwe kostenramingen en waarvan het bedrag binnen korte termijnen diende te worden berekend, een systeem met vaste bedragen niet met de regels van een behoorlijk toezicht op staatssteun verenigbaar was. |
| --- | --- |

(132)

Aangezien in de goedkeuringsbesluiten helder werd aangegeven dat uitsluitend de steun die voor de herstructurering noodzakelijk was, verenigbare steun zou vormen en dat een specifieke monitoring werd uitgewerkt om de ontwikkeling van verliezen op scheepsbouwcontracten te controleren, kan de begunstigde van de steun niet het beginsel van het gewettigde vertrouwen ter verdediging gebruiken. De Commissie heeft nimmer aangegeven dat — ondanks de bewoording van haar besluiten, haar toezeggingen aan de Raad en de specifieke monitoring die plaatsvond — steun voor het dekken van verliezen als een vast bedrag kon worden beschouwd. KWW was ervan op de hoogte dat voor dergelijke hoge steunbedragen, die waren gebaseerd op ruwe kostenramingen en waarvan het bedrag binnen korte termijnen diende te worden berekend, een systeem met vaste bedragen niet met de regels van een behoorlijk toezicht op staatssteun verenigbaar was.

| (133) | De Commissie komt derhalve tot de bevinding dat 13 293 077 EUR (25 999 000 DEM) aan exploitatiesteun die Duitsland aan KWW heeft toegekend, niet in overeenstemming is met de bepaling van de bij brieven van 3 maart 1993 en 17 januari 1994 aan Duitsland meegedeelde besluiten dat de scheepswerven in de nieuwe Duitse deelstaten alleen de steun zouden ontvangen die voor hun herstructurering noodzakelijk is. Aangezien alleen de steun waarmee de in overeenstemming met Richtlijn 90/684/EEG genomen besluiten van de Commissie worden nageleefd, als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 87, lid 3, onder e), van het EG-Verdrag kan worden aangemerkt, komt de Commissie tot de bevinding dat het aan steun ontvangen bedrag van 13 293 077 EUR (25 999 000 DEM) op grond van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag met de gemeenschappelijke markt onverenigbaar is. |
| --- | --- |

(133)

De Commissie komt derhalve tot de bevinding dat 13 293 077 EUR (25 999 000 DEM) aan exploitatiesteun die Duitsland aan KWW heeft toegekend, niet in overeenstemming is met de bepaling van de bij brieven van 3 maart 1993 en 17 januari 1994 aan Duitsland meegedeelde besluiten dat de scheepswerven in de nieuwe Duitse deelstaten alleen de steun zouden ontvangen die voor hun herstructurering noodzakelijk is. Aangezien alleen de steun waarmee de in overeenstemming met Richtlijn 90/684/EEG genomen besluiten van de Commissie worden nageleefd, als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 87, lid 3, onder e), van het EG-Verdrag kan worden aangemerkt, komt de Commissie tot de bevinding dat het aan steun ontvangen bedrag van 13 293 077 EUR (25 999 000 DEM) op grond van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag met de gemeenschappelijke markt onverenigbaar is.

| (134) | Overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 besluit de Commissie in het geval van negatieve beschikkingen, dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun de begunstigden ter beschikking is gesteld, tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan, |
| --- | --- |

(134)

Overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 besluit de Commissie in het geval van negatieve beschikkingen, dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun de begunstigden ter beschikking is gesteld, tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun van Duitsland ten gunste van Kvaerner Warnow Werft GmbH, ten bedrage van 13 293 077 EUR (25 999 000 DEM), is met de gemeenschappelijke markt onverenigbaar.

Artikel 2

1.   Duitsland neemt alle nodige maatregelen om de in artikel 1 bedoelde en reeds onwettig ter beschikking gestelde steun van de begunstigde terug te vorderen.

2.   De terugvordering geschiedt in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures, voorzover deze procedures een onverwijlde tenuitvoerlegging van de onderhavige beschikking toelaten.

3.   De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de onrechtmatige steun de begunstigde ter beschikking is gesteld, tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

4.   De rente wordt berekend op grond van de referentierentevoet welke wordt gehanteerd voor de berekening van het nettosubsidie-equivalent in het kader van regionalesteunregelingen, zoals die van toepassing was op de datum waarop de steun de begunstigden voor het eerst ter beschikking is gesteld.

5.   De in lid 4 bedoelde rentevoet wordt toegepast op samengestelde basis voor de hele in lid 3 bedoelde periode.

Is er evenwel meer dan vijf jaar verstreken tussen de datum waarop de onrechtmatig verleende steun aan de begunstigde beschikbaar werd gesteld en het tijdstip waarop de steun wordt terugbetaald, dan wordt de rente per periode van vijf jaar opnieuw berekend, op basis van het percentage dat ten tijde van de herberekening van toepassing is.

Artikel 3

Duitsland deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen of voornemens is te nemen om hieraan te voldoen. Deze informatie moet ook de informatie bevatten die in het als bijlage aangehechte formulier wordt verlangd.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 20 oktober 2004.

Voor de Commissie

Mario MONTI

Lid van de Commissie

---

(1)  PB L 380 van 31.12.1990, blz. 27. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 94/73/EG (PB L 351 van 31.12.1994, blz. 10).

1

(2)  PB L 219 van 4.8.1992, blz. 54.

2

(3)  PB C 134 van 13.5.2000, blz. 5.

3

(4)  De bedragen in EUR zijn indicatief en afgerond. Alleen de bedragen in DEM zijn exacte bedragen.

4

(5)  Zie voetnoot 3.

5

(6)  De tweede zinsnede van de vierde alinea van dit laatste besluit luidt als volgt (vert.): „De Commissie kan, in het licht van de zo-even beschreven toezegging aan de Raad, echter alleen de toekenning van steun goedkeuren voorzover de noodzaak daarvan helder kan worden aangetoond en mits de in de richtlijn van de Raad als tegenprestatie voor de steun vastgestelde voorwaarden nauwgezet worden nageleefd”.

6

(7)  Zie voetnoot 3.

7

(8)  Arrest van 12 december 2000 in zaak T-296/97 (Alitalia/Commissie), Jurisprudentie 2000, blz. II-3871, rechtsoverweging 74.

8

(9)  Om te waarborgen dat geen vertrouwelijke informatie openbaar wordt gemaakt, zijn gedeelten uit deze tekst weggelaten; deze gedeelten zijn aangeduid met vierkante haakjes en een asterisk.

9

(10)  Zie voetnoot 3.

10

(11)  Arrest van 24 september 2002 in de gevoegde zaken C-74/00 P en C-75/00 P (Falck SpA en Acciaierie di Bolzano SpA/Commissie), Jurisprudentie 2002, blz. I-7869, rechtsoverweging 140, waar wordt verwezen naar het arrest van 14 juli 1972 in zaak 52/69 (Geigy/Commissie), Jurisprudentie 1972, blz. 787, rechtsoverweging 21.

11

(12)  PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1. Verordening laatstelijk gewijzigd bij de Toetredingsakte van 2003.

12

(13)  Arrest van het Hof van 29 april 2004 in zaak C-181/02 P (Commissie/Kvaerner Warnow Werft GmbH) (nog niet bekendgemaakt).

13

---

BIJLAGE

Informatie betreffende de tenuitvoerlegging van Beschikking 2005/374/EG van de Commissie

1.   Berekening van het terug te vorderen bedrag

| 1.1. | Geef de volgende details over het bedrag aan onrechtmatige staatssteun dat de begunstigde ter beschikking is gesteld:








  Datum betaling (1) | Steunbedrag (2) | Valuta | Identiteit van de begunstigde |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| | | | |
| | | | |
| | | | |

1.1.

Geef de volgende details over het bedrag aan onrechtmatige staatssteun dat de begunstigde ter beschikking is gesteld:

Datum betaling (1)

Steunbedrag (2)

Valuta

Identiteit van de begunstigde

Opmerkingen:

| 1.2. | Zet nader uiteen hoe de rente over het terug te vorderen steunbedrag zal worden berekend. |
| --- | --- |

1.2.

Zet nader uiteen hoe de rente over het terug te vorderen steunbedrag zal worden berekend.

2.   Voorgenomen of reeds genomen maatregelen voor het terugvorderen van de steun

| 2.1. | Beschrijf nader welke maatregelen al zijn genomen en welke maatregelen zijn gepland om de steun onverwijld en daadwerkelijk terug te vorderen. Zet ook uiteen welke alternatieve maatregelen er in het nationale recht voorhanden zijn om tot terugvordering over te gaan. Vermeld, voorzover van toepassing, ook de rechtsgrond voor de genomen/voorgenomen maatregelen. |
| --- | --- |

2.1.

Beschrijf nader welke maatregelen al zijn genomen en welke maatregelen zijn gepland om de steun onverwijld en daadwerkelijk terug te vorderen. Zet ook uiteen welke alternatieve maatregelen er in het nationale recht voorhanden zijn om tot terugvordering over te gaan. Vermeld, voorzover van toepassing, ook de rechtsgrond voor de genomen/voorgenomen maatregelen.

| 2.2. | Tegen wanneer zal de terugvordering van de steun zijn afgerond? |
| --- | --- |

2.2.

Tegen wanneer zal de terugvordering van de steun zijn afgerond?

3.   Reeds doorgevoerde terugvordering

| 3.1. | Geef de volgende details over de steunbedragen die van de begunstigde zijn teruggevorderd:








  Datum (3) | Terugbetaald steunbedrag | Valuta | Identiteit van de begunstigde |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| | | | |
| | | | |
| | | | |

3.1.

Geef de volgende details over de steunbedragen die van de begunstigde zijn teruggevorderd:

Datum (3)

Terugbetaald steunbedrag

Valuta

Identiteit van de begunstigde

| 3.2. | Sluit informatie in waarmee de terugbetaling van in de tabel in punt 3.1 vermelde steunbedragen wordt gestaafd. |
| --- | --- |

3.2.

Sluit informatie in waarmee de terugbetaling van in de tabel in punt 3.1 vermelde steunbedragen wordt gestaafd.

---

(1)  Datum waarop de steun of individuele steuntranches aan de begunstigde ter beschikking zijn gesteld. (Gebruik afzonderlijke lijnen wanneer een maatregel uit meerdere tranches en terugbetalingen bestaat.)

(2)  Steunbedrag dat de begunstigde ter beschikking is gesteld (in brutosubsidie-equivalent).

(3)  Datum waarop de steun is terugbetaald.

---

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

| 12.5.2005 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 120/39 |
| --- | --- | --- | --- |

12.5.2005

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 120/39

---

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 198/03/COL

van 5 november 2003

houdende de veertigste wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van overheidssteun door het schrappen van de hoofdstukken betreffende kleine en middelgrote ondernemingen, de minimis-steun, opleidingssteun en werkgelegenheidssteun

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (1), en met name op de artikelen 61 tot en met 63 en Protocol nr. 26,

Gelet op de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (2), en met name op artikel 24, artikel 5, lid 2, onder b), en artikel 1 van deel I van Protocol nr. 3,

Overwegende dat de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA ingevolge artikel 24 van de Toezichtovereenkomst uitvoering geeft aan de bepalingen van de EER-overeenkomst inzake staatssteun,

Overwegende dat de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA ingevolge artikel 5, lid 2, onder b), van de Toezichtovereenkomst kennisgevingen en richtsnoeren doet uitgaan over aangelegenheden die in de EER-overeenkomst worden behandeld, indien die overeenkomst of de Toezichtovereenkomst zulks uitdrukkelijk voorschrijft of indien de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA dit nodig acht,

Wijzende op de formele en materiële regels op het gebied van overheidssteun (3) die op 19 januari 1994 door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (4) werden vastgesteld,

Overwegende dat de Commissie van de Europese Gemeenschappen op 12 januari 2001 Verordening (EG) nr. 68/2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op opleidingssteun (5) heeft vastgesteld,

Overwegende dat de Commissie van de Europese Gemeenschappen op 12 januari 2001 Verordening (EG) nr. 69/2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun (6) heeft vastgesteld,

Overwegende dat de Commissie van de Europese Gemeenschappen op 12 januari 2001 Verordening (EG) nr. 70/2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (7) heeft vastgesteld,

Overwegende dat de Commissie van de Europese Gemeenschappen op 12 december 2002 Verordening (EG) nr. 2204/2002 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op werkgelegenheidssteun (8) heeft vastgesteld,

Overwegende dat die verordeningen van belang zijn voor de Europese Economische Ruimte en bij besluit van het Gemengd Comité zijn opgenomen in bijlage XV van de EER-overeenkomst (9),

Overwegende dat overweging 4 van de verordeningen betreffende opleidingssteun, steun voor kleine en middelgrote ondernemingen en werkgelegenheidssteun uitdrukkelijk bepaalt dat de bestaande richtsnoeren en kaderregelingen vanaf de inwerkingtreding van die verordeningen niet langer van toepassing zijn op de gebieden die nu door de verordeningen worden bestreken,

Overwegende dat hoofdstuk 10 betreffende steun ten behoeve van kleine en middelgrote ondernemingen, hoofdstuk 18 betreffende werkgelegenheidssteun en hoofdstuk 18 A betreffende opleidingssteun van de richtsnoeren inzake staatssteun daardoor niet langer relevant zijn en moeten worden geschrapt,

Overwegende dat ondanks het ontbreken van een expliciete verklaring in Verordening (EG) nr. 69/2001 betreffende de minimis-steun, hetzelfde van toepassing is op hoofdstuk 12 van de richtsnoeren inzake staatssteun aangezien de verordening alle regels inzake de minimis-steun uitgebreid bestrijkt,

Overwegende dat een uniforme toepassing van de EER-regels inzake staatssteun in de gehele Europese Economische Ruimte dient te worden gewaarborgd,

Na overleg met de Commissie van de Europese Gemeenschappen,

Overwegende dat de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA op 20 juni 2003 tijdens een multilaterale bijeenkomst met de EVA-staten over de kwestie heeft beraadslaagd,

BESLUIT:

| 1. | De richtsnoeren inzake staatssteun worden gewijzigd door schrapping van de volgende hoofdstukken:






  — | Hoofdstuk 10 betreffende steun voor kleine en middelgrote ondernemingen, |
| --- | --- | --- |

1.

De richtsnoeren inzake staatssteun worden gewijzigd door schrapping van de volgende hoofdstukken:

—

Hoofdstuk 10 betreffende steun voor kleine en middelgrote ondernemingen,

| — | Hoofdstuk 12 betreffende de de minimis-regel en de toepassing ervan, |
| --- | --- |

—

Hoofdstuk 12 betreffende de de minimis-regel en de toepassing ervan,

| — | Hoofdstuk 18 betreffende werkgelegenheidssteun, |
| --- | --- |

—

Hoofdstuk 18 betreffende werkgelegenheidssteun,

| — | Hoofdstuk 18 A betreffende opleidingssteun. |
| --- | --- |

—

Hoofdstuk 18 A betreffende opleidingssteun.

| 2. | De EVA-lidstaten worden hiervan in kennis gesteld door middel van een afschrift van dit besluit. |
| --- | --- |

2.

De EVA-lidstaten worden hiervan in kennis gesteld door middel van een afschrift van dit besluit.

| 3. | De Commissie van de Europese Gemeenschappen wordt overeenkomstig Protocol nr. 27, onder d), van de EER-overeenkomst van dit besluit in kennis gesteld door toezending van een afschrift van dit besluit. |
| --- | --- |

3.

De Commissie van de Europese Gemeenschappen wordt overeenkomstig Protocol nr. 27, onder d), van de EER-overeenkomst van dit besluit in kennis gesteld door toezending van een afschrift van dit besluit.

| 4. | Dit besluit wordt bekendgemaakt in het EER-gedeelte van en in het EER-supplement bij het Publicatieblad van de Europese Unie. |
| --- | --- |

4.

Dit besluit wordt bekendgemaakt in het EER-gedeelte van en in het EER-supplement bij het Publicatieblad van de Europese Unie.

| 5. | Dit besluit is authentiek in de Engelse taal. |
| --- | --- |

5.

Dit besluit is authentiek in de Engelse taal.

Gedaan te Brussel, 5 november 2003.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

De voorzitter

Einar M. BULL

Lid van het college

Hannes HAFSTEIN

---

(1)  Hierna „de EER-overeenkomst genoemd”.

1

(2)  Hierna „de Toezichtovereenkomst genoemd”.

2

(3)  Hierna „de richtsnoeren inzake staatssteun genoemd”.

3

(4)  Oorspronkelijk gepubliceerd in PB L 231 van 3.9.1994 en in EER-supplement nr. 32 van dezelfde datum, laatstelijk gewijzigd bij Besluit nr. 197/03/COL van het college van 5 november 2003, nog niet gepubliceerd.

4

(5)  PB L 10 van 13.1.2001, blz. 20. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 363/2004 (PB L 63 van 28.2.2004, blz. 20).

5

(6)  PB L 10 van 13.1.2001, blz. 30.

6

(7)  PB L 10 van 13.1.2001, blz. 33. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 363/2004.

7

(8)  PB L 337 van 13.12.2002, blz. 3.

8

(9)  Bij Besluit nr. 88/2002 van het Gemengd Comité (PB L 266 van 3.10.2002, blz. 56 en EER-supplement nr. 49 van 3.10.2002, blz. 42) is Verordening (EG) nr. 68/2001 betreffende opleidingssteun opgenomen als punt 1, onder d), van bijlage XV, is Verordening nr. 69/2001 betreffende de minimis-steun opgenomen als punt 1, onder e), van bijlage XV en is Verordening (EG) nr. 70/2001 betreffende steun aan kleine en middelgrote ondernemingen opgenomen als punt 1, onder f). Verordening (EG) nr. 2204/2002 betreffende werkgelegenheidssteun is opgenomen als punt 1, onder g), van bijlage XV bij Besluit nr. 83/2003 van het Gemengd Comité (PB L 257 van 9.10.2003, blz. 39).

9

---