# Il-Ġurnal Uffiċjali C 159/2019

| | ISSN 1977-0987 |
| --- | --- |
| Il-Ġurnal Uffiċjali
  tal-Unjoni Ewropea | C 159 |
| | |
| Edizzjoni bil-Malti | Informazzjoni u Avviżi | Volum 6210 ta' Mejju 2019 |

ISSN 1977-0987

Il-Ġurnal Uffiċjali

tal-Unjoni Ewropea

C 159

Edizzjoni bil-Malti

Informazzjoni u Avviżi

Volum 6210 ta' Mejju 2019

---

| Werrej | Paġna |
| --- | --- |
| | I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet |
| | OPINJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| 2019/C 159/01 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Djalogu soċjali għall-innovazzjoni fl-ekonomija diġitali (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 1 |
| | OPINJONIJIET |
| 2019/C 159/02 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar In-nisa fil-Balkani tal-Punent (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 7 |
| 2019/C 159/03 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-riforma tad-WTO biex tadatta għal żviluppi fil-kummerċ dinji (opinjoni fuq inizjattiva proprja) --to be inserted-- | 15 |
| 2019/C 159/04 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-rwol tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles(opinjoni esploratorja mitluba mill-Parlament Ewropew) | 28 |

Werrej

Paġna

I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

2019/C 159/01

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Djalogu soċjali għall-innovazzjoni fl-ekonomija diġitali (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

1

OPINJONIJIET

2019/C 159/02

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar In-nisa fil-Balkani tal-Punent (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

7

2019/C 159/03

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-riforma tad-WTO biex tadatta għal żviluppi fil-kummerċ dinji (opinjoni fuq inizjattiva proprja) --to be inserted--

15

2019/C 159/04

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-rwol tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles(opinjoni esploratorja mitluba mill-Parlament Ewropew)

(opinjoni esploratorja mitluba mill-Parlament Ewropew)

28

---

| | III   Atti preparatorji |
| --- | --- |
| | IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| 2019/C 159/05 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE rigward l-introduzzjoni ta’ miżuri tekniċi dettaljati għat-tħaddim ta’ sistema definittiva tal-VAT għat-tassazzjoni ta’ kummerċ bejn l-Istati Membri(COM(2018) 329 final — 2018/0164 (CNS)) | 38 |
| | IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW |
| 2019/C 159/06 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1303/2013 fir-rigward tal-aġġustament tal-prefinanzjament annwali għas-snin finanzjarji 2021–2023(COM(2018) 614 final — 2018/0322 (COD)) | 45 |
| 2019/C 159/07 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar ir-Rakkomandazzjoni għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro[COM(2018) 759 final] | 49 |
| 2019/C 159/08 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment. Kontribut mill-Kummissjoni Ewropea għal-laqgħa tal-mexxejja f’Salzburg fid-19-20 ta’ Settembru 2018[COM(2018) 634 final — 2018/0329 COD] | 53 |
| 2019/C 159/09 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ kontroll li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2115/2005 u r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1386/2007 (COM(2018) 577 final — 2018/0304 (COD)) | 60 |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| 2019/C 159/10 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi ċ-Ċentru Ewropew ta’ Kompetenza Industrijali, Teknoloġika u tar-Riċerka fil-qasam taċ-Ċibersigurtà u n-Netwerk ta’ Ċentri Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni(COM(2018) 630 final — 2018/0328 (COD)) | 63 |
| | IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW |
| 2019/C 159/11 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-adattament tad-Direttiva 2012/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-effiċjenza fl-enerġija [kif emendata mid-Direttiva (UE) 2018/2002] u r-Regolament (UE) 2018/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill [Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija], minħabba l-irtirar tar-Renju Unit mill Unjoni Ewropea (COM(2018)744 final — 2018/0385 (COD)) | 68 |
| 2019/C 159/12 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (UE) Nru 1305/2013 u (UE) Nru 1307/2013 fir-rigward ta’ ċerti regoli dwar il-pagamenti diretti u l-appoġġ għall-iżvilupp rurali rigward is-snin 2019 u 2020 [COM(2018) 817 final – 2018/0414(COD)] | 71 |

III   Atti preparatorji

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

2019/C 159/05

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE rigward l-introduzzjoni ta’ miżuri tekniċi dettaljati għat-tħaddim ta’ sistema definittiva tal-VAT għat-tassazzjoni ta’ kummerċ bejn l-Istati Membri(COM(2018) 329 final — 2018/0164 (CNS))

(COM(2018) 329 final — 2018/0164 (CNS))

38

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

2019/C 159/06

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1303/2013 fir-rigward tal-aġġustament tal-prefinanzjament annwali għas-snin finanzjarji 2021–2023(COM(2018) 614 final — 2018/0322 (COD))

(COM(2018) 614 final — 2018/0322 (COD))

45

2019/C 159/07

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar ir-Rakkomandazzjoni għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro[COM(2018) 759 final]

[COM(2018) 759 final]

49

2019/C 159/08

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment. Kontribut mill-Kummissjoni Ewropea għal-laqgħa tal-mexxejja f’Salzburg fid-19-20 ta’ Settembru 2018[COM(2018) 634 final — 2018/0329 COD]

[COM(2018) 634 final — 2018/0329 COD]

53

2019/C 159/09

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ kontroll li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2115/2005 u r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1386/2007 (COM(2018) 577 final — 2018/0304 (COD))

(COM(2018) 577 final — 2018/0304 (COD))

60

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

2019/C 159/10

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi ċ-Ċentru Ewropew ta’ Kompetenza Industrijali, Teknoloġika u tar-Riċerka fil-qasam taċ-Ċibersigurtà u n-Netwerk ta’ Ċentri Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni(COM(2018) 630 final — 2018/0328 (COD))

(COM(2018) 630 final — 2018/0328 (COD))

63

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

2019/C 159/11

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-adattament tad-Direttiva 2012/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-effiċjenza fl-enerġija [kif emendata mid-Direttiva (UE) 2018/2002] u r-Regolament (UE) 2018/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill [Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija], minħabba l-irtirar tar-Renju Unit mill Unjoni Ewropea (COM(2018)744 final — 2018/0385 (COD))

(COM(2018)744 final — 2018/0385 (COD))

68

2019/C 159/12

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (UE) Nru 1305/2013 u (UE) Nru 1307/2013 fir-rigward ta’ ċerti regoli dwar il-pagamenti diretti u l-appoġġ għall-iżvilupp rurali rigward is-snin 2019 u 2020 [COM(2018) 817 final – 2018/0414(COD)]

[COM(2018) 817 final – 2018/0414(COD)]

71

---

| MT | |
| --- | --- |

MT

---

I Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/1 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/1

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Djalogu soċjali għall-innovazzjoni fl-ekonomija diġitali

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2019/C 159/01)

Relatur: Jukka AHTELA

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 15.2.2018 |
| --- | --- |
| Bażi ġuridika | Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adottata fis-sezzjoni | 18.12.2018 |
| Adottata fil-plenarja | 23.1.2019 |
| Sessjoni tal-plenarja Nru | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 133/0/0 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

15.2.2018

Bażi ġuridika

Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adottata fis-sezzjoni

18.12.2018

Adottata fil-plenarja

23.1.2019

Sessjoni tal-plenarja Nru

540

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

133/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | L-innovazzjoni hija fattur importanti tal-kompetittività, il-produttività u l-potenzjal tat-tkabbir tal-kumpaniji u tista’ tagħti spinta lill-kwalità tax-xogħol u l-ħolqien tal-impjiegi kif ukoll ittejjeb l-istandards tal-għajxien. L-isfruttar tal-potenzjal sħiħ tal-innovazzjoni jirrikjedi l-involviment u l-motivazzjoni tal-ħaddiema inkluż permezz tad-djalogu soċjali. Dan għandu jkun appoġġjat minn ambjent politiku u regolatorju favur l-innovazzjoni fl-Ewropa kollha. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Id-diġitalizzazzjoni flimkien ma’ żviluppi oħrajn li jaffettwaw il-kundizzjonijiet tax-xogħol, is-sitwazzjoni ekonomika tal-ħaddiema u l-ħajja tax-xogħol hija ta’ sfida għall-istrutturi tal-kumpaniji eżistenti, għall-metodi ta’ ġestjoni u tmexxija, għar-relazzjonijiet industrijali kif ukoll għall-kamp ta’ applikazzjoni u l-metodi tad-djalogu soċjali. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ix-xogħol li jirrikjedi l-għarfien qed jiġi integrat fl-isferi kollha tad-dinja tax-xogħol. It-teknoloġija tal-informazzjoni u b’mod speċjali d-diġitalizzazzjoni jippermettu d-diżakkoppjament tal-ħin u tal-post mix-xogħol. L-iżvilupp lejn xogħol ibbażat fuq il-ħiliet u fuq l-għarfien itejjeb l-awtonomija tal-ħaddiema li jirrikjedu l-għarfien filwaqt li t-tendenza għal polarizzazzjoni bejn xogħol li jirrikjedi l-għarfien bi kwalifiki għolja u xogħol potenzjalment anqas produttiv tista’ tidher ċara. Bil-għan li tiġi miġġielda ż-żieda fin-nuqqas ta’ sigurtà ekonomika li hija parzjalment xprunata mid-diġitalizzazzjoni, għandu jiġi promoss in-negozjar kollettiv fil-livelli kollha, speċjalment fis-setturi u n-negozji li huma milqutin mid-diġitalizzazzjoni. Dan jista’ jikkontribwixxi għal forom ġodda ta’ organizzazzjoni ta’ xogħol diġitalizzat li jtejbu, u mhux jiddeterjoraw, il-kwalità tal-impjiegi (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Filwaqt li l-iżvilupp lejn awtonomija mtejba ta’ għadd ta’ ħaddiema jisfida l-istrutturi ta’ ġestjoni u l-metodi ta’ tmexxija, jeħtieġ ukoll forom ġodda ta’ djalogu, l-għoti ta’ informazzjoni u konsultazzjoni kif ukoll kontribuzzjoni tal-ħaddiema għall-metodi ta’ ġestjoni. Hemm bżonn ta’ approċċi parteċipattivi ġodda biex jinvolvu l-massimu tar-riżorsi umani fil-proċessi ta’ innovazzjoni u żvilupp. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġi żgurat l-akbar fehim possibbli tal-benefiċċji u l-isfidi li se jakkumulaw għall-impjegati mill-adozzjoni ta’ approċċi ġodda fil-kultura tal-post tax-xogħol, f’termini ta’ sigurtà u kwalità tal-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol, inkluż is-saħħa u s-sigurtà u t-taħriġ. L-appoġġ ġenwin u l-involviment tal-impjegati jirrikjedu sforzi serji u dedikati fil-livelli kollha. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Id-djalogu soċjali u b’mod partikolari n-negozjar kollettiv bejn l-imsieħba soċjali għandhom prevalenza bħala għodod ewlenin jekk ikunu involuti mill-bidu nett (ara 5.1 u 5.5) meta jiġu introdotti teknoloġiji ġodda fi spirtu ta’ fiduċja bejn il-persunal u l-amministrazzjoni. Fi ħdan l-awtonomija tagħhom u mingħajr ma jiddgħajfu l-prinċipji ewlenin ta’ strutturi eżistenti l-imsieħba soċjali għandhom ikomplu jsibu soluzzjonijiet ġodda għal djalogu soċjali, b’mod partikolari negozjati, adattati biex jindirizzaw sfidi ġodda sabiex jagħtu soluzzjonijiet ibbilanċjati u jżommu s-sinifikat u s-sens ta’ skop tar-rwol tal-imsieħba soċjali fil-livelli kollha. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-forom ġodda ta’ xogħol frammentat u ż-żieda fin-numru ta’ ħaddiema atipiċi jfissru li dawn il-ħaddiema jeħtieġ li jkunu involuti billi jiġu infurmati u kkonsultati iktar, kif ukoll permezz ta’ adattament tad-drittijiet kollettivi, arranġamenti ta’ ħinijiet tax-xogħol u drittijiet soċjali (2). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Kif diġà rrimarka l-KESE, ir-rappreżentazzjoni tat-trade unions u n-negozjar kollettiv għall-ħaddiema f’xi forom ġodda ta’ xogħol qegħdin jiġu kkontestati (3). Huwa għalhekk meħtieġ li jitneħħew l-ostakli għall-eżerċizzju tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u mill-konvenzjonijiet tal-ILO (4). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jappoġġja l-fehma li l-probabbiltà ta’ innovazzjoni hija msaħħa meta strutturi ta’ organizzazzjoni tax-xogħol b’saħħithom jiġu kkombinati ma’ diversi forom ta’ aktar parteċipazzjoni tal-impjegati f’qafas legali u kuntrattwali sod. Għal dan il-għan, ir-rappreżentazzjoni kollettiva jeħtieġ li tkun dejjem iżjed akkumpanjata minn djalogu aktar inklużiv, riflessiv u demokratiku fl-istrutturi u l-metodi tax-xogħol. L-importanza tat-taħriġ fid-djalogu soċjali għal maniġment sabiex jadatta metodi ta’ ġestjoni fil-kuntest il-ġdid għandha titqies bl-istess mod. Il-KESE jenfasizza wkoll il-ħtieġa li jiġi promoss ambjent favorevoli għan-negozju li jippermetti l-kumpaniji jikbru u biex ikunu kompetittivi. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Ir-relazzjoni ta’ fiduċja bejn ir-rappreżentanza tal-impjegati, it-trade unions u l-maniġment, flimkien mal-parteċipazzjoni diretta tal-impjegati fit-teħid tad-deċiżjonijiet, hija assoċjata ma’ livelli ogħla ta’ prestazzjoni u ta’ benesseri u ħolqot ambjent pożittiv għal azzjoni innovattiva. It-tibdil parteċipatorju jrawwem ambjent ta’ fiduċja bejn il-maniġment, il-ħaddiema u t-trade unions (5). Il-fiduċja tal-ħaddiema (u tat-trade unions tagħhom) u l-kontribut tagħhom, fil-livelli u fil-korpi rilevanti kollha, kemm jekk fuq livell lokali u/jew tal-bordijiet ta’ sorveljanza u tmexxija, hija essenzjali. Huwa kruċjali li jipparteċipaw fl-antiċipazzjoni, fil-ġestjoni u fit-teħid tad-deċiżjonijiet dwar it-tibdil li jkun qed iseħħ sabiex jiġu indirizzati l-effetti tat-tibdil diġitali u jinħolqu attitudni u kultura orjentati lejn l-innovazzjoni (6). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Fil-livell nazzjonali l-inizjattivi mill-imsieħba soċjali biex itejbu l-produttività u l-benesseri tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol huma metodu promettenti, li għandu jiġu promossi f’kuntest Ewropew usa’. F’dan ir-rigward il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattivi u r-riċerka tal-Eurofound u Netwerk Ewropew ta’ Innovazzjoni għall-Post tax-Xogħol u jipproponi li l-UE tieħu azzjoni biex tiżviluppa d-djalogu bejn l-imsieħba soċjali u partijiet interessati oħra fil-kuntest ta’ approċċi ta’ parteċipazzjoni biex jippromovu l-innovazzjoni fil-post tax-xogħol. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Introduzzjoni

| 2.1. | L-innovazzjoni hija fattur importanti tal-kompetittività, il-produttività u l-potenzjal tat-tkabbir tal-kumpaniji. L-isfruttar tal-potenzjal sħiħ tal-innovazzjoni jirrikjedi l-involviment u l-motivazzjoni tal-ħaddiema. L-attivitajiet ta’ innovazzjoni jpoġġu l-postijiet tax-xogħol Ewropej f’pożizzjoni aħjar biex jikkompetu fuq livell internazzjonali u b’hekk joħolqu bażi solida għal impjiegi ta’ kwalità u għalhekk huma ewlenin għal standards ta’ għajxien ogħla. Dan kollu għandu jkun appoġġjat minn ambjent politiku u regolatorju favur l-innovazzjoni fl-Ewropa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Id-diġitalizzazzjoni hija motivatur ewlieni tal-innovazzjoni. Id-diġitalizzazzjoni tal-industrija u s-servizzi toffri potenzjal enormi eż. f’termini ta’ awtomatizzazzjoni, teknoloġiji tal-ipproċessar, żieda fil-produttività u flessibbiltà ta’ benefiċċju reċiproku. L-investiment fl-edukazzjoni u t-taħriġ b’mod inklużiv bil-ħsieb li jiżgura l-ħiliet meħtieġa fl-ekonomija diġitali huwa wkoll għodda importanti biex jitnaqqsu l-inugwaljanzi u biex jinkisbu l-benefiċċji ta’ dan il-potenzjal għal kulħadd, fil-postijiet tax-xogħol u fis-soċjetà b’mod ġenerali. Is-settur pubbliku għandu responsabbiltà kruċjali fl-immodernizzar tal-edukazzjoni pubblika u t-trawwim tal-ħiliet meħtieġa u fil-kontribut għal ambjent kummerċjali ta’ kwalità għolja. Fl-istess ħin, in-negozji u l-industrija għandhom ukoll jaqdu r-rwol tagħhom u jikkontribwixxu biex jiffaċilitaw l-aċċess tal-ħaddiema għat-taħriġ vokazzjonali u t-tagħlim tul il-ħajja. Il-perspettiva tas-sessi għandha tkun fil-qalba ta’ inizjattivi diġitali kollha li jrawmu l-integrazzjoni sħiħa tan-nisa fl-ekonomija diġitali sabiex titnaqqas id-differenza fil-pagi bejn is-sessi u jiġi promoss bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Minkejja t-tnaqqis rapidu fil-prezzijiet tal-ICT, il-bidla mill-investiment fl-ICT għas-servizzi tal-ICT u ż-żieda kontinwa fl-assi bbażati fuq l-għarfien ftit li xejn hemm indikazzjoni li l-ekonomija diġitali ġdida tat spinta lit-tkabbir tal-produttività. L-istudji internazzjonali jissuġġerixxu li l-ekonomija diġitali ġdida għadha fil-“fażi tal-installazzjoni” tagħha u l-effetti tal-produttività jistgħu jseħħu biss ladarba t-teknoloġija tidħol fil-“fażi ta’ skjerament” (7). Barra minn hekk ir-riflessjoni tal-bidla minn forom aktar produttivi għal forom inqas produttivi ta’ impjieg fi statistiki nazzjonali tista’ tkun qed taħbi l-kontribut sħiħa tal-ICT għal tkabbir peress li l-kontribut tal-ICT għall-produttività u l-impjiegi jista’ jvarja konsiderevolment minn fergħa għal fergħa. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Id-dinja tax-xogħol qed tiffaċċja bidliet li se jkollhom impatt profond fuq min iħaddem, fuq il-ħaddiema u fuq ir-relazzjonijiet ta’ impjieg kuntrattwali tagħhom. Xi wħud minn dawn il-bidliet iseħħu barra mill-kumpaniji, bħall-esternalizzazzjoni, filwaqt li ħafna bidliet iseħħu ġewwa l-kumpaniji, bħal ċaqliq lejn ħin tax-xogħol u forom ta’ xogħol flessibbli. Dawn l-iżviluppi, li jseħħu fil-qafas bbażat fuq il-leġislazzjoni u l-ftehimiet kollettivi, huma ta’ sfida għall-istrutturi tal-kumpaniji eżistenti, metodi ta’ ġestjoni u tmexxija kif ukoll l-ambitu u l-metodi ta’ djalogu soċjali, b’implikazzjonijiet għas-sigurtà u l-kwalità tal-impjiegi wkoll. Madankollu, id-djalogu soċjali u n-negozjati bejn l-imsieħba soċjali jistgħu u għandhom jipprevalu bħala għodod ewlenin jekk ikunu aġġustati għal bidliet u involuti (ara 5.1) mill-bidu meta jiġu introdotti teknoloġiji ġodda fi spirtu ta’ fiduċja. L-imsieħba soċjali Ewropej ħarġu dikjarazzjoni konġunta dwar id-diġitalizzazzjoni fl-2016 (8). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Din l-opinjoni għandha l-għan li tikkjarifika u tistabbilixxi rabtiet bejn il-ħiliet u r-rwol tal-ħaddiema bħala kontributur għall-proċessi ta’ innovazzjoni, żieda fil-produttività u l-benesseri tal-ħaddiema minn naħa, u l-ħtieġa li jiġu stabbiliti prattiki li jiffunzjonaw tajjeb fuq il-post tax-xogħol biex jappoġġjaw u jippromovu dawn l-għanijiet min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

2.5.

3.   X’inhu r-riskju: l-isfidi tal-kultura tal-innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol

| 3.1. | Hemm bżonn urġenti li l-istrutturi tal-kumpanija u l-metodi tax-xogħol jiġu adattati għall-ekonomija diġitali. Is-sejba ta’ modi ġodda biex tiżdied il-produttività fl-era diġitali hija sfida għall-partijiet ikkonċernati kollha. L-attività ta’ innovazzjoni kontinwa bil-ħsieb li jiġi sfruttat il-potenzjal tar-riżorsi umani filwaqt li fl-istess ħin tippromovi l-benesseri tal-ħaddiema hija essenzjali biex jinstabu soluzzjonijiet għal dawn l-isfidi. Id-djalogu soċjali, b’mod partikolari n-negozjati fil-livell lokali, jista’ jkollu rwol ewlieni fl-iffaċilitar tal-proċessi ta’ innovazzjoni u adattament. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Id-diġitalizzazzjoni għandha impatt qawwi kemm fuq l-organizzazzjonijiet eżistenti kif ukoll fuq dawk ġodda emerġenti f’termini ta’ kif se jiġu organizzati l-attivitajiet tal-kumpanija u x-xogħol. Filwaqt li forom tradizzjonali ta’ xogħol jistgħu jinżammu fil-biċċa l-kbira diġà nistgħu niddistingwu l-impatt tad-diġitalizzazzjoni fuq il-metodi tax-xogħol ġodda bħaż-żieda mgħaġġla fit-telexogħol f’ħafna setturi b’aktar awtonomija għal numru ta’ ħaddiema. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ix-xogħol li jirrikjedi l-għarfien qed jiġi integrat fl-isferi kollha tad-dinja tax-xogħol. It-teknoloġija tal-informazzjoni u b’mod speċjali d-diġitalizzazzjoni jippermettu d-diżakkoppjament tal-ħin u tal-post mix-xogħol. L-iżvilupp lejn xogħol ibbażat fuq il-ħiliet u fuq l-għarfien itejjeb l-awtonomija tal-ħaddiema li jirrikjedu l-għarfien filwaqt li t-tendenza għal polarizzazzjoni bejn xogħol li jirrikjedi l-għarfien bi kwalifiki għolja u xogħol potenzjalment anqas produttiv b’kompiti mnaqqsin tista’ tidher ċara. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ix-xejra lejn awtonomija akbar li d-diġitalizzazzjoni toffri lil xi ħaddiema tirrappreżenta sfida għan-negozji, għall-korpi kostitwenti tagħhom u għall-governanza tagħhom, kif ukoll għall-metodi ta’ ġestjoni u għall-ġerarkiji tradizzjonali tan-negozji. Tirrappreżenta wkoll sfida għall-kundizzjonijiet tax-xogħol, is-sitwazzjoni ekonomika tal-ħaddiema u r-relazzjonijiet tax-xogħol. Dan it-tibdil ifisser li huma meħtieġa aktar forom ta’ djalogu soċjali, informazzjoni u konsultazzjoni, u parteċipazzjoni qawwija tal-ħaddiema. Il-ħaddiema jistgħu jagħtu l-kontribut tagħhom għall-proċessi ta’ innovazzjoni u żvilupp li huma ta’ benefiċċju għall-kumpanija tagħhom u għall-partijiet ikkonċernati tagħha (9). Għalhekk, l-imsieħba soċjali għandhom ifittxu soluzzjonijiet sabiex tiġi żgurata l-koeżistenza ta’ forom tradizzjonali u approċċi innovattivi ta’ djalogu soċjali. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Kif tista’ tissaħħaħ il-kultura tal-innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol?

| 4.1. | Filwaqt li l-iżvilupp lejn awtonomija mtejba ta’ għadd ta’ ħaddiema jisfida l-istrutturi ta’ ġestjoni u l-metodi ta’ tmexxija, jeħtieġ ukoll forom ġodda ta’ djalogu, l-għoti ta’ informazzjoni u konsultazzjoni kif ukoll kontribuzzjoni tal-ħaddiema għall-metodi ta’ ġestjoni tal-kumpanija. Hemm bżonn ta’ approċċi ġodda biex jinvolvu l-massimu tar-riżorsi umani fil-proċessi ta’ innovazzjoni u żvilupp tal-kumpanija. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Madankollu, biex il-ħaddiema jitressqu lejn il-qalba tal-proċessi ta’ innovazzjoni tal-post tax-xogħol mhux dejjem jitlob bidliet organizzattivi kbar. Għadd ta’ għodod sempliċi jistgħu jintużaw għal dan il-għan, iżda l-għodda ewlenija biex jinkiseb dan għandu jkun in-negozjar kollettiv u d-djalogu soċjali f’konformità mal-ħtiġijiet tal-post tax-xogħol speċifiku. Timijiet li jsostnu lilhom infushom, workshops sperimentali, kaxxi għas-suġġerimenti u gruppi ta’ proġetti interdixxiplinari huma biss ftit eżempji. Karatteristika komuni hija l-kultura tal-post tax-xogħol li tħeġġeġ l-inventività tal-ħaddiema; u tali kultura tal-post tax-xogħol tista’ tkun ibbażata biss fuq fiduċja reċiproka bejn il-maniġment u l-persunal. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Għandha tiġi enfasizzata l-importanza li jiġi żgurat l-akbar fehim possibbli tal-benefiċċji li se jakkumulaw għall-impjegati mill-adozzjoni ta’ approċċi ġodda fil-kultura tal-post tax-xogħol, f’termini ta’ sigurtà u kwalità tal-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol. Ir-riskji għal ħaddiema pereżempju f’termini tal-kundizzjonijiet tax-xogħol, il-ħarsien tas-saħħa u tas-sigurtà, nuqqas ta’ sigurtà ekonomika u ż-żieda fil-polarizzazzjoni jridu jiġu indirizzati. L-appoġġ ġenwin u l-involviment tal-impjegati u t-trade unions għandhom jiġu promossi fil-livelli kollha u jirrikjedu sforzi serji u dedikati fil-livelli kollha tal-organizzazzjoni sabiex jiġi evitat metodu ta semplici “attitudni ta’ rutina”. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-kultura ta’ innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol timplika li l-ħaddiem individwali mhux biss jiffoka fuq it-twettiq tad-dmirijiet tiegħu jew tagħha iżda wkoll jikkunsidra jekk dawn id-dmirijiet jistgħux jitwettqu b’mod imtejjeb kontinwament. Barra minn hekk, il-kultura ta’ innovazzjoni timplika li l-maniġment jisma’ b’mod attiv l-ideat tal-ħaddiema u jħeġġiġhom jieħdu sehem fil-proċessi ta’ innovazzjoni (10). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Iż-żieda fl-awtonomija tal-ħaddiema fil-qafas tal-innovazzjoni u l-attivitajiet ta’ żvilupp tal-kumpaniji hija opportunità ewlenija biex isserraħ fuq il-ħiliet tal-ħaddiema. L-istess japplika għall-flessibbiltà fil-ħin tax-xogħol u l-postijiet, li taħdem b’mod aktar effettiv jekk approċċi innovattivi għall-organizzazzjoni tax-xogħol ikunu bbażati fuq arranġamenti miftiehma lokalment ibbażati fuq fiduċja reċiproka. Dan kollu jirrikjedi kultura ta’ tmexxija moderna f’qafas legali solidu u kuntrattwali bbażat fuq approċċi parteċipattivi, li għandhom jiġu promossi wkoll fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Ir-rwol ta’ diversi forom ta’ djalogu soċjali

| 5.1. | Wieħed mill-funzjonijiet ewlenin tad-djalogu soċjali, b’mod partikolari n-negozjar kollettiv, huwa li jikkontribwixxi għat-tiswir tal-ambjent tan-negozju u l-ġestjoni tal-bidla fil-ħajja tax-xogħol, permezz tal-għoti ta’ informazzjoni, l-antiċipazzjoni, il-parteċipazzjoni u l-faċilitazzjoni, biex tinbena l-fiduċja reċiproka bejn l-imsieħba soċjali fil-livelli kollha, objettiv tal-Unjoni Ewropea, implimentat skont il-prattiki nazzjonali. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | F’bosta opinjonijiet, il-KESE tenna r-rwol ewlieni li jaqdi d-djalogu soċjali fid-dinja tax-xogħol li qed tinbidel (11). Id-djalogu soċjali għandu jaqdi rwol ewlieni fil-livelli rilevanti kollha, u għandu jirrispetta bis-sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Madankollu, meta jitqiesu l-isfidi u l-veloċità aċċellerata tal-bidliet hemm ħtieġa ċara li jiġu adattati l-istrutturi u l-għanijiet tad-djalogu soċjali għall-fluss kontinwu tal-bidliet, filwaqt li jiġu rrispettati l-oqfsa nazzjonali u Ewropej legali u kuntrattwali. Din hija sfida għall-imsieħba soċjali fil-livelli kollha. Fi ħdan l-awtonomija tagħhom u mingħajr ma jiddgħajfu l-prinċipji ewlenin ta’ strutturi eżistenti l-imsieħba soċjali għandhom ikomplu jsibu soluzzjonijiet ġodda għal djalogu soċjali, b’mod partikolari negozjati, adattati biex jindirizzaw sfidi ġodda sabiex jagħtu soluzzjonijiet ibbilanċjati u jżommu s-sinifikat u s-sens ta’ skop tar-rwol tal-imsieħba soċjali fil-livelli kollha. Is-sħubija ma’ komunitajiet lokali tista’ tkun ukoll sors ta’ ispirazzjoni għal imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Il-KESE stqarr li, “huwa impossibbli li wieħed illum ibassar l-opportunitajiet u l-isfidi kollha li se toħloq l-ekonomija diġitali. Ir-rwol tad-djalogu soċjali u soċjetali mhuwiex li jopponi dawn it-tranżizzjonijiet, iżda li jiggwidahom bl-aħjar mod biex jitgawdew il-benefiċċji kollha li jistgħu joffru għat-tkabbir, għall-promozzjoni tal-innovazzjoni u tal-ħiliet, għal impjiegi ta’ kwalità, u għall-finanzjament sostenibbli u inklużiv tal-protezzjonijiet soċjali (12).” |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Rigward il-ġestjoni tat-tranżizzjoni f’dinja diġitalizzata tax-xogħol, huwa importanti li wieħed jista’ joqgħod fuq proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet bla xkiel sabiex il-kumpaniji u l-ħaddiema jistgħu jadattaw għal ambjent li qed jinbidel b’mod rapidu. Il-KESE ddikjara li “b’rabta mal-introduzzjoni ta’ teknoloġiji ġodda bħal robots u magni intelliġenti, il-KESE jenfasizza fl-istudju tiegħu l-importanza li jinforma u jikkonsulta lir-rappreżentanti tal-ħaddiema minn qabel u l-ħtieġa għal negozjar kollettiv biex jakkumpanja l-bidliet iġġenerati minn dawn it-teknoloġiji. Il-KESE jindika wkoll li d-Direttiva 2009/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (13) dwar il-Kunsilli Ewropej tax-Xogħlijiet tagħmel din il-konsultazzjoni obbligatorja” (14). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Barra minn hekk, il-KESE ta eżempji fejn l-attivitajiet tal-imsieħba soċjali wasslu għal soluzzjonijiet għal sfidi li nqalgħu f’dan il-perjodu ta’ tranżizzjoni (15). Eżempju ieħor huwa l-ftehim kollettiv bejn il-pjattaforma diġitali għas-servizzi tat-tindif Hilfr u t-trade union 3F fid-Danimarka (16). L-UE għandha tħeġġeġ dawn l-attivitajiet billi tippromovi djalogu soċjali u tappoġġja l-bini tal-kapaċità għall-imsieħba soċjali. |
| --- | --- |

5.6.

6.   Sejbiet ewlenin b’appoġġ għal approċċi ġodda biex tingħata spinta lill-innovazzjoni

| 6.1. | Kif enfasizzat fi studju reċenti tal-Eurofound (17), il-kumpaniji li jħeġġu lill-impjegati tagħhom biex jipparteċipaw fit-teħid ta’ deċiżjonijiet wiesa’ dwar l-operazzjonijiet jew id-direzzjoni strateġika mhux biss jistgħu jtejbu s-sodisfazzjon fix-xogħol, iżda wkoll jgħollu l-livell tal-innovazzjoni. It-tibdil parteċipatorju jrawwem ambjent ta’ fiduċja bejn il-maniġment, il-ħaddiema u t-trade unions. Il-fiduċja tal-ħaddiema (u tat-trade unions tagħhom) u l-kontribut tagħhom, fil-livelli u fil-korpi rilevanti kollha, kemm jekk fuq livell lokali u/jew tal-bordijiet ta’ sorveljanza u tmexxija, hija essenzjali. Huwa kruċjali li jipparteċipaw fl-antiċipazzjoni, fil-ġestjoni u fit-teħid tad-deċiżjonijiet dwar it-tibdil li jkun qed iseħħ sabiex jiġu indirizzati l-effetti tat-tibdil diġitali u jinħolqu attitudni u kultura orjentati lejn l-innovazzjoni (18). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Skont l-Eurofound il-probabbiltà ta’ innovazzjoni tingħata spinta meta strutturi ta’ organizzazzjoni tax-xogħol b’saħħithom jiġu kkombinati ma’ parteċipazzjoni diretta tal-impjegati (pereżempju, l-involviment biex jissolvew problemi jew tittejjeb il-kwalità tal-produzzjoni) (19). Din l-osservazzjoni taqbel mas-suġġeriment li filwaqt li r-rappreżentazzjoni kollettiva għandha rwol importanti biex tiżgura l-involviment tal-ħaddiema fil-proċessi ta’ innovazzjoni, hemm ħtieġa dejjem akbar għal djalogu aktar inklużiv u demokratiku bbażat fuq l-involviment tal-ħaddiema fil-proċess ta’ riflessjoni. Il-metodi ta’ djalogu soċjali għandhom f’dan l-ispirtu jiffaċilitaw il-qsim u t-twettiq tal-kompetenza kollettiva tal-membri organizzattivi kollha, kemm jekk huma ħaddiema, ir-rappreżentanti tagħhom jew il-maniġers (20). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Bl-istess mod, l-analiżi tal-Eurofound żvelat li l-aċċess għall-impjegati għat-taħriġ kien marbut b’mod pożittiv mal-innovazzjoni. Kif diġà indikat mill-KESE, ix-xogħol għandu jagħti lil dawk li jagħmluh is-sodisfazzjon li qed jagħtu l-aqwa qies tal-ħila u l-kisbiet tagħhom u li qed jagħtu l-akbar kontribut tagħhom għall-benesseri komuni (21). |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Il-motivazzjoni, fil-forma ta’ inċentivi finanzjarji bħall-paga varjabbli, kienet ukoll marbuta b’mod pożittiv mal-innovazzjoni fl-istudju tal-Eurofound. Instab ukoll li l-organizzazzjonijiet aktar innovattivi esperjenzaw prestazzjoni tal-kumpanija aħjar u aktar benesseri fuq il-post tax-xogħol. Dawn il-kumpaniji innovattivi kellhom tendenza li jkollhom prattiki ta’ parteċipazzjoni qawwija tal-impjegati fis-seħħ. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Id-djalogu soċjali bbażat fuq il-fiduċja huwa importanti għall-prestazzjoni u għall-benesseri skont l-Eurofound. Il-livelli tal-prestazzjoni u tal-benesseri fuq il-post tax-xogħol kienu ferm anqas mill-medja fl-istabbilimenti fejn seħħew tilwimiet u azzjoni industrijali. Ir-relazzjoni ta’ fiduċja bejn ir-rappreżentanza tal-impjegati u l-maniġment, flimkien mal-parteċipazzjoni diretta tal-impjegati, kienet assoċjata ma’ livelli ogħla ta’ prestazzjoni u ta’ benesseri u ħolqot ambjent pożittiv għal azzjoni innovattiva (22). Il-KESE jenfasizza l-importanza tat-taħriġ għall-maniġment biex jadattaw il-metodi ta’ ġestjoni fil-kuntest il-ġdid. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Il-kultura ta’ fiduċja hija wkoll fattur kompetittiv importanti għall-kumpaniji. Meta kwistjonijiet kumplessi ta’ diġitalizzazzjoni jiġu indirizzati f’post tax-xogħol il-kultura ta’ fiduċja hija bażi soda għal kooperazzjoni ta’ suċċess, kuntrarja għall-kultura ta’ kontroll u konformità (23). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Kif iddikjarat mill-Eurofound: “M’hemm l-ebda riċetta biex tinħoloq il-fiduċja f’post tax-xogħol, imma hemm ċerti kundizzjonijiet li jiffavorixxu l-emerġenza tagħha. Dawn jinkludu r-rikonoxximent reċiproku għaż-żewġ partijiet inkarigati mis-sejba ta’ soluzzjonijiet għal problemi komuni, l-intervent f’waqtu li jippermetti spazju għal diskussjoni sinifikanti, it-trasparenza, il-qsim f’waqtu ta’ informazzjoni ta’ kwalità tajba, u l-involviment tal-partijiet kollha fl-istrateġija u l-għanijiet.” (24). Kif jinnota l-KESE fl-opinjoni tiegħu (25) hemm il-ħtieġa li l-ħaddiema jkollhom aktar influwenza fuq – u jipparteċipaw f’aktar – korpi li jieħdu d-deċiżjonijiet. Huwa vitali li jipparteċipaw fl-antiċipazzjoni, fil-ġestjoni u fit-teħid tad-deċiżjonijiet dwar it-tibdil li jkun qed iseħħ sabiex jiġu indirizzati l-effetti tat-tibdil diġitali u jinħolqu attitudni u kultura orjentati lejn l-innovazzjoni. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Fil-livell nazzjonali inizjattivi mill-imsieħba soċjali li jtejbu l-produttività, il-benesseri tal-ħaddiema u l-impjiegi fil-livell tal-post tax-xogħol huma metodu promettenti, li għandu jiġi promoss f’kuntest Ewropew usa’. Il-proġett konġunt mill-Federazzjoni Finlandiża tal-Industriji tat-Teknoloġija u l-Unjoni Industrijali huwa proġett uniku fil-Finlandja (26). Fid-Danimarka, il-Konfederazzjoni Daniża tat-Trade Unions ipproduċiet studju speċjali dwar is-suġġett “Innovazzjoni mmexxija mill-impjegati” (27). Barra minn hekk, fir-Repubblika Ċeka, id-Danimarka, Franza, il-Ġermanja, l-Italja u Spanja l-imsieħba soċjali huma involuti f’dibattiti nazzjonali u proġetti dwar il-bidla diġitali u l-impatt tagħha fuq il-ħajja tax-xogħol (28). |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Fil-livell tal-UE, il-KESE jilqa’ l-inizjattivi u r-riċerka tal-Eurofound u Netwerk Ewropew ta’ Innovazzjoni għall-Post tax-Xogħol imnedija mill-Kummissjoni Ewropea, u jipproponi li l-UE tieħu azzjoni biex tiżviluppa d-djalogu bejn l-imsieħba soċjali u partijiet interessati oħra fil-kuntest ta’ approċċi ta’ parteċipazzjoni biex jippromovu l-innovazzjoni fil-post tax-xogħol. |
| --- | --- |

6.9.

Brussell, 23 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  ĠU C 13, 15.1.2016, p. 161.

1

(2)  ĠU C 434, 15.12.2017, p. 36 u https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2014-2019/thyssen/announcements/commissioner-thyssens-speech-etuc-etui-conference-shaping-new-world-work-impacts-digitilisation-and_en.

2

(3)  ĠU C 303, 19.8.2016, p. 54.

3

(4)  Artikoli 12 u 28 tal-Karta, u l-konvenzjonijiet tal-ILO Nru 87 u 98; ara wkoll hawn taħt, punti 3.2 et seq.

4

(5)  It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: “Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej”. Eurofound, 2017.

5

(6)  ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

6

(7)  "The Productivity Paradox of the New Digital Economy" (“Il-Paradoss tal-Produttività tal-Ekonomija Diġitali Ġdida”), Bart van Ark (Il-Bord tal-Konferenzi u l-Università ta’ Groningen, International Productivity Monitor, 2016 pp. 3-18.

7

(8)  Dikjarazzjoni mill-Imsieħba Soċjali Ewropej dwar id-diġitalizzazzjoni.

8

(9)  ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

9

(10)  "Employee-driven innovation" (Innovazzjoni mmexxija mill-impjegati), Konfederazzjoni Daniża tat-Trade Unions, 2007.

10

(11)  ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10, ĠU C 303, 19.8.2016, p. 54.

11

(12)  ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

12

(13)  Id-Direttiva 2009/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas- 6 ta’ Mejju 2009 dwar l-istabbiliment ta’ Kunsill tax-Xogħlijiet Ewropew jew proċedura fl-impriżi fuq skala Komunitarja u fil-gruppi tal-impriżi fuq skala Komunitarja għall-għanijiet ta’ informazzjoni u ta’ konsultazzjoni tal-impjegati (tfassil mill-ġdid) (ĠU L 122, 16.5.2009, p. 28).

13

(14)  ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

14

(15)  ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

15

(16)  Ftehim kollettiv ta' Hilfr.

16

(17)  It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: "Innovazzjoni mmexxija mill-impjegati" (Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej). Eurostat 2017.

17

(18)  ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

18

(19)  It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: “Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej”. Eurofound, 2017.

19

(20)  “Workplace Social Dialogue as a Form of ‘Productive Reflection’”" (Djalogu Soċjali fuq il-Post tax-Xogħol bħala Forma ta’ “Riflessjoni Produttiva”). Peter Cressey, Peter Totterdill, Rosemary Exton; International Journal of Action Research (Ġurnal Internazzjonali tar-Riċerka dwar l-Azzjoni), Volum 9, Ħarġa 2, 2013.

20

(21)  ĠU C 288, 31.8.2017, p. 43.

21

(22)  It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: “Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej”. Eurofound, 2017.

22

(23)  “Vertrauenskultur als Wettbewerbsvorteil in digitalen Zeiten”.

23

(24)  “Win-win arrangements: Innovative measures through social dialogue at company level” (Arranġamenti ta’ vantaġġ reċiproku: Miżuri innovattivi permezz tad-djalogu soċjali fil-livell tal-kumpanija), Eurofound, 2016.

24

(25)  ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

25

(26)  Il-proġett "Il-produttività flimkien".

26

(27)  It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: “Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej”. Eurofound, 2017.

27

(28)  "Addressing digital and technological change through social dialogue" (L-indirizzar tal-bidla diġitali u teknoloġika permezz tad-djalogu soċjali), Eurofound, 2017.

28

---

OPINJONIJIET

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/7 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/7

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “In-nisa fil-Balkani tal-Punent”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2019/C 159/02)

Relatur: Dilyana SLAVOVA

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 15.2.2018 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | Relazzjonijiet Esterni |
| Adottata fis-sezzjoni | 19.12.2018 |
| Adottata fil-plenarja | 23.1.2019 |
| Nru tas-Sessjoni plenarja | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 174/1/6 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

15.2.2018

Bażi legali

L-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

Relazzjonijiet Esterni

Adottata fis-sezzjoni

19.12.2018

Adottata fil-plenarja

23.1.2019

Nru tas-Sessjoni plenarja

540

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

174/1/6

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-politika tal-UE dwar il-Balkani tal-Punent ingħatat nifs ġdid. Ingħatat spinta addizzjonali mill-Presidenza Bulgara, li għamlet ir-reġjun il-prijorità tagħha, u permezz tal-Komunikazzjoni tal-KE dwar “Perspettiva kredibbli ta’ tkabbir kif ukoll impenn imsaħħaħ tal-UE għall-Balkani tal-Punent” li ġiet ippubblikata fis-6 ta’ Frar 2018. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Is-Summit ta’ Sofia u l-konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Ġunju 2018 dwar “It-Tkabbir u l-Proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni” kkonfermaw dan l-impenn u fissru l-istadji li jmiss ta’ integrazzjoni Ewropea tar-reġjun. B’mod aktar speċifiku, l-Albanija u l-Eks-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja ngħataw id-data kondizzjonali ta’ Ġunju 2019 għall-ftuħ tan-negozjati ta’ adeżjoni. X’aktarx li dawn il-fokus u l-azzjoni se jissoktaw u jitmexxew aktar mill-presidenzi li jmiss, peress li huma fost dawk l-Istati Membri li juru wkoll sensittività akbar u impenn lejn il-Balkani tal-Punent, jiġifieri l-Awstrija, ir-Rumanija u l-Kroazja. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE huwa proponent b’saħħtu favur it-tkabbir u dan huwa fl-interess taż-żewġ naħat - il-Balkani tal-Punent u l-UE. Is-suċċess ta’ din il-politika ta’ tkabbir huwa fattur importanti għall-istatus globali tal-UE u anke pedament tal-istabbilità u l-prosperità tal-Ewropa. Għalhekk, il-KESE huwa konvint li l-proċess ta’ adeżjoni għandu jiġi segwit aktar kemm b’ħeġġa kif ukoll b’rigorożità bħala waħda mill-prijoritajiet ewlenin tal-UE, taħt kundizzjonijiet ċari u stretti li huma l-bażi tal-proċessi kollha tat-tkabbir – xejn aktar u xejn inqas. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | L-ugwaljanza bejn il-ġeneri hija dritt fundamentali rikonoxxut mill-Artikoli 2 u 3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. F’din l-Opinjoni, il-KESE jenfasizza r-rwol tan-nisa bħala forza mexxejja importanti għall-konsolidazzjoni tad-demokrazija, ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, u l-progress ekonomiku u soċjali. L-għan ta’ din l-Opinjoni huwa li tqajjem kuxjenza u tippromovi d-drittijiet politiċi, ekonomiċi u soċjali tan-nisa, u l-ugwaljanza bejn il-ġeneri fil-Balkani tal-Punent. L-integrazzjoni tal-perspettiva tal-ġeneri tista’ tirnexxi biss jekk ikun hemm rieda politika qawwija u t-twemmin fil-benefiċċji li l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel tista’ ġġib għas-soċjetà. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | In-nisa kellhom u għad għandhom rwol essenzjali għar-rikonċiljazzjoni u l-iżvilupp soċjali u ekonomiku fir-reġjun, speċjalment f’kundizzjonijiet ta’ strutturi ekonomiċi li ddgħajfu ħafna, faqar u rabtiet soċjali mkissra, fejn in-nisa jimmanifestaw flessibbiltà akbar u juru inizjattiva għall-irkupru u t-tiġdid tan-netwerks soċjali u biex jiġu esplorati perkorsi ġodda tax-xogħol. Minkejja xi prattiki tajba u żviluppi pożittivi dwar l-emanċipazzjoni tan-nisa u l-programmi introdotti, in-nisa jibqgħu f’pożizzjoni żvantaġġata fir-rigward tal-abbiltà tagħhom li jeżerċitaw bis-sħiħ id-drittijiet politiċi, soċjali u ekonomiċi tagħhom, u jieħdu vantaġġ sħiħ tal-opportunitajiet ta’ żvilupp soċjoekonomiku. Minħabba l-kultura patrijarkali li twassal għar-rwol marġinalizzat tagħhom, in-nisa jaffrontaw preġudizzji u sterjotipi tal-ġeneri, segregazzjoni fis-suq tax-xogħol u fl-edukazzjoni, u riskju ħafna ikbar ta’ diskriminazzjoni u vjolenza li jfixklu l-avvanz tagħhom f’pożizzjonijiet ta’ tmexxija. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jappella mhux biss għar-rappreżentanza ugwali u l-inklużjoni tan-nisa f’termini soċjoekonomiċi u ta’ ħajja politika fil-livelli kollha tal-ħajja iżda wkoll għall-implimentazzjoni tal-liġijiet u l-politiki effettivi għall-ġlieda kontra l-imġiba diskriminatorja u l-attitudnijiet patrijarkali ankrati fil-fond fil-konfront tan-nisa, inklużi n-nisa minn gruppi ta’ minoranza (partikolarment ir-Rom u l-LGBTIQ), in-nisa żgħażagħ, in-nisa anzjani, nisa rurali u n-nisa b’diżabilità, kif ukoll in-nisa u bniet refuġjati li qed ifittxu l-asil fil-Balkani tal-Punent. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġu żviluppati pjan direzzjonali u miżuri dwar l-ugwaljanza bejn il-ġeneri li jistgħu jwasslu għal distribuzzjoni aktar ugwali tas-setgħat u tar-riżorsi fil-Balkani tal-Punent. Il-gruppi tad-drittijiet tan-nisa, l-assoċjazzjonijiet tan-negozju u t-trejdjunjins kienu attivi fil-promozzjoni tar-rwol tan-nisa fir-reġjun u hemm bżonn ta’ aktar xogħol iffokat u persistenti mal-imsieħba ċiviċi u soċjali sabiex il-ġlieda u l-promozzjoni tad-drittijiet tan-nisa jkunu effettivi. L-istituzzjonijiet tal-UE għandhom jagħmlu aktar biex jappoġġjaw finanzjarjament lil dawn l-organizzazzjonijiet u l-assoċjazzjonijiet billi jipprovdu pjani u proġetti speċifiċi li jimmiraw lejn l-emanċipazzjoni tan-nisa fil-livelli kollha, inklużi programmi li jappoġġjaw l-organizzazzjonijiet għall-ugwaljanza bejn il-ġeneri u pjani ta’ azzjoni dettaljati. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jappella lill-UE u lill-awtoritajiet nazzjonali biex jikkooperaw aktar fuq it-tneħħija tal-isterjotipi fl-edukazzjoni sabiex jiġi żgurat l-aċċess għall-bniet u n-nisa matul iċ-ċiklu kollu tal-ħajja tagħhom għal edukazzjoni ta’ kwalità, affordabbli u biex jiksbu il-ħiliet rilevanti u jiffaċilitaw il-karrieri tagħhom u l-aċċess għal impjiegi ta’ kwalità fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Billi l-vjolenza u d-diskriminazzjoni kontra n-nisa huma waħda mill-aktar vjolazzjonijiet serji tad-drittijiet tal-bniedem, u qegħdin isiru aktar komuni f’din iż-żona wara l-gwerra, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex tinkoraġġixxi kooperazzjoni reġjonali aktar b’saħħitha dwar l-iskambju tal-aħjar prattiki fir-rigward ta’ vjolenza domestika, kif ukoll testendi l-finanzjament u l-appoġġ espert meħtieġa għall-isforzi li jsiru biex titnaqqas u eventwalment tiġi eliminata l-inċidenza ta’ dan l-aġir soċjali ħażin li hu mifrux. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jemmen li l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jagħmlu sforzi konsiderevoli biex itejbu l-libertà tal-midja, inkluż permezz tat-tisħiħ tal-leġislazzjoni eżistenti u bl-implimentazzjoni tagħha b’mod konsistenti. Dan, fost affarijiet oħra, se jgħin fis-sensibilizzazzjoni dwar kwistjonijiet ta’ ugwaljanza bejn il-ġeneri u fil-promozzjoni favur ambjent tal-midja aktar sikur li fih l-isterjotipi tal-ġeneri jistgħu jiġu indirizzati permezz ta’ dibattitu pubbliku u li fih in-nisa ma jkunux fil-mira ta’ sessiżmu, diskors ta’ mibegħda u kampanji ta’ malafama online. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jtenni l-ħtieġa li l-imsieħba tal-Balkani tal-Punent jintegraw il-perspettiva tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri fil-programmi rilevanti kollha ffinanzjati permezz tal-Istrument għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni (IPA II), b’mod partikolari fil-qasam tal-politika numru 3, li jinkludi l-impjieg, il-politiki soċjali, l-edukazzjoni, il-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri u l-iżvilupp tar-riżorsi umani. Għandhom jiġu żviluppati fondi tematiċi għall-ġlieda kontra l-vjolenza domestika u għall-appoġġ għal attiviżmu tan-nisa fil-qasam ċiviku u fil-midja. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Għandu jiġi garantit impenn ċar u sostnut favur l-ugwaljanza bejn il-ġeneri bħala valur fundamentali tal-UE. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex, fis-sistema ta’ valutazzjoni komparattiva tagħha għan-negozjati ta’ adeżjoni, tinkludi indikaturi kritiċi b’rabta mal-ugwaljanza bejn il-ġeneri li jkunu żviluppati u monitorjati f’kollaborazzjoni mill-qrib ma’ msieħba soċjali u ċiviċi li huma impenjati favur l-emanċipazzjoni tan-nisa fir-reġjun u madwar l-UE. L-applikazzjoni sistematika tal-perspettiva tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri għandha tiġi trattata bħala punt ta’ riferiment orizzontali għall-valutazzjoni tal-aċċettabbiltà u l-kwalità tal-proċess leġislattiv bħala parti min-negozjati tal-adeżjoni. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jistenna li l-isforzi futuri fil-Balkani tal-Punent ikunu mmirati mhux biss biex jallinjaw il-leġislazzjoni relatata mad-drittijiet tan-nisa f’konformità mal-acquis tal-Unjoni u mal-mekkaniżmi u l-istrumenti internazzjonali rilevanti, iżda wkoll, u aktar importanti minn hekk, biex jeliminaw id-diskrepanza bejn il-liġijiet eżistenti u l-implimentazzjoni adatta tagħhom. L-gvernijiet fil-Balkani tal-Punent għandhom jiġu mħeġġin u jiġu appoġġjati biex jiżviluppaw mekkaniżmi ta’ finanzjament pubbliku vijabbli, iffokati fuq il-protezzjoni tan-nisa kontra l-vjolenza, id-diskriminazzjoni u l-isfruttar ekonomiku. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri u lill-imsieħba tal-Balkani tal-Punent li għadhom ma rratifikawx il-Konvenzjoni ta’ Istanbul biex jagħmlu dan b’mod urġenti, peress li tirrappreżenta l-aktar qafas ta’ politika komprensiv għall-prevenzjoni tal-vjolenza domestika, il-protezzjoni tal-vittmi u l-prosekuzzjoni ta’ min jikser il-liġi. Il-KESE jappella wkoll lill-knejjes u lil istituzzjonijiet reliġjużi u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħrajn ta’ kull twemmin biex ma jiksrux id-drittijiet tan-nisa jew jinterferixxu fid-drittijiet riproduttivi tagħhom, li huma prerekwiżit kritiku għall-emanċipazzjoni soċjali u ekonomika tan-nisa u għar-responsabilizzazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Il-KESE jtenni l-importanza li tinħoloq rabta bejn ibbaġitjar sensittiv għal kwistjonijiet ta’ ġeneru u l-miżuri ta’ ugwaljanza bejn il-ġeneri b’mod ġenerali. Huwa jitlob l-inklużjoni tal-perspettiva tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri fil-politiki u l-programmi kollha permezz ta’ allokazzjoni aħjar tar-riżorsi li tkun skont il-bżonnijiet speċifiċi għall-ġeneri. Fid-dawl ta’ dan u fid-dawl tal-QFP li jmiss, l-UE għandha tkun aktar konsistenti meta titratta mal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent dwar l-integrazzjoni tal-perspettiva tal-ġeneri u għandha tinsisti dwar bbaġitjar sensittiv għal kwistjonijiet ta’ ġeneru u dwar ġbir ta’ data diżaggregata sabiex ikun żgurat li l-ugwaljanza u r-rispett għad-drittijiet tan-nisa jitqiesu b’mod sostenibbli. Għal dan il-għan, l-imsieħba tal-Balkani tal-Punent, kif ukoll il-Kummissjoni, huma mħeġġa jintensifikaw il-konsultazzjonijiet politiċi ma’ attivisti tad-drittijiet tan-nisa u ma’ esperti tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri f’oqsma ta’ politika differenti relatati mat-tkabbir. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Il-KESE jenfasizza li jeħtieġ tingħata attenzjoni partikolari lill-intraprenditorija femminili fid-dawl tal-potenzjal tagħha li żżid b’mod sinifikanti l-prospetti ta’ tkabbir tar-reġjun, u jistieden lill-istituzzjonijiet tal-UE biex jassumu rwol f’dan ir-rigward. Il-miżuri biex jappoġġjaw il-ħolqien ta’ negozji ġodda jinkludu, fost l-oħrajn, l-iżgurar ta’ aċċess għal riżorsi finanzjarji istituzzjonali, li tiġi offruta l-aqwa infrastruttura għal negozji ġodda, li jingħata tagħrif rilevanti dwar kif titwaqqaf intrapriża, it-trawwim tal-interess fl-intraprenditorija femminili permezz ta’ kampanji tal-midja, u l-għoti ta’ self għal negozji ġodda u għal proġetti ta’ espansjoni. L-intraprendituri nisa u l-organizzazzjonijiet tan-negozju tagħhom għandhom jiġu inkorporati sistematikament fil-proċessi kollha ta’ żvilupp tal-politika li huma rilevanti għad-dimensjoni soċjali u ekonomika tat-tkabbir. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Kuntest

| 2.1. | L-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel hija dritt fundamentali u valur komuni, rikonoxxut mill-UE. Filwaqt li hija inkorporata fit-Trattati tal-UE u l-konvenzjonijiet internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem, l-ugwaljanza bejn il-ġeneri hija parti mill-kundizzjonijiet tal-adeżjoni u li għandhom jikkonformaw magħha l-kandidati u l-kandidati potenzjali mill-Balkani tal-Punent (l-Albanija, il-Bożnija-Ħerzegovina, l-Eks-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Kosovo (1), il-Montenegro u s-Serbja). L-investiment fl-ugwaljanza bejn il-ġeneri hu essenzjali: dan mhuwiex biss rekwiżit tal-UE, iżda jservi bħala indikatur ewlieni ta’ soċjetà ugwali u demokratika. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bħala parti mit-tħejjija tagħhom għall-adeżjoni mal-UE, il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent ħadu passi biex javvanzaw id-drittijiet tan-nisa f’dawn l-aħħar snin. Dawn jinkludu l-adozzjoni jew l-emendar ta’ leġislazzjoni rilevanti (eż. liġijiet kontra d-diskriminazzjoni, kriminali u tax-xogħol), it-tħejjija ta’ strateġiji nazzjonali u pjani ta’ azzjoni, u l-istabbilment ta’ mekkaniżmi istituzzjonali biex iwettqu u jimmonitorjaw il-politiki rilevanti. Madankollu, il-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri ta’ spiss hija biss superfiċjali filwaqt li l-azzjonijiet meħuda f’dan ir-rigward ma jkollhomx biżżejjed impenn politiku veru, kompetenzi u riżorsi finanzjarji, li jirriżulta f’implimentazzjoni dgħajfa u sporadika. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Sfortunatament, is-Summit tal-Balkani tal-Punent f’Londra f’Lulju 2018 tilef l-opportunità biex jintlaħaq progress f’termini ta’ promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri fir-reġjun. Għalhekk jeħtieġ li l-proposta għal azzjoni koerenti, li kienet ikkunsidrata matul it-tħejjijiet għas-summit issib approvazzjoni politika rapida u tiġi implimentata bla dewmien b’mod sostenibbli. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | L-inugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa tibqa’ problema fil-Balkani tal-Punent minħabba l-istrutturi patrijarkali ħafna tipiċi tar-reġjun, li jimmanifestaw ruħhom fi vjolenza sessista, diskriminazzjoni u sfruttar, piż kroniku doppju għan-nisa fir-rigward ta’ xogħolhom u r-responsabbiltajiet relatati mal-familja, l-għadd kbir ta’ ostakli għal mobilità fl-avvanz tan-nisa u l-paga ugwali u l-aċċess inadegwat għal servizzi soċjali u servizzi relatati mas-saħħa riproduttiva u strumenti finanzjarji. Kien hemm xi titjib rigward ir-rappreżentazzjoni tan-nisa fil-politika, iżda b’effett fit-tul limitat fuq ir-ridistribuzzjoni ġusta tal-poter politiku bejn in-nisa u l-irġiel. Il-problema kritika tinsab fl-implimentazzjoni dgħajfa ta’ politiki progressivi, li jirriflettu nuqqas ta’ impenn politiku ġenwin, finanzjament u għarfien espert. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | L-iżgurar tal-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel għadha kwistjoni li mhix solvuta (2) fir-reġjun. B’din l-Opinjoni l-KESE jiġbed l-attenzjoni għal sforzi min-naħa tal-imsieħba soċjali fl-UE u s-soċjetà ċivili biex jippromovu l-ugwaljanza bejn il-ġeneri bħala parti mill-politika tat-tkabbir tal-UE, u biex jagħmluha indikatur trasversali fl-oqsma kollha tas-soċjetà. Din tindirizza wkoll xi wħud mill-isfidi ewlenin li jħabbtu wiċċhom magħhom in-nisa fil-Balkani tal-Punent, bħal rwoli aktar dgħajfa f’oqsma politiċi, soċjali u ekonomiċi, u vjolenza sessista li hija mifruxa ħafna. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Vjolenza sessista

| 3.1. | Il-vjolenza bbażata fuq il-ġeneru, jiġifieri l-vjolenza sesswali, riproduttiva u domestika għadha problema prevalenti fir-reġjun. Għalkemm il-vjolenza domestika mhijiex irrapportata biżżejjed, in-numru rrapportat għadu għoli wisq. Id-data tindika li fl-Albanija 56 % tan-nisa huma esposti għal tal-anqas forma waħda ta’ vjolenza domestika; fil-Kosovo kważi 70 % tan-nisa jġarrbu vjolenza domestika f’ħajjithom, filwaqt li fis-Serbja, mill-inqas sitta u għoxrin każ ta’ femminiċidju ġew irreġistrati fl-2017 u fil-parti l-kbira ta’ dawn il-każijiet it-trasgressur kien is-sieħeb tal-vittma (3). Analiżi tas-servizzi relatati mal-vjolenza domestika fil-pajjiżi tar-reġjun żvelat li dawn kienu sottofinanzjati, ma kellhomx biżżejjed persunal u kienu mgħobbijin iżżejjed bix-xogħol (4) u li mekkaniżmi ta’ rappurtar b’mod ġenerali kienu dgħajfa ħafna. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Kull sieħeb tal-Balkani tal-Punent għandu strateġija nazzjonali mmirata biex tiġġieled il-vjolenza domestika (5). In-nisa fil-parti l-kbira ma jirrappurtawx inċidenti minħabba normi ta’ aċċettazzjoni, nuqqas ta’ fiduċja fl-awtoritajiet tas-sigurtà u l-ġustizzja, u nuqqas ta’ rispons istituzzjonali anke għal dawk il-każijiet li huma rrappurtati. In-nuqqas ta’ netwerks ta’ appoġġ finanzjarjament sostenibbli u istituzzjonijiet, djar sikuri u istituzzjonijiet għall-vittmi li huma kuraġġużi biżżejjed biex jirrapportaw vjolenza jikkontribwixxu għal aktar vittimizzazzjoni tal-aktar nisa vulnerabbli. Fir-rigward tal-ġbir tad-data fir-reġjun hemm għadd ta’ nuqqasijiet li jeħtieġ li jiġu indirizzati. L-għan huwa li jkun hemm politiki mfasslin tajjeb, iffinanzjati u mmonitorjati għall-prevenzjoni, il-protezzjoni u l-prosekuzzjoni. Dan jitlob taħriġ adatt għall-atturi kollha involuti fil-proċess, sensibilizzazzjoni adatta, u bidla fl-attitudnijiet fis-soċjetà. Il-KESE jqis li, bħal fi bnadi oħra, il-prevenzjoni hija ta’ importanza primarja u tiswa inqas mill-interventi fi stadju iktar tard. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | L-implimentazzjoni sħiħa tal-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-Prevenzjoni u l-Ġlieda Kontra l-Vjolenza fuq in-Nisa u l-Vjolenza Domestika (il-Konvenzjoni ta’ Istanbul) hija meħtieġa fir-reġjun tal-Balkani tal-Punent. Billi ffirmaw u rratifikaw il-Konvenzjoni, il-maġġoranza tal-imsieħba tal-Balkani tal-Punent għandhom jintensifikaw il-ħidma tagħhom dwar l-allokazzjoni ta’ fondi pubbliċi adatti, il-koordinazzjoni ta’ politiki u l-implimentazzjoni ta’ miżuri prattiċi biex jindirizzaw kull forma ta’ vjolenza fuq in-nisa. Barra minn hekk, il-Kummissjoni hija mistiedna tipprijoritizza l-kwistjoni tal-vjolenza domestika fil-kuntest tal-finanzjament ta’ qabel l-adeżjoni kemm għas-soċjetà ċivili kif ukoll għal attivitajiet ta’ bini ta’ kapaċità istituzzjonali. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tinkoraġġixxi kooperazzjoni reġjonali aktar b’saħħitha dwar l-iskambju tal-aħjar prattiki relatati mal-vjolenza domestika, lil hinn mid-diviżjoni bejn l-Istati Membri tal-UE u l-pajjiżi tat-tkabbir. Fil-kuntest tat-tkabbir, huwa importanti li l-Istati Membri tal-UE jippreżentaw mudell pożittiv f’dan ir-rigward.
  Impenn u koordinazzjoni akbar bejn l-atturi kollha mis-settur pubbliku u privat, u inklużjoni akbar ta’ NGOs, bħala kollaborazzjoni bejn is-servizzi tal-istat u l-NGOs huma fundamentali għall-implimentazzjoni b’suċċess tal-leġislazzjoni u l-azzjoni ta’ politika fil-ġlieda kontra l-forom kollha ta’ vjolenza kontra n-nisa. |
| --- | --- |

3.3.

Impenn u koordinazzjoni akbar bejn l-atturi kollha mis-settur pubbliku u privat, u inklużjoni akbar ta’ NGOs, bħala kollaborazzjoni bejn is-servizzi tal-istat u l-NGOs huma fundamentali għall-implimentazzjoni b’suċċess tal-leġislazzjoni u l-azzjoni ta’ politika fil-ġlieda kontra l-forom kollha ta’ vjolenza kontra n-nisa.

| 3.4. | Il-familji u l-iskejjel għandhom rwol kruċjali x’jaqdu. It-trobbija tat-tfal u l-edukazzjoni għandhom ikunu sensittivi għall-ġeneru u ffokati fuq l-eradikazzjoni tal-vjolenza sessista speċifikament kontra l-bniet u n-nisa żgħażagħ. L-istabbiliment ta’ qafas li jintroduċi politiki ċari fl-iskejjel biex jindirizza l-vjolenza bbażata fuq il-ġeneri jikkontribwixxi għat-tnaqqis ta’ tali prattiki u konsegwentement joħloq ambjent li joffri aktar appoġġ lill-vittmi u jsaħħaħ l-ugwaljanza bejn il-ġeneri bħala prinċipju fundamentali li jsostni s-soċjetà. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Id-drittijiet tal-bniedem

| 4.1. | Fil-Balkani tal-Punent, id-drittijiet tal-bniedem tan-nisa qed ikunu sistematikament fil-mira ta’ atturi nazzjonalisti u klerikali li spiss jipprofessaw dommi reliġjużi u interessi nazzjonali, bħal valuri tal-familja patrijarkali tradizzjonali u tiġdid demografiku, ġustifikazzjoni morali biex in-nisa jiġu mċaħħda mil-libertajiet, l-ugwaljanza u s-sikurezza tagħhom. Minkejja l-liġijiet komprensivi u ġeneralment protettivi eżistenti relatati mad-drittijiet tal-bniedem, il-mekkaniżmi ta’ implimentazzjoni u infurzar għandhom nuqqasijiet konsiderevoli. Il-KESE jappella għal kooperazzjoni aktar effiċjenti u azzjoni konġunta bejn l-istrutturi nazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem, l-imsieħba soċjali, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-awtoritajiet tal-gvern sabiex javvanzaw l-aġenda tad-drittijiet tal-bniedem u biex tingħata għajnuna lil dawk li huma partikolarment vulnerabbli. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ir-rwoli tal-ġeneri u l-attitudnijiet tradizzjonali lejn is-sesswalità tan-nisa huma prevalenti. L-aċċess għall-kura tal-maternità huwa raġonevoli, iżda lil hinn minn dan, in-nisa spiss għadhom jagħżlu li ma jmorrux għand it-tabib. In-nisa fid-dinja tax-xogħol spiss jiffaċċjaw diskriminazzjoni f’termini tad-drittijiet tal-maternità, inklużi mistoqsijiet fl-intervisti tax-xogħol dwar l-istat ċivili tagħhom u l-intenzjoni li jkollhom it-tfal, minkejja l-fatt li ddaħħlu liġijiet fis-seħħ kontra dan. L-eżamijiet mediċi regolari għandhom jiġu mħeġġa u promossi. Huma meħtieġa attivitajiet ta’ sensibilizzazzjoni intensivi rigward is-servizzi tas-saħħa riproduttiva. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Huwa ta’ tħassib partikolari għall-KESE li s-saħħa riproduttiva tan-nisa fil-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent qed tkun mhedda minħabba żieda fl-attakki min-naħa ta’ gruppi ta’ interess ultrakonservattivi, li huma affiljati mill-qrib ma’ komunitajiet reliġjużi dominanti. Hemm bżonn issir analiżi ulterjuri rigward l-impatt ta’ fehmiet reliġjużi fundamentalisti dwar id-drittijiet tan-nisa u speċjalment dwar id-drittijiet riproduttivi tagħhom fir-reġjun. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-komunità LGBTIQ jistħoqqilha attenzjoni partikolari, minħabba li d-drittijiet tagħhom fadlilhom ħafna biex jiġu kkonsolidati. Barra dan, dawn jinsabu taħt pressjoni kontinwa minn diversi gruppi soċjali konservattivi. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Id-drittijiet soċjali

| 5.1. | Għad hemm nuqqasijiet fil-pajjiżi tar-reġjun f’termini ta’ garanzija u monitoraġġ tad-drittijiet ekonomiċi u soċjali, inkluż id-dritt tan-nondiskriminazzjoni. Dan jaffettwa lin-nisa kollha fis-suq tax-xogħol iżda speċjalment dawk in-nisa u l-bniet minn gruppi vulnerabbli, inklużi minoranzi etniċi (bħar-Rom), persuni spostati internament, persuni b’diżabilità, migranti u refuġjati. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | In-nisa minn dawn il-gruppi żvantaġġati ta’ sikwit ma għandhomx għarfien biżżejjed dwar id-drittijiet soċjali, l-aċċess għas-servizzi soċjali, l-edukazzjoni, il-kura tas-saħħa jew l-akkomodazzjoni. L-istituzzjonijiet legalment responsabbli għal dawn l-oqsma għadhom mhumiex f’pożizzjoni li jipprovdu appoġġ adatt lil dawn il-persuni. Il-KESE jemmen li l-partijiet interessati bħaċ-ċentri ta’ xogħol soċjali, l-amministrazzjonijiet lokali u l-organizzazzjonijiet mhux governattivi jeħtieġ itejbu l-kundizzjonijiet meħtieġa biex jiżguraw drittijiet soċjali ugwali għall-gruppi vulnerabbli. Hemm ħtieġa urġenti ta’ rieżami tal-kwalità u l-vijabbiltà finanzjarja tal-programmi ta’ riforma soċjali appoġġati mill-UE, bħal permezz ta’ memorandum ta’ inklużjoni konġunt li jkun immirat lejn l-inklużjoni soċjali, id-diversifikazzjoni, id-demokratizzazzjoni u d-deċentralizzazzjoni tas-servizzi soċjali. Għandhom jiġu esplorati perkorsi għal applikazzjoni f’waqtha tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali fil-proċess tat-tkabbir. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Fenomenu soċjali ta’ tħassib huwa r-radikalizzazzjoni tan-nisa f’xi komunitajiet Musulmani u l-involviment tagħhom fl-estremiżmu vjolenti. Mill-2012 sal-2016, madwar 20 % ta’ xi 1 000 individwu li telqu mir-reġjun tal-Balkani tal-Punent għal żoni ta’ kunflitt fis-Sirja u l-Iraq kienu nisa (6). Il-gvernijiet, l-istituzzjonijiet u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili mhumiex qed jagħmlu biżżejjed biex jirrikonoxxu pubblikament il-migrazzjoni tan-nisa lejn il-Lvant Nofsani, u jiggarantixxu li l-perspettiva tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri qed tiġi inkluża fl-isforzi attwali għall-ġlieda kontra l-estremiżmu vjolenti. L-adozzjoni tal-leġislazzjoni biex jiġu kkriminalizzati l-parteċipazzjoni fir-reklutaġġ għal gruppi paramilitari barranin u l-appoġġ materjali għalih, għandha tiġi segwita b’miżuri prattiċi biex jappoġġjaw id-deradikalizzazzjoni u r-riabilitazzjoni tan-nisa li, primarjament, jeħtieġ jiġu rikonoxxuti bħala vittmi ta’ propoganda estremista u reklutaġġ. |
| --- | --- |

5.3.

6.   In-nisa fis-suq tax-xogħol

| 6.1. | L-esklużjoni tan-nisa mis-suq tax-xogħol hija mifruxa fir-reġjun u hija konsiderevolment ogħla mill-medja tal-UE (7). Kważi żewġ terzi tan-nisa fl-età tax-xogħol fir-reġjun huma inattivi jew qiegħda. Għan-nisa Rom u n-nisa b’diżabbiltà, ir-rati huma saħansitra ogħla. L-istatistika turi li n-nisa għandhom livelli aktar baxxi ta’ attività meta mqabbla mal-irġiel u ftit sar progress biex jitneħħa dan id-distakk bejn il-ġeneri fl-impjieg. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Dan jirrappreżenta mhux biss ksur tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem iżda wkoll iġorr spiża ekonomika u soċjali għolja, u għandu l-potenzjal li jrażżan it-tkabbir ekonomiku fir-reġjun. Kull sena, il-pajjiżi fil-Balkani tal-Punent jitilfu medja ta’ 18 % tal-PGD totali tagħhom minħabba d-distakki bejn il-ġeneri fis-suq tax-xogħol (8). Terz ta’ dan it-telf huwa minħabba distorsjonijiet fl-għażla ta’ impjiegi bejn l-irġiel u n-nisa. Il-bqija taż-żewġ terzi jikkorrispondu għal kostijiet assoċjati ma’ lakuni fil-parteċipazzjoni tal-forza tax-xogħol. Il-Balkani tal-Punent għandhom jiġu mħeġġin jagħmlu l-aħjar użu tar-riżorsi umani eżistenti mhux sfruttati, jappoġġjaw u jiffaċilitaw il-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol, u jindirizzaw il-kwistjoni ta’ proporzjon kbir ta’ nisa involuti fl-ekonomija informali. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Dan id-distakk bejn il-ġeneri jirriżulta mill-eżistenza ta’ normi stabbiliti sew fir-rigward tar-rwoli tal-familja u mir-rispons istituzzjonali insuffiċjenti biex jindirizza dawn l-isfidi. Ir-responsabilitajiet tal-familja għandhom tendenza li jaqgħu fuq in-nisa, u l-arranġamenti ta’ xogħol flessibbli huma estremament limitati. Dan iġiegħel lin-nisa biex jagħżlu bejn il-familja u l-karriera. In-nisa jiġu impjegati formalment b’rata ħafna aktar baxxa mill-irġiel, jaqilgħu inqas u rari jkollhom pożizzjonijiet ta’ livell għoli. Huwa importanti li l-irġiel jiġu inklużi fid-diskussjoni u jitħeġġu jieħdu sehem akbar fir-responsabbiltajiet tal-familja. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | L-aċċess għal kura tat-tfal affordabbli u l-inkoraġġiment favur liv tal-ġenituri għall-missirijiet huma wieħed mill-prerekwiżiti biex tiżdied il-parteċipazzjoni tan-nisa fis-swieq tax-xogħol. Huma meħtieġa wkoll miżuri speċifiċi biex jittejjeb l-adattament għas-suq tax-xogħol fir-rigward tal-ħaddiema nisa, bħall-għoti ta’ edukazzjoni pubblika preprimarja u tal-kindergarten għal tfal żgħar. L-isterjotipi fit-trobbija mill-ġenituri u fl-attitudnijiet, partikolarment f’ċerti komunitajiet, lejn l-edukazzjoni tas-subien meta mqabbla ma’ dik tal-bniet, kif ukoll l-isterjotipi fl-għażla ta’ professjoni tipikament “għan-nisa” jew “għall-irġiel” jikkontribwixxu, fost fatturi oħrajn, għad-differenza fid-dħul u fil-pensjonijiet bejn in-nisa u l-irġiel. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Id-differenza fid-dħul tal-irġiel u tan-nisa, li hija ta’ madwar 20 % (9), hija problema persistenti. Din konsegwentement għandha impatt fuq id-differenza fil-pensjonijiet bejn il-ġeneri u fuq l-inugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa fl-età tal-irtirar. Bil-possibbiltà ta’ żieda ta’ ħaddiema foqra, li ħafna minnhom huma nisa, hemm każ ċar biex tingħata aktar attenzjoni politika u biex tittieħed azzjoni min-naħa tal-gvern, ta’ min iħaddem u l-imsieħba soċjali, mhux biss permezz ta’ miżuri diretti assoċjati kemm mal-paga minima u li tiggarantixxi l-għajxien, it-tassazzjoni progressiva tad-dħul, il-benefiċċji minn investiment intern u l-assistenza soċjali, iżda wkoll, u aktar importanti minn hekk, permezz ta’ miżuri indiretti, bħal arranġamenti ta’ xogħol aktar flessibbli, akkomodazzjoni, aġġornar tal-ħiliet u kura tat-tfal. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Is-sitwazzjoni ekonomika u n-nuqqas ta’ opportunitajiet ta’ impjieg jolqtu ħażin lin-nisa, b’mod partikolari lin-nisa żgħażagħ, u jġiegħluhom iħallu pajjiżhom u għaldaqstant jaggravaw l-eżodu tal-imħuħ fir-reġjun. Għandhom jitfasslu miżuri ta’ politika sabiex isir użu sħiħ mit-talenti u l-ħiliet tan-nisa f’ambjent ekonomiku li qed jinbidel b’mod dinamiku. F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkunsidrat l-istabbiliment ta’ pipelines ta’ esperti nisa sabiex jenfasizzaw l-għarfien espert tagħhom f’oqsma differenti. Barra minn hekk, l-aċċess tan-nisa għal tagħlim tul il-ħajja, għandu jittejjeb u jiġi żgurat. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Sabiex jitkissru l-isterjotipi tal-edukazzjoni hemm bżonn li, b’mod konsistenti, il-bniet u n-nisa jitħeġġu biex jinvolvu ruħhom fl-oqsma tas-STEM (xjenza, teknoloġija, inġinerija u matematika), fl-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali u fl-apprendistati. |
| --- | --- |

6.7.

7.   L-emanċipazzjoni tan-nisa

7.1.   It-tisħiħ tal-pożizzjoni ekonomika tan-nisa

| 7.1.1. | L-intraprendituri nisa għadhom sors tan-negozju u tal-ħolqien tal-impjiegi mhux sfruttat u huma forza mexxejja importanti għat-tkabbir ekonomiku. L-intraprendituri nisa jiffaċċjaw sfidi u ostakli uniċi biex jibdew u jkabbru negozju, bħal nuqqas ta’ ħiliet tan-negozju u intraprenditorjali, u preġudizzji prevalenti fil-banek kontra l-affidabbiltà tal-kreditu tan-negozji mmexxija min-nisa. Ma hemm l-ebda definizzjoni unika ta’ “intraprenditorija fost in-nisa”, u dan jirriżulta f’nuqqas ta’ data dwar din il-kwistjoni importanti. |
| --- | --- |

7.1.1.

| 7.1.2. | Il-forza għall-bidla hija bbażata fuq evidenza qawwija li hemm provvista ta’ nisa kwalifikati ħafna madwar il-Balkani tal-Punent, u għaldaqstant kwalunkwe argument favur il-bilanċ bejn il-ġeneri għandu jkun ibbażat fuq “ir-regola tal-mertu u preferenza” pjuttost milli fuq diskriminazzjoni pożittiva. Madankollu, għad hemm fatturi li jxekklu lin-nisa milli jieħdu r-riedni, bħan-nuqqas ta’ miżuri ta’ rikonċiljazzjoni bejn in-negozju u l-ħajja tal-familja, aċċess limitat għal netwerks li huma importanti għal pożizzjonijiet ogħla, nuqqas ta’ fiduċja fihom innifishom, eċċ (10). |
| --- | --- |

7.1.2.

| 7.1.3. | Il-KESE jirrakkomanda wkoll li dawk li jfasslu l-politiki kif ukoll il-kumpaniji janalizzaw mill-ġdid il-kwistjonijiet sussegwenti biex jiżguraw li n-nisa jinvolvu ruħhom f’livell għoli fil-Balkani tal-Punent (11):






  — | viżibbiltà aħjar tan-nisa fi rwoli ogħla; |
| --- | --- | --- |

7.1.3.

—

viżibbiltà aħjar tan-nisa fi rwoli ogħla;

| — | aktar trasparenza fit-tfittxija għal impjegati ġodda; |
| --- | --- |

—

aktar trasparenza fit-tfittxija għal impjegati ġodda;

| — | konfrontazzjoni tal-isterjotipi assoċjati mar-rwoli tal-ġeneri; |
| --- | --- |

—

konfrontazzjoni tal-isterjotipi assoċjati mar-rwoli tal-ġeneri;

| — | ippjanar tas-suċċessjoni fil-pożizzjonijiet tat-tmexxija; |
| --- | --- |

—

ippjanar tas-suċċessjoni fil-pożizzjonijiet tat-tmexxija;

| — | ħolqien ta’ sors ta’ talenti; |
| --- | --- |

—

ħolqien ta’ sors ta’ talenti;

| — | tixrid ta’eżempji ta’ prattiki tajba; |
| --- | --- |

—

tixrid ta’eżempji ta’ prattiki tajba;

| — | ħolqien ta’ bażi tad-data kkoordinata fil-livell Ewropew ta’ nisa kkwalifikati biex jokkupaw karigi fuq il-bordijiet. |
| --- | --- |

—

ħolqien ta’ bażi tad-data kkoordinata fil-livell Ewropew ta’ nisa kkwalifikati biex jokkupaw karigi fuq il-bordijiet.

| 7.1.4. | It-taħriġ u l-aċċess għall-finanzi, inklużi mikrofinanzi, għandhom jiġu pprovduti bħala pakkett integrat għan-negozji ġodda u n-negozji li qed jikbru tan-nisa (12). Il-promozzjoni tal-intraprenditorija tan-nisa fir-reġjun twassal għall-ħolqien tal-impjiegi u ġġib benefiċċji ekonomiċi għal kulħadd. Għal dan il-għan, miżuri bħalma huma inkubaturi tan-negozju, programmi ta’ mentoring, ċentri ta’ innovazzjoni, laboratorji tat-teknoloġija u forom oħra ta’ appoġġ għan-nisa fin-negozju għandhom jintużaw b’mod aktar attiv. |
| --- | --- |

7.1.4.

| 7.1.5. | L-assoċjazzjonijiet tan-negozjanti nisa għandhom jieħdu sehem b’mod attiv fil-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet u fid-djalogu pubbliku mal-awtoritajiet lokali u reġjonali u l-organizzazzjonijiet imsieħba. Proġetti reċenti f’dan il-qasam ikkonkludew li s-suġġett qed jirċievi livell ta’ rikonoxximent ogħla milli fil-passat, u li l-appoġġ għall-intraprendituri nisa avvanza u nbidel minn proġett għal proċess kontinwu. Biex jintlaħaq aktar progress sostanzjali hemm bżonn bidla fil-mentalità tan-nies. |
| --- | --- |

7.1.5.

| 7.1.6. | L-intrapriżi soċjali għandhom rwol importanti x’jaqdu biex ilaqqgħu flimkien l-intraprendituri nisa, u dawn għandhom jiġu mħeġġin madwar ir-reġjun sabiex jikkoordinaw l-azzjoni u jiffaċilitaw l-aċċess għall-finanzjament b’suċċess. |
| --- | --- |

7.1.6.

| 7.1.7. | L-intraprenditorija taż-żgħażagħ hija essenzjali għar-reġjun u hemm bżonn ta’ mudell ġdid ta’ tkabbir sabiex tintlaħaq il-fruntiera diġitali. Din għandha tkun ibbażata fuq l-innovazzjoni u l-ispirtu intraprenditorjali tal-ġenerazzjoni l-ġdida tal-millenju. Il-mudell għandu, fost oħrajn, jinvolvi edukazzjoni mfassla apposta għaż-żgħażagħ irġiel u nisa għad-dinja l-ġdida tax-xogħol, b’soluzzjonijiet ta’ finanzjament sikur. |
| --- | --- |

7.1.7.

7.2.   L-emanċipazzjoni politika tan-nisa

| 7.2.1. | L-imsieħba tal-Balkani tal-Punent kollha għandhom kwoti tal-ġeneri u hemm politika pjuttost b’saħħitha fis-seħħ biex iżżid ir-rappreżentanza tan-nisa. Is-sistema tal-kwoti f’ħafna mill-imsieħba rispettivi titlob li l-partijiet politiċi jinkludu mill-inqas 30 % ta’ kandidati nisa fil-listi tagħhom, ħlief il-Bożnija-Ħerżegovina u l-Eks-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, fejn il-minimu huwa ta’ 40 %. |
| --- | --- |

7.2.1.

| 7.2.2. | Għalkemm il-kwoti tal-ġeneri qed jiġu żviluppati u jġibu bidliet pożittivi fir-reġjun, ma hemmx konsistenza fl-insegwiment ta’ din il-politika. B’riżultat ta’ dan, l-istatus tan-nisa fil-politika u l-parteċipazzjoni tagħhom fil-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet ma ttejbux b’mod sostanzjali u għadhom mhumiex sostenibbli. |
| --- | --- |

7.2.2.

| 7.2.3. | Hemm marġinalizzazzjoni ġerarkika fir-reġjun li turi l-preżenza ta’ għadd akbar ta’ rġiel milli nisa fil-pożizzjonijiet għolja tat-teħid ta’ deċiżjonijiet. In-nisa għad ma għandhomx l-ogħla pożizzjonijiet ta’ poter. Huma spiss ikunu involuti fil-korpi politiċi li jindirizzaw l-edukazzjoni, is-saħħa, il-politika soċjali u l-amministrazzjoni u dan jista’ jwassal għal segregazzjoni orizzontali f’xi setturi. Madankollu, huma ferm anqas rappreżentati f’korpi oħra, li jkollhom setgħa akbar fit-teħid tad-deċiżjonijiet u influwenza akbar fuq it-tfassil tal-politiki jew fuq il-leġislazzjoni tal-gvern. |
| --- | --- |

7.2.3.

| 7.2.4. | Jeżistu xi eżempji tajbin tat-tisħiħ tal-pożizzjoni politika tan-nisa fir-reġjun. L-organizzazzjonijiet lokali rnexxielhom jimmobilizzaw lin-nisa fil-proċessi politiċi, u l-appoġġ ipprovdut lin-nisa fil-partijiet politiċi wassal għall-elezzjoni tal-ewwel sindku mara fil-Kosovo. Fl-Albanija, l-imsieħba mexxew il-koalizzjoni tas-soċjetà ċivili fejn talbu l-konformità mal-kwota tal-ġeneri fil-Parlament, filwaqt li żiedu l-parteċipazzjoni tan-nisa fl-aħħar ftit elezzjonijiet. Hemm bosta pjani, mekkaniżmi u strutturi ta’ appoġġ attwali biex iżidu l-parteċipazzjoni politika tan-nisa fir-reġjun, u seħħ titjib konsiderevoli. (13) |
| --- | --- |

7.2.4.

8.   Ir-rwol tal-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili

| 8.1. | L-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-Balkani tal-Punent għandhom rwol importanti x’jaqdu biex jinfluwenzaw lill-awtoritajiet biex jimpenjaw ruħhom favur l-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Dawn taw prova li huma katalisti ta’ bidla pożittiva u ta’ bini ta’ soċjetajiet tolleranti u reżiljenti. Hemm għadd ta’ inizjattivi, proġetti u pjattaformi tan-nisa li rnexxew, u l-KESE jappoġġja bil-qawwa dawn l-azzjonijiet pożittivi. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | L-organizzazzjonijiet tan-nisa bħala parti minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huma partikolarment strumentali f’dan ir-rigward u jaqdu rwol ewlieni fil-prevenzjoni tal-vjolenza kontra n-nisa kif ukoll fir-rigward tar-rikonċiljazzjoni fil-livelli lokali u reġjonali. Jagħmlu parti ewlenija mill-proċess ta’ monitoraġġ u biex il-gvernijiet jinżammu responsabbli fir-rigward tal-implimentazzjoni effettiva tal-politika. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Minkejja l-mekkaniżmi introdotti formalment għall-inklużjoni tal-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċeduri ta’ konsultazzjoni, għad fadal ħafna xi jsir fil-komunikazzjoni u fil-kooperazzjoni mal-gvernijiet. L-attitudni aktar negattiva ta’ dan l-aħħar lejn l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tagħmilha diffiċli għalihom biex jikkritikaw b’mod konkret u jipproponu miżuri biex jindirizzaw in-nuqqasijiet eżistenti b’mod effiċjenti. Il-KESE jenfasizza l-bżonn li jingħata appoġġ u jiġi salvagwardjat l-ispazju fis-soċjetà ċivili għad-drittijiet tan-nisa u għall-emanċipazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Il-proċess ta’ tkabbir u l-Proċess ta’ Berlin ikkontribwew għall-inklużjoni tas-soċjetà ċivili fl-inizjattivi reġjonali u fit-tfassil tal-politika. Jidhru sinjali ta’ progress fir-rigward tal-istatus u l-pożizzjoni tas-settur inġenerali, fejn saru diversi bidliet fil-leġislazzjoni, fil-politika u fil-baġits, filwaqt li tqies dak li jridu ċ-ċittadini. |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Il-KESE żviluppa approċċ doppju, kemm reġjonali kif ukoll bilaterali, fir-relazzjonijiet tiegħu mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tal-Balkani tal-Punent. Il-Kumitat ta’ Segwitu tal-Balkani tal-Punent, stabbilit mill-KESE fl-2004, huwa l-istrument ewlieni biex jikkoordina l-attivitajiet tal-KESE fir-reġjun u jimmonitorja l-bidliet fis-sitwazzjoni politika, ekonomika u soċjali fl-imsieħba tal-Balkani tal-Punent, kif ukoll fir-relazzjonijiet tal-Balkani tal-Punent tal-UE, inkluż fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa. Il-Forum tas-Soċjetà Ċivili tal-Balkani tal-Punent jifforma parti mill-ħidma tal-Kumitat ta’ Segwitu. Is-sitt Forum, organizzat f’Lulju 2017 f’Sarajevo, iddiskuta u adotta rakkomandazzjonijiet fil-qasam tad-drittijiet u tal-emanċipazzjoni tan-nisa. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar it-Tkabbir 2018 titlob lill-awtoritajiet nazzjonali biex, bl-appoġġ tas-soċjetajiet tagħhom, jieħdu f’idejhom is-sjieda u jissodisfaw il-kundizzjonijiet magħrufa sew għall-adeżjoni mal-UE. Djalogu strutturat inklużiv u effettiv dwar il-prijoritajiet ta’ riforma, bl-involviment ta’ soċjetà ċivili emanċipata, se jkun qed jiddetermina fil-biċċa l-kbira s-suċċess ta’ kull azzjoni trasformattiva. Għalhekk l-UE għandha tagħmel aktar biex tħeġġeġ u tiffaċilita dan id-djalogu. |
| --- | --- |

8.6.

Brussell, it-23 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Din ir-referenza hija mingħajr ħsara għall-pożizzjonijiet dwar l-istatus tal-Kosovo, u hija konformi mar-Riżoluzzjoni 1244/99 tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU u mal-Opinjoni tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja dwar id-dikjarazzjoni tal-indipendenza tal-Kosovo.

1

(2)  EPRS. Tgħarrif dwar in-Nisa fil-Balkani tal-Punent, Lulju 2018.

2

(3)  Civil Society forum (CSF) of the Western Balkans Summit, Gender Issues in the Western Balkans, Policy Brief No. 04, April 2018, http://wb-csf.eu/wp-content/uploads/2018/04/CSF-PB-04-Gender-Issues-in-the-Western-Balkans.pdf

3

(4)  Hughson, 2014, Gender Country Profile of Bosnia and Herzegovina and Brankovic, 2015.Multisectoral Cooperation: An Obligation or Wishful Thinking. UNDP.

4

(5)  Petricevic, I. 2012. Women’s Rights in the Western Balkans in the Context of EU Integration.

5

(6)  Regional Cooperation Council, A Waiting Game: Assessing and Responding to the Threat from Returning Foreign Fighters in the Western Balkans, November 2017, https://www.rcc.int/pubs/54/a-waiting-game-assessing-and-responding-to-the-threat-from-returning-foreign-fighters-in-the-western-balkans

6

(7)  EPRS. Tgħarrif dwar in-Nisa fil-Balkani tal-Punent, Lulju 2018.

7

(8)  http://blogs.worldbank.org/europeandcentralasia/key-unlocking-economic-potential-western-balkans-women

8

(9)  UN Women Regional Project.

9

(10)  ĠU C 133, 9.5.2013, p. 68.

10

(11)  ĠU C 133, 9.5.2013, p. 68.

11

(12)  EC SME Policy Index, Western Balkans and Turkey 2016, Assessing the implementation of the Small Business Act for Europe.

12

(13)  UNDP, 2016.

13

---

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/15 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/15

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-riforma tad-WTO biex tadatta għal żviluppi fil-kummerċ dinji”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2019/C 159/03)

Relatur: Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja | 12.7.2018 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura |
| | Opinjoni fuq inizjattiva proprja |
| Sezzjoni kompetenti | REX |
| Adottata fis-sezzjoni | 19.12.2018 |
| Adottata fil-plenarja | 23.1.2019 |
| Nru. tas-Sessjoni plenarja | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 174/2/3 |

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja

12.7.2018

Bażi legali

L-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura

Opinjoni fuq inizjattiva proprja

Sezzjoni kompetenti

REX

Adottata fis-sezzjoni

19.12.2018

Adottata fil-plenarja

23.1.2019

Nru. tas-Sessjoni plenarja

540

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

174/2/3

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jixtieq itenni l-impenn tiegħu favur l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO) bħala l-gwardjan tal-kummerċ internazzjonali u ċentru għall-iżvilupp ta’ regoli u dixxiplini biex jiżguraw il-kummerċ ġust, il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ fil-beni u s-servizzi, u t-trasparenza fit-tfassil tal-politiki relatati mal-kummerċ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE huwa konvint li mhux biss jeħtieġ jiġu implimentanti riformi urġenti mill-iktar fis possibbli, b’mod partikolari għall-funzjonament tal-Korp tal-Appell tal-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim (DSB), iżda wkoll li l-membri tad-WTO għandhom jimpenjaw ruħhom aktar għal bidliet ambizzjużi u sistemiċi relatati mal-istandards tax-xogħol, u għall-ġlieda kontra l-klima u l-SDGs globali sabiex ir-regoli tal-kummerċ internazzjonali jiġu adattati għall-isfidi globali. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew jixtieq jinkoraġġixxi lill-Kummissjoni Ewropea (KE) biex issegwi, bl-appoġġ tal-Istati Membri, politika kummerċjali tal-UE-27 ambizzjuża li tkun tipprovdi lill-kumpaniji tal-UE opportunitajiet ta’ aċċess għas-suq aħjar u li tkun ixxerred il-valuri tal-UE fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem u l-istandards tax-xogħol prinċipali, bħall-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa, il-libertajiet tal-unjoni u oħrajn permezz ta’ ftehimiet multilaterali, plurilaterali (inkluż id-WTO), bilaterali u unilaterali (skema ġeneralizzata ta’ preferenzi - SĠP, Kollox ħlief Armi - EBA). Is-soċjetà ċivili tal-UE titlob kummerċ ħieles iżda ġust. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Wara l-ħruġ tar-Renju Unit mill-UE (29 ta’ Marzu 2019), ir-Renju Unit ser isir membru indipendenti fid-WTO. Dan ifisser li l-UE 27 u r-Renju Unit għandhom jassiguraw ir-relazzjonijiet ta’ kummerċ bilaterali u ta’ investiment tagħhom, u l-UE 27 għandha tikkunsidra kif dovut il-kwistjoni importanti tal-kwoti tariffarji mal-imsieħba tagħha ta’ ftehimiet ta’ kummerċ ħieles (FTA). Il-KESE jixtieq li r-Renju Unit jkun jista’ jappoġġja l-proposti tal-UE mmirati biex jirriformaw id-WTO sabiex jiġu mmodernizzati r-regoli kummerċjali multilaterali. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jappoġġja l-proposta tal-Kummissjoni Ewropea għal soluzzjoni vijabbli sabiex il-Korp tal-Appell tal-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim jerġa’ jaqbad triqtu, u jappoġġja l-komunikazzjonijiet reċenti ċċirkolati mill-membri tad-WTO biex jiġu emendati ċerti dispożizzjonijiet tal-ftehim dwar regoli u proċeduri li jirregolaw is-soluzzjoni ta’ tilwim. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, bħala rappreżentant tas-soċjetà ċivili organizzata Ewropea, huwa involut ħafna fil-monitoraġġ ta’ ftehimiet ta’ kummerċ ħieles, it-twettiq tal-impenji meħuda mill-partijiet fil-kapitoli dwar l-iżvilupp sostenibbli, u r-rekwiżit li jitqiesu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU (SDGs) u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-proliferazzjoni tal-ostakli għall-kummerċ u ż-żieda fit-tassazzjoni tal-importazzjonijiet (l-aluminju, l-azzar, eċċ.) mill-protagonisti ewlenin fil-kummerċ dinji (l-Istati Uniti, iċ-Ċina, eċċ.) huma periklu reali għat-tkabbir fil-kummerċ dinji – li diġà naqqas ir-ritmu mill-2014 – li jista’ jkun ta’ ħsara għat-tkabbir globali, l-isforzi biex jitnaqqsu l-inugwaljanza, l-iżvilupp tal-aktar ekonomiji fraġli u l-ħolqien ta’ valur u impjiegi f’katini ta’ valur globali. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Minħabba dawn ir-riskji, il-KESE jemmen li hija meħtieġa riforma ambizzjuża tad-WTO. Dik ir-riforma għandha tkun maqsuma f’żewġ partijiet: l-ewwel waħda aktar teknika dwar l-aktar kwistjonijiet urġenti qabel tmiem l-2019 sabiex jiġi evitat l-imblukkar tal-Korp tal-Appell tal-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim u biex jiġu ċċarati ċerti definizzjonijiet; u t-tieni waħda aktar sistemika li tista’ tieħu aktar żmien u li tkun tadatta il-missjonijiet u l-funzjonament tad-WTO skont l-iżviluppi ewlenin fil-kummerċ dinji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Għall-ewwel fażi, għandhom jiġu appoġġjati għadd ta’ proposti mressqa mill-Kummissjoni Ewropea f’dokument kunċettwali mfassal f’Settembru 2018 b’reazzjoni għal mandat mogħti mill-Istati Membri fil-Kunsill Ewropew fit-28 u d-29 ta’ Ġunju. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-proposti kkonċernati huma: it-tisħiħ tar-rwol tas-segretarjat, il-bdil tar-regoli dwar it-terminu ta’ mħallfin fuq il-Korp tal-Appell tad-DSB, l-aġġornar tar-regoli dwar is-sussidji, l-intrapriżi tal-Istat u t-trasferiment tat-teknoloġija, u li jsir użu akbar ta’ negozjati plurilaterali miftuħin. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jqis li huwa urġenti wkoll għall-ewwel fażi li d-WTO jeħtieġ issir aktar ambizzjuża fir-rigward tas-settur agrikolu sabiex jiġu żgurati provvisti ta’ ikel ta’ kwalità tajba, sikuri u garantiti. Ir-rwol tad-WTO biex jitnaqqsu l-inċertezzi fil-kummerċ internazzjonali huwa essenzjali għall-futur tal-agrikoltura f’kull pajjiż, kif ukoll għall-kapaċità tal-pajjiż li jiżgura s-sikurezza tal-ikel f’konformità ma’ standards ambjentali għoljin ta’ produzzjoni u ta’ benesseri tal-annimali. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jagħraf l-importanza tal-prinċipju tal-prekawzjoni kif imħaddan fit-trattati tal-UE bħala kruċjali, u li dan jingħata l-protezzjoni adatta anke fil-livell multilaterali u jikseb rikonoxximent legali komplet sabiex jiġi żgurat livell ogħla ta’ protezzjoni permezz ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet preventiv fil-każ ta’ riskju għas-saħħa tal-bniedem jew għall-ambjent. Minħabba l-importanza tiegħu, l-UE għandha tagħmel il-prinċipju ta’ prekawzjoni tagħha interess offensiv fin-negozjati kummerċjali kollha tagħha. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Il-KESE jqis li s-salvagwardja tal-protezzjoni tad-data fil-kummerċ internazzjonali permezz ta’ strumenti multilaterali bbażati fuq standards u regoli stabbiliti fl-UE, u l-OECD, l-APEC u n-NU, hija prijorità oħra. L-istrument multilaterali eżistenti fil-qasam tal-protezzjoni tad-data jeħtieġ jiġi żviluppat aktar u aktar pajjiżi terzi għandhom jiġu mħeġġin jissieħbu. L-approċċ tal-UE dwar dispożizzjonijiet orizzontali għall-flussi tad-data transkonfinali u għall-protezzjoni tad-data jeħtieġ jiġi promoss bħala standard multilaterali. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | L-adattament ta’ dawn ir-regoli eżistenti rigward is-settur agrikolu u l-protezzjoni tad-data huwa meħtieġ sabiex jitqiesu l-karatteristiċi tas-suq u l-prattiki kummerċjali ta’ numru ta’ membri tad-WTO. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Madankollu, tajjeb jiġu kkunsidrati perkorsi oħrajn għal riforma aktar ambizzjuża u sistemika li ma jissemmewx f’dak l-istadju mill-Kummissjoni Ewropea. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Għalhekk, il-KESE jissuġġerixxi li jitnieda proċess ta’ riflessjoni dwar id-definizzjoni ta’ pajjiżi li qed jiżviluppaw għall-proċedimenti tad-WTO li jkun jista’ jibbaża fuq sett ta’ kriterji, li jinkludu pereżempju s-sehem tas-suq fl-ekonomija globali u l-indiċijiet tal-iżvilupp tal-bniedem, u jkun allinjat mad-definizzjonijiet diġà eżistenti f’organizzazzjonijiet internazzjonali oħra. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Il-proposti appoġġjati mill-KESE jkopru prinċipalment tliet oqsma: l-istandards tax-xogħol u xogħol deċenti, l-objettivi tat-tibdil fil-klima u l-kisba tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU sal-2030. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Wara aktar minn 20 sena għadha kwistjoni kif għandhom jitfasslu l-istandards ewlenin tax-xogħol u r-regoli tal-kummerċ multilaterali. Il-KESE jqis li, bl-adozzjoni ta’ SDGs ambizzjużi u komprensivi min-NU, issa wasal iż-żmien għad-WTO bħala l-gwardjan tal-kummerċ internazzjonali biex taqdi r-rwol tagħha li b’mod attiv tippromovi l-istandards ewlenin tax-xogħol. Dan jista’ jinkiseb permezz ta’ rikonoxximent tal-SDGs u tal-konvenzjonijiet ewlenin tal-ILO fi preambolu ġenerali u billi jsir użu sħiħ tal-Artikolu XX tal-GATT, kemm għal kwistjonijiet ambjentali (XX g) kif ukoll għal kwistjonijiet soċjali (XX e). |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Iżda lil hinn mill-perkorsi possibbli għall-aġġornar tar-regoli attwali u t-tfassil ta’ regoli ġodda adattati għall-kummerċ tas-seklu 21, hija verament l-istruttura governattiva kumplessa tad-WTO bbażata fuq l-unanimità li jeħtieġ issir aktar flessibbli u trasparenti sabiex tissaħħaħ l-effiċjenza tal-organizzazzjoni. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Huwa għalhekk li l-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew qiegħed jistieden lill-Kummissjoni Ewopea, f’kooperazzjoni mal-imsieħba ewlenin tagħha, sabiex tniedi r-riflessjoni dwar bidliet possibbli fil-proċeduri tat-teħid tad-deċiżjonijiet tad-WTO, fit-trasparenza ta’ ħidmietha, u fl-involviment tas-soċjetà ċivili min-naħa tagħha. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Attur ewlieni fil-kummerċ internazzjonali

| 2.1. | Id-WTO hija pedament tal-multilateraliżmu fil-kummerċ, li ġabet magħha ħafna żviluppi pożittivi: proċess ta’ liberalizzazzjoni tal-kummerċ dinji, trasparenza akbar dwar il-miżuri ta’ politika kummerċjali permezz tar-rieżami mill-pari, il-ġurisprudenza tal-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim (DSB), li jippermetti li kwalunkwe pajjiż membru tal-organizzazzjoni jeżerċita drittijietu fir-rigward ta’ membru tad-WTO ieħor f’każ ta’ ksur tar-regoli tagħha, u t-tfassil, anke jekk tassew bil-mod u diffiċli, tar-regoli u d-dixxiplini li jirregolaw l-iżvilupp tal-kummerċ internazzjonali (l-iffaċilitar tal-kummerċ, il-ġlieda kontra s-sussidji fis-settur tas-sajd, eċċ.). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-KESE jqis li huwa ta’ suċċess il-fatt li d-WTO laqgħet għadd dejjem jikber ta’ membri, allinjat “ġganti” ġeopolitiċi (iċ-Ċina u r-Russja) mal-prinċipji tal-multilateraliżmu, u ffaċilitat l-integrazzjoni ta’ ekonomiji vulnerabbli fil-kummerċ dinji (il-Liberja, il-Kambodja, eċċ.). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Minn meta ġiet stabbilita f’Jannar 1995, id-WTO b’hekk kellha rwol triplu ta’ gwardjan tar-regoli kummerċjali, ta’ xprun tal-internazzjonalizzazzjoni tal-ekonomiji tal-pajjiżi li qed jiżviluppaw, u ta’ faċilitatur biex jiġu stabbiliti katini ta’ valur mondjali. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Ix-xogħol tagħha twettaq prinċipalment fi ħdan il-qafas ta’ dawn it-tliet pilastri li ġejjin:
  2.4.1.   It-tfassil ta’ sett ta’ regoli u dixxiplini għall-kummerċ internazzjonali









  2.4.1.1. | Dawn ir-regoli attwalment ikopru tliet oqsma prinċipali: il-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi u l-Kummerċ (GATT), il-Ftehim Ġenerali dwar il-Kummerċ fis-Servizzi (GATS), u l-Ftehim dwar l-aspetti tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali relatati mal-kummerċ. Dawn it-tliet pilastri ġew supplementati minn sistema ta’ soluzzjoni tat-tilwim u minn prinċipju tat-trasparenza abbażi tal-analiżi tal-politiki kummerċjali tal-pajjiżi membri. Dan is-sett sħiħ ta’ regoli, li huwa infurzat mid-DSB, jagħti ċertezza legali u prevedibbiltà lill-kummerċjanti internazzjonali, li huwa essenzjali għal investimenti fit-tul. |
| --- | --- | --- |

2.4.

2.4.1.   It-tfassil ta’ sett ta’ regoli u dixxiplini għall-kummerċ internazzjonali

2.4.1.1.

2.4.2.   Il-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim

| 2.4.2.1. | Dan hija waħda mill-avvanzi prinċipali li saru mid-WTO b’segwitu għall-GATT. L-iskedi taż-żmien u r-regoli proċedurali applikabbli għas-soluzzjoni ta’ tilwim bejn il-pajjiżi membri ġew formalizzati u rregolati b’mod rigoruż skont skadenzi taż-żmien, li wassal biex jitressqu aktar minn 500 tilwima quddiem id-DSB mill-1995 u biex jittieħdu aktar minn 350 deċiżjoni. |
| --- | --- |

2.4.2.1.

| 2.4.2.2. | Id-DSB ħa għadd ta’ deċiżjonijiet importanti, anke minkejja li jista’ jkun hemm tħassib dwar l-implimentazzjoni tagħhom: sussidji għall-inġenji tal-ajru (UE/US), korporazzjonijiet tal-bejgħ barranin (UE/US), sussidji għall-qoton (Brażil/US), eċċ. Ir-rata ta’ konsultazzjonijiet żdiedet dan l-aħħar minħabba li tkattru l-miżuri ta’ politika kummerċjali li jistabbilixxu dazji doganali addizzjonali jew protezzjonisti (US/Ċina), it-trasferimenti furzati tat-teknoloġija u n-nuqqas ta’ konformità mad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali. |
| --- | --- |

2.4.2.2.

2.4.3.   Iċ-ċikli tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ

| 2.4.3.1. | Iċ-ċiklu tal-Urugwaj (1986-1994) huwa l-aħħar ċiklu ta’ negozjati multilaterali li wassal għal programm ambizzjuż ta’ tnaqqis ta’ dazji doganali industrijali, it-tneħħija ta’ miżuri non-tariffarji, inklużi kwoti tat-tessuti u l-ħwejjeġ, kif ukoll regoli msaħħa u l-istabbiliment ta’ regoli proċedurali ġodda dwar is-soluzzjoni tat-tilwim. |
| --- | --- |

2.4.3.1.

3.   In-nuqqasijiet attwali tad-WTO

3.1.   
  Kriżi li tinsab għaddejja fil-Korp tal-Appell tad-DSB

| 3.1.1. | Il-korp tal-Appell, li huwa l-pedament tal-funzjoni ġudizzjarja tad-WTO, bħalissa jinsab f’periklu li jieqaf għal kollox: f’Diċembru 2019, se jkun hemm inqas minn tliet imħallfin permanenti li jistgħu iservu fuq dan il-korp jekk l-Istati Uniti tkompli tirrifjuta li taħtar imħallfin ġodda. Dan l-imblukkar jista’ jimpedixxi lill-Korp tal-Appell milli jieħu deċiżjonijiet peress li huwa meħtieġ minimu ta’ tliet imħallfin, u dan fi żmien meta l-għadd ta’ tilwim qed jiżdied minħabba l-pressjoni dejjem tikber mill-protezzjoniżmu. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Saru diversi rimarki ta’ kritika mill-Uffiċċju tar-Rappreżentant tal-Istati Uniti għall-Kummerċ fir-rigward tal-funzjonament attwali tad-DSB: funzjonament li jmur lil hinn mir-rwol ewlieni ta’ assistenza lil membri tad-WTO fis-soluzzjoni ta’ tilwim, nuqqas ta’ osservanza tal-iskadenza ta’ 90 jum, opinjonijiet li nħarġu fuq kwistjonijiet li mhumiex marbutin mas-suġġett tat-tilwima, u l-fatt li jeħtieġ li jintlaħaq bilanċ ġdid bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-Korp Ta’ l-Appell. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Dan huwa paradoss peress li l-Istati Uniti hija parti miċ-ċirku żgħir ta’ membri li l-aktar li jużaw id-DSB, flimkien mal-UE, il-Kanada, il-Brażil u l-Indja. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   
  In-nuqqas ta’ abbiltà li tipproduċi ftehimiet jew regoli multilaterali ġodda

| 3.2.1. | Il-KESE jieħu nota tal-fatt li d-WTO ġarrbet numru ta’ fallimenti, bħalma huma l-istaġnar taċ-Ċiklu ta’ Doha mniedi fl-2001, in-nuqqas t’azzjoni fil-konfront ta’ prattiki inġusti implimentati f’bosta pajjiżi membri u n-nuqqas li tadotta dikjarazzjoni ministerjali fil-Konferenza Ministerjali fi Buenos Aires f’Diċembru 2017, minkejja li sar xi progress, speċjalment id-dħul fis-seħħ tal-Ftehim ta’ Faċilitazzjoni tal-Kummerċ fl-2013. Dan wassal biex diversi msieħba kummerċjali (L-UE, l-Istati Uniti, il-Ġappun, il-Kanada, iċ-Ċina, eċċ.) u NGOs jipproponu riformi sostanzjali kemm fir-rigward tal-kompetenza tagħha kif ukoll b’rabta mal-metodi ta’ ħidma tagħha. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Fir-realtà, dawn in-nuqqasijiet jirriflettu d-diffikultà li taffaċċja d-WTO biex tadatta r-regoli operattivi tagħha għas-sitwazzjoni l-ġdida attwali fil-kummerċ internazzjonali: in-numru dejjem jikber ta’ miżuri protezzjonisti, il-kumplessità fix-xena kummerċjali dinjija, il-pressjoni mill-opinjoni pubblika fuq dawk li jfasslu l-politika tal-kummerċ minħabba l-impatti soċjali u ambjentali tal-kummerċ, ir-reżistenza li hemm għal ċerti impatti negattivi tal-globalizzazzjoni, il-ftuħ tal-akkwist pubbliku li għaddej bil-mod wisq u huwa ġeografikament ristrett, u l-ħolqien ta’ kapaċità żejda f’ċerti setturi industrijali minħabba sussidji enormi. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Id-diffikultajiet biex għadd ta’ membri tad-WTO jiġu inklużi kompletament fis-sistema kummerċjali multilaterali bbażata fuq ir-regoli: minħabba d-daqs ekonomiku tagħhom, ir-rwol tal-istat u ta’ diversi korpi pubbliċi fid-deċiżjonijiet ta’ negozju, huwa fatt li matul l-aħħar ħmistax-il sena diversi membri tad-WTO (l-Istati Uniti, l-Unjoni Ewropea, il-Ġappun, il-Kanada u l-bqija) ressqu bosta lmenti u riferimenti lid-DSB dwar ksur tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, trasferiment sfurzat ta’ teknoloġiji, aċċess limitat għal investiment għal kumpaniji barranin f’ċerti setturi, kontrolli fuq l-esportazzjoni, sussidji pubbliċi massivi f’xi setturi industrijali u oħrajn. |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   
  Bilanċ ġenerali ta’ drittijiet u obbligi bejn pajjiżi żviluppati u ekonomiji emerġenti kbar

| 3.3.1. | Minn meta ġiet stabbilita, id-WTO kontinwament laqgħet membri ġodda, 36 b’kollox, u kienu kemm il-pajjiżi ewlenin li issa huma membri tal-“klassi “multilaterali” kif ukoll pajjiżi fraġli li qed jiżviluppaw li xtaqu jintegraw fil-kummerċ internazzjonali. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Għandu jiġi nnutat li m’hemm l-ebda definizzjoni tad-WTO għal pajjiżi żviluppati jew li qed jiżviluppaw, ħlief għall-LDCs li huma deżinjati bħala tali min-NU: kull pajjiż li jirnexxielu jlesti l-proċess ta’ adeżjoni jiddikjara liema kategorija jappartjeni għaliha, u dan jista’ jiġi kkontestat. Din is-sitwazzjoni, abbażi ta’ awtodikjarazzjoni, hija problematika minħabba li għadd ta’ ekonomiji emerġenti kbar, li ddikjaraw ruħhom bħala “pajjiżi li qed jiżviluppaw” jirċievu eżenzjonijiet fuq din il-bażi minkejja li l-prestazzjoni ekonomika u l-integrazzjoni b’suċċess tagħhom fil-kummerċ internazzjonali jissuġġerixxu li minflok għandhom ikunu inklużi fil-kategorija ta’ “pajjiżi industrijalizzati”. Għalhekk, il-KESE jissuġġerixxi li jinfetaħ proċess ta’ riflessjoni dwar id-definizzjoni ta’ pajjiżi li qed jiżviluppaw għall-proċedimenti tad-WTO, u li jkun jista’ jibbaża fuq sett ta’ kriterji bħalma huma s-sehem tas-suq fl-ekonomija globali u, kif issuġġerit mill-Parlament Ewropew, l-indiċijiet tal-iżvilupp tal-bniedem (1), u jkun allinjat mad-definizzjonijiet diġà eżistenti f’organizzazzjonijiet internazzjonali oħrajn. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Bħalma rrimarkat il-Kummissjoni Ewropea fil-Komunikazzjoni tagħha tal-2015 (2): Kien hemm ċaqliq kbir fil-poter ekonomiku relattiv tal-imsieħba kummerċjali ewlenin, u dan għadu ma ġiex rifless għal kollox fis-sistema tad-WTO. Minħabba f’hekk, hemm żbilanċ li dejjem qed jikber bejn il-kontribut li l-pajjiżi emerġenti l-kbar jagħtu fis-sistema kummerċjali multilaterali u l-benefiċċji li jiksbu minnha (p. 28). |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Madankollu, mill-2005 sal-2015, minkejja li bbenefikaw minn preferenzi tariffarji ġeneralizzati, il-pajjiżi li huma l-inqas żviluppati ma rnexxielhomx jagħmlu qabża importanti fil-kummerċ internazzjonali: is-sehem tagħhom tela’ minn 0,8 % għal 1 % (3). Il-KESE jirrikonoxxi li dan l-istaġnar juri li dawn l-LDCs għandhom jingħataw l-istess aċċess għas-suq mingħajr dazji u mingħajr kwoti mhux biss mill-pajjiżi żviluppati imma wkoll mill-ekonomiji emerġenti l-kbar. |
| --- | --- |

3.3.4.

4.   L-oqsma ta’ riforma urġenti mmirati biex tingħeleb il-kriżi attwali

4.1.   
  Insibu soluzzjoni rapida biex il-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim jerġa’ jibda jiffunzjona tajjeb

| 4.1.1. | Il-KESE jappoġġja l-proposti mfassla mill-Kummissjoni Ewropea u l-Parlament Ewropew li jawtorizzaw l-estensjoni tat-terminu tal-imħallfin attwalment fil-kariga lil hinn minn tliet snin, li jintroduċu dispożizzjoni futura għal reklutaġġ ta’ imħallfin professjonali indipendenti full-time, li n-numru tal-imħallfin li jippresjedu fuq il-Korp tal-Appell jiżdied minn sebgħa għal disgħa. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Il-KESE jappoġġja ż-żewġ komunikazzjonijiet iċċirkolati minn diversi membri tad-WTO, fid-dawl tal-Kunsill Ġenerali tat-12-13 ta’ Diċembru 2018, fejn huma proposti ċerti emendi għal ċerti dispożizzjonijiet relatati mat-tifsir ta’ regoli u proċeduri li jirregolaw is-soluzzjoni tat-tilwim: l-eċċezzjoni possibbli tal-perjodu ta’ 90 ġurnata; l-esklużjoni ta’ miżuri legali muniċipali speċifiċi minn Parti; iż-żieda fin-numru tal-membri fil-Korp tal-Appell minn 7 għal 9 u l-estensjoni tat-terminu tagħhom. |
| --- | --- |

4.1.2.

4.2.   
  Użu aktar frekwenti ta’ negozjati plurilaterali miftuħin

| 4.2.1. | Numru kbir ta’ ftehimiet bilaterali u reġjonali ġew konklużi (4), u dan jirriżulta direttament minħabba li ma kienx hemm dinamika multilaterali sa mill-2001. Il-KESE jirrakkomanda li għandhom jiġu konklużi ftehimiet plurilaterali fi ħdan il-qafas tad-WTO u, fi kwalunkwe każ, għandhom ikunu miftuħin u trasparenti. Negozjati plurilaterali meta mqabbla ma’ negozjati multilaterali joffru għadd ta’ vantaġġi:






  — | dawn huma bbażati fuq massa kritika ta’ pajjiżi lesti li jaġixxu, |
| --- | --- | --- |

4.2.1.

—

dawn huma bbażati fuq massa kritika ta’ pajjiżi lesti li jaġixxu,

| — | dawn jinvolvu negozjati iqsar, |
| --- | --- |

—

dawn jinvolvu negozjati iqsar,

| — | m’hemm l-ebda periklu l-unanimità tintuża ħażin, peress li pajjiż wieħed jew grupp ta’ pajjiżi inqas rilevanti ma jistgħux jimblukkaw qbil, |
| --- | --- |

—

m’hemm l-ebda periklu l-unanimità tintuża ħażin, peress li pajjiż wieħed jew grupp ta’ pajjiżi inqas rilevanti ma jistgħux jimblukkaw qbil,

| — | il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom huwa spiss limitat, li jfisser li jistgħu jikkonċentraw l-impatt mill-impenji tal-imsieħba u jippromovu l-investiment, il-kummerċ u l-ħolqien tal-impjiegi. |
| --- | --- |

—

il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom huwa spiss limitat, li jfisser li jistgħu jikkonċentraw l-impatt mill-impenji tal-imsieħba u jippromovu l-investiment, il-kummerċ u l-ħolqien tal-impjiegi.

| 4.2.2. | Din is-soluzzjoni diġà ntużat u tat riżultati pożittivi, għalkemm dan m’hemmx għalfejn ikun mistħarreġ aktar (ITA I u II, il-Ftehim dwar l-Akkwisti Pubbliċi). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Il-ftehimiet plurilaterali miftuħin, inklużivi u trasparenti jistgħu jintużaw b’mod aktar sistematiku, filwaqt li tiddaħħal dispożizzjoni għal mekkaniżmi ta’ inklużjoni li jippermettu li pajjiżi mhux firmatarji jgawdu mill-benefiċċji ta’ ftehim taħt ċerti kundizzjonijiet f’termini ta’ impenji u implimentazzjoni. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Bħalissa għaddejjin negozjati dwar għadd ta’ temi bħall-kummerċ elettroniku, il-faċilitazzjoni tal-investiment u l-intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju (MSMEs), il-liberalizzazzjoni tal-beni u s-servizzi ambjentali, u l-kummerċ fis-servizzi, bil-ħsieb li jiġu konklużi ftehimiet plurilaterali miftuħin. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Il-membri tad-WTO ħadu passi importanti biex iressqu l-perspettiva tal-MSMEs fiċ-ċentru tad-diskussjonijiet, permezz, pereżempju, tal-inizjattiva miftuħa konġunta dwar l-appoġġ għall-MSMEs, li tnediet fi Buenos Aires fl-2017. L-enfasi hija fuq il-finanzjament tal-kummerċ, u l-banek multilaterali tal-iżvilupp taw rispons permezz tal-programmi tagħhom ta’ faċilitazzjoni tal-finanzjament tal-kummerċ. Billi jintegra, jissemplifika u jistandardizza l-proċeduri doganali l-Ftehim tal-Faċilitazzjoni tal-Kummerċ se jgħin biex jitnaqqsu l-ispejjeż kummerċjali u biex jittaffew l-piżijiet amministrattivi għall-MSMEs. Il-KESE jissuġġerixxi approċċ multilaterali komprensiv, inklużiv, koerenti u effettiv li jqis il-ħtiġijiet tas-sottogruppi differenti tal-SMEs u l-interessi kollha. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   L-aġġornar ta’ xi wħud mir-regoli eżistenti

4.3.1.   Il-ftehim dwar sussidji u miżuri kompensatorji

| 4.3.1.1. | Minħabba l-programmi kbar ħafna ta’ sussidji diretti u indiretti għall-industrija f’ċerti pajjiżi membri (“Made in China 2025” pereżempju), il-Kumitat jappoġġja l-proposti mħejjija mill-Kummissjoni Ewropea fid-dokument kunċettwali tagħha ta’ Settembru 2018 li qed jiġu diskussi mal-Istati Uniti, il-Ġappun u l-Kanada: l-introduzzjoni ta’ preżunzjoni li s-sussidji kollha mhux notifikati jgħawġu s-suq, it-titjib tal-proċedura ta’ notifika, u ż-żieda ta’ kategoriji ġodda ta’ sussidji, bħal dawk mogħtija lil kumpanija insolventi jew f’diffikultà, mingħajr pjan ta’ ristrutturar kredibbli. Għandha tingħata aktar attenzjoni wkoll lill-kwistjoni ta’ pprezzar doppju użat minn xi Stati membri, pereżempju r-Russja, sabiex jiksbu vantaġġ kompetittiv speċjalment f’industriji li jużaw ħafna enerġija. |
| --- | --- |

4.3.1.1.

| 4.3.1.2. | Meta titqies it-tendenza ta’ tnaqqis fin-numru ta’ pajjiżi membri tad-WTO li jiddikjaraw s-sussidji tagħhom, b’perċentwal li niżel minn 50 % fl-1995 (128 pajjiż membru) għal 38 % fil-preżent (164 pajjiż membru) (5) jeħtieġ tiġi introdotta sistema aktar robusta għall-monitoraġġ ta’ notifiki, inklużi sanzjonijiet |
| --- | --- |

4.3.1.2.

4.3.2.   It-trasferimenti furzati tat-teknoloġija

| 4.3.2.1. | Il-KESE jappoġġja l-proposti mressqa mill-Kummissjoni Ewropea li tixtieq tistabbilixxi mekkaniżmi ġodda biex jikkontrollaw il-varjetà ta’ forom ta’ trasferimenti furzati tat-teknoloġija (limitazzjonijiet fuq impriżi konġunti, limitazzjonijiet fuq finanzjament fil-forma ta’ ishma azzjonarji minn kumpaniji barranin, l-għoti ta’ liċenzji abbażi ta’ kriterji mhux trasparenti, l-għoti ta’ liċenzji b’restrizzjonijiet) u jissalvagwardjaw s-sigrieti kummerċjali b’mod aktar effettiv. Dawn il-mekkaniżmi l-ġodda għandhom ikopru biss it-trasferimenti furzati tat-teknoloġija u mhux it-trasferimenti tat-teknoloġija inġenerali li jħallu impatt pożittiv f’pajjiżi li qed jiżviluppaw. |
| --- | --- |

4.3.2.1.

4.3.3.   L-intrapriżi tal-istat

| 4.3.3.1. | Id-definizzjoni u r-regoli relatati mal-intrapriżi tal-istat jeħtieġ jiġu aġġornati u ċċarati sabiex ikopru l-firxa sħiħa ta’ intrapriżi marbutin direttament jew indirettament mal-istat jew il-korpi pubbliċi. |
| --- | --- |

4.3.3.1.

4.3.4.   Diskussjoni dwar regoli ġodda fil-qasam tat-Trattament Speċjali u Differenzjali (SDT)

| 4.3.4.1. | Il-Kummissjoni Ewropea ressqet numru ta’ opzjonijiet interessanti fid-dokument kunċettwali tagħha ta’ Settembru 2018 (kriterji objettivi ta’ gradwazzjoni u esklużjoni fakultattiva (opt out) biex jingħata SDT lil pajjiżi li qed jiżviluppaw, kunsiderazzjoni każ b’każ tat-talbiet għal flessibilitajiet ġodda taħt l-SDT), u l-KESE jappoġġjah. |
| --- | --- |

4.3.4.1.

4.3.5.   Investimenti

| 4.3.5.1. | Matul il-Konferenza Ministerjali f’Buenos Aires, 45 membru tad-WTO iffirmaw dikjarazzjoni konġunta dwar l-iffaċilitar tal-investiment għall-kummerċ, u appellaw għat-tnedija ta’ diskussjonijiet dwar l-istabbiliment ta’ qafas multilaterali li jipprovdi trasparenza u prevedibbiltà. Il-KESE jinnota li l-investiment barrani, filwaqt li hu siewi, jista’ wkoll iġib riskji, u jixtieq jirriferi għall-Opinjoni tiegħu fejn jirrakkomanda ċerti miżuri li għandhom jittieħdu biex indirizzaw impatti negattivi potenzjali (6). |
| --- | --- |

4.3.5.1.

| 4.3.5.2. | Hemm bżonn ta’ aktar trasparenza fl-investiment dirett barrani (IBD) peress li ċerti flussi enormi lejn pajjiżi li qed jiżviluppaw jidher li mhux trasparenti. Fil-kuntest tal-istabbiliment ta’ Qorti Multilaterali tal-Investiment (MIC), il-KESE jixtieq jirriferi għall-Opinjoni tiegħu li tenfasizza għadd ta’ kwistjonijiet fundamentali li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni (7). |
| --- | --- |

4.3.5.2.

4.3.6.   L-akkwist pubbliku

| 4.3.6.1. | Huwa meħtieġ progress fi tliet oqsma:






  — | trasparenza: l-applikazzjoni ta’ penali jekk ma jiġux issodisfati r-rekwiżiti ta’ rappurtar obbligatorju, |
| --- | --- | --- |

4.3.6.1.

—

trasparenza: l-applikazzjoni ta’ penali jekk ma jiġux issodisfati r-rekwiżiti ta’ rappurtar obbligatorju,

| — | kopertura: żieda fl-għadd ta’ pajjiżi li ffirmaw il-Ftehim dwar l-Akkwisti Pubbliċi (CPA) u l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku, li jaqgħu taħt dan il-ftehim. Hija prijorità li pajjiżi bħaċ-Ċina, ir-Russja u l-Indja jitħeġġu jiffirmaw, u l-impenji tagħhom jeħtieġ ikopru l-livelli nazzjonali u provinċjali kif ukoll l-intrapriżi b’rabtiet mal-istat. |
| --- | --- |

—

kopertura: żieda fl-għadd ta’ pajjiżi li ffirmaw il-Ftehim dwar l-Akkwisti Pubbliċi (CPA) u l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku, li jaqgħu taħt dan il-ftehim. Hija prijorità li pajjiżi bħaċ-Ċina, ir-Russja u l-Indja jitħeġġu jiffirmaw, u l-impenji tagħhom jeħtieġ ikopru l-livelli nazzjonali u provinċjali kif ukoll l-intrapriżi b’rabtiet mal-istat.

| — | tinżamm il-ħila tal-entitajiet tal-akkwist biex jużaw kriterji ambjentali, soċjali u marbutin max-xogħol, bħalma huma l-obbligu ta’ konformità u l-osservazzjoni ta’ ftehimiet kollettivi, f’sejħiet għal offerti. (8) |
| --- | --- |

—

tinżamm il-ħila tal-entitajiet tal-akkwist biex jużaw kriterji ambjentali, soċjali u marbutin max-xogħol, bħalma huma l-obbligu ta’ konformità u l-osservazzjoni ta’ ftehimiet kollettivi, f’sejħiet għal offerti. (8)

4.3.7.   Il-kummerċ elettroniku

| 4.3.7.1. | Matul il-Konferenza Ministerjali tad-WTO li saret f’Diċembru 2017 f’Buenos Aires, 71 pajjiż membru, li jirrappreżentaw 77 % tal-kummerċ elettroniku, appoġġaw l-idea ta’ inizjattiva plurilaterali biex jiġi stabilizzat il-qafas regolatorju u jiġu mobilizzati l-ħiliet u l-għarfien espert fl-aktar ekonomiji vulnerabbli. Sussegwentement, fl-4 ta’ Ottubru 2018 il-grupp ta’ livell għoli dwar il-kummerċ elettroniku fl-2030 bagħat ir-rapport tiegħu lill-Forum Pubbliku tad-WTO. |
| --- | --- |

4.3.7.1.

| 4.3.7.2. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew jħoss li l-Anness tat-telekomunikazzjonijiet tal-GATS u d-Dokument ta’ Referenza għandhom jintużaw bħala punt tat-tluq sabiex jipprovdu sett ta’ regoli uniformi u ambizzjużi dwar il-kummerċ elettroniku u li jkunu orjentati lejn il-bosta sfidi fil-ġejjieni. Dawn jinkludu l-infurzar tal-prinċipju tan-nondiskriminazzjoni bejn operaturi domestiċi u barranin permezz tat-tneħħija tal-ostakli għall-iżvilupp ta’ flussi transkonfinali, bħar-rekwiżit li s-servers ikunu bbażati lokalment madankollu, bir-rekwiżit importanti li tiġi introdotta eċċezzjoni ta’ interess ġenerali (sigurtà, ordni pubbliku ...) u li jkun garantit aċċess għall-pjattaforma tal-kummerċ diġitali bl-istess kundizzjonijiet għal kumpaniji nazzjonali u barranin; li tkun iggarantita l-integrità tad-data; li tkun iggarantita ċertezza legali għall-operaturi fir-rigward tal-investimenti tagħhom; u li jkunu promossi l-investimenti fl-infrastruttura tat-telekomunikazzjonijiet biex jindirizzaw id-distakk diġitali. |
| --- | --- |

4.3.7.2.

| 4.3.7.3. | Madankollu, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew jirrimarka li kwalunkwe inizjattiva dwar il-kummerċ elettroniku trid tkun konformi għalkollox mar-rakkomandazzjoni stipulata hawn taħt dwar il-protezzjoni tad-data fil-kummerċ internazzjonali u d-dispożizzjonijiet orizzontali għal flussi transkonfinali tad-data (fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment tal-UE). |
| --- | --- |

4.3.7.3.

4.4.   Il-protezzjoni tad-data fil-kummerċ internazzjonali

| 4.4.1. | Il-KESE jemmen li minħabba l-avvanzi teknoloġiċi rapidi u l-espansjoni kontinwa tal-infrastruttura tal-ITC, hemm ħtieġa għal sorveljanza u monitoraġġ governattivi mill-qrib. Anke jekk id-deċiżjonijiet dwar l-adegwatezza jiġu evalwati kull erba’ snin (ara l-Artikolu 45(3) tar-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (9) (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data), il-KESE jirrakkomanda li jkun hemm kuntatt permanenti bejn il-Kummissjoni, l-awtoritajiet tal-protezzjoni tad-data u l-awtoritajiet governattivi tal-pajjiżi terzi sabiex jiġu identifikati l-isfidi l-ġodda f’dak li huwa ambjent teknoloġiku u ekonomiku dinamiku ħafna (10). |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Il-KESE jikkunsidra li l-promozzjoni tal-istandards tal-protezzjoni tad-data permezz ta’ strumenti multilaterali għandha tkun prijorità għall-Kummissjoni Ewropea u li dan l-impenn għandu jiġi appoġġjat minn riżorsi, sabiex tkun tista’ tingħata protezzjoni reali tad-drittijiet tal-bniedem a priori u a posteriori, rimedju legali effettiv għall-preġudizzji (11). Il-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa Nru 108 tal-1981, u l-Protokoll addizzjonali tagħha tal-1999, hija l-uniku strument multilaterali vinkolanti fil-qasam tal-protezzjoni tad-data. L-istrument għandu jiġi żviluppat u għandhom ikunu mħeġġa jissieħbu aktar u aktar pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | L-isforzi multilaterali fi ħdan l-OECD (l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi), il-G20 u l-APEC (Kooperazzjoni Ekonomika Asja-Paċifiku) għandhom jiġu żviluppati aktar bil-ħsieb li tinbena sistema multilaterali tal-protezzjoni tad-data li tkun tassew globali. Il-kooperazzjoni mar-Relatur Speċjali tan-NU dwar id-dritt għall-privatezza għandha tkun solida u funzjonali. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Il-KESE jittama li l-Kummissjoni, il-Kunsill, il-gvernijiet u l-parlamenti nazzjonali tal-Istati Membri u l-Gvern u l-Kungress tal-Istati Uniti ser jilqgħu l-proposti mressqa fir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-6 ta’ April 2017 dwar l-adegwatezza tal-protezzjoni mogħtija mit-Tarka tal-Privatezza UE-US. Il-Parlament Ewropew iqajjem tħassib serju fir-Riżoluzzjoni tiegħu, ħafna minnu jindika li l-ftehim u l-qafas leġislattiv attwali tal-Istati Uniti fil-prattika ma jipproteġux id-drittijiet taċ-ċittadini tal-UE (12). |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Il-KESE jitlob li kwalunkwe inizjattiva multilaterali fil-futur dwar il-flussi tad-data tkun konformi għalkollox mad-dispożizzjonijiet orizzontali tal-UE dwar flussi transkonfinali tad-data u dwar il-protezzjoni tad-data fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment tal-UE, u b’mod partikolari mal-Artikolu B paragrafu 2 (13). |
| --- | --- |

4.4.5.

4.5.   L-agrikoltura fin-negozjati kummerċjali

| 4.5.1. | B’importazzjonijiet u esportazzjonijiet ta’ EUR 242 biljun fl-2015, l-UE hija negozjant ewlieni dinji fil-prodotti agroalimentari, u minn dan jibbenefikaw il-produtturi u l-konsumaturi fi ħdan u barra l-UE (14). Il-KESE jemmen li l-UE trid tikkunsidra l-effetti ta’ ftehimiet kummerċjali reċenti tal-UE kif ukoll l-iżviluppi fil-kummerċ globali fuq l-agrikoltura madwar l-UE (15). Ir-rwol tad-WTO biex jitnaqqsu l-inċertezzi fil-kummerċ internazzjonali se jkun kruċjali għall-futur tal-agrikoltura. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Settur agrikolu b’saħħtu u vijabbli f’kull pajjiż membru tad-WTO huwa essenzjali sabiex jinżammu jew jiżdiedu l-provvisti tal-ikel stabbli, mingħajr periklu u siguri. Naturalment il-kummerċ jgħin biex inaqqas l-iżbilanċi bejn id-domanda u l-provvista, jippromovi l-effiċjenza fl-użu tar-riżorsi u jżid l-opportunitajiet tas-suq u t-tkabbir ekonomiku, u b’hekk jiġġenera impjiegi, dħul u prosperità fiż-żoni rurali (16). |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Il-Ftehim SPS tad-WTO tal-1995 ikopri l-applikazzjoni tar-regoli dwar is-sikurezza tal-ikel u s-saħħa tal-annimali u tal-pjanti. L-Artikolu 5.7 ikopri l-prinċipju tal-prekawzjoni, li issa huwa minqux fit-Trattat ta’ Lisbona. Kwalunkwe tentattiv biex dan jiġi mmodifikat barra mil-livell multilaterali jista’ jkollu implikazzjonijiet profondi għall-ordni tal-kummerċ dinji u l-kredibbiltà futura tal-Ftehim innifsu (17). Madankollu, il-KESE jagħraf l-importanza tal-prinċipju tal-prekawzjoni kif imħaddan fit-trattati tal-UE bħala kruċjali u jitlob li dan jingħata l-protezzjoni adatta u li, fil-livell multilaterali, jingħata rikonoxximent legali sħiħ għal standards ta’ livell għoli tas-sikurezza tal-ikel kif ukoll standards għoljin tal-benesseri tal-annimali u ambjentali fil-produzzjoni agrikola. Il-KESE jinnota bi tħassib li l-UE ma rnexxilhiex tiddefendi l-miżuri prekawzjonarji tagħha f’żewġ tilwimiet tad-WTO taħt ir-regoli attwali. Minħabba l-importanza tiegħu, l-UE għandha tagħmel il-prinċipju ta’ prekawzjoni tagħha interess offensiv fin-negozjati kummerċjali kollha tagħha. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Kif intwera f’Nairobi, fejn bla mistenni ntlaħaq qbil dwar Dikjarazzjoni Ministerjali sinifikanti, l-UE qiegħda f’pożizzjoni tajba biex taqdi rwol ewlieni fin-negozjati kummerċjali futuri fil-qasam agrikolu. Dan huwa bbażat fuq il-perċezzjoni tar-rwol ewlieni tal-UE li tippromovi is-sostenibbiltà u l-iżvilupp (bir-rwol li kellha f’Nairobi), u minħabba r-riformi tal-PAK preċedenti li permezz tagħhom l-UE m’għandhiex tidher primarjament difensiva (18). Fi kwalunkwe każ, l-LDCs u l-vulnerabbiltà partikolari tagħhom fis-setturi agrikoli jeħtieġ ikunu protetti permezz tal-istrumenti disponibbli kollha, bħal pereżempju mekkaniżmi ta’ Trattament Speċjali u Divrenzjat u l-Mekkaniżmu ta’ Salvagwardja Speċjali. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | B’rabta ma’ dan, il-KESE jemmen li jeħtieġ ikun hemm strateġija ferm aktar koerenti bejn il-PAK u l-politika tal-kummerċ internazzjonali segwita mill-UE. |
| --- | --- |

4.5.5.

4.6.   Servizzi

| 4.6.1. | Fil-Konferenza Ministerjali f’Buenos Aires, 34 membru tad-WTO appellaw biex il-ħidma fuq regolamenti domestiċi (liċenzji, kwalifiki professjonali, proċeduri, eċċ.) tiġi intensifikata, bil-ħsieb li jiġi stabbilit qafas ċar, trasparenti u multilaterali peress li n-negozjati dwar il-ftehim multilaterali dwar kummerċ fis-servizzi (TISA) kienu staġnaw għal kollox. Is-soċjetà ċivili u t-trejdunjins esprimew bosta tħassib rigward l-implimentazzjoni effettiva tas-salvagwardji dwar is-servizzi pubbliċi. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Dan l-isforz biex jiġi stabbilit tali qafas multilaterali huwa kruċjali peress li meta jitqiesu l-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet f’daqqa li kienu jammontaw għal EUR 1 809 biljun fl-2017, l-UE hija fuq quddiem sew bħala l-akbar kummerċjant dinji fis-servizzi, u minn dan jibbenefikaw kemm il-produtturi kif ukoll il-konsumaturi fi ħdan u barra l-UE (19). Is-setturi tas-servizzi qed jikkontribwixxu għal aktar minn 75 % tal-PDG fil-pajjiżi żviluppati, u 50 % fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw, u huma s-sinsla tal-katini ta’ valur mondjali. |
| --- | --- |

4.6.2.

4.7.   L-impatt tal-Brexit

| 4.7.1. | Ir-Renju Unit ser ikun qed jaġixxi bħala pajjiż membru uniku tad-WTO wara l-aħħar ta’ Marzu 2019. Il-KESE jittama li, f’din il-kapaċità, ir-Renju Unit ser ikun qed jappoġġja riformi ambizzjużi u orjentati lejn il-futur kif mitlubin mill-UE. L-impenn reċenti għal sħubija fil-Ftehim dwar l-Akkwisti Pubbliċi (GPA) huwa pożittiv. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | L-UE-27 se jkollha l-kompitu li tfassal mill-ġdid l-offerti ta’ aċċess għas-suq għall-imsieħba kummerċjali tal-UE, partikolarment fis-settur agrikolu b’ridistribuzzjoni ġusta u bilanċjata tal-kwoti bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.7.2.

5.   Il-ftuħ ta’ diskussjoni dwar riforma importanti iżda sistemika tad-WTO

5.1.   
  It-tfassil ta’ sistema ġdida ta’ governanza għal dinja ġdida

| 5.1.1. | L-organizzazzjoni interna tad-WTO li twaqqfet fl-1994, jeħtieġ tiġi riveduta sabiex tkun tista’ tadatta għal żviluppi kbar:






  — | żieda rapida fin-numru ta’ membri, li, jekk il-prinċipju ta’ kunsens ma jinbidilx, ser timblokka l-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet, |
| --- | --- | --- |

5.1.1.

—

żieda rapida fin-numru ta’ membri, li, jekk il-prinċipju ta’ kunsens ma jinbidilx, ser timblokka l-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet,

| — | bidliet kbar fl-istruttura tal-kummerċ internazzjonali, |
| --- | --- |

—

bidliet kbar fl-istruttura tal-kummerċ internazzjonali,

| — | l-adozzjoni ta’ miri ambizzjużi fil-qasam tal-iżvilupp sostenibbli (l-SDGs tan-NU) u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima (il-Ftehim ta’ Pariġi). |
| --- | --- |

—

l-adozzjoni ta’ miri ambizzjużi fil-qasam tal-iżvilupp sostenibbli (l-SDGs tan-NU) u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima (il-Ftehim ta’ Pariġi).

| — | l-esperjenza li l-UE għandha biex tinkludi kapitoli dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli fil-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles reċenti kollha tagħha. |
| --- | --- |

—

l-esperjenza li l-UE għandha biex tinkludi kapitoli dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli fil-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles reċenti kollha tagħha.

5.1.2.   It-tfassil ta’ soluzzjoni kreattiva biex ittemm il-ħtieġa sistematika ta’ unanimità

| 5.1.2.1. | Il-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet tad-WTO, li ntiret mill-GATT, huwa l-kunsens de facto, fi kliem ieħor unanimità fost il-164 membru. Hija meħtieġa unanimità “pożittiva” għall-adozzjoni ta’ deċiżjonijiet u dikjarazzjonijiet ministerjali tal-Kunsill Ġenerali. Fir-rigward tas-soluzzjoni ta’ tilwim, hija meħtieġa unanimità “negattiva” sabiex jinċaħad rapport finali maħruġ minn bord. Ovvjament, din ir-regola tippermetti li pajjiż uniku jew, f’bosta każijiet, koalizzjonijiet bejn il-pajjiżi membri ffurmati madwar għanijiet komuni (G3, G20), waħidhom jużaw il-veto fuq il-konklużjoni tan-negozjati. |
| --- | --- |

5.1.2.1.

| 5.1.2.2. | Ħafna mill-organizzazzjonijiet internazzjonali adottaw mekkaniżmi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet biex jippermettu dibattitu u biex jiġi evitat li l-kwistjonijiet jistaġnaw, bħall-ponderazzjoni tal-voti abbażi ta’ kriterji oġġettivi (FMI) jew l-introduzzjoni tal-votazzjoni b’maġġoranza kkwalifikata (l-Unjoni Ewropea). Il-KESE jissuġġerixxi li jinfetaħ proċess ta’ riflessjoni dwar regoli ġodda possibbli għat-teħid ta’ deċiżjonijiet b’maġġoranza kkwalifikata, abbażi tal-kriterji doppji tas-sehem tas-suq fl-ekonomija globali u tal-indikatur kompost tal-iżvilupp. |
| --- | --- |

5.1.2.2.

| 5.1.2.3. | Il-KESE jissuġġerixxi li n-numru ta’ kwistjonijiet li jirrikjedu unanimità għandu jitnaqqas, filwaqt li l-applikazzjoni tagħha tiġi evitata għal operazzjonijiet normali tad-WTO. Tali operazzjonijiet normali jinkludu l-ftehim dwar l-aġenda tal-laqgħat tal-Kumitat, proposti biex issir diskussjoni dwar kwistjoni marbuta mal-politika kummerċjali, jew suġġerimenti biex esperti indipendenti jiġu mistiedna jipprovdu input dwar suġġett li jkun direttament rilevanti għall-implimentazzjoni ta’ Ftehim tad-WTO (20). |
| --- | --- |

5.1.2.3.

5.1.3.   Is-semplifikazzjoni tal-organizzazzjoni biex tinkiseb effiċjenza

| 5.1.3.1. | Id-WTO għandha struttura organizzazzjonali kumplessa (21). L-istruttura dominanti tagħha tinkludi l-Kunsill Ġenerali, magħmul minn rappreżentanti ta’ pajjiżi membri bil-kompitu li japprova l-pożizzjonijiet tat-tliet korpi speċjalizzati: il-Kunsill tal-Kummerċ fil-Beni, il-Kunsill tal-Kummerċ fis-Servizzi u l-Kunsill tal-Aspetti tad-Drittijiet tal-Proprjetà Intellettwali relatati mal-Kummerċ. Dawn il-Kunsilli tematiċi huma kkumplementati minn korpi oħrajn li għandhom il-kompitu li jimmaniġġjaw ftehimiet plurilaterali eżistenti u li jiżviluppaw inizjattivi plurilaterali ġodda. Il-Konferenza Ministerjali fil-livell politiku, li tiltaqa’ mill-inqas darba kull sentejn u tinkludi l-Ministri tal-kummerċ tal-pajjiżi membri, topera fuq il-bażi ta’ qbil unanimu dwar ir-riżoluzzjonijiet imfassla mill-korpi l-oħrajn. |
| --- | --- |

5.1.3.1.

| 5.1.3.2. | Għadd ta’ kumitati li jitwaqqfu f’okkażjoni speċifika li ma tkunx għada rilevanti, bħal pereżempju l-grupp ta’ ħidma dwar kwistjonijiet ta’ Singapor, jitqiesu bħala temporanji. L-għadd ta’ kumitati jeħtieġ jitnaqqas fuq il-bażi tal-għadd ta’ laqgħat li jsiru u r-riżultati miksuba, sabiex ir-riżorsi jiġu allokati għal suġġetti li l-membri jikkunsidrawhom prijoritajiet. Trid tiġi stabbilita kultura ta’ evalwazzjoni. |
| --- | --- |

5.1.3.2.

5.1.4.   It-tisħiħ tar-rwol tas-segretarjat billi jiġi allokat riżorsi addizzjonali għalih

| 5.1.4.1. | Sabiex jiġi żgurat li d-WTO tħejji riżoluzzjonijiet ministerjali u tniedi inizjattivi plurilaterali ġodda b’mod aktar effettiv, ir-rwol tas-segretarjat għandu jissaħħaħ billi jingħata d-dritt ta’ inizjattiva biex jipproponi temi ġodda għal negozjar, bidliet fis-sett ta’ regoli u dixxiplini, u proposti għal kompromessi dwar is-suġġetti li jkunu qed jiġu diskussi. |
| --- | --- |

5.1.4.1.

5.1.5.   Inwarrbu r-regola tal-impriża unika

| 5.1.5.1. | Fil-Konferenza Ministerjali f’Bali, id-WTO abbandunat l-approċċ tal-impriża unika fejn “xejn m’hu konkluż sakemm kollox ikun ġie konkluż”. Dan l-approċċ ġdid u aktar flessibbli ppermetta l-adozzjoni tal-Ftehim multilaterali ta’ Faċilitazzjoni tal-Kummerċ li daħal fis-seħħ fit-22 ta’ Frar 2017, meta aktar minn żewġ terzi tal-membri tad-WTO (jiġifieri 110) ippreżentaw l-istrument ta’ ratifika tagħhom. Dan il-ftehim għandu l-għan li jiffaċilita u jħaffef il-kummerċ internazzjonali fil-beni bis-saħħa ta’ proċeduri aktar effettivi u rapidi f’oqsma bħar-rilaxx u l-ikklerjar tal-beni (22). |
| --- | --- |

5.1.5.1.

5.1.6.   Nibnu pontijiet aktar b’saħħithom mas-soċjetà ċivili

| 5.1.6.1. | L-Unjoni Ewropea għandha esperjenza konsiderevoli fil-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-politika kummerċjali. L-impenji tax-xogħol u dawk ambjentali li jikkontribwixxu għall-iżvilupp sostenibbli tal-Partijiet huma stabbiliti fil-kapitoli tal-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli (TSD) tal-ftehimiet ta’ kummerċ ħieles tal-UE kollha li ġew innegozjati reċentement, ġeneralment dawk li jipprovdu għal mekkaniżmi ta’ monitoraġġ tas-soċjetà ċivili, magħrufin bħala Gruppi Konsultattivi Domestiċi (DAGs), fl-UE u fil-pajjiż jew pajjiżi msieħba. Il-KESE jissuġġerixxi li tali esperjenzi ta’ parteċipazzjoni attiva tas-soċjetà ċivili għandhom jiġu promossi ma’ membri oħra tad-WTO sabiex jitressqu proposti dwar l-aktar mekkaniżmi adatti li jistgħu jiġu attwati fil-livell multilaterali. |
| --- | --- |

5.1.6.1.

| 5.1.6.2. | Il-KESE jissuġġerixxi li l-Forum Pubbliku tad-WTO f’forma ta’ assemblea rappreżentattiva u bbilanċjata ta’ partijiet interessati soċjali u ekonomiċi mis-setturi u l-interessi differenti kollha, jaġixxi bħala pjattaforma possibbli għall-parteċipazzjoni tas-soċjetà u jkun jista’ joħroġ rakkomandazzjonijiet fi ħdan il-proċedimenti tad-WTO. Il-mod kif l-OECD kienet kapaċi jistrutturaw konsultazzjoni ta’ firxa wiesgħa ta’ partijiet ikkonċernati jistgħu jiġu kkunsidrati wkoll. |
| --- | --- |

5.1.6.2.

| 5.1.6.3. | Kif propost bilateralment mill-KESE (23), f’kull wieħed minn dawn il-ftehimiet multilaterali jew plurilaterali tista’ tiġi inkluża klawżola speċifika mmonitorjata, “li tkun tirrikjedi li ż-żewġ partijiet ta’ kull mekkaniżmu ta’ monitoraġġ tas-soċjetà ċivili jaħdmu flimkien biex jippromovu l-SDGs u jimmonitorjaw l-effetti tagħhom”. |
| --- | --- |

5.1.6.3.

5.2.   L-introduzzjoni ta’ koerenza bejn sistema multilaterali tal-kummerċ u l-istandards internazzjonali soċjali u tax-xogħol

| 5.2.1. | L-OECD u l-UE qajmu l-kwistjoni dwar il-katini ta’ valur mondjali fl-2010, f’tentattiv biex jifhmu kif jaħdmu u jipproponu soluzzjonijiet li jikkoreġu n-nuqqasijiet innotati fir-rigward tal-ambjent u d-drittijiet fundamentali tal-bniedem. Tfasslu monografi dettaljati għal diversi setturi, tħejjew gwidi prattiċi u ġew identifikati kwistjonijiet speċifiċi ta’ responsabbiltà soċjali tal-kumpaniji (it-tħaddim tat-tfal, il-libertà ta’ assoċjazzjoni u n-negozjar kollettiv, standards ta’ għajxien deċenti, it-telf tal-bijodiversità u l-prattiki inġusti tal-ipprezzar). |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Dikjarazzjoni tal-ILO tal-2016 dwar xogħol diċenti fil-ktajjen tal-provvista mondjali identifikat diversi linji t’azzjoni: il-promozzjoni tal-istandards internazzjonali tax-xogħol, l-eliminazzjoni tad-defiċit ta’ governanza, il-promozzjoni ta’ djalogu soċjali inklużiv u effikaċi, it-tisħiħ tas-sistemi tal-amministrazzjoni tax-xogħol, it-titjib tal-għarfien u l-espansjoni tal-istatistika |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Il-KESE jinnota b’dispjaċir li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu XX(e) eżistenti huwa limitat għal xogħol furzat u jipproponi li tkun prevista estensjoni tal-istandards fundamentali tax-xogħol (it-tħaddim tat-tfal, ix-xogħol furzat u l-bqija). Il-KESE jissuġġerixxi wkoll li l-esperjenza tal-UE rigward l-integrazzjoni tal-protezzjoni tal-istandards tax-xogħol u ambjentali fil-politika kummerċjali tagħha tista’ tkun ta’ ispirazzjoni għad-WTO biex tagħmel referenza, pereżempju fi preambolu, għat-tmien Konvenzjonijiet tal-ILO, il-Ftehim ta’ Pariġi u l-SDGs. Kull membru tad-WTO mhux konformi għalkollox għandu jirratifika konvenzjoni nieqsa tal-ILO, jew tal-inqas juri livell ta’ protezzjoni ekwivalenti, u jibbenefika minn riżorsi għall-bini ta’ kapaċità għal dan l-għan. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | L-ILO u d-WTO attwalment jikkooperaw fuq livell tekniku, fit-tħejjija ta’ studji konġunti. Fl-2007, l-istudju dwar Trade and employment, challenges for policy research (Il-kummerċ u l-impjiegi: sfidi għar-riċerka tal-politika) wera li t-teknoloġiji iktar milli l-kummerċ kienu l-aktar responsabbli għaż-żieda fl-inugwaljanza. Fl-2017, studju konġunt ieħor dwar Investing in skills for inclusive trade (Ninvestu fil-ħiliet għal kummerċ inklużiv) wera li t-tisħiħ tal-ħiliet bażiċi u l-ħiliet tekniċi u ta’ ġestjoni jgħin lill-pajjiżi biex jisfruttaw il-benefiċċji tal-kummerċ. |
| --- | --- |

5.2.4.

| 5.2.5. | Id-WTO żviluppat bażi tad-data dwar il-katini ta’ valur mondjali u produċiet studji xjentifiċi (bħal Trade patterns and global value chains in South-East Asia (Xejriet ta’ kummerċ u katini ta’ valur mondjali fl-Asja tax-Xlokk) li jipprovdu data dwar l-istruttura u l-metodi ta’ ħidma tagħhom, u dawn jeħtieġ jintużaw biex jitfasslu linji gwida multilaterali ġodda, ispirati minn dawk tal-OECD, sabiex tiġi żgurata l-ġestjoni sostenibbli tal-katini ta’ valur mondjali. |
| --- | --- |

5.2.5.

| 5.2.6. | Il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ grupp ta’ ħidma ġdid dwar Il-kummerċ u x-xogħol deċenti fid-WTO, li jkollu żewġ objettivi, f’koerenza max-xogħlijiet fi ħdan in-NU dwar strument internazzjonali legalment vinkolanti biex jirregola l-attivitajiet ta’ korporazzjonijiet transnazzjonali u intrapriżi ta’ negozju oħrajn filwaqt li jibni fuq inizjattivi ta’ diversi partijiet interessati (24). Minn naħa, ikollu l-għan li jippromovi prattiki tajba dwar kif jistgħu jinkisbu riżultati dwar ir-responsabbiltà għar-rispett u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, fid-dawl tal-kumplessità ta’ mġiba responsabbli fin-negozju fil-ktajjen tal-valur mondjali (lineari jew kumplessi, twal jew qosra) (25). Min-naħa l-oħra, ikollu l-għan li jqajjem kuxjenza fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw dwar mġiba responsabbli fin-negozju, billi jiffoka fuq azzjonijiet konkreti li jindirizzaw l-isfidi soċjali, ambjentali u ta’ governanza attwali u futuri, u billi jesplora l-mod kif jista’ jingħata rimedju għal impatti negattivi potenzjali. Is-sistema tad-WTO tar-Reviżjonijiet tal-Politika Kummerċjali jeħtieġ li sistematikament tinkludi rieżami tal-implimentazzjoni mill-pajjiżi tal-Istandards tax-Xogħol Ewlenin tal-ILO. |
| --- | --- |

5.2.6.

5.3.   Il-ħidma sabiex il-kummerċ internazzjonali jikkontribwixxi għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima

| 5.3.1. | L-adattar tar-regoli tad-WTO skont il-ħtieġa għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima huwa waħda mill-akbar prijoritajiet tar-riforma tad-WTO, u għandu l-għan li jiżgura li l-kummerċ internazzjonali fi prodotti industrijali u agrikoli jidħol f’ċirku aktar virtuż. Il-KESE jinkoraġġixxi lill-intrapriżi li jinvestu f’produzzjoni aktar sostenibbli u jemmen li m’għandhiex titħalla ssir kompetizzjoni inġusta. Dawn l-isforzi huma meħtieġa ferm fir-rigward tal-investimenti li huma kruċjali għall-kisba tal-SDGs: l-UNCTAD tistma li huwa meħtieġ baġit annwali ta’ USD 2 500 biljun, u d-WTO għandha wkoll rwol kruċjali biex tħeġġeġ dawn l-investimenti responsabbli fl-infrastrutturi tat-trasport, l-ilma u l-enerġija. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Jistgħu jitqiesu numru ta’ miżuri:






  — | l-estensjoni tal-eżenzjonijiet tal-Artikolu XX tal-GATT, li jiggarantixxu lill-membri tad-WTO l-awtonomija (b’ċerti limitazzjonijiet) li jistabbilixxu l-għanijiet ambjentali tagħhom stess (il-ġlieda kontra t-tipjip, il-protezzjoni tad-dniefel, l-asbestos, eċċ.), biex ikopru miżuri nazzjonali adottati b’appoġġ għall-ġlieda kontra l-emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett ta’ serra. Dan jista’, pereżempju, jippermetti li pajjiż membru jwaqqaf mekkaniżmu ta’ inklużjoni tal-karbonju fil-fruntieri tiegħu bil-ħsieb li jissalvagwardja l-arja nadifa (l-Artikolu XX (g)), |
| --- | --- | --- |

5.3.2.

—

l-estensjoni tal-eżenzjonijiet tal-Artikolu XX tal-GATT, li jiggarantixxu lill-membri tad-WTO l-awtonomija (b’ċerti limitazzjonijiet) li jistabbilixxu l-għanijiet ambjentali tagħhom stess (il-ġlieda kontra t-tipjip, il-protezzjoni tad-dniefel, l-asbestos, eċċ.), biex ikopru miżuri nazzjonali adottati b’appoġġ għall-ġlieda kontra l-emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett ta’ serra. Dan jista’, pereżempju, jippermetti li pajjiż membru jwaqqaf mekkaniżmu ta’ inklużjoni tal-karbonju fil-fruntieri tiegħu bil-ħsieb li jissalvagwardja l-arja nadifa (l-Artikolu XX (g)),

| — | l-iżvilupp ta’ metodu internazzjonali għall-kejl u l-immudellar ta’ emissjonijiet ġodda ta’ gassijiet b’effett ta’ serra marbutin mal-iżvilupp ta’ flussi ta’ kummerċ, pereżempju bejn żewġ pajjiżi jew żewġ reġjuni li jkunu iffirmaw Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles, |
| --- | --- |

—

l-iżvilupp ta’ metodu internazzjonali għall-kejl u l-immudellar ta’ emissjonijiet ġodda ta’ gassijiet b’effett ta’ serra marbutin mal-iżvilupp ta’ flussi ta’ kummerċ, pereżempju bejn żewġ pajjiżi jew żewġ reġjuni li jkunu iffirmaw Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles,

| — | gruppi ta’ riflessjoni konġunti stabbiliti mid-WTO u mis-Segretarjat tal-UNFCCC (Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima), li jirreġistraw il-kontributi kollha ta’ kull pajjiż individwali, jistgħu jfasslu proposti biex ipattu għal dawn l-emissjonijiet addizzjonali (afforestazzjoni, riforestazzjoni, qbid tas-CO2, investiment f’teknoloġiji nodfa). Ir-reviżjonijiet ta’ kull ħames snin ippjanati fl-2023 jistgħu jikkontribwixxu wkoll biex “il-flussi ta’ finanzjament isiru konsistenti ma’ perkors li jwassal għal emissjonijiet baxxi ta’ gassijiet serra u żvilupp reżiljenti għat-tibdil fil-klima” (26), |
| --- | --- |

—

gruppi ta’ riflessjoni konġunti stabbiliti mid-WTO u mis-Segretarjat tal-UNFCCC (Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima), li jirreġistraw il-kontributi kollha ta’ kull pajjiż individwali, jistgħu jfasslu proposti biex ipattu għal dawn l-emissjonijiet addizzjonali (afforestazzjoni, riforestazzjoni, qbid tas-CO2, investiment f’teknoloġiji nodfa). Ir-reviżjonijiet ta’ kull ħames snin ippjanati fl-2023 jistgħu jikkontribwixxu wkoll biex “il-flussi ta’ finanzjament isiru konsistenti ma’ perkors li jwassal għal emissjonijiet baxxi ta’ gassijiet serra u żvilupp reżiljenti għat-tibdil fil-klima” (26),

| — | It-tnedija mill-ġdid tal-ftehim plurilaterali dwar il-liberalizzazzjoni ta’ beni u servizzi ambjentali li tkun tippromovi l-moviment ta’ beni u servizzi b’impatt pożittiv fuq l-ambjent (l-enerġija, l-ilma, l-iskart, eċċ.). |
| --- | --- |

—

It-tnedija mill-ġdid tal-ftehim plurilaterali dwar il-liberalizzazzjoni ta’ beni u servizzi ambjentali li tkun tippromovi l-moviment ta’ beni u servizzi b’impatt pożittiv fuq l-ambjent (l-enerġija, l-ilma, l-iskart, eċċ.).

5.4.   L-inkorporar tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) fl-aġenda multilaterali

| 5.4.1. | Ir-regoli u d-dixxiplini tad-WTO minnhom innifishom jikkontribwixxu biex jintlaħqu wħud mill-SDGs, speċifikament il-promozzjoni ta’ sistema kummerċjali multilaterali universali, ibbażata fuq ir-regoli, miftuħa, mhux diskriminatorja u ekwitabbli taħt id-WTO (l-Għan 17.10) u l-qerda tal-ġuħ, il-kisba ta’ sigurtà fl-ikel u ta’ nutrizzjoni mtejba u l-promozzjoni ta’ agrikoltura sostenibbli (l-Għan 2). |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Dwar dan il-ħidma bdiet permezz tad-Dikjarazzjoni Ministerjali ta’ Nairobi, li wegħdet li tneħħi s-sussidji tal-esportazzjoni għall-prodotti agrikoli, u d-Dikjarazzjoni Ministerjali ta’ Buenos Aires li indirizzat l-aktar s-sussidji dannużi tas-sajd. Madankollu, ċertament jista’ jiġi argumentat li SGDs oħrajn, bħalma huma l-Għanijiet 8 (Promozzjoni ta’ tkabbir ekonomiku sostenut, inklużiv u sostenibbli, impjiegi sħaħ u produttivi u xogħol deċenti għal kulħadd), 14 (Konservazzjoni u l-użu sostenibbli tal-oċeani, tal-ibħra u tar-riżorsi tal-baħar) u 17 (Tisħiħ tal-mod ta’ implimentazzjoni u ħajja mill-ġdid għas-sħubija globali għall-iżvilupp sostenibbli) jistħoqqilhom li d-WTO tikkunsidrahom fl-attivitajiet tagħha. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Dan ifisser li l-ftehimiet plurilaterali u multilaterali kollha konklużi taħt l-awspiċi tad-WTO jeħtieġ jikkontribwixxu għall-kisba ta’ dawn l-għanijiet, u li n-nuqqas ta’ konformità jista’ possibbilment jiskatta l-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | Il-konklużjonijiet tas-sitt Rieżami Globali tal-Għajnuna għall-Kummerċ tad-WTO li sar f’Ġinevra f’Lulju 2017, jeħtieġ jissarfu fil-prattika sabiex il-pajjiżi li qed jiżviluppaw jiġu megħjuna jibbenefikaw mill-kummerċ elettroniku u l-opportunitajiet diġitali, u sabiex jitħeġġeġ l-investiment f’infrastruttura fiżika u diġitali. |
| --- | --- |

5.4.4.

Brussell, it-23 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar WTO: the way forward, punt 9, 29 ta’ Novembru 2018 (2018/2084(INI)).

1

WTO: the way forward

(2)  Trade for all – Towards a more responsible trade and investment policy (Kummerċ għal kulħadd: lejn politika aktar responsabbli għall-kummerċ u l-investiment)

2

(3)  Is-sehem tal-Pajjiżi l-Anqas Żviluppati fil-kummerċ dinji (sors: World Trade Statistical Review 2016, WTO, p 59).

3

(4)  Ftehimiet reġjonali nnotifikati lid-WTO (sors: www.wto.org).

4

(5)  Improving disciplines on subsidies notification, TN/RL/GEN/188, WTO, 2017.

5

(6)  L-Opinjoni tal-KESE dwar il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi qafas għal skrinjar ta’ investimenti barranin diretti fl-Unjoni Ewropea [COM(2017) 487 final — 2017/0224 (COD)], relatur: Christian Bäumler), korelatur: Gintaras Morkis (ĠU C 262, 25.7.2018, p. 94).

6

(7)  L-Opinjoni tal-KESE dwar Rakkomandazzjoni għal Deċiżjoni tal-Kunsill li tawtorizza l-ftuħ tan-negozjati għal Konvenzjoni li tistabbilixxi qorti multilaterali għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment, relatur: Philippe de Buck, korelatur: Tanja Buzek (ĠU C 110, 22.3.2019, p. 145).

7

(8)  L-Istrument Interpretattiv Konġunt dwar il-Ftehim Ekonomiku u Kummerċjali Komprensiv (CETA) bejn il-Kanada u l-UE u l-Istati Membri tagħha (http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13541-2016-INIT/en/pdf).

8

(9)  Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta' April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta' data personali u dwar il-moviment liberu ta' tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU L 119, 4.5.2016, p. 1).

9

(10)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “L-iskambju u l-protezzjoni ta’ data personali fl-era tal-globalizzazzjoni”, relatur: Christian Pîrvulescu (ĠU C 81, 2.3.2018, p. 209).

10

(11)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “L-iskambju u l-protezzjoni ta’ data personali fl-era tal-globalizzazzjoni”, relatur: Christian Pîrvulescu (ĠU C 81, 2.3.2018, p. 209).

11

(12)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “L-iskambju u l-protezzjoni ta’ data personali fl-era tal-globalizzazzjoni”, relatur: Christian Pîrvulescu (ĠU C 81, 2.3.2018, p. 209).

12

(13)  “Kull Parti tista’ tadotta u żżomm is-salvagwardji li tqis adatti biex tiżgura l-protezzjoni tad-data personali u l-privatezza, inkluż permezz tal-adozzjoni u l-applikazzjoni tar-regoli għal trasferimenti transkonfinali ta’ data personali. F’dan il-ftehim xejn ma’ għandu jaffetwa l-protezzjoni tad-data personali u l-privatezza allokati mis-salvagwardji rispettivi tal-Partijiet”. http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/may/tradoc_156884.pdf.

13

(14)  https://ec.europa.eu/agriculture/sites/agriculture/files/trade-analysis/statistics/graphs/eu-agrifood-trade.pdf.

14

(15)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “Ir-rwol tal-agrikoltura fin-negozjati kummerċjali bilaterali u reġjonali fid-dawl tal-laqgħa ministerjali tad-WTO f’Nairobi”, realtur: Jonathan Peel (ĠU C 173, 31.5.2017, p. 20).

15

(16)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “Ir-rwol tal-agrikoltura fin-negozjati kummerċjali bilaterali u reġjonali fid-dawl tal-laqgħa ministerjali tad-WTO f’Nairobi”, realtur: Jonathan Peel (ĠU C 173, 31.5.2017, p. 20).

16

(17)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “Ir-rwol tal-agrikoltura fin-negozjati kummerċjali bilaterali u reġjonali fid-dawl tal-laqgħa ministerjali tad-WTO f’Nairobi”, realtur: Jonathan Peel (ĠU C 173, 31.5.2017, p. 20).

17

(18)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “Ir-rwol tal-agrikoltura fin-negozjati kummerċjali bilaterali u reġjonali fid-dawl tal-laqgħa ministerjali tad-WTO f’Nairobi”, realtur: Jonathan Peel (ĠU C 173, 31.5.2017, p. 20).

18

(19)  https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2018_e/wts2018_e.pdf.

19

(20)  Policy Brief dwar Revitalizing Multilateral Governance at the World Trade Organization - Report of the High-Level Board of Experts on the Future of Global Trade Governance, Bertelsmann Stiftung, 2018

20

Revitalizing Multilateral Governance at the World Trade Organization - Report of the High-Level Board of Experts on the Future of Global Trade Governance

(21)  L-istruttura tad-WTO (sors: Revitalising Multilateral Governance at the World Trade Organization, Bertelsmann Stiftung, p. 54).

21

(22)  Les trois réformes de l’OMC, Zaki Laïdi, Libération, 2003.

22

Les trois réformes de l’OMC

(23)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “Ir-rwol ewlieni tal-kummerċ u l-investiment għat-tilħiq u l-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs)”, relatur: Jonathan Peel, korelatur: Christophe Quarez (ĠU C 129, 11.4.2018, p. 27, punt 1.8).

23

(24)  jiġifieri l-Att Franċiż reċenti dwar id-Dmir ta’ Viġilanza.

24

(25)  L-Opinjoni tal-KESE dwar “Xogħol diċenti fil-ktajjen tal-provvista mondjali”, relatur: Emmanuelle Butaud Stubbs) (ĠU C 303, 19.8.2016, p. 17).

25

(26)  L-Artikolu 2 tal-Ftehim ta’ Pariġi (UNFCCC).

26

---

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/28 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/28

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles”

(opinjoni esploratorja mitluba mill-Parlament Ewropew)

(2019/C 159/04)

Relatur: Alberto MAZZOLA

| Konsultazzjoni | Parlament Ewropew, 11.9.2018 |
| --- | --- |
| Bażi legali | Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għar-Relazzjonijiet Esterni |
| Adottata fis-sezzjoni | 15.1.2019 |
| Adottata fil-plenarja | 23.1.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 152/0/2 |

Konsultazzjoni

Parlament Ewropew, 11.9.2018

Bażi legali

Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għar-Relazzjonijiet Esterni

Adottata fis-sezzjoni

15.1.2019

Adottata fil-plenarja

23.1.2019

Sessjoni plenarja Nru

540

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

152/0/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jagħraf li l-kummerċ jikkontribwixxi għall-iżvilupp ekonomiku f’sens usa’ u, f’dan ir-rigward jappoġġja li jiżdied in-numru ta’ ftehimiet kummerċjali li l-UE għandha fis-seħħ. Madankollu, l-FTAs huma wkoll ċentru ta’ dibattitu intens dwar il-kontribut tagħhom għall-iżvilupp soċjali u l-protezzjoni ambjentali, il-benefiċċji u l-iżvantaġġi u dwar kif inhuma mqassma għall-pajjiżi u għall-partijiet ikkonċernati differenti. Il-KESE jixtieq jenfasizza dan il-punt. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Illum l-UE tiffaċċja domanda li qiegħda tikber għal djalogu kostruttiv mas-soċjetà ċivili dwar il-kummerċ. Waħda mill-kisbiet ewlenin tal-involviment tal-partijiet ikkonċernati permezz tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi (DAGs) hija t-tisħiħ tal-proċessi tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jemmen li l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili f’kull tip ta’ ftehim hija indispensabbli. Fuq naħa waħda, dik il-parteċipazzjoni tirrispondi għall-ħtieġa ta’ monitoraġġ, kif ukoll mezz biex jitwasslu l-proposti u biex jitressqu kwistjonijiet leġittimi li jkollhom impatt fuq il-partijiet kollha tas-soċjetà. Fuq in-naħa l-oħra, hija element ewlieni sabiex jinkisbu b’mod effikaċi l-aspirazzjonijiet strateġiċi li bħalissa huma parti minn ftehimiet, l-aspirazzjonijiet li ma jistgħux jiġu żviluppati biss permezz ta’ relazzjonijiet bejn l-istituzzjonijiet u l-gvernijiet.
  Il-KESE jqis li l-parteċipazzjoni f’kull tip ta’ ftehim trid issir permezz ta’ korp uniku għall-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili, li għandu jkun wieħed konġunt, u li jinkludi ż-żewġ naħat fil-ftehim.
  Fil-fehma tal-KESE, id-DAGs għandhom ikunu konsultattivi, istituzzjonalizzati, u kompetenti biex ikopru d-dispożizzjonijiet kollha tal-ftehim, magħmulin minn bilanċ ta’ membri mit-tliet setturi kollha, b’rwol rappreżentattiv, responsabbli u indipendenti fil-monitoraġġ u l-evalwazzjoni ta’ ftehimiet tal-UE. Dawn il-kriterji kollha huma essenzjali għall-awtonomizzazzjoni tas-soċjetà ċivili, il-viżibilità tagħha u l-kapaċità tagħha li tabbozza proposti strutturati li jistgħu jinfluwenzaw b’mod effettiv it-teħid tad-deċiżjonijiet. |
| --- | --- |

1.3.

Il-KESE jqis li l-parteċipazzjoni f’kull tip ta’ ftehim trid issir permezz ta’ korp uniku għall-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili, li għandu jkun wieħed konġunt, u li jinkludi ż-żewġ naħat fil-ftehim.

Fil-fehma tal-KESE, id-DAGs għandhom ikunu konsultattivi, istituzzjonalizzati, u kompetenti biex ikopru d-dispożizzjonijiet kollha tal-ftehim, magħmulin minn bilanċ ta’ membri mit-tliet setturi kollha, b’rwol rappreżentattiv, responsabbli u indipendenti fil-monitoraġġ u l-evalwazzjoni ta’ ftehimiet tal-UE. Dawn il-kriterji kollha huma essenzjali għall-awtonomizzazzjoni tas-soċjetà ċivili, il-viżibilità tagħha u l-kapaċità tagħha li tabbozza proposti strutturati li jistgħu jinfluwenzaw b’mod effettiv it-teħid tad-deċiżjonijiet.

| 1.4. | Fost affarijiet oħra, id-DAGs għandhom jixħtu enfasi partikolari fuq ir-rispett mill-partijiet għall-Istandards Fundamentali tax-Xogħol u għall-konvenzjonijiet fundamentali tal-ILO kif ukoll għall-Ftehimiet Ambjentali Multilaterali. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jtenni r-rakkomandazzjoni tiegħu biex id-DAGs jingħataw il-mandat biex jissorveljaw l-impatt tal-partijiet kollha tal-ftehimiet kummerċjali fuq id-drittijiet tal-bniedem, tax-xogħol u tal-ambjent, u l-kamp ta’ applikazzjoni jeħtieġ ikopri l-interessi tal-konsumatur (1). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jistenna li l-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-monitoraġġ tad-DAG għall-ftehim sħiħ u għall-aspetti kollha tal-ftehim, anke dawk mhux relatati mal-iżvilupp sostenibbli filwaqt li tingħata attenzjoni speċjali lil dawn l-aspetti, tista’ tikkomplementa l-isforzi mwettqa mill-Kummissjoni Ewropea biex tippromovi implimentazzjoni aħjar tal-FTAs tal-UE u jappoġġja tali estensjoni. Id-DAGs huma mistennija li jkollhom impatt pożittiv fuq is-sensibilizzazzjoni fost ċrieki usa’ tas-soċjetà ċivili dwar il-benefiċċji ta’ kummerċ ħieles, ibbażat fuq ir-regoli, sostenibbli u inklużiv, filwaqt li jindirizza n-nuqqasijiet. Barra minn hekk, dawn jistgħu jipprovdu informazzjoni fattwali u jikkontribwixxu għal approċċ oġġettiv għall-ftehimiet kummerċjali. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Huwa ferm probabbli li l-estensjoni tal-kompetenza għall-aspetti kollha tal-ftehim se tagħmilha eħfef għall-pajjiżi msieħba biex jaċċettaw il-monitoraġġ tas-soċjetà ċivili u jħaffu l-istabbiliment tad-DAGs. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Huwa partikolarment importanti li jiġu involuti pajjiżi terzi fuq il-bażi ta’ rispett reċiproku u ta’ fehim. Fil-fehma tal-KESE, il-laqgħat tad-DAGs konġunti mal-pajjiżi msieħba huma estremament importanti. Għall-ftehimiet rilevanti futuri kollha, il-KESE jitlob li jiġi stabbilit DAG ma’ DAG (li huwa korp konġunt tas-soċjetà ċivili mal-pajjiżi msieħba), u mhux sempliċement DAGs separati għal kull parti (2). F’każijiet li fihom diġà jkun hemm fis-seħħ mekkaniżmi oħra għall-espressjoni tal-fehma tas-soċjetà ċivili, ikun essenzjali li dawn jinżammu, peress li huwa meħtieġ ħafna żmien biex jinħolqu fiduċja u kundizzjonijiet tax-xogħol xierqa. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jemmen li dak li jagħmel id-DAGs rilevanti huwa wkoll il-kompożizzjoni tagħhom, u b’mod partikolari r-rappreżentanza u l-kompetenza tal-membri tagħhom sabiex ikunu assigurati minn mekkaniżmu ta’ selezzjoni mtejjeb f’konsultazzjoni mal-KESE bħal f’każijiet oħrajn ta’ suċċess; fid-DAGs għandhom jiġu ggarantiti rappreżentanza bbilanċjata tal-interessi tas-soċjetà ċivili kif ukoll għarfien espert intern xieraq. Id-DAGs għandhom ikunu jistgħu jinvolvu u jikkonsultaw partijiet ikkonċernati esterni. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jirrakkomanda li d-DAGs jiltaqgħu tal-anqas darbtejn fis-sena fil-livell tal-UE u li darbtejn fis-sena jsiru laqgħat formali DAG ma’ DAG f’forma istituzzjonali billi tintuża wkoll il-vidjokonferenza, iżda tal-anqas darba fis-sena jiltaqgħu f’konfrontazzjoni diretta. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jirrakkomanda li darba fis-sena tiġi organizzata konferenza tal-membri kollha tad-DAG fil-livell tal-UE fi Brussell sabiex ikun jista’ jsir skambju reċiproku tal-esperjenza mid-DAGs rispettivi tagħhom. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Id-DAGs għandu jkollhom ukoll il-possibbiltà li jorganizzaw seduta kull sena. Il-kooperazzjoni ma’ korpi istituzzjonali nazzjonali li jirrappreżentaw is-soċjetà ċivili – il-kontropartijiet nazzjonali tal-KESE – se tkun punt vantaġġ biex id-djalogu jiġi estiż barra minn Brussell u tintlaħaq udjenza usa’ lil hinn mill-kuntest attwali, li jipprivileġġa lil organizzazzjonijiet ibbażati Brussell. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | L-istabbiliment ta’ diversi korpi taħt l-istess ftehim joħloq konfużjoni fost l-imsieħba kummerċjali tal-UE (3) u jimponi piż kemm fuq il-pajjiżi terzi kif ukoll fuq il-KESE. Il-KESE jistieden lill-UE biex tipprovdi għal Mekkaniżmi Konsultattivi Konġunti li jkunu kompetenti għall-pilastri kollha tal-Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni futuri, l-ewwel nett fil-ftehimiet rinegozjati maċ-Ċilì u mal-Messiku, u fil-ġejjieni mal-Mercosur. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Għandu jiġi previst mekkaniżmu ta’ rapportar għaliex dak ikun jippermetti lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fid-DAGs futuri biex jirrapportaw problemi fl-implimentazzjoni jew jippreżentaw suġġerimenti għal titjib. Il-KESE jirrakkomanda wkoll li l-President tad-DAG għandu jkollu d-dritt li jippreżenta l-fehmiet tal-gruppi tagħhom lill-Kumitati tal-Kummerċ u tat-TSD, li għandhom ikunu meħtieġa li jwieġbu għal kwistjonijiet u rakkomandazzjonijiet imressqa mid-DAGs, f’perjodu ta’ żmien raġonevoli. Il-KESE jilqa’ l-impenn meħud mill-Kummissjoni Ewropea għal mekkaniżmu strutturat, trasparenti u bbażat fuq iż-żmien għall-ilmentar għall-implimentazzjoni tal-kapitoli dwar it-TSD fil-ġejjieni. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Qabel ma jiġu stabbiliti l-korpi tas-soċjetà ċivili, il-KESE jagħmel sforz kbir biex jaħdem fuq l-istabbiliment ta’ DAGs/Kumitati Konsultattivi ħafna qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim. L-isforzi tal-KESE għandhom jiġu rikonoxxuti u appoġġjati mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill, b’mod partikolari l-kapaċità baġitarja tagħhom, u mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Biex tiġi żgurata l-viżibbiltà tad-DAGs, il-KESE jirrakkomanda li tiġi definita strateġija ta’ komunikazzjoni, li tinkludi l-użu ta’ paġni web, pjattaforma tal-IT għall-iskambji u l-midja soċjali. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Għandu jiġi pprovdut appoġġ finanzjarju għall-implimentazzjoni ta’ ftehimiet futuri, speċjalment minn gvernijiet imsieħba. Il-KESE jqis li t-test tal-ftehimiet għandu jipprevedi b’mod espliċitu l-impenn għall-finanzjament adegwat u għall-appoġġ politiku u loġistiku tal-korpi tas-soċjetà ċivili previsti, anke mill-gvernijiet kontroparti. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Il-KESE jemmen li l-parteċipazzjoni tiegħu hija bħala waħda siewja ħafna u jixtieq ikompli jagħmel parti mid-DAGs kollha. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Permezz tar-regoli u l-mod ta’ ħidma tiegħu u permezz tal-membri tiegħu, il-KESE jipprovdi funzjonament strutturat u organizzat tad-DAGs billi jikkontribwixxi għall-identifikazzjoni tal-kontropartijiet fil-pajjiż imsieħeb, jistabbilixxi l-aġenda, imexxi l-laqgħat, jirrapporta għand l-istituzzjonijiet tal-UE u s-soċjetà ċivili, kif ukoll obbligu ta’ rendikont. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Il-kost tal-preżenza fid-DAGs għall-KESE huwa supponut li se jirdoppja fit-tliet snin li ġejjin u jittripla biex ikopri l-FTAs negozjati bħalissa. Għaldaqstant, id-DAGs se jirrappreżentaw sfida għall-KESE f’termini ta’ riżorsi finanzjarji u umani. Il-KESE jappella lill-awtoritajiet baġitarji għal baġit addizzjonali li jaqbel man-nefqa kurrenti prevista mill-Kummissjoni għall-appoġġ tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi sabiex jissodisfaw il-ħidma mistennija f’termini ta’ kwantità u kwalità. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | Il-KESE jissuġġerixxi li jiġu kkunsidrati l-kriterji li ġejjin għall-istabbiliment ta’ DAG u għall-iffissar tal-għadd ta’ komponenti: il-volum totali tal-kummerċ estern tal-UE kull sena, l-investimenti tal-UE fil-pajjiż(i) msieħeb(msieħba), l-importanza tal-ftehim minn perspettiva ġeopolitika u strateġika, u kunsiderazzjonijiet rilevanti dwar is-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | Min-naħa tal-UE, id-DAGs essenzjalment jirrapportaw għand il-Kummissjoni Ewropea, u jkun importanti li fil-ġejjieni jkunu jistgħu jirrapportaw ukoll għand il-Parlament u l-Kunsill. Il-KESE jirrakkomanda djalogu regolari u strutturat bejn id-DAGs tal-UE, il-Kummissjoni, is-SEAE, il-Parlament Ewropew u l-Istati Membri tal-UE. Rigward il-Parlament Ewropew, jista’ jiġi previst mekkaniżmu strutturat u regolari ta’ konsultazzjoni. |
| --- | --- |

1.22.

2.   Kuntest tal-Opinjoni

| 2.1. | Il-President tal-Parlament Ewropew, f’konformità mat-tieni sentenza tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, ikkonsulta lill-KESE għal Opinjoni dwar il-Funzjonament tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi (4), filwaqt li rrimarka li “[hemm] diversi aspetti li jeħtieġu analiżijiet u diskussjoni ulterjuri bħar-riżorsi meħtieġa għad-[DAGs] biex jissodisfaw il-kompiti tagħhom b’mod effettiv, il-modi biex jiġu indirizzati l-isfidi organizzattivi u loġistiċi li qed jaffaċċjaw attwalment il-korpi tas-soċjetà ċivili, il-modi biex tittejjeb l-interazzjoni bejn il-kumitati tad-[DAGs] u tat-[TSD] u kwalunkwe aspett ieħor li jippermetti li tittejjeb is-sitwazzjoni attwali”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-Gruppi Konsultattivi Domestiċi huma waħda mill-kisbiet tal-inklużjoni tal-kapitoli dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli fil-ftehimiet ta’ kummerċ ħieles tal-UE. L-istabbiliment tagħhom mhuwiex imsejjes biss fil-politika kummerċjali tal-UE, iżda b’mod aktar ġenerali fir-rieda politika b’saħħitha tal-UE li tintegra l-iżvilupp sostenibbli fil-politiki u fl-istrateġiji kollha tagħha sa mid-Dikjarazzjoni ta’ Rio+20 tal-2012. L-Istrateġija “Kummerċ għal Kulħadd”, adottata mill-Kummissjoni Ewropea fl-2015, kellha l-għan ulterjuri ta’ trasparenza u ta’ inklużività akbar fil-politika kummerċjali tal-UE, inkluż permezz ta’ djalogu approfondit mas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Fis-26 ta’ Frar 2018, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat dokument informali (5) li “jissuġġerixxi sett ta’ 15-il azzjoni konkreta u prattikabbli li għandhom jittieħdu biex jiġu rivoluzzjonati l-kapitoli dwar it-TSD”, inkluż fost l-oħrajn “[it-twessigħ] tal-kamp ta’ applikazzjoni sostantiv tal-kompetenza tal-pariri tad-DAGs biex ikopri l-implimentazzjoni tal-ftehim sħiħ f’FTAs futuri”. Id-dokument informali jiddikjara li “[dan] l-approċċ l-ewwel se jiġi introdott mal-FTAs UE-Messiku u UE-Mercosur, u mbagħad se jsir parti mill-approċċ ta’ negozjar standard tal-Kummissjoni”. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-ftehimiet UE-Messiku u UE-Mercosur huma Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni u b’hekk għandhom pilastri politiċi u ta’ kooperazzjoni negozjati mis-SEAE wkoll. L-UE pproponiet approċċ “imbejjet”mad-DAGs u mal-fora tas-soċjetà ċivili fil-livell tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ġenerali u anki għall-parti tal-kummerċ. Għall-kuntrarju, FTAs awtonomi bħal dawk mal-Indoneżja, mal-Awstralja jew man-New Zealand ikollhom approċċ aktar sempliċi li jkopri l-FTA sħiħ. Fi skambji mal-Kummissjoni, ġie enfasizzat li l-abbozzar tad-dispożizzjonijiet għas-soċjetà ċivili se jinżamm miftuħ u dawn se jkunu ħielsa li jipprovdu kontributi dwar kwalunkwe kwistjoni ta’ interess, anke dawk mhux relatati mal-iżvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-KESE diġà adotta bosta opinjonijiet (6) dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli, filwaqt li ħeġġeġ li jissaħħaħ il-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ tiegħu u l-għoti ta’ rakkomandazzjonijiet dwar it-titjib tal-funzjonament tad-DAGs. Fl-Opinjoni tiegħu dwar “Il-kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE”, il-KESE u sejjaħ speċifikament biex id-DAGs jingħataw il-mandat biex jissorveljaw l-impatt tal-partijiet kollha tal-ftehimiet kummerċjali fuq id-drittijiet tal-bniedem, tax-xogħol u tal-ambjent, u biex il-kamp ta’ applikazzjoni jiġi estiż bil-għan li jkopri l-interessi tal-konsumatur kif ukoll l-impatt soċjali u ekonomiku. Il-KESE jfaħħar ukoll il-fatt li issa ta’ kull sena se jibda jiġi ppubblikat rapport dwar l-Implimentazzjoni tal-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Il-Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika UE-CARIFORUM (EPA) u l-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles UE-Korea, li daħlu fis-seħħ fl-2014 u fl-2011 rispettivament, kienu l-ewwel li pprevedew l-istabbilimennt ta’ korp konsultattiv tas-soċjetà ċivili inkarigat mill-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-kapitolu dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli (TSD) tal-ftehim. Il-ftehimiet sussegwenti kollha tal-UE, inklużi dawk mal-Amerika Ċentrali, mal-Kolombja, il-Perù u l-Ekwador, mal-Georgia, mal-Moldova, mal-Ukrajna u mal-Kanada, adottaw dan l-approċċ. Illum il-ġurnata, huma attivi tmien DAGs, b’27 membru tal-KESE, u ħamsa oħra huma mistennija jiġu stabbiliti sal-2021, filwaqt li bosta oħra jistgħu jsegwu fil-futur, soġġetti għall-konklużjoni ta’ negozjati ġodda tal-FTAs diġà mnedija, bħal dawk mal-Awstralja u ma’ New Zealand, jew għar-reviżjoni tal-Ftehimiet attwali. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Id-DAGs, skont il-ftehimiet attwali, jippermettu rappreżentanza bbilanċjata tal-interessi tas-soċjetà ċivili permezz tat-tliet sottogruppi li huma organizzati fihom: impjegaturi, trejdjunjins u diversi interessi, inklużi organizzazzjonijiet ambjentali u tal-konsumatur, kif ukoll partijiet ikkonċernati rilevanti oħra. Il-membri tad-DAGs huma rappreżentanti mill-organizzazzjonijiet ekonomiċi u soċjali Ewropej ewlenin, kif ukoll ta’ organizzazzjonijiet ambjentali, konsumaturi, bdiewa u interessi oħra tat-tielet settur. Il-KESE huwa komponent permanenti fis-sħubija tad-DAGs. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jagħraf li l-kummerċ jikkontribwixxi għat-tkabbir ekonomiku u għall-iżvilupp ekonomiku f’sens usa’ u, f’dan ir-rigward, jappoġġja li jiżdied in-numru ta’ ftehimiet kummerċjali li l-UE għandha fis-seħħ. Madankollu, l-FTAs huma wkoll ċentru ta’ dibattitu intens dwar il-kontribut tagħhom għall-iżvilupp soċjali u l-protezzjoni ambjentali, il-benefiċċji u l-iżvantaġġi u dwar kif inhuma mqassma għall-pajjiżi u għall-partijiet ikkonċernati differenti. Illum il-ġurnata, l-UE qed taffaċċja domanda li qiegħda tikber għal djalogu kostruttiv mas-soċjetà ċivili dwar l-FTAs. Il-mekkaniżmi attwali tal-UE għall-ftehimiet jinkludu DAGs, Kumitati Konsultattivi Konġunti, Pjattaformi tas-Soċjetà Ċivili, fora tas-soċjetà ċivli u Fora Konġunta tas-Soċjetà Ċivili. Din l-istruttura kumplessa tal-mekkaniżmi ta’ konsultazzjoni tippreżenta b’xi mod sfida biex dawn isiru strutturi effettivi u li jiffunzjonaw tajjeb (7). Mekkaniżmi ulterjuri għall-iskambji mas-soċjetà ċivili dwar il-politika kummerċjali tal-UE jinkludu konsultazzjonijiet pubbliċi u pjattaformi bħad-Djalogu tas-Soċjetà Ċivili kif ukoll il-Grupp ta’ Esperti dwar il-Ftehimiet Kummerċjali tal-UE (mitluba mid-DĠ Kummerċ). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | It-Trattat ta’ Lisbona saħħaħ u kkonferma l-funzjoni u l-kompożizzjoni tal-KESE bħala rappreżentant istituzzjonali ta’ soċjetà ċivili organizzata. Il-KESE, bi sħubija ma’ istituzzjonijiet oħra, inħoloq biex ikun l-istrument ta’ demokrazija parteċipatorja u djalogu ċivili fil-livell Ewropew. Minn perspettiva istituzzjonali, il-fehmiet tas-soċjetà ċivili tal-UE dwar il-politika kummerċjali tal-UE huma pprovduti mill-KESE permezz tal-opinjonijiet tiegħu u anke permezz ta’ mezzi oħra. Fid-dawl tal-kapaċità tiegħu, il-KESE jitlob li jiġi kkonsultat matul il-fażi ta’ negozjar tal-AAs, l-EPAs u l-FTAs tal-UE. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-KESE, li huwa membru permanenti tad-DAGs, jipprovdi s-segretarjat tad-DAGs eżistenti kollha, għandu għarfien dirett estensiv dwar il-benefiċċji u l-impatt li l-monitoraġġ tas-soċjetà ċivili għandu fuq l-implimentazzjoni tal-kapitoli dwar it-TSD. Uħud mit-tagħlimiet miksuba permezz tal-ħidma tad-DAGs eżistenti se jkunu japplikaw, mutatis mutandis, meta l-kompetenza tad-DAGs tiġi estiża għall-kapitoli l-oħra tal-ftehimiet. Fl-istess ħin, il-KESE jqis li huwa importanti li jsiru kunsiderazzjonijiet ulterjuri u jixtieq jippreżenta rakkomandazzjonijiet dwar ir-rilevanza, l-effikaċja u l-effiċjenza, il-kompożizzjoni, il-mod ta’ ħidma u d-durata tal-mandat, l-aspetti amministrattivi u dawk baġitarji tad-DAGs. |
| --- | --- |

3.3.

Ir-rilevanza tad-DAGs

| 3.4. | Il-KESE jappoġġja l-kunċett ta’ żvilupp sostenibbli fit-tliet dimensjonijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali minsuġa f’xulxin u li jsaħħu lil xulxin b’mod reċiproku. Huwa ċar li l-kummerċ internazzjonali jista’ jseħħ biss billi jitqiesu l-iżvilupp sostenibbli, il-protezzjoni ambjentali u l-protezzjoni soċjali tal-ħaddiema, id-drittijiet taċ-ċittadini u tal-konsumaturi. Il-ftehimiet iridu jinkludu dispożizzjonijiet li għandhom l-għan li jistabbilixxu kundizzjonijiet ekwi u kompetizzjoni ġusta f’dawn l-aspetti kollha. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | F’termini ġenerali, il-parteċipazzjoni tar-rappreżentanti mis-soċjetà ċivili kkontribwixxiet għal eżiti aħjar – f’termini ta’ impatt ekonomiku, soċjali u ambjentali pożittiv tal-ftehimiet kummerċjali. Il-valur miżjud tal-involviment tagħhom fil-monitoraġġ tal-FTA tal-UE huwa kruċjali, hekk kif wera l-progress konkret fil-każ tal-Korea (8). Huwa importanti li jitfakkar li d-djalogu istituzzjonalizzat mas-soċjetà ċivili jirrappreżenta karatteristika distintiva tal-istil ta’ ħajja u ta’ ħidma tal-UE; madankollu, irridu nagħrfu li mhux dejjem ikun kondiviż għalkollox mill-imsieħba tagħna. Fil-fehma tal-KESE, id-DAGs għandu jibqa’ jkollhom rwol konsultattiv u indipendenti fil-monitoraġġ u fl-evalwazzjoni tal-ftehimiet tal-UE. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili hija wkoll kontribut essenzjali għall-valur strateġiku ta’ dawn il-ftehimiet, li llum il-ġurnata tmur lil hinn mis-sempliċi benefiċċji tal-kummerċ. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Waħda mill-kisbiet ewlenin tal-involviment tal-partijiet ikkonċernati permezz ta’ strutturi bħad-DAGs hija t-tisħiħ tal-proċessi tas-soċjetà ċivili u l-għoti tas-setgħa lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li ftit li xejn huma rikonoxxuti mill-gvernijiet tagħhom stess jew li bl-ebda mod mhuma rikonoxxuti minnhom. Dan huwa partikolarment minnu għal pajjiżi msieħba li jkollhom fehim differenti tar-rwol tas-soċjetà ċivili mill-UE u għal dawk li jkollhom prattiki anqas żviluppati fir-rigward tal-konsultazzjoni tas-soċjetà ċivili. F’diversi okkażjonijiet, b’mod partikolari meta s-sieħeb kummerċjali jkun pajjiż fil-fażi tal-iżvilupp, il-ħolqien ta’ DAG ippermetta l-għoti tas-setgħa lill-partijiet ikkonċernati li jkollhom għarfien espert kritiku u approċċ minn isfel għal fuq għas-sejbien ta’ soluzzjoni għall-problemi permezz ta’ djalogu, ta’ kooperazzjoni u ta’ bini ta’ kapaċità (9). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | L-approċċ “kooperattiv”tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jista’ jirrappreżenta kontribut rilevanti għall-politika biex jiġi żgurat monitoraġġ innovattiv, effettiv u b’suċċess tal-implimentazzjoni tal-klawżoli tal-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles anki fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet infurzabbli. F’dan il-każ, ir-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-kuntest tal-kummerċ huwa li jsostnu approċċ prammatiku u flessibbli għall-iżvilupp sostenibbli li jkun adattat għall-kundizzjonijiet speċifiċi tal-pajjiżi fejn se jkun stabbilit id-DAG. Il-ħidma konġunta tad-DAGs organizzati f’dan il-kuntest bejn il-pajjiżi msieħba u l-UE tista’ taqdi rwol importanti kemm fl-identifikazzjoni tal-problemi kif ukoll fil-proposta ta’ politiki pubbliċi biex jingħelbu. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Fost affarijiet oħra, id-DAGs għandhom jixħtu enfasi partikolari fuq ir-ratifikazzjoni u r-rispett mill-partijiet għall-Istandards Fundamentali tax-Xogħol u għall-konvenzjonijiet fundamentali tal-ILO kif ukoll għall-Ftehimiet Ambjentali Multilaterali. L-implimentazzjoni u l-infurzar ta’ leġislazzjoni kruċjali konkreta, pereżempju dwar il-libertà ta’ assoċjazzjoni, in-negozjar kollettiv, id-djalogu soċjali, il-protezzjoni soċjali, is-saħħa u s-sikurezza, u l-ispezzjoni tax-xogħol, għandhom ikunu soġġetti għal attenzjoni speċjali mid-DAGs. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili permezz tad-DAGs tikkontribwixxi għaż-żamma u għat-titjib tal-protezzjoni tal-konsumaturi, billi tqis l-implikazzjonijiet ambjentali u tiżgura r-rispett sħiħ tal-għanijiet tas-sostenibbiltà, kif ukoll billi teżamina l-opportunitajiet għal kumpaniji żgħar u ta’ daqs medju. Id-DAGs jistgħu jeżaminaw ukoll il-konsegwenzi soċjali negattivi possibbli fir-rigward tal-opportunitajiet indaqs għan-nisa u l-irġiel, id-drittijiet tal-persuni b’diżabbiltà u minoranzi oħra kif ukoll l-aċċess ugwali għal servizzi ta’ interess ġenerali. L-organizzazzjonijiet tal-konsumatur esprimew l-appoġġ tagħhom għall-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE u talbu li l-protezzjoni tal-konsumaturi tibqa’ tkun garantita wara l-liberalizzazzjoni tas-swieq. Il-konsumaturi ssuġġerew l-introduzzjoni ta’ kapitolu dwar il-konsumatur fi ftehimiet futuri tal-UE. Il-kamp ta’ applikazzjoni estiż tal-monitoraġġ tad-DAGs ikun jippermetti lill-assoċjazzjonijiet tal-konsumatur biex isegwu mill-qrib l-implimentazzjoni tal-kapitolu ddedikat dwar il-konsumatur. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Id-DAGs jistgħu jgħinu fil-prijoritizzazzjoni tal-kwistjonijiet fl-implimentazzjoni. Kif muri mill-Kummissjoni Ewropea fir-Rapport tagħha dwar il-Kummerċ u l-Ostakoli għall-Investiment, il-protezzjoniżmu fid-diversi forom tiegħu qed ikompli jiżdied, u qed jaffettwa lill-partijiet ikkonċernati tal-UE b’mod negattiv. Jekk jiġu nnotati ksur tad-dispożizzjonijiet jew implimentazzjoni subottimali, l-atturi ekonomiċi se jsibu fid-DAG mezz addizzjonali għad-dispożizzjoni tagħhom biex iżidu s-sensibilizzazzjoni dwar il-problemi fil-prattika, u l-possibbiltà għad-DAG biex jinforma dwar rabtiet possibbli bejn ir-rati ta’ użu ta’ preferenza tal-FTAs u l-ostakoli għall-kummerċ inklużi fil-Bażi ta’ Data dwar l-Aċċess għas-Swieq. Kif muri f’rapport reċenti (10), in-nuqqas ta’ użu ta’ tariffi preferenzjali tal-FTA jista’ jkun kbir u diffiċli biex jitkejjel, b’mod partikolari għall-impriżi żgħar u medji. Bl-istess mod, il-KESE jixtieq itenni r-rabta essenzjali tad-dimensjoni ekonomika u l-mod kif it-tariffi jiġu implimentati, għall-promozzjoni u l-protezzjoni tal-impjiegi. |
| --- | --- |

3.10.

Estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-DAGs

| 3.11. | Fid-dawl ta’ tali benefiċċji li jirriżultaw mill-involviment tas-soċjetà ċivili, il-KESE jistenna li l-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-monitoraġġ tad-DAG għall-ftehim sħiħ u għall-aspetti kollha tal-ftehim, anke dawk mhux relatati mal-iżvilupp sostenibbli filwaqt li tingħata attenzjoni speċjali lil dawn l-aspetti, tista’ tikkomplementa l-isforzi mwettqa mill-Kummissjoni Ewropea biex tippromovi implimentazzjoni aħjar tal-FTAs tal-UE. Id-DAGs huma mistennija li jkollhom impatt pożittiv fuq is-sensibilizzazzjoni fost ċrieki usa’ tas-soċjetà ċivili dwar il-benefiċċji ta’ kummerċ ħieles, ibbażat fuq ir-regoli, sostenibbli u inklużiv, filwaqt li jindirizza n-nuqqasijiet. Il-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-FTAs huwa kruċjali biex jintwerew kemm il-benefiċċji kif ukoll l-impatti negattivi li jirriżultaw mill-ftehimiet għan-negozji, għall-ħaddiema, għall-konsumaturi u għaċ-ċittadini ġenerali. Barra minn hekk, dawn jistgħu jipprovdu informazzjoni fattwali u jikkontribwixxu għal approċċ oġġettiv għall-ftehimiet kummerċjali. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Huwa ferm probabbli li l-estensjoni tal-kompetenza għall-aspetti kummerċjali tal-ftehim se tagħmilha eħfef għall-pajjiżi imsieħba biex jaċċettaw il-monitoraġġ tas-soċjetà ċivili u jħaffu l-istabbiliment tad-DAGs (11). Id-DAGs għandhom ikunu f’pożizzjoni (kompożizzjoni, stil ta’ ħidma, eċċ.) biex jindirizzaw kif xieraq il-firxa ta’ problemi li jirriżultaw mill-kapitoli kollha tal-FTAs u jkollhom il-ħila li jikkomunikaw mal-partijiet xierqa tas-soċjetà ċivili. Il-KESE jemmen li l-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-monitoraġġ għall-ftehim sħiħ se tirrikjedi prijoritizzazzjoni sabiex l-isforzi jiġu ffokati fejn ikunu meħtieġa l-aktar, filwaqt li tinżamm rappreżentanza bbilanċjata tal-interessi kollha fil-programm ta’ ħidma tad-DAG. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Madankollu, il-KESE jiddispjaċih li l-estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ma mxietx flimkien ma’ tisħiħ ulterjuri tal-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ fir-rigward tal-infurzabbiltà effettiva tal-impenji fil-kapitoli tat-TSD, li hija ta’ importanza kruċjali għall-KESE, u r-rwol importanti tad-DAGs biex jiġi żgurat li l-vjolazzjonijiet tagħhom jiġu identifikati u indirizzati b’mod effettiv. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Kwistjonijiet speċifiċi li jridu jiġu indirizzati

Id-DAG f’pajjiżi msieħba

| 4.1. | Huwa partikolarment importanti li jiġu involuti pajjiżi terzi fuq il-bażi ta’ rispett reċiproku u ta’ fehim. Diversi gvernijiet iżommu lura milli jinnegozjaw kapitolu dwar it-TSD u jistabbilixxu mekkaniżmu ta’ monitoraġġ tas-soċjetà ċivili. F’ħafna pajjiżi, l-involviment tas-soċjetà ċivili fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tat-TSD spiss jiġi organizzat skont skemi differenti meta mqabbla mal-UE. Pereżempju, il-Kanada qed toħloq żewġ DAGs, wieħed dwar l-ambjent u wieħed dwar ix-xogħol. L-istabbiliment tad-DAGs huwa proċess gradwali li jirrikjedi sforz min-naħa tal-UE bil-għan li tappoġġja lill-kontroparti fl-involviment tas-soċjetà ċivili. Fil-fehma tal-KESE, id-DAGs konġunti mal-pajjiżi msieħba huma estremament importanti. Għall-ftehimiet futuri kollha, il-KESE jitlob li jiġi stabbilit DAG ma’ DAG (li huwa korp konġunt tas-soċjetà ċivili mal-pajjiżi msieħba), u mhux sempliċement DAGs separati għal kull parti (12). Madankollu, f’każijiet li fihom diġà jkun hemm fis-seħħ mekkaniżmi oħra għall-espressjoni tal-fehma tas-soċjetà ċivili, bħal fil-każ tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni UE-Ċilì, ikun essenzjali li dawn jinżammu, peress li huwa meħtieġ ħafna żmien biex jinħolqu fiduċja u kundizzjonijiet tax-xogħol xierqa. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | In-nuqqasijiet prinċipali, xi wħud identifikati f’Opinjonijiet tal-KESE, huma sħubija żbilanċjata, dewmien serju, nuqqas ta’ appoġġ politiku u finanzjarju mill-gvernijiet kontroparti, u l-esklużjoni tal-aktar organizzazzjonijiet rappreżentattivi f’pajjiż speċifiku, jibqgħu ostakli ċari għall-kisba ta’ kontroparti xierqa. L-għażla tal-organizzazzjonijiet nazzjonali minflok tal-istrutturi reġjonali eżistenti, rappreżentattivi u bbilanċjati tas-soċjetà ċivili (il-każ tal-Amerka Ċentrali u tal-Mercosur) hija detrimentali għall-kapaċità tas-soċjetà ċivili li taħdem b’mod konġunt fil-livell reġjonali, u għall-koeżjoni reġjonali nnifisha. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | L-UE trid tikkonvinċi, b’mod diplomatiku iżda b’saħħtu, lill-pajjiżi kontroparti dwar il-ħtieġa li jikkonformaw mal-ftehim biex jistabbilixxu DAGs ibbilanċjati u rappreżentattivi; għal dan il-għan, għandha tiġi stabbilita l-koordinazzjoni bejn il-Kummissjoni, is-SEAE, il-Parlament Ewropew u d-diversi kopri kostitwenti tiegħu, u l-KESE. |
| --- | --- |

4.3.

Kompożizzjoni u rappreżentattività

| 4.4. | Dik li tagħmel id-DAGs rilevanti hija l-kompożizzjoni tagħhom ukoll, u b’mod partikolari r-rappreżentattività u l-kompetenza tal-membri tagħhom, li huma aspetti importanti li jridu jinżammu fil-ġejjieni u mħeġġa ulterjorment f’pajjiżi terzi. Dan għandu jiġi żgurat fil-proċess tal-għażla. Il-KESE jistenna li jiġi kkonsultat dwar it-titjib tal-proċess tal-għażla. Fid-DAGs, għandha tiġi ggarantita rappreżentanza bbilanċjata tal-interessi tas-soċjetà ċivili. L-iskop huwa li jiġi żgurat li parti kkonċernata individwali jew sottogrupp ta’ partijiet ikkonċernati ma jiddominawx id-dibattitu jew l-aġenda, li għandha tinkorpora punti proposti mis-sottogruppi kollha. |
| --- | --- |

4.4.

L-effiċjenza u l-effikaċja/Sfidi relatati mal-loġistika u mal-organizzazzjoni

| 4.5. | L-għadd ristrett ta’ membri (normalment mhux aktar minn sitta għal kull sottogrupp), u l-modus operandi tagħhom jiżgura l-effiċjenza u l-effikaċja tad-DAGs. Il-KESE jirrakkomanda li d-DAGs jiltaqgħu tal-anqas darbtejn fis-sena fil-livell tal-UE u li darbtejn fis-sena jsiru l-laqgħat DAG ma’ DAG jiġu formalizzati fit-testi ta’ ftehimiet futuri, li jippermettulhom jiltaqgħu darbtejn fis-sena (filwaqt li waħda mil-laqgħat trid issir f’konfrontazzjoni diretta, it-tieni waħda tista’ ssir permezz ta’ vidjokonferenza għal raġunijiet loġistiċi u baġitarji). Il-KESE jħeġġeġ lin-negozjaturi biex jitgħallmu mill-esperjenza ta’ ftehimiet ta’ kummerċ ħieles oħra, li waqqfu gruppi konsultattivi domestiċi (DAGs) għal kull parti mingħajr ma inkludew xi possibbiltà ta’ djalogu konġunt rikonoxxut fi ħdan il-ftehimiet. Intwerew il-limitazzjonijiet ċari ta’ dan il-mudell. Il-KESE jitlob li l-laqgħat DAG ma’ DAG fil-ftehimiet attwali jiġu rikonoxxuti b’mod formali mill-Partijiet għall-ftehimiet eżistenti. Il-laqgħat DAG ma’ DAG jippermettu li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili involuti fuq bażi regoli fl-eżerċizzji domestiċi rispettivi tagħhom ta’ monitoraġġ jiskambjaw il-fehmiet dwar kwistjonijiet relatati mal-implimentazzjoni. Id-definizzjoni tar-riżultati u programm ta’ ħidma komuni jippermettu lill-membri tad-DAG jivvalutaw il-progress li jsir, iħejju rakkomandazzjonijiet konġunti u jirrapportaw lill-istituzzjonijiet u lis-soċjetà ċivili usa’, sabiex jiġu żgurati it-trasparenza, l-obbligu ta’ rendikont u l-kontinwità. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Koordinazzjoni aħjar tad-DAGs se tiżgura monitoraġġ ta’ kwalità ogħla mis-soċjetà ċivili. Fid-dawl tal-għarfien konsiderevoli li jinkiseb f’kull DAG, il-KESE jirrakkomanda li darba fis-sena tiġi organizzata konferenza tal-membri kollha tad-DAG fil-livell tal-UE fi Brussell sabiex ikun jista’ jsir skambju reċiproku tal-esperjenzi mid-DAGs rispettivi tagħhom. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Il-kompożizzjoni tad-DAGs futuri għandha tirrifletti l-medda ta’ suġġetti li se jkunu parti mill-programm ta’ ħidma. Dan jitlob il-parteċipazzjoni ta’ organizzazzjonijiet li jkollhom l-għarfien tekniku espert fuq l-aspetti kollha tal-ftehimiet kummerċjali u interessi diretti inkwistjoni. Biex il-monitoraġġ tad-DAGs ikopri kif xieraq l-aspetti kollha tal-FTAs, id-DAGs irid ikollhom l-għarfien espert xieraq internament filwaqt li jkunu kapaċi jkabbru l-parteċipazzjoni u jikkonsultaw lill-partijiet ikkonċernati esterni wkoll. Id-DAGs għandu jkollhom ukoll il-possibbiltà li jorganizzaw seduta kull sena. Il-kooperazzjoni ma’ korpi istituzzjonali nazzjonali li jirrappreżentaw is-soċjetà ċivili – il-kontropartijiet nazzjonali tal-KESE – se tkun punt vantaġġ biex id-djalogu jiġi estiż barra minn Brussell u tintlaħaq udjenza usa’ lil hinn mill-kuntest attwali, li jipprivileġġa lil organizzazzjonijiet ibbażati Brussell. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | L-istabbiliment ta’ diversi korpi taħt l-istess ftehim joħloq konfużjoni fost l-imsieħba kummerċjali tal-UE (13) u jimponi piż kemm fuq il-pajjiżi terzi kif ukoll fuq il-KESE. M’hemm l-ebda bżonn u huwa ineffiċjenti li s-soċjetà ċivili tkun rappreżentata darbtejn – darba fl-ambitu ġenerali tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u mill-ġdid fil-kapitolu dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli. Pereżempju, fil-każ tal-Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni mal-Moldova, mal-Georgia u mal-Ukrajna, twaqqfu żewġ korpi differenti: il-pilastru politiku tal-Ftehim jistabbilixxi Pjattaforma tas-Soċjetà Ċivili li hija kompetenti għall-materji kollha taħt il-ftehim, filwaqt li l-pilastru tal-Kummerċ fi ħdan il-Ftehim jistabbilixxi DAG. Il-KESE jistieden lill-UE biex tipprovdi għal Mekkaniżmi Konsultattivi Konġunti li jkunu kompetenti għall-pilastri kollha tal-Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni futuri, l-ewwel nett fil-ftehimiet rinegozjati maċ-Ċilì u mal-Messiku, u fil-ġejjieni mal-Mercosur. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ġie osservat li l-ksur ta’ wħud mid-dispożizzjonijiet rapportati fil-passat minn DAG ma ġiex indirizzat minnufih. Għandu jiġi previst mekkaniżmu ta’ rapportar għaliex dak ikun jippermetti lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fid-DAGs futuri biex jirrapportaw problemi fl-implimentazzjoni jew jippreżentaw suġġerimenti għal titjib. Il-KESE jirrakkomanda wkoll li l-President tad-DAG għandu jkollu d-dritt li jippreżenta l-fehmiet tal-gruppi tagħhom lill-Kumitati tal-Kummerċ u tat-TSD, li għandhom ikunu meħtieġa li jwieġbu għal kwistjonijiet u rakkomandazzjonijiet imressqa mid-DAGs, f’perjodu ta’ żmien raġonevoli. Il-KESE jilqa’ l-impenn meħud mill-Kummissjoni Ewropea għal mekkaniżmu strutturat, trasparenti u bbażat fuq iż-żmien għall-ilmentar għall-implimentazzjoni tal-kapitoli dwar it-TSD fil-ġejjieni. Impenn bħal dan għandu jinforma l-approċċ futur ukoll. |
| --- | --- |

4.9.

Strateġija ta’ aktar trasparenza u komunikazzjoni

| 4.10. | Qabel ma jiġu stabbiliti l-korpi tas-soċjetà ċivili, il-KESE jagħmel sforz kbir biex jaħdem fuq l-istabbiliment ta’ DAGs/Kumitati Konsultattivi ħafna qabel l-implimentazzjoni tal-ftehim. Dan huwa speċjalment il-każ fl-Amerka Ċentrali, il-Kanada, il-Ġappun, iċ-Ċilì, il-Mercosur jew l-Ukrajna, fejn il-membri tal-KESE għamlu kuntatt ma’ organizzazzjonijiet u gvernijiet kontroparti sabiex iżidu s-sensibilizzazzjoni tagħhom dwar il-ħtieġa biex iħejju l-ħidma konġunta futura tagħna. L-isforzi tal-KESE għandhom jiġu appoġġjati mill-Parlament Ewropew, mid-DĠ Kummerċ u mis-SEAE sabiex tiġi pprovduta informazzjoni lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-pajjiżi msieħba dwar il-ħtieġa li jiġu stabbiliti dawn il-korpi tas-soċjetà ċivili biex dawn jibdew jiffunzjonaw malajr kemm jista’ jkun wara d-dħul fis-seħħ tal-ftehim. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Wara li dawn jiġu stabbiliti, u sabiex tiġi żgurata l-viżibbiltà tad-DAGs, il-KESE jirrakkomanda li titwettaq kampanja ta’ komunikazzjoni u li l-paġna web iddedikata tiġi aġġornata b’mod regolari b’dokumenti ta’ ħidma inklużi aġenda u minuti. Għal dan il-għan, tista’ titwaqqaf pjattaforma tal-IT biex jiġu ffaċilitati l-iskambji bejn id-DAGs tal-UE u tal-pajjiżi msieħba. Għandha tintuża l-midja soċjali wkoll. |
| --- | --- |

4.11.

Riżorsi meħtieġa

| 4.12. | S’issa, kemm il-KESE kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea pprovdew finanzjament u riżorsi umani biex jassistu fil-funzjonament tad-DAGs. Mill-2018, il-Kummissjoni warrbet baġit ta’ tliet miljun euro għal tliet snin. Kuntrattur estern se jkun inkarigat mill-organizzazzjoni loġistika tal-laqgħat tad-DAGs. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Għandu jiġi pprovdut appoġġ finanzjarju ulterjuri għall-implimentazzjoni ta’ ftehimiet futuri, speċjalment minn gvernijiet imsieħba. L-istituzzjonijiet tal-UE għandhom b’mod kostanti jqajmu l-kwistjoni mal-gvernijiet tal-pajjiżi msieħba biex flimkien isibu soluzzjonijiet sostenibbli aktar fit-tul. Il-KESE jqis li t-test tal-ftehimiet għandu jipprevedi b’mod espliċitu l-impenn għall-finanzjament adegwat u għall-appoġġ politiku u loġistiku tal-korpi tas-soċjetà ċivili previsti, anke mill-gvernijiet kontroparti. |
| --- | --- |

4.13.

5.   Il-KESE u d-DAGs

| 5.1. | Fuq it-talba tal-Kummissjoni Ewropea, il-KESE jappoġġja d-DAGs permezz tal-membri u tas-segretarjat tiegħu. Il-KESE jqis il-parteċipazzjoni tiegħu bħala waħda siewja u jixtieq ikompli jagħmel parti mid-DAGs kollha. Il-KESE jirrakkomanda li s-sħubija tad-DAG tiġi ddefinita għal terminu ta’ ħames snin biex jiġu pprovduti stabbiltà u kontinwità. Madankollu, il-membri tal-Presidenza għandhom jinbidlu kull sentejn u nofs. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Il-KESE jippermetti funzjonament strutturat u organizzat tad-DAG filwaqt li jikkontribwixxi għall-identifikazzjoni tal-kontopartijiet fil-pajjiż imsieħeb, jistabbilixxi l-aġenda, imexxi l-laqgħat, jirrapporta għand l-istituzzjonijiet tal-UE u s-soċjetà ċivili, kif ukoll jiżgura l-obbligu ta’ rendikont. Għal dawn ir-raġunijiet, il-KESE jinsab fl-aħjar pożizzjoni biex jippresjedi d-DAGs u għalhekk jipproponi li l-FTAs futuri jinkludu dispożizzjonijiet biex il-KESE jippresjedi d-DAG Ewropew. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Il-kost tal-preżenza fid-DAGs għall-KESE huwa supponut li se jirdoppja fit-tliet snin li jmiss u jittripla biex ikopri l-FTAs negozjati bħalissa. Is-sħubija tal-KESE tad-DAGs hija mistennija li tirrikjedi l-involviment ta’ madwar 50 membru ieħor tal-KESE. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Għaldaqstant, id-DAGs se jirrappreżentaw sfida għall-KESE f’termini ta’ riżorsi finanzjarji u umani. Huwa stmat li bid-DAGs attwali u futuri kollha fis-seħħ, il-kost annwali jista’ jitla’ sa 24 % tal-baġit attwali tas-Sezzjoni Speċjalizzata għar-Relazzjonijiet Esterni għall-membri. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | F’termini ta’ riżorsi umani, is-Segretarjat għar-Relazzjonijiet Esterni se jkollu bżonn jissaħħaħ ukoll u tingħata spinta lill-baġit tiegħu għall-missjonijiet. Abbażi tal-ftehim bejn il-KESE u l-Kummissjoni Ewropea (DĠ Kummerċ), is-Sezzjoni tal-KESE għar-Relazzjonijiet Esterni (REX) tipprovdi servizzi ta’ segretarjat lid-DAGs tal-UE stabbiliti u tikkoopera mad-DAGs tal-pajjiżi msieħba fi kwistjonijiet relatati mal-laqgħat konġunti annwali u l-kooperazzjoni bejn is-sessjonijiet. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Il-KESE jixtieq jiġbed attenzjoni speċjali għall-ħidma tas-segretarjat imwettqa mill-uffiċjali tal-KESE tiffaċilita l-ħidma tad-DAGs f’oqsma li jmorru lil hinn minn dawk purament organizzattivi. Id-DAGs jibbenefikaw mill-esperjenza estensiva tal-persunal tal-KESE fl-appoġġ għall-konsultazzjonijiet mas-soċjetà ċivili kemm fi ħdan l-UE kif ukoll ma’ pajjiżi jew reġjuni terzi (attwalment is-segretarjat REX jiġġestixxi 17-il korp konġunt ma’ pajjiżi terzi). Is-segretarjat:






  — | jipprovdi parir ta’ politika lill-membri fil-ħidma tagħhom; |
| --- | --- | --- |

5.6.

—

jipprovdi parir ta’ politika lill-membri fil-ħidma tagħhom;

| — | jassisti lill-presidenti tad-DAG fit-tfassil tal-aġendi tal-laqgħat u jieħu nota tal-laqgħat; |
| --- | --- |

—

jassisti lill-presidenti tad-DAG fit-tfassil tal-aġendi tal-laqgħat u jieħu nota tal-laqgħat;

| — | jagħti parir dwar kelliema, esperti u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili potenzjali li jistgħu jiġu mistiedna; |
| --- | --- |

—

jagħti parir dwar kelliema, esperti u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili potenzjali li jistgħu jiġu mistiedna;

| — | iħejji dokumenti tal-laqgħat u jiffaċilita l-forniment ta’ fluss kostanti ta’ informazzjoni dwar suġġetti ta’ interess għall-membri tad-DAG; |
| --- | --- |

—

iħejji dokumenti tal-laqgħat u jiffaċilita l-forniment ta’ fluss kostanti ta’ informazzjoni dwar suġġetti ta’ interess għall-membri tad-DAG;

| — | juża n-netwerk ta’ kuntatti tiegħu f’istituzzjonijiet oħra tal-UE u f’organizzazzjonijiet internazzjonali sabiex jiffaċilita l-iskambji bejn id-DAGs u dawk l-istituzzjonijiet. |
| --- | --- |

—

juża n-netwerk ta’ kuntatti tiegħu f’istituzzjonijiet oħra tal-UE u f’organizzazzjonijiet internazzjonali sabiex jiffaċilita l-iskambji bejn id-DAGs u dawk l-istituzzjonijiet.

Madankollu, dan il-kompitu jinvolvi sforz dejjem akbar kemm f’termini ekonomiċi kif ukoll f’dawk umani.

| 5.7. | Il-KESE jirringrazzja lill-Parlament Ewropew, li talab għal żieda fil-baġit għall-membri u għall-persunal fl-2017 u fl-2018, u jittama li dan l-appoġġ ikun jista’ jinżamm fil-ġejjieni. Il-KESE jappella lill-awtoritajiet baġitarji għal baġit addizzjonali li jaqbel man-nefqa kurrenti prevista mill-Kummissjoni għall-appoġġ tal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi sabiex jissodisfaw il-ħidma mistennija f’termini ta’ kwantità u kwalità. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Ir-riżorsi limitati jirrikjedu li l-parteċipazzjoni tiġi stabbilita, meta jiġi stabbilit inizjalment id-DAG, għal tliet membri għal DAG regolari, filwaqt li 6 membri biss f’każijiet eċċezzjonali, bħal






  — | DAG b’pajjiż/żona li jirrappreżentaw aktar minn EUR 100 biljun tal-volum totali tal-kummerċ tal-UE fis-sena, |
| --- | --- | --- |

5.8.

—

DAG b’pajjiż/żona li jirrappreżentaw aktar minn EUR 100 biljun tal-volum totali tal-kummerċ tal-UE fis-sena,

| — | jew investimenti tal-UE ta’ aktar minn EUR 100 biljun, |
| --- | --- |

—

jew investimenti tal-UE ta’ aktar minn EUR 100 biljun,

| — | jew li jkollu sinifikat b’saħħtu minn perspettiva ġeopolitika u strateġika, |
| --- | --- |

—

jew li jkollu sinifikat b’saħħtu minn perspettiva ġeopolitika u strateġika,

| — | jew fejn ikunu partikolarment rilevanti kunsiderazzjonijiet dwar is-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

—

jew fejn ikunu partikolarment rilevanti kunsiderazzjonijiet dwar is-sostenibbiltà.

Jistgħu jiġu kkunsidrati kriterji simili dwar jekk għandux jiġi stabbilit DAG. L-UE għandha Ftehimiet Kummerċjali ma’ 69 pajjiż u reġjun fid-dinja. Mhux kollha kemm huma jirrikjedu l-istabbiliment ta’ DAG.

Il-KESE u l-istituzzjonijiet tal-UE

| 5.9. | Id-DAGs jaqdu rwol differenti fir-rigward tal-UE u fir-rigward tal-pajjiż imsieħeb. Min-naħa tal-UE, id-DAGs essenzjalment jirrapportaw għand il-Kummissjoni Ewropea, u jkun importanti li fil-ġejjieni jkunu jistgħu jirrapportaw ukoll għand il-Parlament u l-Kunsill. Rigward il-Parlament Ewropew, ir-rapportar bħalissa jsir fuq bażi ad-hoc informali fuq it-talba tal-Kumitat INTA jew inkella ta’ waħda mid-delegazzjonijiet tal-PE għar-relazzjonijiet ma’ pajjiżi terzi. Jista’ jiġi previst mekkaniżmu aktar strutturat u regolari ta’ konsultazzjoni. |
| --- | --- |

5.9.

Brussell, it-23 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Opinjoni tal-KESE dwar Kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli (TSD) fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE (FTA) (ĠU C 227, 28.6.2018, p. 27).

1

(2)  Opinjoni tal-KESE “Lejn Ftehim ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Mercosur”, punt 6 (ĠU C 283, 10.8.2018, p. 9).

2

(3)  Opinjoni tal-KESE dwar “Kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli (TSD) fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE (FTA) (ĠU C 227, 28.6.2018, p. 27).

3

(4)  Ittra ta’ Antonio Tajani, il-President tal-Parlament Ewropew, lil Luca Jahier, il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 11 ta’ Ottubru 2018.

4

(5)  Id-dokument informali tas-servizzi tal-Kummissjoni “Ir-rispons u t-triq ’il quddiem dwar it-titjib tal-implimentazzjoni u l-infurzar tal-kapitoli tal-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli fil-Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE”ħa kont tad-dibattitu li involva konsultazzjonijiet mal-Istati Membri tal-UE, mal-Parlament Ewropew u mas-soċjetà ċivili http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/february/tradoc_156618.pdf

5

(6)  Opinjoni tal-KESE dwar Kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli (TSD) fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE (FTA) (ĠU C 227, 28.6.2018, p. 27), Opinjoni tal-KESE Lejn Ftehim ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Mercosur (ĠU C 283, 10.8.2018, p. 9), Opinjoni tal-KESE dwar Il-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles UE-Korea — Kapitolu dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli (ĠU C 81, 2.3.2018, p. 201).

6

(7)  Punt żviluppat aktar fil-punt 4.8

7

(8)  Ara l-konsultazzjoni formali li saret fl-2018 mid-DĠ Kummerċ mal-Gvern tal-Korea dwar is-sitwazzjoni tad-drittijiet tat-trejdjunjins fil-Korea u n-nuqqas ta’ ratifika mill-Korea fir-rigward ta’ ċerti Konvenzjonijiet tal-ILO, kif intalab ripetutament mid-DAG tal-UE għall-Korea.

8

(9)  Damien Raess, paġna 13.

9

(10)  Rapport mill-UNCTAD u mill-Bord Nazzjonali tal-Kummerċ tal-Iżvezja.

10

(11)  Pereżempju, fl-2018, il-problemi fl-implimentazzjoni fl-FTA mal-Korea inkludew ir-ratifika u l-implimentazzjoni ta’ konvenzjonijiet tal-ILO, l-esportazzjoni tal-laħam taċ-ċanga lejn il-Korea, ir-rimunerazzjoni tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali, il-qafas regolatorju, l-aċċess għas-suq għall-prodotti elettroniċi, għall-karozzi u għall-makkinarju, u t-titjib tal-proċeduri doganali. Ovvjament FTAs oħra se jkollhom tagħhom.

11

(12)  Opinjoni tal-KESE “Lejn Ftehim ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Mercosur”, punt 6 (ĠU C 283, 10.8.2018, p. 9).

12

(13)  Opinjoni tal-KESE dwar Kapitoli dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli (TSD) fi Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles tal-UE (FTA) (ĠU C 227, 28.6.2018, p. 27).

13

---

III Atti preparatorji

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/38 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/38

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/112/KE rigward l-introduzzjoni ta’ miżuri tekniċi dettaljati għat-tħaddim ta’ sistema definittiva tal-VAT għat-tassazzjoni ta’ kummerċ bejn l-Istati Membri”

(COM(2018) 329 final — 2018/0164 (CNS))

(2019/C 159/05)

Relatur: Krister ANDERSSON

Korelatur: Giuseppe GUERINI

| Konsultazzjoni | Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 11.7.2018 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikolu 113 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adottata fis-sezzjoni | 20.12.2018 |
| Adottata fil-plenarja | 24.1.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) | 163/0/2 |

Konsultazzjoni

Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 11.7.2018

Bażi legali

L-Artikolu 113 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adottata fis-sezzjoni

20.12.2018

Adottata fil-plenarja

24.1.2019

Sessjoni plenarja Nru

540

Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)

163/0/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni għas-sostituzzjoni tas-sistema tranżitorja tal-VAT għat-tassazzjoni tal-kummerċ bejn l-Istati Membri li ġiet stabbilita aktar minn 25 sena ilu u li għadha fis-seħħ. It-tbegħid mir-reġim tranżitorju huwa pass kruċjali għall-ikkompletar tal-proċess li jwassal għas-sistema definittiva tal-VAT ibbażata fuq il-prinċipju tad-destinazzjoni għat-tassazzjoni ta’ merkanzija f’relazzjonijiet B2B u huwa kisba importanti li turi l-konsolidazzjoni kontinwa tas-suq intern tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Għal darb’ oħra (1), il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex tesplora b’liema mod tista’ tiġi implimentata sistema komuni għas-servizzi kif ukoll għall-merkanzija mill-aktar fis possibbli, sabiex b’hekk jitnaqqsu l-problemi prevedibbli kkawżati mill-eżistenza ta’ żewġ sistemi differenti għall-merkanzija u għas-servizzi. Madankollu, il-Kummissjoni ripetutament appoġġjat l-użu ta’ bidla gradwali f’żewġ stadji lejn is-sistema l-ġdida, li tinvolvi l-merkanzija bħala l-ewwel stadju u s-servizzi bħala t-tieni stadju futur. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jenfasizza l-importanza li titkompla l-ħidma lejn it-tieni stadju, billi t-trattament tal-merkanzija u tas-servizzi bl-istess mod għal skopijiet ta’ VAT ikun aktar vantaġġjuż għat-tkabbir u aktar effettiv kontra l-frodi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jenfasizza li, għalkemm il-proposta tal-Kummissjoni hija estensiva u abbozzata b’mod tajjeb, għad hemm xi kwistjonijiet pendenti. Is-sistema proposta tabilħaqq għandha tibbenefika minn dispożizzjonijiet ċari jew ċarezza fit-twaqqif tar-regoli għal dejn mitluf u l-ġestjoni tar-rimborżi fi ħdan il-One-Stop Shop (OSS). Barra minn hekk, definizzjonijiet addizzjonali rigward kunċetti bħal “suq” u “pjattaformi” jistgħu jiġu pprovduti u elaborati. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jinnota li s-sistema proposta se tiskatta effetti ta’ fluss ta’ flus kontanti minħabba l-VAT fuq provvisti B2B transkonfinali tal-merkanzija, li se jirriżulta fi dħul ta’ fluss ta’ flus kontanti għall-bejjiegħ u spiża ta’ fluss ta’ flus kontanti għax-xerrej. Madankollu, l-ispiża tal-kapital se tkun inġenerali akbar minħabba li ż-żmien għall-irkupru tal-VAT dejjem se jkun itwal miż-żmien li fih il-VAT tinżamm mill-bejjiegħ. Barra minn hekk, permezz tas-sistema tal-OSS, se jinħoloq perjodu ta’ dikjarazzjoni differenzjat minħabba l-perjodi ta’ rapportar tal-Istati Membri, it-termini ta’ ħlas lill-awtorità tat-taxxa lokali tagħhom u l-effiċjenza tal-awtorità tat-taxxa fir-rimborż tal-VAT lill-pajjiż tax-xerrej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jitlob li dawn l-aspetti jiġu investigati aktar sabiex jiġu evitati effetti negattivi fuq is-Suq Uniku u biex tiġi żgurata ċ-ċertezza u l-prevedibbiltà tas-sistema l-ġdida tal-VAT li qed tiġi żviluppata bħalissa, u b’hekk jitnaqqsu l-ispejjeż ta’ konformità u l-piż amministrattiv. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jitlob għal kriterji ċari u proporzjonati fir-rigward tal-kunċett ta’ “persuna taxxabbli ċertifikata” (CTP) li għandhom jiġu implimentati madwar l-Istati Membri, sabiex jiffaċilitaw l-aktar aċċess wiesa’ possibbli għall-istatus ta’ CTP. Sabiex jintlaħaq l-għan tal-iskema l-ġdida bbażata fuq id-destinazzjoni, ikun ta’ benefiċċju li jiġi armonizzat il-perjodu ta’ żmien li matulu l-Istati Membri għandhom jipproċessaw applikazzjoni għall-għoti tal-istatus ta’ CTP. L-Istati Membri għandhom jipproċessaw applikazzjoni għal CTP fil-pront sabiex in-negozji jkunu jistgħu jkomplu joperaw mingħajr interruzzjonijiet, dewmien u piżijiet amministrattivi bla bżonn minħabba l-inċertezza. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni Ewropea għandha timmonitorja bir-reqqa l-funzjonament tal-istatus ta’ CTP sabiex jiġu evitati abbużi possibbli kif ukoll nuqqas ta’ uniformità regolatorja, speċjalment matul l-ewwel xhur ta’ applikazzjoni. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-KESE jenfasizza li OSS funzjonanti huwa kruċjali sabiex tiġi implimentata sistema ġdida bbażata fuq id-destinazzjoni. Mingħajr OSS li jiffunzjona kompletament, abbażi ta’ awditi tal-pajjiż tad-domiċilju, semplifikazzjonijiet skalabbli, u l-kapaċità li jiġi kkumpensat il-VAT tal-input imġarrab mill-Istati Membri kollha, kwalunkwe sistema bbażata fuq id-destinazzjoni se żżid il-piż amministrattiv b’mod drammatiku, speċjalment għall-SMEs. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE huwa mħasseb li l-proposta attwali tista’ tkun ostaklu projbittiv kemm għall-SMEs kif ukoll għan-negozji ġodda. Il-KESE jemmen li l-konċessjoni tas-sistema tar-reverse charge għandha tingħata fuq il-provvisti transfruntiera kollha tal-merkanzija B2B, sakemm is-sistema definittiva tkun kompletament fis-seħħ u r-rimborż tal-VAT isir fi żmien xieraq. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jirrakkomanda investiment adegwat f’riżorsi ta’ ħardwer/softwer tal-IT biex jiġi żviluppat OSS b’saħħtu u affidabbli li jkun kapaċi jimmaniġġja b’mod effiċjenti ammont konsiderevoli ta’ informazzjoni sensibbli, li jiggarantixxi funzjonament rapidu u sigur tas-sistema għall-benefiċċju ta’ kemm il-kumpaniji Ewropej kif ukoll l-amministrazzjonijiet fiskali. Investimenti bħal dawn huma strateġiċi sabiex jiġu evitati riżultati negattivi matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni mis-sistema l-antika għal dik ġdida, li se tinvolvi spejjeż sinifikanti ta’ adattament li kemm jista’ jkun għandhom jiġu mminimizzati permezz ta’ diġitalizzazzjoni adegwata. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jisħaq dwar il-ħtieġa għal aktar kooperazzjoni bejn l-Istati Membri biex tiġi miġġielda l-frodi kif ukoll analiżi kontinwa dwar il-kwistjoni biex jiġi żgurat li s-sistema proposta ma twassalx għal tipi ġodda ta’ frodi u ta’ telf minħabba inqas ġbir ta’ taxxi. It-tassazzjoni ta’ tranżazzjonijiet transfruntiera B2B se żżid l-ammont totali tal-VAT fis-sistema. Dan jista’ jżid il-possibilità li jitfaċċaw tipi oħra ta’ frodi, telf ta’ flus mill-ekonomija u telf minħabba inqas ġbir ta’ taxxi. Persuna taxxabbli fi Stat Membru b’diskrepanza għolja tal-VAT tispiċċa taġixxi bħala kollettur għall-Istati Membri b’diskrepanza aktar baxxa tal-VAT. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jirrakkomanda kollaborazzjoni akbar bejn l-awtoritajiet nazzjonali fiskali u ta’ infurzar sabiex is-sistema l-ġdida tal-VAT ibbażata fuq id-destinazzjoni tkun iktar effettiva mil-lat kemm ta’ effettività kontra l-frodi kif ukoll affidabbiltà favur l-intrapriżi Ewropej. Kollaborazzjoni bħal din għandha tinkludi, fost l-oħrajn, skambju awtomatizzat ta’ informazzjoni u data, kif ukoll rapporti u analitika perjodiċi rigward il-funzjonament tal-iskema l-ġdida, speċjalment matul l-ewwel snin tal-implimentazzjoni tagħha. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Fl-aħħar nett, il-KESE jqis li l-intrapriżi Ewropej jistgħu jibbenefikaw minn azzjoni ta’ komunikazzjoni estensiva min-naħa tal-Kummissjoni sabiex jiġu spjegati b’mod adegwat, f’termini ċari u prattiċi, il-karatteristiċi ewlenin tas-sistema l-ġdida tal-VAT, kif ukoll il-vantaġġi konkreti li r-riforma tal-VAT hija mistennija tipproduċi sabiex issostni n-negozji Ewropej u t-tkabbir tagħhom. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Introduzzjoni u kuntest

| 2.1. | Fil-Pjan ta’ Azzjoni tagħha dwar il-VAT adottat f’April 2016 (2), il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tintroduċi emendi tekniċi dettaljati għar-regoli tal-UE dwar it-taxxa fuq il-valur miżjud (“VAT”) (3). Id-direttiva proposta temenda madwar mitejn artikolu tad-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE tat-28 ta’ Novembru 2006 (4), li se jiġu adattati biex jiġu introdotti l-miżuri tekniċi dettaljati għat-tħaddim tas-sistema definittiva tal-VAT għat-tassazzjoni tal-kummerċ bejn l-Istati Membri (ibbażata fuq il-prinċipju tad-destinazzjoni). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Il-proposta tal-Kummissjoni tissostitwixxi l-arranġamenti tranżitorji li ilhom fis-seħħ mill-1 ta’ Jannar 1993 u fiha dispożizzjonijiet dettaljati għall-kummerċ fi ħdan l-Unjoni minn negozju għal negozju (B2B), li permezz tiegħu t-tranżazzjonijiet domestiċi u dawk transfruntiera tal-merkanzija jiġu trattati bl-istess mod. Barra minn hekk, isservi bħala l-ewwel wieħed miż-żewġ passi regolatorji – wieħed li jkopri l-merkanzija, u l-ieħor is-servizzi – segwiti mill-Kummissjoni sabiex tinkiseb sistema definittiva tal-VAT aktar sempliċi u inqas suxxettibbli għall-frodi għall-kummerċ fi ħdan l-Unjoni. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-proposta tal-Kummissjoni tagħti lok għal tibdil importanti għad-Direttiva tal-VAT, bil-għan li tipprovdi l-benefiċċji li ġejjin għan-negozji u għall-baġits nazzjonali: i) is-semplifikazzjoni tal-mod kif jiġu ntaxxati l-oġġetti; ii) l-iżvilupp ta’ portal onlajn uniku għall-kummerċjanti (“Punt Uniku ta’ Servizz”); iii) it-tnaqqis tal-burokrazija; iv) il-bejjiegħ jiġi stabbilit bħala dak ġeneralment responsabbli għall-ġbir tal-VAT. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | It-tibdil ewlieni jinkludi l-eliminazzjoni tal-kunċett ta’ “akkwist intra-Komunitarju tal-merkanzija” skont liema, għall-finijiet tal-VAT, il-kummerċ f’merkanzija bejn in-negozji jinqasam f’żewġ tranżazzjonijiet: bejgħ eżentat mill-VAT fl-Istat Membru ta’ oriġini u akkwist intaxxat fl-Istat Membru ta’ destinazzjoni. Dan se jiġi sostitwit bil-kunċett il-ġdid ta’ “provvista intra-Unjoni tal-merkanzija”, li skont dan il-provvista transfruntiera ta’ merkanzija B2B fl-Unjoni se tinvolvi tranżazzjoni unika għall-finijiet tal-VAT. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-modifiki proposti mill-Kummissjoni jinkludu wkoll: i) eċċezzjoni ġdida għar-regola ġenerali li tgħid li l-post tal-provvista ta’ provvista ta’ merkanzija intra-Unjoni se jitqies li huwa l-post fejn tkun tinsab il-merkanzija fil-ħin meta jintemm id-dispaċċ jew it-trasport tal-merkanzija lill-klijent; ii) emenda li tiddetermina regola unika għall-mument tal-intaxxar tal-VAT fuq provvisti intra-Unjoni; iii) artikolu ġdid li jgħid li l-VAT għandha titħallas mill-persuna li lilha l-merkanzija tiġi fornuta sakemm dik il-persuna tkun persuna taxxabbli ċertifikata (“CTP”). Skont il-Kummissjoni, il-proposta hija mistennija tnaqqas il-frodi transfruntiera tal-VAT b’madwar EUR 41 biljun fis-sena. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni għas-sostituzzjoni tas-sistema tranżitorja tal-VAT għat-tassazzjoni tal-kummerċ bejn l-Istati Membri li ġiet stabbilita aktar minn 25 sena ilu u li għadha fis-seħħ. It-tbegħid mir-reġim tranżitorju huwa pass kruċjali għall-ikkompletar tal-proċess li jwassal għas-sistema definittiva tal-VAT ibbażata fuq il-prinċipju tad-destinazzjoni għat-tassazzjoni ta’ merkanzija f’relazzjonijiet B2B u huwa kisba importanti li turi l-konsolidazzjoni kontinwa tas-suq intern tal-UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE huwa mħasseb dwar l-ispejjeż għan-negozji u għall-SMEs b’mod partikolari. Dawn għandhom jadattaw is-sistemi tagħhom biex jikkonformaw ma’ regoli għall-kummerċ kemm ġewwa kif ukoll barra l-Ewropa. Huwa ta’ importanza kbira li r-rekwiżiti ġodda ta’ rappurtar għall-VAT ma jsirux parti mill-proposta jew tal-implimentazzjoni tagħha. Tali bidliet jistgħu jkomplu jżidu biss l-ispejjeż tal-konformità. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Fl-Opinjonijiet preċedenti tiegħu, il-KESE ħeġġeġ lill-Kummissjoni biex teżamina b’liema mod tista’tiġi implimentata sistema komuni għas-servizzi kif ukoll għall-oġġetti mill-aktar fis possibbli, sabiex b’hekk jitnaqqsu l-problemi prevedibbli kkawżati mill-eżistenza ta’ żewġ sistemi differenti għall-merkanzija u għas-servizzi (5). Madankollu, il-Kummissjoni ripetutament esprimiet ruħha favur bidla gradwali f’żewġ fażijiet lejn l-iskema l-ġdida. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Għalhekk, qabel jiġu inklużi s-servizzi, il-Kummissjoni u l-awtoritajiet tat-taxxa nazzjonali se jkunu jistgħu jivvalutaw ir-riżultati tas-sistema l-ġdida tal-VAT ibbażata fuq id-destinazzjoni fir-rigward ta’: i) l-effettività fil-ġlieda kontra l-frodi; ii) l-ispejjeż tal-konformità għall-kumpaniji Ewropej; iii) l-immaniġġjar tal-qafas il-ġdid mill-awtoritajiet tat-taxxa. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-KESE jittama li l-għażla ta’ tranżizzjoni gradwali u aktar bil-mod għall-iskema l-ġdida tal-VAT tista’ tippermetti, fil-futur qarib, il-bini ta’ sistema definittiva unika u effiċjenti li tkopri kemm il-merkanzija kif ukoll is-servizzi. Matul l-implimentazzjoni gradwali jista’ jkun possibbli li jinkisbu tagħlimiet siewja mill-ewwel riżultati operattivi miksuba mill-iskema l-ġdida sempliċement fir-rigward tal-merkanzija. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Madankollu, għandu jiġi nnotat li s-sistema definittiva tal-VAT hija t-tieni fażi wara s-sistema tranżitorja li ilha mistennija għal aktar minn 25 sena. Għalhekk il-KESE jenfasizza l-importanza li titkompla l-ħidma lejn it-tieni pass. Jekk il-merkanzija u s-servizzi jiġu ttrattati bl-istess mod, is-sistema tal-VAT tkun aktar konduttiva għat-tkabbir u aktar b’saħħitha kontra l-frodi. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Għalkemm il-proposta hija estensiva, il-KESE jixtieq jenfasizza l-fatt li għad fadal xi kwistjonijiet pendenti. Pereżempju, is-sistema proposta kieku tibbenefika minn aktar ċarezza jew dispożizzjonijiet ċari li jistabbilixxu r-regoli fir-rigward tad-dejn mitluf, l-immaniġġjar tar-rimborżi fl-OSS, il-ħlasijiet akkont u d-definizzjonijiet ta’ “suq”, “pjattaformi”, eċċ. Dawn l-inċertezzi, flimkien ma’ fluss negattiv ta’ flus kontanti, jispiċċaw iġiegħlu lin-negozji jieħdu azzjoni biex jimminimizzaw ir-riskji. Il-KESE jrid li dawn l-aspetti jkomplu jiġu investigati sabiex jiġu evitati effetti negattivi fuq is-Suq Uniku. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Minn perspettiva differenti, ta’ min jinnota li l-intrapriżi Ewropej jistgħu jibbenefikaw minn azzjoni ta’ komunikazzjoni estensiva min-naħa tal-Kummissjoni sabiex jiġu spjegati b’mod adegwat, f’termini ċari u prattiċi, il-karatteristiċi ewlenin tas-sistema l-ġdida tal-VAT, kif ukoll il-vantaġġi konkreti li r-riforma tal-VAT hija mistennija tipproduċi sabiex issostni n-negozji Ewropej u t-tkabbir tagħhom. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | It-tassazzjoni ta’ tranżazzjonijiet transfruntiera B2B se żżid l-ammont totali tal-VAT fis-sistema. Dan jista’ jżid il-possibilità li jitfaċċaw tipi oħra ta’ frodi, telf ta’ flus mill-ekonomija u telf minħabba inqas ġbir ta’ taxxi. Persuna taxxabbli fi Stat Membru b’diskrepanza għolja tal-VAT tispiċċa taġixxi bħala kollettur għall-Istati Membri b’diskrepanza aktar baxxa tal-VAT. Għalhekk, il-KESE jisħaq dwar il-ħtieġa għal aktar kooperazzjoni bejn l-Istati Membri biex tiġi miġġielda l-frodi kif ukoll analiżi kontinwa dwar il-kwistjoni biex jiġi żgurat li s-sistema proposta ma twassalx għal tipi ġodda ta’ frodi u ta’ telf minħabba inqas ġbir ta’ taxxi. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Emendi ewlenin proposti għad-Direttiva 2006/112/KE

| 4.1. | Is-suddiviżjoni attwali ta’ tranżazzjoni ta’ oġġetti f’żewġ partijiet għall-finijiet tal-VAT – provvista eżentata fil-ġurisdizzjoni tat-tluq tal-merkanzija u “akkwist intra-Komunitarju” intaxxat fl-Istat tad-destinazzjoni – se tiġi sostitwita minn tranżazzjoni unika msejħa “provvista intra-Unjoni tal-merkanzija”, fejn il-kelma “Komunità” qed tiġi sostitwita bil-kelma “Unjoni” (6). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Il-bidla lejn tranżazzjoni unika hija meħtieġa biex tinkiseb is-sistema l-ġdida tal-VAT ibbażata fuq il-prinċipju tad-destinazzjoni u preżumibbilment se tissemplifika l-ġestjoni amministrattiva tat-tranżazzjonijiet uniċi. Min-naħa l-oħra, l-eliminazzjoni tar-referenza għall-“Komunità Ewropea” fit-test kollu tad-Direttiva 2006/112/KE hija adattament testwali neċessarju fid-dawl tal-formulazzjoni istituzzjonali ġdida inkorporata fit-Trattat ta’ Lisbona, li jirreferi għal “Unjoni Ewropea”. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Id-definizzjoni ta’ “provvista intra-Unjoni tal-merkanzija” tirreferi għal “provvista tal-merkanzija li ssir minn persuna taxxabbli għal persuna taxxabbli jew għal persuna ġuridika mhux taxxabbli li permezz tagħha l-merkanzija tintbagħat jew tiġi trasportata, mill-fornitur jew mill-persuna li qed takkwista l-merkanzija fi ħdan l-Unjoni jew f’isimhom, minn Stat Membru għal Stat Membru ieħor” (7). |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Huwa importanti li wieħed jinnota li tali kunċett komprensiv mhuwiex se jkopri: i) il-provvista ta’ merkanzija bi mmuntar jew installazzjoni bi prova jew mingħajrha; ii) il-provvista ta’ merkanzija eżentata skont l-Artikolu 148 jew 151 tad-Direttiva 2006/112/KE; u iii) merkanzija koperta mill-iskemi b’rata fissa għall-bdiewa (8). Tali tranżazzjonijiet, meta jitwettqu b’mod transkonfinali, attwalment ma jagħtux lok għal provvisti jew akkwisti intra-Komunitarji u t-test il-ġdid jikkonferma din l-iskema speċifika. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Il-KESE jqis l-eżenzjonijiet imsemmija hawn fuq bħala konfermi utli ta’ dispożizzjonijiet diġà inklużi fid-Direttiva 2006/112/KE fir-rigward tal-merkanzija speċifika elenkata u għalhekk jistgħu jiggarantixxu l-konsistenza u ċ-ċertezza tar-regoli tal-VAT fis-suq uniku kollu waqt l-implimentazzjoni inizjali tas-sistema l-ġdida. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.2. | Il-kunċett ta’ provvista intra-Unjoni tal-merkanzija hija supplimentata minn inserzjoni speċifika fid-Direttiva 2006/112/KE dwar il-“post tal-provvista tal-merkanzija”, li tiddetermina l-Istat Membru fejn il-VAT hija dovuta. Ir-regoli ġenerali eżistenti f’dan ir-rigward huma kkonfermati, iżda b’eċċezzjoni ġdida (9) li skontha “il-post tal-provvista ta’ provvista intra-Unjoni tal-merkanzija għandu jitqies bħala l-post fejn il-merkanzija tkun tinsab fil-mument meta jintemmu d-dispaċċ jew it-trasport tagħha lill-konsumatur” (10). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | Il-KESE jappoġġja l-idea li fuqha jissejsu ż-żewġ għażliet regolatorji tal-Kummissjoni, peress li huma evidentement immirati lejn l-iżvilupp tas-sistema l-ġdida bbażata fuq id-destinazzjoni, u ż-żamma ta’ eċċezzjonijiet estensivi, abbażi tal-prinċipju tal-Istat ta’ oriġini, tista’ tagħmel ħsara lill-konsistenza tal-qafas il-ġdid tal-VAT, tnaqqas il-prevedibbiltà tal-liġi u possibbilment iżżid kemm l-ispejjeż tal-konformità għall-intrapriżi kif ukoll il-piż amministrattiv għall-awtoritajiet tat-taxxa. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Madankollu, huwa importanti li jkomplu jiġu analizzati l-effetti tas-sistema proposta fuq il-fluss tal-flus. Attwalment, ma hemmx effetti fuq il-fluss tal-flus dovuti għall-VAT fuq provvisti transfruntiera ta’ merkanzija B2B. Għall-kuntrarju, is-sistema proposta se twassal għal dħul fil-forma ta’ fluss ta’ flus għall-bejjiegħ u spiża mil-lat ta’ tnaqqis fil-fluss ta’ flus għax-xerrej (11). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Madankollu, l-ispiża tal-kapital se tkun inġenerali akbar minħabba li ż-żmien għall-irkupru tal-VAT normalment se jkun itwal miż-żmien li fih il-VAT tinżamm mill-bejjiegħ. Dan huwa minħabba l-fatt li ħafna Stati Membri għandhom it-tendenza li jipposponu r-rimborżi tal-VAT. L-ispiża tal-kapital se tvarja skont il-perjodi tar-rapportar tal-Istati Membri, iż-żmien ta’ ħlas lill-awtorità tat-taxxa lokali tagħhom u l-effiċjenza tal-awtorità tat-taxxa fir-rimborż tal-VAT lix-xerrej. L-ispiża tal-kapital hija partikolarment ta’ tħassib għal Stati Membri żgħar b’ċifri ta’ esportazzjoni għoljin. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Tali implikazzjonijiet fuq il-fluss tal-flus u fuq il-likwidità tal-intrapriżi Ewropej għandhom jiġu kkunsidrati b’mod adegwat kemm mill-awtoritajiet tat-taxxa Ewropej kif ukoll dawk nazzjonali u jiġu indirizzati b’modi effiċjenti, sabiex jiġi evitat dewmien fir-rimborżi u l-ispejjeż marbuta. Hemm ir-riskju li t-tibdil fil-katini tal-provvista, minħabba l-effetti fuq il-fluss tal-flus, ifixkel il-kummerċ fi ħdan l-Unjoni u jista’ jfixkel l-ikkompletar tas-Suq Uniku. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.3. | Il-prinċipju li jgħid li l-VAT għandha titħallas minn kwalunkwe persuna taxxabbli li twettaq provvista taxxabbli ta’ merkanzija għadu l-pedament tas-sistema tal-VAT, ħlief għal xi eċċezzjonijiet elenkati li diġà ġew inklużi fl-Artikolu 193 tad-Direttiva 2006/112/KE, li issa huma supplimentati minn deroga ġdida skont l-Artikolu 194(a). Skont din id-deroga, f’każ li l-fornitur ma jkunx stabbilit fl-Istat fejn tkun dovuta l-VAT, il-VAT għandha titħallas mill-persuna li lilha tiġi fornuta l-merkanzija sakemm din tkun persuna taxxabbli ċertifikata (“CTP”) (12). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Fir-rigward tas-CTP, il-KESE jifhem l-idea li abbażi tagħha n-negozji b’affidabbiltà ppruvata f’dak li jirrigwarda t-tassazzjoni jingħataw il-possibilità li jibbenefikaw minn miżuri adatti ta’ semplifikazzjoni. Madankollu, kif innotat fl-Opinjoni ECO/442 dwar Il-Pakkett dwar ir-riforma tal-VAT (I), il-kunċett ta’ CTP għandu jkun sostnut minn kriterji ċari u trasparenti ta’ implimentazzjoni sabiex jippermetti lin-negozji, u b’mod partikolari l-SMEs, jibbenefikaw mill-istatus ta’ CTP. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Sabiex jinkisbu l-benefiċċji mistennija, il-Kumitat jenfasizza l-importanza li persuna taxxabbli li tittrasferixxi provvisti komposti titħalla tapplika s-semplifikazzjonijiet previsti fuq kull parti ta’ tranżazzjoni kwalunkwe. Hemm ir-riskju li, bl-impożizzjoni ta’ diviżjoni fittizja tat-tranżazzjoni, is-semplifikazzjoni intiża tispiċċa ssir kumplikazzjoni. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | F’dan ir-rigward, huwa kruċjali li jiġu implimentati kriterji armonizzati, ċari u proporzjonati fl-Istati Membri kollha biex jiġi ffaċilitat l-usa’ aċċess possibbli għall-istatus ta’ CTP. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni Ewropea għandha timmonitorja bir-reqqa l-funzjonament tal-istatus ta’ CTP sabiex jiġu evitati abbużi possibbli kif ukoll nuqqas ta’ uniformità regolatorja, speċjalment matul l-ewwel xhur ta’ applikazzjoni. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Sabiex jintlaħaq l-għan tar-reġim, ikun ta’ benefiċċju li jiġi armonizzat il-perjodu ta’ żmien li matulu l-Istati Membri għandhom jipproċessaw applikazzjoni għall-għoti tal-istatus ta’ CTP. L-Istati Membri għandhom jipproċessaw applikazzjoni għal CTP fil-pront sabiex in-negozji jkunu jistgħu jkomplu joperaw mingħajr interruzzjonijiet, dewmien u piżijiet amministrattivi bla bżonn minħabba l-inċertezza. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Barra minn hekk, il-KESE huwa mħasseb li l-proposta attwali tista’ tkun ostaklu projbittiv kemm għall-SMEs kif ukoll għan-negozji ġodda. Il-KESE jemmen li l-konċessjoni tas-sistema tar-reverse charge għandha tingħata fuq il-provvisti transfruntiera kollha tal-merkanzija B2B, sakemm is-sistema definittiva tkun kompletament fis-seħħ u r-rimborż tal-VAT isir fi żmien xieraq. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.4. | L-eliminazzjoni tad-dikjarazzjonijiet rikapitolattivi tal-VAT fir-rigward tal-merkanzija proposta mill-Kummissjoni hija konformi mal-qafas il-ġdid tal-VAT segwit, li jerġa’ jistabbilixxi n-natura awtodixxiplinari tal-VAT. Min-naħa l-oħra, il-konferma tad-dikjarazzjonijiet rikapitolattivi għas-servizzi hija konsistenti mal-għażla tal-Kummissjoni li timplimenta l-pjan ta’ azzjoni f’żewġ fażijiet differenti (13). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.4.1. | Il-KESE jappoġġja t-tibdil imressaq mill-Kummissjoni sabiex l-Istati Membri jitħallew jissemplifikaw l-obbligu li jissottomettu dikjarazzjonijiet rikapitolattivi, peress li hemm it-tama li s-semplifikazzjoni tnaqqas il-burokrazija u l-ispejjeż operattivi għall-kumpaniji Ewropej. Madankollu jenfasizza li dawn il-miżuri ta’ semplifikazzjoni għandhom jiġu mfassla sew sabiex jiġu evitati irregolaritajiet min-naħa tan-negozji, meta wieħed iqis li anke l-kisba ta’ sistema aktar sempliċi tista’ tkun sostanzjalment iffavorita permezz ta’ żieda fl-użu ta’ fatturi elettroniċi fi ħdan is-sistemi nazzjonali tat-taxxa. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | L-iskema speċjali attwali għall-bejgħ mill-bogħod intra-Unjoni ta’ merkanzija u għal servizzi pprovduti minn persuni taxxabbli fl-UE, iżda mhux fl-Istati Membri tal-konsum, hija soġġetta għal tibdil sostanzjali sabiex jiġi implimentat il-prinċipju ta’ skema ta’ reġistrazzjoni unika għad-dikjarazzjoni, għall-ħlas, u għat-tnaqqis tat-taxxa. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.5. | Mill-1 ta’ Jannar 2021 ’l quddiem, persuna taxxabbli rreġistrata fl-Istat ta’ identifikazzjoni tagħha se tkun tista’ tissottometti dikjarazzjonijiet tal-VAT trimestrali/kull tliet xhur b’mod elettroniku f’punt uniku ta’ servizz żgħir (MOSS) fir-rigward ta’ provvisti ta’ servizzi u għal bejgħ mill-bogħod intra-Unjoni lil persuni mhux taxxabbli fi Stat Membru ieħor (l-Istat ta’ konsum), flimkien mal-VAT dovuta (14). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.5.1. | L-Istat Membru ta’ identifikazzjoni mbagħad jibgħat id-dikjarazzjonijiet flimkien mal-VAT imħallsa lill-Istat Membru ta’ konsum, u b’hekk tiġi evitata l-ħtieġa li dawn il-persuni taxxabbli jkunu rreġistrati fl-Istat Membru ta’ konsum. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Il-kamp ta’ applikazzjoni tat-tranżazzjonijiet koperti minn tali mekkaniżmu żdied u ġie estiż mit-tranżazzjonijiet B2C għat-tranżazzjonijiet B2B (estensjoni oġġettiva) u huwa disponibbli wkoll għal persuni taxxabbli stabbiliti barra mill-UE li jaħtru intermedjarju fl-UE, li jsir responsabbli għall-ħlas tal-VAT u għall-obbligi korrispondenti (estensjoni suġġettiva). |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Persuni taxxabbli li jużaw l-iskema għandhom jissottomettu dikjarazzjonijiet tal-VAT f’punt uniku ta’ servizz (OSS) darba fix-xahar meta l-fatturat annwali tagħhom jaqbeż il-EUR 2 500 000. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Il-possibbiltà li wieħed jeżerċita tnaqqis tal-VAT, kif ukoll li jinkisbu rimborżi tal-kreditu tal-VAT minn Stat Membru fl-OSS, tippermetti l-konċentrazzjoni effiċjenti f’post uniku ta’ diversi obbligi tal-VAT li għandhom isiru kemm mill-kontribwenti kif ukoll mill-amministrazzjonijiet tat-taxxa. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | Il-Kumitat jinnota li huwa pożittiv li l-iskema l-ġdida, inkluż it-tnaqqis, se tiġi ssemplifikata billi jiġi permess li l-persuna taxxabbli tħallas is-somma tal-ammont nett tal-VAT (15) f’kull Stat Membru ta’ tassazzjoni. |
| --- | --- |

4.5.5.

| 4.5.6. | Min-naħa l-oħra, il-possibbiltà ta’ tnaqqis iżżid il-ħtieġa għal ċertezza legali u l-kompletezza tal-informazzjoni disponibbli għall-awtoritajiet tat-taxxa u b’hekk tiġġustifika l-proposta tal-Kummissjoni biex id-dikjarazzjoni tal-VAT f’punt uniku ta’ servizz tkun akkumpanjata minn informazzjoni supplimentari, inkluż: i) l-ammont totali tal-VAT li għandu jitħallas fuq il-provvisti ta’ markanzija u servizzi li fuqhom il-persuna taxxabbli bħala destinatarju għandha tħallas it-taxxa u fuq l-importazzjoni ta’ merkanzija fejn l-Istat Membru jeżerċita l-għażla skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 211; ii) il-VAT li għaliha jkun sar it-tnaqqis; iii) emendi relatati mal-perjodi tat-taxxa preċedenti; u iv) l-ammont nett tal-VAT li jrid jitħallas jew jiġi rimborżat jew ikkreditat. |
| --- | --- |

4.5.6.

| 4.5.7. | OSS li jiffunzjona huwa parti vitali ta’ sistema bbażata fuq id-destinazzjoni. Mingħajr OSS li jiffunzjona kompletament, abbażi ta’ awditi tal-pajjiż tad-domiċilju, semplifikazzjonijiet skalabbli, u l-kapaċità li jiġi kkumpensat il-VAT tal-input imġarrab mill-Istati Membri kollha, kwalunkwe sistema bbażata fuq id-destinazzjoni se żżid il-piż amministrattiv b’mod drammatiku, speċjalment għall-SMEs. |
| --- | --- |

4.5.7.

| 4.5.8. | L-ewwel riżultati operattivi tal-MOSS, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2015, għat-telekomunikazzjoni, ix-xandir u s-servizzi elettroniċi u li se jiġi estiż għat-tranżazzjonijiet kollha ta’ kummerċ elettroniku B2C (16) għandhom jiġu kkunsidrati b’mod suffiċjenti sabiex jinkiseb OSS b’saħħtu u li jiffunzjona bis-sħiħ b’kamp ta’ applikazzjoni estiż u sinifikanti bbażat fuq ir-riżultati konkreti miksuba s’issa minn tali għodda meta tiġi applikata għal setturi jew industriji speċifiċi. |
| --- | --- |

4.5.8.

| 4.5.9. | Fl-aħħar nett, il-KESE jirrakkomanda investiment adegwat f’riżorsi ta’ ħardwer/softwer tal-IT biex jiġi żviluppat OSS b’saħħtu u affidabbli li jkun kapaċi jimmaniġġja b’mod effiċjenti ammont konsiderevoli ta’ informazzjoni sensibbli, li jiggarantixxi funzjonament rapidu u sigur tas-sistema għall-benefiċċju kemm tal-kumpaniji Ewropej kif ukoll tal-amministrazzjonijiet fiskali. Investimenti bħal dawn huma strateġiċi sabiex jiġu evitati riżultati negattivi matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni mis-sistema l-antika għal dik ġdida, li se tinvolvi spejjeż sinifikanti ta’ adattament li kemm jista’ jkun għandhom jiġu mminimizzati permezz ta’ diġitalizzazzjoni adegwata. |
| --- | --- |

4.5.9.

Brussell, l-24 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Ara l-Opinjonijiet preċedenti tal-KESE: Pjan ta’ Azzjoni dwar il-VAT (ĠU C 389, 21.10.2016, p. 43); Pakkett dwar ir-riforma tal-VAT (I) (ĠU C 237, 6.07.2018, p. 40); Pakkett dwar ir-riforma tal-VAT (II) (ĠU C 283, 10.08.2018, p. 35).

1

(2)  COM(2016) 148 final.

2

(3)  COM(2018) 329 final.

3

(4)  Id-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE tat-28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (ĠU L 347, 11.12.2006, p. 1).

4

(5)  Ara l-Opinjonijiet preċedenti tal-KESE: Pjan ta’ Azzjoni dwar il-VAT (ĠU C 389, 21.10.2016, p. 43); Pakkett dwar ir-riforma tal-VAT (I) (ĠU C 237, 6.07.2018, p. 40); Pakkett dwar ir-riforma tal-VAT (II) (ĠU C 283, 10.08.2018, p. 35).

5

(6)  Modifiki għall-Artikoli 2 – 4 tad-Direttiva 2006/112/KE.

6

(7)  COM(2018) 329 final, p. 6.

7

(8)  Modifiki għall-Artikolu 14 tad-Direttiva 2006/112/KE.

8

(9)  Stabbilit bl-Artikolu 35(a), Direttiva 2006/112/KE.

9

(10)  COM(2018) 329 final, p. 7.

10

(11)  Kieku l-bejjiegħ ikollu jħallas il-VAT qabel ma jkun irċieva l-ammont mingħand ix-xerrej, il-bejjiegħ jesperjenza fluss ta’ flus negattiv u b’hekk spiża.

11

(12)  Modifiki għall-Artikolu 193, 194(a), Direttiva 2006/112/KE.

12

(13)  Modifiki għall-Artikoli 262 – 271, Direttiva 2006/112/KE.

13

(14)  Modifiki għall-Artikoli 358 – 369, Direttiva 2006/112/KE.

14

(15)  VAT dovuta minbarra l-VAT deduċibbli.

15

(16)  Dan jippermetti lin-negozji li jfornu servizzi tat-telekomunikazzjoni, servizzi tat-televiżjoni u tax-xandir bir-radju u servizzi pprovduti elettronikament lil persuni mhux taxxabbli fi Stati Membri fejn dawn ma jkollhomx stabbiliment biex jagħtu kont tal-VAT dovuta fuq dawn il-provvisti permezz ta’ portal tal-web fl-Istat Membru fejn ikunu identifikati.

16

---

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/45 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/45

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1303/2013 fir-rigward tal-aġġustament tal-prefinanzjament annwali għas-snin finanzjarji 2021–2023”

(COM(2018) 614 final — 2018/0322 (COD))

(2019/C 159/06)

Relatur: Javier DOZ ORRIT

| Konsultazzjoni | Il-Parlament Ewropew, 13.9.2018
  Il-Kunsill Ewropew, 17.9.2018 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikoli 177 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adottat fis-sezzjoni | 20.12.2018 |
| Adottata fil-plenarja | 24.1.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (Favur/kontra/astensjonijiet) | 121/1/3 |

Konsultazzjoni

Il-Parlament Ewropew, 13.9.2018

Il-Kunsill Ewropew, 17.9.2018

Bażi legali

L-Artikoli 177 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adottat fis-sezzjoni

20.12.2018

Adottata fil-plenarja

24.1.2019

Sessjoni plenarja Nru

540

Riżultat tal-votazzjoni

(Favur/kontra/astensjonijiet)

121/1/3

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-proposta għal Regolament tal-Kummissjoni Ewropea suġġett ta’ din l-Opinjoni (1) temenda r-Regolament fis-seħħ dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni tal-Fondi Ewropej (2) sabiex il-prefinanzjament tal-għajnuna mogħtija lill-Istati Membri, fi ħdan il-QFP 2014-2020, jitnaqqas minn 3 % għal 1 % tal-ammont ta’ din l-għajnuna, bejn l-2021 u l-2023. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Jekk ir-Regolament il-ġdid ta’ dispożizzjonijiet komuni (3) jiġi approvat skont it-termini proposti mill-Kummissjoni, it-tnaqqis tal-perċentwali tal-prefinanzjament, fl-aħħar perjodu tal-implimentazzjoni tal-programmi ffinanzjati mill-fondi Ewropej tal-QFP 2014-2020, ser ikun akkumpanjat, fil-bidu tal-implimentazzjoni tal-QFP 2021-2027, minn aktar tnaqqis ta’ dan il-perċentwal, li ser jinżel għal 0,5 % bejn l-2021 u l-2026, sakemm jitneħħa fl-2027 u s-snin ta’ wara. Fl-istess ħin, għall-QFP li jmiss, il-Kummissjoni tipproponi: tnaqqis tar-riżorsi tal-politiki ta’ koeżjoni (-10 %) u tal-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd (-13 %), żieda fil-perċentwal tal-kofinanzjament tal-Istati Membri u tnaqqis tal-perjodu ta’ implimentazzjoni tal-programmi (minn N+3 għal N+2). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-prefinanzjament huwa, qabel kollox, għajnuna għal-likwidità tal-Istati Membri sabiex jibdew jiġu implimentati l-programmi kofinanzjati mill-fondi Ewropej u biex jiġi evitat dewmien eċċessiv fl-implimentazzjoni tagħhom. Il-prefinanzjament huwa strument utli u meħtieġ. Għandu jitfakkar li sabiex jitnieda programm iffinanzjat minn fondi Ewropej, l-Istati Membri għandhom jgħaddu r-riżorsi lill-istituzzjonijiet pubbliċi u/jew atturi privati direttament responsabbli għall-implimentazzjoni tiegħu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Fil-fehma tal-KESE, ir-raġunijiet imressqa mill-Kummissjoni sabiex jitnaqqas il-perċentwal tal-prefinanzjament fl-aħħar stadju tal-implimentazzjoni tal-QDP 2014-2020 ma jidhrux li għandhom biżżejjed saħħa biex jiġġustifikaw dan. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jħoss li l-Kummissjoni għandha biżżejjed strumenti sabiex tikkontrolla l-użu adegwat tal-fondi Ewropej, inkluż il-prefinanzjament mill-Istati Membri u, fi kwalunkwe każ, ser jappoġġja kwalunkwe riforma biex tittejjeb din il-kapaċità. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex tikkunsidra mill-ġdid il-proposta tagħha li tnaqqas il-perċentwal ta’ prefinanzjament u żżomm dawk previsti fir-Regolament fis-seħħ dwar id-dispożizzjonijiet komuni dwar il-fondi Ewropej tal-QFP 2014-2020. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jitlob ukoll lill-Kummissjoni biex tirrevedi l-prefinanzjament fil-proposta tagħha għal Regolament dwar dispożizzjonijiet komuni għall-fondi Ewropej tal-QFP 2021-2027, f’konformità ma’ din l-Opinjoni. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Il-proposta tal-Kummissjoni fil-kuntest tagħha

| 2.1. | Ir-Regolament (UE) fis-seħħ Nru 1303/2013 tad-dispożizzjonijiet komuni tal-fondi Ewropej jistabbilixxi r-regoli li jirregolaw id-distribuzzjoni tar-riżorsi tiegħu fi ħdan il-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) 2014-2020. L-Artikolu 134 jistabbilixxi l-ammonti ta’ prefinanzjament li l-Istati Membri jistgħu jirċievu mill-UE biex jimplimentaw il-programmi approvati li se jkunu ffinanzjati b’dawn il-fondi. Ir-Regolament stabbilixxa li l-perċentwal ta’ prefinanzjament żdied b’mod kostanti minn 1 % fl-2014 għal 3 % tal-ammont tal-għajnuna tal-Fondi u tal-FEMS għall-programmi, bejn l-2020 u l-2023. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | L-Artikolu 1 tar-Regolament propost li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1303/2013, li għalih tirreferi din l-Opinjoni, l-uniku wieħed b’kontenut regolatorju miż-żewġ artikoli li għandu t-test, jimmodifika l-Artikolu 134 tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013 biex inaqqas il-prefinanzjament, fil-perjodu 2021-2023, minn 3 % għal 1 %, u jinżamm it-3 % fl-2020 biss. Huwa dejjem jirreferi għall-prefinanzjament tal-programmi tal-QFP 2014-2020 li se jibqgħu jiġu eżegwiti sal-2023. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ir-raġunijiet għall-bidla tal-kriterji dwar il-prefinanzjament li jinsabu fil-memorandum ta’ spjegazzjoni tal-proposta għal Regolament jirreferu għal dak li jsir “... għal raġunijiet ta’ trasparenza akbar u sabiex tikkontribwixxi għall-prevedibbiltà tal-ippjanar baġitarju u stabbiltà u prevedibbiltà akbar tal-profil tal-pagament”, b’referenza għar-rifużjonijiet ta’ fondi mill-Istati Membri lejn l-UE li s-sistema tiġġenera meta jiġu stabbiliti l-likwidazzjonijiet tal-flussi finanzjarji. Jirreferi wkoll għall-fatt li l-bażi tal-kalkolu ta’ prefinanzjament diġà tinkludi, mill-2019, “ir-riżerva tar-rendiment” li tirrappreżenta 6 % tal-valur totali tal-għajnuna pprogrammata. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-proposta għal Regolament tikkonċerna l-prefinanzjament tal-programmi ffinanzjati mill-fondi li ġejjin: il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew Plus, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd kif ukoll l-Istrument għall-Ġestjoni tal-Fruntieri u l-Viżi. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-proposta ta’ Regolament għal dispożizzjonijiet komuni tal-fondi Ewropej fi ħdan il-Qafas Finanzjarju Pluriennali 2021-2027 (4) fl-Artikolu 84 tagħha, iddedikat għall-prefinanzjament, tistabbilixxi li l-perċentwal tiegħu fuq l-ammont totali tal-għajnuna tal-Fondi, stabbilit fid-deċiżjoni li tapprova l-programm se tkun 0,5 % u se tingħata biss fl-ewwel sitt snin tal-perjodu, mill-2021 sal-2026. Il-proposta tal-Kummissjoni ma tinkludix prefinanzjament la fl-2027 u lanqas fis-snin sussegwenti. Il-programmi Interreg ser jiġu rregolati minn regoli speċifiċi li jipprovdu għall-prefinanzjament bħala 1 % tal-ammont totali tal-programm. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Modifiki oħra, fir-rigward tar-regolamenti attwali, inklużi fil-proposta għar-Regolament ta’ dispożizzjonijiet komuni għal wara l-2020, huma t-tnaqqis tal-perċentwal ta’ kofinanzjament mitlub mill-baġits tal-UE u t-tnaqqis tal-ħin ta’ implimentazzjoni tal-programmi meta jipproponu li jibdlu r-regola n+3 bir-regola n+2. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Osservazzjonijiet, ġenerali u speċifiċi, u proposti

| 3.1. | Il-proċeduri għall-implimentazzjoni ta’ għajnuna għal programmi ffinanzjati mill-fondi affettwati mir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 u r-regoli l-oħra dwar il-kontabbiltà u l-kontroll tar-riżorsi li l-UE tipprovdi lill-Istati Membri, jobbligaw lil dawn tal-aħħar biex jipprovdu bil-quddiem ir-riżorsi lill-istituzzjonijiet pubbliċi, lill-aġenti privati, jew lil assoċjazzjoni tat-tnejn, li huma direttament responsabbli għall-eżekuzzjoni ta’ dawn il-programmi. Hekk kif il-programmi qed jiġu eżegwiti, u l-Istati Membri jiċċertifikawhom kif xieraq, l-UE se tipprovdi lill-Istati Membri l-parti korrispondenti tal-kofinanzjament li dwaru jkun ingħata impenn f’kull wieħed mill-programmi approvati. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-prefinanzjament huwa, qabel kollox, għajnuna għal-likwidità tal-Istati Membri, li huwa utli ħafna biex tinbeda l-implimentazzjoni ta’ programmi kofinanzjati minn fondi Ewropej u biex jiġi evitat dewmien eċċessiv fl-implimentazzjoni tagħhom, li jiġi mill-problemi ta’ likwidità li jista’ jkollhom. Dawn il-problemi ta’ likwidità kienu partikolarment serji matul l-aktar snin ħarxa tal-kriżi ekonomika u finanzjarja riċenti, li fihom ġew applikati politiki ta’ awsterità estrema, u dawn għadhom ikunu problema sal-lum, partikolarment għall-Istati Membri li għandhom inaqqsu d-defiċits tal-baġit tagħhom. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-perjodu ta’ maturazzjoni, it-tfassil, il-preżentazzjoni, l-approvazzjoni u t-tnedija tal-implimentazzjoni tal-programm jvarja skont in-natura tagħhom u l-kapaċitajiet tal-amministrazzjonijiet u l-atturi privati ta’ kull wieħed mill-Istati Membri. F’ħafna każijiet idum aktar minn sentejn, u għalhekk huwa normali li l-fażijiet ta’ implimentazzjoni jiġu akkumulati fl-aħħar snin ta’ kull QFP u jispiċċaw sentejn jew tliet snin wara li jitlesta dan tal-aħħar. Ir-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni tal-2013 deher li jqis din iċ-ċirkostanza meta ppreveda li l-perċentwali tal-prefinanzjament annwali se jiżdiedu minn 1 % fl-2014 għal 3 % mill-2020 għal 2023, li mbagħad żdiedu minn 2 % għal 2,875 % bejn 2016 u 2019. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Issa, il-Kummissjoni tadotta l-loġika opposta. Fil-proposta għal modifika tar-Regolament tal-2013, li għaliha tirreferi din l-Opinjoni, il-prefinanzjament annwali, li se jkun 2,875 % tal-valur ta’ kull programm fl-2019, jinżel għal 1 % bejn l-2021 u l-2023. U, fl-istess sens, iżda b’mod aktar radikali, il-proposta għal Regolament ta’ dispożizzjonijiet komuni tal-QFP għal wara l-2020 tiffissa prefinanzjament annwali ta’ 0,5 %, bejn 2021 u 2026, u teliminah fl-2027 u fis-snin ta’ wara li fihom l-implimentazzjoni tal-programmi ffinanzjati mill-fondi strutturali u ta’ koeżjoni se tkompli. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Fil-fehma tal-Kumitat, ir-raġunijiet mogħtija mill-Kummissjoni fil-memorandum ta’ spjegazzjoni tal-proposta għal Regolament ma jidhrux biżżejjed biex jiġġustifikaw il-bidla. It-trasparenza u l-prevedibbiltà jissemmew fl-ippjanar tal-baġit u l-istabbiltà u l-prevedibbiltà fil-profil tal-pagamenti. Fil-fehma tal-KESE, dawn il-kriterji ferm mixtieqa m’għandhomx għalfejn ikunu inkompatibbli ma’ proċedura ta’ antiċipazzjoni u likwidazzjoni tal-għajnuna, jekk ikun hemm, kif għandu jkun hemm, il-kontrolli suffiċjenti. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Iċ-ċifra msemmija fil-memorandum ta’ spjegazzjoni ta’ flussi finanzjarji ta’ EUR 6600 miljun (2017) f’irkupri mill-Istati Membri lejn l-UE, minħabba l-volum tagħha ma tistax tkun esklużivament ir-riżultat ta’ eċċess ta’ prefinanzjament iżda wkoll tan-nuqqas ta’ implimentazzjoni, jew implimentazzjoni ħażina, tal-programmi jew tal-ippjanar ħażin tal-akkreditazzjonijiet tal-infiq. Min-naħa l-oħra, ir-referenza, li ssir fil-memorandum ta’ spjegazzjoni, li t-tnaqqis tal-perċentwal ta’ prefinanzjament se jiġi kkumpensat mill-fatt li l-perċentwal se jkun applikat ukoll, mill-2019, għar-“riżerva tar-rendiment” mhijiex korretta. Din ir-riżerva hija biss 6 % tal-ammont tal-programm u l-perċentwal tal-prefinanzjament ġdid li huwa propost se jkun terz biss minn dak mistenni. Iżda huwa fatt ukoll li din ir-“riżerva ta’ rendiment” diġà hija kkunsidrata fil-baġits ta’ kull Stat Membru u l-unika ħaġa li tista’ tinqala’ hija li jitilfu dan is-6 %, totalment jew parzjalment, jekk il-kriterji ta’ implimentazzjoni ma jintlaħqux b’mod sodisfaċenti. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Jekk il-problema li tfittex li ssolvi l-bidla regolatorja kienet relatata mal-ġestjoni tal-likwidità tar-riżorsi baġitarji, dak li tipproponi l-Kummissjoni jittrasferixxi l-problemi ta’ likwidità mill-UE lill-Istati Membri. Il-kwistjoni hija kumplessa minħabba li, billi fil-QFP 2014-2020 attwali r-riżorsi tal-UE bbażati fuq il-kontribuzzjoni tal-Istati Membri skont id-Dħul Nazzjonali Gross (DNG) tagħhom jirrappreżentaw 72 % tad-dħul totali tal-UE (5), meta nitkellmu dwar likwidità fl-UE, qed nitkellmu wkoll dwar il-likwidità tal-Istati Membri skont il-livelli ta’ ġid tagħhom. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Għandu wkoll jiġi mfakkar li l-proposta għal Regolament ta’ dispożizzjonijiet komuni tal-QFP 2021-2027 tistabbilixxi żieda fil-perċentwali tal-kofinanzjament mill-Istati Membri u li r-regola li tirregola l-perjodu ta’ implimentazzjoni titnaqqas b’sena, u tmur minn n+3 għal n+2. Fl-istess ħin, il-proposta tal-baġits pluriennali għall-2021-2027 tikkontempla tnaqqis tar-riżorsi destinati għall-politiki ta’ koeżjoni ta’ 10 % u tal-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd ta’ 13 %. Fi kliem ieħor, huwa propost simultanjament: li jitnaqqsu b’mod sinifikanti r-riżorsi tal-fondi, jitnaqqas il-perjodu ta’ implimentazzjoni tal-programmi u li l-Istati Membri jżidu l-obbligi tagħhom fil-kofinanzjament filwaqt li jaraw prefinanzjament baxx ħafna. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Għandu jiġi indikat li fl-Opinjoni dwar il-pakkett kollu dwar il-Qafas Finanzjarju Pluriennali wara l-2020 (6), “f’konformità mal-pożizzjoni tal-Parlament Ewropew, il-KESE jipproponi li ċ-ċifra tan-nefqa u tad-dħul tilħaq il-1,3 % tal-ING” u li “l-finanzjament tal-politiki ta’ koeżjoni (is-somma tal-FEŻR, tal-FK u tal-FSE) għandu jinżamm fil-QFP 2021-2027, tal-anqas bl-istess riżorsi, bi prezzijiet kostanti, bħal fil-qafas finanzjarju attwali”. L-istess kriterju jista’ japplika għall-PAK u għall-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd. Fir-rigward tad-dħul, fl-istess Opinjoni, il-KESE jiddikjara li “dan għandu jibda mill-proposti tal-HLGOR u tal-Parlament Ewropew għal firxa wiesgħa ta’ sorsi ulterjuri ta’ riżorsi proprji, u jwassal għal bidla sinifikanti lejn dipendenza fuq ir-riżorsi proprji matul il-perjodu tal-QFP li jmiss”. Il-qbil bejn il-KESE, il-PE u l-Kumitat tar-Reġjun dwar dawn l-aspetti u oħrajn tal-QFP li jmiss huwa partikolarment evidenti. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Il-pożizzjonijiet preċedenti huma mtennija fl-opinjonijiet settorjali dwar il-Qafas Finanzjarju l-ġdid tal-UE, b’mod partikolari fl-Opinjoni dwar Ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni tal-fondi Ewropej (7) li, kif iddikjarat fl-Opinjoni dwar Qafas Finanzjarju Pluriennali għal wara l-2020 (8), “il-KESE jiddispjaċih dwar il-proposta li tiġi emendata r-regola N+3 għal N+2 u jistieden lill-KE biex tikkunsidraha mill-ġdid”, filwaqt li jitlobha terġa’ tikkunsidra l-perċentwali ta’ kofinanzjament tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Il-KESE jħoss li l-Kummissjoni għandha biżżejjed strumenti sabiex tikkontrolla l-użu adegwat tal-fondi Ewropej, inkluż il-prefinanzjament mill-Istati Membri. Fl-istess ħin, iqis li permezz ta’ kooperazzjoni mill-qrib bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri jistgħu u għandhom jittejbu diversi aspetti tal-ippjanar u l-ġestjoni tal-programmi u ser jappoġġja r-riformi biex jittejbu dawn il-kapaċitajiet. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Wara li jikkunsidra dak kollu li ntqal hawn fuq, il-KESE jesprimi n-nuqqas ta’ qbil tiegħu mal-proposta għal Regolament li temenda r-Regolament (UE) Nru 1303/2013 biex inaqqas sostanzjalment il-prefinanzjament annwali għas-snin 2021-2023. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Il-Kumitat jitlob lill-Kummissjoni biex terġa’ tikkunsidra l-proposta tagħha u biex tqis dak li ntqal f’din l-Opinjoni u fl-opinjoni tal-Istati Membri, b’mod partikolari dik ta’ dawk li jwettqu, b’mod aktar korrett u effettiv, il-programmi kofinanzjati b’fondi Ewropej; u li, fil-każ li l-perċentwali ta’ prefinanzjament previsti fir-Regolament attwali ma nżammux, it-tnaqqis tagħhom ikun konsiderevolment aktar baxx u mhux ta’żewġ terzi (imkejjel skont ir-rata) kif maħsub. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Bl-istess mod, il-KESE jitlob li t-tnaqqis drastiku fil-prefinanzjament u t-tħassir tiegħu jiġu riveduti għas-sena 2027 u ta’ wara, previsti fil-proposta għal Regolament ta’ dispożizzjonijiet komuni ta’ fondi Ewropej tal-QFP 2021-2027. |
| --- | --- |

3.14.

Brussell, l-24 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1303/2013 rigward l-aġġustament tal-prefinanzjament annwali għas-snin 2021 sa 2023, COM(2018) 614 final – 2018/0322 (COD).

1

(2)  Ir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta' Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta' Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 (ĠU L 347, 20.12.2013, p. 320).

2

(3)  Il-proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistipula dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew Plus, il-Fond ta’ Koeżjoni, u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u r-regoli finanzjarji għalihom u għall-Fond għall-Ażil u l-Migrazzjoni, il-Fond għas-Sigurtà Interna u l-Istrument għall-Ġestjoni tal-Fruntieri u tal-Viżi, COM(2018) 375 final – 2018/0196 (COD) u l-annessi tagħha.

3

(4)  COM(2018) 375finali – 2018/0196 (COD) u l-annessi tiegħu.

4

(5)  Fil-proposta tal-Kummissjoni għal QFP wara l-2020, il-previżjoni tar-riżorsi proprji tal-UE tiżdied, iżda l-kontribuzzjonijiet tal-Istati skont id-DNG tagħhom se jkomplu jkunu qrib is-57 %.

5

(6)  ĠU C 440, 6.12.2018, p. 106.

6

(7)  ĠU C 62, 15.2.2019, p. 83.

7

(8)  ĠU C 440, 6.12.2018, p. 106.

8

---

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/49 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/49

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar ir-“Rakkomandazzjoni għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro”

[COM(2018) 759 final]

(2019/C 159/07)

Relatur: Javier DOZ ORRIT

| Konsultazzjoni | Kummissjoni Ewropea, 24.1.2019 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali |
| Adottata fis-sezzjoni | 20.12.2018 |
| Adottata fil-plenarja | 24.1/2019 |
| Nru tas-Sessjoni plenarja | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) | 162/2/2 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni Ewropea, 24.1.2019

Bażi legali

L-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali

Adottata fis-sezzjoni

20.12.2018

Adottata fil-plenarja

24.1/2019

Nru tas-Sessjoni plenarja

540

Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)

162/2/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE huwa tal-opinjoni li l-bini tar-reżiljenza ekonomika, objettiv fil-bażi tar-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-politika ekonomika taż-żona tal-euro, huwa tal-akbar importanza għall-ekonomiji taż-żona tal-euro, minħabba r-riskji prominenti ta’ tnaqqis fit-tkabbir ekonomiku, li jistgħu jevolvu fi kriżi ġdida fil-futur mhux daqstant imbiegħed. Madankollu, il-Kumitat jixtieq jenfasizza li t-tfittxija tar-reżiljenza ekonomika għandha timxi id f’id ma’ żieda fir-reżiljenza tas-swieq tax-xogħol, jiġifieri, il-kapaċità tas-swieq tax-xogħol li jrażżnu l-iskossi bi spejjeż soċjali limitati (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-Kumitat japprezza r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea għal pożizzjonijiet differenzjati tal-politika fiskali fl-Istati Membri iżda jwissi li f’diversi Stati Membri li għandhom dejn pubbliku għoli u marġnijiet tal-potenzjal tal-produzzjoni negattivi jew żero, il-bini ta’ buffers fiskali f’dan il-punt jista’ jkun kontroproduttiv għat-tkabbir inklużiv u sostenibbli u għas-sostenibbiltà tad-dejn. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-Kumitat jerġa’ jafferma l-pożizzjoni li ħa fl-Opinjoni tiegħu dwar Il-Politika ekonomika taż-żona tal-euro 2018 (2) dwar l-importanza kruċjali li jiġi megħlub id-defiċit fl-investiment pubbliku u privat li l-UE ġġarrab. Għal dawn ir-raġunijiet, huwa jistieden lill-istituzzjonijiet tal-UE biex jadottaw il-linji gwida u l-miżuri neċessarji sabiex jinkoraġġixxu l-investiment pubbliku u jiffaċilitaw l-investiment privat. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jilqa’ l-proposti biex jiġu spustati t-taxxi minn fuq ix-xogħol u jissaħħu s-sistemi edukattivi u l-investiment fil-ħiliet, kif ukoll l-effettività tal-politiki attivi tas-suq tax-xogħol li jappoġġjaw it-tranżizzjonijiet lejn impjiegi ta’ kwalità għolja. Is-segmentazzjoni fis-suq tax-xogħol għandha tiġi indirizzata wkoll. L-Istati Membri għandhom jiżguraw biżżejjed finanzjament għall-investiment soċjali u s-sistemi ta’ protezzjoni soċjali. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Barra minn hekk, il-KESE jikkondividi b’mod sħiħ it-tħassib tal-Kummissjoni Ewropea rigward il-ħtieġa ta’ azzjoni kontra l-frodi, l-evażjoni u l-evitar tat-taxxa b’miżuri kontra l-ippjanar aggressiv tat-taxxa sabiex is-sistemi tat-taxxa jsiru aktar effiċjenti u aktar ġusti u fil-kuntest tat-titjib tal-kwalità tal-finanzi pubbliċi. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jerġa’ jsostni l-importanza tal-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali bħala mezz sabiex tiżdied ir-reżiljenza, tiġi promossa l-konverġenza ’l fuq u finalment jiġi protett il-proġett ta’ integrazzjoni Ewropea mix-xejriet ċentrifugali. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jilqa’ r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea għal ibbilanċjar mill-ġdid simmetriku tal-iżbilanċi fil-kontijiet kurrenti fiż-żona tal-euro u b’mod partikolari s-sejħa għal żieda akbar fil-pagi fl-Istati Membri li għandhom surplus. Il-KESE jaħseb li fuq medda ta’ żmien medja, it-tkabbir reali tal-pagi nazzjonali għandu jkun proporzjonat mat-tkabbir fil-produttività nazzjonali u mhux jaqa’ warajh. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | It-titjib fl-ambjent tan-negozju u l-promozzjoni tat-tlestija tas-suq uniku, mingħajr ma jiġu mdgħajfa d-drittijiet soċjali u tal-ħaddiema, huma, fil-fehma tal-KESE, modi importanti sabiex tissaħħaħ ir-reżiljenza ekonomika fiż-żona tal-euro. Il-Kumitat jaqbel b’mod sħiħ mal-Kummissjoni Ewropea li l-istabbiliment tal-bażi komuni konsolidata għat-taxxa korporattiva huwa pass f’dik id-direzzjoni u għandu jiġi segwit. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Jenħtieġ li l-iffaċilitar tal-finanzjament tal-kumpaniji jkun oħra mill-prijoritajiet tal-politika ekonomika. Il-KESE jtenni li l-Unjoni tas-Swieq Kapitali hija importanti ħafna għall-finanzjament tal-attività ekonomika u jesprimi t-tħassib tiegħu dwar id-dewmien u l-ostakli li qed jiltaqa’ magħhom l-iżvilupp tal-Unjoni Bankarja, inkluż il-volum ta’ self improduttiv f’xi Stati Membri. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri biex juru tmexxija politika u l-impenn meħtieġ sabiex jegħlbu n-nuqqasijiet ta’ qbil dwar it-triq ’il quddiem għall-approfondiment tal-UEM, b’mod partikolari t-tlestija tal-Unjoni Bankarja, żieda fir-riżorsi proprji u l-istabbiliment fi ħdan il-baġit tal-UE ta’ funzjoni għall-istabbilizzar makroekonomiku li għandu jippermetti żieda tar-reżiljenza ekonomika taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kuntest tal-Opinjoni

| 2.1. | Għalkemm it-tkabbir fil-prodott fiż-żona tal-euro daħal fis-sitt sena tiegħu, issa huwa mistenni li jnaqqas filwaqt li r-riskji ta’ tnaqqis fir-ritmu qegħdin jiżdiedu b’mod viżibbli u għad hemm l-effetti tar-Riċessjoni l-Kbira, minn tkabbir potenzjali aktar baxx sa differenzi bejn l-Istati Membri u r-rati għoljin tal-qgħad f’ċerti żoni. Il-konverġenza lejn strutturi ekonomiċi aktar reżiljenti għalhekk hija objettiv ewlieni, bħalma huwa l-progress fl-approfondiment tal-UEM. F’dan l-isfond, ir-rakkomandazzjonijiet ewlenin tal-Kummissjoni Ewropea għall-politiki ekonomiċi fiż-żona tal-euro fl-2019 huma dawn li ġejjin: |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jiġi approfondit is-Suq Uniku, jittejjeb l-ambjent tan-negozju, u jiġu segwiti riformi fis-swieq tal-prodotti u tas-servizzi li jżidu r-reżiljenza. Jitnaqqas id-dejn estern u jiġu segwiti riformi sabiex tiżdied il-produttività fl-Istati Membri taż-żona tal-euro li għandhom defiċits fil-kont kurrenti, u jiġu msaħħa l-kundizzjonijiet li jappoġġjaw iż-żieda fil-pagi waqt li jirrispettaw ir-rwol tal-imsieħba soċjali, u jiġu implimentati miżuri li jippromovu l-investiment fl-Istati Membri taż-żona tal-euro li għandhom surplus kbir fil-kont kurrenti. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jerġgħu jinbnew il-buffers fiskali fil-pajjiżi taż-żona tal-euro b’livelli għoljin ta’ dejn pubbliku, jiġi appoġġjat l-investiment pubbliku u privat u jittejbu l-kwalità u l-kompożizzjoni tal-finanzi pubbliċi fil-pajjiżi kollha. B’differenza mis-snin preċedenti, il-Kummissjoni Ewropea ma ħarġitx rakkomandazzjoni għal pożizzjoni speċifika tal-politika fiskali fiż-żona tal-euro għall-2019. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Jiġu spustati t-taxxi minn fuq ix-xogħol u jissaħħu s-sistemi edukattivi u l-investiment fil-ħiliet, kif ukoll l-effettività tal-politiki attivi tas-suq tax-xogħol li jappoġġjaw it-tranżizzjonijiet. Tiġi indirizzata s-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol u jiġu żgurati sistemi adegwati ta’ protezzjoni soċjali fiż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Il-garanzija ta’ kontinġenza għall-Fond Uniku ta’ Riżoluzzjoni ssir operattiva, tiġi stabbilita Skema Ewropea ta’ Assigurazzjoni tad-Depożiti u jissaħħaħ il-qafas regolatorju u superviżorju Ewropew. Jiġi promoss id-diżingranaġġ b’mod ordnat ta’ stokks kbar ta’ dejn privat. Jitnaqqas malajr il-livell ta’ self improduttiv fiż-żona tal-euro u ma titħalliex l-akkumulazzjoni tiegħu, inkluż billi titneħħa l-predispożizzjoni favur id-dejn fit-tassazzjoni. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Isir progress malajr biex titlesta l-Unjoni Ekonomika u Monetarja, anki bil-perspettiva li jissaħħaħ ir-rwol internazzjonali tal-euro, waqt li jitqiesu l-proposti tal-Kummissjoni, inklużi dawk li jirrigwardaw is-settur finanzjarju kif ukoll il-Programm ta’ Appoġġ għar-Riformi u l-Funzjoni Ewropea ta’ Stabbilizzazzjoni tal-Investimenti fil-kuntest tal-proposta għall-Qafas Finanzjarju Pluriennali 2021-2027. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE huwa mħasseb li r-riskji ta’ tnaqqis fir-ritmu għall-prospettiva ekonomika għaż-żona tal-euro jistgħu jevolvu fi kriżi soċjoekonomika oħra fil-futur mhux daqstant imbiegħed, li tkun toħloq sfidi kbar għall-aġġustament. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | It-tkabbir attwali fil-prodott diġà laħaq l-ogħla livell tiegħu wara li kien laħaq biss 1,7 % fl-2017. It-tkabbir fil-prodott potenzjali għadu taħt ir-rata tiegħu fl-2008 filwaqt li l-investiment pubbliku huwa ’l bogħod ħafna milli jirkupra mit-tnaqqis kbir tiegħu (b’aktar minn kwart tal-ogħla livell tiegħu) mill-bidu tal-kriżi. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | L-inugwaljanzi jippersistu fost l-Istati Membri, speċjalment f’termini ta’ qgħad. Minkejja t-titjib fl-indikaturi ewlenin, l-għadd totali ta’ sigħat maħduma u l-volum tal-impjieg għadhom aktar baxxi mil-livell tagħhom tal-2008, filwaqt li ż-żieda reali fil-pagi kienet modesta u għadha lura meta mqabbla mat-tkabbir fil-produttività, li jissuġġerixxi li l-kisbiet anki minn tkabbir modest għadhom mhux distribwiti b’mod ugwali. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Iż-żona tal-euro xorta qed tirreġistra surplus imdaqqas fil-kont kurrenti, xprunat prinċipalment mis-surpluses fil-kontijiet kurrenti fi Stati Membri partikolari; dan jindika domanda domestika relattivament baxxa, u hija waħda mill-kawżi tat-tensjonijiet internazzjonali li jalimentaw il-protezzjoniżmu kummerċjali. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Minkejja l-aġġustamenti ’l isfel reċenti fil-previżjonijiet tat-tkabbir, il-Bank Ċentrali Ewropew iddeċieda li jtemm il-programm tiegħu ta’ taffija kwantitattiva, u b’hekk ineħħi pilastru importanti tal-appoġġ ta’ politika għat-tkabbir taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Filwaqt li għadhom jippersistu vulnerabbiltajiet mill-kriżi, bħal-livelli għoljin ta’ dejn pubbliku u privat u s-self improduttiv li jagħmlu pressjoni fuq il-karti bilanċjali tal-banek, għadu ma sarx progress suffiċjenti sabiex l-arkitettura istituzzjonali tal-UEM tissaħħaħ b’mod li żżid ir-reżiljenza tal-ekonomija tal-euro mingħajr ma taffettwa żżejjed il-finanzi pubbliċi, is-swieq tax-xogħol u l-politiki soċjali għall-aġġustament f’każ ta’ skossi. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Hemm riskji globali importanti ta’ tnaqqis fir-ritmu, minn żieda fil-protezzjoniżmu kummerċjali sa volatilità fis-swieq finanzjarji. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.2. | Minħabba l-konsegwenzi tal-kriżi preċedenti, li l-effetti tagħha, speċjalment fis-suq tax-xogħol u l-oqsma soċjali għadhom viżibbli f’diversi Stati Membri, il-KESE jħoss li t-tisħiħ tar-reżiljenza ekonomika taż-żona tal-euro permezz ta’ avvanz b’mod deċiż u malajr lejn it-tlestija u l-approfondiment tal-UEM u s-suq uniku, skont il-linji proposti mill-Kummissjoni Ewropea, huwa essenzjali sabiex jiġi evitat li kriżi ekonomika oħra tittrasforma ruħha fi kriżi tas-suq tax-xogħol u soċjali. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Minbarra dawn ir-riskji, l-iżviluppi teknoloġiċi jippreżentaw opportunitajiet iżda wkoll theddid. Minn naħa, u bil-kundizzjoni li jsir investiment suffiċjenti fihom, dawn jistgħu jgħinu sabiex jiżdied it-tkabbir kronikament dgħajjef tal-produttività fiż-żona tal-euro. Min-naħa l-oħra, huma probabbli li jiffavorixxu xi gruppi soċjali, b’mod partikolari dawk b’ħiliet ogħla u aħjar, aktar minn oħrajn. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Għalkemm il-marġni medju tal-potenzjal tal-produzzjoni (3) fiż-żona tal-euro huwa proġettat li jsir modestament pożittiv fl-2018 (0,3 % tal-PDG potenzjali), hemm differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri, li jissuġġerixxu li l-irkupru ċikliku mhuwiex l-istess kullimkien. Id-daqs tal-marġni tal-potenzjal tal-produzzjoni pożittiv ta’ pajjiż huwa indikazzjoni ta’ kemm il-pożizzjoni tal-politika fiskali tiegħu tista’ tissikka mingħajr ma l-politika fiskali tkun proċiklika. Diversi Stati Membri (u b’mod partikolari ftit pajjiżi kbar b’impatt konsiderevoli fuq il-prestazzjoni ġenerali taż-żona tal-euro) bi proporzjonijiet għolja ta’ dejn pubbliku/PDG, għandhom marġnijiet tal-potenzjal tal-produzzjoni negliġibbli jew negattivi. Filwaqt li l-Istati Membri għandhom jagħmlu kulma jistgħu biex jiżguraw il-kwalità għolja tal-finanzi pubbliċi tagħhom, huwa probabbli li meta jiġu mħeġġin jibnu buffers fiskali permezz ta’ pożizzjonijiet fiskali ta’ kontrazzjoni dan jipperpetwa t-tkabbir baxx fihom, mingħajr ma jgħin biex jitnaqqas id-dejn pubbliku tagħhom bħala proporzjon tal-PDG. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Barra minn hekk, defiċjenza dokumentata sewwa tal-governanza ekonomika tal-UE u waħda mill-motivazzjonijiet wara riformi bħall-istabbiliment tal-Bord Fiskali Ewropew kienet il-fokus biss fuq il-konformità tal-politiki fiskali nazzjonali mar-regoli fiskali tal-UE, filwaqt li l-pożizzjoni fiskali aggregata fiż-żona tal-euro ġiet traskurata. Għalhekk l-assenza ta’ rakkomandazzjoni għall-pożizzjoni aggregata taż-żona din is-sena hija sfortunata u titlef opportunità sabiex tingħaqad ma’ rakkomandazzjonijiet aktar speċifiċi għad-divrenzjar bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | F’konformità mal-Opinjonijiet preċedenti tal-KESE, il-Kumitat qiegħed iħeġġeġ lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea sabiex isaħħu l-investiment pubbliku bħala mezz biex jiġi promoss it-tkabbir fit-tul iżda wkoll biex jitnaqqsu l-inċertezzi attwali u biex jiġu promossi tranżizzjonijiet mingħajr problemi għal mudell ta’ tkabbir aktar sostenibbli u ekwu. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Il-Kumitat jiddubita jekk fil-pajjiżi li għandhom proporzjonijiet għoljin ta’ dejn pubbliku/PDG, l-akkwist pubbliku aktar effiċjenti u effettiv waħdu (4) jistax jipprovdi biżżejjed spazju sabiex jiżdied l-infiq pubbliku fuq l-investiment – inkluż fl-edukazzjoni, il-ħiliet u l-abilitazzjoni ta’ politiki attivi tas-suq tax-xogħol – fil-livelli xierqa sabiex jiżdied it-tkabbir inklużiv fit-tul u sabiex jintlaħqu l-miri tal-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-karbonju, u jekk dawn il-bidliet jistgħux ikunu f’waqthom biżżejjed fid-dawl tal-ħtieġa urġenti ta’ investiment pubbliku. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | L-opinjoni tal-KESE dwar Il-politika ekonomika taż-żona tal-euro 2018 (5) issottolinjat il-kontradizzjoni kbira maħluqa mis-sitwazzjoni ta’ pajjiżi li żammew surpluses eċċessivi tal-bilanċ tal-kontijiet kurrenti tagħhom u surpluses fiskali b’rati netti negattivi ta’ formazzjoni tal-kapital pubbliku. Il-Kumitat jesprimi t-tħassib tiegħu li, minkejja r-rakkomandazzjonijiet ripetuti tal-Kummissjoni u l-Kunsill, it-Tbassir tal-Ħarifa jipprevedi li dawn il-pajjiżi se jkomplu b’surpluses għoljin ħafna tal-kontijiet kurrenti sal-2020 (6). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Il-Kumitat jilqa’ l-enfasi fuq it-tisħiħ tas-sistemi edukattivi u l-investiment fil-ħiliet u t-tnaqqis fis-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol u jtenni s-sejħa tiegħu għal riformi strutturali li jippromovu tkabbir aggregat ogħla fil-produttività, filwaqt li joħolqu impjiegi ta’ kwalità għolja u jiżguraw id-distribuzzjoni ġusta taż-żidiet fil-produttività. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Il-Kumitat jaqbel mas-sejħa għal żieda akbar fil-pagi fl-Istati Membri li għandhom surpluses. Madankollu, huwa jinnota li ż-żieda fil-produttività waħedha mhux neċessarjament tgħin sabiex jiżdiedu l-pagi reali fl-Istati Membri li għandhom pożizzjonijiet ta’ investiment internazzjonali netti negattivi billi f’bosta pajjiżi kien hemm diżakkoppjar bejn il-produttività u ż-żieda fil-kumpens reali. Għandhom jittieħdu wkoll miżuri li jappoġġjaw distribuzzjoni aktar ugwali taż-żidiet fil-produttività. L-għodda ewlenija għal dan huwa n-negozjar kollettiv abbażi tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali, li għandu jieħu inkunsiderazzjoni ż-żidiet fl-għoli tal-ħajja u l-produttività reali fil-proċess tal-iffissar tal-pagi, kif ukoll jindirizza aspetti oħrajn li jtejbu l-kwalità tal-impjiegi. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | “L-indirizzar tal-frodi u l-evażjoni tat-taxxa u l-ippjanar aggressiv tat-taxxa (ATP) [huwa] essenzjali sabiex is-sistemi tat-taxxa jsiru aktar effiċjenti u aktar ġusti. [Miżuri bħal dawn] huma essenzjali sabiex jiżguraw id-dħul tal-gvern, jimpedixxu d-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni bejn id-ditti, jippreservaw il-koeżjoni soċjali u jiġġieldu kontra ż-żieda fl-inugwaljanzi”. Il-KESE jaqbel kompletament ma’ din id-dikjarazzjoni fid-dokument ta’ ħidma li jakkumpanja r-rakkomandazzjoni proposta (7). Għalhekk huwa jitlob li r-regoli adottati sabiex jiġu miġġielda dawn ir-reati u dawn il-prattiki ħżiena jiġu adottati mingħajr dewmien, u li tiġi evalwata l-possibbiltà li jiġu stabbiliti miżuri oħra aktar effettivi li jinkludu wkoll strumenti sabiex itemmu l-attivitajiet illeċiti tar-refuġji fiskali. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-Kumitat jaħseb li għandhom jittieħdu passi aktar deċiżivi sabiex jiġi ffaċilitat l-infiq pubbliku fuq l-investiment, pereżempju, billi l-infiq fuq l-investiment pubbliku jiġi eżentat mill-kalkolu tad-defiċits fl-applikazzjoni tar-regoli fiskali tal-UE (l-hekk imsejħa Regola tad-Deheb), b’kont xieraq meħud tas-sostenibilità tal-livelli attwali ta’ dejn. |
| --- | --- |

4.2.

Brussell, l-24 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Din id-definizzjoni ta’ reżiljenza tas-swieq tax-xogħol hija meħuda mir-rapport tal-2012 tal-OECD dwar What makes labour markets resilient during recessions? (X’jagħmel is-swieq tax-xogħol reżiljenti matul ir-riċessjonijiet?), fl-OECD Employment Outlook, OECD Publishing, Pariġi.

1

What makes labour markets resilient during recessions?

(2)  ĠU C 62, 15.2.2019, p. 312

2

(3)  Dik hija d-differenza bejn il-PDG reali u dak potenzjali bħala proporzjon tal-PDG potenzjali.

3

(4)  Ara l-Kummissjoni Ewropea (2018) Analysis of the Euro Area economy (Analiżi tal-ekonomija taż-Żona tal-Euro), SWD(2018), 467 final, p. 8.

4

Analysis of the Euro Area economy

(5)  ĠU C 62, 15.2.2019, p. 312

5

(6)  Anness bl-Istatistika, Previżjoni Ekonomika Ewropea – Ħarifa 2018, Tabella 50, p. 196

6

(7)  Ara l-Kummissjoni Ewropea (2018) Analysis of the Euro Area economy (Analiżi tal-ekonomija taż-Żona tal-Euro), SWD(2018), 467 final, p. 8.

7

Analysis of the Euro Area economy

---

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/53 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/53

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment. Kontribut mill-Kummissjoni Ewropea għal-laqgħa tal-mexxejja f’Salzburg fid-19-20 ta’ Settembru 2018”

[COM(2018) 634 final — 2018/0329 COD]

(2019/C 159/08)

Relatur: José Antonio MORENO DÍAZ

Korelatur: Vladimíra DRBALOVÁ

| Konsultazzjoni | Kummissjoni 24.10.2018 |
| --- | --- |
| Bażi ġuridika | L-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza |
| Adottata fis-sezzjoni | 18.12.2018 |
| Adottata fil-plenarja | 23.1.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) | 169/2/6 |

Konsultazzjoni

Kummissjoni 24.10.2018

Bażi ġuridika

L-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza

Adottata fis-sezzjoni

18.12.2018

Adottata fil-plenarja

23.1.2019

Sessjoni plenarja Nru

540

Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)

169/2/6

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jinnota l-argumenti tal-Kummissjoni Ewropea għal riformulazzjoni tad-Direttiva dwar ir-ritorn (1), iżda jtenni t-twemmin tiegħu li l-ewwel nett huwa essenzjali għall-UE li jkollha politika komuni u leġislazzjoni għall-migrazzjoni legali, kif ukoll dwar il-protezzjoni internazzjonali u l-asi (2). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE huwa mħasseb dwar id-diverġenza fil-kriterji użati mill-Istati Membri tal-UE fil-ġestjoni tal-migrazzjoni u speċjalment fir-rigward tat-trattament tal-migranti irregolari, li joħloq inċertezza legali u trattament mhux ugwali. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jemmen li l-Kummissjoni kien imissha nediet proċess ta’ komunikazzjoni u konsultazzjoni mal-gvernijiet u s-soċjetà ċivili dwar il-kwistjoni f’ċirkustanzi ġodda, kif għamlet fi stadju aktar bikri permezz tal-Green Paper (3). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE huwa tal-fehma li l-Kummissjoni kellha tipprovdi data, jew għall-inqas stima, rigward il-livell ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (4) dwar ir-ritorni u fuq il-livell tagħha ta’ applikabbiltà, kif ukoll dwar il-grad ta’ monitoraġġ tal-effettività tal-applikazzjoni tagħha, l-akbar diffikultajiet li jinqalgħu matul is-snin li fihom kienet fis-seħħ, u l-grad ta’ konformità mid-diversi Stati Membri. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-Kummissjoni għandha teżerċita ammont minimu ta’awtokritika, jew għall-inqas analiżi, sabiex jiġu spjegati r-rati baxxi ta’ ritorn imwettqa mill-Istati Membri u jiġu identifikati b’mod ċar ir-raġunijiet għal dan u/jew dawk responsabbli; jekk l-Istati Membri la applikaw id-Direttiva u lanqas irrispettaw ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2017/432 (5) dwar li r-ritorni jsiru aktar effettivi, allura għandha ssir valutazzjoni tal-impatt. Dan l-istudju għandu jinkludi evalwazzjoni ta’ kif l-Istati Membri avviċinaw il-ħolqien ta’ programmi operazzjonali li jipprovdu għajnuna u pariri f’ritorni u tqabbil tal-kosteffikaċja ta’ ritorni volontarji u ritorni mġiegħla. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE huwa konxju li hemm fergħa ta’ diskors nazzjonalista u tal-lemin estrem dwar il-migrazzjoni li qed tikkontribwixxi għal imġiba ksenofobika u intolleranti. Il-KESE jemmen li politika tal-migrazzjoni tal-UE komprensiva u komuni tkun l-aħjar argument li bih jistgħu jiġu kkalmati l-biżgħat tal-Ewropej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Skont il-fehmiet tal-KESE stabbiliti f’Opinjonijiet oħra (6), trid tiġi żviluppata narrattiva differenti dwar il-migrazzjoni li trawwem perspettiva mhix drammatizzata tagħha bħala fattur ekonomiku u soċjali normali u tippermetti sforzi biex is-soċjetà tiġi edukata dwar il-kwistjoni. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Min-naħa l-oħra, il-KESE jista’ jappoġġja l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Ġunju 2018, li jiddikjaraw li prekundizzjoni għal politika tal-UE li tiffunzjona hija approċċ komprensiv għall-migrazzjoni li tikkombina kontroll aktar effettiv tal-fruntieri esterni tal-UE, aktar azzjoni esterna u l-aspetti interni, f’konformità mal-prinċipji u l-valuri tal-UE, u li dawn l-isforzi għandhom ikomplu sabiex jiġu evitati diżastri umanitarji (7). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Id-data pprovduta mill-Kunsill Ewropew tal-18 ta’ Ottubru (8) turi li l-wasliet irregolari fl-UE tnaqqsu b’95 %. Fl-istess ħin, id-data tal-IOM minn Settembru 2018 (9) tispjega li sa dik id-data, 83 067 persuna kienu waslu fl-UE bil-baħar, u 1 987 kienu mietu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Il-KESE jara l-politika ta’ ritorni effettiva bħala parti integrali minn politika komprensiva tal-UE dwar l-immigrazzjoni u l-asil; madankollu, tali politika hija nieqsa u l-Kummissjoni għandha tipproċedi b’mod konsistenti u meqjus u mhux tadotta viżjoni tal-migrazzjoni purament iffukata fuq is-sigurtà u l-viġilanza bħala kwistjoni kriminali. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Il-KESE jikkunsidra li studju komparattiv – abbażi ta’ data u żjarat – taċ-ċentri ta’ detenzjoni fl-UE, is-sitwazzjoni tagħhom u l-konformità mad-drittijiet tal-bniedem fi ħdanhom jenħtieġ li jitwettaq. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Il-KESE jilqa’ l-isforzi tal-Kummissjoni sabiex jitħaffu d-deċiżjonijiet dwar ir-ritorni u torbot dan mad-deċiżjoni li jiġi rrifjutat l-asil u d-deċiżjoni biex jintemm soġġorn legali, kif ukoll biex b’mod ġenerali tagħmel il-proċedura ta’ ritorn aktar rapida u aktar effiċjenti. Minkejja dan, wieħed għandu jikkunsidra kemm huma realistiċi l-iskedi ta’ żmien proposti u ssir valutazzjoni tal-ostakli li jistgħu jiffrustraw din l-intenzjoni. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Fl-istess waqt, il-KESE jqis il-politika ta’ ritorni effettiva bħala marbuta ma’ proċess ta’ kollaborazzjoni effettiva ma’ pajjiżi terzi u l-konklużjoni u l-implimentazzjoni ta’ ftehimiet ta’ riammissjoni; jitlob lill-Kummissjoni biex tagħmel aktar sforzi u l-Istati Membri li jagħmlu l-aħjar użu ta’ dawn l-arranġamenti. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Il-KESE jqis ukoll li għandu jkun hemm referenza għall-aħjar prattiki applikati f’xi pajjiżi tal-UE li jipprevjenu residenza illegali ta’ ċittadini barranin milli jispiċċaw f’sitwazzjoni irregolari b’mod kroniku. Dawn il-prattiki tajba jinkludu l-għoti ta’ permessi ta’ residenza għal raġunijiet eċċezzjonali ta’ rabtiet soċjali, tax-xogħol jew familjari (arraigo) b’saħħithom fi Spanja jew l-għoti tad-Duldung fil-Ġermanja. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Sfond u l-proposta tal-Kummissjoni

| 2.1. | L-UE ilha sa mill-1999 tipprova tiżviluppa approċċ komprensiv għall-migrazzjoni, li jkopri l-armonizzazzjoni tal-kundizzjonijiet ta’ riammissjoni, id-dritt ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi residenti legalment u l-iżvilupp ta’ miżuri legali u kooperazzjoni prattika għall-prevenzjoni tal-migrazzjoni irregolari. Id-Direttiva dwar ir-Ritorn 2008/115/KE kellha l-għan li tistabbilixxi politika effettiva ta’ tneħħija u ripatrijazzjoni bbażata fuq standards komuni iżda r-rapport dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn li kien ippubblikat fl-2014 wera progress bil-mod ħafna dwar it-titjib tar-rata effettiva ta’ ritorn tal-UE: 2014 – 36,3 %, 2015 – 36,8 %, 2016 – 45,8 %, 2017 – 36,6 %. Lanqas ma sar xi titjib permezz tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2017/432, li kien fiha lott ta’ miżuri li l-Istati Membri għandhom jieħdu biex jikkapitalizzaw bis-sħiħ fuq il-flessibilità li toffri id-Direttiva. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Mingħajr ma jinbidel il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva u mingħajr ma tiġi affettwata l-protezzjoni tad-drittijiet eżistenti tal-migranti, inkluż fir-rigward tal-aħjar interessi tat-tfal, il-ħajja tal-familja u l-istat ta’ saħħa, u l-prinċipju tan-non-refoulement, id-direttiva riformulata għandha tagħmel il-proċess tar-ritorn iżjed effettiva billi tipproponi:






  — | iżjed koerenza u sinerġiji mal-proċeduri tal-asil; |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

iżjed koerenza u sinerġiji mal-proċeduri tal-asil;

| — | proċedura ġdida b’rabta mal-fruntieri; |
| --- | --- |

—

proċedura ġdida b’rabta mal-fruntieri;

| — | proċeduri u regoli ċari biex jiġu evitati l-abbużi; |
| --- | --- |

—

proċeduri u regoli ċari biex jiġu evitati l-abbużi;

| — | suġġerimenti għall-promozzjobni ta’ ritorn volontarju effiċjenti; |
| --- | --- |

—

suġġerimenti għall-promozzjobni ta’ ritorn volontarju effiċjenti;

| — | regoli ċari dwar id-detenzjoni. |
| --- | --- |

—

regoli ċari dwar id-detenzjoni.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE huwa mħasseb dwar id-diverġenza fil-kriterji użati mill-Istati Membri tal-UE fil-ġestjoni tal-migrazzjoni u speċjalment fir-rigward tat-trattament tal-migranti irregolari, li joħloq inċertezza legali u trattament mhux ugwali. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Il-KESE jtenni r-rakkomandazzjonijiet imressqin fl-Opinjoni tiegħu dwar il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-2002 dwar Politika Komunitajra għar-Ritorn ta’ Reżidenti Illegali, peress li jemmen li dawn ma ġewx ikkunsidrati – jew mhux għalkollox – fid-diversi miżuri leġislattivi u ta’ politika introdotti fil-livell tal-Unjoni minn dak iż-żmien ’l hawn, b’mod partikolari fir-rigward tad-drittijiet tal-migranti irregolari, ir-regolarizzazzjoni, ir-ritorn sfurzat, appell ġudizzjarju, id-dritt għal unità tal-familja, id-detenzjoni u l-bżonn għal politika ġenwinament komuni tal-migrazzjoni legali (10). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Naturalment, jilqa’ b’sodisfazzjon ir-riformulazzjoni – biex il-proċeduri ta’ ritorn isiru aktar effiċjenti, jitħaffef l-ipproċessar u dan jintrabat direttament mad-deċiżjoni li jiġi rrifjutat l-asil u d-deċiżjoni li jintemm soġġorn legali; l-Istati Membri għandhom id-dritt li jirritornaw il-migranti irregolari, dment li huma fis-seħħ sistemi ta’ asil ġusti u effiċjenti li jirrispettaw b’mod sħiħ il-prinċipju tan-non-refoulement. Madankollu, rigward l-għanijiet iddikjarati tal-bidliet proposti, il-KESE huwa mħasseb dwar x’ser ikun l-effett tagħhom. Il-KESE jqajjem dubju dwar l-effiċjenza ta’ dawn il-bidliet u jibża li l-uniku riżultat tal-bidliet ikun li jwasslu għal sitwazzjoni aktar diffiċli u aktar punittiva. Il-prinċipju bażiku li hu s-sies tal-prijorità ta’ ritorni volontarji, minquxa fid-Direttiva oriġinali 2008/115/KE, ma għandux jiġi mwarrab u sostitwit biss b’politiki ripressivi. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-proposta għandha tiġi evalwata wkoll mil-lat tal-vijabbiltà tal-għanijiet tagħha, speċjalment jekk trid tibqa’ kompatibbli mad-drittijiet tal-bniedem. It-tfittxija tat-tneħħija ġenerali taċ-ċittadini kollha ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment fit-territorju tal-UE, bħala l-uniku mezz biex jerġgħu jitpoġġew fi stat ta’ legalità, hija sempliċement impossibbli li tiġi implimentata, fid-dawl tal-esperjenza matul dawn l-aħħar snin u minħabba l-ispejjeż umani, ekonomiċi u spejjeż oħra sproporzjonati li tipproduċi. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Matul dawn l-aħħar għaxar snin, ma kien hemm l-ebda implimentazzjoni effettiva, monitoraġġ u evalwazzjoni ta’ politika ta’ ritorni li, barra minn hekk, għadha mhux inkorporata b’mod effettiv f’politika tal-UE dwar il-migrazzjoni komprensiva u komuni. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Fil-proposta, il-Kummissjoni jmissha spjegat għaliex id-Direttiva 2008/115/KE ma ġietx applikata kif suppost mill-Istati Membri, li naqsu wkoll milli jsegwu r-Rakkomandazzjoni (UE) 2017/432 li tinkludi gwida dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva, u ssejjaħ lill-Istati Membri biex jieħdu l-passi meħtieġa biex jitneħħew l-ostakli legali u prattiċi li jagħmlu r-ritorni diffiċli. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Bl-istess mod, fl-isfond ta’ konfużjoni soċjali li qiegħda tiżdied, għandu jsir tentattiv sabiex tiġi ppubblikata data reali dwar il-migrazzjoni irregolari lejn l-UE u li tiġi interpretata b’mod responsabbli sabiex jiġi evitat it-tkattir ta’ diskors ksenofobiku u razzista li jwassal għal pożizzjonijiet tal-lemin estrem. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | Abbażi ta’ kif żvolġew l-avvenimenti mill-2008 s’issa, il-Kummissjoni tara l-emendar tad-Direttiva bħala mod kif jinkiseb l-għan leġittimu li terġa’ tiġi stabbilita l-legalità u sabiex it-twettiq tar-ritorni jkun aktar effettiv. Madankollu, hemm ħafna metodi oħra li jiksbu l-istess effett iżda huma aktar effettivi u inqas onerużi (pereżempju, ir-ritorn volontarju, ir-regolarizzazzjoni fuq bażi individwali, eċċ). Il-KESE jara l-politika ta’ ritorni effettiva bħala parti integrali minn politika komprensiva tal-UE dwar l-immigrazzjoni u l-asil; madankollu, in-nuqqas ta’ tali politika għandu jwassal lill-Kummissjoni biex tieħu approċċ awtokritiku b’mod konsistenti u meqjus u tevita li tadotta viżjoni tal-migrazzjoni purament iffukata fuq is-sigurtà u l-viġilanza bħala kwistjoni kriminali (11). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | L-Opinjoni preċedenti tagħna tgħid li l-KESE jfakkar lill-Kummissjoni li f’għadd mill-Opinjonijiet tiegħu indika l-ħtieġa li tittieħed azzjoni dwar ir-regolarizzazzjoni (12). Madankollu, il-leġislazzjoni Ewropea tipprevedi miżuri bil-għan li l-istatus irregolari ta’ individwu jintemm b’mod raġonevoli u kostruttiv. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Eżempji ta’ miżuri bħal dawn jinstabu fl-Artikoli 6 – Deċiżjoni ta’ ritorn – u 7 – Tluq volontarju – tad-Direttiva 2008/115/KE, li ftit li xejn ġew analizzati u applikati mill-Istati Membri, partikolarment f’każijiet fejn ikun sar tentattiv biex tiġi ritornata persuna mingħajr suċċess. Fid-dawl ta’ dan, il-KESE japprova r-Rakkomandazzjoni (UE) 2017/432 li jinħolqu programmi operattivi ta’ ritorn volontarju. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Barra minn hekk, il-KESE josserva li r-regoli li japplikaw għat-tneħħija taċ-ċiottadini Ewropej u l-membri tal-familja tagħhom minħabba raġunijiet ta’ politika pubblika jew sigurtà pubblika (13) ma jiġux applikati għall-migranti irregolari. Hawnhekk qegħdin nirreferu għall-possibbiltà li tintalab li titħassar it-talba għal tneħħija minħabba bidla fiċ-ċirkustanzi wara perjodu raġonevoli u, meta jkunu għaddew sentejn minn meta tkun inħarġet l-ordni, l-obbligu li ordni ta’ tneħħija ma tiġix infurzata mingħajr ma jiġu valutati ċ-ċirkustanzi. Ma jidhirx raġonevoli li l-approċċ adottat għaċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea – jiġifieri li huna biss theddida għall-politika pubblika jew is-sigurtà pubblika – ma jistax jintuża fil-każ ta’ dawk li l-unika ħtija tagħhom hija kwistjoni ta’ dokumentazzjoni jekk għaddew minn bidliet sinifikanti fiċ-ċirkustanzi tagħhom. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Huwa essenzjali li l-proċedura ta’ ritorn tinkludi mekkaniżmi u salvagwardji effettivi – li jmorru lil hinn mis-sempliċi possibbiltà ta’ rikors jew appell – sabiex jiġu protetti d-drittijiet u l-interessi ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu soġġetti għal proċedimenti. Jeħtieġ li jkun hemm mod effettiv biex dawn id-drittijiet jiġu eżerċitati permezz ta’ assistenza legali adatta; kull proċedura għandha tiġi assenjata awtomatikament lil avukat speċjalizzat, li jkun ħa taħriġ imfassal apposta, biex iressaq il-każ għad-difiża. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-politika ta’ persekuzzjoni tar-residenti illegali trid timxi id f’id ma’ projbizzjoni ġenerali u b’saħħitha tal-identifikazzjoni tal-persuni abbażi tal-etniċità u/jew ir-reliġjon tagħhom. L-illaxkar attwali ta’ din il-projbizzjoni tagħmel l-Ewropa territorju fejn il-minoranzi razzjali jistgħu jkunu esposti b’mod intollerabbli għas-suspetti u l-kontroll tal-awtoritajiet. Il-fatt li l-Kumitat tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti li f’Lulju 2009 (14) ta twissija lil Spanja għax żammet ċittadina Spanjola fuq suspett li kienet immigranta illegali, sempliċement minħabba li kienet sewda, jgħid ħafna. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Il-KESE jikkunsidra li jeħtieġ li jsir studju komparattiv – abbażi ta’ data u żjarat – taċ-ċentri ta’ detenzjoni fl-UE, il-kundizzjonijiet tagħhom u l-konformità mad-drittijiet tal-bniedem. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE jipproponi wkoll li l-Kummissjoni kontinwament teżamina l-approċċ tal-Istati Membri li joħolqu programmi operattivi li jipprovdu għajnuna u parir aħjar fir-ritorni, inkluż appoġġ għar-riintegrazzjoni f’pajjiżi terzi ta’ ritorn – programmi huma messhom bdew lura fl-2017. Dan l-istudju għandu jinkludi tqabbil tal-kosteffettività ta’ ritorni volontarji u ritorni mġiegħla. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Il-KESE jixtieq isemmi l-aħjar prattiki applikati f’xi wħud mill-pajjiżi tal-UE biex jimpedixxu lill-migranti irregolari milli jispiċċaw f’sitwazzjoni li tkun kronikament irregoari. Prattiki tajba bħal dawn jinkludu l-arranġamenti tal-arraigo u d-Duldung fi Spanja u l-Ġermanja rispettivament, li jippermettu lil xi ċittadini barranin li kienu qegħdin jgħixu fit-territorju tagħhom taħt kundizzjonijiet irregolari jiksbu – għal raġunijiet straordinarji – status regolari bil-kundizzjoni li jissodisfaw ċerti rekwiżiti; dan jingħata fuq bażi individwali u selettiva. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Analiżi tal-bidliet proposti

| 5.1. | It-test tad-Direttiva huwa ċar ħafna, fejn jintroduċi disa’ bidliet speċifiċi, li l-Opinjoni tal-KESE tiffoka fuqhom. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Hemm ħtieġa qawwija għal kriterji oġġettivi fl-UE kollha biex tiġi ddeterminata l-eżistenza jew le tar-riskju ta’ ħarba, inklużi movimenti sekondarji mhux awtorizzati. Biex jiġu evitati interpretazzjonijiet diverġenti jew mhux effettivi, l-Artikolu 6 tal-proposta jistabbilixxi lista komuni ta’ kriterji oġġettivi biex tiġi ddeterminata l-eżistenza ta’ riskju ta’ ħarba bħala parti minn valutazzjoni kumplessiva taċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-każ individwali. Il-lista tal-kriterji hija wiesgħa wisq u tmur lil hinn mir-Rakkomandazzjoni (UE) 2017/432. Ir-riżultat huwa li, għalkemm id-Direttiva tipprevedi żewġ tipi ta’ proċedura ta’ ritorn – waħda ta’ emerġenza u eċċezzjonali, mingħajr tluq volontarju u soġġetta għal restrizzjonijiet oħra; l-oħra b’salvagwardji u bl-opzjoni ta’ konformità volontarja – fil-prattika l-biċċa l-kbira tal-migranti irregolari jkunu soġġetti għall-proċedura li, fit-teorija, għandha tkun eċċezzjonali. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.2.1. | Għadd limitat biss tal-kriterji oġġettivi fl-Artikolu 6 – li jirriżultaw mir-Rakkomandazzjoni (UE) 2017/432 u li jikkorrispondu fit-test emendat għall-kriterji f’(f), (h) u (k) – iservu biex b’mod rigoruż jiddefinixxu “riskju ta’ ħarba”. L-ittra (j) tista’ wkoll titqies bħala kriterju adattat f’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 7 dwar l-obbligu ta’ kooperazzjoni.






  (a) | In-nuqqas ta’ dokumentazzjoni fil-punt meta jinbdew il-proċedimenti jista’, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, jiġi rettifikat fuq talba li, jekk ma tiġix issodisfata, tista’ twassal għall-punt (f). |
| --- | --- | --- |

5.2.1.

(a)

In-nuqqas ta’ dokumentazzjoni fil-punt meta jinbdew il-proċedimenti jista’, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, jiġi rettifikat fuq talba li, jekk ma tiġix issodisfata, tista’ twassal għall-punt (f).

| (b) | Dan l-għan ipoġġi l-oneru tal-prova fuq il-migrant li jkollu jagħti xhieda ta’ residenza effettiva, u b’hekk titneħħa salvagwardja legali fundamentali. Id-diffikultajiet ġenerali relatati mal-akkomodazzjoni – b’mod partikolari dawk li bosta muniċipalitajiet jikkawżaw għall-barranin b’mod ġenerali u għall-persuni bi status irregolari b’mod partikolari – jagħtu lil dan il-punt kobor sproporzjonat. |
| --- | --- |

(b)

Dan l-għan ipoġġi l-oneru tal-prova fuq il-migrant li jkollu jagħti xhieda ta’ residenza effettiva, u b’hekk titneħħa salvagwardja legali fundamentali. Id-diffikultajiet ġenerali relatati mal-akkomodazzjoni – b’mod partikolari dawk li bosta muniċipalitajiet jikkawżaw għall-barranin b’mod ġenerali u għall-persuni bi status irregolari b’mod partikolari – jagħtu lil dan il-punt kobor sproporzjonat.

| (c) | Jekk nixtiequ nevitaw il-possibbiltà li l-immigranti irregolari KOLLHA jkunu akkużati b’riskju ta’ ħarba, li jfisser li jitwarrbu għalkollox il-proċeduri b’salvagwardji, ir-riskju ta’ ħarba ma jistax jiġi definit bl-użu ta’ dan it-tip ta’ parametru. Wara kollox, kull min jiġi mċaħħad mid-dritt għax-xogħol huwa ovvjament imċaħħad ukoll mir-riżorsi ekonomiċi u l-biċċa l-kbira tal-migranti irregolari għalhekk ibatu minn nuqqas ta’ riżorsi finanzjarji. |
| --- | --- |

(c)

Jekk nixtiequ nevitaw il-possibbiltà li l-immigranti irregolari KOLLHA jkunu akkużati b’riskju ta’ ħarba, li jfisser li jitwarrbu għalkollox il-proċeduri b’salvagwardji, ir-riskju ta’ ħarba ma jistax jiġi definit bl-użu ta’ dan it-tip ta’ parametru. Wara kollox, kull min jiġi mċaħħad mid-dritt għax-xogħol huwa ovvjament imċaħħad ukoll mir-riżorsi ekonomiċi u l-biċċa l-kbira tal-migranti irregolari għalhekk ibatu minn nuqqas ta’ riżorsi finanzjarji.

| (d) | Fid-dawl tal-politika tal-fruntieri magħluqa applikata mill-Istati Membri, ħafna migranti irregolari (u anke legali) ikunu daħlu fit-territorju tal-Istati Membri illegalment. |
| --- | --- |

(d)

Fid-dawl tal-politika tal-fruntieri magħluqa applikata mill-Istati Membri, ħafna migranti irregolari (u anke legali) ikunu daħlu fit-territorju tal-Istati Membri illegalment.

| (e) | Jekk migrant irregolari jiċċaqlaq bejn l-Istati Membri dan awtomatikament ma jiġix awtorizzat, iżda mhux neċessarjament raġuni biex jinstab li hemm riskju ta’ ħarba. |
| --- | --- |

(e)

Jekk migrant irregolari jiċċaqlaq bejn l-Istati Membri dan awtomatikament ma jiġix awtorizzat, iżda mhux neċessarjament raġuni biex jinstab li hemm riskju ta’ ħarba.

| (g) | Li wieħed ikun soġġett għal deċiżjoni ta’ ritorn maħruġa minn Stat Membru ieħor. Jekk id-Direttiva nnifisha tipprevedi l-infurzar dirett ta’ dik id-deċiżjoni mit-tieni Stat, ma jagħmilx sens li tiġi stabbilita din il-possibbiltà. |
| --- | --- |

(g)

Li wieħed ikun soġġett għal deċiżjoni ta’ ritorn maħruġa minn Stat Membru ieħor. Jekk id-Direttiva nnifisha tipprevedi l-infurzar dirett ta’ dik id-deċiżjoni mit-tieni Stat, ma jagħmilx sens li tiġi stabbilita din il-possibbiltà.

| (i) | Nuqqas ta’ konformità mar-rekwiżit li wieħed imur fi Stat Membru ieħor fejn ikun residenti legalment. F’każijiet bħal dawn, il-bidu ta’ proċedimenti ta’ tneħħija mingħajr tluq volontarju lejn il-pajjiż ta’ oriġini huwa kompletament sproporzjonat. Li huwa meħtieġ f’każijiet bħal dawn huwa xi tip ta’ miżura obbligatorja biex dawn jittieħdu lura fl-Istat Membru l-ieħor, iżda mhux it-tneħħija lejn il-pajjiż ta’ oriġini, aktar u aktar permezz tal-proċedura ta’ emerġenza. |
| --- | --- |

(i)

Nuqqas ta’ konformità mar-rekwiżit li wieħed imur fi Stat Membru ieħor fejn ikun residenti legalment. F’każijiet bħal dawn, il-bidu ta’ proċedimenti ta’ tneħħija mingħajr tluq volontarju lejn il-pajjiż ta’ oriġini huwa kompletament sproporzjonat. Li huwa meħtieġ f’każijiet bħal dawn huwa xi tip ta’ miżura obbligatorja biex dawn jittieħdu lura fl-Istat Membru l-ieħor, iżda mhux it-tneħħija lejn il-pajjiż ta’ oriġini, aktar u aktar permezz tal-proċedura ta’ emerġenza.

| 5.3. | Bħala daħla għall-analiżi tal-Artikoli 7 u 8, u artikoli oħra fil-proposta, għandna niċċaraw dan li ġej: it-test sħiħ ta’ dawn il-bidliet juri nuqqas ċar ta’ fehim tan-natura legali ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li, ladarba tiġi ċċarata, issostni l-isfida komprensiva mqajma fir-rigward tal-paragrafu 3, riflessa fl-Artikolu 8 l-ġdid tad-Direttiva. Deċiżjoni ta’ ritorn tikkostitwixxi deċiżjoni eżekuttiva meħuda mill-Istat li għandha impatt dirett fuq l-isfera personali tad-drittijiet u l-interessi ta’ persuna. Barra minn hekk, il-ġustifikazzjoni ġeneralment tkun direttament jew indirettament relatata mat-twettiq ta’ obbligi jew ma’ ċerta mġiba li biha tkun akkużata l-persuna, u din il-persuna jisħoqqilha proċess adatt biex tiġi vverifikata l-veraċità ta’ dawn l-allegazzjonijiet, li, f’dawn il-każijiet, jistgħu bla dubju ta’ xejn jiġu ssostanzjati b’mod indipendenti. Dan kollu jfisser li t-tneħħija hija sanzjoni, piena, kastig ta’ natura amministrattiva – u mhux kriminali – iżda hija regolata mill-istess prinċipji kostituzzjonali u drittijiet fundamentali bħal-liġi kriminali. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Fir-rigward tal-Artikolu 7 — l-obbligu ta’ kooperazzjoni – il-KESE jinnota s-suppożizzjoni tal-Kummissjoni li l-obbligu ta’ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jikkooperaw mal-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri fl-istadji kollha tal-proċeduri tar-ritorn jista’ jgħin it-tħaddim u l-effikaċja tajbin ta’ dawn il-proċeduri. Għandu jiġi nnutat, madankollu, li dan direttament jikser id-dritt fundamentali li il-persuna ma tixhidx kontriha nnifisha. L-obbligi stabbiliti f’dan l-artikolu jistgħu jiġu sintetizzati għal wieħed: li wieħed jikkoopera u jikkollabora waqt proċedura li tkun diretta kontrih stess. Artikolu 8 – Deċiżjoni ta’ ritorn – issa jirrikjedi lill-Istati Membri biex joħorġu deċiżjoni ta’ ritorn immedjatament wara l-adozzjoni ta’ deċiżjoni li ttemm residenza legali ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz, inkluża deċiżjoni li ma jingħatax status ta’ refuġjat jew status ta’ protezzjoni sussidjarja. Il-KESE jaħseb li l-Artikolu 8 għandu jkun estiż biex jinkludi l-possibilità li ċittadini ta’ pajjiżi terzi jingħataw opportunità raġonevoli sabiex jikkonformaw mal-obbligu li jitilqu mill-pajjiż tagħhom stess jew biex tfittex modi alternattivi biex jirregolarizzaw is-sitwazzjoni tagħhom. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Artikolu 9 dwar it-tluq volontarju jistipula li perjodu adatt ta’ tletin jum għandu jingħata għal tluq volontarju, li jannulla d-dispożizzjoni oriġinali ta’ sebat ijiem sa tletin jum. Filwaqt li l-perjodu massimu ta’ tletin jum biss kien mottiv ta’ kritika, l-eżistenza ta’ perjodu minimu kienet isservi bħala salvagwardja. It-tneħħija ta’ dan il-perjodu minimu tagħmilha possibbli għall-Istati Membri li ma jippermettu l-ebda perjodu ta’ tluq volontarju. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Il-miżura l-ġdida introdotta fl-Artikolu 13 tippermetti li l-Istati Membri jimponu projbizzjoni fuq id-dħul, li ma takkumpanjax deċiżjoni ta’ ritorn, fuq ċittadin ta’ pajjiż terz li l-permanenza illegali tiegħu fl-Istati Membri tiġi skoperta waqt it-tluq (mhux volontarju) mill-UE. Il-KESE jqis din il-miżura bħala sanzjoni imposta fuq persuna li f’dak il-mument ikun jikkonforma mal-liġi, jiġifieri jitilqu mit-territorju tal-UE u li jintemm is-soġġorn illegali tagħhom. Min-naħa l-oħra, il-miżura tista’ titqies bħala polza tal-assigurazzjoni kontra d-dħul ripetut fl-Istat Membru kkonċernat. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | L-Artikolu 14 dwar Ġestjoni tar-Ritorn jitlob lil kull Stat Membru jistabbilixxi, jopera, imantni u jiżviluppa aktar is-sistema ta’ ġestjoni ta’ ritorn nazzjonali, li għandha tipproċessa l-informazzjoni kollha meħtieġa għall-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva. Madankollu, il-kompatibbiltà teknika għandha tiġi żgurata mas-sistema ċentrali tal-UE. L-Artikolu 14 jipprovdi wkoll lill-Istati Membri biex jintroduċu programm operattiv biex jipprovdu appoġġ lil dawk ikkonċernati. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.7.1. | In-nuqqasijiet tas-Sistema ta’ Informazzjoni ta’ Schengen (SIS) ifissru li jinħtieġu miżuri sabiex tittejjeb il-koordinazzjoni bejn l-Istati. Huwa dubjuż ħafna kemm huma meħtieġa regoli speċifiċi fil-livell ta’ direttiva biex jiġu indirizzati kwistjonijiet essenzjalment ġestjonali ta’ natura prattika. |
| --- | --- |

5.7.1.

| 5.7.2. | Il-proposta li l-Istati Membri jistabbilixxu programmi għall-provvediment ta’ assistenza loġistika, finanzjarja u materjali oħra li tappoġġja r-ritorn volontarju, li tkun tinkludi l-programmi ta’ reintegrazzjoni, ġej mir-Rakkomandazzjoni (UE) 2017/432. Il-Kummissjoni għandha tappoġġja, tissorvelja u tivvaluta l-ħolqien tagħhom. |
| --- | --- |

5.7.2.

| 5.8. | L-Artikolu 16 jippersisti u jiffoka esklussivament fuq “l-uniku każ obbligatorju fejn l-effett sospensiv awtomatiku għandu jingħata skont din il-proposta”, jiġifieri li tiġi ssostanzjata t-tneħħija ta’ xi ħadd li l-applikazzjoni tiegħu għall-protezzjoni internazzjonali tkun ġiet rifjutata. Ma għandna l-ebda oġġezzjoni, ħlief li l-KESE jara każijiet oħra fejn is-sospensjoni tat-tneħħija għandha tkun ukoll awtomatika, sabiex jiġi rinforzat il-kamp ta’ applikazzjoni tas-salvagwardji u l-garanziji. Lista mhux eżawrjenti ta’ dawn għandha tinkludi:






  — | il-każijiet li fihom minorenni huma affettwati direttament jew indirettament, |
| --- | --- | --- |

5.8.

—

il-każijiet li fihom minorenni huma affettwati direttament jew indirettament,

| — | każijiet li fihom ikunu affettwati direttament jew indirettament membri tal-familja mill-UE u li għalhekk ma jaqgħux taħt id-Direttiva 2004/38/KE, |
| --- | --- |

—

każijiet li fihom ikunu affettwati direttament jew indirettament membri tal-familja mill-UE u li għalhekk ma jaqgħux taħt id-Direttiva 2004/38/KE,

| — | każijiet li fihom ikun hemm riskju dimostrabbli għas-saħħa jew għall-integrità fiżika tal-persuna kkonċernata, |
| --- | --- |

—

każijiet li fihom ikun hemm riskju dimostrabbli għas-saħħa jew għall-integrità fiżika tal-persuna kkonċernata,

| — | meta r-ritorn ikun ser isir lejn pajjiż identifikat bħala mhux sigur, inklużi pajjiżi li ma jirrispettawx id-drittijiet tal-bniedem. |
| --- | --- |

—

meta r-ritorn ikun ser isir lejn pajjiż identifikat bħala mhux sigur, inklużi pajjiżi li ma jirrispettawx id-drittijiet tal-bniedem.

| 5.9. | Fir-rigward tad-detenzjoni u l-istabbiliment ta’ mill-anqas tliet xhur bħala perjodu massimu ta’ detenzjoni, irridu nirrimarkaw li l-fatti juru li perjodu ta’ anqas minn tliet xhur huwa suffiċjenti għall-proċedura u l-passi meħtieġa sabiex tkun tista’ tiġi infurzata tneħħija lejn pajjiż terz, u li kważi ma jinkiseb xejn b’estensjoni ta’ dan il-perjodu, tkun kemm tkun twila, u anqas u anqas billi xi ħadd li ma jkun wettaq l-ebda reat jiġi soġġett għal tali miżura estrema bħat-tiċħid mil-libertà tiegħu. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Għal darba oħra nħeġġu sabiex jinstabu soluzzjonijiet oħra, bħad-Duldung Ġermaniża jew l-arraigo fi Spanja msemmija aktar ’il fuq, li jieħdu ferm anqas minn tliet xhur sabiex jiddeterminaw jekk persuna tkunx tista’ titneħħa jew le. Id-detenzjoni preventiva hija miżura interim, li l-iskop tagħhom huwa li tagħmilha aktar faċli biex jitwettaq ritorn furzat u tiġi evitata l-ħarba. Madankollu, l-użu ħażin tagħha bħala forma moħbija ta’ priġunerija jew piena għal l-immigrazzjoni irregolari għandha tiġi eskluża. Dan it-tip ta’ priġunerija hija pprojbita b’mod espliċitu mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (15). |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Konsegwentement, għandu jkun rekwiżit taħt id-Direttiva li dawn iċ-ċentri ta’ detenzjoni ma jkunux paragunabbli mal-ħabsijiet jew agħar minnhom. Għandu jiġi stipulat li s-sorveljanza interna ta’ dawn iċ-ċentri qatt ma titwettaq mill-forzi tas-sigurtà tal-Istat, li r-rwol tagħhom ikun limitat għall-perimetru, bis-sorveljanza interna tkun ir-responsabbiltà ta’ tip ieħor ta’ korp statali, kif ukoll li għandu jkun hemm standard minimu ta’ drittijiet tad-detenuti f’kull aspett daqs jew aħjar mill-istatus legali ta’ dawk miżmuma fil-ħabsijiet f’kull Stat Membru. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | L-emenda introdotta mill-paragrafu 7 tal-Artikolu 22 hija żejda għalkollox, billi diġà hija regolata mid-diversi proċeduri ta’ asil tal-Istati Membri. Fi kwalunkwe każ, huwa sproporzjonat għal persuna li tista’ tinżamm sa erba’ xhur għar-ritorn tagħha għax l-applikazzjoni tagħha għall-asil tiġi rifjutata, biex imbagħad terġa’ tiddaħħal immedjatament f’perjodu addizzjonali ġdid ta’ sitt xhur, bl-istess għan ta’ ripatrijazzjoni. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li l-effiċjenza tal-politika tar-ritorn tal-UE tiddependi wkoll mill-kooperazzjoni bejn il-pajjiżi ta’ oriġini. L-UE diġà kisbet ċertu progress, madankollu, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni biex tkompli bl-isforzi tagħha f’dan il-qasam u, fl-istess ħin, tappella lill-Istati Membri biex jikkapitalizzaw fuq dawn ir-riżultati u jagħmlu użu sħiħ minn dawn l-arranġamenti. |
| --- | --- |

5.13.

Brussell, it-23 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  COM(2018) 634 final.

1

(2)  ĠU C 85, 8.4.2003, p. 51 (mhux disponibbli bil-Malti).

2

(3)  COM(2002) 175 final.

3

(4)  Id-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta' pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (ĠU L 348, 24.12.2008, p. 98).

4

(5)  Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunnissjoni (UE) 2017/432 tas-7 ta' Marzu 2017 dwar ir-ritorni aktar effettivi fl-implimentazzjoni tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU L 66, 11.3.2017, p. 15).

5

(6)  Ara l-Opinjoni tal- KESE dwar “L-ispiża tan-nuqqas ta’ immigrazzjoni u tan-nuqqas ta’ integrazzjoni” (ĠU C 110, 22.3.2019, p. 1).

6

(7)  Laqgħa tal-Kunsill Ewropew, 28.6.2018, Konklużjonijiet

7

(8)  Laqgħa tal-Kunsill Ewropew, 18.10.2018, Konklużjonijiet

8

(9)  IOM – Il-Migrazzjoni: Monitoraġġ tal-Flussi Ewropa

9

(10)  ĠU C 85, 8.4.2003, p. 51 (mhux disponibbli bil-Malti).

10

(11)  Ara r-rapport ta’ Research Social Platform on Migration and Asylum (RESOMA) dwar Migration: crackdown on NGO's assisting refugees and other migrants

11

(12)  ĠU C 85, 8.4.2003, p. 51 (mhux disponibbli bil-Malti).

12

(13)  Artikoli 32 u 33 tad-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju tal-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KEE (ĠU L 158, 30.4.2004, p. 77).

13

(14)  FF. Komunikazzjoni Nru 1493/2006, Williams Lecraft v. Spanja

14

(15)  Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Ġunju 2016, Affum, C-47/15, ECLI:EU:C:2016:408, u tat-28 ta’ April 2011, El Dridi, C-61/11, ECLI:EU:C:2011:268.

15

Affum

El Dridi

---

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/60 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/60

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ kontroll li japplikaw fiż-Żona Regolatorja tal-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2115/2005 u r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1386/2007

(COM(2018) 577 final — 2018/0304 (COD))

(2019/C 159/09)

Relatur Ġenerali: Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE

| Konsultazzjoni | Il-Kunsill, 3.9.2018 |
| --- | --- |
| | Il-Parlament Ewropew, 10.9.2018 |
| Bażi legali | Artikoli 43 (2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent |
| Adottata fil-plenarja | 23.1.2019 |
| Sessjoni tal-plenarja Nru | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (Favur/kontra/astensjonijiet) | 104/0/2 |

Konsultazzjoni

Il-Kunsill, 3.9.2018

Il-Parlament Ewropew, 10.9.2018

Bażi legali

Artikoli 43 (2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent

Adottata fil-plenarja

23.1.2019

Sessjoni tal-plenarja Nru

540

Riżultat tal-votazzjoni

(Favur/kontra/astensjonijiet)

104/0/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jqis li hemm bżonn li l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ kontroll adottati mill-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral (NAFO) jiġu trasposti fid-dritt tal-Unjoni bil-għan li jiġu applikati b’mod uniformi u effettiv fi ħdan l-UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Madankollu, il-Kumitat iqis li l-Proposta mressqa ma tistabbilixxix mekkaniżmu effiċjenti għat-traspożizzjoni tar-regoli adottati min-NAFO u ma tindirizzax il-ħtieġa li dawn jiġu aġġornati kull sena. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-Kumitat huwa favur mekkaniżmu aktar effiċjenti u sempliċi u għaldaqstant jipproponi regolament b’artikolu wieħed biss li jistabbilixxi li, fir-rigward tal-flotta tagħha, l-Unjoni Ewropea għandha assolutament tapplika r-regoli adottati min-NAFO. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jenfasizza r-riskju li ġġib magħha l-introduzzjoni tas-sistema tal-atti delegati li permezz tagħha l-Kummissjoni tingħata s-setgħa li tilleġisla mingħajr ma tkun soġġetta għal proċeduri ordinarji. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Sommarju tal-proposta tal-Kummissjoni

| 2.1. | Il-Proposta mressqa għandha l-għan li tittrasponi fid-dritt tal-Unjoni l-miżuri adottati min-NAFO bejn l-2008 u l-2017, fejn din tal-aħħar hija s-sena tad-dħul fis-seħħ tal-Konvenzjoni emendata tan-NAFO. Peress li dawn il-miżuri jiġu emendati kull sena, il-Proposta tipprevedi t-traspożizzjoni tal-aktar miżuri reċenti u tistabbilixxi mekkaniżmu biex jitħaffu u jiġi ffaċilitati dawk il-miżuri li għadhom jiġu applikati fil-futur. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Għaldaqstant, tipprevedi d-delega ta’ setgħat lill-Kummissjoni sabiex tkun tista’ tirregola l-miżuri dwar l-operat tal-bastimenti li jwettqu l-attività tagħhom f’din iż-żona regolatorja u li jikkonċernaw, pereżempju, l-opportunitajiet tas-sajd (restrizzjonijiet tal-kwoti u/jew l-isforz tas-sajd), l-għeluq tas-sajd, il-qabda aċċessorja, is-sajd speċifiku tar-rebekkini, tal-gamblu tat-Tramuntana u għall-ħalibatt tal-Groenlandja, il-konservazzjoni ta’ klieb il-baħar, l-irkaptu tas-sajd użat, il-protezzjoni tal-ekosistemi vulnerabbli tal-baħar u l-ispezzjoni u l-monitoraġġ ta’ tali attività. B’kollox jiġu deskritti tletin tipi differenti ta’ miżuri. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-Proposta tħassar ir-Regolamenti (KE) Nru 2115/2005 (1) u (KE) Nru 1386/2007 (2) tal-Kunsill. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1. | Il-KESE jqis li hemm bżonn li l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ kontroll adottati min-NAFO jiġu trasposti fid-dritt tal-Unjoni bil-għan li jiġu applikati b’mod uniformi u effettiv fi ħdan l-UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Madankollu, fid-dawl tal-fatt li n-NAFO temeda l-miżuri ta’ konservazzjoni u ta’ kontroll tagħha kull sena, il-Kumitat iqis li l-Proposta mressqa ma tistabbilixxix mekkaniżmu effiċjenti għat-traspożizzjoni tar-regoli adottati min-NAFO jew l-aġġornament annwali tagħhom. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-Kumitat jemmen li l-aktar mekkaniżmu effiċjenti biex jiġu indirizzati dawn l-aġġornamenti regolari tar-regoli adottati min-NAFO jista’ jiġi stabbilit billi jitfassal regolament sempliċi li jiġġustifika l-perjodu preċiż meħtieġ għall-aġġornament tal-anqas tar-regoli relatati mat-tletin oqsma proposti, u li jinkludi artikolu wieħed biss dwar l-impenn tal-Unjoni Ewropea favur l-applikazzjoni assoluta, fir-rigward tal-flotta tagħha, tar-regoli adottati min-NAFO kull sena. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Inkella, il-KESE jwissi dwar ir-riskju ta’ diskrepanza permanenti li tista’ tinħoloq bejn ir-regoli adottati min-NAFO u l-leġislazzjoni ppubblikata mill-UE, u l-inċertezza legali li dan jista’ joħloq. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-Kumitat jinsab imħasseb dwar it-tnaqqis marbut tal-iskadenzi previsti għal ċerti proċeduri, peress li l-Kummissjoni naqqset l-iskadenza għal komunikazzjonijiet speċifiċi mal-Istati Membri, li min-naħa tagħhom ser ikollhom inaqqsu l-iskadenzi għall-komunikazzjoni mal-operaturi ta’ bastimenti tas-sajd. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Il-Kumitat jemmen li l-unika ħaġa li ser tiffaċilita l-introduzzjoni tas-sistema ta’ atti delegati hija li l-Kummissjoni tkun tista’ tistabbilixxi regoli mingħajr il-ħtieġa ta’ proċeduri ordinarji. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1. | L-Artikolu 5 (1) jistabbilixxi li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-limiti tal-qbid u tal-isforz japplikaw għal stokkijiet identifikati fl-opportunitajiet tas-sajd. Il-KESE jemmen li għandu jiġi previst li “[...] l-limiti kollha tal-qbid u/jew tal-isforz [...]”. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | It-tfassil tal-paragrafu 3 u iktar minn hekk tal-paragrafu 1 tal-Artikolu 28, li jirreferi għar-rappurtar elettroniku tal-programm ta’ osservazzjoni, mhuwiex ċar minħabba l-fatt li mhuwiex magħruf jekk dan jista’ jirreferi għall-osservatur elettroniku, peress li ma ssirx referenza diretta għalih. Għaldaqtant, il-Kumitat iqis li tista’ tinqala’ konfużjoni interpretattiva dwar il-kontenut ta’ dan l-artikolu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-KESE jikkunsidra li l-Artikolu 31 (1a), li jirreferi għall-proċeduri ta’ sorveljanza, mhuwiex ċar ukoll peress li ma jikkjarifikax kif tista’ titwettaq evalwazzjoni volumetrika jew tal-kompożizzjoni tal-qabda tal-kontenut ta’ sett mingħajr ma ssir spezzjoni. |
| --- | --- |

4.3.

Brussell, it-23 ta’ Jannar 2019.

Il-president

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2115/2005 tal- 20 ta' Diċembru 2005 li jistabilixxi pjan ta’ rkupru tal-provvista tal-ħalibatt tal-Groenlandja fil-qafas tal-Organizzazzjoni tas-Sajd tal-Atlantiku tal-Majjistral (ĠU L 340, 23.12.2005, p. 3).

1

(2)  Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1386/2007 tat-22 ta' Ottubru 2007 li jistabbilixxi miżuri ta' konservazzjoni u ta' infurzar li japplikaw fiż-Żona Regolatorja ta' l-Organizzazzjoni tas-Sajd fl-Atlantiku tal-Majjistral (ĠU L 318, 5.12.2007, p. 1).

2

---

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/63 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/63

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi ċ-Ċentru Ewropew ta’ Kompetenza Industrijali, Teknoloġika u tar-Riċerka fil-qasam taċ-Ċibersigurtà u n-Netwerk ta’ Ċentri Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni”

(COM(2018) 630 final — 2018/0328 (COD))

(2019/C 159/10)

Relatur: Antonio LONGO

Korelatur: Alberto MAZZOLA

| Konsultazzjoni | Il-Kunsill Ewropew, 5.10.2018
  Il-Parlament Ewropew, 1.10.2018 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikoli 173(3), 188 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Sezzjoni kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Adottata fis-sezzjoni | 9.1.2019 |
| Adottata fis-sessjoni plenarja | 23.1.2019 |
| Nru tas-Sessjoni plenarja | 540 |
| Riżultat
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 143/5/2 |

Konsultazzjoni

Il-Kunsill Ewropew, 5.10.2018

Il-Parlament Ewropew, 1.10.2018

Bażi legali

L-Artikoli 173(3), 188 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Sezzjoni kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Adottata fis-sezzjoni

9.1.2019

Adottata fis-sessjoni plenarja

23.1.2019

Nru tas-Sessjoni plenarja

540

Riżultat

(favur/kontra/astensjonijiet)

143/5/2

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jilqa’ bi pjaċir l-inizjattiva tal-Kummissjoni u jikkunsidraha bħala adatta għall-iżvilupp ta’ strateġija industrijali għaċ-ċibersigurtà u strateġika biex tintlaħaq awtonomija diġitali soda u komprensiva. Dawn il-fatturi huma indispensabbli għat-tisħiħ tal-mekkaniżmi ta’ difiża Ewropea fid-dawl tal-gwerra ċibernetika fis-seħħ li toħloq ir-riskju li xxekkel is-sistemi politiċi, ekonomiċi u soċjali. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-Kumitat jinnota li kull strateġija dwar iċ-ċibersigurtà ma tistax ma tqisx is-sensibilizzazzjoni mifruxa u l-imġiba sigura tal-utenti kollha. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-Kumitat jaqbel mal-għanijiet ġenerali tal-proposta u huwa konxju li aspetti speċifiċi tal-funzjonament se jkunu soġġetti għal analiżi sussegwenti. Madankollu, peress li huwa Regolament, huwa jqis li ċerti aspetti sensittivi relatati mal-governanza, il-finanzjament u l-kisba tal-objettivi stabbiliti għandhom jiġu ddefiniti minn qabel. Huwa importanti li n-Netwerk futur u ċ-Ċentru jibnu, kemm jista’ jkun, fuq il-kapaċitajiet ċibernetiċi u l-għarfien espert tal-Istati Membri, u li l-kompetenzi m’għandhomx jiffukaw biss fuq it-twaqqif taċ-Ċentru l-ġdid. Barra minn hekk wieħed għandu jevita, li l-attivitajiet tan-Netwerk futur u taċ-Ċentru jikkoinċidu ma’ dawk ta’ mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni u korpi eżistenti. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jappoġġja l-estensjoni tas-sħubija fid-dinja industrijali, abbażi ta’ impenji sodi mil-lat xjentifiku u ta’ investiment, filwaqt li jinkludiha fil-Bord Governattiv fil-futur. F’każ ta’ kooperazzjoni tripartitika bejn il-Kummissjoni Ewropea, l-Istati Membri u l-industrija, il-preżenza ta’ intrapriżi li jkunu ġejjin minn pajjiżi mhux tal-UE għandha tkun limitata għal dawk li jkun ilhom xi żmien stabbiliti fir-reġjun Ewropew u li jkunu involuti b’mod sħiħ fil-bażi teknoloġika u industrijali Ewropea, bil-kundizzjoni li jkunu soġġetti għal mekkaniżmi adegwati ta’ skrinjar u ta’ kontroll, kif ukoll li jirrispettaw il-prinċipju tar-reċiproċità u tal-obbligi tas-segretezza. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Iċ-ċibersigurtà għandha tkun impenn komuni tal-Istati Membri kollha, li għalhekk iridu jieħdu sehem fil-Bord Governattiv b’mod li jrid jiġi definit. Fir-rigward tal-kontribuzzjoni finanzjarja tal-Istati Membri, tista’ tintuża l-allokazzjoni tal-fondi tal-UE maħsuba għal kull wieħed minnhom. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-proposta għandha tispjega aħjar b’liema mod iċ-Ċentru jkun jista’ jintervjeni fil-koordinazzjoni tal-finanzjamenti tal-programmi Ewropa Diġitali u Orizzont Ewropa u speċjalment skont liema linji gwida se jitfasslu u jiġu allokati l-akkwisti eventwali. Dan l-aspett huwa fundamentali biex jiġu evitati duplikazzjonijiet jew trikkib. Barra minn hekk, sabiex tiżdied l-allokazzjoni finanzjarja, huwa rrakkomandat li jiġu estiżi s-sinerġiji ma’ strumenti finanzjarji oħra tal-UE (pereżempju l-Fondi Reġjonali, il-Fondi Strutturali, il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropea, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp, l-InvestEU...). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jqis li huwa fundamentali li jiġu ddefiniti l-metodi ta’ kooperazzjoni u r-rapporti bejn iċ-Ċentru Ewropew u ċ-Ċentri Nazzjonali. Barra minn hekk, huwa importanti li ċ-Ċentri Nazzjonali jiġu ffinanzjati mill-UE, tal-anqas għall-ispejjeż amministrattivi, sabiex tiġi ffaċilitata l-armonizzazzjoni amministrattiva u tal-kompetenzi bil-għan li jitnaqqas id-distakk li jeżisti bejn il-pajjiżi Ewropej. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Il-Kumitat itenni l-importanza tal-kapital uman u jittama li ċ-Ċentru ta’ Kompetenza jista’ jippromovi, f’kollaborazzjoni mal-universitajiet, iċ-ċentri ta’ riċerka u ċ-ċentri ta’ taħriġ ta’ livell għoli, edukazzjoni u taħriġ ta’ eċċellenza, anke permezz ta’ perkorsi speċifiċi ta’ tagħlim universitarju u fl-istituzzjonijiet tal-edukazzjoni għolja. Bl-istess mod, huwa importanti li jingħata appoġġ speċifiku għan-negozji ġodda u għall-SMEs. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Il-KESE jqis li huwa fundamentali li jiġu ċċarati aħjar l-oqsma rispettivi ta’ kompetenza u l-linji ta’ demarkazzjoni bejn il-mandat taċ-Ċentru u dak tal-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea dwar is-Sigurtà tan-Netwerks u l-Informazzjoni (ENISA), filwaqt li jiġu ddefiniti b’mod ċar l-arranġamenti ta’ kollaborazzjoni u appoġġ reċiproku u jiġu evitati kompetenzi u sforzi duplikati. Problemi simili jiġu affrontati minn korpi oħra li jieħdu ħsieb iċ-ċibersigurtà, bħall-EDA, il-Europol u s-CERT-EU, u huwa rrakkomandat li jinħolqu mekkaniżmi simili ta’ djalogu strutturat bejn il-korpi differenti. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Qafas attwali taċ-ċibersigurtà

| 2.1. | Iċ-ċibersigurtà hija waħda mit-temi li tinsab fuq quddiem nett fl-aġenda tal-UE, peress li hija fattur essenzjali għad-difiża tal-istituzzjonijiet, tan-negozji, taċ-ċittadini, kif ukoll strument neċessarju għaż-żamma stess tad-demokraziji. Fost il-fenomeni l-aktar ta’ tħassib, hemm iż-żieda esponenzjali tal-malwer li jinxtered fl-Internet permezz ta’ sistemi awtomatiċi, li minn 130 000 fl-2007 żdied għal 8 miljuni fl-2017. Barra minn hekk, l-Unjoni hija importatur nett ta’ prodotti u soluzzjonijiet ta’ ċibersigurtà, li joħloq problema ta’ kompetittività ekonomika u ta’ sigurtà ċivili u militari. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Minkejja li l-UE għandha kompetenzi u esperjenzi importanti fil-qasam taċ-ċibersigurtà, jidher li l-industrija tas-settur, l-universitajiet u ċ-ċentri ta’ riċerka għadhom jidhru frammentati, mhux allinjati u neqsin minn strateġija ta’ żvilupp komuni. Dan huwa minħabba l-fatt li s-setturi rilevanti fil-qasam taċ-ċibersigurtà (eż. l-enerġija, l-ispazju, id-difiża u t-trasport) ma jiġux appoġġjati biżżejjed, u bl-istess mod is-sinerġiji bejn iċ-ċibersigurtà ċivili u dik tad-difiża ma jiġux sfruttati. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Sabiex tindirizza l-isfidi dejjem jikbru, fl-2013 l-Unjoni stabbilixxiet strateġija għaċ-ċibersigurtà sabiex tippromovi ekosistema ċibernetika affidabbli, sikura u miftuħa (1). Sussegwentement, fl-2016 ġew adottati l-ewwel miżuri speċifiċi għas-sigurtà tan-netwerks u tas-sistemi tal-informazzjoni (2). Dan il-proċess wassal għall-ħolqien tas-sħubija pubblika-privata (“cPPP”) dwar iċ-ċibersigurtà. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Fl-2017, il-Komunikazzjoni bit-titolu “Reżiljenza, Deterrenza u Difiża: Il-bini ta’ ċibersigurtà b’saħħitha għall-UE” (3) innotat il-ħtieġa li jiġu żgurati ż-żamma u l-iżvilupp ta’ kapaċitajiet teknoloġiċi essenzjali fir-rigward tas-sigurtà tal-informazzjoni biex jiġi protett is-suq uniku diġitali u, b’mod partikolari, biex jiġu protetti n-netwerks u s-sistemi tal-informazzjoni kruċjali u jiġu fornuti servizzi fundamentali ta’ ċibersigurtà. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Għalhekk, l-Unjoni għandu jkollha s-setgħa li tissalvagwardja r-riżorsi u l-proċessi diġitali tagħha stess u tikkompeti fis-suq dinji taċ-ċibersigurtà sakemm tilħaq awtonomija diġitali soda u komprensiva (4). |
| --- | --- |

2.5.

3.   Il-proposti tal-Kummissjoni

| 3.1. | Iċ-Ċentru ta’ Kompetenza (jew iċ-“Ċentru”) se jkollu l-objettiv li jiffaċilita u jikkoordina l-ħidma tan-netwerk taċ-ċentri nazzjonali u li jaġixxi bħala referenza għall-komunità tal-kompetenzi fir-rigward taċ-ċibersigurtà, jistabbilixxi l-aġenda teknoloġika b’rabta maċ-ċibersigurtà u jiffaċilita l-aċċess għall-kompetenzi miksuba. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | B’mod partikolari, iċ-Ċentru għandu jimplimenta l-partijiet rilevanti tal-Programmi Ewropa Diġitali u Orizzont Ewropa billi jalloka l-fondi u jieħu ħsieb l-akkwisti. Meta jitqiesu l-investimenti sostanzjali fiċ-ċibersigurtà li saru fi nħawi oħra tad-dinja u meta titqies il-ħtieġa ta’ koordinazzjoni u kondiviżjoni tar-riżorsi tas-settur fl-Ewropa, qed jiġi propost li ċ-Ċentru ta’ Kompetenza jiġi kkonfigurat bħala sħubija Ewropea li jkollha bażi legali doppja, b’mod li jiġu ffaċilitati l-investimenti konġunti tal-Unjoni, tal-Istati Membri u/jew tal-industrija. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Il-proposta tipprevedi li l-Istati Membri jikkontribwixxu b’ammont proporzjonat għall-attivitajiet taċ-Ċentru ta’ Kompetenza u tan-netwerk. L-allokazzjoni finanzjarja prevista mill-UE hija ta’ madwar EUR 2 biljun mill-Programm Ewropa Diġitali; l-ammont li jiġi mill-Programm Orizzont Ewropa għandu jiġi ddeterminat; il-kontribuzzjoni totali tal-Istati Membri għandha tkun tal-anqas daqs dik tal-UE. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Il-korp deċiżjonali prinċipali se jkun il-Bord Governattiv, li fih se jiġu rrappreżentati l-Istati Membri kollha, iżda se jkollhom id-dritt għall-vot dawk biss li jagħtu kontribuzzjoni finanzjarja. Il-mekkaniżmu ta’ votazzjoni se jsegwi l-prinċipju tal-maġġoranza doppja, stabbilita għal 75 % tal-kontribuzzjoni finanzjarja u għal 75 % tal-voti. Il-Kummissjoni se jkollha 50 % tal-voti. Iċ-Ċentru se jiġi assistit minn Kunsill Konsultattiv Industrijali u Xjentifiku li se jiżgura d-djalogu man-negozji, il-konsumaturi u l-partijiet ikkonċernati l-oħra. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Filwaqt li jaħdem f’kuntatt mill-qrib man-Netwerk ta’ Ċentri Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni u mal-komunità tal-kompetenzi fir-rigward taċ-ċibersigurtà, iċ-Ċentru għandu jikkostitwixxi l-korp eżekuttiv prinċipali għar-riżorsi finanzjarji tal-UE ddedikati għas-sigurtà tal-informazzjoni fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-programmi proposti, l-Ewropa Diġitali u l-Orizzont Ewropa. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Iċ-Ċentri Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni se jintgħażlu mill-Istati Membri. Dawn għandu jkollhom kompetenzi teknoloġiċi fir-rigward taċ-ċibersigurtà jew ikunu jistgħu jaċċessawhom direttament, b’mod partikolari f’oqsma bħall-kriptografija, is-servizzi ta’ sigurtà tal-ICT, id-detezzjoni awtomatika ta’ intrużjonijiet, is-sigurtà tas-sistemi, tan-netwerks, tas-softwer u tal-applikazzjonijiet u l-aspetti umani u soċjali tas-sigurtà u tal-privatezza. Barra minn hekk, għandu jkollhom il-kapaċità li jikkomunikaw u jikkoordinaw b’mod effiċjenti mal-industrija u mas-settur pubbliku, fosthom l-awtoritajiet maħtura skont id-Direttiva (UE) 2016/1148. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Kummenti Ġenerali

| 4.1. | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-inizjattiva tal-Kummissjoni u jikkunsidraha bħala strateġika għall-iżvilupp taċ-ċibersigurtà f’konformità mad-deċiżjonijiet li ttieħdu fis-Summit ta’ Tallinn ta’ Settembru 2017. F’din iċ-ċirkostanza, il-Kapijiet ta’ Stat u ta’ Gvern stiednu lill-UE biex issir “mexxej globali fil-qasam taċ-ċibersigurtà sal-2025, sabiex tiżgura l-fiduċja, il-kunfidenza u l-protezzjoni taċ-ċittadini, il-konsumaturi u l-intrapriżi onlajn tagħna u tippermetti li jkun hemm Internet ħieles u regolat mil-liġi”. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Il-KESE jtenni li tinsab għaddejja gwerra ċibernetika reali li għandha r-riskju li xxekkel is-sistemi politiċi, ekonomiċi u soċjali, tattakka s-sistemi tal-informazzjoni tal-istituzzjonijiet, l-infrastrutturi kruċjali (l-enerġija, it-trasport, il-banek u l-istituzzjonijiet finanzjarji...) u l-intrapriżi, u, permezz tal-aħbarijiet foloz, taffettwa wkoll il-proċessi elettorali u demokratiċi b’mod ġenerali (5). Għalhekk, għandu jkun hemm sensibilizzazzjoni qawwija kif ukoll reazzjoni soda u minnufih. Għal dawn ir-raġunijiet, jeħtieġ li tiġi stabbilita strateġija industrijali ċara u appoġġjata sew għaċ-ċibersigurtà bħala prekundizzjoni indispensabbli biex tintlaħaq l-awtonomija diġitali. Il-KESE jqis li l-programm ta’ ħidma għandu jagħti prijorità lis-setturi identifikati mid-Direttiva (UE) 2016/1148, li tapplika għan-negozji li jipprovdu servizzi essenzjali, irrispettivament jekk dawn ikunux pubbliċi jew privati, minħabba r-rilevanza tagħhom għas-soċjetà (6). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Il-Kumitat jinnota li kull strateġija dwar iċ-ċibersigurtà ma tistax ma tqisx is-sensibilizzazzjoni mifruxa u l-imġiba sigura tal-utenti kollha. Għal din ir-raġuni, kull inizjattiva teknoloġika għandha tiġi akkumpanjata minn kampanji ta’ informazzjoni u ta’ sensibilizzazzjoni adegwati bil-għan li tinħoloq “kultura ta’ sigurtà diġitali” (7). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-Kumitat jaqbel mal-għanijiet ġenerali tal-proposta u huwa konxju li aspetti speċifiċi tal-funzjonament se jkunu soġġetti għal analiżi sussegwenti. Madankollu, peress li huwa Regolament, huwa jqis li ċerti aspetti sensittivi relatati mal-governanza, il-finanzjament u l-kisba tal-objettivi stabbiliti għandhom jiġu ddefiniti minn qabel. Huwa importanti li n-Netwerk futur u ċ-Ċentru jibnu, kemm jista’ jkun, fuq il-kapaċitajiet ċibernetiċi u l-għarfien espert tal-Istati Membri, u li l-kompetenzi m’għandhomx jiffukaw biss fuq it-twaqqif taċ-Ċentru l-ġdid. Barra minn hekk wieħed għandu jevita, li l-attivitajiet tan-Netwerk futur u taċ-Ċentru jikkoinċidu ma’ dawk ta’ mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni u korpi eżistenti. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Il-KESE jfakkar li, fl-Opinjoni tiegħu TEN/646 dwar L-Att dwar iċ-Ċibersigurtà (8), huwa ppropona kooperazzjoni ta’ sħubija pubblika-privata tripartitika bejn il-Kummissjoni Ewropea, l-Istati Membri u l-industrija, inklużi l-SMEs, filwaqt li l-istruttura attwali, li l-forma ġuridika tagħha għandha tissaħħaħ aktar, tipprevedi b’mod sostanzjali sħubija pubblika-privata bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Il-KESE jappoġġja l-estensjoni tas-sħubija fid-dinja industrijali, abbażi ta’ impenji sodi mil-lat xjentifiku u ta’ investiment, filwaqt li jinkludiha fil-Bord Governattiv fil-futur. Il-KESE jappoġġja l-estensjoni tas-sħubija fid-dinja industrijali, abbażi ta’ impenji sodi f’termini xjentifiċi u ta’ investiment, filwaqt li jinkludiha fil-Bord Governattiv fil-futur. Il-ħolqien ta’ Kunsill Konsultattiv Industrijali u Xjentifiku jista’ ma jiżgurax id-djalogu kostanti man-negozji, il-konsumaturi u l-partijiet ikkonċernati l-oħra. Barra minn hekk, fil-kuntest il-ġdid imfassal mill-Kummissjoni mhuwiex ċar liema rwol se jkollha l-Organizzazzjoni Ewropea taċ-Ċibersigurtà (ECSO), li nħolqot f’Ġunju 2016 fuq inizjattiva tal-Kummissjoni bħala kontroparti tal-Kummissjoni u li l-kapital tan-netwerk u tal-għarfien tagħha m’għandux jinxtered. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.6.1. | F’każ ta’ sħubija tripartitika, huwa importanti li tingħata attenzjoni għal dawk in-negozji li jkunu ġejjin minn pajjiżi terzi. B’mod partikolari, il-KESE jenfasizza li din għandha tkun ibbażata fuq mekkaniżmu strett sabiex tiġi evitata l-preżenza ta’ intrapriżi li jkunu ġejjin minn pajjiż mhux tal-UE, li jistgħu jxekklu s-sigurtà u l-awtonomija tal-Unjoni. Il-klawsoli relatati ddefiniti fl-EDIDP (9) għandhom jiġu applikati f’dan il-kuntest ukoll. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Fl-istess waqt, il-KESE jirrikonoxxi li ċerti intrapriżi li jkunu ġejjin minn pajjiżi mhux tal-UE, iżda li jkunu ilhom stabbiliti fir-reġjun Ewropew u li jkunu involuti b’mod sħiħ fil-bażi teknoloġika u industrijali Ewropea, jistgħu jkunu utli ħafna għall-proġetti tal-UE, u għandu jkollhom aċċess bil-kundizzjoni li l-Istati Membri jistabbilixxu mekkaniżmi adegwati ta’ skrinjar u ta’ kontroll fuq dawn l-intrapriżi, kif ukoll bil-kundizzjoni li jirrispettaw il-prinċipju tar-reċiproċità u tal-obbligi tas-segretezza. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.7. | Iċ-ċibersigurtà għandha tkun impenn komuni tal-Istati Membri kollha, li għalhekk iridu jieħdu sehem fil-Bord Governattiv b’mod li jrid jiġi definit. Huwa importanti wkoll li l-Istati Membri kollha jikkontribwixxu finanzjarjament u b’mod adegwat għall-inizjattiva tal-Kummissjoni. Fir-rigward tal-kontribuzzjoni finanzjarja tal-Istati Membri, tista’ tintuża l-allokazzjoni tal-fondi tal-UE maħsuba għal kull wieħed minnhom. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE jaqbel dwar il-fatt li kull Stat Membru għandu l-libertà li jaħtar rappreżentant tiegħu stess fil-Bord Governattiv taċ-Ċentru Ewropew ta’ Kompetenza. Il-Kumitat jirrakkomanda li l-profili kurrikulari tar-rappreżentanti nazzjonali jkunu ddefiniti b’mod ċar, filwaqt li jintegraw il-kompetenzi strateġiċi u teknoloġiċi ma’ dawk maniġerjali, amministrattivi u baġitarji. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Il-proposta għandha tispeċifika aħjar b’liema mod ikun jista’ jintervjeni ċ-Ċentru fil-koordinazzjoni tal-finanzjamenti tal-programmi Ewropa Diġitali u Orizzont Ewropa, li s’issa għadu qed jiġi nnegozjat, u speċjalment skont liema linji gwida se jitfasslu u jiġu allokati l-akkwisti eventwali. Dan l-aspett huwa fundamentali biex jiġu evitati duplikazzjonijiet jew trikkib. Barra minn hekk, sabiex tiżdied l-allokazzjoni finanzjarja, huwa rrakkomandat li jiġu estiżi s-sinerġiji ma’ strumenti finanzjarji oħra tal-UE (pereżempju l-Fondi Reġjonali, il-Fondi Strutturali, il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp, l-InvestEU...). Il-Kumitat jixtieq li n-Netwerk ta’ Ċentri Nazzjonali jkun involut fil-ġestjoni u l-koordinazzjoni tal-fondi. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Il-KESE jinnota li l-Bord Konsultattiv għandu jkun magħmul minn 16-il membru u li l-mekkaniżmi, li permezz tagħhom jinkiseb aċċess għad-dinja tan-negozju, l-universitajiet, ir-riċerka u l-konsumaturi, mhumiex speċifikati. Il-Kumitat iqis utli u xieraq li l-membri ta’ dan il-bord ikunu persuni b’livell għoli ta’ għarfien fis-suġġett u li jirrappreżentaw, b’mod ibbilanċjat, is-setturi varji involuti. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Il-KESE jqis li huwa importanti li jiġu ddefiniti l-metodi ta’ kooperazzjoni u r-rapporti bejn iċ-Ċentru Ewropew u ċ-Ċentri Nazzjonali. Barra minn hekk, huwa importanti li ċ-Ċentri Nazzjonali jiġu ffinanzjati mill-UE, tal-anqas għall-ispejjeż amministrattivi, sabiex tiġi ffaċilitata l-armonizzazzjoni amministrattiva u tal-kompetenzi bil-għan li jitnaqqas id-distakk li jeżisti bejn il-pajjiżi Ewropej. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | F’konformità mal-Opinjonijiet preċedenti tiegħu (10), il-KESE jenfasizza l-importanza tal-edukazzjoni u tat-taħriġ ta’ eċċellenza tar-riżorsi umani fis-settur taċ-ċibersigurtà, anki permezz ta’ korsijiet fl-iskejjel, u dawk universitarji u postuniversitarji speċifiċi. Huwa importanti wkoll li jiġi offrut appoġġ finanzjarju adegwat għall-SMEs u għan-negozji ġodda tas-settur (11), li huma fundamentali għall-iżvilupp ta’ riċerka avvanzata ħafna. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Il-KESE jqis li huwa fundamentali li jiġu ċċarati aħjar l-oqsma ta’ kompetenza rispettivi u l-linji ta’ demarkazzjoni bejn il-mandat taċ-Ċentru u dak tal-ENISA, filwaqt li jiġu ddefiniti b’mod ċar il-metodi ta’ kollaborazzjoni u l-appoġġ reċiproku u jiġu evitati kompetenzi u sforzi duplikati (12). Fil-Proposta għal Regolament, tiġi prevista l-preżenza ta’ delegat tal-ENISA bħala osservatur permanenti fil-Bord Governattiv, iżda din il-preżenza mhijiex garanzija ta’ djalogu strutturat bejn iż-żewġ korpi. Problemi simili jiġu affrontati minn korpi oħra li jieħdu ħsieb iċ-ċibersigurtà, bħall-EDA, il-Europol u s-CERT-EU. F’dan ir-rigward, huwa interessanti li wieħed jinnota l-memorandum ta’ qbil iffirmat f’Mejju 2018 bejn l-ENISA, l-EDA, il-Europol u s-CERT-EU. |
| --- | --- |

4.13.

Brussell, it-23 ta’ Jannar 2019.

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  JOIN(2013) 1 final.

1

(2)  Direttiva (UE) 2016/1148 Direttiva (UE) 2016/1148 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-6 ta' Lulju 2016 dwar miżuri għal livell għoli komuni ta' sigurtà tan-netwerks u tas-sistemi tal-informazzjoni madwar l-Unjoni.

2

(3)  JOIN(2017) 450 final.

3

(4)  ĠU C 227, 28.06.2018, p. 86.

4

(5)  Rappost ta’ informazzjoni dwar “L-użu tal-midja bħala influwenza fuq il-proċessi soċjali u politiċi fl-UE u l-pajjiżi tal-viċinat tal-Lvant”, Is-Sinjura Vareikytė, 2014.

5

(6)  ĠU C 227, 28.06.2018, p. 86.

6

(7)  ĠU C 227, 28.06.2018, p. 86.

7

(8)  ĠU C 227, 28.06.2018, p. 86.

8

(9)  COM(2017) 294.

9

(10)  ĠU C 451, 16.12.2014, p. 25.

10

(11)  ĠU C 227, 28.06.2018, p. 86.

11

(12)  ĠU C 227, 28.06.2018, p. 86

12

---

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/68 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/68

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-adattament tad-Direttiva 2012/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-effiċjenza fl-enerġija [kif emendata mid-Direttiva (UE) 2018/2002] u r-Regolament (UE) 2018/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill [Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija], minħabba l-irtirar tar-Renju Unit mill Unjoni Ewropea

(COM(2018)744 final — 2018/0385 (COD))

(2019/C 159/11)

Relatur ġenerali: Séamus BOLAND

| Konsultazzjoni | Il-Parlament Ewropew, 15.11.2018
  Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 26.11.2018 |
| --- | --- |
| Bażi ġuridika | Artikoli 192(1), 194(2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea |
| Kompetenza | Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni |
| Deċiżjoni tal-Bureau | 11.12.2018 |
| Adottata fil-plenarja | 23.1.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 540 |
| Riżultat
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 106/0/0 |

Konsultazzjoni

Il-Parlament Ewropew, 15.11.2018

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 26.11.2018

Bażi ġuridika

Artikoli 192(1), 194(2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Kompetenza

Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni

Deċiżjoni tal-Bureau

11.12.2018

Adottata fil-plenarja

23.1.2019

Sessjoni plenarja Nru

540

Riżultat

(favur/kontra/astensjonijiet)

106/0/0

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1. | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-proposta li tiġi emendata l-leġislazzjoni tal-UE li tirregola l-effiċjenza fl-enerġija fuq il-bażi li l-bidliet huma meħtieġa bħala riżultat tal-ħruġ tar-Renju Unit mill-UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Il-KESE jirrikonoxxi li l-bidliet huma tekniċi u jilqa’ l-fatt li dawn ser jippermettu lill-UE l-ġdida ta’ 27 membru biex tkompli bil-pjani biex timplimenta d-Direttiva 2012/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1) dwar l-effiċjenza fl-enerġija u r-Regolament (UE) 2018/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2) dwar il-governanza tal-Unjoni tal-Enerġija. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-bidliet proposti mhux ser jaffettwaw il-momentum ulterjuri tad-Direttivi ta’ enerġija rilevanti kif innutat fil-pubblikazzjoni tal-ftehim politiku f’Ġunju 2018. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Il-KESE jirrakkomanda li l-UE tħeġġeġ lir-Renju Unit biex jallinja ruħu mal-għanijiet li jinsabu fil-ftehim dwar il-miri kif stipulati mid-Direttiva, wara l-Brexit. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tal-UE timpenja ruħha biex tintroduċi strateġija ta’ komunikazzjoni komprensiva madwar l-UE kollha, li tiżgura li l-objettivi tad-Direttiva dwar l-Effiċjenza fl-Enerġija u Regolament dwar il-governanza tal-Unjoni tal-Enerġija jintlaħqu bħala kwistjoni ta’ urġenza, speċjalment wara l-Brexit. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Il-KESE jirrakkomanda bil-qawwa li l-UE għandha tieħu vantaġġ mill-opportunitajiet kollha biex tinvolvi lis-soċjetà ċivili fil-kisba tal-objettivi tal-effiċjenza fl-enerġija, inkluż il-proċess ta’ emendi, kif meħtieġ minħabba l-Brexit. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tieħu ħsieb li tiżgura li mhux se jkun hemm konsegwenzi mhux intenzjonati f’termini ta’ baġit jew tad-drittijiet tal-bniedem bħala riżultat ta’ dawn il-bidliet. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Kuntest

| 2.1. | Id-Direttiva tal-UE dwar l-effiċjenza fl-enerġija u r-Regolament dwar il-governanza tal-Unjoni tal-Enerġija huma strumenti essenzjali biex jiġi żgurat li l-UE tilħaq l-impenji tagħha biex jintlaħqu l-miri tal-effiċjenza enerġetika sal-2030 u b’hekk tonora l-impenji ambjentali tagħha maqbula f’diversi ftehimiet internazzjonali. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bħala parti mit-tħejjija għall-ħruġ tar-Renju Unit mis-sħubija fl-Unjoni Ewropea, il-Kummissjoni Ewropea pproponiet li tiġi emendata l-leġislazzjoni tal-UE dwar l-effiċjenza fl-enerġija u r-Regolament dwar il-governanza tal-Unjoni tal-Enerġija. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Il-ħtieġa ta’ din il-proposta toriġina mill-fatt li ċ-ċifri tal-konsum tal-enerġija li huma deskritti fid-Direttiva riveduta dwar l-effiċjenza fl-enerġija u r-Regolament dwar il-governanza tal-Unjoni tal-Enerġija huma bbażati fuq Unjoni ta’ 28 stat u għalhekk jeħtieġ li dawn jiġu emendati biex jirriflettu Unjoni ġdida ta’ 27 membru. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Il-proposta mhix se taffettwa l-miri tal-UE dwar l-effiċjenza fl-enerġija kif iddikjarati fil-ftehim politiku ta’ Ġunju 2018, li jissottolinja l-impenn għall-kisba ta’ mira ta’ effiċjenza għall-2030 ta’ 32,5 %. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Sfond

| 3.1. | Fit-23 ta’ Ġunju 2016, wara referendum dwar is-sħubija fl-UE, ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq ivvutaw biex joħorġu mill-Unjoni Ewropea. Din id-deċiżjoni tinkludi t-territorju ta’ Ġibiltà. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Fid-29 ta’ Marzu 2017, ir-Renju Unit ressaq in-notifika tal-intenzjoni tiegħu li joħroġ mill-Unjoni. Dan ifisser li, sakemm ma jkunx hemm ftehim irratifikat li jistabbilixxi bidla fid-data, il-liġi primarja u sekondarja kollha tal-Unjoni mhix ser tibqa’ tapplika għar-Renju Unit mit-30 ta’ Marzu 2019, (“id-data tal-ħruġ”). Ir-Renju Unit imbagħad isir pajjiż terz. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Id-Direttiva dwar l-Effiċjenza fl-Enerġija għandha l-għan li tikseb mira ta’ effiċjenza fl-enerġija ta’ 32,5 % għall-2030 billi tirrikjedi li l-Istati Membri jistabbilixxu kontribuzzjonijiet indikattivi nazzjonali tal-effiċjenza fl-enerġija. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Għalhekk, l-Istati Membri huma mistennija li jieħdu kont tat-tbassir tal-konsum tal-enerġija tal-Unjoni. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Il-proposta tirreferi għar-Regolament dwar il-governanza tal-Unjoni tal-Enerġija, li jeħtieġ ukoll li l-Istati Membri jieħdu kont tal-konsum tal-enerġija tal-2030 meta jiġu biex jistabbilixxu l-kontribuzzjoni lejn il-mira tal-Unjoni għall-2030. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Peress li r-Regolament dwar il-Governanza jirrepeti l-valuri assoluti li jinsabu fid-Direttiva dwar l-Effiċjenza fl-Enerġija, dawk il-valuri jeħtieġ li jiġu emendati kif xieraq. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | It-tbassiriet tal-UE juru li l-konsum ta’ enerġija primarja fl-2030 għandu jkun ta’ mhux aktar minn 1,273 Mtoe (miljun tunnellata ta’ ekwivalenti taż-żejt) fejn il-konsum aħħari tal-enerġija ma jkunx aktar minn 956 Mtoe. It-tbassiriet ekwivalenti għas-27 membru tal-UE se juru li l-konsum ta’ enerġija primarja għandu jkun ta’ mhux aktar minn 1,128 Mtoe, fejn il-konsum tal-enerġija finali ma jkunx aktar minn 846 Mtoe. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Il-prinċipji tas-sussidjarjetà (l-Artikolu 5(3) TUE) u tal-proporzjonalità (l-Artikolu 5(4) TUE) huma rispettati bis-sħiħ, prinċipalment għaliex il-proposta qed tfittex bidliet tekniċi biss, li ma jaffettwawx il-leġislazzjoni diġà adottata. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Huwa diġà aċċettat mill-partijiet interessati kollha li dawn huma bidliet tekniċi meħtieġa, li ser jippermettu lill-Unjoni Ewropea ta’ 27 membru biex tikseb l-objettivi li jinsabu fid-Direttivi rilevanti. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Kummenti tal-KESE

| 4.1. | Huwa ċar li din il-proposta għandha l-għan li tikseb bidla teknika neċessarja fil-leġislazzjoni rilevanti tal-UE dwar l-effiċjenza fl-enerġija u l-governanza tal-Unjoni tal-Enerġija bħala riżultat tal-irtirar tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Fil-konsiderazzjoni ta’ opinjonijiet reċenti tal-KESE dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija (3) u r-Reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Effiċjenza fl-Enerġija (4) (is-Sur Manoliu), huwa ċar ukoll li r-rakkomandazzjonijiet kollha li jinsabu fihom jibqgħu kompletament validi u għandhom jiġu promossi bil-qawwa mill-KESE. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Filwaqt li huwa aċċettat li l-proposta ma għandha l-ebda effett fuq kwistjonijiet usa’ bħal baġit jew id-drittijiet tal-bniedem, għadu meħtieġ li tiġi żgurata viġilanza f’dan il-qasam ħalli ma jkunx hemm konsegwenzi mhux intenzjonati, li jistgħu jikkawżaw effett baġitarju jew tad-drittijiet tal-bniedem. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-prinċipji tas-sussidjarjetà u tal-proporzjonalità huma rispettati b’mod sħiħ. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Filwaqt li jaċċettat li l-proposta hija maħsuba biex temenda l-leġislazzjoni eżistenti li taffettwa l-enerġija u li impenji b’saħħithom lejn ċerti miri jibqgħu, għandu jiġi nnutat li r-riżultati jistgħu jiġu affettwati kemm jekk ir-Renju Unit ser jissokta li jilħaq l-istess miri f’konformità mas-27 membru li jifdal, u kemm jekk le. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | F’dan ir-rigward il-KESE jagħti l-parir li għandha tiġi implimentata strateġija ta’ komunikazzjoni b’saħħitha, imfassla biex tiżgura li ma jkun hemm l-ebda konfużjoni fost il-partijiet interessati ikkawżata mill-Brexit f’dak li għandu x’jaqsam mal-impenn u l-implimentazzjoni ta’ pjani diġà miftiehma fost l-Istati Membri biex jintlaħqu ċerti miri tal-effiċjenza fl-enerġija. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Il-KESE jinnota li l-bidliet proposti huma tekniċi u ma tirrikjedix konsultazzjoni pubblika; madankollu huwa jirrakkomanda bil-qawwa wkoll li għandhom jittieħdu l-opportunitajiet kollha biex jinvolvu lis-soċjetà ċivili fl-appoġġ tal-pjani tal-implimentazzjoni tal-gvernijiet. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Il-KESE jinnota li hemm bżonn ta’ dawn il-bidliet tekniċi u jemmen li dawn se jtejbu l-implimentazzjoni tad-direttiva. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-ftehim proviżorju ta’ Ġunju 2018 dwar reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Effiċjenza fl-Enerġija mhux se jiġi affettwat minn din id-Deċiżjoni. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Apparti l-ħtieġa li tiġi żgurata strateġija ta’ komunikazzjoni biex twarrab kwalunkwe konfużjoni dwar l-implimentazzjoni kontinwa tad-Direttivi, il-KESE huwa sodisfatt li l-proposta mhix se taffettwa materjalment pjani mill-Istati Membri biex jiksbu l-miri ddikjarati. |
| --- | --- |

4.10.

Brussell, it-23 ta’ Jannar 2019.

Il-president

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---

(1)  Id-Direttiva 2012/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta' Ottubru 2012 dwar l-effiċjenza fl-enerġija, li temenda d-Direttivi 2009/125/KE u 2010/30/UE u li tħassar id-Direttivi 2004/8/KE u 2006/32/KE (ĠU L 315, 14.11.2012, p. 1).

1

(2)  Ir-Regolament (UE) 2018/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2018 dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-Azzjoni Klimatika, li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 663/2009 u (KE) Nru 715/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, id-Direttivi 94/22/KE, 98/70/KE, 2009/31/KE, 2009/73/KE, 2010/31/UE, 2012/27/UE u 2013/30/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, id-Direttivi tal-Kunsill 2009/119/KE u (UE) 2015/652 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 525/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU L 328, 21.12.2018, p.1).

2

(3)  ĠU C 246, 28.7.2017, p. 34.

3

(4)  ĠU C 246, 28.7.2017, p. 42.

4

---

| 10.5.2019 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 159/71 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 159/71

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolamenti (UE) Nru 1305/2013 u (UE) Nru 1307/2013 fir-rigward ta’ ċerti regoli dwar il-pagamenti diretti u l-appoġġ għall-iżvilupp rurali rigward is-snin 2019 u 2020

[COM(2018) 817 final – 2018/0414(COD)]

(2019/C 159/12)

| Konsultazzjoni | Il-Parlament Ewropew, 13.12.2018
  Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 14.12.2018 |
| --- | --- |
| Bażi legali | L-Artikoli 43(2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. |
| Sezzjoni Kompetenti | Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, Żvilupp Rurali u Ambjent |
| Adottata fil-plenarja | 23.1.2019 |
| Sessjoni plenarja Nru | 540 |
| Riżultat tal-votazzjoni
  (favur/kontra/astensjonijiet) | 175/1/5 |

Konsultazzjoni

Il-Parlament Ewropew, 13.12.2018

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 14.12.2018

Bażi legali

L-Artikoli 43(2) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.

Sezzjoni Kompetenti

Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, Żvilupp Rurali u Ambjent

Adottata fil-plenarja

23.1.2019

Sessjoni plenarja Nru

540

Riżultat tal-votazzjoni

(favur/kontra/astensjonijiet)

175/1/5

Billi l-Kumitat jikkunsidra li l-kontenut tal-proposta huwa kompletament sodisfaċenti u m’hemm bżonn tal-ebda kumment min-naħa tiegħu, iddeċieda, matul il-540 sessjoni plenarja tiegħu tat-23 u l-24 ta’ Jannar 2019 (seduta tat-23 ta’ Jannar 2019), b’175 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 5 astensjonijiet, li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, it-23 ta’ Jannar 2019

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Luca JAHIER

---