Are You at Risk 

for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family

Nangangamba Ka Bang

Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

0

NIH Publication No. 08-6345

July 2008

0

Are You at Risk 

for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family

Nangangamba Ka Bang

Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya
Did you know that heart disease is a serious 

problem among Filipino Americans?

■ It is one of the leading causes of death for 

Filipino Americans.

■ Filipino Americans have higher blood pressure 

than other Asian Americans.

■ In the Philippines, about one in four Filipino 

adults has high blood pressure.

* Lola is Tagalog for grandmother. Idad is the nickname for her

 last name, Caridad.

Be Heart Smart

Lola Caridad de la Cruz (Idad)* will show you how 

she and her family take care of their hearts.

2 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
Sumbay sa Galaw

Alam mo bang ang karamdaman sa puso 

ay isang malubhang problema sa mga 

Pilipino-Amerikano?

■ Ito ang isa sa mga nangungunang sanhi ng 

pagkamatay ng mga Pilipino-Amerikano.

■ Mas mataas ang presyon ng dugo ng mga PilipinoAmerikano kaysa sa iba pang Amerikanong Asyano.

■ Sa Pilipinas, tinatayang 1 sa 4 na Pilipinong nasa 

hustong gulang ang may alta presyon.

Lola Caridad de la Cruz (Idad)* ay magpapakita sa 

inyo kung paano pinangangalagaan niya at ng pamilya 

ang kani-kanilang mga puso. (More than 

200 mg/dL)

Mayor de 

200 mg/dL 

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

3
Your heart is one of your strongest muscles. It pumps blood 

through miles of blood vessels to all parts of your body. The 

heart is so important; you want to keep it healthy. When 

the heart stops, life stops. 

A Wake-Up Call

Lola: “The doctor told me I am overweight and have high 

blood pressure. She said that my age, being overweight, and 

having high blood pressure increase my risk for heart disease.” 

The Amazing Heart 

4 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
Isang Pampagising

Lola: “Sinabi sa akin 

ng duktor na sobra ako 

sa timbang at may alta

presyon ako. Sinabi niya

na sa gulang ko, ang

pagiging sobra sa timbang,

at ang pagkakaroon ng 

alta presyon ay nagdaragdag

sa akin ng panganib ng

pagkakaroon ng sakit 

sa puso.” 

Ang Nakamamanghang Puso 

Ang iyong puso ay isa sa iyong pinakamatitibay na 

kalamnan. Nagbobomba ito ng sa milya-milyang daluyan 

ng dugo sa lahat ng mga bahagi ng iyong katawan. Lubhang 

napakahalaga ng pusong gugustuhin mo itong panatilihing 

malusog. Kapag tumigil na ang puso, titigil ang buhay. 

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

5
What is heart disease? 

Heart disease develops over many years. It happens 

when the blood vessels going to the heart get narrow 

and clogged. A heart attack can happen when these 

blood vessels are clogged.

What are risk factors?

Risk factors are traits and habits that make you more likely 

to get heart disease. You can do something about some 

risk factors; others you cannot change. 

1. Normal Artery 2. Clogged Artery

 (Normal na Artery) (Baradong Artery)

Important Facts About 

Heart Disease 

6 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
Mga Mahahalagang 

Katotohanan Tungkol 

sa Sakit sa Puso

Ano ang sakit sa puso? 

Nabubuo ang sakit sa puso sa maraming taon. Nangyayari 

ito kapag ang daluyan ng dugo na patungo sa puso ay 

nagiging makitid at barado. Maaaring maganap ang atake 

sa puso kapag nabarahan ang mga daluyan ng dugo ng ito.

Ano ang mga kadahilanan ng panganib?

Ang mga kadahilanan ng panganib ay ang mga pag-uugali 

at nakagawiang gawin na sanhi upang mas malamang kang 

magkaroon ng sakit sa puso. May magagawa kang ilang 

bagay tungkol sa ilang mga kadahilanan ng panganib; 

subalit ang iba ay hindi mo na mababago. 

(More than 

200 mg/dL)

Mayor de 

200 mg/dL 10

5

(More than 

200 mg/dL)

Mayor de 

200 mg/dL 10

5

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

7
Look at the list of risk factors below. 

Check all the risk factors you have.

❑ Risk factors you can do something about:

❑ Being overweight ❑ Not sure

❑ Lack of physical activity

❑ High blood cholesterol ❑ Not sure

❑ High blood pressure ❑ Not sure

❑ Diabetes ❑ Not sure

❑ Cigarette smoking

Are You at Risk for 

Heart Disease?

The more risk factors you have, the greater your chances of 

developing heart disease. 

✓

8 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
Nangangamba ka bang 

Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Tingnan ang listahan ng mga kadahilanan ng panganib 

sa ibaba. 

Lagyan ng tsek ang lahat ng mga kadahilanan ng panganib 

na mayroon ka.

❑ Mga kadahilanan ng panganib na magagawan mo 

ng paraan:

❑ Pagiging sobra sa timbang ❑ Hindi sigurado

❑ Kakulangan ng pisikal 

na aktibidad

❑ Kolesterol ng alta presyon ❑ Hindi sigurado

❑ Alta presyon ❑ Hindi sigurado

❑ Diyabetis ❑ Hindi sigurado

❑ Paninigarilyo

Kung mas marami kang kadahilanan ng panganib, mas 

marami ang iyong tsansa ng pagkakaroon ng sakit sa puso.

✓

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

9
❑ Risk factors you cannot change:

■ Age (45 years or older for men, 55 years or older 

for women) 

■ Family history

•	 Father or brother 

with heart disease 

before age 55 

•	 Mother or sister 

with heart disease 

before age 65 

✓

Lola: “The good news is that my family 

and I can do many things to lower our 

risk for heart disease. I am changing 

my habits because I want to be at my 

children’s graduations and weddings.” 

10 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
❑ Mga kadahilanan ng panganib na hindi mo mababago:

■ Gulang (45 taong gulang o mas matanda para sa mga 

kalalakihan, 55 na taong gulang o mas matanda para 

sa mga kababaihan)

■ Kasaysayan sa pamilya

•	 Ama o kapatid na lalaki na may sakit sa puso bago 

ang gulang na 55 

•	 Ina o kapatid na babae na may sakit sa puso bago 

ang gulang na 65 

✓

Lola: “Ang mabuting balita ay ako at ang aking pamilya ay 

maraming magagawa upang mapababa ang aming panganib ng 

pagkakaroon ng sakit sa puso. Babaguhin ko ang aking mga 

nakagasanayang gawin sapagkat nais ko pa ring makita ang mga 

pagtatapos at kasal ng aking mga anak.” 

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

11
■ Lose weight if you are 

overweight. Eat smaller 

portions, and if you are still 

hungry, have a salad. 

■ Get 30 to 60 minutes of moderate physical activity 

on most days. Walk every day. You can walk with a 

friend or family member after dinner every night.

■ Eat less saturated fat and sodium. Bake, broil, or 

grill chicken without the skin instead of frying. Use 

fewer high-sodium sauces, such as monosodium 

glutamate (MSG); soy 

sauce; fish sauce; salted 

shrimp paste; salty, dried 

fish; and, salty dried 

shrimp. Use herbs instead 

of salt to season the food. 

Take the Path to Heart Health

12 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
■ Magbawas ng timbang kung sobra ka sa timbang. 

Kumain nang mas kaunti. Kung nagugutom ka pa, 

mag-ensalada. 

■ Maglaan ng 30 hanggang 

60 minuto ng katamtamang 

aktibidad na pisikal sa 

karamihang mga araw. 

Maglakad araw-araw. Maari 

kang maglakad kasama ang 

isang kaibigan o kasapi ng 

pamilya tuwing gabi 

pagkatapos maghapunan.

■ Kumain ng mas kaunting saturated fat at asin. 

Maghurno, maglitson, o mag-ihaw ng manok na 

walang balat sa halip na magprito. Gumamit ng mga 

sarsa na mas kaunti ang nilalamang asin, tulad ng 

betsin, toyo, patis, alamang, tuyo, at hibi. Gumamit 

ng mga damong nakakain sa halip na asin bilang 

pampalasa sa pagkain. 

Sundin ang Landas 

sa Malusog na Puso

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

13
■ Eat more fruits and 

vegetables. Enjoy them 

with meals, as a snack, 

or for dessert.

■ Limit beverages and foods 

with sugar, like soda, 

cookies, and ice cream.

■ Quit smoking if you 

smoke. Keep your 

home smoke free. 

SmokeFree 

Home

14 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
■ Kumain ng mas 

maraming mga 

prutas at gulay. 

Maganyak sa mga 

ito kasama ang mga 

pagkaing, tulad ng 

merienda, o para 

sa panghimagas.

■ Limitahan ang mga inumin 

at pagkaing may asukal,

kagaya ng soda, cookies,

at sorbetes.

■ Tumigil sa 

paninigarilyo kung 

naninigarilyo. 

Panatilihing walang 

naninigarilyo sa bahay. 

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

15
■ Have regular checkups. 

Use your heart health 

card (see page 22) to 

track your weight, 

waist measurement, 

blood pressure, blood 

cholesterol, and 

blood glucose (to test 

for diabetes). 

■ Take prescribed medications 

as your doctor tells you. 

Lola: “Changing old habits is no easy 

chore, but as a family we have helped 

each other learn the warning signs 

of a heart attack. We are also more 

active and we eat healthier meals.”

16 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
■ Regular na magpatingin sa duktor. Gamitin ang 

iyong heart health card (tingnan ang pahina 23) 

upang masubaybayan ang iyong timbang, sukat ng 

baywang, presyon ng dugo, kolesterol sa dugo, at 

glucose sa dugo (pagsusuri para sa diyabetis). 

■ Uminom ng mga 

iniresetang gamot 

ng iyong duktor 

tulad nang sinabi 

sa iyo ng duktor. 

Lola: “Hindi madaling baguhin ang mga dati mo nang 

nakasanayang gawin, ngunit bilang isang pamilya ay 

tinulungan namin ang bawat isa na matutunan ang mga 

senyales ng babala sa isang atake sa puso. Mas aktibo rin 

kami at kumakain ng mga mas nakakalusog na pagkain.”

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

17
Chest discomfort

Trouble breathing, 

with or without 

chest discomfort

Feeling lightheaded or breaking 

into a cold sweat

Feeling sick or 

discomfort in 

your stomach

Arm or back 

discomfort

Neck or jaw 

discomfort

Don’t Wait 

Call 9–1–1 if you feel any of these symptoms 

of a heart attack. 

18 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
Huwag Maghintay 

Kawalang-ginhawa 

sa dibdib

Hirap sa paghinga 

na maaaring 

mayroon o walang 

sakit sa dibdib

Pakiramdam 

na lumulutang 

o pamamawis 

ng malamig

Pakiramdam ng masakit 

o kawalang-ginahawa sa 

iyong tiyan

Kawalang-ginahawa 

sa braso o likod)

Kawalang-ginhawa 

sa leeg o panga

Tumawag sa 9–1–1 kung nararamdaman 

mo ang anuman sa mga sintomas ng 

isang atake sa puso. 

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

19
❑ Check the steps you will take for a healthy heart.

❑ Learn about the risk factors for heart disease.

❑ Eat heart healthy foods. 

❑ Be physically active on most days of the week.

❑ Learn the symptoms of a heart attack and stroke.

❑ Have your blood pressure, blood cholesterol, 

and blood glucose (blood sugar) checked.

❑ Have your weight and waist measured. 

❑ Ask your family, friends, and doctor for help 

to change your health habits. If your community 

has community health workers, seek their support.

For more information on your heart health, call: 

Take Action! 

✓

20 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
❑ Lagyan ng tsek ang mga hakbang na gagawin para 

sa isang malusog na puso.

❑ Alamin ang tungkol sa mga kadahilanan ng 

panganib sa pagkakaroon ng sakit sa puso.

❑ Kumain ng mga pagkaing malusog sa puso. 

❑ Maging aktibong pisikal sa nakararaming mga 

araw ng linggo.

❑ Alamin ang mga sintomas para sa isang atake sa 

puso at stroke.

❑ Ipasuri ang iyong presyon ng dugo, kolesterol sa 

dugo, at blood glucose (asukal sa dugo). 

❑ Magpatimbang at ipasukat ang iyong baywang. 

❑ Hingin ang tulong ng iyong pamilya, mga 

kaibigan, at duktor upang upang baguhin 

ang iyong mga nakasanayang gawin na may 

kinalaman sa kalusugan. Kung ang iyong 

pamayanan ay may mga kawani ng kalusugang 

pampamayanan, hingin ang kanilang suporta.

Para sa karagdagang impormasyon sa iyong kalusugan 

sa puso, tumawag sa: 

 

Kumilos! 

✓

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

21
My Heart Health Card

Use this card to record the results of your tests. Take action to 

keep your heart healthy.

Name: 

NOTE: ♥ = Normal values

Weight Date

Result

Body Mass Index (BMI)

♥18.5 to 24.9

Date

Result

Waist Measurement

♥ Men—40 inches 

(102 centimeters) or less

♥ Women—35 inches 

(88 centimeters) or less

Date

Result

Blood Pressure

♥ Less than 120/80 mmHg

Date

Result

Tests to measure “fats” in the blood

Total Cholesterol

♥ Less than 200 mg/dL (ideal)

Date

Result

LDL

♥ Less than 100 mg/dL (ideal)

♥ Less than 130 mg/dL (near ideal)

Date

Result

HDL

♥ 40 mg/dL or more

Date

Result

Triglycerides

♥ Less than 150 mg/dL

Date

Result

Tests to check sugar in the blood for diabetes

Blood Glucose

♥ Less than 100 mg/dL

Date

Result

A1C 

♥ Less than 7%

Date

Result

Other tests Date

Result

22 Are You at Risk for Heart Disease?

Healthy Heart, Healthy Family
Aking Heart Health Card

Gamitin ang kard na ito upang maitala ang mga resulta ng 

iyong mga pagsusuri. Kumilos upang mapanatilihing malusog 

ang iyong puso.

Pangalan: 

TANDAAN: ♥ = Normal na mga halaga

Timbang Petsa

Resulta

Body Mass Index (BMI)

♥18.5 hanggang 24.9

Petsa

Resulta

Sukat ng Baywang

♥ Kalalakihan—40 pulgada 

(102 cm) o mas mababa

♥ Kababaihan—35 pulgada 

(88 cm) o mas mababa

Petsa

Resulta

Presyon ng Dugo

♥ Mababa sa 120/80 mmHg

Petsa

Resulta

Mga pagsusuri upang masukat ang “fats” sa dugo

Kabuuang Kolesterol

♥ Mababa sa 200 mg/dL

Petsa

Resulta

LDL

♥ Mababa sa 100 mg/dL (pinakamainam)

♥ Mababa sa 130 mg/dL (malapit sa kainaman)

Petsa

Resulta

HDL

♥ Higit sa 40 mg/dL

Petsa

Resulta

Triglycerides

♥ Mababa sa 150 mg/dL

Petsa

Resulta

Mga pagsusuri upang masuri ang asukal sa dugo para sa diyabetis

Asukal sa dugo (pag-aayuno)

♥ Mababa sa 100 mg/dL

Petsa

Resulta

A1C 

♥ Mababa sa 7%

Petsa

Resulta

Iba pang mga pagsusuri Petsa

Resulta

Nangangamba Ka Bang Magkaroon ng Sakit sa Puso?

Malusog na Puso, Malusog na Pamilya

23
Read other booklets in the Healthy Heart, Healthy Family series: 

■ Help Your Heart: Control Your High Blood Pressure

■ Be Heart Smart: Keep Your Cholesterol in Check

■ Keep the Beat: Aim for a Healthy Weight

■ Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

■ Be Heart Healthy: Enjoy Living Smoke Free

For More Information

The NHLBI Information Center is a service of the National Heart, 

Lung, and Blood Institute (NHLBI) of the National Institutes of 

Health. The Information Center provides information to health 

professionals, patients, and the public about the treatment, 

diagnosis, and prevention of heart, lung, and blood diseases. 

Please contact the Information Center for prices and availability 

of publications.

NHLBI Information Center

P.O. Box 30105

Bethesda, MD 20824-0105

Telephone: 301–592–8573

TTY: 240–629–3255

Fax: 301–592–8563

E-mail: nhlbiinfo@rover.nhlbi.nih.gov

Other publications are also available on the NHLBI 

Web site at www.nhlbi.nih.gov.
DISCRIMINATION PROHIBITED: Under provisions of applicable 

public laws enacted by Congress since 1964, no person in the United 

States shall, on the grounds of race, color, national origin, handicap, 

or age, be excluded from participation in, be denied the benefits of, 

or be subjected to discrimination under any program or activity 

(or, on the basis of sex, with respect to any education program 

and activity) receiving Federal financial assistance. In addition, 

Executive Order 11141 prohibits discrimination on the basis of age 

by contractors and subcontractors in the performance of Federal 

contracts, and Executive Order 11246 states that no federally funded 

contractor may discriminate against any employee or applicant for 

employment because of race, color, religion, sex, or national origin. 

Therefore, the National Heart, Lung, and Blood Institute must be 

operated in compliance with these laws and Executive Orders.
NIH Publication No. 08-6345

July 2008