# Dziennik Urzędowy C 159/2019

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 159 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6210 maja 2019 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 159

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6210 maja 2019

---

| Spis treśći | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| 2019/C 159/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dialog społeczny w zakresie innowacji w gospodarce cyfrowej (opinia z inicjatywy własnej) | 1 |
| | OPINIE |
| 2019/C 159/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Kobiety na Bałkanach Zachodnich (opinia z inicjatywy własnej) | 7 |
| 2019/C 159/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Reforma WTO pod kątem dostosowania do tendencji w handlu światowym (opinia z inicjatywy własnej) | 15 |
| 2019/C 159/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola wewnętrznych grup doradczych w monitorowaniu wdrażania umów o wolnym handlu (opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego) | 28 |

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

2019/C 159/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dialog społeczny w zakresie innowacji w gospodarce cyfrowej (opinia z inicjatywy własnej)

1

OPINIE

2019/C 159/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Kobiety na Bałkanach Zachodnich (opinia z inicjatywy własnej)

7

2019/C 159/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Reforma WTO pod kątem dostosowania do tendencji w handlu światowym (opinia z inicjatywy własnej)

15

2019/C 159/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola wewnętrznych grup doradczych w monitorowaniu wdrażania umów o wolnym handlu (opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego)

28

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| 2019/C 159/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie wprowadzenia szczegółowych środków technicznych dotyczących funkcjonowania docelowego systemu VAT dotyczącego opodatkowania wymiany handlowej między państwami członkowskimi [COM(2018) 329 final – 2018/0164 (CNS)] | 38 |
| | EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY |
| 2019/C 159/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1303/2013 w zakresie dostosowania rocznych płatności zaliczkowych w latach 2021–2023[COM(2018) 614 final – 2018/0322 (COD)] | 45 |
| 2019/C 159/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro[COM(2018) 759 final] | 49 |
| 2019/C 159/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. Wkład Komisji Europejskiej w spotkanie przywódców w Salzburgu w dniach 19–20 września 2018 r.[COM(2018) 634 final – 2018/0329 COD] | 53 |
| 2019/C 159/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki ochrony zasobów i jej egzekwowania mające zastosowanie na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 2115/2005 i rozporządzenie Rady (WE) nr 1386/2007[COM(2018) 577 final – 2018/0304 (COD)] | 60 |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| 2019/C 159/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejskie Centrum Kompetencji w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa w kwestiach Przemysłu, Technologii i Badań Naukowych oraz sieć krajowych ośrodków koordynacji(COM(2018) 630 final — 2018/0328 (COD)) | 63 |
| | EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY |
| 2019/C 159/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej [zmienionej dyrektywą (UE) 2018/2002] i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 [w sprawie zarządzania unią energetyczną] w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej[COM(2018)744 final – 2018/0385 (COD)] | 68 |
| 2019/C 159/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 w zakresie niektórych przepisów dotyczących płatności bezpośrednich i wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w odniesieniu do lat 2019 i 2020[COM(2018) 817 final – 2018/0414(COD)] | 71 |

III   Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

2019/C 159/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie wprowadzenia szczegółowych środków technicznych dotyczących funkcjonowania docelowego systemu VAT dotyczącego opodatkowania wymiany handlowej między państwami członkowskimi [COM(2018) 329 final – 2018/0164 (CNS)]

[COM(2018) 329 final – 2018/0164 (CNS)]

38

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

2019/C 159/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1303/2013 w zakresie dostosowania rocznych płatności zaliczkowych w latach 2021–2023[COM(2018) 614 final – 2018/0322 (COD)]

[COM(2018) 614 final – 2018/0322 (COD)]

45

2019/C 159/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro[COM(2018) 759 final]

[COM(2018) 759 final]

49

2019/C 159/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. Wkład Komisji Europejskiej w spotkanie przywódców w Salzburgu w dniach 19–20 września 2018 r.[COM(2018) 634 final – 2018/0329 COD]

[COM(2018) 634 final – 2018/0329 COD]

53

2019/C 159/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki ochrony zasobów i jej egzekwowania mające zastosowanie na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 2115/2005 i rozporządzenie Rady (WE) nr 1386/2007[COM(2018) 577 final – 2018/0304 (COD)]

[COM(2018) 577 final – 2018/0304 (COD)]

60

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

2019/C 159/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejskie Centrum Kompetencji w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa w kwestiach Przemysłu, Technologii i Badań Naukowych oraz sieć krajowych ośrodków koordynacji(COM(2018) 630 final — 2018/0328 (COD))

(COM(2018) 630 final — 2018/0328 (COD))

63

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

2019/C 159/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej [zmienionej dyrektywą (UE) 2018/2002] i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 [w sprawie zarządzania unią energetyczną] w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej[COM(2018)744 final – 2018/0385 (COD)]

[COM(2018)744 final – 2018/0385 (COD)]

68

2019/C 159/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 w zakresie niektórych przepisów dotyczących płatności bezpośrednich i wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w odniesieniu do lat 2019 i 2020[COM(2018) 817 final – 2018/0414(COD)]

[COM(2018) 817 final – 2018/0414(COD)]

71

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/1 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Dialog społeczny w zakresie innowacji w gospodarce cyfrowej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2019/C 159/01)

ssSprawozdawca: Jukka AHTELA

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 15.2.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 18.12.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 133/0/0 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

15.2.2018

Podstawa prawna

Artykuł 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

18.12.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

133/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Innowacyjność jest ważnym czynnikiem sprzyjającym poprawie konkurencyjności, wydajności i potencjału wzrostu przedsiębiorstw. Może również podnieść jakość pracy, przyczynić się do tworzenia zatrudnienia i poprawić poziom życia. Warunkiem koniecznym do wykorzystania całego potencjału innowacji jest zaangażowanie i zmotywowanie pracowników, w tym za pośrednictwem dialogu społecznego. Powinno temu sprzyjać przyjazne dla innowacji otoczenie polityczne i regulacyjne w całej Europie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Cyfryzacja, wraz z innymi zmianami wpływającymi na warunki pracy, sytuację ekonomiczną pracowników i życie zawodowe, stwarza wyzwania dla przedsiębiorstw dotyczące istniejących struktur organizacyjnych, metod zarządzania i modeli przywództwa, stosunków pracy, a także wyzwania dotyczące zakresu i metod dialogu społecznego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Praca oparta na wiedzy staje się powszechna we wszystkich obszarach świata pracy. Technologie informacyjne, a szczególnie cyfryzacja, umożliwiają wykonywanie pracy w dowolnym czasie i miejscu. Ten trend w rozwoju pracy opartej na umiejętnościach i wiedzy pociąga za sobą wzrost samodzielności pracowników wiedzy; widać też coraz wyraźniejszy podział na pracę opartą na wiedzy i wysokich kwalifikacjach oraz pracę o niższym potencjale wydajności. By powstrzymać pogłębiający się brak bezpieczeństwa ekonomicznego, który częściowo wynika z cyfryzacji, trzeba na wszystkich szczeblach promować rokowania zbiorowe, zwłaszcza w sektorach i przedsiębiorstwach, na które wpłynęła cyfryzacja. Może się to przyczynić do rozwoju nowych form zdigitalizowanej organizacji pracy, które podniosą, a nie pogorszą jakość miejsc pracy (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Coraz większa samodzielność wielu pracowników nie tylko stwarza wyzwania w zakresie struktur zarządzania i modeli przywództwa, ale wymaga również nowych form dialogu, informowania i konsultacji, jak również wkładu pracowników w kształtowanie metod zarządzania. Potrzebne są nowe, partycypacyjne podejścia pozwalające wykorzystać do maksimum zasoby ludzkie w procesach innowacyjnych i rozwojowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla znaczenie zapewnienia jak najszerszego zrozumienia korzyści i wyzwań, jakie pod względem bezpieczeństwa i jakości zatrudnienia oraz warunków pracy, w tym w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa oraz szkolenia, przyniesie pracownikom przyjęcie nowych podejść w ramach kultury w miejscu pracy. Warunkiem koniecznym do osiągnięcia rzeczywistego wsparcia i zaangażowania pracowników są znaczne i pełne zaangażowania wysiłki na wszystkich szczeblach. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Dialog społeczny, a zwłaszcza negocjacje zbiorowe między partnerami społecznymi, pozostaną podstawowymi narzędziami, o ile prowadzone będą, w duchu zaufania między personelem a kierownictwem, od samego początku (zob. pkt 5.1 i 5.5) przy wprowadzaniu nowych technologii. W ramach swojej autonomii, nie kwestionując podstawowych zasad istniejących struktur, partnerzy społeczni powinni nadal szukać nowych dróg dialogu społecznego, a zwłaszcza negocjacji, dostosowanych do powstających wyzwań w celu wypracowania zrównoważonych rozwiązań oraz utrzymania sensu i celowości roli partnerów społecznych na wszystkich szczeblach. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Nowe formy rozdrobnionej pracy i wzrost liczby osób zatrudnionych na nietypowe umowy o pracę oznacza potrzebę zaangażowania pracowników poprzez ich informowanie i konsultowanie się z nimi w większym zakresie, a także potrzebę dostosowania praw zbiorowych, przepisów w zakresie czasu pracy oraz praw socjalnych (2). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jak EKES już stwierdził, obecnie kwestionowane są przedstawicielski charakter związków zawodowych i rokowania zbiorowe w przypadku pracowników wykonujących niektóre nowe formy pracy (3). Konieczne jest zatem usunięcie przeszkód w korzystaniu z praw podstawowych gwarantowanych przez Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej oraz konwencje MOP (4). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES popiera pogląd, że szanse na innowacje rosną dzięki połączeniu mocnych struktur organizacji pracy z różnymi formami wzmocnionej partycypacji pracowników w obrębie solidnych ram regulacyjnych i umownych. W tym celu zbiorowej reprezentacji pracowników powinien coraz częściej towarzyszyć bardziej pluralistyczny, refleksyjny i demokratyczny dialog w ramach struktur i metod pracy. Uwzględnić należy również znaczenie szkoleń w zakresie dialogu społecznego dla kadry kierowniczej w celu dostosowania metod zarządzania w nowym kontekście. EKES podkreśla także konieczność promowania otoczenia przyjaznego dla biznesu, umożliwiającego rozwój przedsiębiorstw i sprzyjającego ich konkurencyjności. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Oparta na zaufaniu relacja między organami przedstawicielskimi pracowników, związkami zawodowymi a kierownictwem, w połączeniu z bezpośrednią partycypacją pracowników w instancjach decyzyjnych (zob. pkt 6.7), wiąże się ze wzrostem poziomu wydajności i dobrostanu oraz prowadzi do powstania korzystnego środowiska dla innowacyjnych działań. Zmiana partycypacyjna sprzyja atmosferze zaufania między kierownictwem, pracownikami i związkami zawodowymi (5). Niezbędne jest zaufanie i wkład pracowników (i ich związków zawodowych) na wszystkich właściwych szczeblach i we wszystkich właściwych organach – czy to na szczeblu lokalnym, czy też w zarządzie lub radach nadzorczych. Ich zaangażowanie w przewidywanie zmian, w zarządzanie nimi i w podejmowanie decyzji dotyczących tych zmian jest kluczowe dla sprostania skutkom przemian cyfrowych oraz stworzenia podejścia i kultury ukierunkowanych na innowacje (6). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Realizowane na szczeblu krajowym inicjatywy partnerów społecznych mające na celu zwiększenie wydajności i dobrostanu pracowników w miejscu pracy są obiecującym podejściem, które należy promować w szerszym kontekście europejskim. W tym względzie EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy i badania Eurofoundu i European Workplace Innovation Network i proponuje, by UE podjęła działania w celu rozwijania dialogu między partnerami społecznymi i innymi zainteresowanymi stronami w ramach partycypacyjnych podejść, by promować innowacje w miejscu pracy. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Innowacyjność jest ważnym czynnikiem sprzyjającym poprawie konkurencyjności i wydajności przedsiębiorstw oraz zwiększającym ich potencjał w zakresie wzrostu gospodarczego. Warunkiem koniecznym do wykorzystania całego potencjału innowacji jest zaangażowanie i zmotywowanie pracowników. W efekcie innowacyjnych działań europejscy pracodawcy mogą skuteczniej konkurować na arenie międzynarodowej, a tym samym stworzyć solidne podstawy wysokiej jakości zatrudnienia. Mają one zatem zasadnicze znaczenie dla zapewnienia wyższego poziomu życia. Temu wszystkiemu powinno sprzyjać przyjazne dla innowacji otoczenie polityczne i regulacyjne w Europie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Cyfryzacja jest kluczowym czynnikiem napędzającym innowacje. Cyfryzacja przemysłu i usług otwiera ogromne możliwości np. w zakresie automatyzacji, technologii przetwórczych, podnoszenia poziomu wydajności czy wzajemnie korzystnej elastyczności. Inwestowanie w kształcenie i szkolenie w sposób integracyjny z myślą o zagwarantowaniu umiejętności potrzebnych w gospodarce cyfrowej jest również ważnym narzędziem służącym zmniejszeniu nierówności i zapewnieniu, aby korzyści z wykorzystania tego potencjału mogli czerpać wszyscy: zarówno pracownicy, jak i całe społeczeństwo. Na sektorze publicznym spoczywa zasadnicza odpowiedzialność za modernizację edukacji publicznej i wspieranie rozwoju potrzebnych umiejętności oraz za dążenie do wysokiej jakości otoczenia biznesowego. Jednocześnie przedsiębiorstwa i przemysł powinny również odegrać istotną rolę, przyczyniając się do tego, by pracownicy mieli dostęp do szkolenia zawodowego i uczenia się przez całe życie. Centralnym elementem wszystkich inicjatyw cyfrowych musi być perspektywa płci, by wspierać pełną integrację kobiet w gospodarce cyfrowej w celu zmniejszenia zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć i wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Pomimo gwałtownie spadających cen technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), przechodzenia od inwestycji w ICT do usług ICT oraz pomimo ciągłego wzrostu zasobów aktywów opartych na wiedzy niewiele wskazuje na to, aby nowa gospodarka cyfrowa doprowadziła do wzrostu wydajności. Międzynarodowe badania sugerują, że nowa gospodarka cyfrowa wciąż znajduje się w fazie rozruchu, a efekty w postaci wzrostu wydajności mogą pojawić się dopiero po wejściu technologii w fazę wdrożenia (7). Poza tym wykazywane w statystyce krajowej przejście od bardziej wydajnych do mniej wydajnych form zatrudnienia może nie uwidaczniać pełnego udziału ICT w rozwoju gospodarczym, gdyż ich wkład w wydajność i zatrudnienie może różnić się znacząco w zależności od sektora. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Rynek pracy stoi w obliczu zmian, które będą miały głęboki wpływ na pracodawców, pracowników i ich relacje wynikające z umowy o pracę. Niektóre z tych zmian mają miejsce poza przedsiębiorstwami, np. outsourcing, a wiele z nich – takich jak np. wprowadzanie ruchomego czasu pracy i w pełni elastycznych form zatrudnienia – zachodzi w samych przedsiębiorstwach. Te zmiany, następujące w środowisku opartym na ustawodawstwie i układach zbiorowych, są wyzwaniem dla istniejących struktur przedsiębiorstwa, metod zarządzania i przywództwa, a także wpływają na zakres i metody dialogu społecznego, ze skutkami dla bezpieczeństwa i jakości zatrudnienia. Jednakże dialog społeczny i negocjacje między partnerami społecznymi mogą i powinny pozostać podstawowymi narzędziami, o ile zostaną dostosowane do przemian i będą prowadzone w duchu zaufania od wczesnego etapu (zob. pkt 5.1) wprowadzania nowych technologii. Europejscy partnerzy społeczni wydali wspólne oświadczenie w sprawie cyfryzacji w 2016 r. (8). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Niniejsza opinia ma na celu wyjaśnienie i określenie powiązań pomiędzy umiejętnościami i rolą pracowników w kontekście ich wkładu w procesy innowacyjne, zwiększoną wydajnością i dobrostanem pracowników z jednej strony a potrzebą ustanowienia dobrze działających praktyk w miejscu pracy w celu propagowania tych celów i wspomagania ich osiągania z drugiej strony. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Wyzwania związane z kulturą innowacji w miejscu pracy

| 3.1. | Istnieje pilna potrzeba dostosowania struktur przedsiębiorstw oraz metod pracy do gospodarki cyfrowej. Wyzwaniem dla wszystkich zainteresowanych stron jest znalezienie nowych sposobów zwiększenia wydajności w erze cyfrowej. Ciągłe działania innowacyjne mające na celu wykorzystanie potencjału zasobów ludzkich przy jednoczesnym podnoszeniu poziomu dobrostanu pracowników mają zasadnicze znaczenie w poszukiwaniu rozwiązań pozwalających sprostać tym wyzwaniom. Dialog społeczny, w szczególności negocjacje na szczeblu lokalnym, mogą odgrywać kluczową rolę w ułatwianiu innowacji i procesów dostosowawczych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Cyfryzacja ma ogromny wpływ zarówno na istniejące, jak i na powstające nowe organizacje pod względem sposobu organizacji działalności i pracy w przedsiębiorstwie. Jakkolwiek tradycyjne formy pracy mogą zostać w dużej mierze utrzymane, to jednak już teraz zauważalny jest wpływ cyfryzacji na nowe modele pracy, takie jak coraz powszechniejsza w wielu sektorach telepraca, która wiąże się z większą samodzielnością wielu pracowników. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Praca oparta na wiedzy staje się powszechna we wszystkich obszarach świata pracy. Technologie informacyjne, a szczególnie cyfryzacja, umożliwiają wykonywanie pracy w dowolnym czasie i miejscu. Ten trend w rozwoju pracy opartej na umiejętnościach i wiedzy pociąga za sobą wzrost samodzielności pracowników wiedzy; widać też coraz wyraźniejszy podział na pracę opartą na wiedzy i wysokich kwalifikacjach oraz pracę o niższym potencjale wydajności polegającą na wykonywaniu ograniczonych zadań. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Coraz większy stopień samodzielności, jaką zapewnia niektórym pracownikom cyfryzacja, stanowi wyzwanie dla przedsiębiorstw, ich organów i sposobu organizacji, a także dla metod zarządzania i tradycyjnych hierarchicznych struktur w przedsiębiorstwach. To także wyzwanie w zakresie sytuacji ekonomicznej pracowników, warunków pracy i stosunków pracy. Zmiany te wymagają liczniejszych form dialogu społecznego, a także intensywniejszego informowania i konsultacji oraz szerokiego uczestnictwa pracowników, którzy sami mogą przyczyniać się do wdrażania innowacyjnych praktyk i procesów rozwojowych korzystnych dla przedsiębiorstwa i dla zainteresowanych stron (9). Dlatego też partnerzy społeczni powinni szukać rozwiązań umożliwiających współistnienie tradycyjnych i innowacyjnych form dialogu społecznego. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Sposoby rozwoju kultury innowacji w miejscu pracy

| 4.1. | Coraz większa samodzielność wielu pracowników nie tylko stwarza wyzwania w zakresie struktur zarządzania i metod sprawowania przywództwa, ale wymaga również nowych form dialogu, informowania i konsultacji, jak również wkładu pracowników w kształtowanie metod zarządzania w przedsiębiorstwie. Potrzebne są nowe podejścia pozwalające wykorzystać do maksimum zasoby ludzkie w procesach innowacyjnych i rozwojowych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Jednak włączenie pracowników do kluczowych procesów innowacyjnych przedsiębiorstwa nie zawsze wymaga dużych zmian organizacyjnych. Można w tym celu użyć wielu prostych narzędzi, lecz głównym narzędziem umożliwiającym jego osiągnięcie powinny być rokowania zbiorowe i dialog społeczny, w zależności od potrzeb w danym miejscu pracy. Samodzielne zespoły, warsztaty eksperymentalne, skrzynki na propozycje i interdyscyplinarne grupy projektowe to tylko kilka przykładów. Elementem wspólnym dla wszystkich tych narzędzi jest kultura w miejscu pracy pobudzająca inwencję pracowników; tego rodzaju kultura może opierać się tylko na wzajemnym zaufaniu między kierownictwem a pracownikami. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Należy podkreślić znaczenie zapewnienia jak najszerszego zrozumienia korzyści, jakie pod względem bezpieczeństwa i jakości zatrudnienia oraz warunków pracy przyniesie pracownikom przyjęcie nowych podejść w ramach kultury w miejscu pracy. Należy również wziąć pod uwagę zagrożenia dla pracowników, na przykład w zakresie warunków pracy, ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, braku bezpieczeństwa ekonomicznego oraz zwiększonej polaryzacji. Należy promować na wszystkich poziomach osiągnięcie rzeczywistego wsparcia i zaangażowania pracowników i związków zawodowych, a to wymaga znacznych i pełnych zaangażowania wysiłków na wszystkich szczeblach organizacyjnych, by uniknąć stosowania metody polegającej głównie na „odhaczaniu pozycji na liście”. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Kultura innowacji w miejscu pracy oznacza, że pojedynczy pracownik nie tylko koncentruje się na wykonywaniu swoich zadań, ale także rozważa, czy zadania te można wykonywać coraz lepiej. Ponadto w kulturze innowacji kierownictwo aktywnie słucha pomysłów zgłaszanych przez pracowników i zachęca ich do udziału w procesach innowacyjnych (10). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Zwiększanie samodzielności pracowników w ramach działalności innowacyjnej i rozwojowej przedsiębiorstw jest ogromną szansą na wykorzystanie umiejętności pracowników. To samo dotyczy elastyczności czasu i miejsca pracy, która przynosi lepsze efekty, gdy innowacyjne podejście do organizacji pracy opiera się na umowach uzgodnionych lokalnie w oparciu o wzajemne zaufanie. Wszystko to wymaga nowoczesnej kultury przywództwa opartej na solidnych ramach regulacyjnych i umownych i przewidującej partycypację pracowników, co należy również propagować na szczeblu UE. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Rola różnych form dialogu społecznego

| 5.1. | Jedną z głównych funkcji dialogu społecznego, w szczególności negocjacji zbiorowych, jest przyczynianie się do kształtowania środowiska biznesowego i zarządzania zmianami w życiu zawodowym dzięki dostarczaniu informacji, przewidywaniu, partycypacji i wprowadzaniu ułatwień, jak również budowanie wzajemnego zaufania między partnerami społecznymi na wszystkich szczeblach zgodnie z praktykami krajowymi, co stanowi jeden z celów Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES potwierdził w szeregu opinii kluczową rolę dialogu społecznego w zmieniającym się świecie pracy (11). Dialog społeczny musi odgrywać pierwszoplanową rolę na wszystkich właściwych szczeblach, przy pełnym poszanowaniu niezależności partnerów społecznych. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Jednak biorąc pod uwagę wyzwania i przyspieszające tempo zmian, istnieje wyraźna potrzeba dostosowywania struktur i celów dialogu społecznego do ciągłych zmian, przy jednoczesnym poszanowaniu krajowych i europejskich ram regulacyjnych i umownych. Jest to wyzwanie dla partnerów społecznych na wszystkich szczeblach. W ramach swojej autonomii, nie kwestionując podstawowych zasad istniejących struktur, partnerzy społeczni powinni szukać nowych dróg dialogu społecznego, a zwłaszcza negocjacji, dostosowanych do powstających wyzwań w celu wypracowania zrównoważonych rozwiązań oraz utrzymania sensu i celowości roli partnerów społecznych na wszystkich szczeblach. Partnerstwo ze społecznościami lokalnymi może również stanowić źródło inspiracji dla partnerów społecznych. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES stwierdził, że „nie można obecnie przewidzieć wszystkich możliwości i wyzwań, które przyniesie ze sobą gospodarka cyfrowa. Dialog społeczny nie ma stanowić sprzeciwu wobec tego rodzaju zmian, ale jak najlepiej je ukierunkować, by można było w pełni czerpać korzyści, jakie mogą one przynieść w kategoriach wzrostu gospodarczego, wspierania innowacji i umiejętności, tworzenia miejsc pracy wysokiej jakości oraz zrównoważonego i solidarnego finansowania ochrony socjalnej” (12). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Co się tyczy zarządzania przemianami w cyfrowym świecie pracy, ważne jest, by można było liczyć na sprawny proces decyzyjny, tak aby przedsiębiorstwa i pracownicy mogli się szybko dostosowywać do zmieniających się warunków. EKES stwierdził: „W związku z wprowadzaniem nowych technologii takich jak roboty lub inteligentne maszyny EKES przypomina w swej analizie o znaczeniu wcześniejszego informowania przedstawicieli pracowników i konsultowania się z nimi oraz o konieczności prowadzenia negocjacji zbiorowych równolegle do przemian związanych z tymi technologiami. Przypomina również, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/38/WE (13) w sprawie europejskich rad zakładowych przewiduje obowiązek prowadzenia takich konsultacji” (14). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES podał również przykłady sytuacji, gdzie działania partnerów społecznych doprowadziły do rozwiązania problemów, które pojawiły się w tym okresie przejściowym (15). Kolejnym, pochodzącym z Danii przykładem jest układ zbiorowy między cyfrową platformą usług sprzątania Hilfr a duńskim związkiem zawodowym 3F (16).. UE powinna zachęcać do takich działań przez propagowanie dialogu społecznego i wspieranie budowania zdolności partnerów społecznych. |
| --- | --- |

5.6.

6.   Główne ustalenia przemawiające za nowymi podejściami do wspierania innowacji

| 6.1. | Jak podkreślono w niedawnym badaniu Eurofoundu (17), przedsiębiorstwa, które zachęcają swoich pracowników do udziału w szerokim procesie podejmowania decyzji dotyczących działalności lub strategii, mogą liczyć na podniesienie nie tylko poziomu zadowolenia z pracy, ale także poziomu innowacji. Zmiana partycypacyjna sprzyja atmosferze zaufania między kierownictwem, pracownikami i związkami zawodowymi. Niezbędne jest zaufanie i wkład pracowników (i ich związków zawodowych) na wszystkich właściwych szczeblach i we wszystkich właściwych organach – czy to na szczeblu lokalnym, czy też w zarządzie lub radach nadzorczych. Ich zaangażowanie w przewidywanie zmian, w zarządzanie nimi i w podejmowanie decyzji dotyczących tych zmian jest kluczowe dla sprostania skutkom przemian cyfrowych oraz stworzenia podejścia i kultury ukierunkowanych na innowacje (18). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Według Eurofoundu szanse na innowacje rosną dzięki połączeniu mocnych struktur organizacji pracy z bezpośrednią partycypacją pracowników (na przykład zaangażowanie ich w rozwiązywanie problemów lub proces podnoszenia jakości produkcji) (19). Spostrzeżenie to pokrywa się z sugestią, że chociaż zbiorowa reprezentacja pracowników odgrywa ważną rolę w zapewnianiu zaangażowania pracowników w procesy innowacyjne, istnieje rosnąca potrzeba bardziej pluralistycznego i demokratycznego dialogu opartego na zaangażowaniu pracowników w proces refleksji. Metody dialogu społecznego powinny w tym duchu ułatwiać dzielenie się zbiorową wiedzą wszystkich członków organizacji i jej praktyczne wykorzystanie, niezależnie od tego, czy są to pracownicy, ich przedstawiciele, czy kierownicy (20). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Ponadto analiza Eurofoundu wykazała, że dostęp pracowników do szkoleń wpływa pozytywnie na innowacje. EKES podkreślał już, że praca powinna przynosić pracownikom satysfakcję płynącą z pełnego wykorzystania swoich umiejętności i osiągnięć oraz wnoszenia swojego najlepszego wkładu we wspólny dobrostan (21). |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Badanie Eurofoundu wykazało, że również motywacja, w postaci zachęt finansowych takich jak zmienne składniki wynagrodzenia, ma pozytywny wpływ na innowacje. Stwierdzono też, że bardziej innowacyjne przedsiębiorstwa osiągały lepsze wyniki i wyższy poziom dobrostanu w miejscu pracy. Te innowacyjne organizacje zwykle opierały się na ugruntowanych praktykach partycypacji pracowników. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Według Eurofoundu dialog społeczny oparty na zaufaniu ma istotne znaczenie pod względem poziomu wydajności i dobrostanu w miejscu pracy. Poziomy te były znacznie niższe od średniej w tych przedsiębiorstwach, w których miały miejsce spory i akcje protestacyjne. Oparta na zaufaniu relacja między organami przedstawicielskimi pracowników a kierownictwem, w połączeniu z bezpośrednią partycypacją pracowników, wiązała się ze wzrostem poziomu wydajności i dobrostanu oraz prowadziła do powstania korzystnego środowiska dla innowacyjnych działań (22). EKES podkreśla znaczenie szkoleń dla kierownictwa w zakresie dostosowywania metod zarządzania do nowego kontekstu. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Kultura zaufania jest też dla przedsiębiorstw ważnym czynnikiem zwiększającym konkurencyjność. Gdy w miejscu pracy poruszane są złożone zagadnienia cyfryzacji, kultura zaufania staje się solidną podstawą udanej współpracy, w przeciwieństwie do kultury kontroli i przestrzegania zasad (23). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Jak stwierdził Eurofound: „Nie ma przepisu na stworzenie klimatu zaufania w miejscu pracy, ale istnieją pewne okoliczności, które sprzyjają jego pojawieniu się. Obejmują one wzajemne docenianie wkładu obu stron odpowiedzialnych za znajdowanie rozwiązań wspólnych problemów, szybkie interwencje pozostawiające miejsce na konstruktywną dyskusję, przejrzystość, terminowe udostępnianie dobrej jakości informacji oraz zaangażowanie wszystkich stron w realizację strategii i osiąganie celów” (24). EKES odnotowuje w swojej opinii (25), że „konieczny jest wpływ pracowników na proces decyzyjny i ich coraz większy udział w tym procesie. [...] Ich zaangażowanie w przewidywanie zmian, w zarządzanie i decyzje dotyczące tych zmian jest kluczowe dla zarządzania skutkami przemian cyfrowych oraz stworzenia podejścia i kultury ukierunkowanych na innowacje”. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Realizowane na poziomie krajowym inicjatywy partnerów społecznych mające na celu zwiększenie wydajności i dobrostanu pracowników oraz poprawę jakości zatrudnienia są obiecującym podejściem, które należy promować w szerszym kontekście europejskim. Unikalnym przedsięwzięciem w Finlandii jest wspólny projekt Fińskiej Federacji Przedsiębiorstw Sektora Technologicznego (Federation of Finnish Technology Industries) i Związku Przemysłowego (Industrial Union) (26). W Danii Duńska Konfederacja Związków Zawodowych przygotowała specjalne badanie na temat innowacji inspirowanych przez pracowników (27). Partnerzy społeczni w Czechach, Danii, Francji, Niemczech, Włoszech i Hiszpanii uczestniczą w krajowych debatach i projektach dotyczących przemian cyfrowych i ich wpływu na życie zawodowe (28). |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Jeżeli chodzi o poziom UE, EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy i badania Eurofoundu i European Workplace Innovation Network zainicjowane przez Komisję Europejską i proponuje, by UE podjęła działania w celu rozwijania dialogu między partnerami społecznymi i innymi zainteresowanymi stronami w ramach partycypacyjnych podejść, by promować innowacje w miejscu pracy. |
| --- | --- |

6.9.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 161.

1

(2)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 36. Przyznała to też Marianne Thyssen, podczas wspólnej konferencji ETUI i EKES-u w czerwcu 2016 r. w sprawie kształtowania nowego rynku pracy.

2

Przyznała to też Marianne Thyssen, podczas wspólnej konferencji ETUI i EKES-u w czerwcu 2016 r. w sprawie kształtowania nowego rynku pracy

(3)  Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 54.

3

(4)  Artykuły 12 i 28 Karty, a także konwencje MOP nr 87 i 98; zob. również poniżej pkt 3.2 i nn.

4

(5)  Trzecie europejskie badanie przedsiębiorstw: Innowacyjne zmiany w europejskich przedsiębiorstwach, Eurofound, 2017 r.

5

(6)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

6

(7)  Bart van Ark (The Conference Board i Uniwersytet w Groningen), „The Productivity Paradox of the New Digital Economy” [Paradoks produktywności w nowej gospodarce cyfrowej], International Productivity Monitor, 2016, s. 3–18.

7

International Productivity Monitor

(8)  Oświadczenie europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji.

8

(9)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

9

(10)  Employee-driven innovation [Innowacje inspirowane przez pracowników], Duńska Konfederacja Związków Zawodowych, 2007.

10

(11)  Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10, Dz.U. C 303 z 19.8.2016, s. 54.

11

(12)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

12

(13)  Dyrektywa 2009/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie ustanowienia europejskiej rady zakładowej lub trybu informowania pracowników i konsultowania się z nimi w przedsiębiorstwach lub w grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym (Dz.U. L 122 z 16.5.2009, s. 28).

13

(14)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

14

(15)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

15

(16)  Układ zbiorowy zawarty z Hilfr.

16

(17)  Trzecie europejskie badanie przedsiębiorstw: Innowacyjne zmiany w europejskich przedsiębiorstwach, Eurofound, 2017 r.

17

(18)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

18

(19)  Trzecie europejskie badanie przedsiębiorstw: Innowacyjne zmiany w europejskich przedsiębiorstwach, Eurofound, 2017 r.

19

(20)  Peter Cressey, Peter Totterdill, Rosemary Exton, „Workplace Social Dialogue as a Form of 'Productive Reflection'” [Dialog społeczny w miejscu pracy jako forma „produktywnej refleksji”], International Journal of Action Research, nr 2, t. 9, 2013.

20

International Journal of Action Research

(21)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 43.

21

(22)  Trzecie europejskie badanie przedsiębiorstw: Innowacyjne zmiany w europejskich przedsiębiorstwach, Eurofound, 2017 r.

22

(23)  Vertrauenskultur als Wettbewerbsvorteil in digitalen Zeiten.

23

(24)  Rozwiązania korzystne dla obu stron: innowacyjne środki wypracowywane poprzez dialog społeczny na poziomie przedsiębiorstwa, Eurofound 2016.

24

(25)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 30.

25

(26)  Projekt „Productivity together”.

26

(27)  Trzecie europejskie badanie przedsiębiorstw: Innowacyjne zmiany w europejskich przedsiębiorstwach, Eurofound, 2017 r.

27

(28)  Addressing digital and technological change through social dialogue, Eurofound, 2017.

28

---

OPINIE

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/7 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/7

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Kobiety na Bałkanach Zachodnich”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2019/C 159/02)

Sprawozdawczyni: Dilyana SLAVOVA

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 15.2.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 19.12.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 174/1/6 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

15.2.2018

Podstawa prawna

Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

19.12.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

174/1/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Polityka Unii względem Bałkanów Zachodnich zyskała nową dynamikę. Uzyskała dodatkowy impuls ze strony prezydencji bułgarskiej, która wybrała region jako jeden ze swoich priorytetów, oraz ze strony Komisji Europejskiej, która w dniu 6 lutego 2018 r. opublikowała komunikat „Wiarygodna perspektywa rozszerzenia dla Bałkanów Zachodnich oraz zwiększone zaangażowanie UE w tym regionie”. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Na szczycie w Sofii i w konkluzjach Rady w sprawie rozszerzenia UE oraz procesu stabilizacji i stowarzyszenia wydanych w czerwcu 2018 r. potwierdzono to zobowiązanie i określono kolejne etapy europejskiej integracji regionu. Dokładniej rzecz ujmując, na czerwiec 2019 r. wyznaczono warunkowy termin rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych dla Albanii i byłej jugosłowiańskiej republiki Macedonii. Należy oczekiwać utrzymania i dalszych postępów tak ukierunkowanych działań w trakcie następnych prezydencji Rady, które będą sprawowane przez państwa członkowskie również bardziej zainteresowane sprawami Bałkanów Zachodnich i wykazujące większe zaangażowanie w tym regionie, mianowicie przez Austrię, Rumunię i Chorwację. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES jest zdecydowanym zwolennikiem rozszerzenia, jako że leży ono w interesie obu stron – Bałkanów Zachodnich i UE. Sukces tej polityki stanowi jeden z głównych elementów światowej pozycji UE, a także kamień węgielny stabilności i dobrobytu w Europie. EKES jest zatem przekonany, że proces przystąpienia należy kontynuować z energią i determinacją jako jeden z głównych priorytetów UE, ni mniej, ni więcej niż zgodnie z jasnymi i rygorystycznymi warunkami stanowiącymi podstawę wszystkich procesów rozszerzenia. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Równouprawnienie płci jest jednym z praw podstawowych określonych w art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej i w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej. W niniejszej opinii EKES podkreśla kluczową stymulującą rolę kobiet w umacnianiu demokracji, poszanowania praw człowieka i wolności, a także postępu gospodarczego i społecznego. Celem niniejszej opinii jest zwiększenie świadomości oraz promowanie praw politycznych, społecznych i gospodarczych kobiet i równouprawnienia płci na Bałkanach Zachodnich. Uwzględnianie aspektu płci może być skuteczne tylko wówczas, gdy towarzyszyć mu będzie silna wola polityczna i przekonanie o korzyściach wynikających z równości mężczyzn i kobiet dla społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Kobiety odgrywały i nadal odgrywają zasadniczą rolę w pojednaniu oraz rozwoju gospodarczo-społecznym w regionie, zwłaszcza w warunkach poważnie osłabionych struktur gospodarczych, ubóstwa i zerwanych więzi społecznych, gdzie kobiety przejawiają większą elastyczność i inicjatywę na rzecz przywracania i odnawiania sieci społecznych, a także sięgania po nowe możliwości w zakresie pracy. Pomimo pewnych dobrych praktyk i pozytywnych zmian zmierzających do wzmocnienia pozycji kobiet oraz pomimo wdrożonych programów kobiety nadal znajdują się w gorszej sytuacji pod względem możliwości pełnego wykonywania praw politycznych, społecznych i gospodarczych oraz wykorzystywania w pełni możliwości związanych z rozwojem gospodarczo-społecznym. Patriarchalna kultura prowadzi do marginalizowania roli kobiet, które borykają się z uprzedzeniami i stereotypami płci, a także z segregacją rynku pracy i kształcenia oraz większym ryzykiem doświadczenia dyskryminacji i przemocy, co hamuje ich awans na stanowiska kierownicze. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa nie tylko do zapewnienia równej reprezentacji i włączenia kobiet w życie gospodarczo-społeczne i polityczne na wszystkich szczeblach, lecz również do wdrożenia skutecznych przepisów i rozwiązań politycznych na rzecz walki z dyskryminacją i głęboko zakorzenioną patriarchalną postawą wobec kobiet, w tym kobiet należących do mniejszości (zwłaszcza Romów i LGBTIQ), młodych kobiet, kobiet w podeszłym wieku, kobiet na obszarach wiejskich i kobiet niepełnosprawnych, a także kobiet i dziewcząt będących uchodźcami i ubiegających się o azyl na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podkreśla znaczenie opracowania planu działania i środków w zakresie równouprawnienia płci, które mogą doprowadzić do równiejszego podziału władzy i zasobów na Bałkanach Zachodnich. Grupy działające na rzecz praw kobiet, stowarzyszenia przedsiębiorców i związki zawodowe aktywnie angażują się w promowanie roli kobiet w regionie; istnieje też potrzeba dalszej ukierunkowanej i wytrwałej współpracy z partnerami ze społeczeństwa obywatelskiego i partnerami społecznymi, aby zapewnić skuteczność walki o prawa kobiet i wspierania ich praw. Instytucje Unii Europejskiej powinny poczynić większe starania na rzecz zapewnienia tym organizacjom i stowarzyszeniom wsparcia finansowego przez opracowanie szczegółowych planów i projektów służących wzmocnieniu pozycji kobiet na wszystkich szczeblach, w tym programów wspierających organizacje na rzecz równouprawnienia płci i szczegółowych planów działania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES apeluje do UE i organów krajowych o większą współpracę w zakresie przełamywania stereotypów edukacyjnych, aby zapewnić młodym dziewczętom i kobietom dostęp do wysokiej jakości kształcenia w przystępnej cenie przez całe życie, umożliwiając im nabycie odpowiednich umiejętności, ułatwiając rozwój zawodowy i dając im dostęp do miejsc pracy o wysokiej jakości na rynku pracy. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W związku z tym, że przemoc i dyskryminacja wobec kobiet stanowi jedno z najpoważniejszych naruszeń praw człowieka i coraz powszechniejszy problem na tym powojennym obszarze, EKES zachęca Komisję do promowania ściślejszej współpracy regionalnej w zakresie wymiany najlepszych praktyk w odniesieniu do przemocy domowej i rozszerzenia koniecznego finansowania i wsparcia ekspertów we wszelkich staraniach podejmowanych w celu ograniczenia i potencjalnego wyeliminowania występowania tego powszechnego problemu społecznego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES jest przekonany, że organy krajowe powinny podjąć znaczące działania dla zwiększenia wolności mediów, w tym przez wzmocnienie istniejącego prawodawstwa i jego konsekwentne egzekwowanie. Może przyczynić się to między innymi do zwiększenia świadomości w kwestii równouprawnienia płci i promowania bezpieczniejszego środowiska mediów, w którym stereotypy płci mogą zostać przełamane przez debatę publiczną i w którym kobiety nie są ofiarami seksizmu, nienawistnych wypowiedzi i kampanii oszczerstw online. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES ponownie podkreśla, że partnerzy z regionu Bałkanów Zachodnich muszą uwzględnić perspektywę płci we wszystkich odpowiednich programach finansowanych za pośrednictwem Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA II), a w szczególności w trzecim obszarze polityki, obejmującym zatrudnienie, politykę społeczną, edukację, propagowanie równouprawnienia płci i rozwój zasobów ludzkich. Należy ustanowić fundusze tematyczne na rzecz zwalczania przemocy domowej i wspierania aktywizmu obywatelskiego i medialnego kobiet. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Należy także zagwarantować wyraźne i niesłabnące zaangażowanie na rzecz równouprawnienia płci jako jednej z podstawowych wartości UE. EKES zachęca Komisję do uwzględnienia krytycznych wskaźników równouprawnienia płci w systemie analizy porównawczej do celów negocjacji akcesyjnych, opracowanych i monitorowanych w ścisłej współpracy z partnerami społecznymi i partnerami ze społeczeństwa obywatelskiego zaangażowanymi we wzmocnienie pozycji kobiet w regionie i całej UE. Systemowe stosowanie podejścia uwzględniającego problematykę płci należy traktować jako horyzontalny punkt odniesienia w zakresie oceny dopuszczalności i jakości procesu legislacyjnego w ramach negocjacji akcesyjnych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES oczekuje, że przyszłe działania na Bałkanach Zachodnich będą zmierzały nie tylko do dostosowania przepisów dotyczących praw człowieka przysługujących kobietom zgodnie ze wspólnotowym dorobkiem prawnym i odpowiednich mechanizmów i instrumentów międzynarodowych, ale również i przede wszystkim do zlikwidowania rozdźwięku między obowiązującymi przepisami a ich właściwym wdrażaniem. Należy zachęcać rządy na Bałkanach Zachodnich do opracowywania realnych mechanizmów finansowania publicznego ukierunkowanych na ochronę kobiet przed przemocą, dyskryminacją i wyzyskiem ekonomicznym, oraz wspierać ich działania w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES wzywa państwa członkowskie i partnerów z Bałkanów Zachodnich, którzy nie ratyfikowali jeszcze Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, do jej pilnej ratyfikacji, gdyż stanowi ona najbardziej kompleksowe ramy polityki w zakresie zapobiegania przemocy domowej, ochrony ofiar i ścigania sprawców. Zwraca się również do kościołów i innych instytucji religijnych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego wszystkich wyznań o nienaruszanie praw kobiet i nieingerowanie w ich prawa reprodukcyjne, co jest kluczowym warunkiem wstępnym dla usamodzielnienia kobiet pod względem społecznym i gospodarczym oraz wzmocnienia ich pozycji. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES przypomina o znaczeniu sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci dla ogólnych środków w zakresie równouprawnienia płci. Wzywa do zastosowania podejścia uwzględniającego problematykę płci we wszystkich obszarach polityki i programach poprzez lepszy podział zasobów, który jest zgodny z potrzebami uwarunkowanymi płcią. W świetle powyższego i z myślą o kolejnych WRF UE powinna stosować spójniejszą politykę wobec Bałkanów Zachodnich w zakresie uwzględniania aspektu płci i powinna nalegać na ujmowanie aspektu płci podczas sporządzania budżetu i gromadzenie danych w podziale według kryterium płci, aby zapewnić zrównoważone uwzględnianie równouprawnienia płci i poszanowania praw kobiet. W tym celu zachęca się partnerów z Bałkanów Zachodnich i Komisję do zintensyfikowania konsultacji politycznych z działaczami na rzecz praw kobiet i ekspertami ds. równouprawnienia płci w różnych obszarach polityki związanych z rozszerzeniem UE. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES podkreśla, że należy poświęcić szczególną uwagę działalności przedsiębiorczej kobiet, gdyż ma ona potencjał znaczącej poprawy perspektyw rozwoju regionu, i zachęca instytucje Unii do odegrania roli w tym zakresie. Środki mające na celu wspieranie tworzenia nowych przedsiębiorstw obejmują między innymi zapewnienie dostępu do zasobów finansowych i instytucjonalnych, oferowanie optymalnej infrastruktury dla przedsiębiorstw typu start-up oraz dostarczanie odpowiednich informacji dotyczących zakładania przedsiębiorstwa, a także wzbudzenie zainteresowania działalnością przedsiębiorczą kobiet za pomocą kampanii w mediach i przyznawania pożyczek przedsiębiorstwom typu start-up oraz projektom rozbudowy przedsiębiorstw. Należy systematycznie włączać kobiety przedsiębiorców i ich organizacje biznesowe we wszystkie procesy kształtowania polityki istotne dla społecznego i gospodarczego wymiaru rozszerzenia. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Kontekst

| 2.1. | Równość kobiet i mężczyzn jest prawem podstawowym i wspólną wartością uznawaną w UE. Kwestię równouprawnienia płci zawarto w Traktatach i międzynarodowych konwencjach praw człowieka i stanowi ona jeden z warunków przystąpienia do UE, który muszą spełnić kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące z Bałkanów Zachodnich (Albania, Bośnia i Hercegowina, była jugosłowiańska republika Macedonii, Kosowo (1), Czarnogóra i Serbia). Inwestowanie w równouprawnienie płci jest konieczne: nie tylko stanowi wymóg UE, ale jest też kluczowym wskaźnikiem równego społeczeństwa demokratycznego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W ostatnich latach w ramach przygotowania do przystąpienia do UE kraje Bałkanów Zachodnich poczyniły kroki na rzecz promowania praw kobiet. Obejmuje to przyjęcie nowego lub zmianę odpowiedniego ustawodawstwa (np. przepisów antydyskryminacyjnych, prawa karnego i prawa pracy), opracowanie krajowych strategii i planów działania oraz ustanowienie mechanizmów instytucjonalnych na potrzeby prowadzenia i monitorowania odpowiednich obszarów polityki. Niemniej jednak promowanie równouprawnienia płci jest często tylko powierzchowne, a działaniom w tym zakresie brak jest prawdziwego zaangażowania politycznego, kompetencji i zasobów finansowych, co skutkuje słabym i sporadycznym wdrażaniem przepisów. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Niestety na szczycie Bałkanów Zachodnich w Londynie w lipcu 2018 r. nie wykorzystano okazji do poczynienia postępów pod względem promowania równouprawnienia płci w regionie. Wniosek dotyczący spójnego działania rozpatrywany podczas przygotowań do szczytu powinien zatem szybko uzyskać polityczne poparcie i zostać sprawnie wdrożony w zrównoważony sposób. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Nierówności między mężczyznami i kobietami są nadal problemem na Bałkanach Zachodnich, gdyż funkcjonuje tam typowa dla tego regionu silnie patriarchalna struktura, objawiająca się przemocą ze względu na płeć, dyskryminacją i wyzyskiem, ciągłym podwójnym obciążeniem kobiet obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi, licznymi barierami dla awansu społecznego i równości wynagrodzenia kobiet, a także niezapewnieniem odpowiedniego dostępu do usług społecznych i usług dotyczących zdrowia reprodukcyjnego oraz do instrumentów finansowych. Wprowadzono pewne ulepszenia w dziedzinie reprezentacji politycznej kobiet, nie miały one jednak trwałych skutków dla sprawiedliwego podziału władzy politycznej między mężczyznami i kobietami. Krytycznym problemem pozostają niedociągnięcia w realizacji postępowej polityki, co świadczy o braku prawdziwego zaangażowania politycznego, finansowania i wiedzy fachowej. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zapewnienie równości kobiet i mężczyzn pozostaje w regionie „niedokończoną sprawą” (2). Za pośrednictwem niniejszej opinii EKES zwraca uwagę na starania podejmowane przez partnerów społecznych i społeczeństwo obywatelskie UE na rzecz promowania równouprawnienia płci w ramach polityki rozszerzenia UE, a także uznania równouprawnienia za przekrojowy wskaźnik we wszystkich grupach społecznych. W opinii poruszono również niektóre z głównych wyzwań, z którymi borykają się kobiety na Bałkanach Zachodnich, takie jak ich słabsza rola społeczna, gospodarcza i polityczna oraz szeroko rozpowszechniona przemoc ze względu na płeć. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Przemoc ze względu na płeć

| 3.1. | Przemoc ze względu na płeć, tj. przemoc seksualna, reprodukcyjna i domowa pozostaje powszechnym problemem w regionie. Nie wszystkie przypadki przemocy domowej są zgłaszane, a mimo to nawet liczba zgłaszanych przypadków jest wysoka. Według danych w Albanii 56 % kobiet pada ofiarą co najmniej jednej z form przemocy domowej; w Kosowie prawie 70 % kobiet doświadcza przemocy domowej w ciągu swojego życia, a w Serbii w 2017 r. odnotowano co najmniej 26 przypadków kobietobójstwa, przy czym w większości tych przypadków sprawcą był partner ofiary (3). Przegląd służb zajmujących się przemocą domową w krajach tego regionu wykazał, że są one niedofinansowane, mają niedobory kadrowe, ich pracownicy są przeciążeni pracą (4), a mechanizmy sprawozdawcze są zasadniczo bardzo słabe. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Każdy partner z Bałkanów Zachodnich przyjął krajową strategię zwalczania przemocy domowej (5). W większości przypadków kobiety nie zgłaszają aktów przemocy z uwagi na panujące w tym względzie przyzwolenie, brak zaufania do organów bezpieczeństwa i organów wymiaru sprawiedliwości oraz brak działań instytucjonalnych wobec zgłoszonych przypadków przemocy. Brak stabilnych pod względem finansowym sieci wsparcia, schronisk i instytucji dla ofiar, które odważyły się zgłosić akt przemocy, przyczynia się do nasilenia wiktymizacji najsłabszych kobiet. Należy również zająć się szeregiem braków w zakresie gromadzenia porównywalnych danych w regionie. Ma to na celu opracowanie dobrze nakreślonej, finansowanej i monitorowanej polityki, zapewniającej zapobieganie przemocy, ochronę ofiar i ściganie sprawców. Wymaga to odpowiedniego szkolenia wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces, odpowiedniego zwiększenia świadomości i zmiany nastawienia społeczeństwa. EKES uważa, że – podobnie jak w innych przypadkach – zapobieganie przemocy stanowi jedną z kluczowych kwestii i wymaga nakładu mniejszych kosztów niż interwencja na późniejszym etapie. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Pełne wdrożenie Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencji stambulskiej) jest niezbędne w całym regionie Bałkanów Zachodnich. Większość partnerów z Bałkanów Zachodnich podpisała i ratyfikowała tę konwencję i teraz powinni oni zintensyfikować prace nad przydzielaniem odpowiedniego finansowania publicznego, koordynacją polityk i wdrażaniem praktycznych działań w celu wyeliminowania wszelkich form przemocy wobec kobiet. Ponadto Komisja powinna nadać priorytet kwestii przemocy domowej w kontekście wypłat środków przedakcesyjnych zarówno na rzecz społeczeństwa obywatelskiego, jak i na działania związane z budowaniem zdolności instytucji. EKES wzywa Komisję do promowania ściślejszej współpracy regionalnej w zakresie wymiany najlepszych praktyk w odniesieniu do przemocy domowej, ponad podziałami między państwami członkowskimi UE i krajami objętymi rozszerzeniem. W kontekście rozszerzenia istotne jest, by państwa członkowskie UE przedstawiły pozytywny model w tej dziedzinie.
  Ważne są także większe zaangażowanie i lepsza koordynacja działań między wszystkimi podmiotami sektora publicznego i prywatnego, a także większe włączenie organizacji pozarządowych, jako że współpraca między służbami publicznymi a organizacjami pozarządowymi ma zasadnicze znaczenie dla pomyślnego wdrożenia prawodawstwa i środków z zakresu polityki dotyczących zwalczania wszystkich form przemocy wobec kobiet. |
| --- | --- |

3.3.

Ważne są także większe zaangażowanie i lepsza koordynacja działań między wszystkimi podmiotami sektora publicznego i prywatnego, a także większe włączenie organizacji pozarządowych, jako że współpraca między służbami publicznymi a organizacjami pozarządowymi ma zasadnicze znaczenie dla pomyślnego wdrożenia prawodawstwa i środków z zakresu polityki dotyczących zwalczania wszystkich form przemocy wobec kobiet.

| 3.4. | Rodziny i szkoły odgrywają w tej kwestii kluczową rolę. Wychowanie dzieci i ich kształcenie powinno uwzględniać problematykę płci i skupiać się na wyeliminowaniu przemocy ze względu na płeć, w szczególności wobec dziewcząt i młodych kobiet. Ustanowienie dla szkół jasnych zasad służących przeciwdziałaniu przemocy ze względu na płeć przyczyniłoby się do ograniczenia tego zjawiska, a w efekcie pozwoliłoby stworzyć bardziej przyjazne środowisko dla ofiar i uzyskać poprawę pod względem równouprawnienia płci jako jednej z fundamentalnych zasad życia społecznego. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Prawa człowieka

| 4.1. | Na Bałkanach Zachodnich przysługujące kobietom prawa człowieka stają się notorycznie celem nacjonalistycznej i klerykalnej retoryki podmiotów przedstawiających często dogmaty religijne i interesy narodowe, takie jak tradycyjne patriarchalne wartości rodzinne i odnowa demograficzna, jako moralne uzasadnienie pozbawienia kobiet wolności, równości i bezpieczeństwa. Pomimo istniejących kompleksowych przepisów w zakresie praw człowieka, które zapewniają kobietom ogólną ochronę, w mechanizmach stosowania i egzekwowania tych przepisów istnieją znaczące niedociągnięcia. EKES apeluje o skuteczniejszą współpracę i wspólne działanie krajowych struktur zajmujących się prawami człowieka, partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i organów rządowych na rzecz opracowania agendy w dziedzinie praw człowieka i pomocy najsłabszym grupom kobiet. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Przeważają tradycyjne role związane z płcią i postawy wobec seksualności kobiet. Dostęp do opieki okołoporodowej jest odpowiedni, jednak później kobiety nadal często rezygnują z wizyt u lekarza. W pracy kobiety często doświadczają dyskryminacji pod względem praw związanych z macierzyństwem, czego przykładem są zadawane podczas rozmów kwalifikacyjnych pytania dotyczące stanu cywilnego i zamiaru posiadania dzieci, mimo że ustanowiono przepisy, które tego zakazują. Należy promować regularne badania lekarskie. Potrzebne są intensywne działania na rzecz podnoszenia świadomości na temat usług dotyczących zdrowia reprodukcyjnego. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES wyraża szczególne zaniepokojenie faktem, że zdrowie reprodukcyjne kobiet w krajach Bałkanów Zachodnich jest zagrożone z powodu narastających ataków ultrakonserwatywnych grup interesów, blisko związanych z dominującymi wspólnotami religijnymi. Należy dokonać dalszej analizy wpływu fundamentalistycznych poglądów religijnych na prawa kobiet w regionie, a w szczególności na ich prawa reprodukcyjne. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Szczególną uwagę należy poświęcić społeczności LGBTIQ, ponieważ jej prawa nie są ujednolicone. Ponadto społeczność ta jest pod stałą presją ze strony różnych konserwatywnych grup społecznych. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Prawa społeczne

| 5.1. | W krajach tego regionu nadal występują niedociągnięcia pod względem zapewniania i monitorowania przestrzegania praw gospodarczych i społecznych, w tym prawa do niedyskryminacji. Ma to wpływ na wszystkie kobiety na rynku pracy, a w szczególności na kobiety i dziewczęta z grup szczególnie wrażliwych, w tym na mniejszości etniczne (zwłaszcza Romów), osoby wewnętrznie przesiedlone, osoby niepełnosprawne, migrantów i uchodźców. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Kobiety pochodzące z tych grup w niekorzystnej sytuacji często nie mają wystarczającej wiedzy na temat praw społecznych, dostępu do usług społecznych, kształcenia, ochrony zdrowia lub mieszkalnictwa. Instytucje prawnie odpowiedzialne za te obszary nie mają jeszcze możliwości zapewnienia takim osobom odpowiedniego wsparcia. EKES jest przekonany, że zainteresowane strony, takie jak ośrodki pracy socjalnej, administracja lokalna i organizacje pozarządowe powinny poprawić warunki wymagane do zapewnienia grupom szczególnie wrażliwym równych praw społecznych. Istnieje pilna potrzeba ponownego rozpatrzenia jakości i opłacalności finansowej programów reform społecznych wspieranych przez UE, na przykład przez wspólne memorandum na rzecz włączenia społecznego, dywersyfikacji, demokratyzacji i decentralizacji usług społecznych. Należy zbadać możliwości terminowego stosowania Europejskiego filaru praw socjalnych w procesie rozszerzenia. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Niepokojącym zjawiskiem społecznym jest radykalizacja postaw kobiet w niektórych społecznościach muzułmańskich i ich zaangażowanie w brutalny ekstremizm. Od 2012 do 2016 r. kobiety stanowiły około 20 % z ok. 1 000 osób, które opuściły region Bałkanów Zachodnich i udały się do stref konfliktu w Syrii i Iraku (6). Rządy, instytucje i organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie robią wystarczająco dużo, by publicznie potwierdzić migrację kobiet na Bliski Wschód i zagwarantować uwzględnienie perspektywy płci w obecnych działaniach na rzecz przeciwdziałania brutalnemu ekstremizmowi. Uchwaleniu przepisów penalizujących udział w zagranicznych grupach paramilitarnych, udzielanie materialnego wsparcia takim grupom lub werbowanie do nich powinny towarzyszyć praktyczne działania wspierające deradykalizację i rehabilitację kobiet, które przede wszystkim należy uznać za ofiary ekstremistycznej propagandy i werbowania. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Kobiety na rynku pracy

| 6.1. | Wykluczenie kobiet z rynku pracy to powszechne zjawisko w regionie, które dotyka znacznie większej liczby kobiet niż średnio w UE (7). Niemal dwie trzecie kobiet w wieku produkcyjnym w regionie jest nieaktywnych zawodowo lub bezrobotnych. Wskaźniki te są jeszcze wyższe w przypadku kobiet romskich i kobiet niepełnosprawnych. Statystyki wskazują, że poziom aktywności kobiet jest niższy w porównaniu z poziomem aktywności mężczyzn i poczyniono niewielkie postępy na rzecz zlikwidowania różnicy wskaźnika zatrudnienia kobiet i mężczyzn. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Stanowi to nie tylko naruszenie podstawowych praw człowieka, ale niesie za sobą również wysokie koszty gospodarcze i społeczne, a także hamuje potencjalny wzrost gospodarczy w regionie. Każdego roku kraje Bałkanów Zachodnich odnotowują stratę w wysokości średnio 18 % ich całkowitego PKB z powodu różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn na rynku pracy (8). Jedna trzecia tej straty wynika z nierównowagi w dziedzinie zawodów wybieranych przez kobiety i mężczyzn. Pozostałe dwie trzecie odnoszą się do kosztów związanych z różnicami w aktywności zawodowej. Należy zachęcać Bałkany Zachodnie do optymalnego wykorzystywania istniejących niewykorzystanych zasobów ludzkich, wspierania i ułatwiania udziału kobiet w rynku pracy i rozwiązania kwestii udziału dużego odsetka kobiet w gospodarce nieformalnej. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Różnica w traktowaniu kobiet i mężczyzn wynika z istnienia zakorzenionych norm dotyczących roli kobiet i mężczyzn w rodzinie oraz z podejmowania niewystarczających działań instytucjonalnych w celu rozwiązania tych problemów. Obowiązki rodzinne zazwyczaj spadają na kobiety, a możliwości elastycznej organizacji pracy są bardzo ograniczone. Powoduje to, że kobiety są zmuszone wybierać między rodziną a karierą zawodową. Liczba formalnie zatrudnionych kobiet jest znacznie niższa niż formalnie zatrudnionych mężczyzn, kobiety zarabiają mniej i rzadko zajmują wysokie stanowiska. Istotne jest włączenie mężczyzn w dyskusję i zachęcenie ich do przyjęcia na siebie większej części obowiązków rodzinnych. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Dostęp do przystępnej cenowo opieki nad dziećmi i zachęcanie ojców do korzystania z urlopu rodzicielskiego stanowią jeden z warunków koniecznych dla zwiększenia udziału kobiet w rynku pracy. Niezbędne są również określone działania w celu poprawy dostosowania rynków pracy do pracujących kobiet, np. zapewnienie publicznych żłobków i edukacji w przedszkolach. Stereotypy w wychowywaniu dzieci i podejście do kształcenia chłopców i dziewcząt, szczególnie w niektórych społecznościach, a także kierowanie się stereotypami przy wyborze typowych „kobiecych” i „męskich” zawodów to czynniki przyczyniające się do zróżnicowania wynagrodzenia i emerytur ze względu na płeć. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć w regionie, które wynosi około 20 % (9), stanowi utrzymujący się problem. W konsekwencji ma ono wpływ na zróżnicowanie emerytur ze względu na płeć i prowadzi do nierówności między kobietami i mężczyznami w wieku emerytalnym. Z uwagi na możliwy wzrost liczby ubogich pracujących, których duży odsetek stanowią kobiety, istnieją wyraźne powody do zwiększonej aktywności politycznej i wdrożenia środków z zakresu polityki ze strony rządu, pracodawców i partnerów społecznych, nie tylko przez wdrożenie środków bezpośrednich związanych z płacą minimalną i płacą zapewniającą utrzymanie na minimalnym poziomie, opodatkowaniem progresywnym, wewnętrznymi korzyściami i pomocą społeczną, ale także i przede wszystkim przez wdrożenie środków pośrednich, takich jak bardziej elastyczna organizacja pracy, mieszkalnictwo, podnoszenie umiejętności i opieka nad dziećmi. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Sytuacja gospodarcza i brak możliwości zatrudnienia negatywnie wpływają na kobiety, w szczególności młode kobiety, zmuszając je do wyjazdu z kraju, a tym samym zaostrzając problem drenażu mózgów w regionie. Środki z zakresu polityki powinny umożliwiać pełne wykorzystanie talentu i umiejętności kobiet w dynamicznie zmieniającym się środowisku gospodarczym. W tym względzie należy rozważyć tworzenie zasobów kobiet ekspertów w celu podkreślenia ich wiedzy fachowej w różnych dziedzinach. Ponadto należy zwiększyć i zapewnić dostęp kobiet do uczenia się przez całe życie. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Aby przełamać stereotypy edukacyjne, należy stale zachęcać dziewczęta i kobiety do większego zaangażowania w obszary STEM (nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria i matematyka), kształcenie i szkolenie zawodowe oraz staże. |
| --- | --- |

6.7.

7.   Wzmocnienie pozycji kobiet

7.1.   Wzmocnienie pozycji ekonomicznej kobiet

| 7.1.1. | Kobiety przedsiębiorcy pozostają niewykorzystanym źródłem biznesu i miejsc pracy oraz ważną siłą napędową wzrostu gospodarczego. Rozpoczynając lub rozwijając swoją działalność gospodarczą, napotykają one wyjątkowe problemy i bariery, takie jak brak umiejętności biznesowych i umiejętności w zakresie przedsiębiorczości czy przyjmowane przez banki uprzedzenia do przedsiębiorstw kierowanych przez kobiety przy dokonywaniu oceny ich zdolności kredytowej. Nie ma jednolitej definicji kobiecej przedsiębiorczości, co pociąga za sobą brak danych na ten ważny temat. |
| --- | --- |

7.1.1.

| 7.1.2. | Siłą napędową zmian są mocne dowody świadczące o podaży wysoko wykwalifikowanych kobiet na Bałkanach Zachodnich, a więc argumenty na poparcie równowagi płci powinny opierać się raczej na „zasadzie zasług i preferencji” niż na dyskryminacji pozytywnej. Niemniej jednak wciąż istnieją czynniki utrudniające kobietom przywództwo, takie jak brak środków pozwalających na godzenie życia zawodowego z rodzinnym, ograniczony dostęp do sieci istotnych dla wyższych stanowisk, brak pewności siebie itp. (10) |
| --- | --- |

7.1.2.

| 7.1.3. | EKES zaleca dokonanie przez decydentów i przedsiębiorstwa przeglądu następujących kwestii w celu zapewnienia zatrudnienia kobiet na Bałkanach Zachodnich na stanowiskach wyższego szczebla (11):






  — | zwiększenie widoczności kobiet zajmujących stanowiska wyższego szczebla, |
| --- | --- | --- |

7.1.3.

—

zwiększenie widoczności kobiet zajmujących stanowiska wyższego szczebla,

| — | zwiększenie przejrzystości w zakresie pozyskiwania talentów, |
| --- | --- |

—

zwiększenie przejrzystości w zakresie pozyskiwania talentów,

| — | kwestionowanie stereotypów narosłych wokół ról związanych z płcią, |
| --- | --- |

—

kwestionowanie stereotypów narosłych wokół ról związanych z płcią,

| — | planowanie procesu przejmowania funkcji przywódczych, |
| --- | --- |

—

planowanie procesu przejmowania funkcji przywódczych,

| — | sprzyjanie stałemu napływowi talentów, |
| --- | --- |

—

sprzyjanie stałemu napływowi talentów,

| — | rozpowszechnianie przykładów dobrych praktyk, |
| --- | --- |

—

rozpowszechnianie przykładów dobrych praktyk,

| — | utworzenie skoordynowanej bazy danych wykwalifikowanych kobiet na stanowiska w organach spółek. |
| --- | --- |

—

utworzenie skoordynowanej bazy danych wykwalifikowanych kobiet na stanowiska w organach spółek.

| 7.1.4. | Szkolenia i dostęp do finansowania, w tym mikrofinansowania, należy zapewnić w ramach zintegrowanego pakietu dla zakładanych przez kobiety przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw rozwijających się (12). Promowanie przedsiębiorczości kobiet w regionie doprowadziłoby do powstania nowych miejsc pracy i korzyści gospodarczych dla wszystkich. W tym celu należy bardziej aktywnie przedsiębrać środki takie jak inkubatory przedsiębiorczości, programy mentoringowe, ośrodki innowacji, laboratoria technologiczne i inne formy wspierania kobiet w biznesie. |
| --- | --- |

7.1.4.

| 7.1.5. | Stowarzyszenia kobiet przedsiębiorców powinny aktywnie uczestniczyć w procesach decyzyjnych i w dialogu publicznym z samorządami lokalnymi i regionalnymi oraz organizacjami partnerskimi. We wnioskach z najnowszych projektów w tym obszarze stwierdzono, że kwestia ta jest dostrzegana w większym stopniu niż w przeszłości i że wsparcie dla kobiet przedsiębiorców, początkowo w formie projektu, przekształciło się w ciągły proces. Poczynienie dalszych zdecydowanych postępów wymagałoby zmiany sposobu myślenia. |
| --- | --- |

7.1.5.

| 7.1.6. | Przedsiębiorstwa społeczne mają do odegrania ważną rolę w łączeniu kobiet przedsiębiorców i należy je promować w całym regionie w celu zapewnienia koordynowania działań i ułatwienia skutecznego dostępu do finansowania. |
| --- | --- |

7.1.6.

| 7.1.7. | Przedsiębiorczość młodzieży ma kluczowe znaczenie dla regionu i istnieje potrzeba opracowania nowego modelu wzrostu w celu osiągnięcia progu cyfryzacji. Model ten powinien opierać się na innowacji i duchu przedsiębiorczości nowego pokolenia milenijnego. Powinien między innymi obejmować dostosowane do indywidualnych potrzeb kształcenie młodych kobiet i mężczyzn i przygotowanie ich do nowych realiów pracy, przy zastosowaniu bezpiecznych rozwiązań finansowych. |
| --- | --- |

7.1.7.

7.2.   Wzmocnienie pozycji politycznej kobiet

| 7.2.1. | Wszyscy partnerzy z Bałkanów Zachodnich przyjęli parytet płci i dość silną politykę na rzecz zwiększenia reprezentacji kobiet. Zgodnie z systemem parytetu płci przyjętym przez większość partnerów kobiety muszą stanowić co najmniej 30 % kandydatów na listach partii politycznych; wyjątkiem jest Bośnia i Hercegowina i była jugosłowiańska republika Macedonii, gdzie minimum to wynosi 40 %. |
| --- | --- |

7.2.1.

| 7.2.2. | Pomimo coraz szerszego stosowania parytetu płci i pozytywnych zmian, jakie przynosi w regionie, brakuje spójności w stosowaniu tej polityki. W rezultacie nie odnotowano znacznej poprawy pod względem pozycji kobiet w polityce i ich udziału w procesach decyzyjnych i nadal występuje pod tym względem nierównowaga. |
| --- | --- |

7.2.2.

| 7.2.3. | Kobiety są marginalizowane w hierarchii władzy w regionie, czego dowodzi większa liczba mężczyzn na wysokich stanowiskach decyzyjnych. Nadal brak kobiet na najwyższych stanowiskach kierowniczych. Bardzo często pracują w politycznych organach odpowiedzialnych za edukację, zdrowie, politykę społeczną i administrację, co może prowadzić do segregacji poziomej w niektórych sektorach. Są jednak zdecydowanie mniej licznie reprezentowane w innych organach o większych uprawnieniach decyzyjnych i większym wpływie na kształtowanie polityki lub ustawodawstwo. |
| --- | --- |

7.2.3.

| 7.2.4. | Istnieją pozytywne przykłady wzmocnienia pozycji politycznej kobiet w regionie. W Kosowie lokalnym organizacjom udało się zmobilizować kobiety do procesów politycznych, a wsparcie udzielone kobietom w partiach politycznych doprowadziło do wyboru pierwszej kobiety na stanowisko burmistrza. W Albanii kierowana przez partnerów koalicja społeczeństwa obywatelskiego domagała się przestrzegania parytetu płci w parlamencie, doprowadzając do zwiększenia liczby kobiet w ostatnich kilku wyborach. Obecnie istnieje w regionie wiele planów, mechanizmów i struktur wsparcia mających na celu zwiększenie politycznego uczestnictwa kobiet, dzięki czemu nastąpiła znaczna poprawa (13). |
| --- | --- |

7.2.4.

8.   Rola partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego

| 8.1. | Partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego na Bałkanach Zachodnich mają do odegrania ważną rolę w nakłanianiu władz do zaangażowania się na rzecz równouprawnienia płci. Podmioty te są skutecznymi katalizatorami pozytywnych zmian, przyspieszającymi budowę tolerancyjnych i odpornych społeczeństw. Istnieje szereg przykładów udanych kobiecych inicjatyw, projektów i platform, a EKES zdecydowanie popiera te pozytywne przedsięwzięcia. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Organizacje kobiece zaliczane do organizacji społeczeństwa obywatelskiego są szczególnie ważne w tym względzie i odgrywają zasadniczą rolę w zapobieganiu przemocy wobec kobiet oraz w realizacji działań na rzecz pojednania na szczeblu lokalnym i regionalnym. Stanowią one kluczowy element procesu monitorowania i egzekwowania odpowiedzialności rządów za skuteczną realizację polityki. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Pomimo formalnego wprowadzenia mechanizmów włączania partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego do procedur konsultacji komunikacja i współpraca z rządami nadal pozostawia wiele do życzenia. Obserwowana od niedawna bardziej negatywna postawa wobec tych organizacji sprawia, że jest im trudno formułować racjonalną krytykę i proponować środki służące wyeliminowaniu istniejących niedociągnięć. EKES podkreśla potrzebę wsparcia i ochrony przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego na rzecz praw kobiet i wzmocnienia ich pozycji. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Proces rozszerzenia i proces berliński przyczyniły się do włączenia społeczeństwa obywatelskiego do inicjatyw regionalnych i procesu kształtowania polityki. Pojawiają się sygnały postępów pod względem statusu i pozycji całego sektora, wprowadzono bowiem pewne zmiany w prawodawstwie, polityce i budżetach z uwzględnieniem oczekiwań obywateli. |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | W swoich stosunkach z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego z Bałkanów Zachodnich EKES przyjął dwa podejścia: regionalne i dwustronne. Ustanowiony przez EKES w 2004 r. Komitet Monitorujący ds. Bałkanów Zachodnich jest głównym instrumentem koordynacji działań EKES-u w regionie i monitorowania zmian w sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej u partnerów z Bałkanów Zachodnich, a także w stosunkach między UE a Bałkanami Zachodnimi, w tym w obszarze praw kobiet. W ramach prac Komitetu Monitorującego odbywa się Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Bałkanów Zachodnich. W szóstej edycji tego forum, która odbyła się w lipcu 2017 r. w Sarajewie, omówiono i przyjęto zalecenia w zakresie praw kobiet i wzmocnienia ich pozycji. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | W opublikowanym w 2018 r. komunikacie w sprawie rozszerzenia Komisja wzywa władze poszczególnych krajów, przy wsparciu społeczeństw, do przyjęcia odpowiedzialności i spełnienia powszechnie znanych warunków przystąpienia do UE. Pluralistyczny i skuteczny zorganizowany dialog na temat priorytetów reform, z udziałem upodmiotowionego społeczeństwa obywatelskiego w dużym stopniu zadecyduje o powodzeniu wszelkich działań transformacyjnych. UE powinna zatem poczynić większe starania na rzecz promowania i ułatwiania tego dialogu. |
| --- | --- |

8.6.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/99 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.

1

(2)  EPRS. Briefing w sprawie kobiet na Bałkanach Zachodnich, lipiec 2018 r.

2

(3)  Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Szczytu Bałkanów Zachodnich, „Gender Issues in the Western Balkans”, Policy Brief No. 04 [Kwestie dotyczące płci na Bałkanach Zachodnich, nota informacyjna nr 4], kwiecień 2018 r., http://wb-csf.eu/wp-content/uploads/2018/04/CSF-PB-04-Gender-Issues-in-the-Western-Balkans.pdf.

3

(4)  Hughson, 2014 r., „Gender Country Profile of Bosnia and Herzegovina”i Brankovic, 2015 r., „Multisectoral Cooperation: An Obligation or Wishful Thinking”. UNDP.

4

(5)  Petricevic, I, 2012 r., Women’s Rights in the Western Balkans in the Context of EU Integration.

5

Women’s Rights in the Western Balkans in the Context of EU Integration.

(6)  Rada Współpracy Regionalnej, „A Waiting Game: Assessing and Responding to the Threat from Returning Foreign Fighters in the Western Balkans” [Gra na zwłokę: ocena i reakcja wobec zagrożeń ze strony powracających zagranicznych bojowników na Bałkanach Zachodnich], listopad 2017 r., https://www.rcc.int/pubs/54/a-waiting-game-assessing-and-responding-to-the-threat-from-returning-foreign-fighters-in-the-western-balkans.

6

(7)  EPRS. Briefing w sprawie kobiet na Bałkanach Zachodnich, lipiec 2018 r.

7

(8)  http://blogs.worldbank.org/europeandcentralasia/key-unlocking-economic-potential-western-balkans-women.

8

(9)  Projekt regionalny UN Women.

9

(10)  Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 68.

10

(11)  Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 68.

11

(12)  Komisja Europejska, SME Policy Index, Western Balkans and Turkey 2016, Assessing the implementation of the Small Business Act for Europe.

12

(13)  UNDP, 2016 r.

13

---

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/15 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/15

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Reforma WTO pod kątem dostosowania do tendencji w handlu światowym”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2019/C 159/03)

Sprawozdawca: Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 12.7.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | REX |
| Data przyjęcia przez sekcję | 19.12.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 174/2/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

12.7.2018

Podstawa prawna

Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

REX

Data przyjęcia przez sekcję

19.12.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

174/2/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) pragnie przypomnieć swoje zaangażowanie wobec Światowej Organizacji Handlu (WTO) jako strażnika handlu międzynarodowego i tygla zasad i środków dyscyplinujących na rzecz zapewnienia sprawiedliwego handlu, liberalizacji handlu towarami i usługami oraz przejrzystości w tworzeniu polityki powiązanej z handlem. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest przekonany, że nie tylko konieczne jest jak najszybsze wprowadzenie pilnych reform, zwłaszcza odnośnie do funkcjonowania Organu Apelacyjnego Organu Rozstrzygania Sporów (ORS), lecz również że członkowie WTO powinni zaangażować się na rzecz bardziej ambitnych i systemowych zmian dotyczących norm pracy, przeciwdziałania zmianie klimatu i realizacji światowych celów zrównoważonego rozwoju w celu dostosowania zasad handlu międzynarodowego do globalnych wyzwań. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny pragnie zachęcić Komisję Europejską (KE) do kontynuowania – przy wsparciu państw członkowskich – ambitnej polityki handlowej UE-27, która zapewni unijnym przedsiębiorstwom lepsze możliwości dostępu do rynku i będzie rozpowszechniać wartości UE w dziedzinie praw człowieka i podstawowych norm pracy, takie jak walka z dyskryminacją, równość kobiet i mężczyzn, wolności związkowe itd. poprzez kanały umów wielostronnych, plurilateralnych (w tym WTO), dwustronnych i jednostronnych (GSP, EUNB). Społeczeństwo obywatelskie UE domaga się wolnego, lecz sprawiedliwego handlu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Po wystąpieniu z UE (29 marca 2019 r.) Zjednoczone Królestwo stanie się niezależnym członkiem WTO. Oznacza to, że UE-27 i Zjednoczone Królestwo powinny zabezpieczyć swoje dwustronne stosunki handlowe i inwestycyjne, a UE-27 powinna należycie rozważyć ważną kwestię kontyngentów taryfowych wraz ze swymi partnerami umów o wolnym handlu. EKES pragnie, aby Zjednoczone Królestwo mogło poprzeć propozycje UE dotyczące zreformowania WTO w celu modernizacji wielostronnych przepisów handlowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES popiera wniosek Komisji Europejskiej o wypracowanie praktycznego rozwiązania, by z powrotem skierować na właściwe tory sprawę Organu Apelacyjnego Organu Rozstrzygania Sporów, a także niedawne komunikaty przekazywane przez członków WTO w celu zmiany niektórych postanowień Uzgodnienia w sprawie zasad i procedur regulujących rozstrzyganie sporów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jako przedstawiciel zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w Europie jest bardzo zaangażowany w monitorowanie umów o wolnym handlu, wypełnianie zobowiązań podjętych przez strony w rozdziałach dotyczących zrównoważonego rozwoju oraz przestrzeganie wymogu uwzględniania celów zrównoważonego rozwoju ONZ i walki ze zmianą klimatu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Mnożenie barier w handlu i rosnące opodatkowanie importu (aluminium, stal itp.) przez głównych graczy światowego handlu (USA, Chiny itd.) stanowi realne zagrożenie dla wzrostu handlu światowego – który i tak jest coraz wolniejszy od 2014 r. – co może zaszkodzić globalnemu wzrostowi, wysiłkom na rzecz zmniejszenia nierówności, rozwojowi najsłabszych gospodarek oraz tworzeniu wartości i miejsc pracy w globalnych łańcuchach wartości. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Mając na uwadze te zagrożenia, EKES uważa, że potrzebna jest ambitna reforma WTO. Reformę tę należy podzielić na dwie części: pierwszą, bardziej techniczną część dotyczącą najpilniejszych kwestii, wdrożoną przed końcem 2019 r., aby uniknąć blokady Organu Apelacyjnego Organu Rozstrzygania Sporów i wyjaśnić niektóre definicje; oraz drugą, bardziej systemową część, która zajęłaby więcej czasu i która dostosuje misje i funkcjonowanie WTO do głównych zmian w handlu światowym. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W pierwszej fazie należy poprzeć kilka propozycji przedstawionych przez Komisję Europejską w dokumencie koncepcyjnym sporządzonym we wrześniu 2018 r. w odpowiedzi na mandat udzielony przez państwa członkowskie na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniach 28 i 29 czerwca. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Są to następujące propozycje: wzmocnienie roli sekretariatu, zmiana zasad dotyczących kadencji sędziów w Organie Apelacyjnym ORS, aktualizacja zasad dotyczących subsydiów, przedsiębiorstw państwowych i transferu technologii oraz zwiększone wykorzystanie otwartych plurilateralnych negocjacji. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uważa również za pilne w pierwszej fazie, by WTO okazała więcej ambicji w odniesieniu do sektora rolnego, by zapewnić bezpieczną żywność dobrej jakości i bezpieczne dostawy żywności. Rola WTO polegająca na zmniejszeniu niepewności związanej z handlem międzynarodowym jest niezbędna dla przyszłości rolnictwa w każdym kraju, a także jego zdolności do zapewnienia bezpieczeństwa żywności zgodnie z wysokimi normami ochrony środowiska w odniesieniu do produkcji i dobrostanu zwierząt. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES uważa, że bardzo ważne jest, by zapisana w traktatach UE zasada ostrożności była także odpowiednio chroniona na szczeblu wielostronnym i by zyskała pełne uznanie prawne, w celu zapewnienia wyższego poziomu bezpieczeństwa poprzez zapobiegawcze podejmowanie decyzji w przypadku zagrożenia dla zdrowia ludzkiego lub środowiska naturalnego. Zważywszy na jej znaczenie, UE powinna uczynić z zasady ostrożności swój ofensywny interes we wszystkich prowadzonych przez siebie negocjacjach handlowych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES uważa, że kolejnym priorytetem jest zapewnienie ochrony danych w handlu międzynarodowym za pomocą wielostronnych instrumentów inspirowanych standardami i zasadami wprowadzonymi w UE, a także w ramach OECD, APEC i ONZ. Istniejące narzędzie wielostronne w dziedzinie ochrony danych powinno być dalej rozwijane i należy zachęcać więcej krajów trzecich do przyłączenia się do niego. Podejście UE do przepisów horyzontalnych dotyczących transgranicznego przepływu danych oraz ochrony danych należy propagować jako wielostronny standard. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Dostosowanie tych istniejących przepisów dotyczących sektora rolnego i ochrony danych jest niezbędne w celu uwzględnienia specyfiki rynku oraz praktyk handlowych niektórych członków WTO. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Jednak na uwagę zasługują również inne aspekty bardziej ambitnych i systemowych reform, które nie zostały wspomniane na tym etapie przez Komisję Europejską. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES proponuje rozpoczęcie procesu refleksji nad definicją krajów rozwijających się na potrzeby postępowania WTO, która mogłaby opierać się na zestawie kryteriów obejmujących np. rynkowy udział w gospodarce światowej i wskaźniki rozwoju społecznego i którą można by dostosować do istniejących już definicji w innych organizacjach międzynarodowych. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Propozycje te, poparte przez EKES, obejmują głównie trzy obszary: standardy pracy i godną pracę, cele związane ze zmianą klimatu oraz osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju ONZ 2030. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Od ponad 20 lat problemem jest sposób powiązania podstawowych norm pracy i wielostronnych przepisów handlowych. EKES uważa, że wraz z przyjęciem ambitnych i kompleksowych celów zrównoważonego rozwoju ONZ nadszedł czas, by WTO – jako strażnik handlu międzynarodowego – odegrała rolę w aktywnym propagowaniu podstawowych norm pracy. Można by to osiągnąć, uznając cele zrównoważonego rozwoju i podstawowe konwencje MOP w ogólnej preambule i wykorzystując w pełni art. XX GATT zarówno w odniesieniu do zagadnień związanych z ochroną środowiska (art. XX lit. g)), jak i kwestii społecznych (art. XX lit. e)). |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Jednak poza możliwymi kierunkami aktualizacji obecnych zasad i nakreśleniem nowych zasad dostosowanych do handlu XXI wieku, tak naprawdę trzeba zwiększyć elastyczność i przejrzystość złożonej struktury WTO opartej na jednomyślności, aby zwiększyć skuteczność tej organizacji. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Dlatego EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, by wraz z jej głównymi partnerami zapoczątkowała rozważania nad możliwymi zmianami w procedurach decyzyjnych WTO, przejrzystości jej prac i zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Kluczowy gracz w handlu międzynarodowym

| 2.1. | WTO jest kamieniem węgielnym multilateralizmu w handlu, który przyniósł wiele korzystnych zmian: proces liberalizacji handlu światowego, większą przejrzystość w zakresie środków polityki handlowej poprzez wzajemną ocenę, orzecznictwo Organu Rozstrzygania Sporów (ORS), który umożliwia każdemu państwu należącemu do WTO dochodzenie praw w odniesieniu do innego członka w przypadku naruszenia zasad WTO, a także – wprawdzie powolne i trudne – opracowywanie zasad i środków dyscyplinujących regulujących rozwój handlu międzynarodowego (ułatwianie handlu, zwalczanie subsydiowania w sektorze rybołówstwa itp.). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES uznaje za sukces fakt, że WTO z zadowoleniem przyjęła rosnącą liczbę członków, przekonała geopolitycznych „gigantów” (Chiny i Rosję) do zasad multilateralizmu i ułatwiła integrację słabszych gospodarek ze światowym handlem (Liberia, Kambodża itp.). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Od momentu swojego powstania w styczniu 1995 r. WTO odegrała potrójną rolę strażnika zasad handlu, czynnika umiędzynarodowienia gospodarek krajów rozwijających się i moderatora w tworzeniu globalnych łańcuchów wartości. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Jej prace prowadzone były głównie w ramach następujących trzech filarów:
  2.4.1.   Opracowanie zbioru zasad i środków dyscyplinujących dla handlu międzynarodowego









  2.4.1.1. | Obecnie zasady te obejmują trzy główne obszary: Układ ogólny w sprawie taryf celnych i handlu, Układ ogólny w sprawie handlu usługami oraz Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej. Te trzy filary zostały uzupełnione o system rozstrzygania sporów i zasadę przejrzystości opartą na badaniu polityk handlowych państw członkowskich. Ten cały zestaw zasad, który jest egzekwowany przez Organ Rozstrzygania Sporów, zapewnia międzynarodowym podmiotom gospodarczym pewność prawa i przewidywalność, co jest niezbędne dla długoterminowych inwestycji. |
| --- | --- | --- |

2.4.

2.4.1.   Opracowanie zbioru zasad i środków dyscyplinujących dla handlu międzynarodowego

2.4.1.1.

2.4.2.   Organ Rozstrzygania Sporów

| 2.4.2.1. | Jest to jeden z głównych postępów osiągniętych przez WTO w następstwie GATT. Nadano formalny charakter harmonogramom i zasadom proceduralnym mającym zastosowanie do rozstrzygania sporów między państwami członkowskimi i określono ścisłe terminy, co doprowadziło do wniesienia od 1995 r. ponad 500 spraw spornych do Organu Rozstrzygania Sporów i do wydania ponad 350 orzeczeń. |
| --- | --- |

2.4.2.1.

| 2.4.2.2. | ORS wydał szereg ważnych orzeczeń, mimo iż mogą istnieć pewne zastrzeżenia co do ich egzekwowania: subsydia dla lotnictwa (UE/USA), przedsiębiorstwa handlu zagranicznego (UE/USA), subsydia na uprawę bawełny (Brazylia/USA) itp. Wskaźnik odwołań wzrósł ostatnio wraz z rozpowszechnianiem się środków polityki handlowej wprowadzających dodatkowe lub protekcjonistyczne opłaty celne (USA/Chiny), wymuszonych transferów technologii i przypadków nieprzestrzegania praw własności intelektualnej. |
| --- | --- |

2.4.2.2.

2.4.3.   Rundy liberalizacji handlu

| 2.4.3.1. | Runda Urugwajska (1986–1994) jest ostatnią rundą wielostronnych negocjacji, które doprowadziły do ambitnego programu obniżenia ceł na towary przemysłowe, zniesienia środków pozataryfowych, w tym kontyngentów na wyroby włókiennicze i odzieżowe, a także do wzmocnienia zasad i ustanowienia nowych zasad proceduralnych w zakresie rozstrzygania sporów. |
| --- | --- |

2.4.3.1.

3.   Obecne niedociągnięcia WTO

3.1.   
  Utrzymujący się kryzys w Organie Apelacyjnym Organu Rozstrzygania Sporów

| 3.1.1. | Organ Apelacyjny, który jest kamieniem węgielnym funkcji sądowniczej WTO, jest obecnie zagrożony całkowitym zablokowaniem: jeśli Stany Zjednoczone będą nadal odmawiać wyznaczenia nowego sędziego, mniej niż trzech stałych sędziów będzie zdolnych do służby w tym organie w grudniu 2019 r. Ponieważ wymagane jest minimum trzech sędziów, takie zablokowanie uniemożliwiłoby Organowi Apelacyjnemu podejmowanie decyzji i to w czasie, gdy liczba sporów rośnie wraz z rosnącą presją z powodu protekcjonizmu. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Biuro Przedstawiciela USA ds. handlu zgłosiło szereg krytycznych uwag dotyczących obecnego funkcjonowania Organu Rozstrzygania Sporów: działanie poza podstawową rolę, aby pomóc członkom WTO w rozstrzyganiu sporów handlowych, lekceważenie terminu 90 dni, opinie wydawane w sprawach niezwiązanych z przedmiotem sporu oraz konieczność znalezienia nowej równowagi między prawami i obowiązkami Organu Apelacyjnego. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Jest to paradoksalne, biorąc pod uwagę fakt, że Stany Zjednoczone należą do niewielkiej grupy członków, którzy w największym stopniu korzystają z Organu Rozstrzygania Sporów – obok UE, Kanady, Brazylii i Indii. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   
  Niezdolność do wprowadzenia nowych wielostronnych zasad lub umów

| 3.2.1. | EKES odnotowuje, że WTO poniosła kilka porażek takich jak zablokowanie rundy dauhańskiej zainicjowanej w 2001 r., brak działań w obliczu nieuczciwych praktyk wdrożonych w kilku państwach członkowskich i nieprzyjęcie deklaracji ministerialnej na konferencji ministerialnej w Buenos Aires w grudniu 2017 r., chociaż poczyniono pewne postępy, zwłaszcza poprzez wprowadzenie w życie w 2013 r. umowy o ułatwieniach w handlu. Skłoniło to kilku partnerów handlowych (UE, USA, Japonię, Kanadę, Chiny itd.) oraz organizacje pozarządowe do zaproponowania znaczących reform zarówno w zakresie kompetencji WTO, jak i metod pracy. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Niepowodzenia te faktycznie odzwierciedlają trudności WTO w dostosowywaniu jej zasad działania do nowej sytuacji w handlu międzynarodowym: rosnąca liczba środków protekcjonistycznych, złożoność światowej areny handlu, naciski opinii publicznej na twórców polityki handlowej ze względu na społeczne i środowiskowe skutki handlu, istniejący opór wobec niektórych niekorzystnych skutków globalizacji, zbyt wolne i geograficznie ograniczone otwarcie zamówień publicznych, a także pojawienie się nadmiernych zdolności produkcyjnych w niektórych sektorach przemysłu z powodu masowych subsydiów. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Istnieją trudności z pełnym włączeniem niektórych członków WTO do wielostronnego, opartego na zasadach systemu handlu: biorąc pod uwagę rozmiar ich gospodarki, rolę państwa i różnych organów publicznych w podejmowaniu decyzji biznesowych, faktem jest, że w ciągu ostatnich 15 lat kilku członków WTO (Stany Zjednoczone, Unia Europejska, Japonia, Kanada itd.) wniosło wiele skarg i odwołań do Organu Rozstrzygania Sporów w sprawie naruszenia praw własności intelektualnej, wymuszonego transferu technologii, ograniczonego dostępu do inwestycji dla zagranicznych przedsiębiorstw w niektórych sektorach, kontroli wywozu, masowych subsydiów publicznych w niektórych sektorach przemysłu itd. |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   
  Ogólny brak równowagi w zakresie praw i obowiązków między krajami rozwiniętymi a dużymi gospodarkami wschodzącymi

| 3.3.1. | Od czasu swojego powstania WTO stale przyjmowała nowych członków – w sumie 36 – zarówno kraje kluczowe, które obecnie są członkami „klasy wielostronnej”, jak i niestabilne kraje rozwijające się, które chcą włączyć się w handel międzynarodowy. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Należy zauważyć, że w WTO nie ma definicji krajów rozwiniętych i rozwijających się, z wyjątkiem krajów najsłabiej rozwiniętych określonych jako takie przez ONZ: każdy kraj, który pomyślnie ukończy proces akcesyjny, deklaruje kategorię, do której należy, i to można zakwestionować. Sytuacja ta, oparta na własnej deklaracji, jest problematyczna, ponieważ wiele dużych gospodarek wschodzących, które zadeklarowały się jako „kraje rozwijające się”, otrzymuje na tej podstawie zwolnienia, chociaż ich wyniki gospodarcze i pomyślna integracja w handlu międzynarodowym sugerują, że powinny one raczej zostać włączone do kategorii „krajów uprzemysłowionych”. EKES proponuje zatem rozpoczęcie procesu refleksji nad definicją krajów rozwijających się na potrzeby postępowania WTO, która mogłaby opierać się na takich kryteriach jak rynkowy udział w gospodarce światowej i – zgodnie z sugestią Parlamentu Europejskiego – wskaźniki rozwoju społecznego (1), oraz zostać dostosowana do istniejących już definicji w innych organizacjach międzynarodowych. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Jak wskazała Komisja Europejska w swoim komunikacie z 2015 r. (2): „Istotna zmiana względnej siły gospodarczej głównych partnerów handlowych nie została jeszcze w pełni odzwierciedlona w systemie WTO. W rezultacie istnieje rosnąca dysproporcja między wkładem dużych krajów o gospodarkach wschodzących do wielostronnego systemu handlowego a korzyściami, jakie z niego osiągają” (s. 28). |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Jednak w latach 2005–2015, pomimo korzystania z ogólnych preferencji taryfowych ze strony krajów uprzemysłowionych, kraje najsłabiej rozwinięte nie dokonały dużego postępu w handlu międzynarodowym: ich udział wzrósł z 0,8 % do 1 % (3). EKES zauważa, że ta stagnacja pokazuje, iż te najsłabiej rozwinięte kraje powinny uzyskać taki sam dostęp do rynku bezkontyngentowego i bezcłowego nie tylko od krajów uprzemysłowionych, lecz także od dużych wschodzących gospodarek. |
| --- | --- |

3.3.4.

4.   Aspekty pilnej reformy mającej na celu przezwyciężenie obecnego kryzysu

4.1.   
  Znalezienie szybkiego rozwiązania, aby zawrócić Organ Rozstrzygania Sporów na właściwe tory

| 4.1.1. | EKES podtrzymuje propozycje Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego, które zezwoliłyby na przedłużenie mandatu sędziów obecnie sprawujących urząd ponad trzy lata, aby w przyszłości zapewnić rekrutację pełnoetatowych niezależnych sędziów zawodowych i zwiększyć liczbę sędziów zasiadających w Organie Apelacyjnym z siedmiu do dziewięciu. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | W kontekście posiedzenia Rady Generalnej WTO w dniach 12–13 grudnia 2018 r. EKES popiera dwa komunikaty rozprowadzone przez kilku członków WTO, w których zaproponowano poprawki do niektórych przepisów dotyczących Uzgodnienia w sprawie zasad i procedur regulujących rozstrzyganie sporów: możliwy wyjątek od 90-dniowego okresu, wykluczenie konkretnych środków prawa krajowego przez stronę, zwiększenie z siedmiu do dziewięciu liczby członków Organu Apelacyjnego i przedłużenie ich kadencji. |
| --- | --- |

4.1.2.

4.2.   
  Częstsze korzystanie z otwartych negocjacji plurilateralnych

| 4.2.1. | Zawarto wiele porozumień dwustronnych i regionalnych (4) (zob. załącznik 2), co jest bezpośrednim wynikiem braku dynamiki wielostronnej od 2001 r. EKES zaleca, by porozumienia plurilateralne były zawierane w ramach WTO i by w każdym przypadku były bardziej otwarte i przejrzyste. W porównaniu z negocjacjami wielostronnymi, negocjacje plurilateralne oferują wiele zalet:






  — | opierają się na masie krytycznej krajów gotowych do działania, |
| --- | --- | --- |

4.2.1.

—

opierają się na masie krytycznej krajów gotowych do działania,

| — | wymagają krótszych negocjacji, |
| --- | --- |

—

wymagają krótszych negocjacji,

| — | nie ma ryzyka nadużycia zasady jednomyślności, ponieważ jeden kraj lub grupa mniej istotnych krajów nie może zablokować porozumienia, |
| --- | --- |

—

nie ma ryzyka nadużycia zasady jednomyślności, ponieważ jeden kraj lub grupa mniej istotnych krajów nie może zablokować porozumienia,

| — | ich zakres jest często ograniczony, co oznacza, że mogą one skoncentrować wpływ zobowiązań partnerów i promować inwestycje, handel i tworzenie miejsc pracy. |
| --- | --- |

—

ich zakres jest często ograniczony, co oznacza, że mogą one skoncentrować wpływ zobowiązań partnerów i promować inwestycje, handel i tworzenie miejsc pracy.

| 4.2.2. | Rozwiązanie to było już stosowane i przyniosło pozytywne wyniki, chociaż należy je dalej badać (ITA I i II, Porozumienie w sprawie zamówień publicznych). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Otwarte, inkluzywne i przejrzyste porozumienia plurilateralne mogłyby być wykorzystywane w bardziej systematyczny sposób, a jednocześnie należy uwzględnić mechanizmy włączania umożliwiające krajom niebędącym sygnatariuszami czerpanie korzyści z porozumienia pod pewnymi warunkami dotyczącymi zobowiązań i realizacji. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Obecnie prowadzone są negocjacje dotyczące szeregu zagadnień, takich jak handel elektroniczny, ułatwianie inwestycji, mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MMŚP), liberalizacja handlu towarami i usługami związanymi ze środowiskiem oraz handel usługami. Mają one na celu zawarcie otwartych porozumień plurilateralnych. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Członkowie WTO podjęli istotne kroki w celu uwzględnienia perspektywy MMŚP jako kluczowego elementu dyskusji, np. za pomocą wspólnej otwartej inicjatywy wspierania MMŚP, która została zapoczątkowana w Buenos Aires w 2017 r. Nacisk położono na finansowanie handlu, a wielostronne banki rozwoju odpowiedziały w formie swych programów ułatwiających finansowanie handlu. Usprawniając, upraszczając i ujednolicając procedury celne, umowa o ułatwieniach w handlu pomoże obniżyć koszty handlu i zmniejszyć obciążenia administracyjne dla MMŚP. EKES proponuje kompleksowe, inkluzywne, spójne i skuteczne podejście wielostronne uwzględniające potrzeby rozmaitych podgrup i interesów MŚP. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   
  Zaktualizowanie niektórych istniejących zasad

4.3.1.   Porozumienie w sprawie subsydiów oraz środków wyrównawczych

| 4.3.1.1. | Biorąc pod uwagę ogromne programy bezpośrednich i pośrednich subsydiów dla przemysłu w niektórych państwach członkowskich WTO (np. „Made in China 2025”), EKES popiera propozycje Komisji Europejskiej przedstawione w dokumencie koncepcyjnym z września 2018 r. i omawiane obecnie ze Stanami Zjednoczonymi, Japonią i Kanadą dotyczące wprowadzenia domniemania, że wszystkie niezgłoszone subsydia zakłócają rynek, usprawnienia procedury zgłaszania i dodania nowych kategorii subsydiów, takich jak wsparcie przyznawane niewypłacalnym lub niedomagającym przedsiębiorstwom bez wiarygodnego planu restrukturyzacji. Więcej uwagi należy również poświęcić kwestii systemu podwójnych cen, który pewne państwa członkowskie WTO, np. Rosja, wykorzystują w celu uzyskania przewagi konkurencyjnej, zwłaszcza w sektorach energochłonnych. |
| --- | --- |

4.3.1.1.

| 4.3.1.2. | Należy wprowadzić bardziej solidny system monitorowania zgłoszeń, w tym sankcje, z uwagi na zmniejszającą się liczbę państw członkowskich WTO deklarujących swoje subsydia: odsetek ten spadł z 50 % w 1995 r. (128 państw członkowskich) do 38 % obecnie (164 państwa członkowskie) (5). |
| --- | --- |

4.3.1.2.

4.3.2.   Wymuszone transfery technologii

| 4.3.2.1. | EKES popiera propozycje przedstawione przez Komisję Europejską, która chce ustanowić nowe mechanizmy w celu kontroli różnorodnych form wymuszonych transferów technologii (ograniczenia w zakresie wspólnych przedsięwzięć, ograniczenia w finansowaniu kapitałowym przez zagraniczne firmy, przyznawanie licencji na podstawie niejasnych kryteriów, udzielanie licencji z ograniczeniami) oraz skuteczniejszego zabezpieczenia tajemnic handlowych. Te nowe mechanizmy powinny odnosić się jedynie do wymuszonych transferów technologii, a nie do transferów technologii w ujęciu ogólnym, które mają pozytywne skutki w krajach rozwijających się. |
| --- | --- |

4.3.2.1.

4.3.3.   Przedsiębiorstwa państwowe

| 4.3.3.1. | Definicja i przepisy dotyczące przedsiębiorstw państwowych wymagają aktualizacji i wyjaśnienia, aby objąć nimi całą gamę przedsiębiorstw związanych bezpośrednio lub pośrednio z państwem lub organami publicznymi. |
| --- | --- |

4.3.3.1.

4.3.4.   Omawianie nowych zasad w zakresie specjalnego i zróżnicowanego traktowania (SDT)

| 4.3.4.1. | W swoim dokumencie koncepcyjnym z września 2018 r. Komisja Europejska przedstawiła szereg interesujących i popieranych przez Komitet opcji (zniesienie preferencji i klauzula opt-out, obiektywne kryteria przyznawania SDT krajom rozwijającym się, rozpatrywanie indywidualnych przypadków wniosków o nowe instrumenty elastyczności w ramach SDT). |
| --- | --- |

4.3.4.1.

4.3.5.   Inwestycje

| 4.3.5.1. | Podczas konferencji ministerialnej w Buenos Aires 45 członków WTO podpisało wspólną deklarację w sprawie ułatwień inwestycyjnych dla handlu, wzywając do zainicjowania dyskusji na temat ustanowienia wielostronnych ram zapewniających przejrzystość i przewidywalność. EKES odnotowuje, że chociaż inwestycje zagraniczne są przydatne, to mogą także nieść pewne ryzyko; pragnie przywołać tu swoją opinię, w której zaleca podjęcie określonych środków w celu przeciwdziałania potencjalnym niekorzystnym skutkom (6). |
| --- | --- |

4.3.5.1.

| 4.3.5.2. | Większa przejrzystość jest potrzebna w bezpośrednich inwestycjach zagranicznych (BIZ), ponieważ niektóre ogromne przepływy w kierunku krajów rozwijających się wydają się nieprzejrzyste. W związku z utworzeniem wielostronnego trybunału rozstrzygania sporów inwestycyjnych EKES pragnie odesłać do swej opinii podkreślającej szereg zasadniczych kwestii, które należy wziąć pod uwagę (7). |
| --- | --- |

4.3.5.2.

4.3.6.   Zamówienia publiczne

| 4.3.6.1. | Potrzebne jest poczynienie postępów w trzech obszarach:






  — | przejrzystość: kary nakładane w przypadku, gdy nie zostaną spełnione obowiązkowe wymogi w zakresie sprawozdawczości, |
| --- | --- | --- |

4.3.6.1.

—

przejrzystość: kary nakładane w przypadku, gdy nie zostaną spełnione obowiązkowe wymogi w zakresie sprawozdawczości,

| — | zakres stosowania: zwiększenie liczby krajów, które podpisały Porozumienie w sprawie zamówień publicznych, i procedury zamówień publicznych objęte tym porozumieniem. Priorytetem jest zachęcanie do podpisania porozumienia takich państw jak Chiny, Rosja i Indie; ich zobowiązania muszą obejmować szczebel krajowy i prowincjonalny, a także przedsiębiorstwa powiązane z państwem, |
| --- | --- |

—

zakres stosowania: zwiększenie liczby krajów, które podpisały Porozumienie w sprawie zamówień publicznych, i procedury zamówień publicznych objęte tym porozumieniem. Priorytetem jest zachęcanie do podpisania porozumienia takich państw jak Chiny, Rosja i Indie; ich zobowiązania muszą obejmować szczebel krajowy i prowincjonalny, a także przedsiębiorstwa powiązane z państwem,

| — | utrzymanie zdolności podmiotów zamawiających do stosowania w przetargach dotyczących zamówień publicznych (8) kryteriów środowiskowych, społecznych i kryteriów związanych z pracą, takich takie jak obowiązek przestrzegania układów zbiorowych. |
| --- | --- |

—

utrzymanie zdolności podmiotów zamawiających do stosowania w przetargach dotyczących zamówień publicznych (8) kryteriów środowiskowych, społecznych i kryteriów związanych z pracą, takich takie jak obowiązek przestrzegania układów zbiorowych.

4.3.7.   Handel elektroniczny

| 4.3.7.1. | Podczas konferencji ministerialnej WTO w Buenos Aires w grudniu 2017 r. 71 państw członkowskich reprezentujących 77 % handlu elektronicznego poparło koncepcję plurilateralnej inicjatywy mającej na celu ustabilizowanie ram regulacyjnych oraz zmobilizowanie umiejętności i wiedzy fachowej w najsłabszych gospodarkach. Grupa wysokiego szczebla ds. handlu elektronicznego w 2030 r. przedstawiła następnie swój raport na forum publicznym WTO w dniu 4 października 2018 r. |
| --- | --- |

4.3.7.1.

| 4.3.7.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny uważa, że załącznik w sprawie telekomunikacji do GATS i dokument referencyjny należy wykorzystać jako punkt wyjścia do ustanowienia zestawu jednolitych i ambitnych przepisów dotyczących handlu elektronicznego i dostosowanych do wielu przyszłych wyzwań. Obejmują one egzekwowanie zasady niedyskryminacji operatorów krajowych i zagranicznych poprzez znoszenie barier w rozwoju przepływów transgranicznych, takich jak wymóg korzystania z lokalnego serwera – należy tu jednak uwzględnić istotną potrzebę wprowadzenia wyjątku związanego z interesem ogólnym (bezpieczeństwo, porządek publiczny itp.) – jak również zagwarantowanie dostępu do platformy handlu elektronicznego na takich samych warunkach dla krajowych i zagranicznych przedsiębiorstw; zagwarantowanie integralności danych; zagwarantowanie operatorom pewności prawa w odniesieniu do ich inwestycji; oraz promowanie inwestycji w infrastrukturę telekomunikacyjną w celu zwalczania przepaści cyfrowej. |
| --- | --- |

4.3.7.2.

| 4.3.7.3. | Jednakże Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wskazuje, że wszelkie inicjatywy w zakresie handlu elektronicznego muszą być w pełni zgodne z poniższym zaleceniem w sprawie ochrony danych w handlu międzynarodowym i z postanowieniami horyzontalnymi dotyczącymi transgranicznych przepływów danych (ujętymi w umowach handlowych i inwestycyjnych UE). |
| --- | --- |

4.3.7.3.

4.4.   
  Ochrona danych w handlu międzynarodowym

| 4.4.1. | EKES uważa, że ze względu na szybki postęp technologiczny i ciągłą rozbudowę infrastruktury ICT istnieje potrzeba ścisłego nadzoru i monitorowania ze strony państwa. Mimo iż decyzje w sprawie odpowiedniej ochrony danych osobowych są oceniane co cztery lata (zob. art. 45 ust. 3 (9) (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych)), EKES zaleca, by Komisja, organy ochrony danych oraz organy rządowe państw trzecich były ze sobą w stałym kontakcie w celu identyfikowania nowych wyzwań w tym bardzo dynamicznym środowisku technologicznym i gospodarczym (10). |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | EKES jest zdania, że priorytetem Komisji Europejskiej powinno być promowanie standardów ochrony danych za pośrednictwem instrumentów wielostronnych. Zobowiązanie to powinno być wsparte odpowiednimi środkami, aby zapewnić a priori rzeczywistą ochronę praw człowieka oraz dysponować a posteriori skutecznym środkiem ochrony prawnej w przypadku szkód (11). Konwencja Rady Europy nr 108 z 1981 r. wraz z protokołem dodatkowym do niej z 1999 r. jest jedynym wiążącym narzędziem wielostronnym w dziedzinie ochrony danych. Należy je jeszcze bardziej rozwinąć i zachęcić więcej krajów trzecich do przyłączenia się do niego. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Istnieje potrzeba zintensyfikowania wielostronnych wysiłków w ramach OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju), G20 i Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC), z myślą o stworzeniu prawdziwie globalnego wielostronnego systemu ochrony danych. Współpraca ze specjalnym sprawozdawcą ONZ ds. prawa do prywatności powinna mieć solidny i funkcjonalny charakter. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | EKES ma nadzieję, że Komisja, Rada, rządy krajowe i parlamenty państw członkowskich oraz rząd i Kongres USA z zadowoleniem przyjmą propozycje przedstawione w rezolucji Parlamentu Europejskiego z 6 kwietnia 2017 r. w sprawie adekwatności ochrony zapewnianej przez Tarczę Prywatności UE–USA. Parlament Europejski wyraził w rezolucji poważne obawy i wielokrotnie wskazał, że zawarte porozumienie oraz obowiązujące w USA ramy prawne w praktyce nie chronią praw obywateli UE (12). |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | EKES domaga się, by wszelkie przyszłe inicjatywy wielostronne dotyczące przepływu danych były w pełni zgodne z postanowieniami horyzontalnymi odnoszącymi się do transgranicznego przepływu danych i ochrony danych w umowach handlowych i inwestycyjnych UE, a zwłaszcza z art. B ust. 210 (13). |
| --- | --- |

4.4.5.

4.5.   
  Rolnictwo w negocjacjach handlowych

| 4.5.1. | Przy łącznym imporcie i eksporcie w wysokości 242 mld euro w 2015 r. UE jest światowym liderem w handlu produktami rolno-spożywczymi, co niesie korzyści dla producentów i konsumentów w UE i poza nią (14). EKES uważa, że należy uwzględnić skutki ostatnich umów handlowych Unii dla rolnictwa w całej UE, a także rozwój handlu na świecie (15). Rola WTO w zmniejszeniu niepewności związanej z handlem międzynarodowym będzie miała kluczowe znaczenie dla przyszłości rolnictwa. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Silny i rentowny sektor rolnictwa w każdym państwie należącym do WTO jest niezbędny do utrzymania lub zwiększenia stabilnych, pewnych i bezpiecznych dostaw żywności. Handel oczywiście pomaga niwelować brak równowagi popytu i podaży, sprzyja efektywnemu wykorzystaniu zasobów oraz zwiększa możliwości rynkowe i wzrost gospodarczy, generując tym samym miejsca pracy, dochody i dobrobyt na obszarach wiejskich (16). |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Porozumienie SPS w ramach WTO z 1995 r. obejmuje stosowanie uregulowań dotyczących bezpieczeństwa żywności, zdrowia zwierząt i zdrowia roślin. Artykuł 5 ust. 7 porozumienia obejmuje zasadę ostrożności, która jest obecnie zapisana w Traktacie z Lizbony. Każda próba zmiany obecnego stanu rzeczy na szczeblu innym niż wielostronny miałaby głębokie skutki dla światowego systemu handlu i dla przyszłej wiarygodności samego porozumienia SPS (17). Jednakże EKES dostrzega fundamentalne znaczenie zasady ostrożności zapisanej w Traktatach UE i wzywa do jej odpowiedniej ochrony i pełnego prawnego uznania na szczeblu wielostronnym; apeluje również o rygorystyczne normy bezpieczeństwa żywności, a także o rygorystyczne normy dotyczące dobrostanu zwierząt i ochrony środowiska w produkcji rolnej. EKES odnotowuje z niepokojem, że w dwóch sporach toczonych na forum WTO, UE nie zdołała w ramach obecnych przepisów obronić stosowanych przez siebie środków ostrożności. Zważywszy na jej znaczenie, UE powinna uczynić z zasady ostrożności swój ofensywny interes we wszystkich prowadzonych przez siebie negocjacjach handlowych. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Jak okazało się w Nairobi, gdzie wbrew oczekiwaniom udało się uzgodnić istotną deklarację ministerialną, UE jest na dobrej pozycji, by odgrywać wiodącą rolę w przyszłych negocjacjach dotyczących handlu produktami rolnymi. Wynika to z dostrzeganej przywódczej roli UE w promowaniu zarówno zrównoważoności, jak i rozwoju (taką rolę UE odegrała w Nairobi). Ponadto w wyniku wcześniejszych reform WPR UE nie jest już postrzegana jako podmiot przyjmujący zasadniczo postawę defensywną (18). W każdym razie kraje najsłabiej rozwinięte i ich szczególnie podatne sektory rolnictwa trzeba chronić za pomocą wszystkich dostępnych instrumentów, takich jak na przykład mechanizmy monitorowania specjalnego i zróżnicowanego traktowania oraz specjalne mechanizmy zabezpieczające. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | W tym zakresie EKES uważa, że konieczne jest zapewnienie większej spójności między WPR a międzynarodową polityką handlową realizowaną przez UE. |
| --- | --- |

4.5.5.

4.6.   
  Usługi

| 4.6.1. | Podczas konferencji ministerialnej w Buenos Aires 34 członków WTO wezwało do zintensyfikowania prac nad przepisami krajowymi (licencje, kwalifikacje zawodowe, procedury itp.), mając na uwadze stworzenie jasnych, przejrzystych ram wielostronnych ze względu na zastój negocjacji dotyczących wielostronnego porozumienia w sprawie usług (TiSA). Społeczeństwo obywatelskie i związki zawodowe wyraziły szereg zastrzeżeń co do skuteczności wdrożenia środków zabezpieczających w usługach publicznych. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Dążenie do stworzenia takich wielostronnych ram ma podstawowe znaczenie, biorąc pod uwagę, że łączny import i eksport o wartości 1 809 mld EUR w 2017 r. czyni z UE zdecydowanie największego dostarczyciela usług, co przynosi korzyści producentom i konsumentom w UE i poza nią (19). Sektor usług przyczynia się do ponad 75 % PKB w krajach rozwiniętych i 50 % w krajach rozwijających się i stanowi podstawę globalnych łańcuchów wartości. |
| --- | --- |

4.6.2.

4.7.   
  Wpływ brexitu

| 4.7.1. | Od końca marca 2019 r. Zjednoczone Królestwo będzie odrębnym członkiem WTO. EKES ma nadzieję, że w tej roli kraj ten będzie wspierać ambitne i przyszłościowe reformy, o które apeluje UE. Niedawne zobowiązanie do przystąpienia do Porozumienia w sprawie zamówień rządowych jest bardzo pozytywnym posunięciem. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Zadaniem UE-27 będzie przekształcenie dostępu do rynku, jaki UE oferuje partnerom handlowym szczególnie w sektorze rolnictwa, za pomocą sprawiedliwej i wyważonej redystrybucji kwot między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

4.7.2.

5.   Zainicjowanie dyskusji na temat ważnej, lecz systemowej reformy WTO

5.1.   
  Opracowanie nowego systemu zarządzania dla nowego świata

| 5.1.1. | Ustanowiona w 1994 r. wewnętrzna organizacja WTO wymaga przeglądu, tak aby mogła dostosować się do głównych zmian:






  — | szybki wzrost liczby członków, który – jeśli nie zostanie zmieniona zasada konsensusu – zablokuje proces decyzyjny, |
| --- | --- | --- |

5.1.1.

—

szybki wzrost liczby członków, który – jeśli nie zostanie zmieniona zasada konsensusu – zablokuje proces decyzyjny,

| — | duże zmiany w strukturze handlu międzynarodowego, |
| --- | --- |

—

duże zmiany w strukturze handlu międzynarodowego,

| — | przyjęcie ambitnych celów w zakresie zrównoważonego rozwoju (cele zrównoważonego rozwoju ONZ) i walki ze zmianą klimatu (porozumienie paryskie), |
| --- | --- |

—

przyjęcie ambitnych celów w zakresie zrównoważonego rozwoju (cele zrównoważonego rozwoju ONZ) i walki ze zmianą klimatu (porozumienie paryskie),

| — | doświadczenia UE związane z uwzględnieniem rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju we wszystkich niedawnych umowach o wolnym handlu. |
| --- | --- |

—

doświadczenia UE związane z uwzględnieniem rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju we wszystkich niedawnych umowach o wolnym handlu.

5.1.2.   Opracowanie kreatywnego rozwiązania, aby położyć kres systematycznej potrzebie jednomyślności

| 5.1.2.1. | Proces decyzyjny WTO, odziedziczony po GATT, jest de facto oparty na konsensusie, czyli jednomyślności 164 członków. Do przyjęcia decyzji Rady Generalnej i deklaracji ministerialnych wymagana jest „pozytywna” jednomyślność. W przypadku rozstrzygania sporów wymagana jest „negatywna” jednomyślność, aby odrzucić raport końcowy wydany przez panel. Zasada ta oczywiście umożliwia państwu działającemu samodzielnie lub, w większości przypadków, koalicji państw członkowskich utworzonych wokół wspólnych celów (G3, G20), zawetowanie zakończenia negocjacji. |
| --- | --- |

5.1.2.1.

| 5.1.2.2. | Większość organizacji międzynarodowych przyjęła mechanizmy podejmowania decyzji, które umożliwiają debatę i zapobiegają blokowaniu spraw, takie jak ważenie głosów na podstawie obiektywnych kryteriów (MFW) czy też wprowadzenie głosowania większością kwalifikowaną (Unia Europejska). EKES proponuje, by rozpocząć okres refleksji nad ewentualnymi nowymi zasadami dotyczącymi podejmowania decyzji większością kwalifikowaną w oparciu o podwójne kryterium rynkowego udziału w światowej gospodarce oraz złożonego wskaźnika rozwoju. |
| --- | --- |

5.1.2.2.

| 5.1.2.3. | EKES sugeruje, że należy ograniczyć liczbę spraw, które wymagają jednomyślności, i unikać jej stosowania również do normalnej działalności WTO. Takie normalne działania obejmują uzgadnianie porządku obrad posiedzeń komitetu, wnioski o omówienie kwestii związanych z polityką handlową lub propozycje zaproszenia niezależnych ekspertów w celu uzyskania informacji na temat, który ma bezpośrednie znaczenie dla wdrażania porozumienia WTO (20). |
| --- | --- |

5.1.2.3.

5.1.3.   Usprawnienie organizacji w celu zwiększenia efektywności

| 5.1.3.1. | WTO ma złożoną strukturę organizacyjną (21). Jej nadrzędna struktura obejmuje Radę Generalną składającą się z przedstawicieli państw członkowskich, której zadaniem jest zatwierdzanie stanowisk trzech wyspecjalizowanych organów: Rady ds. Handlu Towarami, Rady ds. Handlu Usługami oraz Rady ds. Handlowych Aspektów Praw Własności Intelektualnej. Te rady tematyczne są uzupełniane przez inne organy zajmujące się zarządzaniem istniejącymi porozumieniami plurilateralnymi i opracowywaniem nowych plurilateralnych inicjatyw. Konferencja Ministerialna na szczeblu politycznym zbiera się co najmniej raz na dwa lata i składa się z ministrów handlu państw członkowskich. Działa ona na zasadzie jednomyślnego porozumienia co do rezolucji formułowanych przez inne organy. |
| --- | --- |

5.1.3.1.

| 5.1.3.2. | Szereg komitetów ustanowionych dla konkretnej sprawy, która nie jest już istotna, takich jak grupa robocza ds. singapurskich, ma charakter tymczasowy. Liczbę komitetów należy zmniejszyć na podstawie liczby odbywanych posiedzeń i osiągniętych wyników, tak aby przydzielać zasoby na tematy uznawane przez członków za priorytetowe. Konieczne jest stworzenie kultury oceny. |
| --- | --- |

5.1.3.2.

5.1.4.   Wzmocnienie roli sekretariatu poprzez przydzielenie dodatkowych zasobów

| 5.1.4.1. | W celu zapewnienia, by WTO skuteczniej przygotowywała rezolucje ministerialne i uruchamiała nowe plurilateralne inicjatywy, należy wzmocnić rolę sekretariatu poprzez nadanie mu prawa inicjatywy w zakresie proponowania nowych tematów do negocjacji, zmian w zestawie zasad i środków dyscyplinujących oraz propozycji kompromisu w tematach będących przedmiotem dyskusji. |
| --- | --- |

5.1.4.1.

5.1.5.   Zrezygnowanie z zasady jednego przedsięwzięcia (single undertaking)

| 5.1.5.1. | Na konferencji ministerialnej na Bali WTO zrezygnowała z podejścia opartego na zasadzie jednego przedsięwzięcia (single undertaking), zgodnie z którą „nic nie jest uzgodnione, dopóki wszystko nie zostanie uzgodnione”. To nowe, bardziej elastyczne podejście pozwoliło na przyjęcie wielostronnej umowy o ułatwieniach w handlu, która weszła w życie w dniu 22 lutego 2017 r., kiedy ponad dwie trzecie członków WTO (tj. 110) przedstawiło swój dokument ratyfikacyjny. Umowa ta ma na celu ułatwienie i przyspieszenie międzynarodowego handlu towarami dzięki skuteczniejszym i szybszym procedurom w takich obszarach, jak zwolnienia i odprawa towarów (22). |
| --- | --- |

5.1.5.1.

5.1.6.   Zacieśnianie powiązań ze społeczeństwem obywatelskim

| 5.1.6.1. | Unia Europejska ma duże doświadczenie w zasięganiu opinii i włączaniu społeczeństwa obywatelskiego w politykę handlową. Zobowiązania dotyczące pracy i środowiska, które przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju stron, są określone w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju wszystkich negocjowanych ostatnio umów UE o wolnym handlu, zwykle przewidujących mechanizmy monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie (tzw. wewnętrzne grupy doradcze) zarówno w UE, jak i w państwie partnerskim lub państwach partnerskich. EKES proponowałby propagowanie takich doświadczeń związanych z aktywnym udziałem społeczeństwa obywatelskiego wśród innych członków WTO w celu przedstawienia propozycji najbardziej odpowiednich mechanizmów, które można by wdrożyć na szczeblu wielostronnym. |
| --- | --- |

5.1.6.1.

| 5.1.6.2. | EKES sugeruje, by Forum Publiczne WTO, w formie zrównoważonego i reprezentatywnego zgromadzenia podmiotów społecznych i gospodarczych ze wszystkich sektorów i grup interesów, działało jako ewentualna platforma udział społeczeństwa obywatelskiego i by mogło wydawać zalecenia w ramach postępowań prowadzonych przez WTO. Można by również wziąć pod uwagę sposób organizacji konsultacji OECD z wieloma zainteresowanymi stronami. |
| --- | --- |

5.1.6.2.

| 5.1.6.3. | Zgodnie z dwustronną propozycją EKES-u (23) w każdej z wielostronnych i plurilateralnych umów można zamieścić specjalną, monitorowaną klauzulę, „która będzie nakładała na obie strony społeczeństwa obywatelskiego mechanizm monitorowania na rzecz współpracy w zakresie promowania celów zrównoważonego rozwoju”. |
| --- | --- |

5.1.6.3.

5.2.   
  Wprowadzenie spójności między wielostronnym systemem handlu a międzynarodowymi normami socjalnymi i normami pracy

| 5.2.1. | OECD i UE zajęły się kwestią globalnych łańcuchów wartości w 2010 r., starając się zrozumieć, w jaki sposób one działają i proponując rozwiązania w zakresie korygowania dysfunkcji zauważonych w odniesieniu do środowiska i podstawowych praw człowieka. Opracowano szczegółowe monografie dla kilku sektorów, przygotowano praktyczne przewodniki i zidentyfikowano określone kwestie dotyczące społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (praca dzieci, wolność zrzeszania się i rokowania zbiorowe, godne warunki życia, utrata różnorodności biologicznej i nieuczciwe praktyki cenowe). |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | W deklaracji MOP z 2016 r. w sprawie godnej pracy w globalnych łańcuchach dostaw określono kilka kierunków działania: promowanie międzynarodowych standardów pracy, likwidacja braków w zarządzaniu, promowanie pluralistycznego i skutecznego dialogu społecznego, wzmocnienie systemów administracji pracy, poszerzenie wiedzy i rozwój statystyk. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | EKES ubolewa, że zakres stosowania istniejącego art. XX lit. e) ogranicza się do pracy przymusowej, i proponuje zastanowienie się nad poszerzeniem go o podstawowe normy pracy (praca dzieci, praca przymusowa itd.). Sugeruje również, by doświadczenia UE związane z włączeniem ochrony norm pracy i norm ochrony środowiska do polityki handlowej zainspirowały WTO do odniesienia się np. w preambule do ośmiu konwencji MOP, porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju. Każdy członek WTO, który nie w pełni przestrzega te konwencje, powinien ratyfikować brakujące konwencje MOP lub przynajmniej wykazać się równoważnym poziomem ochrony i skorzystać w tym celu z możliwości budowania potencjału. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | MOP i WTO obecnie współpracują na poziomie technicznym, przygotowując wspólne opracowania. Opracowanie „Handel i zatrudnienie, wyzwania dla badań politycznych” z 2007 r. wykazało, że technologie, a nie handel, są bardziej odpowiedzialne za wzrost nierówności. Kolejne wspólne opracowanie „Inwestowanie w umiejętności dla handlu sprzyjającego włączeniu” z 2017 r. pokazało, że wzmocnienie podstawowych umiejętności oraz umiejętności technicznych i umiejętności w zakresie zarządzania pomogło krajom w czerpaniu korzyści z handlu. |
| --- | --- |

5.2.4.

| 5.2.5. | WTO opracowała bazę danych dotyczącą globalnych łańcuchów wartości i przygotowała opracowania naukowe (takie jak „Wzorce handlu i globalne łańcuchy wartości w Azji Południowo-Wschodniej”) dostarczające danych na temat ich struktury i metod pracy. Należy wykorzystać te informacje do opracowania nowych wielostronnych wytycznych, inspirowanych przez OECD, w celu zapewnienia zrównoważonego zarządzania globalnymi łańcuchami wartości. |
| --- | --- |

5.2.5.

| 5.2.6. | EKES popiera utworzenie w ramach WTO nowej grupy roboczej ds. handlu i godnej pracy, która będzie realizować dwojakie cele, zgodnie z prowadzonymi w ramach ONZ pracami dotyczącymi prawnie wiążącego międzynarodowego instrumentu na rzecz uregulowania działalności transnarodowych korporacji i innych przedsiębiorstw, przy uwzględnieniu inicjatyw z udziałem wielu zainteresowanych podmiotów (24). Z jednej strony jej celem jest propagowanie sprawdzonych wzorców tego, w jaki sposób wywiązać się z obowiązku poszanowania i ochrony praw człowieka, wziąwszy pod uwagę złożoność odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej w globalnych łańcuchach wartości (linearnych lub złożonych, długich lub krótkich) (25). Z drugiej strony dąży do podniesienia świadomości na temat odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej w krajach rozwijających się poprzez skupienie się na konkretnych działaniach służących sprostaniu obecnym i przyszłym wyzwaniom w zakresie środowiska naturalnego i sprawowania rządów oraz rozważenie sposobu zaradzenia potencjalnemu negatywnemu wpływowi. System WTO dotyczący przeglądu polityki handlowej powinien planowo obejmować przegląd wdrażania przez kraje podstawowych norm pracy MOP. |
| --- | --- |

5.2.6.

5.3.   
  Zwiększenie udziału handlu międzynarodowego w walce ze zmianą klimatu

| 5.3.1. | Dostosowanie zasad WTO do konieczności walki ze zmianą klimatu jest jednym z głównych priorytetów reformy WTO i ma na celu zapewnienie, by międzynarodowy handel towarami przemysłowymi i rolnymi wszedł na bardziej pozytywną ścieżkę. EKES zachęca przedsiębiorstwa inwestujące w bardziej zrównoważoną produkcję i uważa, że należy zapobiegać nieuczciwej konkurencji. Starania te są bardzo potrzebne w odniesieniu do inwestycji, które są kluczowe dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju: UNCTAD szacuje konieczny roczny budżet na 2 500 mld USD, a WTO ma również do odegrania rolę w zachęcaniu do odpowiedzialnych inwestycji w infrastrukturę transportową, wodną i energetyczną. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Można rozważyć szereg środków:







  — | rozszerzenie zwolnień z art. XX GATT, które przyznają członkom WTO autonomię (z pewnymi ograniczeniami) w zakresie ustalania własnych celów środowiskowych (zwalczanie palenia, ochrona delfinów, azbest itp.), aby uwzględnić krajowe środki podejmowane w celu wsparcia walki z emisją gazów cieplarnianych. Umożliwiłoby to np. państwu członkowskiemu ustanowienie mechanizmu uwzględniającego koszty emisji dwutlenku węgla na granicach w celu ochrony czystego powietrza (art. XX lit. g), |
| --- | --- | --- |

5.3.2.

—

rozszerzenie zwolnień z art. XX GATT, które przyznają członkom WTO autonomię (z pewnymi ograniczeniami) w zakresie ustalania własnych celów środowiskowych (zwalczanie palenia, ochrona delfinów, azbest itp.), aby uwzględnić krajowe środki podejmowane w celu wsparcia walki z emisją gazów cieplarnianych. Umożliwiłoby to np. państwu członkowskiemu ustanowienie mechanizmu uwzględniającego koszty emisji dwutlenku węgla na granicach w celu ochrony czystego powietrza (art. XX lit. g),

| — | opracowanie międzynarodowej metody pomiaru i modelowania nowych emisji gazów cieplarnianych związanych z rozwojem przepływów handlowych, np. między dwoma krajami lub dwoma regionami, które podpisały umowę o wolnym handlu, |
| --- | --- |

—

opracowanie międzynarodowej metody pomiaru i modelowania nowych emisji gazów cieplarnianych związanych z rozwojem przepływów handlowych, np. między dwoma krajami lub dwoma regionami, które podpisały umowę o wolnym handlu,

| — | wspólne grupy refleksyjne ustanowione przez WTO i sekretariat UNFCC (Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych), który rejestruje wkład poszczególnych krajów, mogłyby opracować propozycje w celu zrekompensowania tych dodatkowych emisji (zalesianie, ponowne zalesianie, wychwytywanie CO2, inwestowanie w czyste technologie). Planowane pięcioletnie przeglądy w 2023 r. mogłyby się również przyczynić do tego, by „przepływy finansowe były zgodne ze ścieżką redukcji emisji gazów cieplarnianych i rozwoju odpornego na zmianę klimatu” (26), |
| --- | --- |

—

wspólne grupy refleksyjne ustanowione przez WTO i sekretariat UNFCC (Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych), który rejestruje wkład poszczególnych krajów, mogłyby opracować propozycje w celu zrekompensowania tych dodatkowych emisji (zalesianie, ponowne zalesianie, wychwytywanie CO2, inwestowanie w czyste technologie). Planowane pięcioletnie przeglądy w 2023 r. mogłyby się również przyczynić do tego, by „przepływy finansowe były zgodne ze ścieżką redukcji emisji gazów cieplarnianych i rozwoju odpornego na zmianę klimatu” (26),

| — | odnowienie plurilateralnej umowy w sprawie liberalizacji towarów i usług związanych z ochroną środowiska, która promowałaby przepływ towarów i usług o pozytywnym wpływie na środowisko (energia, woda, odpady itp.). |
| --- | --- |

—

odnowienie plurilateralnej umowy w sprawie liberalizacji towarów i usług związanych z ochroną środowiska, która promowałaby przepływ towarów i usług o pozytywnym wpływie na środowisko (energia, woda, odpady itp.).

5.4.   
  Wbudowanie celów zrównoważonego rozwoju w program wielostronny

| 5.4.1. | Zasady i środki dyscyplinujące WTO nieodłącznie przyczyniają się do osiągania niektórych celów zrównoważonego rozwoju, a w szczególności celu Promowania powszechnego, uregulowanego, otwartego, nie dyskryminującego i sprawiedliwego wielostronnego systemu handlowego w ramach Światowej Organizacji Handlu (cel 17.10) oraz celu Wyeliminowania głodu, osiągnięcia bezpieczeństwa żywnościowego i lepszego odżywiania oraz promowania zrównoważonego rolnictwa (cel 2). |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.4.2. | Prace w tym zakresie rozpoczęto poprzez przyjęcie deklaracji ministerialnej z Nairobi, która zobowiązała do zniesienia subsydiów eksportowych na produkty rolne, oraz deklaracji ministerialnej z Buenos Aires, która dotyczyła najbardziej szkodliwych subsydiów w dziedzinie rybołówstwa. Można jednak z pewnością stwierdzić, że inne cele zrównoważonego rozwoju, takie jak cel 8 (Promowanie stabilnego, inkluzywnego i zrównoważonego modelu wzrostu gospodarczego, pełnego i produktywnego zatrudnienia oraz godnej pracy dla wszystkich), cel 14 (Zapewnienie ochrony oceanów, mórz i zasobów morskich oraz wykorzystywanie ich w sposób zrównoważony) i cel 17 (Wzmocnienie środków wdrażania i ożywienie globalnego partnerstwa na rzecz zrównoważonego rozwoju) zasługują na uwzględnienie przez WTO w jej działalności. |
| --- | --- |

5.4.2.

| 5.4.3. | Oznaczałoby to, że wszystkie plurilateralne i wielostronne umowy zawarte pod auspicjami WTO powinny przyczyniać się do osiągnięcia tych celów, a nieprzestrzeganie takich umów mogłoby uruchomić mechanizm rozstrzygania sporów. |
| --- | --- |

5.4.3.

| 5.4.4. | Wnioski z 6. światowego przeglądu pomocy na rzecz wymiany handlowej, który odbył się w Genewie w lipcu 2017 r., powinny zostać przełożone na działania w celu wspomożenia krajów rozwijających się w czerpaniu korzyści z handlu elektronicznego i możliwości cyfrowych i zachęcenia do inwestycji w infrastrukturę fizyczną i cyfrową. |
| --- | --- |

5.4.4.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Przewodniczący

Luca JAHIER

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego „WTO: the way forward”, punkt 9, 29 listopada 2018 r. (2018/2084 (INI)).

1

(2)  „Handel z korzyścią dla wszystkich: W kierunku bardziej odpowiedzialnej polityki handlowej i inwestycyjnej”.

2

(3)  Udział krajów najsłabiej rozwiniętych w światowym handlu (źródło: World Trade Statistical Review 2016, WTO, s. 59).

3

(4)  Umowy regionalne zgłoszone do WTO (źródło: www.wto.org).

4

(5)  „Improving disciplines on subsidies notification”, TN/RL/GEN/188, WTO, 2017.

5

(6)  Zob. opinia EKES-u „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Unii Europejskiej” [COM(2017) 487 final – 2017/0224 (COD)], sprawozdawca: Christian Bäumler, współsprawozdawca: Gintaras MORKIS (Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 94).

6

(7)  Opinia EKES-u „Konwencja ustanawiająca wielostronny trybunał rozstrzygania sporów inwestycyjnych”, sprawozdawca: Philippe de Buck, współsprawozdawca: Tanja Buzek (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 145).

7

(8)  Wspólny instrument interpretacyjny dotyczący kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA) między Kanadą a Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, ().

8

(9)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1).

9

(10)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wymiany i ochrony danych osobowych w zglobalizowanym świecie, sprawozdawca: Christian Pîrvulescu (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 209).

10

(11)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wymiany i ochrony danych osobowych w zglobalizowanym świecie, sprawozdawca: Christian Pîrvulescu (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 209).

11

(12)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wymiany i ochrony danych osobowych w zglobalizowanym świecie, sprawozdawca: Christian Pîrvulescu (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 209).

12

(13)  „Każda ze stron może przyjąć i utrzymać środki ochronne, które uzna za stosowne do zapewnienia ochrony danych osobowych i prywatności, w tym poprzez przyjęcie i zastosowanie przepisów dotyczących transgranicznego przekazywania danych osobowych. Żaden element niniejszej umowy nie wpływa na ochronę danych osobowych i prywatności, które gwarantują odpowiednie porozumienia ochronne stron.” http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/may/tradoc_156884.pdf.

13

(14)  https://ec.europa.eu/agriculture/sites/agriculture/files/trade-analysis/statistics/graphs/eu-agrifood-trade.pdf.

14

(15)  Opinia EKES-u w sprawie roli rolnictwa w wielostronnych, dwustronnych i regionalnych negocjacjach handlowych w świetle posiedzenia ministerialnego WTO w Nairobi, sprawozdawca: Jonathan Peel (Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 20).

15

(16)  Opinia EKES-u w sprawie roli rolnictwa w wielostronnych, dwustronnych i regionalnych negocjacjach handlowych w świetle posiedzenia ministerialnego WTO w Nairobi, sprawozdawca: Jonathan Peel (Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 20).

16

(17)  Opinia EKES-u w sprawie roli rolnictwa w wielostronnych, dwustronnych i regionalnych negocjacjach handlowych w świetle posiedzenia ministerialnego WTO w Nairobi, sprawozdawca: Jonathan Peel (Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 20).

17

(18)  Opinia EKES-u w sprawie roli rolnictwa w wielostronnych, dwustronnych i regionalnych negocjacjach handlowych w świetle posiedzenia ministerialnego WTO w Nairobi, sprawozdawca: Jonathan Peel (Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 20).

18

(19)  https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2018_e/wts2018_e.pdf.

19

(20)  Informator polityczny „Revitalizing Multilateral Governance at the World Trade Organization – Report of the High-Level Board of Experts on the Future of Global Trade Governance”, Bertelsmann Stiftung, 2018 r.

20

(21)  Struktura WTO (źródło: Revitalising Multilateral Governance at the World Trade Organization, Bertelsmann Stiftung, s. 54).

21

(22)  „Les trois réformes de l’OMC”, Zaki Laïdi, Libération, 2003.

22

(23)  Opinia EKES-u „Kluczowa rola handlu i inwestycji w osiąganiu i wdrażaniu celów zrównoważonego rozwoju”, sprawozdawca: Jonathan Peel, współsprawozdawca: Christophe Quarez (Dz.U. 129 z 11.4.2018, s. 27, pkt 1.8).

23

(24)  Zob. np. niedawno przyjętą francuską ustawę o obowiązku dochowania należytej staranności.

24

(25)  Opinia EKES-u w sprawie godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw, sprawozdawca: Emmanuelle Butaud-Stubbs (Dz.U. C 303 z 19.8.2016s. 17, ).

25

(26)  Art. 2 porozumienia paryskiego (UNFCCC).

26

---

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/28 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/28

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rola wewnętrznych grup doradczych w monitorowaniu wdrażania umów o wolnym handlu”

(opinia rozpoznawcza na wniosek Parlamentu Europejskiego)

(2019/C 159/04)

Sprawozdawca: Alberto MAZZOLA

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 11.9.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 15.1.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 152/0/2 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 11.9.2018

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

15.1.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

152/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyznaje, że handel przyczynia się do rozwoju gospodarczego w szerszym znaczeniu, i w tym kontekście popiera zwiększenie liczby umów handlowych zawieranych przez UE. Niemniej umowy o wolnym handlu są również wpisane w centrum intensywnej debaty na temat wkładu handlu w rozwój społeczny i ochronę środowiska, korzyści i wad oraz tego, w jaki sposób rozkładają się one między krajami i różnymi zainteresowanymi stronami. Komitet pragnie uwypuklić tę kwestię. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Obecnie UE stoi w obliczu rosnącego zapotrzebowania na konstruktywny dialog ze społeczeństwem obywatelskim w sprawie handlu. Jedną z najważniejszych korzyści z angażowania zainteresowanych stron za pośrednictwem wewnętrznych grup doradczych jest wzmacnianie procesów społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że udział społeczeństwa obywatelskiego we wszelkiego typu umowach jest niezbędny. Z jednej strony taki udział odpowiada potrzebie monitorowania, również jako sposób na przekazywanie wniosków i zgłaszanie uzasadnionych kwestii, które mają wpływ na wszystkie części społeczeństwa. Z drugiej strony ma on zasadnicze znaczenie dla skutecznego osiągnięcia strategicznych aspiracji, które są obecnie częścią umów, a których nie da się zaspokoić wyłącznie w relacjach między instytucjami a rządami.
  EKES uważa, że udział we wszelkiego rodzaju umowach należy organizować poprzez pojedynczy, wspólny organ uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego, w którego skład wchodzą obie strony umowy.
  Zdaniem EKES-u wewnętrzne grupy doradcze powinny być organem doradczym, konsultacyjnym i zinstytucjonalizowanym, posiadającym kompetencje obejmujące wszystkie postanowienia umowy, o zrównoważonym składzie członków ze wszystkich trzech sektorów, reprezentatywnym, odpowiedzialnym i o niezależnej roli w monitorowaniu i ocenie umów zawieranych przez UE. Wszystkie te kryteria są niezbędne do wzmocnienia pozycji społeczeństwa obywatelskiego, jego widoczności i zdolności do formułowania ustrukturyzowanych propozycji, które mogą skutecznie wpływać na proces decyzyjny. |
| --- | --- |

1.3.

EKES uważa, że udział we wszelkiego rodzaju umowach należy organizować poprzez pojedynczy, wspólny organ uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego, w którego skład wchodzą obie strony umowy.

Zdaniem EKES-u wewnętrzne grupy doradcze powinny być organem doradczym, konsultacyjnym i zinstytucjonalizowanym, posiadającym kompetencje obejmujące wszystkie postanowienia umowy, o zrównoważonym składzie członków ze wszystkich trzech sektorów, reprezentatywnym, odpowiedzialnym i o niezależnej roli w monitorowaniu i ocenie umów zawieranych przez UE. Wszystkie te kryteria są niezbędne do wzmocnienia pozycji społeczeństwa obywatelskiego, jego widoczności i zdolności do formułowania ustrukturyzowanych propozycji, które mogą skutecznie wpływać na proces decyzyjny.

| 1.4. | Wewnętrzne grupy doradcze powinny, między innymi, kłaść szczególny nacisk na poszanowanie przez strony podstawowych norm pracy i podstawowych konwencji MOP, a także wielostronnych porozumień dotyczących środowiska. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES ponownie sugeruje również, by upoważnić wewnętrzne grupy doradcze do monitorowania wpływu wszystkich części umów handlowych na przestrzeganie praw człowieka, praw pracowniczych i praw w zakresie ochrony środowiska. Zakres monitorowania musi obejmować interesy konsumentów (1). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES oczekuje, że rozszerzenie zakresu monitorowania przez wewnętrzne grupy doradcze na całą umowę i na wszystkie aspekty umowy, również te niezwiązane ze zrównoważonym rozwojem – jednak ze zwróceniem szczególnej uwagi na te aspekty – mogłoby uzupełnić wysiłki Komisji Europejskiej zmierzające do promowania lepszego wdrażania przyszłych umów UE o wolnym handlu, i popiera takie rozszerzenie. Oczekuje się, że wewnętrzne grupy doradcze będą wywierać pozytywny wpływ na podniesienie świadomości wśród szerszych kręgów społeczeństwa obywatelskiego na temat korzyści płynących z wolnego, zrównoważonego i integracyjnego handlu opartego na zasadach, przy jednoczesnej eliminacji niedociągnięć. Ponadto mogą dostarczać rzeczowe informacje i przyczyniać się do obiektywnego podejścia do umów handlowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Rozszerzenie kompetencji na wszystkie aspekty umowy z dużym prawdopodobieństwem ułatwi krajom partnerskim akceptację monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie i przyspieszy ustanawianie wewnętrznych grup doradczych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Szczególnie ważna jest współpraca z państwami trzecimi w oparciu o wzajemny szacunek i wzajemne zrozumienie. Zdaniem EKES-u wspólne posiedzenia wewnętrznych grup doradczych z krajem partnerskim są niezwykle ważne. W odniesieniu do wszystkich odpowiednich przyszłych umów EKES wzywa do ustanowienia wspólnych wewnętrznych grup doradczych (będących wspólnym organem społeczeństwa obywatelskiego z krajami partnerskimi), a nie jedynie oddzielnych wewnętrznych grup doradczych dla każdej strony (2). W przypadkach, w których istnieją już inne mechanizmy wyrażania opinii społeczeństwa obywatelskiego, zasadnicze jest zachowanie ich, ponieważ budowanie zaufania i odpowiednich warunków pracy wymaga lat. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że to, co sprawia, że wewnętrzne grupy doradcze są istotne, to także ich skład, a w szczególności reprezentatywność i kompetencje ich członków, które należy zapewnić za pomocą ulepszonego mechanizmu selekcji w konsultacji z EKES-em, jak to z powodzeniem uczyniono w innych przypadkach. W wewnętrznych grupach doradczych należy zagwarantować zrównoważoną reprezentację interesów społeczeństwa obywatelskiego, a także odpowiednią wewnętrzną wiedzę specjalistyczną. Wewnętrzne grupy doradcze powinny być w stanie zapewnić zaangażowanie zewnętrznych zainteresowanych stron i konsultować się z nimi. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca, by wewnętrzne grupy doradcze spotykały się co najmniej dwa razy w roku na szczeblu UE oraz by oficjalne spotkania między wewnętrznymi grupami doradczymi odbywały się dwa razy w roku w formie instytucjonalnej również przy wykorzystywaniu telekonferencji, jednak przynajmniej raz do roku osobiście. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zaleca coroczną organizację w Brukseli konferencji wszystkich członków wewnętrznych grup doradczych na szczeblu UE, aby umożliwić wzajemne dzielenie się doświadczeniami z ich poszczególnych wewnętrznych grup doradczych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Wewnętrzne grupy doradcze powinny również mieć możliwość organizowania wysłuchania co roku. Współpraca z krajowymi organami instytucjonalnymi reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie – krajowymi odpowiednikami EKES-u – byłaby dodatkowym bodźcem dla rozszerzenia dialogu poza Brukselę i dotarcia do szerszej grupy odbiorców poza obecnymi ramami, które uprzywilejowują organizacje z siedzibą w Brukseli. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Ustanowienie wielu organów w ramach tej samej umowy powoduje dezorientację u partnerów handlowych UE (3) i nakłada obciążenia zarówno na państwa trzecie, jak i na EKES. EKES apeluje do UE, aby przewidziała możliwość nadania kompetencji wspólnym mechanizmom konsultacyjnym odnośnie do wszystkich filarów przyszłych układów o stowarzyszeniu, poczynając od renegocjowanych umów z Chile i Meksykiem, a także w przyszłości z Mercosurem. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Należy przewidzieć mechanizm sprawozdawczy, który umożliwiłby organizacjom społeczeństwa obywatelskiego zasiadającym w przyszłych wewnętrznych grupach doradczych zgłaszanie problemów w zakresie wdrażania lub przedstawianie propozycji ulepszeń. Ponadto EKES zaleca, by przewodniczący wewnętrznej grupy doradczej miał prawo przedstawiać poglądy swojej grupy Komitetowi ds. Handlu oraz Komitetowi ds. Handlu i Zrównoważonego Rozwoju, które z kolei powinny być zobowiązane do uwzględniania w rozsądnym terminie kwestii i zaleceń przedstawionych przez wewnętrzne grupy doradcze. EKES z zadowoleniem przyjmuje zaangażowanie Komisji Europejskiej w ustanowienie ustrukturyzowanego, przejrzystego i terminowego mechanizmu rozpatrywania skarg w celu przyszłego wdrażania rozdziałów odnoszących się do handlu i zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Zanim powstaną organy społeczeństwa obywatelskiego, EKES usilnie pracuje nad tym, by wewnętrzne grupy doradcze lub komitety konsultacyjne zostały założone na długo przed wejściem w życie umowy. Wysiłki EKES-u powinny być uznawane i wspierane przez Parlament Europejski i Radę, zwłaszcza w świetle ich uprawnień budżetowych, oraz przez Komisję. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Aby zapewnić widoczność wewnętrznych grup doradczych, EKES zaleca zdefiniowanie strategii komunikacyjnej, w tym wykorzystywanie stron internetowych, platformy informatycznej do wymiany informacji i mediów społecznościowych. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Należy zapewnić wsparcie finansowe na wdrożenie przyszłych umów, w szczególności przez rządy partnerskie. EKES uważa, że tekst umów powinien jednoznacznie przewidywać zobowiązanie do odpowiedniego finansowania oraz politycznego i logistycznego wspierania przewidzianych organów społeczeństwa obywatelskiego, również ze strony rządów partnerskich. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES uważa swój udział za bezcenny i pragnie nadal być częścią wszystkich wewnętrznych grup doradczych. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Poprzez swoje zasady i sposób pracy oraz za pośrednictwem swoich członków EKES zapewnia uporządkowane i zorganizowane funkcjonowanie wewnętrznych grup doradczych, przyczyniając się do identyfikacji odpowiedników w kraju partnerskim, ustalając program działań, prowadząc posiedzenia, przedstawiając sprawozdania instytucjom UE i społeczeństwu, a także zapewnia rozliczalność. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Zakłada się, że koszt uczestnictwa EKES-u w wewnętrznych grupach doradczych podwoi się w ciągu najbliższych trzech lat oraz potroi w celu objęcia obecnie negocjowanych umów o wolnym handlu. Wewnętrzne grupy doradcze będą zatem stanowić wyzwanie dla EKES-u pod względem zasobów finansowych i ludzkich. EKES apeluje do władz budżetowych o dodatkowy budżet odpowiadający bieżącym wydatkom przewidzianym przez Komisję w celu wsparcia wewnętrznych grup doradczych, tak by zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym wykonać przewidziane zadania. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | EKES sugeruje uwzględnienie następujących kryteriów przy tworzeniu wewnętrznych grup doradczych i określaniu liczby członków: całkowitej wielkości handlu zagranicznego UE rocznie, inwestycji UE w kraju partnerskim (krajach partnerskich), znaczenia umowy z perspektywy geopolitycznej i strategicznej, odpowiednich względów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | Po stronie UE wewnętrzne grupy doradcze zasadniczo składają sprawozdania Komisji Europejskiej i ważne byłoby, aby w przyszłości zapewnić możliwość składania sprawozdań również Parlamentowi i Radzie. EKES zaleca także prowadzenie regularnego i zorganizowanego dialogu między wewnętrznymi grupami doradczymi UE, Komisją, ESDZ, Parlamentem Europejskim i państwami członkowskimi UE. W odniesieniu do Parlamentu Europejskiego można przewidzieć zorganizowany, regularny mechanizm konsultacji. |
| --- | --- |

1.22.

2.   Kontekst

| 2.1. | Przewodniczący Parlamentu Europejskiego, zgodnie z art. 304 akapit pierwszy zdanie drugie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zwrócił się do EKES-u z wnioskiem o opinię w sprawie funkcjonowania krajowych grup doradczych (4), wskazując, że „istnieje kilka aspektów, które wymagają dalszej analizy i dyskusji, takich jak niezbędne zasoby dla [wewnętrznych grup doradczych], aby skutecznie wypełniały one swoje zadania, sposoby rozwiązywania problemów organizacyjnych i logistycznych, z którymi obecnie borykają się organy społeczeństwa obywatelskiego, sposoby poprawy interakcji między [wewnętrznymi grupami doradczymi] a Komitetem [ds. Handlu i Zrównoważonego Rozwoju] i wszelkie inne aspekty, które pozwoliłyby poprawić obecny stan rzeczy”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wewnętrzne grupy doradcze są jednym z kluczowych osiągnięć związanych z włączeniem rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju do umów o wolnym handlu zawieranych przez UE. Ich ustanowienie opiera się nie tylko na polityce handlowej UE, ale w szerszej perspektywie na silnej woli politycznej UE, aby od czasu deklaracji Rio+20 z 2012 r. włączać zrównoważony rozwój do wszystkich polityk i strategii. Strategia „Handel z korzyścią dla wszystkich”przyjęta przez Komisję Europejską w 2015 r., miała na celu zwiększenie przejrzystości i integralności w polityce handlowej UE, w tym przez pogłębiony dialog ze społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W dniu 26 lutego 2018 r. Komisja Europejska przedstawiła dokument roboczy (5), który „sugeruje zestaw 15 konkretnych i praktycznych działań, które należy podjąć w celu zmiany rozdziałów odnoszących się do handlu i zrównoważonego rozwoju”, w tym między innymi „[poszerzenia] merytorycznego zakresu kompetencji wewnętrznych grup doradczych w celu objęcia wdrożenia całej umowy w odniesieniu do przyszłych umów o wolnym handlu”. W dokumencie roboczym stwierdza się, że „podejście [to] zostanie po raz pierwszy wprowadzone do umów o wolnym handlu między UE a Meksykiem i UE a Mercosurem, a następnie stanie się częścią standardowego podejścia negocjacyjnego Komisji”. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Umowy między UE a Meksykiem oraz między UE a Mercosurem to układy o stowarzyszeniu, a więc posiadają również filary polityczne i współpracy wynegocjowane przez ESDZ. UE zaproponowała „zagnieżdżone”podejście z wewnętrznymi grupami doradczymi i forami społeczeństwa obywatelskiego na poziomie ogólnego układu o stowarzyszeniu, a także w odniesieniu do części dotyczącej handlu. Natomiast do samodzielnych umów o wolnym handlu, takich jak umowa z Indonezją, Australią czy Nową Zelandią, stosowano by prostsze podejście obejmujące całą umowę o wolnym handlu. W wymianie poglądów z Komisją podkreślono, że opracowywanie przepisów dla społeczeństwa obywatelskiego będzie otwarte, a przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego będą mogli dostarczać informacji na temat wszelkich kwestii, również tych, które nie są związane ze zrównoważonym rozwojem. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES przyjął już kilka opinii (6) dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju, w których wzywał do wzmocnienia mechanizmu monitorowania i zalecał ulepszenie funkcjonowania wewnętrznych grup doradczych. W opinii w sprawie rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu apelował w szczególności o upoważnienie wewnętrznych grup doradczych do monitorowania wpływu wszystkich części umów handlowych na przestrzeganie praw człowieka, praw pracowniczych i praw w zakresie ochrony środowiska oraz o rozszerzenie zakresu monitorowania, aby objąć interesy konsumentów oraz skutki społeczne i gospodarcze. EKES ponadto pochwala fakt, że sprawozdanie z wdrażania umów o wolnym handlu będzie teraz publikowane co roku. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Umowa o partnerstwie gospodarczym CARIFORUM–UE oraz umowa o wolnym handlu między UE a Koreą, które weszły w życie odpowiednio w 2014 r. i w 2011 r., jako pierwsze zapewniły utworzenie organu doradczego społeczeństwa obywatelskiego odpowiedzialnego za monitorowanie wdrażania rozdziału umowy dotyczącego handlu i zrównoważonego rozwoju. We wszystkich późniejszych umowach UE, w tym z Ameryką Środkową, Kolumbią, Peru i Ekwadorem, Gruzją, Mołdawią, Ukrainą i Kanadą, przyjęto to podejście. Obecnie aktywnych jest osiem wewnętrznych grup doradczych z 27 członkami EKES-u, pięć kolejnych ma powstać do 2021 r., natomiast kolejne mogą zostać ustanowione w przyszłości, pod warunkiem zakończenia rozpoczętych już negocjacji w sprawie nowych umów o wolnym handlu, takich jak umowy z Australią i z Nową Zelandią, lub rewizji obowiązujących umów. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Wewnętrzne grupy doradcze, zgodnie z obecnymi umowami, umożliwiają zrównoważoną reprezentację interesów społeczeństwa obywatelskiego w ramach trzech podgrup, w których są zorganizowane: pracodawcy, związki zawodowe i grupy różnego interesu, w tym organizacje środowiskowe i konsumenckie, a także inne odpowiednie zainteresowane strony. Członkami wewnętrznych grup doradczych są przedstawiciele głównych europejskich organizacji gospodarczych i społecznych, a także organizacji środowiskowych, konsumentów, rolników i innych grup interesów trzeciego sektora. W składzie wewnętrznych grup doradczych stale figurują członkowie EKES-u. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES przyznaje, że handel przyczynia się do wzrostu gospodarczego i rozwoju gospodarczego w szerszym znaczeniu, i w tym kontekście popiera zwiększenie liczby umów handlowych zawieranych przez UE. Niemniej jednak umowy o wolnym handlu są również wpisane w centrum intensywnej debaty na temat jego wkładu w rozwój społeczny i ochronę środowiska, korzyści i wad oraz tego, w jaki sposób rozkładają się one między krajami i różnymi zainteresowanymi stronami. Obecnie UE stoi w obliczu rosnącego zapotrzebowania na konstruktywny dialog ze społeczeństwem obywatelskim w sprawie umów o wolnym handlu. Obecne mechanizmy UE dotyczące umów obejmują wewnętrzne grupy doradcze, wspólne komitety konsultacyjne, platformy społeczeństwa obywatelskiego, fora społeczeństwa obywatelskiego oraz wspólne fora społeczeństwa obywatelskiego. Ta złożona struktura mechanizmów konsultacji sprawia, że wyzwaniem jest przekształcenie ich w efektywne i dobrze funkcjonujące struktury (7). Kolejne mechanizmy wymiany poglądów ze społeczeństwem obywatelskim w zakresie polityki handlowej UE obejmują konsultacje publiczne i platformy takie jak dialog ze społeczeństwem obywatelskim, a także grupę ekspertów ds. umów handlowych UE (powołaną przez DG ds. Handlu). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Traktat z Lizbony wzmocnił i potwierdził funkcję i skład EKES-u jako instytucjonalnego przedstawiciela zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. EKES, we współpracy z innymi instytucjami, został ustanowiony jako instrument demokracji uczestniczącej i dialogu obywatelskiego na poziomie europejskim. Z perspektywy instytucjonalnej opinie społeczeństwa obywatelskiego UE na temat polityki handlowej UE są przedstawiane przez EKES w jego opiniach, a także za pośrednictwem innych środków. Biorąc pod uwagę zdolności, jakimi dysponuje, EKES domaga się, aby zasięgać jego opinii podczas fazy negocjacyjnej dotyczącej układów o stowarzyszeniu, umów o partnerstwie gospodarczym i umów o wolnym handlu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Jako stały element składowy wewnętrznych grup doradczych EKES zapewnia obsługę sekretariatu wszystkich istniejących wewnętrznych grup doradczych, dysponuje obszerną wiedzą z pierwszej ręki na temat korzyści i wpływu, jakie monitorowanie przez społeczeństwo obywatelskie ma na wdrażanie rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju. Niektóre wnioski wyciągnięte z prac istniejących wewnętrznych grup doradczych będą miały zastosowanie, odpowiednio, gdy kompetencje wewnętrznych grup doradczych zostaną rozszerzone na pozostałe rozdziały umów. Jednocześnie zdaniem EKES-u konieczne są dalsze rozważania, zatem pragnie on przedstawić zalecenia dotyczące znaczenia, skuteczności i efektywności wewnętrznych grup doradczych, ich składu, sposobu pracy i czasu trwania mandatu, a także aspektów administracyjnych i budżetowych. |
| --- | --- |

3.3.

Znaczenie wewnętrznych grup doradczych

| 3.4. | EKES popiera koncepcję zrównoważonego rozwoju w trzech wzajemnie powiązanych i wzajemnie wzmacniających się wymiarach: gospodarczym, społecznym i środowiskowym. Oczywiste jest, że handel międzynarodowy może odbywać się wyłącznie przy uwzględnieniu zrównoważonego rozwoju, ochrony środowiska, ochrony socjalnej pracowników, praw obywateli i konsumentów. Umowy o wolnym handlu muszą obejmować postanowienia ustanawiające równe warunki działania i uczciwą konkurencję we wszystkich tych aspektach. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ogólnie uczestnictwo przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego przyczynia się do osiągania lepszych wyników – pod względem pozytywnych skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych umów handlowych. Niebagatelna jest wartość dodana ich zaangażowania w monitorowanie umów o wolnym handlu UE, jak widać po konkretnych postępach w przypadku Korei (8). Należy pamiętać, że zinstytucjonalizowany dialog ze społeczeństwem obywatelskim jest cechą charakterystyczną unijnego stylu życia i pracy, jednak nasi partnerzy nie zawsze w pełni podzielają to podejście. Zdaniem EKES-u wewnętrzne grupy doradcze powinny nadal odgrywać rolę doradczą, konsultacyjną, odpowiedzialną i niezależną w monitorowaniu i ocenie umów UE. Udział społeczeństwa obywatelskiego ma również zasadniczy wkład w strategiczną wartość tych umów, która obecnie wykracza poza zwykłe korzyści płynące z handlu. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Jedną z najważniejszych korzyści wynikających z angażowania zainteresowanych stron za pośrednictwem takich struktur jak wewnętrzne grupy doradcze jest wzmacnianie procesów społeczeństwa obywatelskiego i wzmacnianie pozycji organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które są w małym stopniu uznawane przez ich własne rządy albo w ogóle nie są przez nie uznawane. Dotyczy to w szczególności krajów partnerskich, które inaczej niż w UE rozumieją rolę społeczeństwa obywatelskiego, oraz tych, które mają mniej rozwinięte praktyki w zakresie konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim. W niektórych przypadkach, w szczególności gdy partnerem handlowym jest kraj rozwijający się, utworzenie wewnętrznej grupy doradczej umożliwiło wzmocnienie pozycji zainteresowanych stron posiadających kluczową wiedzę i zastosowanie oddolnego podejścia do rozwiązywania problemów poprzez dialog, współpracę i budowanie zdolności (9). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Oparte na współpracy podejście organizacji społeczeństwa obywatelskiego może stanowić istotny dla polityki wkład w zapewnienie innowacyjnego, skutecznego i pomyślnego monitorowania wdrażania klauzul umów o wolnym handlu, nawet w przypadku braku możliwych do wyegzekwowania postanowień. Wówczas rolą organizacji społeczeństwa obywatelskiego w kontekście handlu jest wspieranie pragmatycznego i elastycznego podejścia do zrównoważonego rozwoju dostosowanego do specyficznych warunków panujących w krajach, w których utworzona zostanie wewnętrzna grupa doradcza. Wspólna praca wewnętrznych grup doradczych zorganizowanych w tym kontekście między krajami partnerskimi a UE może odgrywać istotną rolę zarówno w identyfikowaniu problemów, jak i proponowaniu polityk publicznych w celu ich rozwiązania. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Wewnętrzne grupy doradcze powinny między innymi kłaść szczególny nacisk na ratyfikację i poszanowanie przez strony podstawowych norm pracy i podstawowych konwencji MOP, a także wielostronnych porozumień dotyczących środowiska. Przedmiotem szczególnej uwagi ze strony wewnętrznych grup doradczych powinno być wdrażanie i egzekwowanie konkretnych kluczowych przepisów, na przykład dotyczących wolności zrzeszania się, rokowań zbiorowych, dialogu społecznego, ochrony socjalnej, zdrowia i bezpieczeństwa oraz inspekcji pracy. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego w ramach wewnętrznych grup doradczych przyczynia się do utrzymania i zwiększenia ochrony konsumentów, biorąc pod uwagę wpływ na środowisko i zapewniając pełne poszanowanie celów zrównoważonego rozwoju, a także badając możliwości dla małych i średnich przedsiębiorstw. Wewnętrzne grupy doradcze mogą również sprawdzać, czy występują ewentualne negatywne konsekwencje społeczne w zakresie równości szans kobiet i mężczyzn, praw osób niepełnosprawnych i innych mniejszości oraz równego dostępu do usług świadczonych w interesie ogólnym. Organizacje konsumentów wyraziły poparcie dla umów o wolnym handlu zawieranych przez UE i zażądały, aby ochrona konsumentów była nadal zagwarantowana po liberalizacji rynków. Konsumenci zasugerowali wprowadzenie rozdziału dotyczącego konsumentów w przyszłych umowach zawieranych przez UE. Rozszerzony zakres monitorowania przez wewnętrzne grupy doradcze pozwoliłby stowarzyszeniom konsumentów z większą uwagą śledzić wdrażanie specjalnego rozdziału dotyczącego konsumentów. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wewnętrzne grupy doradcze mogłyby pomóc w ustaleniu priorytetów spośród zagadnień związanych z wdrażaniem. Jak pokazuje Komisja Europejska w swoim sprawozdaniu w sprawie barier w handlu i inwestycjach, wciąż rośnie protekcjonizm w różnych formach, co negatywnie wpływa na zainteresowane strony w UE. W przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów lub nieoptymalnego wdrożenia, podmioty gospodarcze będą miały do dyspozycji dodatkowy kanał w postaci wewnętrznych grup doradczych do podnoszenia świadomości na temat problemów w terenie, a wewnętrzne grupy doradcze – możliwość zgłaszania możliwych powiązań między poziomami wykorzystania preferencji w umowach o wolnym handlu a przeszkodami w handlu, które są ujęte w bazie danych dotyczących dostępu do rynku. Jak pokazało opublikowane niedawno sprawozdanie (10), niewykorzystanie preferencyjnych taryf w umowach o wolnym handlu może być duże i trudne do zmierzenia, w szczególności w odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorstw. Jednocześnie EKES pragnie podkreślić istotne powiązania wymiaru gospodarczego i sposobu wprowadzania taryf z propagowaniem i ochroną miejsc pracy. |
| --- | --- |

3.10.

Rozszerzenie zakresu wewnętrznych grup doradczych

| 3.11. | Biorąc pod uwagę te korzyści wynikające z zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego, EKES oczekuje, że rozszerzenie zakresu monitorowania przez wewnętrzne grupy doradcze na całą umowę i na wszystkie aspekty umowy, również te niezwiązane ze zrównoważonym rozwojem – jednak ze zwróceniem szczególnej uwagi na te aspekty – mogłoby uzupełnić wysiłki Komisji Europejskiej zmierzające do promowania lepszego wdrażania umów UE o wolnym handlu. Oczekuje się, że wewnętrzne grupy doradcze będą wywierać pozytywny wpływ na podniesienie świadomości wśród szerszych kręgów społeczeństwa obywatelskiego na temat korzyści płynących z wolnego, zrównoważonego i integracyjnego handlu opartego na zasadach, przy jednoczesnej eliminacji niedociągnięć. Monitorowanie wdrażania umów o wolnym handlu ma kluczowe znaczenie dla wykazania zarówno korzyści, jak i negatywnych skutków wynikających z umów dla przedsiębiorstw, pracowników, konsumentów i obywateli w ogóle. Ponadto mogą dostarczać rzeczowe informacje i przyczyniać się do obiektywnego podejścia do umów handlowych. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Rozszerzenie kompetencji na biznesowe aspekty umowy z dużym prawdopodobieństwem ułatwi krajom partnerskim akceptację monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie i przyspieszy ustanawianie wewnętrznych grup doradczych (11). Wewnętrzne grupy doradcze są właściwie wyposażone (skład, sposób pracy itp.), aby odpowiednio zająć się różnorodnymi problemami wynikającymi ze wszystkich rozdziałów umów o wolnym handlu i mają możliwość współpracowania z odpowiednimi częściami społeczeństwa obywatelskiego. EKES uważa, że rozszerzenie zakresu monitorowania na całą umowę będzie wymagało ustalenia priorytetów, tak aby wysiłki były podejmowane tam, gdzie są najbardziej potrzebne, przy zachowaniu zrównoważonej reprezentacji wszystkich interesów w programie prac wewnętrznych grup doradczych. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES ubolewa jednak, że rozszerzeniu zakresu nie towarzyszy dalsze wzmocnienie mechanizmu monitorowania w odniesieniu do skutecznego wdrażania zobowiązań zawartych w rozdziałach poświęconych handlowi i zrównoważonemu rozwojowi, co jest niezmiernie ważne dla EKES-u, a także, że nie towarzyszy temu dalsze wzmocnienie istotnej roli wewnętrznych grup doradczych w gwarantowaniu, że naruszenia są wykrywane i skutecznie usuwane. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Kwestie szczególne, którymi należy się zająć

Wewnętrzne grupy doradcze w krajach partnerskich

| 4.1. | Szczególnie ważna jest współpraca z państwami trzecimi w oparciu o wzajemny szacunek i wzajemne zrozumienie. Kilka rządów jest bardzo niechętnie nastawionych do negocjacji rozdziału dotyczącego handlu i zrównoważonego rozwoju oraz ustanowienia mechanizmu monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie. W wielu krajach zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w monitorowanie wdrażania rozdziału dotyczącego handlu i zrównoważonego rozwoju jest często organizowane według innych schematów niż w UE. Na przykład Kanada ustanawia dwie wewnętrzne grupy doradcze, jedną zajmującą się środowiskiem i jedną zajmującą się kwestiami pracowniczymi. Tworzenie wewnętrznych grup doradczych jest procesem stopniowym, wymagającym wysiłku ze strony UE ukierunkowanego na wsparcie partnera w angażowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Zdaniem EKES-u wspólne wewnętrzne grupy doradcze z krajem partnerskim są niezwykle ważne. W odniesieniu do wszystkich przyszłych umów EKES wzywa do ustanowienia wspólnych wewnętrznych grup doradczych (będących wspólnym organem społeczeństwa obywatelskiego z krajami partnerskimi), a nie jedynie oddzielnych wewnętrznych grup doradczych dla każdej strony (12). Niemniej jednak w przypadkach, w których istnieją już inne mechanizmy wyrażania opinii społeczeństwa obywatelskiego, jak w przypadku układu o stowarzyszeniu między UE a Chile, zasadnicze jest zachowanie ich, ponieważ budowanie zaufania i odpowiednich warunków pracy wymaga lat. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Główne niedociągnięcia to: brak równowagi w składzie, poważne opóźnienia, brak politycznego i finansowego wsparcia przez rządy partnerskie oraz wykluczenie najbardziej reprezentatywnych organizacji w danym kraju. Niektóre z nich zostały wskazane we wcześniejszych opiniach EKES-u. Pozostają one wyraźnymi przeszkodami w doprowadzeniu do odpowiedniej współpracy. Wybór krajowych organizacji zamiast istniejących, reprezentatywnych i zrównoważonych regionalnych struktur społeczeństwa obywatelskiego (przypadek Ameryki Środkowej i Mercosuru) szkodzi zdolności społeczeństwa obywatelskiego do wspólnej pracy na poziomie regionalnym, a także szkodzi samej spójności regionalnej. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | UE musi dyplomatycznie, ale stanowczo przekonać kraje będące partnerami o konieczności przestrzegania umowy w odniesieniu do ustanowienia zrównoważonych i reprezentatywnych wewnętrznych grup doradczych. W tym celu należy ustanowić koordynację między Komisją, ESDZ, Parlamentem Europejskim i jego różnymi organami oraz EKES-em. |
| --- | --- |

4.3.

Skład i reprezentatywność

| 4.4. | To, co sprawia, że wewnętrzne grupy doradcze są istotne, to także ich skład, a w szczególności reprezentatywność i kompetencje ich członków; są to najważniejsze aspekty, które należy zachować w przyszłości i dodatkowo promować w państwach trzecich. Należy to zapewnić w procesie selekcji. EKES oczekuje, że zasięgnie się jego opinii w sprawie ulepszenia procesu selekcji. Należy zagwarantować zrównoważoną reprezentację interesów społeczeństwa obywatelskiego w wewnętrznych grupach doradczych. Celem jest zagwarantowanie, że pojedyncza zainteresowana strona lub podgrupa zainteresowanych stron nie zdominuje debaty ani programu prac, które powinny zawierać elementy zaproponowane przez wszystkie podgrupy. |
| --- | --- |

4.4.

Efektywność i skuteczność/Wyzwania logistyczne i organizacyjne

| 4.5. | Ograniczona liczba członków (zwykle nie więcej niż sześciu na każdą podgrupę) oraz ich sposób działania zapewniają efektywność i skuteczność wewnętrznych grup doradczych. EKES zaleca, by wewnętrzne grupy doradcze spotykały się co najmniej dwa razy w roku na szczeblu UE oraz by spotkania między wewnętrznymi grupami doradczymi zostały sformalizowane w treści przyszłych umów, tak by umożliwiać spotkania dwa razy do roku (przy czym jedno z tych spotkań musi być bezpośrednie, a drugie może odbywać się za pośrednictwem wideokonferencji ze względów logistycznych i budżetowych). EKES wzywa negocjujące strony, aby czerpały z doświadczeń wypływających z innych umów o wolnym handlu, w przypadku których powstały wewnętrzne grupy doradcze powołane przez każdą ze stron, bez możliwości uznanego wspólnego dialogu w obrębie danej umowy. Wykazano oczywiste ograniczenia wynikające z tego modelu. EKES wzywa do oficjalnego uznania przez strony istniejących umów spotkań między wewnętrznymi grupami doradczymi przewidzianych w obecnych umowach. Spotkania między wewnętrznymi grupami doradczymi umożliwiają organizacjom społeczeństwa obywatelskiego regularnie uczestniczącym w odpowiednich krajowych działaniach monitorujących wymianę poglądów na temat kwestii związanych z wdrażaniem. Zdefiniowanie uzyskanych wyników i wspólny program prac umożliwiają członkom wewnętrznych grup doradczych ocenę postępów, przygotowanie wspólnych zaleceń i przekazywanie sprawozdania instytucjom i szerszemu społeczeństwu obywatelskiemu, zapewniając przejrzystość, odpowiedzialność i ciągłość. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Lepsza koordynacja wewnętrznych grup doradczych zapewni lepszą jakość monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie. Biorąc pod uwagę znaczącą wiedzę zdobywaną w ramach każdej wewnętrznej grupy doradczej, EKES zaleca coroczną organizację w Brukseli konferencji wszystkich członków wewnętrznych grup doradczych na szczeblu UE w celu umożliwienia wzajemnego dzielenia się doświadczeniami z ich poszczególnych wewnętrznych grup doradczych. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Skład przyszłych wewnętrznych grup doradczych powinien odzwierciedlać zakres tematów, które będą częścią programu prac. Wymaga to udziału organizacji posiadających specjalistyczną wiedzę techniczną dotyczącą wszystkich aspektów umów handlowych i bezpośrednich interesów. Aby monitorowanie w ramach wewnętrznych grup doradczych właściwie uwzględniało wszystkie aspekty umów o wolnym handlu, wewnętrzne grupy doradcze muszą same posiadać odpowiednią wiedzę specjalistyczną, a jednocześnie być w stanie zwiększyć udział zewnętrznych zainteresowanych stron i skonsultować się z nimi. Wewnętrzne grupy doradcze powinny również mieć możliwość organizowania wysłuchania co roku. Współpraca z krajowymi organami instytucjonalnymi reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie – krajowymi odpowiednikami EKES-u – będzie dodatkowym bodźcem do rozszerzenia dialogu poza Brukselę i dotarcia do szerszej grupy odbiorców poza obecnymi ramami, które nadają uprzywilejowaną pozycję organizacjom z siedzibą w Brukseli. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ustanowienie wielu organów w ramach tej samej umowy powoduje dezorientację u partnerów handlowych UE (13) i nakłada obciążenia zarówno na państwa trzecie, jak i na EKES. Niepotrzebne i nieefektywne jest dublowanie reprezentacji społeczeństwa obywatelskiego: jedna reprezentacja w ogólnym zakresie układu o stowarzyszeniu, inna w ramach rozdziału dotyczącego handlu i zrównoważonego rozwoju. Na przykład w przypadku układów o stowarzyszeniu z Mołdawią, Gruzją i Ukrainą ustanawia się dwa różne organy: polityczny filar umowy ustanawia platformę społeczeństwa obywatelskiego, która jest właściwa we wszystkich sprawach objętych umową, podczas gdy filar handlu w ramach umowy ustanawia wewnętrzną grupę doradczą. EKES apeluje do UE, aby przewidziała możliwość nadania kompetencji wspólnym mechanizmom konsultacyjnym odnośnie do wszystkich filarów przyszłych układów o stowarzyszeniu, poczynając od renegocjowanych umów z Chile i Meksykiem, a także w przyszłości z Mercosurem. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Zaobserwowano, że działania w związku z naruszeniem niektórych postanowień zgłaszanym w przeszłości przez wewnętrzne grupy doradcze nie były podejmowane szybko. Należy przewidzieć mechanizm sprawozdawczy, który umożliwiłby organizacjom społeczeństwa obywatelskiego zasiadającym w przyszłych wewnętrznych grupach doradczych zgłaszanie problemów w zakresie wdrażania lub przedstawianie propozycji ulepszeń. Ponadto EKES zaleca, by przewodniczący wewnętrznej grupy doradczej miał prawo przedstawiać poglądy swojej grupy Komitetowi ds. Handlu oraz Komitetowi ds. Handlu i Zrównoważonego Rozwoju, które z kolei powinny być zobowiązane do uwzględniania w rozsądnym terminie kwestii i zaleceń przedstawionych przez wewnętrzne grupy doradcze. EKES z zadowoleniem przyjmuje zaangażowanie Komisji Europejskiej w ustanowienie ustrukturyzowanego, przejrzystego i terminowego mechanizmu rozpatrywania skarg dotyczących przyszłego wdrażania rozdziałów odnoszących się do handlu i zrównoważonego rozwoju. Takie zaangażowanie powinno również kształtować przyszłe podejście. |
| --- | --- |

4.9.

Większa przejrzystość i strategia komunikacji

| 4.10. | Zanim powstaną organy społeczeństwa obywatelskiego, EKES usilnie pracuje nad tym, by wewnętrzne grupy doradcze lub komitety konsultacyjne zostały założone na długo przed wdrożeniem umowy. Dotyczy to zwłaszcza Ameryki Środkowej, Kanady, Japonii, Chile, krajów Mercosuru lub Ukrainy, gdzie członkowie EKES-u nawiązali kontakt z odpowiednimi organizacjami i rządami w celu zwiększenia ich świadomości na temat potrzeby przygotowania naszej przyszłej wspólnej pracy. Wysiłki EKES-u powinny być wspierane przez Parlament Europejski, DG ds. Handlu i ESDZ w celu zapewnienia organizacjom społeczeństwa obywatelskiego w krajach partnerskich informacji na temat potrzeby utworzenia tych organów społeczeństwa obywatelskiego, aby umożliwić ich jak najszybsze uruchomienie po wejściu w życie umowy. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES zaleca, by w celu zapewnienia widoczności wewnętrznych grup doradczych po ich ustanowieniu prowadzić kampanię informacyjną i regularnie aktualizować stronę internetową, publikując dokumenty ze spotkań, w tym porządki obrad i protokoły. W tym celu można ustanowić platformę informatyczną ułatwiającą wymianę między wewnętrznymi grupami doradczymi z UE i krajów partnerskich. Należy również wykorzystywać media społecznościowe. |
| --- | --- |

4.11.

Potrzebne zasoby

| 4.12. | Do tej pory zarówno EKES, jak i Komisja Europejska zapewniały finansowanie i zasoby ludzkie, aby pomóc w funkcjonowaniu wewnętrznych grup doradczych. Od 2018 r. Komisja przeznaczyła budżet wynoszący trzy miliony euro na trzy lata. Zewnętrzny wykonawca będzie odpowiedzialny za organizację logistyczną spotkań wewnętrznych grup doradczych. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Należy zapewnić dalsze wsparcie finansowe na wdrożenie przyszłych umów, w szczególności przez rządy partnerskie. Instytucje UE powinny stale podnosić tę kwestię z rządami krajów partnerskich, aby wspólnie poszukiwać długoterminowych zrównoważonych rozwiązań. EKES uważa, że tekst umów powinien jednoznacznie przewidywać zobowiązanie do odpowiedniego finansowania oraz politycznego i logistycznego wspierania przewidzianych organów społeczeństwa obywatelskiego, również ze strony rządów partnerskich. |
| --- | --- |

4.13.

5.   EKES i wewnętrzne grupy doradcze

| 5.1. | Na wniosek Komisji Europejskiej EKES wspiera wewnętrzne grupy doradcze za pośrednictwem swoich członków i sekretariatu. EKES uważa, że jego udział jest wartościowy, i pragnie nadal być częścią wszystkich wewnętrznych grup doradczych. EKES zaleca, by członkostwo w wewnętrznych grupach doradczych było ustanowione na okres pięciu lat, aby zapewnić stabilność i ciągłość. Niemniej jednak obsada stanowiska przewodniczącego powinna zmieniać się co 2,5 roku. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES zapewnia uporządkowane i zorganizowane funkcjonowanie wewnętrznych grup doradczych, przyczyniając się do identyfikacji odpowiedników w kraju partnerskim, ustalając program działań, prowadząc posiedzenia, przedstawiając sprawozdania instytucjom UE i społeczeństwu obywatelskiemu, a także zapewniając rozliczalność. Z tych powodów EKES jest najbardziej kompetentny, by przewodniczyć wewnętrznym grupom doradczym. Proponuje zatem, aby przyszłe umowy o wolnym handlu zawierały postanowienia dotyczące sprawowania przez EKES przewodnictwa w europejskich wewnętrznych grupach doradczych. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Zakłada się, że koszt uczestnictwa EKES-u w wewnętrznych grupach doradczych podwoi się w ciągu najbliższych trzech lat oraz potroi w celu objęcia obecnie negocjowanych umów o wolnym handlu. Oczekuje się, że członkostwo EKES-u w wewnętrznych grupach doradczych będzie wymagać zaangażowania dodatkowych 50 członków EKES-u. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Wewnętrzne grupy doradcze będą zatem stanowić wyzwanie dla EKES-u pod względem zasobów finansowych i ludzkich. Szacuje się, że przy wszystkich obecnych i przyszłych wewnętrznych grupach doradczych roczny koszt może wynieść aż 24 % obecnego budżetu Sekcji Stosunków Zewnętrznych przeznaczonego dla członków. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Jeśli chodzi o zasoby ludzkie, konieczne będzie również wzmocnienie Sekretariatu Stosunków Zewnętrznych, a także zwiększenie jego budżetu na misje. Na podstawie porozumienia między EKES-em a Komisją Europejską (DG ds. Handlu) Sekcja Stosunków Zewnętrznych EKES-u (REX) zapewnia obsługę sekretariatu ustanowionym wewnętrznym grupom doradczym UE i współpracuje z wewnętrznymi grupami doradczymi z krajów partnerskich w kwestiach związanych z corocznym wspólnym spotkaniem i współpracą między sesjami. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES pragnie zwrócić szczególną uwagę na prace sekretariatu prowadzone przez urzędników EKES-u, które ułatwiają pracę wewnętrznych grup doradczych w obszarach wykraczających poza kwestie wyłącznie organizacyjne. Wewnętrzne grupy doradcze korzystają z dużego doświadczenia pracowników EKES-u we wspieraniu konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim zarówno w UE, jak i w państwach trzecich lub regionach (sekretariat REX obecnie zarządza 17 wspólnymi organami z państwami trzecimi). Sekretariat:






  — | zapewnia członkom doradztwo w zakresie strategii politycznych, wspierając ich prace, |
| --- | --- | --- |

5.6.

—

zapewnia członkom doradztwo w zakresie strategii politycznych, wspierając ich prace,

| — | pomaga przewodniczącym wewnętrznych grup doradczych przy opracowywaniu porządku obrad i protokołuje spotkania, |
| --- | --- |

—

pomaga przewodniczącym wewnętrznych grup doradczych przy opracowywaniu porządku obrad i protokołuje spotkania,

| — | wskazuje potencjalnych mówców, ekspertów i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, do których można wystosować zaproszenia, |
| --- | --- |

—

wskazuje potencjalnych mówców, ekspertów i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, do których można wystosować zaproszenia,

| — | przygotowuje dokumentację spotkań i ułatwia stały przepływ informacji na tematy będące przedmiotem zainteresowania członków wewnętrznych grup doradczych, |
| --- | --- |

—

przygotowuje dokumentację spotkań i ułatwia stały przepływ informacji na tematy będące przedmiotem zainteresowania członków wewnętrznych grup doradczych,

| — | wykorzystuje swoją sieć kontaktów w innych instytucjach UE oraz w organizacjach międzynarodowych w celu ułatwienia wymiany informacji między wewnętrznymi grupami doradczymi a tymi instytucjami. |
| --- | --- |

—

wykorzystuje swoją sieć kontaktów w innych instytucjach UE oraz w organizacjach międzynarodowych w celu ułatwienia wymiany informacji między wewnętrznymi grupami doradczymi a tymi instytucjami.

Zadanie to wymaga jednak coraz więcej wysiłków zarówno w kategoriach finansowych, jak i ludzkich.

| 5.7. | EKES jest wdzięczny Parlamentowi Europejskiemu, który złożył wniosek o zwiększenie budżetu dla członków i personelu w latach 2017 i 2018, oraz ma nadzieję, że wsparcie to zostanie utrzymane w przyszłości. EKES apeluje do władz budżetowych o dodatkowy budżet odpowiadający bieżącym wydatkom przewidzianym przez Komisję w celu wsparcia wewnętrznych grup doradczych, tak by zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym wykonać przewidziane zadania. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Ograniczone zasoby wymagają, aby – w momencie jej początkowego zakładania – w skład normalnej wewnętrznej grupy doradczej wchodziło trzech członków EKES-u, a sześciu członków tylko w wyjątkowych przypadkach, takich jak:






  — | wewnętrzna grupa doradcza w kraju lub obszarze reprezentującym ponad 100 mld EUR całkowitej wielkości handlu UE rocznie, |
| --- | --- | --- |

5.8.

—

wewnętrzna grupa doradcza w kraju lub obszarze reprezentującym ponad 100 mld EUR całkowitej wielkości handlu UE rocznie,

| — | lub inwestycje UE powyżej 100 mld EUR, |
| --- | --- |

—

lub inwestycje UE powyżej 100 mld EUR,

| — | lub duże znaczenie z perspektywy geopolitycznej i strategicznej, |
| --- | --- |

—

lub duże znaczenie z perspektywy geopolitycznej i strategicznej,

| — | lub w sytuacjach, w których względy zrównoważonego rozwoju są szczególnie istotne. |
| --- | --- |

—

lub w sytuacjach, w których względy zrównoważonego rozwoju są szczególnie istotne.

Podobne kryteria mogą być brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, czy ustanowić wewnętrzną grupę doradczą. UE zawarła umowy handlowe z 69 krajami i regionami na świecie. Nie wszystkie z nich wymagają ustanowienia wewnętrznej grupy doradczej.

EKES i instytucje UE

| 5.9. | Wewnętrzne grupy doradcze odgrywają inną rolę w stosunku do UE i w stosunku do kraju partnerskiego. Po stronie UE wewnętrzne grupy doradcze zasadniczo składają sprawozdania Komisji Europejskiej i ważne byłoby, aby w przyszłości zapewnić możliwość składania sprawozdań również Parlamentowi i Radzie. W odniesieniu do Parlamentu Europejskiego sprawozdawczość jest obecnie prowadzona na zasadzie ad hoc, nieformalnie na wniosek Komisji Handlu Międzynarodowego lub jednej z delegacji PE ds. stosunków z państwami trzecimi. Można przewidzieć bardziej zorganizowany, regularny mechanizm konsultacji. |
| --- | --- |

5.9.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Przewodniczący

Luca JAHIER

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u „Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu”(Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 27).

1

(2)  Opinia EKES-u „W kierunku układu o stowarzyszeniu między UE a Mercosurem”, pkt 6, Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 9.

2

(3)  Opinia EKES-u „Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu”(Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 27).

3

(4)  Pismo Antonio Tajaniego, przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, do Luki Jahiera, przewodniczącego Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, 11 października 2018 r.

4

(5)  W dokumencie roboczym służb Komisji „Informacje zwrotne i dalsze działania dotyczące usprawnienia wdrażania i egzekwowania rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach o wolnym handlu zawieranych przez UE”podsumowano debatę, która obejmowała konsultacje z państwami członkowskimi UE, Parlamentem Europejskim i społeczeństwem obywatelskim – http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/february/tradoc_156618.pdf.

5

(6)  Opinia EKES-u „Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu”(Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 27), opinia EKES-u „W kierunku układu o stowarzyszeniu między UE a Mercosurem”(Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 9), opinia EKES-u „Umowa o wolnym handlu między UE a Koreą Południową – rozdział w sprawie handlu i zrównoważonego rozwoju”(Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 201).

6

(7)  Ta kwestia została szerzej omówiona w pkt 4.8.

7

(8)  Zob. formalne konsultacje przeprowadzone w 2018 r. przez DG ds. Handlu z rządem koreańskim na temat sytuacji w zakresie praw związków zawodowych w Korei i braku ratyfikacji przez Koreę niektórych konwencji MOP, czego wielokrotnie domagała się wewnętrzna grupa doradcza UE dla Korei.

8

(9)  Damien Raess, s. 13.

9

(10)  Sprawozdanie UNCTAD i Krajowego Urzędu Handlu w Szwecji.

10

(11)  Na przykład w 2018 r. problemy dotyczące wdrażania w przypadku umowy o wolnym handlu z Koreą obejmują ratyfikację i wdrożenie konwencji MOP, wywóz wołowiny do Korei, wynagrodzenie za prawa własności intelektualnej, ramy regulacyjne, dostęp do rynku dla elektroniki, samochodów i maszyn oraz usprawnienie procedur celnych. W przypadku innych umów o wolnym handlu oczywiście pojawią się inne problemy.

11

(12)  Opinia EKES-u „W kierunku układu o stowarzyszeniu między UE a Mercosurem”, pkt 6 (Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 9).

12

(13)  Opinia EKES-u „Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu”(Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 27).

13

---

III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/38 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/38

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie wprowadzenia szczegółowych środków technicznych dotyczących funkcjonowania docelowego systemu VAT dotyczącego opodatkowania wymiany handlowej między państwami członkowskimi

[COM(2018) 329 final – 2018/0164 (CNS)]

(2019/C 159/05)

Sprawozdawca: Krister ANDERSSON

Współsprawozdawca: Giuseppe GUERINI

| Konsultacja | Rada Unii Europejskiej, 11.7.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.12.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 163/0/2 |

Konsultacja

Rada Unii Europejskiej, 11.7.2018

Podstawa prawna

Art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.12.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)

163/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie zastąpienia przejściowego systemu VAT dla opodatkowania wymiany handlowej między państwami członkowskimi, który został wprowadzony ponad 25 lat temu i nadal obowiązuje. Wyjście poza system przejściowy jest zasadniczym krokiem w kierunku ukończenia przejścia na docelowy system VAT oparty na zasadzie miejsca przeznaczenia w odniesieniu do opodatkowania towarów w stosunkach między przedsiębiorstwami oraz ważnym osiągnięciem potwierdzającym ciągłą konsolidację rynku wewnętrznego UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES ponownie (1) wzywa Komisję do rozważenia, w jaki sposób można by najszybciej wdrożyć wspólny system obejmujący zarówno usługi, jak i towary, co pozwoli ograniczyć przewidywane problemy wynikające z istnienia dwóch różnych systemów dla towarów i usług. Jednak Komisja wielokrotnie opowiadała się za stopniowym dwuetapowym przejściem do nowego systemu, który obejmowałby w pierwszym etapie towary, a w drugim przyszłym etapie – usługi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla znaczenie kontynuowania prac nad drugim etapem, gdyż traktowanie towarów i usług w taki sam sposób na potrzeby podatku VAT byłoby korzystniejsze dla wzrostu gospodarczego i skuteczniejsze z punktu widzenia zwalczania oszustw. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES podkreśla, że pewne nierozstrzygnięte kwestie nadal pozostają otwarte pomimo tego, że wniosek Komisji ma kompleksowy charakter i jest dobrze opracowany. Proponowany system faktycznie zyskałby na wprowadzeniu jednoznacznych przepisów lub jasności co do ustanawiania zasad dotyczących zarządzania wierzytelnościami nieściągalnymi i zwrotami w ramach punktu kompleksowej obsługi (ang. OSS). Ponadto można by było podać i uszczegółowić dodatkowe definicje takich pojęć jak „platforma handlowa” i „platformy”. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES odnotowuje, że zaproponowany system wywoła pewne skutki w zakresie przepływów pieniężnych ze względu na pobieranie podatku VAT od transgranicznej dostawy towarów między przedsiębiorstwami, na skutek czego sprzedający uzyska dochód z tytułu przepływów pieniężnych, a kupujący poniesie koszty z tytułu przepływów pieniężnych. Koszt kapitału będzie jednak ogólnie wyższy, ponieważ czas odzyskania VAT będzie zawsze dłuższy niż okres zatrzymania VAT przez sprzedającego. Ponadto dzięki systemowi kompleksowej obsługi zróżnicowany okres rozliczeniowy będzie pochodną okresów sprawozdawczych państw członkowskich, terminów płatności obowiązujących w krajowych organach podatkowych oraz skuteczności organów podatkowych w zakresie zwrotu VAT do kraju kupującego. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa do dalszej analizy tych aspektów, by zapobiec ich negatywnemu wpływowi na jednolity rynek i zapewnić pewność i przewidywalność nowo tworzonego systemu VAT, a tym samym zmniejszyć koszty przestrzegania przepisów i obciążenia administracyjne. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES domaga się stosowania w państwach członkowskich jasnych i proporcjonalnych kryteriów definiujących pojęcie „podatnika certyfikowanego” (ang. CTP), w celu ułatwienia jak najszerszego dostępu do statusu CTP. Aby osiągnąć cel przyświecający nowemu systemowi opartemu na miejscu przeznaczenia, korzystne byłoby zharmonizowanie ram czasowych, w których państwa członkowskie muszą rozpatrzyć wniosek o uzyskanie statusu podatnika certyfikowanego. Państwa członkowskie powinny niezwłocznie rozpatrywać wnioski o uzyskanie statusu podatnika certyfikowanego, aby umożliwić przedsiębiorstwom kontynuację działalności bez niepotrzebnych przerw, opóźnień i obciążeń administracyjnych spowodowanych niepewnością. Jednocześnie Komisja Europejska powinna uważnie monitorować funkcjonowanie statusu podatnika certyfikowanego, aby uniknąć możliwych nadużyć i braku jednolitości regulacyjnej, zwłaszcza w początkowych miesiącach stosowania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla, że sprawnie funkcjonujący punkt kompleksowej obsługi ma kluczowe znaczenie dla wdrożenia nowego systemu opartego na miejscu przeznaczenia. Bez w pełni rozwiniętego punktu kompleksowej obsługi opartego na audytach w kraju pochodzenia, skalowalnych uproszczeń i możliwości kompensowania naliczonego podatku VAT ze wszystkich państw członkowskich, każdy system oparty na miejscu przeznaczenia doprowadzi do radykalnego zwiększenia obciążeń administracyjnych, zwłaszcza dla MŚP. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ponadto EKES wyraża obawę, że omawiany wniosek może okazać się zbyt dużą przeszkodą zarówno dla MŚP, jak i przedsiębiorstw typu start-up. Komitet uważa, że wszystkie transgraniczne dostawy towarów między przedsiębiorstwami powinny odbywać się w ramach systemu odwrotnego obciążenia, do czasu aż docelowy system zostanie w pełni wdrożony, a zwrot VAT będzie odbywał się terminowo. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca przeprowadzenie odpowiednich inwestycji w sprzęt i oprogramowanie IT w celu odpowiedniego rozwinięcia solidnego i niezawodnego punktu kompleksowej obsługi umożliwiającego efektywne zarządzanie znaczną ilością szczególnie chronionych informacji i gwarantującego szybkie i bezpieczne funkcjonowanie systemu, z korzyścią zarówno dla europejskich przedsiębiorstw, jak i dla organów administracji podatkowej. Takie inwestycje mają strategiczne znaczenie dla uniknięcia niekorzystnych rezultatów w okresie przechodzenia ze starego systemu na nowy, co będzie wiązać się ze znaczącymi kosztami adaptacyjnymi, które w miarę możliwości powinny zostać zminimalizowane poprzez odpowiednią cyfryzację. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla potrzebę dalszej współpracy między państwami członkowskimi w celu zwalczania oszustw oraz konieczność ciągłej analizy w tym zakresie, aby zagwarantować, że proponowany system nie doprowadzi do nowych rodzajów nadużyć i strat w zakresie ściągania podatku. Opodatkowanie transgranicznych transakcji między przedsiębiorstwami przyczyni się do zwiększenia łącznej kwoty VAT w systemie. Może to zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia innych rodzajów oszustw, wycieków oraz strat w zakresie ściągania podatku. Podatnik w państwie członkowskim, w którym występuje znacząca luka w VAT, będzie działać jako poborca wobec państw członkowskich, w których luka w VAT jest mniejsza. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zaleca zacieśnienie współpracy między krajowymi administracjami podatkowymi i organami odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów podatkowych w celu zwiększenia skuteczności nowego systemu VAT opartego na miejscu przeznaczenia, zarówno pod względem jego efektywności w zwalczaniu oszustw, jak i wiarygodności przynoszącej korzyść europejskim przedsiębiorstwom. Taka współpraca powinna obejmować m.in. automatyczną wymianę informacji i danych, a także okresowe sprawozdania i analizy dotyczące funkcjonowania nowego systemu, zwłaszcza w pierwszych latach jego stosowania. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Na koniec EKES odnotowuje, że europejskie przedsiębiorstwa zyskałyby na szeroko zakrojonej akcji komunikacyjnej przeprowadzonej przez Komisję w celu odpowiedniego wyjaśnienia, w sposób jasny i praktyczny, głównych cech nowego systemu VAT i konkretnych korzyści, które reforma VAT ma przynieść europejskim firmom i ich rozwojowi. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Wstęp i ogólne informacje

| 2.1. | W ramach planu działania w sprawie VAT, przyjętego w kwietniu 2016 r. (2), Komisja Europejska opublikowała wniosek dotyczący dyrektywy Rady wprowadzającej szczegółowe zmiany techniczne do przepisów UE dotyczących podatku od wartości dodanej („VAT”) (3). Proponowana dyrektywa zmienia około dwustu artykułów dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 (4), które zostaną dostosowane w celu wprowadzenia szczegółowych środków technicznych dotyczących funkcjonowania docelowego systemu VAT dotyczącego opodatkowania wymiany handlowej między państwami członkowskimi (zgodnie z zasadą miejsca przeznaczenia). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek Komisji zastępuje przepisy przejściowe obowiązujące od dnia 1 stycznia 1993 r. i zawiera szczegółowe przepisy dotyczące wewnątrzunijnego handlu między przedsiębiorstwami (B2B), w ramach którego krajowe i transgraniczne transakcje dotyczące towarów będą traktowane w taki sam sposób. Ponadto służy on jako pierwszy z dwóch kroków regulacyjnych – z których jeden dotyczy towarów, a drugi usług – podjętych przez Komisję w celu osiągnięcia prostszego i bardziej odpornego na oszustwa docelowego systemu VAT w handlu wewnątrzunijnym. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wniosek Komisji wprowadza istotne zmiany w dyrektywie VAT z myślą o osiągnięciu następujących korzyści dla przedsiębiorstw i budżetów krajowych: (i) uproszczenie opodatkowania towarów; (ii) stworzenie jednego portalu internetowego dla przedsiębiorstw („punktu kompleksowej obsługi”); (iii) ograniczenie biurokracji; (iv) przypisanie sprzedawcy ogólnej odpowiedzialności za pobór VAT. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Główne zmiany obejmują usunięcie pojęcia „wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów”, zgodnie z którym do celów VAT handel towarami między przedsiębiorstwami jest podzielony na dwie transakcje: sprzedaż zwolniona z VAT w państwie członkowskim pochodzenia oraz opodatkowane nabycie w państwie członkowskim przeznaczenia. Zostanie ono zastąpione nowym pojęciem „wewnątrzunijnej dostawy towarów”, zgodnie z którą transgraniczne dostawy towarów między przedsiębiorstwami w obrębie Unii będą stanowiły jedną transakcję do celów VAT. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zmiany proponowane przez Komisję obejmują również: (i) nowy wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą za miejsce wewnątrzunijnej dostawy towarów uznaje się miejsce, w którym towary te znajdują się w momencie zakończenia ich wysyłki lub transportu do nabywcy; (ii) zmianę, która określa jednolity przepis dotyczący momentu wymagalności VAT w odniesieniu do wewnątrzunijnych dostaw towarów; (iii) nowy artykuł, zgodnie z którym do zapłaty VAT zobowiązany jest odbiorca towarów, o ile uzyskał status podatnika certyfikowanego. Według Komisji wniosek ma ponadto ograniczyć nawet o 41 mld EUR rocznie transgraniczne oszustwa związane z VAT. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie zastąpienia przejściowego systemu VAT dla opodatkowania wymiany handlowej między państwami członkowskimi, który został wprowadzony ponad 25 lat temu i nadal obowiązuje. Wyjście poza system przejściowy jest zasadniczym krokiem w kierunku ukończenia przejścia na docelowy system VAT oparty na zasadzie miejsca przeznaczenia w odniesieniu do opodatkowania towarów w stosunkach między przedsiębiorstwami oraz ważnym osiągnięciem potwierdzającym ciągłą konsolidację rynku wewnętrznego UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES jest zaniepokojony związanymi z tym kosztami dla przedsiębiorstw, a w szczególności dla MŚP. Muszą one dostosować swoje systemy w celu przestrzegania przepisów dotyczących handlu zarówno w Europie, jak i poza nią. Bardzo istotne jest, by nowe wymogi sprawozdawcze dotyczące VAT nie stały się częścią wniosku lub jego realizacji. Takie zmiany zwiększyłyby jedynie koszty przestrzegania przepisów. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W poprzednich opiniach EKES wezwał Komisję do zbadania sposobu jak najszybszego wdrożenia wspólnego systemu obejmującego zarówno usługi, jak i towary, co pozwoli ograniczyć przewidywane problemy wynikające z istnienia dwóch różnych systemów dla towarów i usług (5). Komisja jednak wielokrotnie opowiadała się za stopniowym, dwuetapowym przejściem na nowy system. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Dlatego przed objęciem usług Komisja i krajowe organy podatkowe będą mogły ocenić rezultaty działania nowego systemu VAT opartego na miejscu przeznaczenia pod kątem: (i) skuteczności zwalczania nadużyć finansowych; (ii) kosztów przestrzegania przepisów ponoszonych przez europejskie przedsiębiorstwa; (iii) zarządzania nową strukturą przez organy podatkowe. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES ma nadzieję, że wybór stopniowego i wolniejszego przejścia na nowy system VAT pozwoli w bliskiej przyszłości na stworzenie wyjątkowego i wydajnego docelowego systemu obejmującego zarówno towary, jak i usługi. Podczas stopniowego wdrażania można będzie z korzyścią wyciągnąć wnioski z pierwszych wyników funkcjonowania nowego systemu jedynie w odniesieniu do towarów. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Należy jednak zauważyć, że docelowy system VAT jest oczekiwanym od ponad 25 lat drugim etapem po wprowadzeniu systemu przejściowego. EKES podkreśla zatem znaczenie kontynuowania prac nad drugim etapem. Gdyby towary i usługi traktowano w ten sam sposób, system VAT bardziej sprzyjałby wzrostowi gospodarczemu i byłby odporniejszy na nadużycia finansowe. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Choć przedstawiony wniosek ma szeroki zakres, EKES pragnie podkreślić fakt, że niektóre kwestie pozostają nadal nierozstrzygnięte. Na przykład proponowany system zyskałby na wprowadzeniu przejrzystych przepisów lub jaśniej określonych zasad dotyczących wierzytelności nieściągalnych, zarządzania zwrotami w ramach systemu kompleksowej obsługi, płatności na rachunek oraz definicji „platformy handlowej”, „platform” itd. Wątpliwości w tym zakresie, wraz z ujemnymi przepływami pieniężnymi, skłonią przedsiębiorstwa do podjęcia działań minimalizujących ryzyko. EKES oczekuje dalszego zbadania tych aspektów, aby zapobiec negatywnym skutkom na jednolitym rynku. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Patrząc z innej perspektywy, warto zauważyć, że europejskie przedsiębiorstwa zyskałyby na szeroko zakrojonej akcji komunikacyjnej przeprowadzonej przez Komisję w celu odpowiedniego wyjaśnienia, w sposób jasny i praktyczny, głównych cech nowego systemu VAT, oraz czerpały konkretne korzyści, które reforma VAT ma zapewnić z myślą o wspieraniu europejskich firm i ich wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Opodatkowanie transgranicznych transakcji między przedsiębiorstwami przyczyni się do zwiększenia łącznej kwoty VAT w systemie. Może to zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia innych rodzajów nadużyć finansowych, wycieków oraz strat w zakresie ściągania podatku. Podatnik w państwie członkowskim, w którym występuje znacząca luka w VAT, będzie działać jako poborca wobec państw członkowskich, w których luka w VAT jest mniejsza. W związku z tym EKES podkreśla potrzebę dalszej współpracy między państwami członkowskimi w celu zwalczania nadużyć finansowych oraz konieczność ciągłej analizy w tym zakresie, aby zagwarantować, że proponowany system nie doprowadzi do nowych rodzajów nadużyć finansowych i strat w zakresie ściągania podatku. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Główne zmiany w dyrektywie 2006/112/WE

| 4.1. | Obecny podział transakcji dotyczącej towarów na dwie części do celów VAT – dostawa zwolniona w państwie wyjścia towarów i „wewnątrzwspólnotowe nabycie opodatkowane” w państwie członkowskim przeznaczenia – zostanie zastąpiony pojedynczą transakcją o nazwie „wewnątrzunijna dostawa towarów”, gdzie słowo „wewnątrzwspólnotowe” zastępuje się słowem „wewnątrzunijna” (6). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Przejście na pojedynczą transakcję jest konieczne do wprowadzenia nowego systemu VAT opartego na zasadzie opodatkowania w państwie członkowskim przeznaczenia i prawdopodobnie uprości zarządzanie administracyjne pojedynczymi transakcjami. Z drugiej strony, zniesienie odniesienia do „Wspólnoty Europejskiej” w całym tekście dyrektywy 2006/112/WE jest niezbędnym dostosowaniem tekstu w świetle nowego sformułowania instytucjonalnego zawartego w traktacie lizbońskim, który odnosi się do „Unii Europejskiej”. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Zgodnie z definicją „wewnątrzunijna dostawa towarów” oznacza „dostawę towarów dokonaną przez podatnika na rzecz podatnika lub osoby prawnej niebędącej podatnikiem, w ramach której towary są wysyłane lub transportowane przez dostawcę lub nabywcę towarów lub w ich imieniu na terytorium Unii z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego” (7). |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Należy pamiętać, że to kompleksowe pojęcie nie będzie obejmować: (i) dostawy towarów z montażem lub instalacją, z próbnym uruchomieniem lub bez niego; (ii) dostaw towarów zwolnionych na mocy art. 148 lub 151 dyrektywy 2006/112/WE oraz (iii) dostaw objętych systemami zryczałtowanych stawek dla rolników (8). Tego rodzaju transakcje, jeśli mają charakter transgraniczny, nie są obecnie traktowane jako wewnątrzunijne dostawy i nabycia, a nowy tekst wniosku potwierdza ten szczególny mechanizm. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | EKES uważa wyżej wspomniane zwolnienia za użyteczne potwierdzenie przepisów już uwzględnionych w dyrektywie 2006/112/WE w odniesieniu do konkretnych towarów znajdujących się w wykazie, a zatem mogące zagwarantować spójność i pewność zasad dotyczących VAT na całym jednolitym rynku podczas początkowego wdrażania nowego systemu. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.2. | Uzupełnieniem pojęcia wewnątrzunijnej dostawy towarów jest dodanie w dyrektywie 2006/112/WE zapisu szczegółowego dotyczącego „miejsca dostawy towarów”, na podstawie którego określa się państwo członkowskie, w którym VAT jest należny. Obowiązujące ogólne zasady w tym zakresie zostały potwierdzone, ale z nowym wyjątkiem (9), zgodnie z którym „za miejsce wewnątrzunijnej dostawy towarów uznaje się miejsce, w którym towary te znajdują się w momencie zakończenia ich wysyłki lub transportu do nabywcy” (10). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | EKES popiera zamysł dotyczący obu decyzji regulacyjnych Komisji, ponieważ są one wyraźnie ukierunkowane na rozwój nowego systemu opartego na miejscu przeznaczenia, a utrzymanie obszernych wyjątków, na podstawie zasady państwa członkowskiego pochodzenia, mogłoby zaszkodzić spójności nowej struktury VAT, tym samym zmniejszając przewidywalność prawa i prawdopodobnie zwiększając zarówno koszty przestrzegania przepisów ponoszone przez przedsiębiorstwa, jak i obciążenie administracyjne organów podatkowych. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Mimo to należy dodatkowo przeanalizować wpływ proponowanego systemu na przepływy pieniężne. Obecnie VAT z tytułu transgranicznej dostawy towarów między przedsiębiorstwami nie ma wpływu na przepływy pieniężne. Proponowany system spowoduje natomiast, że sprzedający uzyska dochód z tytułu przepływów pieniężnych, a kupujący poniesie koszty z tytułu przepływów pieniężnych (11). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Koszt kapitału będzie jednak ogólnie wyższy, ponieważ czas odzyskania VAT będzie zawsze dłuższy niż okres zatrzymania VAT przez sprzedającego. Wynika to z faktu, że wiele państw członkowskich ma tendencję do odroczenia zwrotu VAT. Koszt kapitału będzie różnić się w zależności od okresów sprawozdawczych państw członkowskich, terminów płatności ustalonych przez krajowe organy podatkowe oraz skuteczności tych organów, jeśli chodzi o zwrot VAT kupującemu. Koszt kapitału jest szczególnie istotny dla małych państw członkowskich z wysokim poziomem eksportu. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Takie konsekwencje dotyczące przepływów pieniężnych i płynności europejskich przedsiębiorstw powinny zostać odpowiednio wzięte pod uwagę zarówno przez europejskie, jak i krajowe organy podatkowe, i należy się nimi skutecznie zająć w sposób pozwalający uniknąć opóźnień dotyczących zwrotów i związanych z tym kosztów. Zmiany w łańcuchach dostaw spowodowane wpływem na przepływy pieniężne stanowią zagrożenie dla płynności handlu wewnątrzunijnego i mogą utrudniać urzeczywistnienie jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.3. | Zasada, zgodnie z którą każdy podatnik dokonujący podlegającej opodatkowaniu dostawy towarów obowiązany jest do zapłaty VAT, pozostaje podstawą systemu VAT, z wyjątkiem niektórych wymienionych przypadków, uwzględnionych już w art. 193 dyrektywy 2006/112/WE, które zostały uzupełnione o nowe odstępstwo na mocy art. 194a. Zgodnie z tym odstępstwem w przypadku, gdy dostawca nie ma siedziby w państwie, w którym VAT jest należny, osobą zobowiązaną do zapłaty VAT jest osoba, której są dostarczane towary, o ile uzyskała ona status podatnika certyfikowanego (12). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | W odniesieniu do podatników certyfikowanych EKES rozumie zamysł, zgodnie z którym przedsiębiorstwom o potwierdzonej wiarygodności podatkowej przysługuje możliwość korzystania z odpowiednich środków upraszczających. Jednak, jak zauważono w opinii ECO/442 Pakiet dotyczący podatku VAT (I), koncepcja podatnika certyfikowanego powinna być poparta jasnymi i przejrzystymi kryteriami wdrażania, umożliwiającymi przedsiębiorstwom, a zwłaszcza MŚP, korzystanie ze statusu podatnika certyfikowanego. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Komitet podkreśla, że aby osiągnąć oczekiwane korzyści, należy umożliwić podatnikowi, który przenosi świadczenia złożone, stosowanie przewidzianych uproszczeń na każdym etapie transakcji. W wyniku wymuszenia fikcyjnego podziału transakcji zamierzone uproszczenie może stać się utrudnieniem. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | W związku z tym istotne jest wdrożenie zharmonizowanych, jasnych i proporcjonalnych kryteriów we wszystkich państwach członkowskich, aby zapewnić jak najszerszy dostęp do statusu podatnika certyfikowanego. Jednocześnie Komisja Europejska powinna uważnie monitorować funkcjonowanie statusu podatnika certyfikowanego, aby uniknąć możliwych nadużyć i braku jednolitości regulacyjnej, zwłaszcza w początkowych miesiącach stosowania. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Aby osiągnąć cel systemu, korzystne byłoby zharmonizowanie ram czasowych, w których państwa członkowskie muszą rozpatrzyć wniosek o uzyskanie statusu podatnika certyfikowanego. Państwa członkowskie powinny bezzwłocznie rozpatrywać wnioski o uzyskanie statusu podatnika certyfikowanego, aby umożliwić przedsiębiorstwom kontynuację działalności bez niepotrzebnych przerw, opóźnień i obciążeń administracyjnych spowodowanych niepewnością. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Ponadto EKES wyraża obawę, że obecny wniosek może okazać się zbyt dużą przeszkodą zarówno dla MŚP, jak i przedsiębiorstw typu start-up. EKES uważa, że wszystkie transgraniczne dostawy towarów między przedsiębiorstwami powinny odbywać się w ramach systemu odwrotnego obciążenia, do czasu aż docelowy system zostanie w pełni wdrożony, a zwrot VAT będzie odbywał się terminowo. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.4. | Zaproponowane przez Komisję wyeliminowanie informacji podsumowujących dotyczących VAT w zakresie towarów jest zgodne z nową strukturą VAT, która przywraca właściwość VAT dotycząca samokontroli. Z drugiej strony, potwierdzenie informacji podsumowujących w zakresie usług jest zgodne z decyzją Komisji o wdrożeniu planu działania w dwóch różnych krokach (13). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.4.1. | EKES popiera zaproponowane przez Komisję zmiany mające umożliwić państwom członkowskim uproszczenie obowiązku przedkładania informacji podsumowujących, ponieważ można oczekiwać, że uproszczenie to ograniczy biurokrację i koszty operacyjne europejskich przedsiębiorstw. Podkreśla jednak, że takie środki upraszczające powinny być odpowiednio opracowane, aby uniknąć popełniania nadużyć przez przedsiębiorstwa, biorąc pod uwagę zwłaszcza fakt, że osiągnięciu uproszczonego systemu może znacznie sprzyjać zwiększone wykorzystanie faktur elektronicznych w ramach krajowych systemów podatkowych. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Obecna procedura szczególna dla wewnątrzunijnej sprzedaży towarów na odległość oraz dla usług świadczonych przez podatników na terytorium Unii, ale nie na terytorium państw członkowskich konsumpcji, podlega znacznym zmianom w celu wdrożenia zasady systemu pojedynczej rejestracji w odniesieniu do deklaracji, płatności i odliczania podatku. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.5. | Począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r., podatnik zarejestrowany w państwie członkowskim identyfikacji będzie mógł składać drogą elektroniczną w ramach małego punktu kompleksowej obsługi (MOSS) kwartalne deklaracje VAT dotyczące dostaw usług i wewnątrzunijnej sprzedaży towarów na odległość na rzecz osób niepodlegających opodatkowaniu w innym państwie członkowskim (państwie członkowskim konsumpcji) wraz z kwotą należnego VAT (14). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.5.1. | Następnie państwo członkowskie identyfikacji będzie przekazywać te deklaracje wraz z zapłaconą kwotą VAT państwu członkowskiemu konsumpcji, unikając tym samym potrzeby rejestracji podatników w państwie członkowskim konsumpcji. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Zakres transakcji objętych takim mechanizmem zostaje zwiększony i rozszerzony z transakcji między przedsiębiorcami i konsumentami na transakcje między przedsiębiorstwami (obiektywne rozszerzenie) oraz udostępniony również podatnikom mającym siedzibę poza UE, którzy wyznaczają pośrednika w UE odpowiedzialnego za płatność VAT i związane z tym obowiązki (subiektywne rozszerzenie). |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Podatnicy stosujący powyższą procedurę składają miesięczne deklaracje VAT w ramach punktu kompleksowej obsługi, gdy ich roczny obrót jest wyższy niż 2,5 mln EUR. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Możliwość odliczenia podatku VAT, a także uzyskania zwrotu VAT od państwa członkowskiego w ramach punktu kompleksowej obsługi sprzyja skutecznej koncentracji w jednym miejscu kilku zobowiązań z tytułu VAT przez zarówno podatników, jak i organy administracji podatkowej. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | Komitet pozytywnie postrzega to, że nowa procedura uwzględniająca odliczenie będzie uproszczona i umożliwi podatnikowi zapłatę kwoty netto VAT (15) w każdym państwie członkowskim opodatkowania. |
| --- | --- |

4.5.5.

| 4.5.6. | Z drugiej strony możliwość odliczenia zwiększa potrzebę pewności prawnej i kompletności informacji dostępnych dla organów podatkowych, a tym samym uzasadnia propozycję Komisji dotyczącą uzupełnienia deklaracji VAT przekazywanej w punkcie kompleksowej obsługi o dodatkowe informacje, w tym: (i) łączną kwotę wymagalnego podatku VAT od dostaw towarów i świadczenia usług, od których podatnik jako odbiorca jest zobowiązany opłacić podatek, lub od importu towarów, jeżeli państwo członkowskie korzysta z możliwości przewidzianej w art. 211 akapit drugi; (ii) VAT, w odniesieniu do którego dokonywane jest odliczenie; (iii) zmiany dotyczące poprzednich okresów rozliczeniowych oraz (iv) kwotę netto VAT, która ma zostać zapłacona, zwrócona lub zapisana na konto. |
| --- | --- |

4.5.6.

| 4.5.7. | Funkcjonujący mechanizm kompleksowej obsługi jest istotną częścią systemu opartego na miejscu przeznaczenia. Bez w pełni rozwiniętego punktu kompleksowej obsługi, opierającego się na audytach przeprowadzanych w kraju pochodzenia, skalowalnych uproszczeniach oraz możliwości kompensowania naliczonego podatku VAT ze wszystkich państw członkowskich każdy system oparty na miejscu przeznaczenia doprowadzi do radykalnego zwiększenia obciążeń administracyjnych, zwłaszcza dla MŚP. |
| --- | --- |

4.5.7.

| 4.5.8. | Należy odpowiednio wziąć pod uwagę pierwsze wyniki funkcjonowania mechanizmu małych punktów kompleksowej obsługi, obowiązującego od dnia 1 stycznia 2015 r. w zakresie usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych i mającego obejmować wszystkie transakcje między przedsiębiorcami i konsumentami w handlu elektronicznym (16), w celu osiągnięcia solidnego i w pełni funkcjonującego punktu kompleksowej obsługi z rozszerzonym i znaczącym zakresem zastosowania w oparciu o określone rezultaty uzyskane do tej pory dzięki zastosowaniu tego narzędzia w konkretnych sektorach lub branżach. |
| --- | --- |

4.5.8.

| 4.5.9. | Ponadto EKES zaleca stosowne inwestycje w sprzęt i oprogramowanie IT w celu odpowiedniego rozwinięcia solidnego i niezawodnego punktu kompleksowej obsługi, w którym możliwe jest efektywne zarządzanie znaczną ilością praktycznych informacji, gwarantujące szybkie i bezpieczne funkcjonowanie systemu z korzyścią zarówno dla europejskich przedsiębiorstw, jak i dla organów administracji podatkowej. Takie inwestycje mają strategiczne znaczenie dla uniknięcia niekorzystnych rezultatów w okresie przechodzenia ze starego systemu na nowy, co będzie wiązać się ze znaczącymi kosztami adaptacyjnymi, które w miarę możliwości powinny zostać zminimalizowane poprzez odpowiednią cyfryzację. |
| --- | --- |

4.5.9.

Bruksela, dnia 24 stycznia 2019 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Luca JAHIER

---

(1)  Zob. poprzednie opinie EKES-u „Plan działania w sprawie VAT” (Dz.U. C 389 z 21.10.2016, s. 43); „Pakiet reform dotyczący podatku VAT (I)” (Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 40); „Pakiet reform dotyczący podatku VAT (II)” (Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 35).

1

(2)  COM(2016) 148 final.

2

(3)  COM(2018) 329 final.

3

(4)  Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347 z 11.12.2006, s. 1).

4

(5)  Zob. poprzednie opinie EKES-u „Plan działania w sprawie VAT” (Dz.U. C 389 z 21.10.2016, s. 43); „Pakiet reform dotyczący podatku VAT (I)” (Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 40); „Pakiet reform dotyczący podatku VAT (II)” (Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 35).

5

(6)  Zmiany art. 2–4 dyrektywy 2006/112/WE.

6

(7)  COM(2018) 329 final, s. 6.

7

(8)  Zmiany art. 14 dyrektywy 2006/112/WE.

8

(9)  Określonym w art. 35a dyrektywy 2006/112/WE.

9

(10)  COM(2018) 329 final, s. 7.

10

(11)  Jeśli sprzedający będzie musiał zapłacić VAT przed otrzymaniem kwoty od kupującego, odnotuje on ujemny przepływ gotówki, a zatem poniesie koszt.

11

(12)  Zmiany art. 193, 194a dyrektywy 2006/112/WE.

12

(13)  Zmiany art. 262–271 dyrektywy 2006/112/WE.

13

(14)  Zmiany art. 358–369 dyrektywy 2006/112/WE.

14

(15)  Należny VAT pomniejszony o VAT podlegający rozliczeniu.

15

(16)  Umożliwienie przedsiębiorstwom świadczącym usługi telekomunikacyjne, usługi transmisji telewizyjnej i radiowej oraz usługi świadczone drogą elektroniczną na rzecz osób niebędących podatnikami w państwach członkowskich, w których przedsiębiorstwa te nie mają siedziby, rozliczania VAT należnego od takich dostaw za pośrednictwem portalu internetowego w państwie członkowskim, w którym są one zidentyfikowane.

16

---

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/45 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/45

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1303/2013 w zakresie dostosowania rocznych płatności zaliczkowych w latach 2021–2023”

[COM(2018) 614 final – 2018/0322 (COD)]

(2019/C 159/06)

Sprawozdawca: Javier DOZ ORRIT

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.9.2018
  Rada Europejska, 17.9.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 177 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.12.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 121/1/3 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.9.2018

Rada Europejska, 17.9.2018

Podstawa prawna

Art. 177 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.12.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

121/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Analizowany w niniejszej opinii wniosek dotyczący rozporządzenia Komisji Europejskiej (1) zmienia obowiązujące rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów dotyczących funduszy europejskich (2) w celu zmniejszenia w latach 2021–2023 płatności zaliczkowych na pomoc udzielaną państwom członkowskim w wieloletnich ramach finansowych na lata 2014–2020 z 3 % do 1 % kwoty tejże pomocy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Jeżeli przyjęte zostanie nowe rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów w formie proponowanej przez Komisję (3), zmniejszeniu kwoty płatności zaliczkowych w ostatnim okresie realizacji programów finansowanych z funduszy europejskich WRF na lata 2014–2020 towarzyszyć będzie na początku realizacji WRF na lata 2021–2027 jeszcze większe obniżenie tej kwoty – do 0,5 % w latach 2021–2026 – i jej zniesienie w 2027 r. i kolejnych latach. Jednocześnie w odniesieniu do następnych WRF Komisja proponuje zmniejszenie środków na politykę spójności (-10 %) i Europejski Fundusz Morski i Rybacki (-13 %), zwiększenie odsetka współfinansowania przez państwa członkowskie i skrócenie okresu realizacji programów (z n+3 do n+2). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Płatności zaliczkowe są przede wszystkim wsparciem płynności państw członkowskich, by rozpocząć realizację programów współfinansowanych z funduszy europejskich i uniknąć nadmiernych opóźnień w ich realizacji. Jest to przydatny i niezbędny instrument. Należy przypomnieć, że uruchomienie programu finansowanego z funduszy europejskich wymaga, by państwa członkowskie dokonały płatności zaliczkowych dla instytucji publicznych lub podmiotów prywatnych bezpośrednio odpowiedzialnych za ich realizację. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Zdaniem EKES-u podane przez Komisję przyczyny zmniejszenia stawki płatności zaliczkowych w końcowym etapie realizacji WRF na lata 2014–2020 nie wydają się wystarczające do uzasadnienia takiego kroku. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że Komisja ma do dyspozycji wystarczające instrumenty kontroli odpowiedniego wykorzystania funduszy europejskich, w tym płatności zaliczkowych, przez państwa członkowskie, i poparłby wszelkie reformy ulepszające zdolności w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zwraca się do Komisji, by ponownie rozważyła swoją propozycję zmniejszenia stawek płatności zaliczkowych i utrzymała kwoty przewidziane w obowiązującym rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów dotyczących funduszy europejskich WRF na lata 2014–2020. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zwraca się również do Komisji, by dokonała przeglądu płatności zaliczkowych przewidzianych we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów dotyczących funduszy europejskich WRF na lata 2021–2027 zgodnie z treścią niniejszej opinii. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Kontekst wniosku Komisji

| 2.1. | W obowiązującym rozporządzeniu (UE) nr 1303/2013 ustanawiającym wspólne przepisy dotyczące funduszy europejskich wprowadzono przepisy, które mają regulować podział środków w wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2014–2020. W art. 134 określono kwoty płatności zaliczkowych, które państwa członkowskie mogą otrzymać od UE w celu uruchomienia zatwierdzonych programów finansowanych w ramach tych funduszy. Rozporządzenie stanowi, że stawka płatności zaliczkowych będzie stopniowo rosła z 1 % w 2014 r. do 3 % kwoty pomocy z funduszy i EFMR na programy w latach 2020–2023. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Art. 1 wniosku dotyczącego rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1303/2013, który to wniosek jest przedmiotem niniejszej opinii, jest jedynym artykułem o treści normatywnej z dwóch artykułów zawartych w tekście i zmienia art. 134 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 w celu zmniejszenia płatności zaliczkowych w latach 2021–2023- z 3 % do 1 % i utrzymania 3 % wyłącznie w 2020 r. Odnosi się nadal do płatności zaliczkowych na programy WRF w latach 2014–2020, które będą kontynuowane do 2023 r. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Przyczyny zmiany kryterium dotyczącego płatności zaliczkowych przedstawione w uzasadnieniu do wniosku dotyczącego rozporządzenia odnoszą się do działań podejmowanych, aby „zwiększyć przejrzystość i przyczynić się do przewidywalnego planowania budżetowego oraz do bardziej stabilnego i przewidywalnego profilu płatności” w odniesieniu do zwrotu przez państwa członkowskie środków UE generowanych przez system, gdy dochodzi do rozliczenia przepływów finansowych. W uzasadnieniu nadmienia się również, że podstawa obliczenia płatności zaliczkowych obejmuje już od 2019 r. rezerwę wykonania, która wynosi 6 % całkowitej wartości planowanej pomocy. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wniosek dotyczący rozporządzenia odnosi się do płatności zaliczkowych na programy finansowane z następujących funduszy: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz Instrumentu na rzecz Zarządzania Granicami i Wiz. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Art. 84 na temat płatności zaliczkowych wniosku dotyczącego rozporządzenia ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące funduszy europejskich w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 (4) stanowi, że stawka płatności zaliczkowych na podstawie łącznego wsparcia z funduszy określonego w decyzji w sprawie zatwierdzenia programu będzie wynosić 0,5 % i będzie przyznawana wyłącznie w ciągu pierwszych sześciu lat okresu w latach 2021–2026. We wniosku Komisji nie rozważa się płatności zaliczkowych ani w 2027 r., ani w kolejnych latach. Programy Interreg regulują szczegółowe przepisy przewidujące płatności zaliczkowe w wysokości 1 % całkowitej kwoty programu. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Inne zmiany do obowiązującego prawodawstwa zawarte we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów na lata 2021–2027 obejmują zmniejszenie poziomu współfinansowania z budżetu UE i skrócenie czasu realizacji programów w oparciu o propozycję zmiany zasady n +3 na n +2. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe oraz propozycje

| 3.1. | Procedury wdrażania pomocy dla programów finansowanych z funduszy, na które wpływa rozporządzenie (UE) nr 1303/2013, i pozostałe standardy rachunkowości i kontroli środków, które UE przekazuje państwom członkowskim, zobowiązują państwa do wcześniejszego przekazania środków instytucjom publicznym, podmiotom prywatnym lub stowarzyszeniom ich obu jako podmiotom bezpośrednio odpowiedzialnym za realizację tych programów. Gdy programy są realizowane i państwa członkowskie to odpowiednio poświadczają, UE przekazuje państwom członkowskim część odpowiadającą współfinansowaniu przeznaczonemu na każdy z zatwierdzonych programów. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Płatności zaliczkowe są przede wszystkim wsparciem płynności państw członkowskich, które okazuje się bardzo przydatne do rozpoczęcia realizacji programów współfinansowanych z funduszy europejskich i uniknięcia nadmiernych opóźnień w ich realizacji związanych z ewentualnym problemem płynności. Problemy z płynnością były szczególnie dotkliwe w najtrudniejszych latach ostatniego kryzysu finansowego i gospodarczego, gdy stosowano politykę skrajnych wyrzeczeń, i nadal występują, zwłaszcza w tych państwach członkowskich, które muszą zmniejszyć swoje deficyty budżetowe. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Okres refleksji, opracowania, prezentacji, zatwierdzenia i rozpoczęcia realizacji programów różni się znacznie stosownie do ich charakteru i zdolności organów administracji i podmiotów prywatnych każdego z państw członkowskich. W wielu przypadkach trwa on dłużej niż dwa lata, w związku z czym ich realizacja akumuluje się zazwyczaj w ciągu ostatnich lat każdych WRF i kończy się dwa lub trzy lata po ich zakończeniu. Rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów z 2013 r. wydawało się brać to pod uwagę, przewidując, że stawki rocznych płatności zaliczkowych wzrosną z 1 % w 2014 r. do 3 % w latach 2020–2023, a w latach 2016–2019 wyniosą między 2 % a 2,875 %. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Obecnie Komisja przyjmuje inny tok myślenia. We wniosku zmieniającym rozporządzenie z 2013 r., który jest przedmiotem niniejszej opinii, stwierdza się, że roczne płatności zaliczkowe, które w 2019 r. wynosić będą 2,875 % wartości każdego programu, w latach 2021–2023 zmniejszą się do 1 %. Podobnie, lecz bardziej radykalnie, we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów WRF na lata 2021–2027 ustanawia się roczne płatności zaliczkowe w wysokości 0,5 % na lata 2021–2026 i je eliminuje w 2027 r. i dalszych latach, w których kontynuowana będzie realizacja programów finansowanych z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Zdaniem Komitetu względy przytoczone przez Komisję w uzasadnieniu do wniosku dotyczącego rozporządzenia nie wydają się wystarczające do umotywowania potrzeby zmiany. Wskazuje się na przejrzystość i przewidywalność planowania budżetu oraz na stabilny i przewidywalny profil płatności. Zdaniem EKES-u te bardzo pożądane kryteria niekoniecznie są sprzeczne z procedurą wcześniejszej wypłaty i rozliczenia pomocy, jeżeli – tak jak powinno być – istnieją wystarczające kontrole. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Kwota wspomniana w uzasadnieniu w postaci przepływu kapitału z państw członkowskich do UE w wysokości 6,6 mld EUR zwrotów (2017 r.) nie może ze względu na swą wielkość wynikać wyłącznie z nadmiaru płatności zaliczkowych, lecz raczej również z braku realizacji lub nieprawidłowej realizacji programów bądź z nieodpowiedniego planowania zatwierdzania wydatków. Ponadto błędna jest wzmianka zawarta w uzasadnieniu dotycząca zrekompensowania zmniejszenia stawki płatności zaliczkowych przez zastosowanie tej stawki również od 2019 r. do rezerwy wykonania. Rezerwa wykonania wynosi jedynie 6 % kwoty programu i stawka nowej proponowanej płatności zaliczkowej wyniesie jedynie jedną trzecią przewidywanej kwoty. Jednak wspomniana rezerwa wykonania jest już uwzględniona w budżetach poszczególnych państw członkowskich i jedynie mogą one stracić te 6 % w całości lub w części, jeżeli nie spełnią zadowalająco kryteriów wykonania. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Jeżeli problem, który pragnie się rozwiązać za pomocą zmian o charakterze regulacyjnym, byłby związany z zarządzaniem płynnością środków budżetowych, propozycja Komisji spowodowałaby przeniesienie problemów z płynnością ze szczebla UE na państwa członkowskie. Kwestia jest złożona, gdyż w obecnych WRF na lata 2014–2020 środki UE oparte na składce państw członkowskich zgodnie z dochodem narodowym brutto (DNB) stanowią 72 % wszystkich wpływów UE (5) i gdy mówi się o płynności UE, dotyczy to również płynności państw członkowskich zgodnie z ich poziomem bogactwa. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Należy również wziąć pod uwagę, że we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów WRF na lata 2021–2027 ustanawia się wzrost poziomu współfinansowania ze strony państw członkowskich i że przepis regulujący okres wykonania skraca się o rok, tzn. z n+3 do n+2. Jednocześnie w proponowanym wieloletnim przydziale budżetowym na lata 2021–2027 rozważa się zmniejszenie środków przeznaczonych na politykę spójności o 10 %, a na Europejski Fundusz Morski i Rybacki o 13 %. Oznacza to, że proponuje się równocześnie znaczne obniżenie środków na fundusze, skrócenie czasu realizacji programów i zwiększenie przez państwa członkowskie ich zobowiązania do współfinansowania, podczas gdy znacznemu zmniejszeniu ulegają płatności zaliczkowe. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Trzeba przypomnieć, że w swej opinii zbiorczej w sprawie wieloletnich ram finansowych po 2020 roku (6) EKES stwierdził, że: „proponuje, zgodnie ze stanowiskiem Parlamentu Europejskiego, aby wydatki i dochody osiągnęły poziom 1,3 % DNB” oraz że „[...] w kontekście WRF na lata 2021–2027 środki na politykę spójności (tj. łącznie EFRR, Fundusz Spójności i EFS) należy utrzymać przynajmniej na tym samym poziomie – w cenach stałych – jak w obecnych ramach finansowych”. Takie samo kryterium dotyczy WPR i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego. Jeżeli chodzi o dochody, w cytowanej opinii EKES stwierdził: „Należy rozpocząć od propozycji Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych oraz Parlamentu Europejskiego dotyczących szerokiej gamy dodatkowych źródeł zasobów własnych, by w większym stopniu polegać na zasobach własnych w okresie przyszłych WRF”. Szczególnie widoczna jest w tym względzie zgodność EKES-u, PE i Komitetu Regionów co do tych i innych licznych aspektów następnych WRF UE. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wcześniejsze stanowisko zostało potwierdzone w opiniach sektorowych w sprawie nowych ram finansowych UE, zwłaszcza w opinii na temat rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów dotyczących funduszy europejskich (7), w której Komitet – zgadzając się ze stwierdzeniami zawartymi w opinii w sprawie wieloletnich ram finansowych po 2020 roku (8) – dodaje, że „EKES ubolewa, że we wniosku zastąpiono bieżącą zasadę „n+3” zasadą „n+2”, i zwraca się do Komisji Europejskiej o ponowne rozważenie tej kwestii” oraz „zwraca się do Komisji o ponowne rozważenie podniesienia stóp współfinansowania” (przez państwa członkowskie). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES uważa, że Komisja ma do dyspozycji wystarczające instrumenty kontroli odpowiedniego wykorzystania funduszy europejskich, w tym płatności zaliczkowych, przez państwa członkowskie. Jednocześnie jest zdania, że za pomocą ścisłej współpracy Komisji z państwami członkowskimi można i trzeba poprawić różne aspekty planowania programów i zarządzania nimi, i poparłby reformy ulepszające zdolności w tym względzie. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Biorąc pod uwagę treść powyższych punktów, EKES nie zgadza się z wnioskiem dotyczącym rozporządzenia zmieniającym rozporządzenie (UE) nr 1303/2013, w którym dąży się do znacznego zmniejszenia rocznych płatności zaliczkowych w latach budżetowych 2021–2023. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Komitet zwraca się do Komisji, by rozważyła ponownie swój wniosek i wzięła pod uwagę niniejszą opinię oraz stanowisko państw członkowskich, zwłaszcza tych, które realizują w najbardziej prawidłowy i skuteczny sposób programy współfinansowane z funduszy europejskich. Apeluje również, by w przypadku nieutrzymania stawki płatności zaliczkowych przewidzianych w obowiązującym rozporządzeniu, jej obniżka była znacznie niższa niż proponowane (przeciętnie) dwie trzecie. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Jednocześnie EKES wnosi, by ponownie rozważono drastyczne cięcie płatności zaliczkowych i ich zniesienie w 2027 r. i kolejnych latach, które przewiduje się we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów dotyczących funduszy europejskich w WRF na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

3.14.

Bruksela, dnia 24 stycznia 2019 r.

Przewodniczący

Luca JAHIER

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1303/2013 w zakresie dostosowania rocznych płatności zaliczkowych w latach 2021–2023, COM(2018) 614 – 2018/0322 (COD).

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 320).

2

(3)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu i Migracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu na rzecz Zarządzania Granicami i Wiz, COM(2018) 375 final, 2018/0196 (COD) i załączniki.

3

(4)  COM(2018) 375 final – 2018/0196 (COD) i załączniki.

4

(5)  We wniosku Komisji dotyczącym WRF na lata 2021–2027 zwiększa się wielkość środków własnych UE, lecz składka państw zgodnie z ich DNB będzie nadal wynosić ok. 57 %.

5

(6)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 106.

6

(7)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 83.

7

(8)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 106.

8

---

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/49 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/49

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zalecenie dotyczące zalecenia Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro”

[COM(2018) 759 final]

(2019/C 159/07)

Sprawozdawca: Javier DOZ ORRIT

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 24.1.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 20.12.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 162/2/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 24.1.2019

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

20.12.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)

162/2/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES jest zdania, że budowanie odporności gospodarczej – cel leżący u podstaw zaleceń Komisji Europejskiej w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro – ma ogromne znaczenie dla gospodarek strefy euro, biorąc pod uwagę poważne ryzyko osłabienia wzrostu gospodarczego, które w niedalekiej przyszłości może przekształcić się w nowy kryzys. Jednakże Komitet pragnie podkreślić, że dążenie do odporności gospodarczej powinno iść w parze ze zwiększoną odpornością rynku pracy, tzn. zdolnością rynków pracy do przetrwania wstrząsów przy jak najmniejszych kosztach społecznych (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zalecenie Komisji Europejskiej w sprawie zróżnicowanego kursu polityki budżetowej w poszczególnych państwach członkowskich, lecz ostrzega, że w wielu krajach o wysokim poziomie długu publicznego i z ujemną lub zerową luką produktową tworzenie buforów fiskalnych na tym etapie może mieć szkodliwe skutki dla zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i stabilności długu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES potwierdza stanowisko wyrażone w opinii w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro w 2018 r. (2) w związku z kluczowym znaczeniem przezwyciężenia deficytu inwestycji prywatnych i publicznych w UE. Dlatego zwraca się do instytucji unijnych o przyjęcie wytycznych i środków niezbędnych do wspierania inwestycji publicznych i ułatwiania prywatnych inwestycji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje przesunięcia obciążenia podatkowego z rynku pracy i wzmocnienia systemów kształcenia i inwestycji w umiejętności, a także zwiększenia skuteczności aktywnych polityk w zakresie rynku pracy, które wspierają przekształcenia na rzecz wysokiej jakości miejsc pracy. Należy także zająć się kwestią segmentacji rynków pracy. Państwa członkowskie muszą zapewnić odpowiednie finansowanie inwestycji społecznych i systemów ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ponadto EKES w pełni podziela obawy Komisji Europejskiej dotyczące konieczności podjęcia działań przeciwko oszustwom podatkowym, uchylaniu się od opodatkowania oraz unikaniu opodatkowania. Należy zwalczać agresywne planowanie podatkowe, aby systemy podatkowe stały się bardziej skuteczne i sprawiedliwe oraz z myślą o poprawie jakości finansów publicznych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES potwierdza znaczenie wdrożenia europejskiego filaru praw socjalnych jako jednego ze sposobów na zwiększenie odporności, promowanie pozytywnej konwergencji i ochrony projektu integracji europejskiej przed tendencjami odśrodkowymi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zalecenie Komisji Europejskiej w sprawie symetrycznego przywrócenia równowagi na rachunku obrotów bieżących w strefie euro, a w szczególności apel o większy wzrost płac w państwach członkowskich odnotowujących nadwyżki. Komitet jest zdania, że w średnim okresie czasu realny wzrost płac na poziomie krajowym powinien być proporcjonalny do krajowego wzrostu wydajności, a nie pozostawać w tyle za nim. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Poprawa otoczenia biznesowego i promowanie realizacji jednolitego rynku bez osłabiania praw socjalnych i pracowniczych to zdaniem EKES ważne metody wzmocnienia odporności gospodarczej w strefie euro. Komitet całkowicie zgadza się z Komisją Europejską, że ustanowienie wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych stanowi krok w tym kierunku i należy kontynuować te wysiłki. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Ułatwienie finansowania przedsiębiorstw powinno stanowić kolejny priorytet polityki gospodarczej. EKES ponownie podkreśla, że unia rynków kapitałowych ma istotne znaczenie dla finansowania działalności gospodarczej, oraz wyraża zaniepokojenie z powodu opóźnień i przeszkód napotykanych na drodze do rozwoju unii bankowej, w tym ilości kredytów zagrożonych w niektórych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komitet wzywa państwa członkowskie do wykazania politycznego przywództwa i niezbędnego zaangażowania, tak aby przezwyciężyć różnicę zdań na temat dalszego pogłębiania UGW, a zwłaszcza dokończenia budowy unii bankowej, zwiększenia zasobów własnych i ustanowienia w ramach budżetu UE funkcji stabilizacji makroekonomicznej, co umożliwiłoby zwiększenie odporności gospodarczej strefy euro. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst

| 2.1. | Chociaż wzrost produkcji w strefie euro trwa już szósty rok, obecnie prognozuje się jej spadek i widać coraz częstsze czynniki ryzyka. Ponadto nadal borykamy się ze skutkami wielkiej recesji – począwszy od niższego potencjalnego wzrostu aż po dysproporcje między państwami członkowskimi i wysokie stopy bezrobocia na niektórych obszarach. Proces konwergencji w kierunku bardziej odpornych struktur gospodarczych jest zatem ważnym celem podobnie jak pogłębienie unii gospodarczej i walutowej. W tym kontekście główne zalecenia Komisji Europejskiej dla polityki gospodarczej w strefie euro w 2019 r. są następujące: |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Pogłębienie jednolitego rynku, poprawa otoczenia działalności gospodarczej oraz przeprowadzenie reform w celu wzmocnienia odporności rynku usług i rynku produktowego. Ograniczenie długu zewnętrznego i przeprowadzenie reform, aby zwiększyć wydajność w państwach członkowskich należących do strefy euro i wykazujących deficyt obrotów bieżących, oraz wzmocnienie warunków sprzyjających wzrostowi płac, przy poszanowaniu roli partnerów społecznych, jak również wprowadzenie środków pobudzających inwestycje w państwach członkowskich strefy euro o dużych nadwyżkach na rachunku obrotów bieżących. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Odbudowanie buforów fiskalnych w państwach strefy euro o wysokim poziomie długu publicznego, wspieranie inwestycji publicznych i prywatnych oraz poprawa jakości i struktury finansów publicznych we wszystkich krajach. W przeciwieństwie do poprzednich lat Komisja Europejska nie wydała zalecenia dla konkretnego kursu polityki budżetowej w strefie euro na rok 2019. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Przesunięcie obciążenia podatkowego z rynku pracy na inne obszary oraz wzmocnienie systemów kształcenia i inwestycji w umiejętności, jak również zwiększenie skuteczności aktywnych polityk w zakresie rynku pracy, które wspierają przekształcenia. Zlikwidowanie segmentacji rynków pracy i zapewnienie odpowiednich systemów ochrony socjalnej w strefie euro. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Sprawienie, by mechanizm ochronny w ramach jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji był gotowy do działania, ustanowienie europejskiego systemu gwarantowania depozytów oraz wzmocnienie europejskich ram regulacyjnych i nadzorczych Wspieranie uporządkowanego zmniejszania znacznego zadłużenia sektora prywatnego. Szybkie ograniczenie poziomu kredytów zagrożonych w strefie euro oraz zapobieganie ich akumulacji, w tym przez zaprzestanie preferencyjnego traktowania zadłużenia w systemie opodatkowania. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Poczynienie szybkich postępów w realizacji unii gospodarczej i walutowej, również z zamiarem wzmocnienia międzynarodowej roli euro, przy uwzględnieniu wniosków Komisji, w tym dotyczących sektora finansowego oraz programu wspierania reform strukturalnych i europejskiego instrumentu stabilizacji inwestycji na podstawie wniosku w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES wyraża obawę, że ryzyko pogorszenia się perspektyw gospodarczych w strefie euro może przekształcić się w kolejny kryzys społeczno-gospodarczy w niezbyt odległej przyszłości, co stworzyłoby poważne trudności w zakresie dostosowania. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Obecny wzrost produkcji, który w 2017 r. wyniósł zaledwie 1,7 %, już osiągnął swój najwyższy poziom. Wzrost produktu potencjalnego jest nadal niższy niż w 2008 r., natomiast inwestycjom publicznym daleko jeszcze do odzyskania poziomu sprzed okresu znacznego spadku (o ponad jedną czwartą w stosunku do okresu szczytowego) zarejestrowanego od początku kryzysu. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Nadal utrzymują się różnice między państwami członkowskimi, zwłaszcza w zakresie bezrobocia. Mimo poprawy kluczowych wskaźników całkowita liczba przepracowanych godzin i wielkość zatrudnienia pozostają poniżej poziomu z 2008 r., natomiast realny wzrost płac jest niewielki i wciąż pozostaje w tyle za wzrostem produktywności, co oznacza, że korzyści płynące nawet z niewielkiego wzrostu są rozdzielane nierównomiernie |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Strefa euro nadal odnotowuje znaczne nadwyżki na rachunku obrotów bieżących, głównie dzięki nadwyżce na rachunku bieżącym w konkretnych państwach członkowskich. Wskazuje to na stosunkowo niski popyt krajowy i jest jedną z przyczyn napięć międzynarodowych prowadzących do protekcjonizmu w handlu. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Pomimo ostatnich korekt w dół prognoz dotyczących wzrostu gospodarczego, Europejski Bank Centralny postanowił zakończyć program luzowania ilościowego do końca tego roku, usuwając tym samym ważny filar wspierania polityki w odniesieniu do wzrostu w strefie euro. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Nadal utrzymują się słabości wynikające z kryzysu, takie jak wysoki poziom zadłużenia publicznego i prywatnego oraz kredyty zagrożone obciążające bilanse banków. Ponadto nie czyni się wystarczających postępów w zakresie wzmocnienia instytucjonalnej struktury UGW w taki sposób, by zwiększyć odporność gospodarki strefy euro bez zbytniego obciążania finansów publicznych, rynków pracy i polityki społecznej dostosowaniami w przypadku wstrząsów. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Istnieją poważne globalne zagrożenia począwszy od coraz powszechniejszego protekcjonizmu w handlu aż po niestabilność rynków finansowych. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.2. | Biorąc pod uwagę skutki poprzedniego kryzysu, które nadal są widoczne w kilku państwach członkowskich zwłaszcza na rynku pracy i w obszarze polityki społecznej, EKES uważa, że wzmocnienie odporności gospodarczej strefy euro poprzez zdecydowane i szybkie działania na rzecz ukończenia i pogłębienia UGW i jednolitego rynku zgodnie z zasadami zaproponowanymi przez Komisję Europejską ma zasadnicze znaczenie dla zapobieżenia kolejnemu kryzysowi gospodarczemu, który doprowadziłby do kryzysu społecznego i kryzysu na rynku pracy. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Oprócz tych zagrożeń postępy technologiczne stwarzają nowe możliwości, ale także niebezpieczeństwa. Z jednej strony – pod warunkiem że odpowiednio się w nie zainwestuje – mogą one przyczynić się do zwiększenia wzrostu wydajności w strefie euro, który jest chronicznie słaby. Z drugiej strony możliwe jest, że będą przynosić większe korzyści niektórym grupom społecznym, zwłaszcza osobom z wyższymi i lepszymi kwalifikacjami. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Chociaż średnia luka produktowa (3) w strefie euro ma być nieznacznie dodatnia w 2018 r. (0,3 % potencjalnego PKB), istnieją duże różnice między państwami członkowskimi, co oznacza, że cykliczny wzrost gospodarczy nie jest wszędzie jednakowy. Wielkość pozytywnej luki produktowej w danym kraju wskazuje, do jakiego stopnia można by zaostrzyć kurs polityki budżetowej bez procyklicznej polityki fiskalnej. Kilka państw członkowskich (a zwłaszcza kilka dużych krajów wywierających znaczny wpływ na całą strefę euro) o wysokich wskaźnikach długu publicznego w stosunku do PKB ma znikomą lub ujemną lukę produktową. Państwa członkowskie powinny wprawdzie dołożyć wszelkich starań, by zapewnić wysoką jakość finansów publicznych, niemniej zmuszanie ich do tworzenia buforów fiskalnych poprzez restrykcyjny kurs polityki budżetowej prawdopodobnie utrwali jedynie niski wzrost i nie pomoże zmniejszyć długu publicznego w stosunku do PKB. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ponadto dobrze udokumentowaną słabością unijnego zarządzania gospodarczego oraz jednym z powodów reform takich jak ustanowienie Europejskiej Rady Budżetowej było skupienie się jedynie na zgodności krajowych polityk fiskalnych z unijnymi regułami fiskalnymi, podczas gdy kurs polityki budżetowej w ujęciu zbiorczym w strefie euro został zaniedbany. Brak zalecenia dotyczącego kursu polityki budżetowej w ujęciu zbiorczym w strefie euro w tym roku jest więc niefortunny. Stracono szansę powiązania go z bardziej szczegółowymi zaleceniami dotyczącymi zróżnicowania między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zgodnie ze swymi wcześniejszymi opiniami Komitet wzywa państwa członkowskie i Komisję Europejską do wzmocnienia inwestycji publicznych jako narzędzia wspierania wzrostu w długim okresie, lecz także zmniejszenia obecnej niepewności i ułatwienia przejścia do bardziej zrównoważonego i sprawiedliwego modelu wzrostu. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Komitet zastanawia się, czy w krajach o wysokich wskaźnikach długu publicznego w stosunku do PKB bardziej wydajne i skuteczne zamówienia publiczne same z siebie (4) mogą pomóc w zwiększeniu wydatków publicznych na inwestycje – w tym w edukację, umiejętności i aktywną politykę rynku pracy – do odpowiednich poziomów, tak aby wspierać długoterminowy wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu oraz osiągnąć cele z Paryża dotyczące ograniczenia emisji dwutlenku węgla. Pozostaje także pytanie, czy zmian tych można dokonać w odpowiednim czasie, biorąc pod uwagę pilną potrzebę inwestycji publicznych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W opinii EKES-u w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro w 2018 r. (5) zwrócono uwagę na ogromne sprzeczności, jakie stwarza sytuacja, w której pewne kraje utrzymujące nadmierne nadwyżki na rachunku obrotów bieżących i nadwyżki budżetowe mają również ujemne wskaźniki tworzenia kapitału publicznego netto. Komitet wyraża zaniepokojenie faktem, że pomimo wielokrotnych zaleceń Komisji i Rady w jesiennej prognozie przewiduje się, że kraje te będą w dalszym ciągu posiadać bardzo wysokie nadwyżki na rachunku obrotów bieżących aż do 2020 r. (6). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Komitet przyjmuje z zadowoleniem położenie nacisku na wzmocnienie systemów edukacji oraz inwestycji w umiejętności i zmniejszanie segmentacji rynku pracy, a także ponawia apel o przeprowadzenie reform strukturalnych, które wspierałyby wyższy łączny wzrost wydajności przy jednoczesnym tworzeniu miejsc pracy wysokiej jakości i zagwarantowaniu sprawiedliwej dystrybucji korzyści ze wzrostu wydajności. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Komitet zgadza się z apelem o wyższy wzrost płac w państwach członkowskich odnotowujących nadwyżki. Zauważa jednak, że wzrost wydajności sam w sobie wcale nie spowoduje wzrostu płac realnych w państwach członkowskich o ujemnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto, gdyż w wielu krajach doszło do oddzielenia wzrostu wydajności i realnych rekompensat. Należy także przedsięwziąć środki wspierające bardziej równomierną dystrybucję korzyści ze wzrostu wydajności. Głównym instrumentem w tym względzie są negocjacje zbiorowe oparte na autonomii partnerów społecznych, które w odniesieniu do ustalania wynagrodzenia powinny uwzględniać wzrost kosztów życia i rzeczywistej produktywności, a także inne aspekty poprawiające jakość zatrudnienia. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | „Rozwiązanie problemu oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania i agresywnego planowania podatkowego jest konieczne, aby systemy podatkowe stały się bardziej sprawiedliwe i skuteczne. Środki te mają kluczowe znaczenie dla zabezpieczenia dochodów rządowych, zapobiegania zakłóceniom konkurencji między przedsiębiorstwami, zachowania spójności społecznej oraz zwalczania rosnących nierówności”. EKES w pełni zgadza się z tym stwierdzeniem zawartym w dokumencie roboczym towarzyszącym wnioskowi dotyczącemu zaleceniu (7). Apeluje zatem, by niezwłocznie wdrożyć przepisy przyjęte w celu zwalczania tych przestępstw i nadużyć na poziomie europejskim oraz ocenić możliwość ustanowienia innych, bardziej skutecznych środków, które obejmą również instrumenty pozwalające położyć kres nielegalnej działalności rajów podatkowych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Komitet uważa, że należy podjąć bardziej zdecydowane kroki, aby ułatwić wydatki publiczne na inwestycje, np. poprzez wyłączenie wydatków na inwestycje publiczne z obliczania deficytu w ramach unijnych reguł fiskalnych (tzw. złotej reguły budżetowej) z należytym uwzględnieniem zdolności obsługi obecnego zadłużenia. |
| --- | --- |

4.2.

Bruksela, dnia 24 stycznia 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Ta definicja odporności rynku pracy pochodzi ze sprawozdania OECD z 2012 r. „What makes labour markets resilient during recessions?”, Przegląd stanu zatrudnienia, OECD Publishing, Paryż.

1

(2)  Dz.U. C 62 z 15.2 2019, s. 312..

2

(3)  Jest to różnica między faktycznym a potencjalnym PKB wyrażona jako odsetek PKB.

3

(4)  Zob. Komisja Europejska (2018) „Analiza gospodarki w strefie euro”, SWD(2018) 467 final, s. 8.

4

(5)  Dz.U. C 62 z 15.2. 2019, s. 312..

5

(6)  Statistical Annex, European Economic Forecast – Autumn 2018, tabela 50, s. 196.

6

(7)  Zob. Komisja Europejska (2018) „Analiza gospodarki w strefie euro”, SWD(2018) 467 final, s. 8.

7

---

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/53 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/53

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. Wkład Komisji Europejskiej w spotkanie przywódców w Salzburgu w dniach 19–20 września 2018 r.”

[COM(2018) 634 final – 2018/0329 COD]

(2019/C 159/08)

Sprawozdawca: José Antonio MORENO DÍAZ

Współsprawozdawczyni: Vladimíra DRBALOVÁ

| Wniosek o konsultację | Komisja 24.10.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 18.12.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 169/2/6 |

Wniosek o konsultację

Komisja 24.10.2018

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

18.12.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)

169/2/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyjmuje do wiadomości argumenty Komisji Europejskiej za przedłożeniem wniosku dotyczącego rewizji dyrektywy powrotowej (1), ale ponownie wyraża przekonanie, że w pierwszym rzędzie niezbędne jest, by UE miała wspólną politykę i wspólne przepisy prawne dotyczące legalnej migracji, jak również ochrony międzynarodowej i azylu (2). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wyraża zaniepokojenie z powodu różnic w kryteriach dotyczących zarządzania migracjami ze strony państw członkowskich UE, zwłaszcza odnośnie do sposobu traktowania migrantów o nieuregulowanym statusie, co prowadzi do braku pewności prawa oraz nierównego traktowania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES sądzi, że Komisja powinna była rozpocząć proces komunikacji i konsultacji z władzami i społeczeństwem obywatelskim w tej sprawie w nowym kontekście, podobnie jak to miało wcześniej miejsce w odniesieniu do zielonej księgi (3). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że Komisja powinna przedłożyć dane (przynajmniej szacunkowe) dotyczące stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE (4) odnoszącej się do powrotów, zakresu możliwości jej stosowania, intensywności monitorowania skuteczności jej stosowania, głównych trudności napotkanych w okresie jej stosowania oraz stopnia jej przestrzegania przez poszczególne państwa członkowskie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komisja powinna dokonać minimalnej samokrytyki albo przynajmniej analizy mającej wyjaśnić niski poziom powrotów przeprowadzanych przez państwa członkowskie i jasno wskazać przyczyny tej sytuacji i/lub podmioty za nią odpowiedzialne. Jeśli państwa członkowskie nie wdrożyły dyrektywy i nie zastosowały się do zalecenia Komisji (UE) 2017/432 (5) w sprawie zapewnienia większej skuteczności powrotów, należałoby dokonać oceny skutków. Ocena ta powinna obejmować także ocenę sposobu podejścia państw członkowskich do opracowywania programów operacyjnych mających na celu zapewnianie pomocy i doradztwa w zakresie powrotów oraz porównanie opłacalności nakładów związanych z dobrowolnymi i przymusowymi powrotami. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest świadomy tego, że pewna część retoryki skrajnej prawicy i nacjonalistów dotycząca migracji skłania do przyjmowania postaw ksenofobicznych i nietolerancyjnych. Sądzi, że kompleksowa i wspólna polityka migracyjna UE byłaby najlepszą odpowiedzią na obawy europejskich obywateli. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Zgodnie z tym, co EKES zalecał w innych opiniach (6), trzeba stworzyć inny dyskurs o migracji, który będzie wspierał normalny sposób postrzegania migracji jako zwykłego społecznego i gospodarczego czynnika i umożliwi działanie pedagogiki społecznej w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Z drugiej strony EKES może poprzeć konkluzje Rady z czerwca 2018 r. mówiące, że koniecznym warunkiem funkcjonowania unijnej polityki jest kompleksowe podejście do migracji łączące skuteczniejszą kontrolę granic zewnętrznych UE, intensywniejsze działania zewnętrzne i aspekty wewnętrzne, zgodnie z zasadami i wartościami UE, oraz że trzeba kontynuować te wysiłki, aby nie dopuścić do klęsk humanitarnych (7). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Dane przedstawione przez Radę Europejską (18 października 2018 r.) (8) pokazują, że liczba nielegalnych wjazdów do UE spadła o 95 %. Dane Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji z września 2018 r. (9) pokazują jednocześnie, że do tego czasu do UE dotarło przez morze 83 067 osób, a 1 987 zmarło w trakcie przeprawy. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że skuteczna polityka powrotowa jest nieodłącznym elementem ogólnej polityki migracyjnej i azylowej UE. Niemniej polityki takiej brakuje i Komisja Europejska powinna postępować w sposób spójny i wyważony i nie postrzegać migracji tylko z punktu widzenia bezpieczeństwa, przestępczości i polityki. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Zdaniem EKES-u niezbędne jest przeprowadzenie analizy porównawczej ośrodków detencyjnych w UE, ich sytuacji i tego, jak przestrzega się w nich praw człowieka. Analiza ta musi opierać się na danych i wizytach na miejscu. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES przyjmuje z zadowoleniem starania Komisji na rzecz przyspieszenia procesu podejmowania decyzji nakazujących powrót i powiązania go z odmowną decyzją w sprawie azylu i decyzją o zakończeniu legalnego pobytu, jak również starania na rzecz ogólnego przyspieszenia procedury powrotowej i zwiększenia jej skuteczności. Trzeba jednak przeanalizować, czy proponowane terminy są realistyczne i ocenić przeszkody, które mogłyby uniemożliwić urzeczywistnienie tych starań. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES postrzega przy tym skuteczną politykę powrotową jako powiązaną z procesem efektywnej współpracy z państwami trzecimi oraz z zawieraniem i wdrażaniem umów o readmisji i wzywa Komisję do podejmowania dalszych wysiłków, a państwa członkowskie do pełnego wykorzystania tych porozumień. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES uważa również, że należy wspomnieć o sprawdzonych rozwiązaniach stosowanych przez niektóre państwa UE w celu zapobiegania długotrwałemu nielegalnemu pobytowi cudzoziemców przebywających nielegalnie. Tego rodzaju sprawdzone rozwiązania obejmują udzielenie zezwolenia na pobyt w wyjątkowych okolicznościach związanych z silnymi powiązaniami społecznymi, zawodowymi lub rodzinnymi – np. arraigo w Hiszpanii czy Duldung w Niemczech. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Kontekst i wniosek Komisji

| 2.1. | UE stara się od 1999 r. opracować kompleksowe podejście do migracji, obejmujące harmonizację warunków readmisji, prawa przebywających legalnie obywateli państw trzecich, tworzenie środków prawnych służących zapobieganiu nieuregulowanej migracji i rozwój praktycznej współpracy w tym zakresie. Dyrektywa powrotowa (2008/115/WE) miała wprowadzić na bazie wspólnych norm skuteczną politykę dotyczącą wydalania i repatriacji; jednak opublikowane w 2014 r. sprawozdanie z wdrażania tej dyrektywy pokazało, że osiągnięto bardzo małe postępy, jeśli chodzi o zwiększenie efektywnego odsetka powrotów osiąganego przez UE: 2014 r. – 36,3 %, 2015 r. – 36,8 %, 2016 r. – 45,8 %, 2017 r. – 36,6 %. Poprawy sytuacji nie przyniosło też zalecenie (UE) 2017/432 obejmujące zestaw rozwiązań, które państwa członkowskie powinny przyjąć, aby w pełni wykorzystać elastyczność zapewnianą w dyrektywie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bez zmieniania zakresu dyrektywy lub wpływania na ochronę aktualnych praw migrantów, w tym związanych z dobrem dziecka, życiem rodzinnym i staniem zdrowia oraz z zasadą non-refoulement, przekształcona dyrektywa powinna zwiększyć skuteczność procesu powrotowego poprzez zaproponowanie:






  — | większej spójności i synergii z procedurami azylowymi, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

większej spójności i synergii z procedurami azylowymi,

| — | nowej procedury granicznej, |
| --- | --- |

—

nowej procedury granicznej,

| — | jasnych procedur i zasad zapobiegania nadużyciom, |
| --- | --- |

—

jasnych procedur i zasad zapobiegania nadużyciom,

| — | sugestii mających na celu promowanie skutecznych powrotów dobrowolnych, |
| --- | --- |

—

sugestii mających na celu promowanie skutecznych powrotów dobrowolnych,

| — | jasnych zasad dotyczących zatrzymania. |
| --- | --- |

—

jasnych zasad dotyczących zatrzymania.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES wyraża zaniepokojenie z powodu różnic w kryteriach dotyczących zarządzania migracjami ze strony państw członkowskich UE, zwłaszcza odnośnie do sposobu traktowania migrantów o nieuregulowanym statusie, co prowadzi do braku pewności prawa oraz nierównego traktowania. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES powtarza zalecenia zawarte w swej opinii w sprawie komunikatu Komisji z 2002 r. dotyczącego wspólnotowej polityki w sprawie powrotu osób przebywających nielegalnie, ponieważ uważa, że zalecenia te nie zostały – w pełni lub wcale – uwzględnione w różnych aktach prawnych lub w ramach środków politycznych wprowadzonych od tego czasu na szczeblu unijnym, zwłaszcza jeśli chodzi o prawa migrantów o nieuregulowanym statusie, legalizację pobytu, przymusowy powrót, odwołanie sądowe, prawo do jedności rodziny, zatrzymanie i potrzebę ustanowienia rzeczywiście wspólnej polityki w dziedzinie legalnej migracji (10). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Należy oczywiście pozytywnie przyjąć zadeklarowany zamiar leżący u podstaw przekształcenia, jakim jest zwiększenie skuteczności procedur związanych z powrotami, przyspieszenie procedur rozpatrywania wniosków i bezpośrednie powiązanie ich z decyzją odmawiającą udzielenia azylu i z decyzją dotyczącą zakończenia legalnego pobytu. Państwa członkowskie mają prawo odsyłać migrantów o nieuregulowanym statusie pod warunkiem że ustanowione zostały sprawiedliwe i skuteczne systemy azylowe, które są w pełni zgodne z zasadą non-refoulement. Jednak jeżeli chodzi o wytyczone cele proponowanych zmian to EKES jest zaniepokojony ich konsekwencjami. EKES zastanawia się nad skutecznością tych zmian i obawia się, że ich jedynym skutkiem może być pogorszenie sytuacji i zwiększenie represyjności. Nie należy odchodzić od zapisanej już w dyrektywie 2008/115/WE podstawowej zasady pierwszeństwa dobrowolnych powrotów i zastępować jej wyłącznie represyjną polityką. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Wniosek należy również oceniać z punktu widzenia wykonalności zapisanych w nim celów, zwłaszcza jeśli nadal ma być zgodny z prawami człowieka. Cel, jakim jest ogólne wydalenie wszystkich cudzoziemców nielegalnie przebywających na terytorium Unii jako jedyny sposób przywrócenia legalności ich statusu jest po prostu niewykonalny. Z jednej strony taki wniosek wypływa z doświadczeń ostatnich lat, a z drugiej wiązałoby to się z nieproporcjonalnie dużymi kosztami ludzkimi i niewspółmiernymi nakładami gospodarczymi i innymi. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W ciągu ostatnich dziesięciu lat nie było żadnego skutecznego wdrażania, monitorowania ani oceny polityki w zakresie powrotów, która co więcej nadal nie jest skutecznie powiązana z kompleksową i wspólną polityką migracyjną UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komisja powinna wyjaśnić we wniosku, dlaczego państwa członkowskie nie wdrożyły odpowiednio dyrektywy 2008/115/WE i nie przestrzegały zalecenia (UE) 2017/432, które zawiera wytyczne, jak stosować dyrektywę i wzywa państwa członkowskie do przyjęcia niezbędnych działań w celu usunięcia prawnych i praktycznych przeszkód utrudniających powroty. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ponadto w kontekście nasilającej się niepewności społecznej powinno się czynić starania, by publikować faktyczne dane o nieuregulowanej migracji do UE i odpowiedzialnie je interpretować, tak by zapobiegać podżeganiu do ksenofobicznych i rasistowskich wypowiedzi, które wzmacniają stanowiska skrajnie prawicowe. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Mając na uwadze rozwój wydarzeń od 2008 r., Komisja postrzega przekształcenie dyrektywy jako sposób na osiągnięcie uzasadnionego celu dotyczącego przywrócenia zgodności z prawem i zwiększenia skuteczności przeprowadzania powrotów. Istnieje jednak wiele innych środków, które mają ten sam cel, a zarazem są skuteczniejsze i mniej uciążliwe (np. dobrowolne powroty, indywidualne uregulowanie statusu itp.). EKES uważa, że skuteczna polityka w zakresie powrotów jest nieodłącznym elementem ogólnej polityki imigracyjnej i azylowej UE. Niemniej brak takiej polityki powinien skłonić Komisję Europejską do przyjęcia samokrytycznej, spójnej i wyważonej postawy odrzucającej postrzeganie migracji tylko z punktu widzenia służb policji i bezpieczeństwa, które prowadzi do jej kryminalizacji (11). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Już we wcześniejszej opinii zapisano: „EKES przypomina Komisji, że w różnych opiniach podkreślał konieczność przyjęcia środków na rzecz legalizowania pobytu” (12). Jednak prawodawstwo europejskie przewiduje środki mające na celu położenie kresu nieuregulowanemu statusowi danej osoby w rozsądny i konstruktywny sposób. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Przykłady takich środków można znaleźć w artykule 6 – Decyzja o zobowiązaniu do powrotu – i artykule 7 – Dobrowolny wyjazd – dyrektywy 2008/115/WE, jednak państwa członkowskie bardzo rzadko ją analizują i stosują, zwłaszcza w przypadkach, w których bezskutecznie starano się przeprowadzić powrót danej osoby. W tym kontekście EKES popiera zalecenie (UE) 2017/432 w sprawie tworzenia programów operacyjnych dotyczących wspomaganych dobrowolnych powrotów. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES stwierdza ponadto, że zasady mające zastosowanie do wydalenia obywateli Unii i członków ich rodziny uzasadnione względami porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego (13) nie są stosowane do migrantów o nieuregulowanym statusie. Chodzi tu o możliwość złożenia wniosku o uchylenie nakazu wydalenia ze względu na zmianę okoliczności, które zaszły po upływie określonego odpowiedniego okresu, a w przypadku, gdy od wydania nakazu wydalenia upłynęły dwa lata, o obowiązek wykonania nakazu dopiero po sprawdzeniu okoliczności jego wydania. Nie wydaje się właściwe, by podejście stosowane w odniesieniu do obywateli UE wyłącznie z powodu stanowienia przez nich zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego nie mogło być stosowane także w przypadku tych osób, którym jedynie brakuje stosownych dokumentów, jeżeli zaszły w stosunku do nich istotne zmiany okoliczności. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Absolutnie niezbędne jest zapewnienie w odniesieniu do procedur w zakresie powrotów mechanizmów i skutecznych gwarancji dotyczących ochrony praw i interesów obywateli państw trzecich, wobec których rozpoczęto postępowanie administracyjne, które te mechanizmy i gwarancje wykroczą poza zwykłą możliwość dochodzenia roszczeń lub odwołania się. Powinien istnieć skuteczny sposób egzekwowania tych praw przy zapewnieniu odpowiedniej pomocy prawnej; w przypadku każdego postępowania powinno się automatycznie wyznaczyć prawnika z odpowiednim przygotowaniem zawodowym specjalizującego się w danej dziedzinie, który przygotuje obronę. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Polityce ścigania osób przebywających nielegalnie musi towarzyszyć całkowity i kategoryczny zakaz identyfikacji osób na podstawie ich przynależności etnicznej i/lub religijnej. Obecne złagodzenie tego zakazu czyni z Europy obszar, gdzie mniejszości rasowe mogłyby być w niedopuszczalny sposób narażone na podejrzenia oraz kontrolę ze strony władz. Bardzo wymowne jest tu potępienie Hiszpanii przez Komitet Praw Człowieka ONZ w lipcu 2009 r. (14) za zatrzymanie obywatelki hiszpańskiej tylko z powodu koloru skóry, gdyż na tej podstawie podejrzewano, że może być nielegalną migrantką. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Zdaniem EKES-u niezbędne jest przeprowadzenie analizy porównawczej ośrodków detencyjnych w UE, ich sytuacji i przestrzegania praw człowieka. Analiza ta musi opierać się na danych i wizytach na miejscu. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Jednocześnie EKES proponuje, by Komisja stale analizowała podejście państw członkowskich do opracowywania programów operacyjnych umożliwiających zwiększoną pomoc i doradztwo w przypadku powrotu, w tym wsparcie na rzecz reintegracji w państwie trzecim powrotu, które to programy operacyjne państwa członkowskie mają obowiązek tworzyć już od 2017 r. Analiza ta powinna obejmować także porównanie efektywności nakładów związanych z dobrowolnymi i przymusowymi powrotami. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES pragnie wspomnieć o sprawdzonych rozwiązaniach stosowanych przez niektóre państwa UE w celu zapobiegania długotrwałemu nielegalnemu pobytowi imigrantów o nieuregulowanym statusie. Do tego rodzaju sprawdzonych rozwiązań można zaliczyć „arraigo” w Hiszpanii czy „Duldung” w Niemczech, które umożliwiają niektórym cudzoziemcom, którzy od długiego czasu nielegalnie przybywają na danym terytorium, uzyskanie na zasadzie wyjątku w selektywny i zindywidualizowany sposób prawa do pobytu, o ile spełnią określone wymogi. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Analiza proponowanych zmian

| 5.1. | Tekst dyrektywy jest bardzo jasny; wprowadza ona dziewięć konkretnych zmian, na których skupia się opinia EKES-u. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Istnieje potrzeba ustanowienia ogólnounijnych obiektywnych kryteriów służących ustalaniu ryzyka ucieczki lub jego braku, w tym ryzyka niedozwolonego wtórnego przemieszczania się. Aby uniknąć rozbieżnych lub nieskutecznych interpretacji, w artykule 6 wniosku określono wspólny wykaz obiektywnych kryteriów pozwalających stwierdzić, czy istnieje ryzyko ucieczki w ramach ogólnej oceny szczególnych okoliczności w danym przypadku. Wykaz kryteriów jest zbyt szeroki i wykracza poza zalecenie (UE) 2017/432. W rezultacie pomimo tego, że dyrektywa przewiduje dwie procedury dotyczące powrotu – jedną stosowaną w przypadkach pilnych i wyjątkowych, bez możliwości dobrowolnego wyjazdu i z dodatkowymi obowiązkami, a drugą zapewniającą gwarancje i możliwość dobrowolnego wykonania – w praktyce większość migrantów o nieuregulowanym statusie będą podlegać procedurze, które teoretycznie powinny mieć charakter wyjątkowy. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.2.1. | Jedynie ograniczona liczba obiektywnych kryteriów zaproponowanych w artykule 6 i wynikających z zalecenia (UE) 2017/432, co w wersji przekształconej odpowiada kryteriom wymienionym w lit. f), h) i k), służy dokładnemu zdefiniowaniu ryzyka ucieczki. Zgodnie z przepisami art. 7 dotyczącego obowiązku współpracy za odpowiednie kryterium można uznać także to wymienione w lit. j).






  a) | Brak dokumentów w chwili wszczęcia postępowania administracyjnego to większości przypadków sytuacja, którą można na wniosek naprawić, a w razie niespełnienia tego żądania można kryterium to przenieść do lit. f). |
| --- | --- | --- |

5.2.1.

a)

Brak dokumentów w chwili wszczęcia postępowania administracyjnego to większości przypadków sytuacja, którą można na wniosek naprawić, a w razie niespełnienia tego żądania można kryterium to przenieść do lit. f).

| b) | Cel ten nakłada ciężar dowodu na migranta, który będzie musiał wykazać się rzeczywistym przebywaniem w danym państwie, co oznacza złamanie podstawowej gwarancji prawnej. Ogólne trudności związane z zamieszkaniem i szczególne przeszkody, jakie wiele gmin stwarza dla cudzoziemców w ogóle, a w szczególności dla osób o nieuregulowanym statusie, nadaje temu punktowi nieproporcjonalne znaczenie. |
| --- | --- |

b)

Cel ten nakłada ciężar dowodu na migranta, który będzie musiał wykazać się rzeczywistym przebywaniem w danym państwie, co oznacza złamanie podstawowej gwarancji prawnej. Ogólne trudności związane z zamieszkaniem i szczególne przeszkody, jakie wiele gmin stwarza dla cudzoziemców w ogóle, a w szczególności dla osób o nieuregulowanym statusie, nadaje temu punktowi nieproporcjonalne znaczenie.

| c) | Jeśli chcemy zapobiec sytuacji, w której WSZYSCY nielegalni imigranci mogliby zostać oskarżeni o ryzyko ucieczki, co oznaczałoby że procedura zapewniająca gwarancje zostałaby całkowicie zepchnięta na margines, ocena ryzyka na podstawie tego parametru nie jest możliwa. W końcu każdy, kto został pozbawiony prawa do pracy, jest w sposób oczywisty pozbawiony również zasobów ekonomicznych i większość migrantów o nieuregulowanym statusie będzie zatem cierpieć na brak środków finansowych. |
| --- | --- |

c)

Jeśli chcemy zapobiec sytuacji, w której WSZYSCY nielegalni imigranci mogliby zostać oskarżeni o ryzyko ucieczki, co oznaczałoby że procedura zapewniająca gwarancje zostałaby całkowicie zepchnięta na margines, ocena ryzyka na podstawie tego parametru nie jest możliwa. W końcu każdy, kto został pozbawiony prawa do pracy, jest w sposób oczywisty pozbawiony również zasobów ekonomicznych i większość migrantów o nieuregulowanym statusie będzie zatem cierpieć na brak środków finansowych.

| d) | Z uwagi na politykę zamkniętych granic stosowaną przez państwa członkowskie, wielu migrantów o nieuregulowanym statusie, a nawet wielu legalnych migrantów, przedostało się na terytorium państw członkowskich nielegalnie. |
| --- | --- |

d)

Z uwagi na politykę zamkniętych granic stosowaną przez państwa członkowskie, wielu migrantów o nieuregulowanym statusie, a nawet wielu legalnych migrantów, przedostało się na terytorium państw członkowskich nielegalnie.

| e) | Jeżeli migrant o nieuregulowanym statusie przemieszcza się między państwami członkowskimi, to jest to domyślnie nieuprawnione, lecz niekoniecznie jest to powód do uznania, że istnieje ryzyko ucieczki. |
| --- | --- |

e)

Jeżeli migrant o nieuregulowanym statusie przemieszcza się między państwami członkowskimi, to jest to domyślnie nieuprawnione, lecz niekoniecznie jest to powód do uznania, że istnieje ryzyko ucieczki.

| g) | Objęcie decyzją nakazującą powrót wydaną w innym państwie członkowskim: Wymienienie tej możliwości jest niezrozumiałe, skoro sama dyrektywa ustanawia bezpośrednie wykonanie tej decyzji przez inne państwo członkowskie. |
| --- | --- |

g)

Objęcie decyzją nakazującą powrót wydaną w innym państwie członkowskim: Wymienienie tej możliwości jest niezrozumiałe, skoro sama dyrektywa ustanawia bezpośrednie wykonanie tej decyzji przez inne państwo członkowskie.

| i) | Niewykonanie obowiązku udania się na terytorium innego państwa członkowskiego, które wydało ważne zezwolenie na pobyt: W takich przypadkach wszczęcie postępowania administracyjnego dotyczącego wydalenia do państwa pochodzenia bez dobrowolnego wyjazdu ma całkowicie nieproporcjonalny charakter. W takim przypadku należy wdrożyć jakiś środek przymusowego przekazania do tego innego państwa członkowskiego, a nie zastosować wydalenie do kraju pochodzenia, a już z pewnością nie w drodze procedury pilnej. |
| --- | --- |

i)

Niewykonanie obowiązku udania się na terytorium innego państwa członkowskiego, które wydało ważne zezwolenie na pobyt: W takich przypadkach wszczęcie postępowania administracyjnego dotyczącego wydalenia do państwa pochodzenia bez dobrowolnego wyjazdu ma całkowicie nieproporcjonalny charakter. W takim przypadku należy wdrożyć jakiś środek przymusowego przekazania do tego innego państwa członkowskiego, a nie zastosować wydalenie do kraju pochodzenia, a już z pewnością nie w drodze procedury pilnej.

| 5.3. | Przed dokonaniem analizy artykułów 7 i 8 i innych artykułów wniosku trzeba wyjaśnić następującą kwestię: cały tekst proponowanej wersji przekształconej wyraźnie świadczy o niezrozumieniu prawnego charakteru decyzji nakazującej powrót, która to decyzja, po jej doprecyzowaniu, stanie się podstawą całkowitego podania w wątpliwość ust. 3, który znajduje odzwierciedlenie w nowym artykule 8 dyrektywy. Decyzja nakazująca powrót stanowi decyzję wykonawczą danego państwa, która ma bezpośredni wpływ na zakres osobistych praw i interesów danego człowieka. Co więcej podstawa tej decyzji bywa do pewnego stopnia bezpośrednio lub pośrednio powiązana z wypełnieniem obowiązku lub określonym zachowaniem, o które dana osoba jest oskarżona, a zatem wymagane byłoby sprawdzenie w odpowiedni, i z pewnością niezależny sposób, czy te oskarżenia są prawdziwe. Wywód ten ma pokazać, że wydalenie jest sankcją, karą czy sposobem ukarania o charakterze administracyjnym, a nie karnym, choć obowiązują tu te same zasady konstytucyjne i dotyczące praw podstawowych jak w prawie karnym. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Jeśli chodzi o artykuł 7 dotyczący obowiązku współpracy, to EKES odnotowuje założenie Komisji, że nałożony na obywateli państw trzecich obowiązek współpracy z właściwymi organami państw członkowskich na wszystkich etapach procedur powrotu może przyczynić się do sprawniejszego przebiegu i większej skuteczności tych procedur. Niemniej trzeba zauważyć, że jest to bezpośrednie naruszenie podstawowego prawa do nieprzedkładania dowodów przeciwko samemu sobie. Obowiązki ustanowione w tym artykule można zsumować w jeden obowiązek – obowiązek danej osoby współpracowania przy czymś, co jest wymierzone przeciwko niej. W artykule 8 dotyczącym decyzji nakazującej powrót nakłada się na państwa członkowskie nowy obowiązek wydania decyzji nakazującej powrót bezzwłocznie po przyjęciu decyzji o zakończeniu legalnego pobytu obywatela państwa trzeciego, w tym decyzji o nieprzyznaniu statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej. EKES uważa, że należy uzupełnić artykuł 8 o możliwość zapewnienia obywatelowi państwa trzeciego odpowiedniej możliwości, by sam opuścił terytorium, lub możliwości poszukiwania alternatywnego rozwiązania służącego zalegalizowaniu jego sytuacji. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Artykuł 9 w sprawie dobrowolnego wyjazdu mówi, że należy wyznaczyć odpowiedni termin dobrowolnego wyjazdu, który wynosi trzydzieści dni, co stanowi odejście od oryginalnego przepisu przewidującego termin od siedmiu do trzydziestu dni. Już wcześniej można było krytykować fakt, że maksymalny termin wynosił jedynie trzydzieści dni, ale istnienie minimalnego terminu stanowiło pewną gwarancję. Zniesienie tego minimalnego terminu sprawi, że państwa członkowskie będą mogły w ogóle nie przewidzieć terminu dobrowolnego wyjazdu. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Nowe przepisy wprowadzone w artykule 13 umożliwiają państwom członkowskim nałożenie zakazu wjazdu, który nie towarzyszy decyzji nakazującej powrót, wobec obywatela państwa trzeciego, którego nielegalny pobyt w danym państwie członkowskim wykryto w chwili (dobrowolnego) opuszczania przez niego UE. EKES postrzega ten przepis jako nałożenie sankcji na daną osobę w chwili, gdy ta osoba działa zgodnie z prawem, tzn. opuszcza terytorium UE i kończy nielegalny pobyt. Z drugiej strony środek ten można także postrzegać jako zabezpieczenie przed ponownym nielegalnym wjazdem na terytorium danego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Artykuł 14 w sprawie zarządzania powrotami zobowiązuje każde państwo członkowskie do ustanowienia, eksploatowania, utrzymywania i rozwijania krajowego systemu zarządzania powrotami, w którym przetwarza się wszystkie informacje konieczne do wdrożenia dyrektywy. Musi być jednak zapewniona kompatybilność techniczna umożliwiająca komunikację z systemem centralnym. W artykule 14 przewiduje się także, że państwa członkowskie ustanowią programy operacyjne w celu wspierania powrotów. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.7.1. | W związku z niedostatkami Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) potrzebne są rozwiązania zmierzające do poprawy koordynacji między państwami członkowskimi. Jest bardziej niż wątpliwe, czy niezbędny jest do tego jednoznaczny przepis prawny w dyrektywie, jako że chodzi o bardzo praktyczne kwestie związane z zarządzaniem. |
| --- | --- |

5.7.1.

| 5.7.2. | Propozycja, by państwa członkowskie ustanawiały programy udzielania pomocy logistycznej, finansowej i innej pomocy materialnej w celu wspierania dobrowolnych powrotów, obejmujące także programy na rzecz reintegracji, wynika z zalecenia (UE) 2017/432. Komisja powinna wspierać ich tworzenie oraz je monitorować i oceniać. |
| --- | --- |

5.7.2.

| 5.8. | Artykuł 16 dotyczy wyłącznie „jedynego obowiązkowego przypadku, w którym na podstawie niniejszego wniosku zastosowanie ma automatyczny skutek zawieszający”, tzn. uzasadnienie postanowienia o wydaleniu osoby, której wniosek o ochronę międzynarodową został odrzucony. EKES nie jest temu przeciwny, ale sądzi, że istnieją dalsze przypadki, gdy wydalenie powinno być automatycznie odraczane, aby wzmocnić zakres ochrony i gwarancji. Chodzi między innymi o:






  — | przypadki, które bezpośrednio lub pośrednio dotyczą osób nieletnich; |
| --- | --- | --- |

5.8.

—

przypadki, które bezpośrednio lub pośrednio dotyczą osób nieletnich;

| — | przypadki, które bezpośrednio lub pośrednio dotyczą członków rodzin będących obywatelami państw członkowskich Unii i które w związku z tym nie wchodzą w zakres dyrektywy 2004/38/WE; |
| --- | --- |

—

przypadki, które bezpośrednio lub pośrednio dotyczą członków rodzin będących obywatelami państw członkowskich Unii i które w związku z tym nie wchodzą w zakres dyrektywy 2004/38/WE;

| — | przypadki, w których można wykazać zagrożenie dla zdrowia lub integralności fizycznej danej osoby; |
| --- | --- |

—

przypadki, w których można wykazać zagrożenie dla zdrowia lub integralności fizycznej danej osoby;

| — | przypadki, w których powrót ma nastąpić do krajów uznanych za niebezpieczne, w tym do krajów nieprzestrzegających praw człowieka. |
| --- | --- |

—

przypadki, w których powrót ma nastąpić do krajów uznanych za niebezpieczne, w tym do krajów nieprzestrzegających praw człowieka.

| 5.9. | Jeśli chodzi o środek detencyjny i ustanowienie minimalnego terminu trzech miesięcy w odniesieniu do maksymalnego okresu jego utrzymania, trzeba zauważyć, że z dostępnych faktów wynika, że albo działania i środki niezbędne do wydalenia do państwa trzeciego są wykonywane w okresie krótszym niż trzy miesiące, albo nie uda się osiągnąć praktycznie niczego nawet przy przedłużeniu tego okresu, a już zupełnie nic nie zyskuje się poprzez tak skrajne działania, jak pozbawienie wolności osoby, które nie popełniła żadnego przestępstwa. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES ponownie apeluje o wykorzystywanie innych rozwiązań, takich jak wspomniane wyżej niemieckie „Duldung” czy hiszpańskie „arraigo”, i sądzi, że ustalenie, czy będzie można wydalić daną osobę, zajmuje znacznie mniej czasu niż trzy miesiące. Zastosowanie środka detencyjnego czy zatrzymanie prewencyjne to środki zapobiegawcze, których celem jest ułatwienie wykonania powrotu przymusowego i niedopuszczenie do ucieczki. Trzeba jednak wykluczyć możliwość nadużywania ich jako ukrytej formy uwięzienia lub karania za migrację nieuregulowaną. Takiego uwięzienia wyraźnie zakazuje w swym orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (15). |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Dyrektywa powinna zatem wymagać, by ośrodki, w których będą przebywać osoby zatrzymane, nie były porównywalne z więzieniami lub od nich gorsze. Wymóg ten powinien mieć formę przepisów mówiących, że nadzór nad tymi ośrodkami prowadzony przez organy ścigania danego państwa nie może nigdy być realizowany wewnątrz tych ośrodków, ale wyłącznie na zewnątrz, a nadzór wewnętrzny powinien być powierzony innym organom państwowym. Dyrektywa powinna też wymagać, by w każdym państwie członkowskim status osób zatrzymanych był pod każdym względem równy statusowi prawnemu więźniów lub od niego wyższy. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Zmiana wprowadzona przez artykuł 22 ust. 7 jest całkowicie zbyteczna, ponieważ kwestię tę regulują już różne procedury azylowe państw członkowskich. W każdym przypadku jest nieproporcjonalne, by osoba, która może być zatrzymana na okres nawet czterech miesięcy w celu przeprowadzenia jej powrotu w wyniku odrzucenia jej wniosku o azyl, mogła zostać ponownie zatrzymana na nowy okres sześciu miesięcy w tym samym celu, jakim jest przeprowadzenie jej powrotu. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | EKES zgadza się z Komisją, że skuteczność polityki UE w zakresie powrotów jest uzależniona także od współpracy z krajami pochodzenia. UE osiągnęła już pewne postępy, niemniej EKES wzywa Komisję do dalszych wysiłków w tej dziedzinie i jednocześnie do zaapelowania do państw członkowskich, by robiły użytek z tych rezultatów i w pełni wykorzystały te porozumienia. |
| --- | --- |

5.13.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Przewodniczący

Luca JAHIER

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2018) 634 final.

1

(2)  Dz.U. C 85 z 8.4.2003, s. 51.

2

(3)  COM(2002) 175 final.

3

(4)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. L 348 z 24.12.2008, s. 98).

4

(5)  Commission Recommendation (EU) 2017/432 of 7 March 2017 on making returns more effective when implementing Directive 2008/115/EC of the European Parliament and of the Council (JO L 66 du 11.3.2017, p. 15).

5

(6)  Zob. opinia EKES-u „Koszty braku imigracji i braku integracji” (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 1).

6

(7)  Konkluzje z posiedzenia Rady Europejskiej z 28 czerwca 2018 r.

7

(8)  Konkluzje z posiedzenia Rady Europejskiej z 18 października 2018 r.

8

(9)  IOM – Migration: Flow Monitoring Europe.

9

(10)  Dz.U. C 85 z 8.4.2003, s. 51.

10

(11)  Zob. sprawozdanie przygotowane przez Research Social Platform on Migration and Asylum w sprawie „Migration crackdown on NGO's assisting refugees and other migrants”.

11

(12)  Dz.U. C 85 z 8.4.2003, s. 51.

12

(13)  Art. 32 i 33 dyrektywy 2004/38/WE Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 77)..

13

Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 77).

(14)  FF. Communication No. 1493/2006, Williams Lecraft v. Spain.

14

(15)  Wyroki Trybunału Sprawiedliwości: z dnia 7 czerwca 2016 r., Affum, C-47/15, ECLI:EU:C:2016:408 i z dnia 28 kwietnia 2011 r., El Dridi, C-61/11.

15

ECLI:EU:C:2016:408

---

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/60 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/60

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki ochrony zasobów i jej egzekwowania mające zastosowanie na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 2115/2005 i rozporządzenie Rady (WE) nr 1386/2007”

[COM(2018) 577 final – 2018/0304 (COD)]

(2019/C 159/09)

Samodzielny sprawozdawca: Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE

| Wniosek o konsultację | Rada, 3.9.2018 |
| --- | --- |
| | Parlament Europejski, 10.9.2018 |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 104/0/2 |

Wniosek o konsultację

Rada, 3.9.2018

Parlament Europejski, 10.9.2018

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

104/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES uważa, że transpozycja do prawa UE środków ochrony i egzekwowania przyjętych przez Organizację Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku (NAFO) jest konieczna w celu doprowadzenia do jednolitego i skutecznego wdrożenia tych środków w UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Jednakże Komitet uważa, że wniosek nie ustanawia mechanizmu sprawnej transpozycji przepisów przyjętych przez NAFO i nie rozwiązuje kwestii ich aktualizacji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet opowiada się za prostszym i bardziej elastycznym mechanizmem, zatem proponuje rozporządzenie składające się z jednego artykułu stwierdzającego, że Unia Europejska musi obowiązkowo stosować do swojej floty przepisy przyjęte przez NAFO. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES podkreśla ryzyko związane z wprowadzeniem systemu aktów delegowanych, który przyznaje Komisji uprawnienia do stanowienia prawa bez konieczności stosowania się do zwykłej procedury. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

| 2.1. | Celem omawianego wniosku jest przetransponowanie do prawa Unii środków przyjętych przez NAFO w latach 2008–2017, gdyż w 2017 r. weszła w życie zmieniona konwencja NAFO. Ponieważ przedmiotowe środki są corocznie zmieniane, we wniosku przewidziano dokonanie transpozycji tych najnowszych i ustanowiono mechanizm w celu przyspieszenia i ułatwienia procesu wdrożenia środków w przyszłości. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Przewidziano zatem przekazanie Komisji uprawnień w celu regulowania środków operacyjnych odnoszących się do statków prowadzących działalność na obszarze podlegającym regulacjom. Środki te dotyczą np. uprawnień połowowych (ograniczenia kwot połowowych i/lub nakładu połowowego), zamykania łowisk, przyłowów, połowów rai, krewetki północnej i halibuta niebieskiego, ochrony rekina, wykorzystanych narzędzi połowowych, ochrony wrażliwych ekosystemów morskich oraz kontroli i inspekcji takiej działalności. W sumie opisano trzydzieści różnych rodzajów środków. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wniosek uchyla rozporządzenie Rady (WE) nr 2115/2005 (1) i rozporządzenie Rady (WE) nr 1386/2007 (2). |
| --- | --- |

2.3.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES uważa, że transpozycja do prawa UE środków ochrony i egzekwowania przyjętych przez NAFO jest konieczna w celu doprowadzenia do ich jednolitego i skutecznego wdrożenia w UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Biorąc jednak pod uwagę, że NAFO zmienia środki ochrony i kontroli co roku, Komitet uważa, że przedłożony wniosek nie ustanawia sprawnego mechanizmu transpozycji przepisów przyjętych przez NAFO ani ich corocznej aktualizacji. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Komitet uważa, że najbardziej elastycznym mechanizmem zapewnienia takich okresowych aktualizacji przepisów przyjętych przez NAFO byłoby opracowanie prostego rozporządzenia, w którym – precyzyjnie uzasadniwszy konieczność okresowej aktualizacji przynajmniej przepisów dotyczących trzydziestu proponowanych aspektów – w jednym artykule zawarto by zobowiązanie Unii Europejskiej do obowiązkowego stosowania do jej floty przepisów przyjmowanych przez NAFO każdego roku. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W przeciwnym wypadku EKES ostrzega przed ryzykiem permanentnych opóźnień między przepisami przyjmowanymi przez NAFO a aktami publikowanymi przez UE, a także zwraca uwagę na niepewność prawa, jaka może się z tym wiązać. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Komitet jest zaniepokojony kaskadowym skracaniem terminów przewidzianych na określone działania, jaki że Komisja skraca termin specjalnych komunikatów do państw członkowskich, a te z kolei będą zmuszone skrócić te terminy w stosunku do operatorów statków rybackich. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komitet uważa, że jedynym ułatwieniem płynącym z wprowadzenia aktów delegowanych będzie umożliwienie Komisji ustanawiania przepisów bez potrzeby stosowania się do zwykłej procedury. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Artykuł 5 ust. 1 stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby do stad określonych w uprawnieniach do połowów miały zastosowanie ograniczenia połowowe i ograniczenia nakładu połowowego. EKES uważa, że tekst należałoby zmienić na „[...] ograniczenia połowowe i/lub ograniczenia nakładu połowowego [...]”. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W art. 28 odnoszącym się do elektronicznego raportowania w ramach programu obserwacji niejasne sformułowanie ust. 3, a w jeszcze większym stopniu ust. 1, powoduje, że nie wiadomo, czy artykuł może się odnosić do obserwatora elektronicznego bez wspominania o tym wyraźnie. Komitet uważa, że z tego względu może pojawić się błędna interpretacja treści tego artykułu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES uważa, że z ust. 1 lit. a) art. 31 dotyczącego procedury nadzoru również nie wynika jasno, w jaki sposób bez przeprowadzenia inspekcji można dokonać oceny objętościowej lub oceny składu połowu z jednego zaciągu. |
| --- | --- |

4.3.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Luca JAHIER

---

(1)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 2115/2005 z dnia 20 grudnia 2005 r. wprowadzające program odbudowy zasobów halibuta grenlandzkiego w ramach Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku (Dz.U. L 340 z 23.12.2005, s. 3).

1

(2)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 1386/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiające środki ochrony zasobów i jej egzekwowania mające zastosowanie na obszarze podlegającym regulacji Organizacji Rybołówstwa Północno-Zachodniego Atlantyku (Dz.U. L 318 z 5.12.2007, s. 1).

2

---

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/63 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/63

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejskie Centrum Kompetencji w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa w kwestiach Przemysłu, Technologii i Badań Naukowych oraz sieć krajowych ośrodków koordynacji”

(COM(2018) 630 final — 2018/0328 (COD))

(2019/C 159/10)

Sprawozdawca: Antonio LONGO

Współsprawozdawca: Alberto MAZZOLA

| Wniosek o konsultację | Rada Europejska, 5.10.2018
  Parlament Europejski, 1.10.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 173 ust. 3, art. 188 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Transport, Energia, Infrastruktura i Społeczeństwo Informacyjne |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.1.2019 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 143/5/2 |

Wniosek o konsultację

Rada Europejska, 5.10.2018

Parlament Europejski, 1.10.2018

Podstawa prawna

Art. 173 ust. 3, art. 188 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Transport, Energia, Infrastruktura i Społeczeństwo Informacyjne

Data przyjęcia przez sekcję

9.1.2019

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

143/5/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji i uważa, że ma ona zasadnicze znaczenie dla rozwoju strategii przemysłowej w zakresie cyberbezpieczeństwa oraz dla osiągnięcia solidnej i szerokiej autonomii cyfrowej. Czynniki te są konieczne do wzmocnienia europejskich mechanizmów obronnych w obliczu trwającej wojny cybernetycznej, która może zagrażać systemom politycznym, gospodarczym i społecznym. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet podkreśla, że jakakolwiek strategia cyberbezpieczeństwa nie może pomijać kwestii powszechnej świadomości i bezpiecznego zachowania wszystkich użytkowników. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Komitet zgadza się z ogólnymi celami wniosku i ma świadomość, że konkretne aspekty funkcjonowania będą przedmiotem dalszej analizy. Uwzględniając, że wniosek dotyczy rozporządzenia, uważa za konieczne wczesne określenie niektórych szczególnie ważnych kwestii związanych z zarządzaniem, finansowaniem i osiąganiem ustalonych celów. Ważne jest, aby przyszłe sieci i centrum w możliwie dużym stopniu opierały się na zdolnościach cybernetycznych i wiedzy fachowej państw członkowskich i aby w centrum, które ma zostać utworzone, zakresy odpowiedzialności nie były powiązane. Ponadto należy zagwarantować, że obszary działalności przyszłej sieci oraz centrum nie będą się pokrywały z istniejącymi mechanizmami i instytucjami. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES popiera rozszerzenie współpracy na środowisko przemysłowe w oparciu o zdecydowane zobowiązania w dziedzinie nauki i inwestycji, w tym również w przyszłości jego udział w Radzie Zarządzającej. W przypadku trójstronnego wspólnego przedsięwzięcia Komisji Europejskiej, państw członkowskich i przemysłu udział przedsiębiorstw z państw spoza UE powinien ograniczać się do tych przedsiębiorstw, które od dłuższego czasu prowadzą działalność na terytorium UE i w pełni uczestniczą w europejskiej bazie technologicznej i przemysłowej, pod warunkiem że podlegają one odpowiednim mechanizmom kontrolnym oraz przestrzegają zasady wzajemności i wymogów poufności. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Cyberbezpieczeństwo powinno być wspólną sprawą wszystkich państw członkowskich, w związku z czym wszystkie państwa członkowskie powinny uczestniczyć w Radzie Zarządzającej, której sposób działania pozostaje do określenia. W celu pokrycia wkładu finansowego państw członkowskich można skorzystać z unijnych środków finansowych przyznanych poszczególnym państwom. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wniosek powinien lepiej wyjaśnić, w jaki sposób centrum będzie mogło interweniować w koordynację finansowania programu „Cyfrowa Europa”i „Horyzont Europa”, a szczególnie według jakich wytycznych przygotowywane i przydzielane będą zamówienia publiczne. Ten aspekt ma zasadnicze znaczenie dla uniknięcia powielania lub nakładania się działań. Ponadto w celu zwiększenia puli środków finansowych zaleca się rozszerzenie synergii z innymi instrumentami finansowymi UE (np. funduszami regionalnymi, funduszami strukturalnymi, instrumentem „Łącząc Europę”, EFR, funduszem InvestEU). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że konieczne jest określenie zasad współpracy i stosunków między Europejskim Centrum a ośrodkami krajowymi. Ponadto ważne jest, aby UE finansowała ośrodki krajowe, przynajmniej w odniesieniu do kosztów administracyjnych, ułatwiając harmonizację w zakresie administracji i kompetencji, tak aby zmniejszyć przepaść między państwami europejskimi. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet ponownie podkreśla znaczenie kapitału ludzkiego i wyraża nadzieję, że Centrum Kompetencji może we współpracy z uczelniami wyższymi, ośrodkami badawczymi i ośrodkami szkolnictwa wyższego promować kształcenie i szkolenie najwyższej jakości, również za pomocą specjalnych uniwersyteckich ścieżek dydaktycznych w instytucjach szkolnictwa wyższego. Istotne jest także zapewnienie specjalnego wsparcia przedsiębiorstwom typu start-up oraz MŚP. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że należy lepiej sprecyzować zakres kompetencji i wyznaczyć granice działań Centrum i Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Sieci i Informacji (ENISA), jasno określając metody współpracy między nimi i wzajemnego wsparcia, a także unikając dublowania kompetencji i wysiłków. Ta sama kwestia dotyczy także innych organów zajmujących się cyberbezpieczeństwem, takich jak EDA, Europol i CERT-UE, w związku z czym zaleca się utworzenie szeregu mechanizmów służących usystematyzowanemu dialogowi między różnymi organami. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Obecne ramy cyberbezpieczeństwa

| 2.1. | Cyberbezpieczeństwo jest jednym z priorytetów UE, gdyż jest to niezbędny element ochrony instytucji, przedsiębiorstw i obywateli, a także konieczne narzędzie służące do utrzymania demokracji. Jednym z najbardziej niepokojących zjawisk jest gwałtowny wzrost liczby złośliwych programów rozprzestrzenianych w sieci za pośrednictwem systemów automatycznych, z 130 tys. w 2007 r. do 8 mln w 2017 r. Ponadto Unia jest importerem netto produktów i rozwiązań w zakresie cyberbezpieczeństwa, co nastręcza problemów związanych z konkurencyjnością gospodarczą, ochroną ludności oraz bezpieczeństwem wojskowym. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Chociaż UE szczyci się istotnymi umiejętnościami i doświadczeniami w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, przemysł w tym sektorze, uczelnie wyższe i ośrodki badawcze wydają się wciąż rozproszone, pozbawione wspólnej strategii rozwoju i zbieżności działań. Jest to spowodowane faktem, że nie wspiera się wystarczająco istotnych sektorów cyberbezpieczeństwa (np. energetycznego, przestrzeni kosmicznej, obrony i transportu), a także nie dąży się do synergii między cyberbezpieczeństwem cywilnym i obronnym. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | By stawić czoła coraz poważniejszym wyzwaniom, w 2013 r. Unia opracowała strategię w zakresie bezpieczeństwa cybernetycznego w celu promowania godnego zaufania, bezpiecznego i otwartego ekosystemu cybernetycznego (1). Następnie w 2016 r. przyjęto pierwsze konkretne środki na rzecz bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych (2). To podejście doprowadziło do stworzenia partnerstwa publiczno-prywatnego (cPPP) w dziedzinie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W 2017 r. w komunikacie pt.: „Odporność, prewencja i obrona: budowa solidnego bezpieczeństwa cybernetycznego UE” (3) wskazano konieczność zagwarantowania utrzymania i rozwinięcia niezbędnych zdolności technologicznych w dziedzinie bezpieczeństwa informatycznego w celu ochrony jednolitego rynku cyfrowego, a zwłaszcza sieci i systemów informatycznych o krytycznym znaczeniu i zapewnienia podstawowych usług w zakresie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Unia powinna być zatem w stanie ochronić swe własne zasoby i procesy cyfrowe i konkurować na światowym rynku cyberbezpieczeństwa, aż do osiągnięcia solidnej i szerokiej autonomii cyfrowej (4). |
| --- | --- |

2.5.

3.   Wnioski Komisji

| 3.1. | Centrum Kompetencji (dalej także: „centrum”) będzie miało na celu ułatwienie i skoordynowanie prac sieci ośrodków krajowych i będzie punktem odniesienia dla środowiska posiadającego kompetencje w zakresie cyberbezpieczeństwa, pobudzając do realizacji technologicznego planu w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i ułatwiając dostęp do uzyskanych kompetencji. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Centrum powinno zwłaszcza realizować odpowiednie części programu „Cyfrowa Europa”i „Horyzont Europa”, przydzielając fundusze i zajmując się zamówieniami publicznymi. Wziąwszy pod uwagę olbrzymie inwestycje w cyberbezpieczeństwo poczynione w innych częściach świata oraz potrzebę koordynacji i dzielenia się zasobami sektora w Europie, proponuje się nadanie Centrum Kompetencji formy partnerstwa europejskiego z podwójną podstawą prawną, tak by ułatwić wspólne inwestycje Unii, państw członkowskich i przemysłu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Wniosek przewiduje, że państwa członkowskie muszą wnosić kwotę adekwatną do działalności Centrum Kompetencji i sieci. Pula środków finansowych przewidziana przez UE obejmuje wkład z programu „Cyfrowa Europa”w wysokości ok. 2 mld EUR, wkład z programu „Horyzont Europa”w wysokości pozostającej do określenia oraz łączny wkład państw członkowskich równy co najmniej wkładowi unijnemu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Głównym organem decyzyjnym będzie Rada Zarządzająca, w której reprezentację posiadają wszystkie państwa członkowskie, lecz prawa głosu przysługują jedynie tym państwom członkowskim, które wnoszą wkład finansowy. Mechanizm głosowania uwzględnia zasadę „podwójnej większości”, zgodnie z którą niezbędne jest uzyskanie poparcia reprezentacji 75 % wkładu finansowego oraz 75 % głosów. Komisja posiadać będzie 50 % głosów. Centrum wspomagać będzie Rada Konsultacyjna ds. Przemysłowych i Naukowych, która gwarantować będzie dialog z przedsiębiorstwami, konsumentami i innymi odpowiednimi zainteresowanymi stronami. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ściśle współpracując z siecią krajowych ośrodków koordynacji i środowiskiem posiadającym kompetencje w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, centrum będzie głównym organem ds. wdrażania zajmującym się zasobami finansowymi UE przeznaczonymi na cyberbezpieczeństwo na podstawie proponowanych programów „Cyfrowa Europa”oraz „Horyzont Europa”. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Krajowe ośrodki koordynacji będą wybierane przez państwa członkowskie. Będą musiały posiadać umiejętności technologiczne w dziedzinie cyberbezpieczeństwa lub możliwość bezpośredniego z nich skorzystania, zwłaszcza w dziedzinach takich jak kryptografia, usługi w zakresie bezpieczeństwa ICT, automatyczne wykrywanie włamań, bezpieczeństwo systemu, bezpieczeństwo sieci, bezpieczeństwo oprogramowania i aplikacji oraz ludzkie i społeczne aspekty bezpieczeństwa i prywatności. Powinny one mieć również zdolność do skutecznego współdziałania i koordynacji z przemysłem i sektorem publicznym, w tym z organami wyznaczonymi na podstawie dyrektywy 2016/1148. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji i uważa, że ma ona strategiczne znaczenie dla rozwoju cyberbezpieczeństwa zgodnie z ustaleniami z Tallińskiego Szczytu Cyfrowego we wrześniu 2017 r. Przy tej okazji szefowie państw i rządów wezwali Unię, aby stała się „do 2025 r. światowym liderem w dziedzinie cyberbezpieczeństwa w celu zapewnienia zaufania, pewności i ochrony naszym obywatelom, konsumentom i przedsiębiorstwom online oraz umożliwienia istnienia wolnego i podlegającego przepisom prawa internetu”. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES przypomina, że trwa prawdziwa wojna cybernetyczna, która może zagrażać systemom politycznym, gospodarczym i społecznym przez atakowanie systemów informatycznych instytucji, krytycznych infrastruktur (sektor energetyczny, transport, banki i instytucje finansowe itd.) i przedsiębiorstw, a także przez wpływanie fałszywymi informacjami na decyzje wyborcze i ogólnie pojęte procesy demokratyczne (5). Konieczne jest zatem zdecydowane podniesienie świadomości na ten temat oraz zapewnienie stanowczej i szybkiej reakcji. Z tego powodu należy opracować jasną i odpowiednio wspieraną strategię przemysłową w zakresie cyberbezpieczeństwa, jako warunek wstępny autonomii cyfrowej. EKES uważa, że w programie prac należy priorytetowo traktować dziedziny określone w dyrektywie (UE) 2016/1148, która ma zastosowanie do publicznych i prywatnych przedsiębiorstw świadczących usługi kluczowe, ze względu na ich znaczenie dla społeczeństwa (6). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Komitet podkreśla, że jakakolwiek strategia cyberbezpieczeństwa nie może pomijać kwestii powszechnej świadomości i bezpiecznego zachowania wszystkich użytkowników. Dlatego też wszelkim inicjatywom technologicznym muszą towarzyszyć odpowiednie kampanie informacyjne i uświadamiające, tak by stworzyć „kulturę bezpieczeństwa cyfrowego” (7). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Komitet zgadza się z ogólnymi celami wniosku i ma świadomość, że konkretne aspekty funkcjonowania będą przedmiotem dalszej analizy. Uwzględniając, że wniosek dotyczy rozporządzenia, uważa za konieczne wczesne określenie niektórych szczególnie ważnych kwestii związanych z zarządzaniem, finansowaniem i osiąganiem ustalonych celów. Ważne jest, aby przyszłe sieci i centrum w możliwie dużym stopniu opierały się na zdolnościach cybernetycznych i wiedzy fachowej państw członkowskich i aby w centrum, które ma zostać utworzone, zakresy odpowiedzialności nie były powiązane. Ponadto należy zagwarantować, że obszary działalności przyszłej sieci oraz centrum nie będą się pokrywały z istniejącymi mechanizmami i instytucjami. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES przypomina, że w swojej opinii TEN/646 w sprawie bezpieczeństwa cybernetycznego (8) zaproponował ustanowienie trójstronnego wspólnego przedsięwzięcia między Komisją Europejską, państwami członkowskimi i przedsiębiorstwami, w tym MŚP, podczas gdy obecna struktura, której forma prawna wymaga głębszej analizy, przewiduje jedynie partnerstwo publiczno-publiczne między Komisją Europejską i państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES popiera rozszerzenie współpracy na środowisko przemysłowe w oparciu o zdecydowane zobowiązania w dziedzinie nauki i inwestycji, w tym również w przyszłości jego udział w Radzie Zarządzającej. Nie ma pewności, że powołanie Rady Konsultacyjnej ds. Przemysłowych i Naukowych gwarantować będzie stały dialog z przedsiębiorstwami, konsumentami i innymi odpowiednimi zainteresowanymi stronami. Ponadto w nowej sytuacji nakreślonych przez Komisję, nie jest jasne, jaką rolę Europejska Organizacja na rzecz Bezpieczeństwa Cybernetycznego (ECSO) odegra. Organ ten został ustanowiony w czerwcu 2016 r. na wniosek Komisji jako wkład Komisji, a jej kapitał pod względem sieci i nie należy marnować wiedzy fachowej. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.6.1. | W przypadku trójstronnego wspólnego przedsięwzięcia należy zwrócić uwagę na przedsiębiorstwa z państw trzecich. W szczególności EKES podkreśla, że takie wspólne przedsięwzięcie powinno opierać się na rygorystycznych zasadach mających na celu wykluczenie takich przedsiębiorstw z państw spoza UE, które mogłyby zagrażać bezpieczeństwu i autonomii Unii. Odnośne klauzule określone we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie Europejskiego Funduszu Obrony i europejskiego programu rozwoju przemysłu obronnego (9) powinny mieć zastosowanie również w tym kontekście. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Jednocześnie EKES uznaje, że niektóre przedsiębiorstwa z państw spoza UE, które od dłuższego czasu prowadzą działalność na terytorium UE i w pełni uczestniczą w europejskiej bazie technologicznej i przemysłowej, mogłyby odgrywać pożyteczną rolę dla projektów unijnych, a zatem powinny one mieć możliwość uczestniczenia we wspólnym przedsięwzięciu pod warunkiem opracowania przez państwa członkowskie odpowiednich mechanizmów kontrolnych dla takich przedsiębiorstw oraz pod warunkiem przestrzegania przez te przedsiębiorstwa zasady wzajemności i wymogów poufności. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.7. | Cyberbezpieczeństwo powinno być wspólną sprawą wszystkich państw członkowskich, w związku z czym wszystkie państwa członkowskie powinny uczestniczyć w Radzie Zarządzającej, której sposób działania pozostaje do określenia. Ważne jest również, aby wszystkie państwa wniosły odpowiedni wkład finansowy w inicjatywę Komisji. W celu pokrycia wkładu finansowego państw członkowskich można skorzystać z unijnych środków finansowych przyznanych poszczególnym państwom. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES zgadza się z faktem, że każde państwo członkowskie posiada swobodę wyznaczenia swojego własnego przedstawiciela w Radzie Zarządzającej Europejskiego Centrum Kompetencji. Komitet zaleca jasne określenie profili kompetencyjnych przedstawicieli krajowych, które powinny obejmować zarówno umiejętności strategiczne i technologiczne, jak i umiejętności menedżerskie, administracyjne i budżetowe. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Wniosek powinien lepiej wyjaśniać, w jaki sposób centrum będzie mogło interweniować w koordynację finansowania programu „Cyfrowa Europa”i „Horyzont Europa”, który obecnie nadal jest na etapie negocjacji, a szczególnie według jakich wytycznych przygotowywane i przydzielane będą ewentualne zamówienia publiczne. Ten aspekt ma zasadnicze znaczenie dla uniknięcia powielania lub nakładania się działań. Ponadto w celu zwiększenia puli środków finansowych zaleca się rozszerzenie synergii z innymi instrumentami finansowymi UE (np. funduszami regionalnymi, funduszami strukturalnymi, instrumentem „Łącząc Europę”, EFR, funduszem InvestEU). Komitet ma nadzieję, że sieć ośrodków krajowych zostanie włączona w zarządzanie funduszami i ich koordynację. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES odnotowuje, że Rada Konsultacyjna powinna składać się z szesnastu członków i że nie wyjaśniono mechanizmów, za pomocą których należy dotrzeć do środowiska przedsiębiorców, uczelni wyższych, badań i konsumentów. Uważa, że przydatne i stosowne jest, by członkowie Rady cechowali się dużą wiedzą w tej dziedzinie i stanowili wyważoną reprezentację różnych zainteresowanych sektorów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES uważa, że należy określić zasady współpracy i stosunków między Europejskim Centrum a ośrodkami krajowymi. Ponadto ważne jest, aby UE finansowała ośrodki krajowe, przynajmniej w odniesieniu do kosztów administracyjnych, ułatwiając harmonizację w zakresie administracji i kompetencji, tak aby zmniejszyć przepaść między państwami europejskimi. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Zgodnie ze swoimi wcześniejszymi opiniami (10) EKES podkreśla znaczenie zapewnienia kształcenia i szkoleń najwyższej jakości dla zasobów ludzkich w sektorze cyberbezpieczeństwa, w tym specjalnych kursów szkolnych, uniwersyteckich i podyplomowych. Należy również zapewnić odpowiednie wsparcie budżetowe MŚP oraz przedsiębiorstwom typu start-up z tego sektora (11), które mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju badań pionierskich. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES uważa, że należy lepiej sprecyzować zakres kompetencji i wyznaczyć granice działań Centrum i ENISA, jasno określając metody współpracy między nimi i wzajemnego wsparcia, a także unikając dublowania kompetencji i wysiłków (12). We wniosku dotyczącym rozporządzenia przewidziano udział delegata ENISA jako stałego obserwatora w Radzie Zarządzającej, lecz nie jest to gwarancja zorganizowanego dialogu obu organów. Ta sama kwestia dotyczy również innych organów zajmujących się cyberbezpieczeństwem, takich jak EDA, Europol i CERT-UE. W tym kontekście interesujący jest protokół ustaleń zawarty w maju 2018 r. między ENISA, EDA, Europolem i CERT-EU. |
| --- | --- |

4.13.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Przewodniczący

Luca JAHIER

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  JOIN(2013) 1 final.1

1

(2)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1148 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych na terytorium Unii (Dz.U. L 194 z 19.7.2016, s. 1).

2

(3)  JOIN(2017) 450 final.

3

(4)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 86.

4

(5)  Raport informacyjny „Wykorzystywanie mediów do wpływania na procesy społeczne i polityczne w UE i państwach sąsiednich”, Vareikytė, 2014.

5

(6)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 86.

6

(7)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 86.

7

(8)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 86.

8

(9)  COM(2017) 294.

9

(10)  Dz.U. C 451 z 16.12.2014, s. 25.

10

(11)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 86.

11

(12)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 86.

12

---

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/68 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/68

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej [zmienionej dyrektywą (UE) 2018/2002] i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 [w sprawie zarządzania unią energetyczną] w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej”

[COM(2018)744 final – 2018/0385 (COD)]

(2019/C 159/11)

Sprawozdawca generalny: Séamus BOLAND

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 15.11.2018
  Rada Unii Europejskiej, 26.11.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1, 194 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Transport, Energia, Infrastruktura i Społeczeństwo Informacyjne |
| Decyzja Prezydium | 11.12.2018 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 106/0/0 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 15.11.2018

Rada Unii Europejskiej, 26.11.2018

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1, 194 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Transport, Energia, Infrastruktura i Społeczeństwo Informacyjne

Decyzja Prezydium

11.12.2018

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

106/0/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem wniosek dotyczący zmiany ustawodawstwa UE dotyczącego efektywności energetycznej w oparciu o fakt, że zmiany te są konieczne w związku zwystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uznaje, że zmiany te mają charakter techniczny, i z zadowoleniem przyjmuje fakt, że pozwolą one nowej UE składającej się z 27 członków na kontynuowanie planów na rzecz wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE (1) w sprawie efektywności energetycznej i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (2) w sprawie zarządzania unią energetyczną. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że proponowane zmiany nie wpłyną na dalsze tempo prac nad odpowiednimi dyrektywami energetycznymi – jak zauważono w opublikowanym porozumieniu politycznym w czerwcu 2018 r. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zaleca, by UE zachęciła Zjednoczone Królestwo do dostosowania się po brexicie do celów zawartych w porozumieniu w sprawie celów określonych w dyrektywie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zaleca, by Komisja Europejska zobowiązała się do wprowadzenia kompleksowej ogólnounijnej strategii komunikacyjnej, która zapewni w trybie pilnym, zwłaszcza po brexicie, realizację celów dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej oraz rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zdecydowanie zaleca, by Unia Europejska wykorzystała wszelkie możliwości zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w realizację celów w zakresie efektywności energetycznej, uwzględniając również proces zmian będących wynikiem brexitu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zaleca, by Komisja dołożyła należytej staranności w celu zagwarantowania, że na skutek tych zmian nie wystąpią niezamierzone konsekwencje dla budżetu lub praw człowieka. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Kontekst

| 2.1. | Dyrektywa UE w sprawie efektywności energetycznej i rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną są ważnymi instrumentami zapewniającymie, że UE wypełni swoje zobowiązania dotyczące osiągnięcia celów w zakresie efektywności energetycznej do roku 2030, a tym samym dotrzyma swoich zobowiązań w zakresie ochrony środowiska uzgodnionych w szeregu umów międzynarodowych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W ramach przygotowań do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej Komisja Europejska zaproponowała zmianę prawodawstwa UE dotyczącego efektywności energetycznej oraz rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Konieczność przyjęcia omawianego tu wniosku wynika z faktu, że dane dotyczące zużycia energii, które przedstawiono w zmienionej dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej oraz rozporządzeniu w sprawie zarządzania unią energetyczną, opierają się na Unii złożonej z 28 państw, a zatem muszą zostać zmienione, tak aby odzwierciedlały sytuację w Unii liczącej 27 członków. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wniosek nie będzie miał wpływu na unijne cele w zakresie efektywności energetycznej określone w porozumieniu politycznym z czerwca 2018 r., w którym zwraca się uwagę na zobowiązanie do realizacji celu w zakresie efektywności wynoszącego 32,5 % do roku 2030. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Kontekst opinii

| 3.1. | W dniu 23 czerwca 2016 r. w wyniku referendum w sprawie członkostwa w UE Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej postanowiło opuścić Unię Europejską. Niniejsza decyzja obejmuje terytorium Gibraltaru. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W dniu 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo złożyło notyfikację o zamiarze wystąpienia z Unii. Oznacza to, że całe unijne prawo pierwotne i wtórne przestanie się stosować do Zjednoczonego Królestwa od dnia 30 marca 2019 r. („dzień wystąpienia”), chyba że w ratyfikowanej umowie o wystąpieniu zostanie ustalona inna data. Zjednoczone Królestwo stanie się wtedy „państwem trzecim”. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej ma umożliwić osiągnięcie celu w zakresie efektywności energetycznej wynoszącego 32,5 % do 2030 r., poprzez zobowiązanie państw członkowskich do ustanowienia orientacyjnych krajowych wkładów w zakresie efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W związku z tym oczekuje się, że państwa członkowskie uwzględnią unijne prognozy dotyczące zużycia energii. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Wniosek odnosi się do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną, który zobowiązuje również państwa członkowskie do uwzględnienia zużycia energii w roku 2030 przy ustalaniu ich wkładu w realizację celu Unii do 2030 r. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ponieważ w rozporządzeniu w sprawie zarządzania unią energetyczną powtarza się wartości bezwzględne określone w dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej, wartości te muszą zostać odpowiednio zmienione. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Prognozy UE wskazują, że zużycie energii pierwotnej w 2030 r. nie może przekraczać 1 273 Mtoe (miliona ton ekwiwalentu ropy naftowej), a końcowe zużycie energii nie może przekraczać 956 Mtoe. Równoważne prognozy dla członków UE 27 wykażą, że zużycie energii pierwotnej nie może przekraczać 1 128 Mtoe, a końcowe zużycie energii nie może przekraczać 846 Mtoe. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Zasady pomocniczości (art. 5 ust. 3 TUE) i proporcjonalności (art. 5 ust. 4 TUE) są w pełni przestrzegane, głównie ze względu na fakt, że we wniosku dąży się jedynie do wprowadzenia zmian technicznych, które nie mają wpływu na już przyjęte przepisy. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Wszystkie zainteresowane strony zaakceptowały już fakt, że te niezbędne zmiany techniczne umożliwią nowej Unii Europejskiej liczącej 27 państw członkowskich realizację celów zawartych w odpowiednich dyrektywach. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Uwagi EKES-u

| 4.1. | Jest oczywiste, że niniejszy wniosek ma na celu wprowadzenie niezbędnych zmian technicznych do odpowiednich unijnych przepisów dotyczących efektywności energetycznej i zarządzania unią energetyczną w wyniku wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Biorąc pod uwagę niedawne opinie EKES-u w sprawie zarządzania unią energetyczną (3) i przeglądu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (4) (Mihai Manoliu), oczywiste jest również, że wszystkie zawarte w nich zalecenia zachowują aktualność i powinny być zdecydowanie wspierane przez EKES. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Chociaż przyjmuje się, że wniosek nie ma wpływu na szersze kwestie, takie jak budżet lub prawa człowieka, należy w dalszym ciągu zachować czujność w tej dziedzinie, tak aby nie wystąpiły niezamierzone konsekwencje, które mogłyby wywołać skutki budżetowe lub dla praw człowieka. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że zasady pomocniczości i proporcjonalności są w pełni przestrzegane. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Akceptując fakt, że wniosek ma na celu zmianę obowiązujących przepisów dotyczących energii i że pozostają w mocy zdecydowane zobowiązania do realizacji niektórych celów, należy zauważyć, że wyniki mogą zależeć od tego, czy Zjednoczone Królestwo nadal będzie realizować te same cele zgodnie z pozostałymi 27 członkami. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W tym kontekście EKES zaleca wdrożenie zdecydowanej strategii komunikacyjnej, mającej na celu zagwarantowanie, że nie dojdzie do nieporozumień wśród zainteresowanych stron spowodowanych/wywołanych przez brexit w odniesieniu do już uzgodnionych między państwami członkowskimi zobowiązań i realizacji planów dotyczących osiągnięcia pewnych celów w zakresie efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES zauważa, że proponowane zmiany mają charakter techniczny i nie wymagają konsultacji społecznych. Zaleca jednak z naciskiem wykorzystanie wszelkich okazji do zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego we wspieranie planów wdrażania podejmowanych przez rządy. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES zwraca uwagę na konieczność wprowadzenia tych zmian technicznych i uważa, że przyczynią się one do lepszego wdrażania dyrektywy. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że decyzja ta nie będzie miała wpływu na wstępne porozumienie w sprawie przeglądu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej z czerwca 2018 r. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Oprócz potrzeby zapewnienia strategii komunikacyjnej w celu rozwiania wszelkich niejasności dotyczących dalszego wdrażania dyrektyw, EKES z zadowoleniem stwierdza, że wniosek nie będzie miał istotnego wpływu na plany państw członkowskich w zakresie osiągnięcia wyznaczonych celów. |
| --- | --- |

4.10.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz.U. L 315 z 14.11.2012, s. 1).

1

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009, dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013 (Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 1).

2

(3)  Dz.U. C 246 z 28.7. 2017, s. 34..

3

(4)  Dz.U. C 246 z 28.7. 2017, s. 42.

4

---

| 10.5.2019 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 159/71 |
| --- | --- | --- | --- |

10.5.2019

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 159/71

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 w zakresie niektórych przepisów dotyczących płatności bezpośrednich i wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w odniesieniu do lat 2019 i 2020”

[COM(2018) 817 final – 2018/0414(COD)]

(2019/C 159/12)

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 13.12.2018
  Rada Unii Europejskiej, 14.12.2018 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 23.1.2019 |
| Sesja plenarna nr | 540 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 175/1/5 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 13.12.2018

Rada Unii Europejskiej, 14.12.2018

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

23.1.2019

Sesja plenarna nr

540

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

175/1/5

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 540. sesji plenarnej w dniach 23–24 stycznia 2019 r. (posiedzenie z dnia 23 stycznia 2019 r.) Komitet stosunkiem głosów 175 do 1 (5 osób wstrzymało się od głosu) postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 23 stycznia 2019 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---