# Publicatieblad C 383/17 n

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 383 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 58e jaargang17 november 2015 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 383

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

58e jaargang17 november 2015

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 509e zitting van het EESC, 1 en 2 juli 2015 |
| 2015/C 383/01 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over vrouwen en vervoer (verkennend advies op verzoek van de Europese Commissie) | 1 |
| 2015/C 383/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over milieu-, sociale en gezondheidsclaims op de interne markt (initiatiefadvies) | 8 |
| 2015/C 383/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Sport en Europese waarden (initiatiefadvies) | 14 |
| 2015/C 383/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Energieopslag als bijdrage aan integratie en energiezekerheid (initiatiefadvies) | 19 |
| 2015/C 383/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over slimme steden als motor van een nieuw Europees industriebeleid (initiatiefadvies) | 24 |
| 2015/C 383/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het TTIP en de gevolgen daarvan voor kleine en middelgrote ondernemingen (initiatiefadvies) | 34 |
| 2015/C 383/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio (initiatiefadvies) | 44 |
| 2015/C 383/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Visie van het maatschappelijk middenveld op de financiering van ontwikkeling (initiatiefadvies) | 49 |
| 2015/C 383/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de evaluatie van de raadpleging van belanghebbenden door de Europese Commissie (initiatiefadvies) | 57 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

509e zitting van het EESC, 1 en 2 juli 2015

e

2015/C 383/01

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over vrouwen en vervoer (verkennend advies op verzoek van de Europese Commissie)

1

2015/C 383/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over milieu-, sociale en gezondheidsclaims op de interne markt (initiatiefadvies)

8

2015/C 383/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Sport en Europese waarden (initiatiefadvies)

14

2015/C 383/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Energieopslag als bijdrage aan integratie en energiezekerheid (initiatiefadvies)

19

2015/C 383/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over slimme steden als motor van een nieuw Europees industriebeleid (initiatiefadvies)

24

2015/C 383/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het TTIP en de gevolgen daarvan voor kleine en middelgrote ondernemingen (initiatiefadvies)

34

2015/C 383/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio (initiatiefadvies)

44

2015/C 383/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Visie van het maatschappelijk middenveld op de financiering van ontwikkeling (initiatiefadvies)

49

2015/C 383/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de evaluatie van de raadpleging van belanghebbenden door de Europese Commissie (initiatiefadvies)

57

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ |
| | 509e zitting van het EESC, 1 en 2 juli 2015 |
| 2015/C 383/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Groenboek Het opbouwen van een kapitaalmarktenunie(COM(2015) 63 final) | 64 |
| 2015/C 383/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Protocol van Parijs — Een blauwdruk om de wereldwijde klimaatverandering na 2020 tegen te gaan (COM(2015) 81 final) | 74 |
| 2015/C 383/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de Regio’s en de Europese Investeringsbank — Een kaderstrategie voor een schokbestendige energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering (COM(2015) 80 final) en de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Bereiken van het streefcijfer van 10 % voor de interconnectie van elektriciteit — Het Europese elektriciteitsnet voorbereiden voor 2020 (COM(2015) 82 final) | 84 |
| 2015/C 383/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid(JOIN(2015) 6 final) | 91 |
| 2015/C 383/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot intrekking van Richtlijn 76/621/EEG van de Raad betreffende de vaststelling van het maximumgehalte aan erucazuur in oliën en vetten, en van Verordening (EG) nr. 320/2006 van de Raad tot instelling van een tijdelijke regeling voor de herstructurering van de suikerindustrie (COM(2015) 174 final — 2015/0090 COD) | 99 |
| 2015/C 383/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende een meerjarig herstelplan voor blauwvintonijn in het oostelijke deel van de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 302/2009 (COM(2015) 180 final — 2015/0096 (COD)) | 100 |

III   Voorbereidende handelingen

EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

509e zitting van het EESC, 1 en 2 juli 2015

e

2015/C 383/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Groenboek Het opbouwen van een kapitaalmarktenunie(COM(2015) 63 final)

(COM(2015) 63 final)

64

2015/C 383/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Protocol van Parijs — Een blauwdruk om de wereldwijde klimaatverandering na 2020 tegen te gaan (COM(2015) 81 final)

(COM(2015) 81 final)

74

2015/C 383/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de Regio’s en de Europese Investeringsbank — Een kaderstrategie voor een schokbestendige energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering (COM(2015) 80 final) en de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Bereiken van het streefcijfer van 10 % voor de interconnectie van elektriciteit — Het Europese elektriciteitsnet voorbereiden voor 2020 (COM(2015) 82 final)

(COM(2015) 80 final)

(COM(2015) 82 final)

84

2015/C 383/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid(JOIN(2015) 6 final)

(JOIN(2015) 6 final)

91

2015/C 383/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot intrekking van Richtlijn 76/621/EEG van de Raad betreffende de vaststelling van het maximumgehalte aan erucazuur in oliën en vetten, en van Verordening (EG) nr. 320/2006 van de Raad tot instelling van een tijdelijke regeling voor de herstructurering van de suikerindustrie (COM(2015) 174 final — 2015/0090 COD)

(COM(2015) 174 final — 2015/0090 COD)

99

2015/C 383/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende een meerjarig herstelplan voor blauwvintonijn in het oostelijke deel van de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 302/2009 (COM(2015) 180 final — 2015/0096 (COD))

(COM(2015) 180 final — 2015/0096 (COD))

100

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

509e zitting van het EESC, 1 en 2 juli 2015

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/1 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/1

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over vrouwen en vervoer

(verkennend advies op verzoek van de Europese Commissie)

(2015/C 383/01)

| Rapporteur: | Madi SHARMA |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Raymond HENCKS |

Rapporteur:

Madi SHARMA

Corapporteur:

Raymond HENCKS

De Europese Commissie heeft op 8 maart 2015 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) te raadplegen over

„Vrouwen en vervoer”.

De afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur, Informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 juni 2015 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 1 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 119 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De vervoerssector is sinds jaar en dag een mannenbolwerk. Dat geldt voor alle takken: van de lucht- en zeevaart tot het weg- en spoorvervoer, de binnenvaart, de ruimtevaart en de logistiek. Het resultaat hiervan is dat:






  — | het vervoersbeleid een mannenaangelegenheid is, door mannen opgesteld en gebaseerd op hun levensstijl; |
| --- | --- | --- |

1.1.

De vervoerssector is sinds jaar en dag een mannenbolwerk. Dat geldt voor alle takken: van de lucht- en zeevaart tot het weg- en spoorvervoer, de binnenvaart, de ruimtevaart en de logistiek. Het resultaat hiervan is dat:

—

het vervoersbeleid een mannenaangelegenheid is, door mannen opgesteld en gebaseerd op hun levensstijl;

| — | de banen in deze sector vooral „mannenbanen” zijn en op het lijf van mannen zijn geschreven; |
| --- | --- |

—

de banen in deze sector vooral „mannenbanen” zijn en op het lijf van mannen zijn geschreven;

| — | de heersende waarden in de branche weinig bevorderlijk zijn voor de aanwezigheid van vrouwen in de sector en genderbewustzijn ontbreekt; |
| --- | --- |

—

de heersende waarden in de branche weinig bevorderlijk zijn voor de aanwezigheid van vrouwen in de sector en genderbewustzijn ontbreekt;

| — | genderoverwegingen niet worden meegenomen in het vervoersbeleid van de EU. |
| --- | --- |

—

genderoverwegingen niet worden meegenomen in het vervoersbeleid van de EU.

Een korte blik op een paar actuele statistieken, die in bijlage 1 zijn opgenomen, leert ons dat discriminatie de sector niet vreemd is. Veel van de vastgestelde barrières zijn ook in andere sectoren te vinden, maar er zijn weinig sectoren die zó weinig aan de problemen doen als de transportsector.

| 1.2. | Daarom wordt in dit verkennend advies op verzoek van de EU-commissaris voor Vervoer nagegaan over welke mogelijkheden de vervoerssector beschikt om meer plaats te bieden aan vrouwen en meer economische, sociale en duurzame groei te genereren. Dit advies gaat niet over vrouwen als transportgebruikers, hoewel hierover volgens het EESC ook een verkennend advies zou kunnen worden opgesteld. Ondanks alle tekortkomingen kan er verandering worden gebracht in de situatie door genderneutraal beleid te voeren dat aansluit bij de doelstellingen van de Europa 2020-strategie (concurrentievermogen, innovatie, groei en banen stimuleren). Het nieuwe investeringsplan voor Europa ter bevordering van groei en banen moet de gelijkheid van mannen en vrouwen gemeengoed maken door de bestaande belemmeringen voor gendergelijkheid weg te nemen en te zorgen voor een cultuuromslag waarbij inclusiviteit centraal staat, zodat mannen en vrouwen een even actieve bijdrage kunnen leveren in alle onderdelen van de vervoersbranche. Er moet meer erkenning komen voor het belang van gendergelijkheid, wil dit een prominent onderdeel van het vervoersbeleid van de EU worden. |
| --- | --- |

1.2.

Daarom wordt in dit verkennend advies op verzoek van de EU-commissaris voor Vervoer nagegaan over welke mogelijkheden de vervoerssector beschikt om meer plaats te bieden aan vrouwen en meer economische, sociale en duurzame groei te genereren. Dit advies gaat niet over vrouwen als transportgebruikers, hoewel hierover volgens het EESC ook een verkennend advies zou kunnen worden opgesteld. Ondanks alle tekortkomingen kan er verandering worden gebracht in de situatie door genderneutraal beleid te voeren dat aansluit bij de doelstellingen van de Europa 2020-strategie (concurrentievermogen, innovatie, groei en banen stimuleren). Het nieuwe investeringsplan voor Europa ter bevordering van groei en banen moet de gelijkheid van mannen en vrouwen gemeengoed maken door de bestaande belemmeringen voor gendergelijkheid weg te nemen en te zorgen voor een cultuuromslag waarbij inclusiviteit centraal staat, zodat mannen en vrouwen een even actieve bijdrage kunnen leveren in alle onderdelen van de vervoersbranche. Er moet meer erkenning komen voor het belang van gendergelijkheid, wil dit een prominent onderdeel van het vervoersbeleid van de EU worden.

| 1.3. | De belangrijkste aanbevelingen zijn:






  — | verzamel gegevens en stel kernindicatoren vast voor het in kaart brengen en ontmantelen van barrières; |
| --- | --- | --- |

1.3.

De belangrijkste aanbevelingen zijn:

—

verzamel gegevens en stel kernindicatoren vast voor het in kaart brengen en ontmantelen van barrières;

| — | zorg ervoor dat vrouwen zichtbaar en actief zijn in de beleids- en besluitvorming en bij de planning; |
| --- | --- |

—

zorg ervoor dat vrouwen zichtbaar en actief zijn in de beleids- en besluitvorming en bij de planning;

| — | betrek beide geslachten proactief bij het creëren van een betere werkomgeving in alle takken van de vervoerssector, inclusief gelijk loon voor gelijk werk; |
| --- | --- |

—

betrek beide geslachten proactief bij het creëren van een betere werkomgeving in alle takken van de vervoerssector, inclusief gelijk loon voor gelijk werk;

| — | onderneem actie om banen in de vervoerssector aantrekkelijker te maken voor vrouwen door maatregelen te treffen ter verbetering van de kwaliteit van het werk; |
| --- | --- |

—

onderneem actie om banen in de vervoerssector aantrekkelijker te maken voor vrouwen door maatregelen te treffen ter verbetering van de kwaliteit van het werk;

| — | betrek universiteiten en arbeidsbureaus meer bij het promoten van het brede karakter van de sector waar je ook als technoloog, onderzoeker of ingenieur aan de slag kunt; |
| --- | --- |

—

betrek universiteiten en arbeidsbureaus meer bij het promoten van het brede karakter van de sector waar je ook als technoloog, onderzoeker of ingenieur aan de slag kunt;

| — | ga proactief te werk om de rol van vrouwen in het bedrijfsleven te promoten; |
| --- | --- |

—

ga proactief te werk om de rol van vrouwen in het bedrijfsleven te promoten;

| — | maak vrouwen weerbaarder en reik de sector de handvatten aan om inclusiever te worden. |
| --- | --- |

—

maak vrouwen weerbaarder en reik de sector de handvatten aan om inclusiever te worden.

2.   Algemeen

| 2.1. | De participatie van vrouwen in de vervoerssector is een complexe aangelegenheid die in dit advies niet helemaal uitgediept kan worden. Belangstelling voor het vervoer wordt gewekt door onderwijs, familie, ervaring, uit noodzaak of wegens de behoefte aan innovatie. Vaak komen mensen in deze sector terecht als gevolg van de carrièremogelijkheden die hun worden geboden in opleidingsinstellingen of vanwege hun diploma’s, vaardigheden of netwerken. Of mensen in de sector blijven, kan afhangen van de ontwikkeling van menselijk potentieel, opleiding, bijscholing en diversificatie, alsook van arbeidsomstandigheden, salaris, arbeidstijd en de combinatie werk en gezin. |
| --- | --- |

2.1.

De participatie van vrouwen in de vervoerssector is een complexe aangelegenheid die in dit advies niet helemaal uitgediept kan worden. Belangstelling voor het vervoer wordt gewekt door onderwijs, familie, ervaring, uit noodzaak of wegens de behoefte aan innovatie. Vaak komen mensen in deze sector terecht als gevolg van de carrièremogelijkheden die hun worden geboden in opleidingsinstellingen of vanwege hun diploma’s, vaardigheden of netwerken. Of mensen in de sector blijven, kan afhangen van de ontwikkeling van menselijk potentieel, opleiding, bijscholing en diversificatie, alsook van arbeidsomstandigheden, salaris, arbeidstijd en de combinatie werk en gezin.

| 2.2. | Voor vrouwen spelen ook zaken als veiligheid, gendergerelateerd geweld en seksuele intimidatie door collega’s of gebruikers een rol. Daar komt bij dat vrouwen hun carrière soms onderbreken vanwege moederschap of zorgtaken. Herintreding in de sector vergt daarom een flexibele arbeidstijdenregeling, bijscholing en maatregelen om verlies van anciënniteit/status te voorkomen. |
| --- | --- |

2.2.

Voor vrouwen spelen ook zaken als veiligheid, gendergerelateerd geweld en seksuele intimidatie door collega’s of gebruikers een rol. Daar komt bij dat vrouwen hun carrière soms onderbreken vanwege moederschap of zorgtaken. Herintreding in de sector vergt daarom een flexibele arbeidstijdenregeling, bijscholing en maatregelen om verlies van anciënniteit/status te voorkomen.

| 2.3. | Als de arbeidsvoorwaarden echter goed zijn, dan vinden zowel mannen als vrouwen in de sector voldoening en plezier in hun werk, worden er hoge normen voor opleiding en vaardigheidstraining gehanteerd en wordt er voor goede promotiemogelijkheden en inspraak in de besluitvorming gezorgd. Voor bedrijfseigenaren betekent dat: kansen voor innovatie, groei en werkgelegenheid. |
| --- | --- |

2.3.

Als de arbeidsvoorwaarden echter goed zijn, dan vinden zowel mannen als vrouwen in de sector voldoening en plezier in hun werk, worden er hoge normen voor opleiding en vaardigheidstraining gehanteerd en wordt er voor goede promotiemogelijkheden en inspraak in de besluitvorming gezorgd. Voor bedrijfseigenaren betekent dat: kansen voor innovatie, groei en werkgelegenheid.

| 2.4. | Bij het analyseren van trends in werkgelegenheid moet een onderscheid worden gemaakt tussen mobiel en niet-mobiel personeel in de vervoerssector. Vrouwelijke transportwerknemers vinden het lastiger om ver van huis te werken en daarom worden bijna alle mobiele banen in de transportsector, met uitzondering van de luchtvaart, bezet door mannen. Mobiele banen worden van oudsher beter betaald en zo blijft het loonverschil in de transportsector bestaan en is het moeilijker te bestrijden. |
| --- | --- |

2.4.

Bij het analyseren van trends in werkgelegenheid moet een onderscheid worden gemaakt tussen mobiel en niet-mobiel personeel in de vervoerssector. Vrouwelijke transportwerknemers vinden het lastiger om ver van huis te werken en daarom worden bijna alle mobiele banen in de transportsector, met uitzondering van de luchtvaart, bezet door mannen. Mobiele banen worden van oudsher beter betaald en zo blijft het loonverschil in de transportsector bestaan en is het moeilijker te bestrijden.

| 2.5. | De economische crisis heeft ook gevolgen gehad voor vrouwelijke werknemers. Vóór de crisis leek de branche zich meer open te stellen voor vrouwen en werden de inspanningen om actief vrouwen te werven en een grotere rol te geven in het vervoer verdubbeld. Deze trend hing grotendeels samen met de ontwikkeling van dienstverlenende beroepen aan de grond en investeringen in technieken die zware arbeid overbodig maakten. De crisis stak echter stokken in de wielen, aangezien de bezuinigingen ook invloed hadden op de maatregelen die het genderbeleid op de werkvloer moesten ondersteunen. |
| --- | --- |

2.5.

De economische crisis heeft ook gevolgen gehad voor vrouwelijke werknemers. Vóór de crisis leek de branche zich meer open te stellen voor vrouwen en werden de inspanningen om actief vrouwen te werven en een grotere rol te geven in het vervoer verdubbeld. Deze trend hing grotendeels samen met de ontwikkeling van dienstverlenende beroepen aan de grond en investeringen in technieken die zware arbeid overbodig maakten. De crisis stak echter stokken in de wielen, aangezien de bezuinigingen ook invloed hadden op de maatregelen die het genderbeleid op de werkvloer moesten ondersteunen.

3.   Beleidsplannen voor een beter genderevenwicht

| 3.1. | Het EESC is blij dat de portefeuille Vervoer aan een vrouwelijk lid van de Commissie is toegewezen, nl. mevrouw BULC. Maar al te vaak is de man-vrouwverhouding in besluitvormende organen het gevolg van stereotiepe keuzes en niet gebaseerd op bekwaamheid. De Europese vervoerssector kan alleen een sterke, duurzame groei bereiken als genderneutraliteit vooropstaat in de beleids- en besluitvorming. Vrouwen moeten bij beide op voet van gelijkheid worden betrokken, niet via positieve discriminatie maar op basis van verdienste, competentie en een transparante benoemingsprocedure. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC is blij dat de portefeuille Vervoer aan een vrouwelijk lid van de Commissie is toegewezen, nl. mevrouw BULC. Maar al te vaak is de man-vrouwverhouding in besluitvormende organen het gevolg van stereotiepe keuzes en niet gebaseerd op bekwaamheid. De Europese vervoerssector kan alleen een sterke, duurzame groei bereiken als genderneutraliteit vooropstaat in de beleids- en besluitvorming. Vrouwen moeten bij beide op voet van gelijkheid worden betrokken, niet via positieve discriminatie maar op basis van verdienste, competentie en een transparante benoemingsprocedure.

| 3.2. | Het is bewezen dat bedrijven er wel bij varen als zij meer vrouwen op hoge posities hebben, ook als niet-uitvoerende bestuurders (1). Betrokkenheid van vrouwen bij het besluitvormingsproces helpt bedrijven, instellingen en verenigingen te innoveren en zorgt voor nieuwe marktinzichten. Een qua geslacht divers personeelsbestand is goed voor de samenwerking, de onderlinge verstandhouding en tolerantie en is aantoonbaar bevorderlijk voor de concurrentiekracht, de productiviteit en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van bedrijven; hierdoor zullen zowel mannen als vrouwen sneller geneigd zijn om in het bedrijf te blijven werken. |
| --- | --- |

3.2.

Het is bewezen dat bedrijven er wel bij varen als zij meer vrouwen op hoge posities hebben, ook als niet-uitvoerende bestuurders (1). Betrokkenheid van vrouwen bij het besluitvormingsproces helpt bedrijven, instellingen en verenigingen te innoveren en zorgt voor nieuwe marktinzichten. Een qua geslacht divers personeelsbestand is goed voor de samenwerking, de onderlinge verstandhouding en tolerantie en is aantoonbaar bevorderlijk voor de concurrentiekracht, de productiviteit en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van bedrijven; hierdoor zullen zowel mannen als vrouwen sneller geneigd zijn om in het bedrijf te blijven werken.

| 3.3. | Het EESC pleit daarom voor eenvoudige, niet-bureaucratische procedures voor regelmatige controle van en verslaggeving over de vooruitgang die door de actoren in de vervoerssector (beleidsmakers, bedrijven, vakbonden, transportverenigingen, belanghebbenden) op het gebied van gendergelijkheid wordt geboekt. Daar hoort ook bewustmaking van gebruikers bij ter bestrijding van stereotiepe opvattingen en percepties. Mannen en vrouwen moeten dezelfde kansen krijgen om invloed uit te oefenen op de totstandbrenging, het ontwerp en het beheer van het vervoerssysteem, en aan hun waarden moet hetzelfde gewicht worden toegekend. De Commissie zou dit kunnen meenemen in haar eigen beleidsoverleg en als voorwaarde kunnen stellen om in aanmerking te komen voor subsidies voor TEN-T-projecten of voor O&O. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC pleit daarom voor eenvoudige, niet-bureaucratische procedures voor regelmatige controle van en verslaggeving over de vooruitgang die door de actoren in de vervoerssector (beleidsmakers, bedrijven, vakbonden, transportverenigingen, belanghebbenden) op het gebied van gendergelijkheid wordt geboekt. Daar hoort ook bewustmaking van gebruikers bij ter bestrijding van stereotiepe opvattingen en percepties. Mannen en vrouwen moeten dezelfde kansen krijgen om invloed uit te oefenen op de totstandbrenging, het ontwerp en het beheer van het vervoerssysteem, en aan hun waarden moet hetzelfde gewicht worden toegekend. De Commissie zou dit kunnen meenemen in haar eigen beleidsoverleg en als voorwaarde kunnen stellen om in aanmerking te komen voor subsidies voor TEN-T-projecten of voor O&O.

4.   Gegevensverzameling en indicatoren

| 4.1. | De Europese Commissie en de lidstaten zouden de branche beter kunnen ondersteunen door gegevens te verzamelen en statistische analyses van gendergevoelige en per geslacht uitgesplitste gegevens uit te voeren, zodat duidelijk wordt op welke terreinen vooral moet worden geïnvesteerd of waar steun geboden is. |
| --- | --- |

4.1.

De Europese Commissie en de lidstaten zouden de branche beter kunnen ondersteunen door gegevens te verzamelen en statistische analyses van gendergevoelige en per geslacht uitgesplitste gegevens uit te voeren, zodat duidelijk wordt op welke terreinen vooral moet worden geïnvesteerd of waar steun geboden is.

| 4.2. | Daarbij zou naar de volgende indicatoren moeten worden gekeken:






  — | begeleiding en beroepskeuzeadvies in het secundair en tertiair onderwijs; |
| --- | --- | --- |

4.2.

Daarbij zou naar de volgende indicatoren moeten worden gekeken:

—

begeleiding en beroepskeuzeadvies in het secundair en tertiair onderwijs;

| — | kwalificaties en opleiding, van middelbaar tot hoger onderwijs; |
| --- | --- |

—

kwalificaties en opleiding, van middelbaar tot hoger onderwijs;

| — | aanvangssalarissen; |
| --- | --- |

—

aanvangssalarissen;

| — | carrièremogelijkheden en -barrières; |
| --- | --- |

—

carrièremogelijkheden en -barrières;

| — | evenwicht tussen werk en privéleven; |
| --- | --- |

—

evenwicht tussen werk en privéleven;

| — | veiligheid en gezondheid van werknemers; |
| --- | --- |

—

veiligheid en gezondheid van werknemers;

| — | arbeidscultuur, inclusief een analyse van rollenpatronen; |
| --- | --- |

—

arbeidscultuur, inclusief een analyse van rollenpatronen;

| — | vrouwen op beleids- en besluitvormingsposities, ook in raden van bestuur; |
| --- | --- |

—

vrouwen op beleids- en besluitvormingsposities, ook in raden van bestuur;

| — | toewijzing van middelen aan vrouwelijke ondernemers. |
| --- | --- |

—

toewijzing van middelen aan vrouwelijke ondernemers.

| 4.3. | Aan de hand van gegevensanalyse kunnen de werkgelegenheidscyclus en de barrières waar vrouwen op stuiten als zij in de sector aan het werk willen of willen doorgroeien, worden bestudeerd. Op basis daarvan kunnen per bedrijfstak specifieke instrumenten in het leven worden geroepen om de punten waarop vrouwen worden gediscrimineerd aan te pakken. |
| --- | --- |

4.3.

Aan de hand van gegevensanalyse kunnen de werkgelegenheidscyclus en de barrières waar vrouwen op stuiten als zij in de sector aan het werk willen of willen doorgroeien, worden bestudeerd. Op basis daarvan kunnen per bedrijfstak specifieke instrumenten in het leven worden geroepen om de punten waarop vrouwen worden gediscrimineerd aan te pakken.

| 4.4. | De Europese Commissie zou verder aandacht kunnen besteden aan het volgende:






  — | de verdeling en toewijzing van publieke middelen, waaronder projectfinanciering door de EU, aangezien gendervooroordelen in de besluitvorming van invloed zijn op het gebruik van overheidsgeld en van de openbare infrastructuur. Dit zou moeten leiden tot de introductie van genderbudgettering in het Europees vervoersbeleid; |
| --- | --- | --- |

4.4.

De Europese Commissie zou verder aandacht kunnen besteden aan het volgende:

—

de verdeling en toewijzing van publieke middelen, waaronder projectfinanciering door de EU, aangezien gendervooroordelen in de besluitvorming van invloed zijn op het gebruik van overheidsgeld en van de openbare infrastructuur. Dit zou moeten leiden tot de introductie van genderbudgettering in het Europees vervoersbeleid;

| — | de opsplitsing van macro-economische maatregelen om de impact van gendervooroordelen op de beleidsvorming op fiscaal gebied en op het gebied van tarieven voor het wegvervoer, luchtvaarttaks, openbare diensten, liberalisering van diensten en consumentenrechten tegen te gaan. Dat kan ervoor zorgen dat gendergelijkheid stevig wordt verankerd in de openbare dienstverlening en in het liberaliserings-/privatiseringsbeleid in de sector; |
| --- | --- |

—

de opsplitsing van macro-economische maatregelen om de impact van gendervooroordelen op de beleidsvorming op fiscaal gebied en op het gebied van tarieven voor het wegvervoer, luchtvaarttaks, openbare diensten, liberalisering van diensten en consumentenrechten tegen te gaan. Dat kan ervoor zorgen dat gendergelijkheid stevig wordt verankerd in de openbare dienstverlening en in het liberaliserings-/privatiseringsbeleid in de sector;

| — | collationering van de gegevens om als een op feiten gebaseerd uitgangspunt te dienen voor het toekomstig Europees vervoersbeleid en de procedures die hieronder vallen. In Groot-Brittannië, bijvoorbeeld, is in het kader van de „UK Public Transport Gender Audit” onderzocht hoe vervoersinstellingen scoren op het gebied van gendergelijkheid. |
| --- | --- |

—

collationering van de gegevens om als een op feiten gebaseerd uitgangspunt te dienen voor het toekomstig Europees vervoersbeleid en de procedures die hieronder vallen. In Groot-Brittannië, bijvoorbeeld, is in het kader van de „UK Public Transport Gender Audit” onderzocht hoe vervoersinstellingen scoren op het gebied van gendergelijkheid.

5.   Werkgelegenheid: participatie van vrouwen

| 5.1. | In alle sectoren van de Europese arbeidsmarkt heeft zich in de afgelopen decennia een stijging van het aantal vrouwelijke werknemers voorgedaan. Deze groei zet zich door, maar desondanks blijft de vervoerssector over de hele linie een onaantrekkelijke arbeidssector voor vrouwen. Ondanks een aantal initiatieven in het kader van het Europees Sociaal Fonds en het Equal-programma, blijft de vervoerssector een gesegregeerde branche waarin mannen meestal werken als chauffeur/piloot, technicus of in beroepen die lichamelijke arbeid vergen en een zware werklast met zich brengen, en waar vrouwen doorgaans een dienstverlenende of administratieve functie hebben. |
| --- | --- |

5.1.

In alle sectoren van de Europese arbeidsmarkt heeft zich in de afgelopen decennia een stijging van het aantal vrouwelijke werknemers voorgedaan. Deze groei zet zich door, maar desondanks blijft de vervoerssector over de hele linie een onaantrekkelijke arbeidssector voor vrouwen. Ondanks een aantal initiatieven in het kader van het Europees Sociaal Fonds en het Equal-programma, blijft de vervoerssector een gesegregeerde branche waarin mannen meestal werken als chauffeur/piloot, technicus of in beroepen die lichamelijke arbeid vergen en een zware werklast met zich brengen, en waar vrouwen doorgaans een dienstverlenende of administratieve functie hebben.

| 5.2. | Reorganisaties in de vervoerssector hebben in het algemeen vooral de door mannen uitgeoefende vervoersberoepen in de spoorwegsector, havens en binnenvaart getroffen, terwijl vrouwen vaker werken in de dienstverlenende beroepen in o.m. de toeleveringsketen en logistiek. Door het gebruik van nieuwe technologieën kunnen mannen en vrouwen tegenwoordig op voet van gelijkheid aan de slag in sectoren die van oudsher leunden op zware fysieke arbeid. Het evenwicht tussen werk en privéleven blijft echter een probleem en blijft een reden voor vrouwen om geen mobiele baan te ambiëren. |
| --- | --- |

5.2.

Reorganisaties in de vervoerssector hebben in het algemeen vooral de door mannen uitgeoefende vervoersberoepen in de spoorwegsector, havens en binnenvaart getroffen, terwijl vrouwen vaker werken in de dienstverlenende beroepen in o.m. de toeleveringsketen en logistiek. Door het gebruik van nieuwe technologieën kunnen mannen en vrouwen tegenwoordig op voet van gelijkheid aan de slag in sectoren die van oudsher leunden op zware fysieke arbeid. Het evenwicht tussen werk en privéleven blijft echter een probleem en blijft een reden voor vrouwen om geen mobiele baan te ambiëren.

| 5.3. | De algemene opvatting dat bepaalde banen, werkplekken en werktijden alleen geschikt zijn voor mannen, is wijdverspreid. Dit heeft een aanzienlijke invloed op de werving en het behoud van vrouwelijke werknemers in beroepen waarin vrouwen ondervertegenwoordigd zijn. |
| --- | --- |

5.3.

De algemene opvatting dat bepaalde banen, werkplekken en werktijden alleen geschikt zijn voor mannen, is wijdverspreid. Dit heeft een aanzienlijke invloed op de werving en het behoud van vrouwelijke werknemers in beroepen waarin vrouwen ondervertegenwoordigd zijn.

| 5.4. | Wat gelijke betaling betreft: door segregatie in de transportsector blijft het loonverschil tussen mannen en vrouwen bestaan. Mannen zijn hoofdzakelijk te vinden in technische beroepen, die als meer gekwalificeerd worden beschouwd, terwijl vrouwen overwegend administratieve functies bekleden of bij de klantenservice werken. Mannen maken meer uren en werken vaker fulltime, terwijl vrouwen veelal kiezen voor flexibelere werktijden — iets wat slechts in een beperkt aantal functies mogelijk is. De carrièrevooruitzichten in de transportsector zijn voor mannen beter dan voor vrouwen. De toegang tot mannenberoepen blijft een probleem, ondanks het feit dat mannen en vrouwen dezelfde opleiding kunnen volgen. Dit leidt tot situaties waarin vrouwen een technische opleiding hebben gehad, maar geen baan kunnen vinden op hun niveau met als gevolg dat het loonverschil tussen mannen en vrouwen in de transportsector verder oploopt. |
| --- | --- |

5.4.

Wat gelijke betaling betreft: door segregatie in de transportsector blijft het loonverschil tussen mannen en vrouwen bestaan. Mannen zijn hoofdzakelijk te vinden in technische beroepen, die als meer gekwalificeerd worden beschouwd, terwijl vrouwen overwegend administratieve functies bekleden of bij de klantenservice werken. Mannen maken meer uren en werken vaker fulltime, terwijl vrouwen veelal kiezen voor flexibelere werktijden — iets wat slechts in een beperkt aantal functies mogelijk is. De carrièrevooruitzichten in de transportsector zijn voor mannen beter dan voor vrouwen. De toegang tot mannenberoepen blijft een probleem, ondanks het feit dat mannen en vrouwen dezelfde opleiding kunnen volgen. Dit leidt tot situaties waarin vrouwen een technische opleiding hebben gehad, maar geen baan kunnen vinden op hun niveau met als gevolg dat het loonverschil tussen mannen en vrouwen in de transportsector verder oploopt.

| 5.5. | Een gendergevoelige aanpak van gezondheids- en veiligheidskwesties in het vervoer brengt een aantal problemen met zich mee omdat de meeste banen met een zichtbaar risico op arbeidsongevallen en beroepsziekten door mannen worden ingevuld. Dit verkleint de kans op een naar gender onderscheiden aanpak van gezondheids- en veiligheidsmaatregelen. De blootstelling aan gevaar varieert echter naargelang van het beroep, de functie, de arbeidsomstandigheden of de arbeidsuren. |
| --- | --- |

5.5.

Een gendergevoelige aanpak van gezondheids- en veiligheidskwesties in het vervoer brengt een aantal problemen met zich mee omdat de meeste banen met een zichtbaar risico op arbeidsongevallen en beroepsziekten door mannen worden ingevuld. Dit verkleint de kans op een naar gender onderscheiden aanpak van gezondheids- en veiligheidsmaatregelen. De blootstelling aan gevaar varieert echter naargelang van het beroep, de functie, de arbeidsomstandigheden of de arbeidsuren.

| 5.6. | De vervoerssector in de EU gaat gebukt onder allerlei vormen van veelvuldig geweld en van veel incidenten wordt geen aangifte gedaan. Geweldpleging door derden is ook een probleem in het vervoer; omdat vrouwen vaak te vinden zijn in beroepen die direct contact onderhouden met de klant, worden zij vaker blootgesteld aan agressief gedrag en bedreigingen door klanten. Frontdeskmedewerkers worden steeds vaker geconfronteerd met mensen die gefrustreerd zijn als gevolg van opstoppingen, vertragingen of gebrek aan informatie tijdens vertragingen. Er moet dan ook meer worden gedaan om vervoersmaatschappijen aan te moedigen tot het voeren van een nultolerantiebeleid met betrekking tot geweld op de werkplek. |
| --- | --- |

5.6.

De vervoerssector in de EU gaat gebukt onder allerlei vormen van veelvuldig geweld en van veel incidenten wordt geen aangifte gedaan. Geweldpleging door derden is ook een probleem in het vervoer; omdat vrouwen vaak te vinden zijn in beroepen die direct contact onderhouden met de klant, worden zij vaker blootgesteld aan agressief gedrag en bedreigingen door klanten. Frontdeskmedewerkers worden steeds vaker geconfronteerd met mensen die gefrustreerd zijn als gevolg van opstoppingen, vertragingen of gebrek aan informatie tijdens vertragingen. Er moet dan ook meer worden gedaan om vervoersmaatschappijen aan te moedigen tot het voeren van een nultolerantiebeleid met betrekking tot geweld op de werkplek.

| 5.7. | Het EESC stelt voor om bij de herziening van het witboek uit 2011 getiteld „Stappenplan voor een interne Europese vervoersruimte” een nieuw, aan de lijst in bijlage I toe te voegen initiatief ten behoeve van gendergelijkheid in transportberoepen op te nemen, nl. het plan om banen in de vervoerssector aantrekkelijker te maken voor vrouwen door maatregelen te treffen ter verbetering van de kwaliteit van het werk in alle vervoerstakken, van de arbeidsomstandigheden, van opleiding en levenslang leren, van de carrièremogelijkheden en van de gezondheid en veiligheid op het werk; maatregelen die het makkelijker maken om werk en privéleven te combineren. Een betere integratie van vrouwen in de vervoerssector kan tot stand worden gebracht door middel van positieve maatregelen, waaronder in ieder geval nieuwe sanitaire voorzieningen, kleedruimtes en accommodatie en een redelijkere beoordeling van doorlopende werkuren, evenals aandacht voor de aan elke vervoerstak gerelateerde stress, repetitieve bewegingen en vermoeidheid. |
| --- | --- |

5.7.

Het EESC stelt voor om bij de herziening van het witboek uit 2011 getiteld „Stappenplan voor een interne Europese vervoersruimte” een nieuw, aan de lijst in bijlage I toe te voegen initiatief ten behoeve van gendergelijkheid in transportberoepen op te nemen, nl. het plan om banen in de vervoerssector aantrekkelijker te maken voor vrouwen door maatregelen te treffen ter verbetering van de kwaliteit van het werk in alle vervoerstakken, van de arbeidsomstandigheden, van opleiding en levenslang leren, van de carrièremogelijkheden en van de gezondheid en veiligheid op het werk; maatregelen die het makkelijker maken om werk en privéleven te combineren. Een betere integratie van vrouwen in de vervoerssector kan tot stand worden gebracht door middel van positieve maatregelen, waaronder in ieder geval nieuwe sanitaire voorzieningen, kleedruimtes en accommodatie en een redelijkere beoordeling van doorlopende werkuren, evenals aandacht voor de aan elke vervoerstak gerelateerde stress, repetitieve bewegingen en vermoeidheid.

| 5.8. | Een aantal Europese horizontale initiatieven van de sociale partners om de vervoerssector een betere werkgever voor vrouwen te maken, toont aan dat de branche zich bewust is van de mogelijke barrières die moeten worden geslecht. Uit een studie die werd uitgevoerd door de sociale partners in het spoorvervoer CER (Gemeenschap van Europese Spoorwegen) en ETF (Europese Federatie van vervoerswerknemers) naar de vertegenwoordiging en betere integratie van vrouwen in spoorwegberoepen, rolden aanbevelingen waarvan de uitvoering op bedrijfsniveau momenteel door beide organisaties gezamenlijk wordt gemonitord. In het stedelijk openbaar vervoer doen UITP (Vereniging voor openbaar vervoer) en ETF hetzelfde. In het zeevervoer hebben de ETF en ECSA (Associatie van reders van de Europese Gemeenschap) in 2014 een uitgebreid lespakket ontwikkeld, bestaande uit richtsnoeren, een film en een werkboek, om intimidatie aan boord aan te pakken. De ETF, ESPO (Europese Organisatie van zeehavens), IDC (Internationale Organisatie van dokwerkers) en FEPORT (Organisatie van Europese particuliere havenexploitanten) hebben onlangs samen een reeks aanbevelingen opgesteld met 14 actiepunten om vrouwen in havens en dokken aan het werk te krijgen en te houden. |
| --- | --- |

5.8.

Een aantal Europese horizontale initiatieven van de sociale partners om de vervoerssector een betere werkgever voor vrouwen te maken, toont aan dat de branche zich bewust is van de mogelijke barrières die moeten worden geslecht. Uit een studie die werd uitgevoerd door de sociale partners in het spoorvervoer CER (Gemeenschap van Europese Spoorwegen) en ETF (Europese Federatie van vervoerswerknemers) naar de vertegenwoordiging en betere integratie van vrouwen in spoorwegberoepen, rolden aanbevelingen waarvan de uitvoering op bedrijfsniveau momenteel door beide organisaties gezamenlijk wordt gemonitord. In het stedelijk openbaar vervoer doen UITP (Vereniging voor openbaar vervoer) en ETF hetzelfde. In het zeevervoer hebben de ETF en ECSA (Associatie van reders van de Europese Gemeenschap) in 2014 een uitgebreid lespakket ontwikkeld, bestaande uit richtsnoeren, een film en een werkboek, om intimidatie aan boord aan te pakken. De ETF, ESPO (Europese Organisatie van zeehavens), IDC (Internationale Organisatie van dokwerkers) en FEPORT (Organisatie van Europese particuliere havenexploitanten) hebben onlangs samen een reeks aanbevelingen opgesteld met 14 actiepunten om vrouwen in havens en dokken aan het werk te krijgen en te houden.

| 5.9. | Veel organisaties, waaronder de IAO, en sociale partners hebben al richtsnoeren, trainingen, instrumenten en gedragscodes ingevoerd of uitgebreid om de participatie van vrouwen in de sector te vergroten. De Commissie zou het gendervraagstuk een van de speerpunten van de waarnemingspost voor sociale kwesties, werkgelegenheid en opleiding in de vervoerssector kunnen maken, zoals bepleit in het EESC-advies uit 2011 over „De invloed van het EU-beleid op de arbeidsmogelijkheden, de opleidingsbehoeften en de arbeidsomstandigheden van werknemers in het vervoer”. |
| --- | --- |

5.9.

Veel organisaties, waaronder de IAO, en sociale partners hebben al richtsnoeren, trainingen, instrumenten en gedragscodes ingevoerd of uitgebreid om de participatie van vrouwen in de sector te vergroten. De Commissie zou het gendervraagstuk een van de speerpunten van de waarnemingspost voor sociale kwesties, werkgelegenheid en opleiding in de vervoerssector kunnen maken, zoals bepleit in het EESC-advies uit 2011 over „De invloed van het EU-beleid op de arbeidsmogelijkheden, de opleidingsbehoeften en de arbeidsomstandigheden van werknemers in het vervoer”.

6.   Vrouwen in het bedrijfsleven

| 6.1. | Ondernemers zijn belangrijker geworden als partijen die banen scheppen en als essentiële partners, ook in de vervoerssector (2). Tegenwoordig horen daar ook betrokkenheid bij de groene economie, intelligente vervoerssystemen (ITS), videobewaking, realtime reisinformatie en veiligheid bij. |
| --- | --- |

6.1.

Ondernemers zijn belangrijker geworden als partijen die banen scheppen en als essentiële partners, ook in de vervoerssector (2). Tegenwoordig horen daar ook betrokkenheid bij de groene economie, intelligente vervoerssystemen (ITS), videobewaking, realtime reisinformatie en veiligheid bij.

| 6.2. | Met een paar eenvoudige, specifieke maatregelen voor ondernemingen van vrouwen kan een rendement worden behaald dat meer groei en werkgelegenheidskansen oplevert voor de EU. De Commissie zou moeten overwegen een bureau voor vrouwelijke ondernemers binnen haar diensten en de verantwoordelijke ministeries van de lidstaten op te richten. Een dergelijk bureau dient bij voorkeur ondergebracht te worden bij het ministerie dat verantwoordelijk is voor economische ontwikkeling, zodat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen de bevoegdheid voor economische activiteiten van ondernemingen en de bevoegdheid voor gendergelijkheid. |
| --- | --- |

6.2.

Met een paar eenvoudige, specifieke maatregelen voor ondernemingen van vrouwen kan een rendement worden behaald dat meer groei en werkgelegenheidskansen oplevert voor de EU. De Commissie zou moeten overwegen een bureau voor vrouwelijke ondernemers binnen haar diensten en de verantwoordelijke ministeries van de lidstaten op te richten. Een dergelijk bureau dient bij voorkeur ondergebracht te worden bij het ministerie dat verantwoordelijk is voor economische ontwikkeling, zodat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen de bevoegdheid voor economische activiteiten van ondernemingen en de bevoegdheid voor gendergelijkheid.

| 6.3. | Bovendien moet worden gedacht aan de benoeming van een hoge vertegenwoordiger of directeur voor vrouwelijke ondernemers binnen de Europese Commissie en de lidstaten, met als taak op alle beleidsterreinen de aandacht te vestigen op de economische voordelen die het oplevert om meer vrouwen aan te sporen een eigen zaak op te zetten en uit te bouwen. Deze directeur of hoge vertegenwoordiger voor vrouwelijke ondernemers zou ook verantwoordelijk kunnen zijn voor het promoten van mogelijkheden in het bedrijfsleven en in de academische wereld, die tot meer vrouwelijke ondernemers kunnen leiden, zoals onderzoek, wetenschap, hightech engineering, verkeerstechniek en IT-ontwikkeling. |
| --- | --- |

6.3.

Bovendien moet worden gedacht aan de benoeming van een hoge vertegenwoordiger of directeur voor vrouwelijke ondernemers binnen de Europese Commissie en de lidstaten, met als taak op alle beleidsterreinen de aandacht te vestigen op de economische voordelen die het oplevert om meer vrouwen aan te sporen een eigen zaak op te zetten en uit te bouwen. Deze directeur of hoge vertegenwoordiger voor vrouwelijke ondernemers zou ook verantwoordelijk kunnen zijn voor het promoten van mogelijkheden in het bedrijfsleven en in de academische wereld, die tot meer vrouwelijke ondernemers kunnen leiden, zoals onderzoek, wetenschap, hightech engineering, verkeerstechniek en IT-ontwikkeling.

7.   Op weg naar meer vrouwen in de vervoerssector

| 7.1. | Om een eind te maken aan de ondervertegenwoordiging van vrouwen en om beter en meer gebruik te maken van vrouwelijk talent op de vervoersarbeidsmarkt raadt het EESC de volgende instrumenten aan, die kunnen worden gebruikt voor de capaciteitsopbouw van vrouwen op alle niveaus. Met het oog hierop kunnen EU-projecten worden opgezet binnen DG Vervoer of partnerschappen worden gevormd in het kader van andere, bestaande EU-projecten:






  — | een gecoördineerde aanpak tussen instellingen, brancheverenigingen, vakbonden en belanghebbenden in de sector ontwikkelen teneinde een campagne op te zetten ten behoeve van vrouwen in de vervoersbranche en te wijzen op de toegevoegde waarde die een betere integratie van vrouwen in de vervoerswereld heeft voor de economie en de sociale structuur van de EU. Dit werd onlangs gedaan door UK Transport for Londen, waarbij het succes van 100 vrouwen in de transportsector breed werd uitgemeten. Door hun succes te vieren werd de aandacht gevestigd op de belangrijke rol van vrouwen in het vervoer en werden huidige en toekomstige generaties vrouwelijke transportmedewerkers enthousiast gemaakt, gemotiveerd en geïnspireerd; |
| --- | --- | --- |

7.1.

Om een eind te maken aan de ondervertegenwoordiging van vrouwen en om beter en meer gebruik te maken van vrouwelijk talent op de vervoersarbeidsmarkt raadt het EESC de volgende instrumenten aan, die kunnen worden gebruikt voor de capaciteitsopbouw van vrouwen op alle niveaus. Met het oog hierop kunnen EU-projecten worden opgezet binnen DG Vervoer of partnerschappen worden gevormd in het kader van andere, bestaande EU-projecten:

—

een gecoördineerde aanpak tussen instellingen, brancheverenigingen, vakbonden en belanghebbenden in de sector ontwikkelen teneinde een campagne op te zetten ten behoeve van vrouwen in de vervoersbranche en te wijzen op de toegevoegde waarde die een betere integratie van vrouwen in de vervoerswereld heeft voor de economie en de sociale structuur van de EU. Dit werd onlangs gedaan door UK Transport for Londen, waarbij het succes van 100 vrouwen in de transportsector breed werd uitgemeten. Door hun succes te vieren werd de aandacht gevestigd op de belangrijke rol van vrouwen in het vervoer en werden huidige en toekomstige generaties vrouwelijke transportmedewerkers enthousiast gemaakt, gemotiveerd en geïnspireerd;

| — | gelijkheid in vervoer: dit is niet typisch voor deze branche, maar onderzoek heeft uitgewezen dat de ongelijkheid in de transportsector een belangrijke reden is voor vrouwen om wel twee keer na te denken voordat zij in deze sector solliciteren. Deze zaken dienen bij voorrang te worden aangepakt:






  — | gelijk loon voor gelijk werk; |
| --- | --- | --- |

—

gelijkheid in vervoer: dit is niet typisch voor deze branche, maar onderzoek heeft uitgewezen dat de ongelijkheid in de transportsector een belangrijke reden is voor vrouwen om wel twee keer na te denken voordat zij in deze sector solliciteren. Deze zaken dienen bij voorrang te worden aangepakt:

—

gelijk loon voor gelijk werk;

| — | transparante aanwervingsprocedure; |
| --- | --- |

—

transparante aanwervingsprocedure;

| — | flexibele arbeidsmogelijkheden, waaronder duobanen en deeltijdwerk; |
| --- | --- |

—

flexibele arbeidsmogelijkheden, waaronder duobanen en deeltijdwerk;

| — | talent aantrekken, zowel jonge als meer ervaren vrouwelijke werknemers met zowel een hoog als een laag opleidingsniveau; |
| --- | --- |

—

talent aantrekken, zowel jonge als meer ervaren vrouwelijke werknemers met zowel een hoog als een laag opleidingsniveau;

| — | besluitvorming: meer vrouwen in raden van bestuur, in managementstructuren, in de leiding van vakbonden en binnen de beleidsvorming. |
| --- | --- |

—

besluitvorming: meer vrouwen in raden van bestuur, in managementstructuren, in de leiding van vakbonden en binnen de beleidsvorming.

| 7.2. | Mentorschap: aantal steunregelingen opvoeren, kennis en ervaring uitwisselen, netwerken opzetten en advies geven. Dit kan intern worden gedaan binnen bedrijven en tussen werknemers, extern tussen bedrijven en vergelijkbare transportsectoren en via bestaande mentorprogramma’s die niet alleen op vervoer zijn gericht. Mentornetwerken moeten zowel vrouwelijke als mannelijke deelnemers bevatten. Deze netwerken kunnen bovendien worden omgevormd tot clusters en kunnen sectoroverschrijdend zijn om de overdracht van kennis, goede praktijkvoorbeelden, vaardigheden en kansen in de hele transportbranche mogelijk te maken. |
| --- | --- |

7.2.

Mentorschap: aantal steunregelingen opvoeren, kennis en ervaring uitwisselen, netwerken opzetten en advies geven. Dit kan intern worden gedaan binnen bedrijven en tussen werknemers, extern tussen bedrijven en vergelijkbare transportsectoren en via bestaande mentorprogramma’s die niet alleen op vervoer zijn gericht. Mentornetwerken moeten zowel vrouwelijke als mannelijke deelnemers bevatten. Deze netwerken kunnen bovendien worden omgevormd tot clusters en kunnen sectoroverschrijdend zijn om de overdracht van kennis, goede praktijkvoorbeelden, vaardigheden en kansen in de hele transportbranche mogelijk te maken.

| 7.3. | Ontwikkelingsprogramma’s: opleidingen opzetten voor het ontwikkelen van vaardigheden en het verwerven van beroepskwalificaties, zodat iedereen, ongeacht zijn of haar sekse, over hetzelfde bekwaamheidsniveau beschikt, dat nodig is voor een bepaalde functie of promotie. |
| --- | --- |

7.3.

Ontwikkelingsprogramma’s: opleidingen opzetten voor het ontwikkelen van vaardigheden en het verwerven van beroepskwalificaties, zodat iedereen, ongeacht zijn of haar sekse, over hetzelfde bekwaamheidsniveau beschikt, dat nodig is voor een bepaalde functie of promotie.

| 7.4. | Onderwijs: het onderwijsstelsel en de rollenpatronen in de transportsector aanpassen om de stelling dat de sector alleen geschikt is voor mannen, te ontkrachten. Vrouwelijke rolmodellen aanwijzen om de kansen die de sector biedt, te promoten. |
| --- | --- |

7.4.

Onderwijs: het onderwijsstelsel en de rollenpatronen in de transportsector aanpassen om de stelling dat de sector alleen geschikt is voor mannen, te ontkrachten. Vrouwelijke rolmodellen aanwijzen om de kansen die de sector biedt, te promoten.

| 7.5. | Innovatie en kleine bedrijven in de transportsector stimuleren: vrouwen die in kleine en middelgrote ondernemingen werken, aanwijzen om nieuwe trends, innovatie en O&O-mogelijkheden in kaart te brengen. Successen breed uitmeten. Goed praktijkvoorbeeld: de Women 1st Top 100 Club is een netwerk van de invloedrijkste vrouwen in de horeca, het reizigersvervoer, de reis- en toerismebranche, die als ambassadeurs optreden en als rolmodel fungeren voor de vrouwelijke leiders van morgen (http://women1st.co.uk/top-100). |
| --- | --- |

7.5.

Innovatie en kleine bedrijven in de transportsector stimuleren: vrouwen die in kleine en middelgrote ondernemingen werken, aanwijzen om nieuwe trends, innovatie en O&O-mogelijkheden in kaart te brengen. Successen breed uitmeten. Goed praktijkvoorbeeld: de Women 1st Top 100 Club is een netwerk van de invloedrijkste vrouwen in de horeca, het reizigersvervoer, de reis- en toerismebranche, die als ambassadeurs optreden en als rolmodel fungeren voor de vrouwelijke leiders van morgen (http://women1st.co.uk/top-100).

| 7.6. | De toeleveringsketen erbij betrekken: leveranciers ertoe overhalen om in hun toeleveringsketen gegevens over gendergelijkheid op te nemen. Kijken wat de mogelijkheden zijn om overheidsopdrachten eventueel aan vrouwelijke ondernemers toe te wijzen. (Goed praktijkvoorbeeld: het Amerikaanse initiatief WEConnect zorgt voor aanbestedingen en overheidsopdrachten speciaal voor vrouwen in allerlei sectoren. Dit initiatief is uitgebreid tot Europa (http:/weconnectinternational.org). |
| --- | --- |

7.6.

De toeleveringsketen erbij betrekken: leveranciers ertoe overhalen om in hun toeleveringsketen gegevens over gendergelijkheid op te nemen. Kijken wat de mogelijkheden zijn om overheidsopdrachten eventueel aan vrouwelijke ondernemers toe te wijzen. (Goed praktijkvoorbeeld: het Amerikaanse initiatief WEConnect zorgt voor aanbestedingen en overheidsopdrachten speciaal voor vrouwen in allerlei sectoren. Dit initiatief is uitgebreid tot Europa (http:/weconnectinternational.org).

| 7.7. | Maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo): bedrijven aanmoedigen om, in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen, genderstatistieken te publiceren en een vrouwvriendelijk beleid te voeren. Bijdragen tot de „merkbekendheid” van een branche als een „branche waarin iedereen graag wil werken”. |
| --- | --- |

7.7.

Maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo): bedrijven aanmoedigen om, in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen, genderstatistieken te publiceren en een vrouwvriendelijk beleid te voeren. Bijdragen tot de „merkbekendheid” van een branche als een „branche waarin iedereen graag wil werken”.

| 7.8. | Internationalisering: Europa wordt geprezen om zijn kennisoverdracht en het opzetten van partnerschappen. De transportsector is een internationale, uitdagende sector waarin Europa zijn ervaring en innovatiecapaciteit kan delen en nieuwe markten kan aanboren. Vrouwen kunnen hierbij een cruciale rol spelen door de Europese bedrijven en expertise buiten Europa te promoten. |
| --- | --- |

7.8.

Internationalisering: Europa wordt geprezen om zijn kennisoverdracht en het opzetten van partnerschappen. De transportsector is een internationale, uitdagende sector waarin Europa zijn ervaring en innovatiecapaciteit kan delen en nieuwe markten kan aanboren. Vrouwen kunnen hierbij een cruciale rol spelen door de Europese bedrijven en expertise buiten Europa te promoten.

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  PB C 133 van 9.5.2013, blz. 68.

1

(2)  PB C 299 van 4.10.2012, blz. 24.

2

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/8 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/8

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over milieu-, sociale en gezondheidsclaims op de interne markt

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/02)

| Rapporteur: | Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER |
| --- | --- |

Rapporteur:

Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER

Op 22 januari 2015 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité besloten om op grond van artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

„Milieu-, sociale en gezondheidsclaims op de interne markt”

(initiatiefadvies).

De afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 juni 2015 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 2 juli 2015) het volgende advies uitgebracht, dat met 135 stemmen vóór en 17 tegen, bij 14 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Commerciële communicatie is voor ondernemingen een belangrijk middel om hun producten en diensten op transparante wijze onder de aandacht te brengen. Daarmee zorgen zij voor een goed werkende interne markt met een hoge mate van consumentenbescherming. Bepaalde informatie met sociale, ethische, milieu- of gezondheidsclaims is echter niet waar of niet accuraat. Daarvan zijn de consumenten en bedrijven die zich wel aan de voorschriften houden, de dupe. |
| --- | --- |

1.1.

Commerciële communicatie is voor ondernemingen een belangrijk middel om hun producten en diensten op transparante wijze onder de aandacht te brengen. Daarmee zorgen zij voor een goed werkende interne markt met een hoge mate van consumentenbescherming. Bepaalde informatie met sociale, ethische, milieu- of gezondheidsclaims is echter niet waar of niet accuraat. Daarvan zijn de consumenten en bedrijven die zich wel aan de voorschriften houden, de dupe.

| 1.2. | Als onderdeel van verschillende initiatieven worden de sociale en milieuprestaties van producten en diensten momenteel via diverse kanalen, op verschillende manieren en met verschillende evaluatiemethoden gemeten en bekendgemaakt. Volgens het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) zou de Europese Commissie methoden moeten voorstellen voor het meten van en communiceren over de algemene milieueffecten van producten en diensten. Ook zou een lijst moeten worden opgesteld van de officiële etiketten, met informatie over wat zij betekenen en welke instanties bevoegd zijn om ze toe te kennen, geldig te verklaren en te waarmerken. In elk geval hebben consumenten recht op heldere en nauwkeurige informatie over de herkomst van producten. |
| --- | --- |

1.2.

Als onderdeel van verschillende initiatieven worden de sociale en milieuprestaties van producten en diensten momenteel via diverse kanalen, op verschillende manieren en met verschillende evaluatiemethoden gemeten en bekendgemaakt. Volgens het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) zou de Europese Commissie methoden moeten voorstellen voor het meten van en communiceren over de algemene milieueffecten van producten en diensten. Ook zou een lijst moeten worden opgesteld van de officiële etiketten, met informatie over wat zij betekenen en welke instanties bevoegd zijn om ze toe te kennen, geldig te verklaren en te waarmerken. In elk geval hebben consumenten recht op heldere en nauwkeurige informatie over de herkomst van producten.

| 1.3. | Het EESC hoopt dat de Commissie in het verlengde van Richtlijn 2005/29/EG de richtsnoeren herziet, zodat consumenten en bedrijven gemakkelijker toegang krijgen tot transparante en betrouwbare informatie die duidelijkheid schept over het gebruik van ethische en milieu- en gezondheidsclaims in commerciële communicatie. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC hoopt dat de Commissie in het verlengde van Richtlijn 2005/29/EG de richtsnoeren herziet, zodat consumenten en bedrijven gemakkelijker toegang krijgen tot transparante en betrouwbare informatie die duidelijkheid schept over het gebruik van ethische en milieu- en gezondheidsclaims in commerciële communicatie.

| 1.4. | In het kader van administratieve samenwerking zouden de consumentenautoriteiten van elke lidstaat de sociale, ethische, milieu- en gezondheidsclaims in kaart moeten brengen, zodat met behulp van concrete gegevens een beeld kan worden verkregen van de huidige situatie. |
| --- | --- |

1.4.

In het kader van administratieve samenwerking zouden de consumentenautoriteiten van elke lidstaat de sociale, ethische, milieu- en gezondheidsclaims in kaart moeten brengen, zodat met behulp van concrete gegevens een beeld kan worden verkregen van de huidige situatie.

| 1.5. | Voor de regulering van online commerciële communicatie is een coherent, volledig en consistent juridisch EU-kader nodig waarin het recht op privacy en de bescherming van andere zaken van openbaar belang zijn gewaarborgd. |
| --- | --- |

1.5.

Voor de regulering van online commerciële communicatie is een coherent, volledig en consistent juridisch EU-kader nodig waarin het recht op privacy en de bescherming van andere zaken van openbaar belang zijn gewaarborgd.

| 1.6. | In het kader van hun respectieve bevoegdheden zouden de Europese Commissie en de lidstaten beter toezicht moeten houden op de huidige systemen voor zelfregulering en coregulering op dit gebied — en dus ook op het gebruik van sociale, milieu- en gezondheidsclaims — en daarbij eventueel sancties moeten opleggen. Op die manier kunnen zij ervoor zorgen dat de nationale en Europese zelfregulerende reclame-instanties zich houden aan de voorschriften in besluiten en aanbevelingen van de EU, zodat de consument goed beschermd wordt. Verder zouden consumentenorganisaties geïnformeerd moeten worden als er gedragscodes worden opgesteld, zodat zij hieraan een bijdrage kunnen leveren. |
| --- | --- |

1.6.

In het kader van hun respectieve bevoegdheden zouden de Europese Commissie en de lidstaten beter toezicht moeten houden op de huidige systemen voor zelfregulering en coregulering op dit gebied — en dus ook op het gebruik van sociale, milieu- en gezondheidsclaims — en daarbij eventueel sancties moeten opleggen. Op die manier kunnen zij ervoor zorgen dat de nationale en Europese zelfregulerende reclame-instanties zich houden aan de voorschriften in besluiten en aanbevelingen van de EU, zodat de consument goed beschermd wordt. Verder zouden consumentenorganisaties geïnformeerd moeten worden als er gedragscodes worden opgesteld, zodat zij hieraan een bijdrage kunnen leveren.

2.   Inleiding

| 2.1. | Een groot aantal bedrijven in de Europese Unie bieden de consument volledige, ware en duidelijke informatie over de wezenlijke kenmerken van de goederen en diensten op de markt. Maar er is ook sprake van oneigenlijke milieu-, sociale en gezondheidsclaims, waarvan bedrijven die zich wel aan de regels houden en consumenten die goederen en diensten kopen, de dupe zijn. |
| --- | --- |

2.1.

Een groot aantal bedrijven in de Europese Unie bieden de consument volledige, ware en duidelijke informatie over de wezenlijke kenmerken van de goederen en diensten op de markt. Maar er is ook sprake van oneigenlijke milieu-, sociale en gezondheidsclaims, waarvan bedrijven die zich wel aan de regels houden en consumenten die goederen en diensten kopen, de dupe zijn.

| 2.2. | Het recht op informatie maakt de interne markt transparanter en biedt tegenwicht aan duidelijk scheve aspecten van de verhouding tussen leverancier en consument. |
| --- | --- |

2.2.

Het recht op informatie maakt de interne markt transparanter en biedt tegenwicht aan duidelijk scheve aspecten van de verhouding tussen leverancier en consument.

| 2.3. | De consument heeft recht op volledige, ware en duidelijke informatie over de wezenlijke kenmerken van de goederen en diensten op de markt. |
| --- | --- |

2.3.

De consument heeft recht op volledige, ware en duidelijke informatie over de wezenlijke kenmerken van de goederen en diensten op de markt.

| 2.4. | Informatie heeft een doorslaggevende invloed op het besluit van consumenten en gebruikers om een product aan te schaffen omdat het aan hun wensen voldoet, dan wel om af te zien van aankoop omdat het product juist niet aan hun wensen voldoet noch in hun behoeften voorziet. Dankzij de technologische ontwikkeling kunnen ondernemingen steeds beter inspelen op de behoeften van verschillende groepen consumenten; om klanten aan zich te binden, stemmen zij hun producten op deze groepen af, een aanpak die ook de vorm van one-to-one-marketing kan aannemen. |
| --- | --- |

2.4.

Informatie heeft een doorslaggevende invloed op het besluit van consumenten en gebruikers om een product aan te schaffen omdat het aan hun wensen voldoet, dan wel om af te zien van aankoop omdat het product juist niet aan hun wensen voldoet noch in hun behoeften voorziet. Dankzij de technologische ontwikkeling kunnen ondernemingen steeds beter inspelen op de behoeften van verschillende groepen consumenten; om klanten aan zich te binden, stemmen zij hun producten op deze groepen af, een aanpak die ook de vorm van one-to-one-marketing kan aannemen.

| 2.5. | In het in het Verdrag verankerde model van de sociale markteconomie ontbreekt een integraal juridisch kader voor commerciële communicatie. Het nodeloos ingewikkelde, onvolledige, inconsistente en soms warrige model omvat namelijk vooral:






  — | Richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad (1) over oneerlijke handelspraktijken, die uitsluitend betrekking heeft op de relatie tussen consumenten en ondernemingen. Deze richtlijn laat de wetgeving van de EU en de lidstaten over gezondheid onverlet en aan financiële diensten mogen de lidstaten strengere of meer beperkende eisen stellen dan de richtlijn doet; |
| --- | --- | --- |

2.5.

In het in het Verdrag verankerde model van de sociale markteconomie ontbreekt een integraal juridisch kader voor commerciële communicatie. Het nodeloos ingewikkelde, onvolledige, inconsistente en soms warrige model omvat namelijk vooral:

—

Richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad (1) over oneerlijke handelspraktijken, die uitsluitend betrekking heeft op de relatie tussen consumenten en ondernemingen. Deze richtlijn laat de wetgeving van de EU en de lidstaten over gezondheid onverlet en aan financiële diensten mogen de lidstaten strengere of meer beperkende eisen stellen dan de richtlijn doet;

| — | Richtlijn 2006/114/EG van het Europees Parlement en de Raad (2) over misleidende reclame en vergelijkende reclame, die van toepassing is op de onderlinge relaties van bedrijven; |
| --- | --- |

—

Richtlijn 2006/114/EG van het Europees Parlement en de Raad (2) over misleidende reclame en vergelijkende reclame, die van toepassing is op de onderlinge relaties van bedrijven;

| — | Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten), tot wijziging van de als „televisie zonder grenzen” bekend staande Richtlijn; |
| --- | --- |

—

Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad (3) betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten), tot wijziging van de als „televisie zonder grenzen” bekend staande Richtlijn;

| — | Verordening (EG) nr. 1924/2006 van het Europees Parlement en de Raad (4) over voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen. Bovendien houdt de Commissie zich inmiddels bezig met andere gezondheidsonderwerpen zoals cosmetica- en lichaamsverzorgingsproducten; |
| --- | --- |

—

Verordening (EG) nr. 1924/2006 van het Europees Parlement en de Raad (4) over voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen. Bovendien houdt de Commissie zich inmiddels bezig met andere gezondheidsonderwerpen zoals cosmetica- en lichaamsverzorgingsproducten;

| — | mededeling over maatschappelijk verantwoord ondernemen (5) of de recentere mededeling over een strategie voor een digitale eengemaakte markt voor Europa (6). |
| --- | --- |

—

mededeling over maatschappelijk verantwoord ondernemen (5) of de recentere mededeling over een strategie voor een digitale eengemaakte markt voor Europa (6).

| 2.6. | De Commissie heeft diverse mededelingen uitgebracht en is een overleg gestart. Bovendien houdt zij zich ook bezig met de „ecologische voetafdruk” van producten om te kunnen zorgen voor solide en waarheidsgetrouwe informatie over het milieueffect van producten gedurende hun hele levenscyclus. |
| --- | --- |

2.6.

De Commissie heeft diverse mededelingen uitgebracht en is een overleg gestart. Bovendien houdt zij zich ook bezig met de „ecologische voetafdruk” van producten om te kunnen zorgen voor solide en waarheidsgetrouwe informatie over het milieueffect van producten gedurende hun hele levenscyclus.

| 2.7. | Hoewel de consument dankzij de technologische ontwikkelingen gemakkelijker aan informatie kan komen, is de regelgeving van de EU voor online commerciële communicatie momenteel versnipperd over allerlei verschillende teksten (zoals de richtlijnen over elektronische handel, consumentenbescherming, bescherming van de persoonlijke levenssfeer in reclame-uitingen, oneerlijke handelspraktijken enz.). In het verlengde van de goedgekeurde strategie zou er daarom een voorstel moeten komen. Maar nu al is een consolidatie nodig waarbij de wetgeving in één enkele herschikte tekst wordt ondergebracht en tegenstrijdigheden bij online reclameboodschappen worden voorkomen. |
| --- | --- |

2.7.

Hoewel de consument dankzij de technologische ontwikkelingen gemakkelijker aan informatie kan komen, is de regelgeving van de EU voor online commerciële communicatie momenteel versnipperd over allerlei verschillende teksten (zoals de richtlijnen over elektronische handel, consumentenbescherming, bescherming van de persoonlijke levenssfeer in reclame-uitingen, oneerlijke handelspraktijken enz.). In het verlengde van de goedgekeurde strategie zou er daarom een voorstel moeten komen. Maar nu al is een consolidatie nodig waarbij de wetgeving in één enkele herschikte tekst wordt ondergebracht en tegenstrijdigheden bij online reclameboodschappen worden voorkomen.

| 2.8. | Voorts is er krachtens Verordening (EG) nr. 2006/2004 betreffende samenwerking inzake consumentenbescherming al sprake van samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten, in het kader waarvan zij eventuele inbreuken op deze gebieden tegen het licht zouden moeten houden. |
| --- | --- |

2.8.

Voorts is er krachtens Verordening (EG) nr. 2006/2004 betreffende samenwerking inzake consumentenbescherming al sprake van samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten, in het kader waarvan zij eventuele inbreuken op deze gebieden tegen het licht zouden moeten houden.

| 2.9. | De bestaande rechtsmiddelen lopen sterk uiteen van lidstaat tot lidstaat. Sommige lidstaten tekenen ter handhaving van de wetgeving meteen op efficiënte wijze beroep aan, terwijl in andere lidstaten diverse systemen voor zelfregulering en coregulering van reclame-uitingen van de grond zijn gekomen, met gedragscodes en organen voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting die een aanvulling vormen op de wetgeving en op de bestuurlijke en gerechtelijke handhavingsmechanismen. |
| --- | --- |

2.9.

De bestaande rechtsmiddelen lopen sterk uiteen van lidstaat tot lidstaat. Sommige lidstaten tekenen ter handhaving van de wetgeving meteen op efficiënte wijze beroep aan, terwijl in andere lidstaten diverse systemen voor zelfregulering en coregulering van reclame-uitingen van de grond zijn gekomen, met gedragscodes en organen voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting die een aanvulling vormen op de wetgeving en op de bestuurlijke en gerechtelijke handhavingsmechanismen.

| 2.10. | Andere variabelen maken de materie er niet eenvoudiger op, bijvoorbeeld:






  — | de mogelijkheid van facultatieve etikettering; |
| --- | --- | --- |

2.10.

Andere variabelen maken de materie er niet eenvoudiger op, bijvoorbeeld:

—

de mogelijkheid van facultatieve etikettering;

| — | het effect van beleid voor maatschappelijk verantwoord ondernemen; |
| --- | --- |

—

het effect van beleid voor maatschappelijk verantwoord ondernemen;

| — | de toenemende vraag van de consument naar producten die, met hun speciale eigenschappen, een bepaalde ongerustheid bij hem moet wegnemen; |
| --- | --- |

—

de toenemende vraag van de consument naar producten die, met hun speciale eigenschappen, een bepaalde ongerustheid bij hem moet wegnemen;

| — | de vaak tekortschietende controlemechanismen; |
| --- | --- |

—

de vaak tekortschietende controlemechanismen;

| — | de moeilijkheid voor consumenten om informatie naar waarde te schatten. |
| --- | --- |

—

de moeilijkheid voor consumenten om informatie naar waarde te schatten.

| 2.11. | Ten slotte helpen bepaalde reclametechnieken — zoals „branded content”, emotiemarketing, „storytelling”, product placement en neuromarketing — aanbieders weliswaar om hun commerciële doelen te halen, maar de keerzijde is dat burgers moeilijker een weloverwogen besluit tot aanschaf of gebruik van een product of dienst — met een reële beoordeling van de voordelen en de prijs hiervan — kunnen nemen. Dat komt onder meer doordat bij deze technieken het traditionele onderscheid tussen publicitaire en niet-publicitaire inhoud nogal eens verdwijnt, waardoor zij die dergelijke ogenschijnlijk informatieve boodschap onder ogen krijgen, geen weet hebben van de commerciële aard en bedoeling ervan, terwijl zij wel het recht hebben om dat te weten. Op die manier kunnen vooral de kwetsbaarste consumenten, zoals jongeren, ouderen en gehandicapten, misleid worden. |
| --- | --- |

2.11.

Ten slotte helpen bepaalde reclametechnieken — zoals „branded content”, emotiemarketing, „storytelling”, product placement en neuromarketing — aanbieders weliswaar om hun commerciële doelen te halen, maar de keerzijde is dat burgers moeilijker een weloverwogen besluit tot aanschaf of gebruik van een product of dienst — met een reële beoordeling van de voordelen en de prijs hiervan — kunnen nemen. Dat komt onder meer doordat bij deze technieken het traditionele onderscheid tussen publicitaire en niet-publicitaire inhoud nogal eens verdwijnt, waardoor zij die dergelijke ogenschijnlijk informatieve boodschap onder ogen krijgen, geen weet hebben van de commerciële aard en bedoeling ervan, terwijl zij wel het recht hebben om dat te weten. Op die manier kunnen vooral de kwetsbaarste consumenten, zoals jongeren, ouderen en gehandicapten, misleid worden.

| 2.12. | Kortom, het EESC is voor hoogwaardige producten of diensten die op ethische wijze tot stand zijn gekomen of die zich onderscheiden door hun betere milieu- of maatschappelijke prestaties, en voor sociale, milieu- en gezondheidsclaims. Dit advies gaat over commerciële claims en boodschappen die onjuist, inaccuraat of verwarrend zijn. |
| --- | --- |

2.12.

Kortom, het EESC is voor hoogwaardige producten of diensten die op ethische wijze tot stand zijn gekomen of die zich onderscheiden door hun betere milieu- of maatschappelijke prestaties, en voor sociale, milieu- en gezondheidsclaims. Dit advies gaat over commerciële claims en boodschappen die onjuist, inaccuraat of verwarrend zijn.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Commerciële communicatie gebaseerd op onduidelijke, onjuiste of moeilijk te beoordelen claims, die tot misvattingen en verwarring leiden, heeft allerlei al dan niet ernstige gevolgen. Maar dergelijke claims zijn wel zonder uitzondering uiterst schadelijk voor de consument en voor bedrijven die zich wel aan de regels houden, en belemmeren daardoor de werking van een ethische en transparante markt voor goederen en diensten. |
| --- | --- |

3.1.

Commerciële communicatie gebaseerd op onduidelijke, onjuiste of moeilijk te beoordelen claims, die tot misvattingen en verwarring leiden, heeft allerlei al dan niet ernstige gevolgen. Maar dergelijke claims zijn wel zonder uitzondering uiterst schadelijk voor de consument en voor bedrijven die zich wel aan de regels houden, en belemmeren daardoor de werking van een ethische en transparante markt voor goederen en diensten.

| 3.2. | Dit zijn onder meer de gevolgen:






  — | een vertekend beeld van het aanbod door het effect van de claims op de prijzen; |
| --- | --- | --- |

3.2.

Dit zijn onder meer de gevolgen:

—

een vertekend beeld van het aanbod door het effect van de claims op de prijzen;

| — | ondoorzichtige markten met een grote asymmetrie tussen vraag en aanbod; |
| --- | --- |

—

ondoorzichtige markten met een grote asymmetrie tussen vraag en aanbod;

| — | de koopkracht van de consument neemt af omdat hij minder goed in staat is om goed onderbouwde keuzes te maken, wat weer komt doordat hij niet beschikt over waarachtige informatie aan de hand waarvan hij kan bepalen in hoeverre een product voldoet aan zijn behoeften en wensen; |
| --- | --- |

—

de koopkracht van de consument neemt af omdat hij minder goed in staat is om goed onderbouwde keuzes te maken, wat weer komt doordat hij niet beschikt over waarachtige informatie aan de hand waarvan hij kan bepalen in hoeverre een product voldoet aan zijn behoeften en wensen;

| — | consumenten die verantwoorde besluiten willen nemen (op basis van milieu- of maatschappelijke overwegingen of uit zorg om hun gezondheid) raken ontmoedigd en gefrustreerd als de informatie die zij krijgen misleidend, onjuist of oncontroleerbaar blijkt te zijn; |
| --- | --- |

—

consumenten die verantwoorde besluiten willen nemen (op basis van milieu- of maatschappelijke overwegingen of uit zorg om hun gezondheid) raken ontmoedigd en gefrustreerd als de informatie die zij krijgen misleidend, onjuist of oncontroleerbaar blijkt te zijn;

| — | sommige aanbieders vertonen „free rider”-gedrag, wat fnuikend is voor verantwoorde consumptie. Zij profiteren van de groeiende belangstelling onder consumenten voor deze zaken, maar willen er niet de vereiste middelen aan besteden. Dat is ook nadelig voor bedrijven die zich wel aan de regels houden; |
| --- | --- |

—

sommige aanbieders vertonen „free rider”-gedrag, wat fnuikend is voor verantwoorde consumptie. Zij profiteren van de groeiende belangstelling onder consumenten voor deze zaken, maar willen er niet de vereiste middelen aan besteden. Dat is ook nadelig voor bedrijven die zich wel aan de regels houden;

| — | de consument raakt zijn vertrouwen kwijt in de markt en in het toezicht van de autoriteiten daarop. |
| --- | --- |

—

de consument raakt zijn vertrouwen kwijt in de markt en in het toezicht van de autoriteiten daarop.

| 3.3. | De informatie dient te beantwoorden aan de reële behoeften en verwachtingen van de consument. Daarom moet gekeken worden naar het doel, de inhoud, de presentatie, de context en de identificatie van reclameboodschappen, waarvoor betrouwbaarheid, actualiteit, onpartijdigheid, nauwkeurigheid, relevantie, beknoptheid, begrijpelijkheid, duidelijkheid, leesbaarheid en toegankelijkheid de belangrijkste criteria zijn. Op etiketten dient de herkomst van producten vermeld te worden. Op die manier zijn consumenten beter beschermd en worden ze niet misleid of op het verkeerde been gezet. Etiketten helpen hen dus bij hun keuzes. |
| --- | --- |

3.3.

De informatie dient te beantwoorden aan de reële behoeften en verwachtingen van de consument. Daarom moet gekeken worden naar het doel, de inhoud, de presentatie, de context en de identificatie van reclameboodschappen, waarvoor betrouwbaarheid, actualiteit, onpartijdigheid, nauwkeurigheid, relevantie, beknoptheid, begrijpelijkheid, duidelijkheid, leesbaarheid en toegankelijkheid de belangrijkste criteria zijn. Op etiketten dient de herkomst van producten vermeld te worden. Op die manier zijn consumenten beter beschermd en worden ze niet misleid of op het verkeerde been gezet. Etiketten helpen hen dus bij hun keuzes.

4.   Milieuclaims

| 4.1. | Milieuclaims hebben vooral betrekking op het effect dat producten door hun samenstelling of door het gebruik ervan op de omgeving zouden hebben. Vaak gaat het hierbij om de klimaatverandering en de uitstoot van verontreinigende stoffen. Maar de claims kunnen ook betrekking hebben op zaken als een rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen, ontbossing, biodiversiteit of energie-efficiëntie — kortom, op de ecologische voetafdruk van ondernemingen en de gevolgen van de consumptie van producten voor ons milieu. |
| --- | --- |

4.1.

Milieuclaims hebben vooral betrekking op het effect dat producten door hun samenstelling of door het gebruik ervan op de omgeving zouden hebben. Vaak gaat het hierbij om de klimaatverandering en de uitstoot van verontreinigende stoffen. Maar de claims kunnen ook betrekking hebben op zaken als een rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen, ontbossing, biodiversiteit of energie-efficiëntie — kortom, op de ecologische voetafdruk van ondernemingen en de gevolgen van de consumptie van producten voor ons milieu.

| 4.2. | Als deze claims slechts voor de vorm worden gebruikt en niet overeenkomen met het product of de manier waarop dit wordt vervaardigd, is er sprake van „greenwashing”, een fenomeen waarbij bepaalde positieve milieuaspecten in reclame-uitingen dusdanig worden uitvergroot dat de consument op het verkeerde been wordt gezet. De Commissie beschrijft dit fenomeen ook in de toepassingsgids bij Richtlijn 2005/29/EG (7). |
| --- | --- |

4.2.

Als deze claims slechts voor de vorm worden gebruikt en niet overeenkomen met het product of de manier waarop dit wordt vervaardigd, is er sprake van „greenwashing”, een fenomeen waarbij bepaalde positieve milieuaspecten in reclame-uitingen dusdanig worden uitvergroot dat de consument op het verkeerde been wordt gezet. De Commissie beschrijft dit fenomeen ook in de toepassingsgids bij Richtlijn 2005/29/EG (7).

| 4.3. | Op grond van de informatie over (negatieve of positieve) milieueffecten van een bepaald merk vormt de consument zich hiervan een beeld. Dat beeld heeft op zijn beurt weer invloed op zijn koopgedrag en op zijn politieke overtuigingen. Door middel van zijn aankoopbesluiten wordt „slecht” gedrag afgestraft en „goed” gedrag beloond, waardoor er in zekere zin sprake is van een dynamisch evenwicht. |
| --- | --- |

4.3.

Op grond van de informatie over (negatieve of positieve) milieueffecten van een bepaald merk vormt de consument zich hiervan een beeld. Dat beeld heeft op zijn beurt weer invloed op zijn koopgedrag en op zijn politieke overtuigingen. Door middel van zijn aankoopbesluiten wordt „slecht” gedrag afgestraft en „goed” gedrag beloond, waardoor er in zekere zin sprake is van een dynamisch evenwicht.

| 4.4. | De meestgebruikte greenwashingtechnieken zijn de volgende:






  — | een verontreinigend proces wordt als „groen” voorgesteld. Op basis van een beperkt aantal eigenschappen, waarbij wordt voorbijgegaan aan andere belangrijke milieukwesties, wordt de indruk gewekt dat een product „groen” is. Het eindproduct mag dan wel heel groen zijn, maar het proces dat hieraan voorafgaat, is zeer verontreinigend. Ook kan er in de toeleveringsketen sprake zijn van ongezonde arbeidsomstandigheden waarbij schadelijke producten worden gebruikt; |
| --- | --- | --- |

4.4.

De meestgebruikte greenwashingtechnieken zijn de volgende:

—

een verontreinigend proces wordt als „groen” voorgesteld. Op basis van een beperkt aantal eigenschappen, waarbij wordt voorbijgegaan aan andere belangrijke milieukwesties, wordt de indruk gewekt dat een product „groen” is. Het eindproduct mag dan wel heel groen zijn, maar het proces dat hieraan voorafgaat, is zeer verontreinigend. Ook kan er in de toeleveringsketen sprake zijn van ongezonde arbeidsomstandigheden waarbij schadelijke producten worden gebruikt;

| — | ontbreken van bewijs: een milieuverklaring die niet kan worden gestaafd door goed toegankelijke informatie of door een betrouwbare certificering door derden; |
| --- | --- |

—

ontbreken van bewijs: een milieuverklaring die niet kan worden gestaafd door goed toegankelijke informatie of door een betrouwbare certificering door derden;

| — | vaagheid: een reclametekst is zo slecht geformuleerd dat de consument hem waarschijnlijk niet goed begrijpt; |
| --- | --- |

—

vaagheid: een reclametekst is zo slecht geformuleerd dat de consument hem waarschijnlijk niet goed begrijpt;

| — | misleidende etiketten of prijzen die in werkelijkheid weinig voorstellen. |
| --- | --- |

—

misleidende etiketten of prijzen die in werkelijkheid weinig voorstellen.

| 4.5. | Er zouden criteria moeten worden aangelegd, die zorgen voor een eerlijke voorlichting van consumenten, en misbruik van milieuclaims in commerciële communicatie dient te worden verboden. |
| --- | --- |

4.5.

Er zouden criteria moeten worden aangelegd, die zorgen voor een eerlijke voorlichting van consumenten, en misbruik van milieuclaims in commerciële communicatie dient te worden verboden.

| 4.6. | Geharmoniseerde Europese methoden om producten en organisaties traceerbaar te maken, zoals de zogenoemde „ecologische voetafdruk”, kunnen bijdragen aan een transparantere werking van de markt. Deze methoden zouden gebaseerd moeten worden op veelgebruikte internationale normen, zoals de internationale ISO-norm 14201 inzake milieuclaims van fabrikanten of de gedragsregels van de Internationale Kamer van Koophandel. |
| --- | --- |

4.6.

Geharmoniseerde Europese methoden om producten en organisaties traceerbaar te maken, zoals de zogenoemde „ecologische voetafdruk”, kunnen bijdragen aan een transparantere werking van de markt. Deze methoden zouden gebaseerd moeten worden op veelgebruikte internationale normen, zoals de internationale ISO-norm 14201 inzake milieuclaims van fabrikanten of de gedragsregels van de Internationale Kamer van Koophandel.

5.   Ethische en sociale claims

| 5.1. | Naast de misleidende claims over milieuvriendelijkheid is er ook een soort greenwashing met betrekking tot de ethische en sociale eigenschappen van bedrijven en producten. Hierbij wordt de aanschaf van een product voorgesteld als een vorm van liefdadigheid of een blijk van solidariteit, een sociale daad in die zin dat groepen met speciale behoeften of een bepaalde kwetsbaarheid er impliciet baat bij zouden hebben. |
| --- | --- |

5.1.

Naast de misleidende claims over milieuvriendelijkheid is er ook een soort greenwashing met betrekking tot de ethische en sociale eigenschappen van bedrijven en producten. Hierbij wordt de aanschaf van een product voorgesteld als een vorm van liefdadigheid of een blijk van solidariteit, een sociale daad in die zin dat groepen met speciale behoeften of een bepaalde kwetsbaarheid er impliciet baat bij zouden hebben.

| 5.2. | Tegenwoordig zijn vaak merken te zien die projecten met een sociaal oogmerk steunen, en wel door middel van op verkoopbevordering gerichte campagnes. Het gaat hierbij om „charity promotions”: verkoopbevorderende campagnes in het kader van een sociale actie, die tijdens de economische crisis nogal een vlucht hebben genomen. Als bij zulke acties misleidende, alleen op de verkoop gerichte argumenten worden gebruikt, kan dat de consument op het verkeerde been zetten. Daarom zijn ze bijzonder schadelijk. |
| --- | --- |

5.2.

Tegenwoordig zijn vaak merken te zien die projecten met een sociaal oogmerk steunen, en wel door middel van op verkoopbevordering gerichte campagnes. Het gaat hierbij om „charity promotions”: verkoopbevorderende campagnes in het kader van een sociale actie, die tijdens de economische crisis nogal een vlucht hebben genomen. Als bij zulke acties misleidende, alleen op de verkoop gerichte argumenten worden gebruikt, kan dat de consument op het verkeerde been zetten. Daarom zijn ze bijzonder schadelijk.

| 5.3. | Het gaat hierbij om solidariteitscampagnes, campagnes voor humanitaire hulp, campagnes voor sociale bijstand aan bepaalde bevolkingsgroepen en zelfs om activiteiten ten behoeve van conjuncturele doelen die voortvloeien uit een noodsituatie of om structurele kwesties in verband met discriminatie, segregatie, ongelijke behandeling enz. |
| --- | --- |

5.3.

Het gaat hierbij om solidariteitscampagnes, campagnes voor humanitaire hulp, campagnes voor sociale bijstand aan bepaalde bevolkingsgroepen en zelfs om activiteiten ten behoeve van conjuncturele doelen die voortvloeien uit een noodsituatie of om structurele kwesties in verband met discriminatie, segregatie, ongelijke behandeling enz.

| 5.4. | Andere gevallen van „social washing” of „social greenwashing” doen zich voor als een bedrijf zich zonder goede onderbouwing presenteert als sociaal verantwoord, of als het een sociaal en publicitair aantrekkelijk kenmerk ten onrechte als zijn corebusiness aanmerkt. |
| --- | --- |

5.4.

Andere gevallen van „social washing” of „social greenwashing” doen zich voor als een bedrijf zich zonder goede onderbouwing presenteert als sociaal verantwoord, of als het een sociaal en publicitair aantrekkelijk kenmerk ten onrechte als zijn corebusiness aanmerkt.

| 5.5. | Ethische of sociale claims worden soms gecombineerd met milieuclaims, maar hebben afhankelijk van de actualiteit ook betrekking op werkgerelateerde zaken, ondersteuning van lokale gemeenschappen, burgerparticipatie en andere zaken die de consument tot de aanschaf van een product kunnen aanzetten. |
| --- | --- |

5.5.

Ethische of sociale claims worden soms gecombineerd met milieuclaims, maar hebben afhankelijk van de actualiteit ook betrekking op werkgerelateerde zaken, ondersteuning van lokale gemeenschappen, burgerparticipatie en andere zaken die de consument tot de aanschaf van een product kunnen aanzetten.

| 5.6. | Daarnaast zijn er valse „adviseurs over ethische, sociale en milieu-aangelegenheden” actief die consumenten misleiden; ze opereren als economische actoren of tussenpersonen, waarbij ze misbruik maken van de goedgelovigheid van consumenten en uit winstbejag met bedrieglijke pseudowetenschappelijke argumenten producten of diensten aan de man brengen. |
| --- | --- |

5.6.

Daarnaast zijn er valse „adviseurs over ethische, sociale en milieu-aangelegenheden” actief die consumenten misleiden; ze opereren als economische actoren of tussenpersonen, waarbij ze misbruik maken van de goedgelovigheid van consumenten en uit winstbejag met bedrieglijke pseudowetenschappelijke argumenten producten of diensten aan de man brengen.

| 5.7. | Vooral funest voor de werking van de interne markt zijn activiteiten van financiële aard, waarbij met ethische of sociale argumenten of met milieuclaims geprobeerd wordt om financiële producten en instrumenten te verkopen, zonder dat voldaan wordt aan de eisen inzake solventie en toezicht die wel gelden voor financiële instellingen. De Europese Bankautoriteit heeft onlangs in een advies voorstellen gedaan voor maatregelen om de risico’s te beperken en eisen te stellen aan reclame-uitingen. Ook bevat het advies aanbevelingen om de deelnemers te beschermen tegen mogelijke belangenconflicten. |
| --- | --- |

5.7.

Vooral funest voor de werking van de interne markt zijn activiteiten van financiële aard, waarbij met ethische of sociale argumenten of met milieuclaims geprobeerd wordt om financiële producten en instrumenten te verkopen, zonder dat voldaan wordt aan de eisen inzake solventie en toezicht die wel gelden voor financiële instellingen. De Europese Bankautoriteit heeft onlangs in een advies voorstellen gedaan voor maatregelen om de risico’s te beperken en eisen te stellen aan reclame-uitingen. Ook bevat het advies aanbevelingen om de deelnemers te beschermen tegen mogelijke belangenconflicten.

| 5.8. | „Social washing”, of het gebruik van valse informatie om zichzelf een sociaal imago aan te meten, moet ook worden vermeden. |
| --- | --- |

5.8.

„Social washing”, of het gebruik van valse informatie om zichzelf een sociaal imago aan te meten, moet ook worden vermeden.

6.   Gezondheidsclaims en andere claims

| 6.1. | Doordat consumenten zich steeds meer bekommeren om een gezonde levensstijl en doordat de technologie inmiddels voet aan de grond heeft gekregen in de wereld van levensmiddelen, cosmetica en andere gezondheidsproducten, zijn gezondheidsclaims ook op die gebieden niet van de lucht. Deze hebben dan betrekking op voeding, op gewicht en uiterlijk en zelfs op cognitieve en lichamelijke functies. |
| --- | --- |

6.1.

Doordat consumenten zich steeds meer bekommeren om een gezonde levensstijl en doordat de technologie inmiddels voet aan de grond heeft gekregen in de wereld van levensmiddelen, cosmetica en andere gezondheidsproducten, zijn gezondheidsclaims ook op die gebieden niet van de lucht. Deze hebben dan betrekking op voeding, op gewicht en uiterlijk en zelfs op cognitieve en lichamelijke functies.

| 6.2. | Aangezien consumenten meer waarde zijn gaan hechten aan gezonde voeding, zijn er nu naast milieuclaims ook claims met betrekking tot biologische landbouw en de aanwezigheid of afwezigheid van bepaalde bestanddelen — zoals vitaminen, omega 3-vetzuren, suikers, zout, alcohol en zelfs transgene stoffen — in levensmiddelen. |
| --- | --- |

6.2.

Aangezien consumenten meer waarde zijn gaan hechten aan gezonde voeding, zijn er nu naast milieuclaims ook claims met betrekking tot biologische landbouw en de aanwezigheid of afwezigheid van bepaalde bestanddelen — zoals vitaminen, omega 3-vetzuren, suikers, zout, alcohol en zelfs transgene stoffen — in levensmiddelen.

| 6.3. | Gezien de vergrijzing en de langere levensverwachting zou het gebruik van onrechtmatige claims in de informatievoorziening zich weleens kunnen uitbreiden. |
| --- | --- |

6.3.

Gezien de vergrijzing en de langere levensverwachting zou het gebruik van onrechtmatige claims in de informatievoorziening zich weleens kunnen uitbreiden.

| 6.4. | Bij „gezondheidsmarketing”, waarbij dergelijke claims als een toegevoegde waarde worden gebruikt om producten — bijvoorbeeld voedingssupplementen, kruiden, maar ook voor massaconsumptie bestemde producten — beter aan de man te brengen, wordt eveneens ten onrechte met pseudowetenschappelijke argumenten beweerd dat deze goed zouden zijn voor de gezondheid. |
| --- | --- |

6.4.

Bij „gezondheidsmarketing”, waarbij dergelijke claims als een toegevoegde waarde worden gebruikt om producten — bijvoorbeeld voedingssupplementen, kruiden, maar ook voor massaconsumptie bestemde producten — beter aan de man te brengen, wordt eveneens ten onrechte met pseudowetenschappelijke argumenten beweerd dat deze goed zouden zijn voor de gezondheid.

7.   Specifieke opmerkingen

| 7.1. | Bij de rationele en emotionele overwegingen van consumenten om al dan niet een bepaald product aan te schaffen, spelen vrij vage associaties een rol die worden opgeroepen door facultatieve etikettering en logo’s en pictogrammen. In tekst en beeld mag niets categorisch en met klem worden beweerd wat niet ondubbelzinnig kan worden bewezen. Er zouden gerichte maatregelen moeten worden getroffen om de beweringen te controleren. |
| --- | --- |

7.1.

Bij de rationele en emotionele overwegingen van consumenten om al dan niet een bepaald product aan te schaffen, spelen vrij vage associaties een rol die worden opgeroepen door facultatieve etikettering en logo’s en pictogrammen. In tekst en beeld mag niets categorisch en met klem worden beweerd wat niet ondubbelzinnig kan worden bewezen. Er zouden gerichte maatregelen moeten worden getroffen om de beweringen te controleren.

| 7.2. | Bij het toezicht moet wel worden gekeken naar het reclamemedium, want voor elk van deze media is een verschillende behandeling geboden. In het kort gaat het onder meer om de volgende zaken:






  — | teksten, |
| --- | --- | --- |

7.2.

Bij het toezicht moet wel worden gekeken naar het reclamemedium, want voor elk van deze media is een verschillende behandeling geboden. In het kort gaat het onder meer om de volgende zaken:

—

teksten,

| — | boodschappen en slogans, |
| --- | --- |

—

boodschappen en slogans,

| — | logo’s, |
| --- | --- |

—

logo’s,

| — | symbolen en tekens, |
| --- | --- |

—

symbolen en tekens,

| — | pictogrammen, |
| --- | --- |

—

pictogrammen,

| — | afbeeldingen en foto’s, |
| --- | --- |

—

afbeeldingen en foto’s,

| — | grafieken en gegevens, |
| --- | --- |

—

grafieken en gegevens,

| — | kleurschakeringen, |
| --- | --- |

—

kleurschakeringen,

| — | gezichten en namen van bekende personen en instellingen met een goede reputatie. |
| --- | --- |

—

gezichten en namen van bekende personen en instellingen met een goede reputatie.

| 7.3. | Er kan op worden aangedrongen om informatie voor commerciële doeleinden, die niet te bewijzen beweringen bevat, achterwege te laten of te corrigeren. |
| --- | --- |

7.3.

Er kan op worden aangedrongen om informatie voor commerciële doeleinden, die niet te bewijzen beweringen bevat, achterwege te laten of te corrigeren.

| 7.4. | De Europese Commissie en de lidstaten zouden in het kader van Verordening (EG) nr. 2006/2004 door middel van administratieve samenwerking, en met name ook van gezamenlijke activiteiten, maatregelen moeten nemen om het gebruik van misleidende ethische, milieu- en gezondheidsclaims uit te bannen. Dat zou moeten gebeuren in nauwe samenwerking met de Europese consumentencentra, die bij dit soort aangelegenheden een cruciale rol spelen. |
| --- | --- |

7.4.

De Europese Commissie en de lidstaten zouden in het kader van Verordening (EG) nr. 2006/2004 door middel van administratieve samenwerking, en met name ook van gezamenlijke activiteiten, maatregelen moeten nemen om het gebruik van misleidende ethische, milieu- en gezondheidsclaims uit te bannen. Dat zou moeten gebeuren in nauwe samenwerking met de Europese consumentencentra, die bij dit soort aangelegenheden een cruciale rol spelen.

Brussel, 2 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  PB L 149 van 11.6.2005, blz. 22.

1

(2)  PB L 376 van 27.12.2006, blz. 21.

2

(3)  PB L 95 van 15.4.2010, blz. 1.

3

(4)  PB L 404 van 30.12.2006, blz. 9.

4

(5)  COM(2002) 347 final.

5

(6)  COM(2015) 192 final.

6

(7)  SEC(2009) 1666 final. Zie paragraaf 2.5.1.

7

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/14 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/14

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Sport en Europese waarden”

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/03)

| Rapporteur: | Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER |
| --- | --- |

Rapporteur:

Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 10 juli 2014 besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over:

„Sport en Europese waarden”.

De afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies goedgekeurd op 17 juni 2015.

Het EESC heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli gehouden 509e zitting (vergadering van 2 juli) onderstaand advies uitgebracht, dat met 99 stemmen vóór en 59 stemmen tegen, bij 32 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Sport draagt bij aan de verwezenlijking van strategische doelstellingen van de Unie, stelt fundamentele pedagogische en culturele waarden op de voorgrond en is een hefboom voor integratie, aangezien sport bedoeld is voor alle burgers, onafhankelijk van hun geslacht, etnische afkomst, godsdienst, leeftijd, nationaliteit, sociale omstandigheden of seksuele geaardheid. Sport kan worden ingezet in de strijd tegen onverdraagzaamheid, xenofobie en racisme. |
| --- | --- |

1.1.

Sport draagt bij aan de verwezenlijking van strategische doelstellingen van de Unie, stelt fundamentele pedagogische en culturele waarden op de voorgrond en is een hefboom voor integratie, aangezien sport bedoeld is voor alle burgers, onafhankelijk van hun geslacht, etnische afkomst, godsdienst, leeftijd, nationaliteit, sociale omstandigheden of seksuele geaardheid. Sport kan worden ingezet in de strijd tegen onverdraagzaamheid, xenofobie en racisme.

| 1.2. | Dankzij sport kan iedereen op een positieve manier richting geven aan zijn verwachtingen; sport brengt namelijk waarden over als inspanning, solidariteit en samenhang en bevordert het lichamelijke en geestelijke welzijn; bovendien kan de positieve boodschap van sport helpen bij de aanpak van maatschappelijke problemen. In dit verband is het belangrijk dat in het debat niet voorbij wordt gegaan aan de vaststelling van een reeks universele minimumnormen om fair play bij kinderen en jongeren in alle sportdisciplines aan te moedigen. |
| --- | --- |

1.2.

Dankzij sport kan iedereen op een positieve manier richting geven aan zijn verwachtingen; sport brengt namelijk waarden over als inspanning, solidariteit en samenhang en bevordert het lichamelijke en geestelijke welzijn; bovendien kan de positieve boodschap van sport helpen bij de aanpak van maatschappelijke problemen. In dit verband is het belangrijk dat in het debat niet voorbij wordt gegaan aan de vaststelling van een reeks universele minimumnormen om fair play bij kinderen en jongeren in alle sportdisciplines aan te moedigen.

| 1.3. | Vrijwilligerswerk in de sport speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van amateursport en sport in clubverband, en is dus vanuit maatschappelijk, economisch en democratisch oogpunt van aanzienlijk belang; vrijwilligerswerk en actief burgerschap via sport, met inbegrip van wintersporten, moeten dan ook worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

1.3.

Vrijwilligerswerk in de sport speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van amateursport en sport in clubverband, en is dus vanuit maatschappelijk, economisch en democratisch oogpunt van aanzienlijk belang; vrijwilligerswerk en actief burgerschap via sport, met inbegrip van wintersporten, moeten dan ook worden aangemoedigd.

| 1.4. | Het beginsel van goed bestuur moet de integriteit van sportwedstrijden veiligstellen. Autonomie is onontbeerlijk voor sportorganisaties, die zich aan de beginselen van transparantie, verantwoordelijkheid en democratie moeten houden. Op grond daarvan moeten alle betrokken partijen naar behoren vertegenwoordigd zijn in het besluitvormingsproces. Voor een solide kader voor algemene preventie, en zoals blijkt uit een recente en uitvoerige studie (1), is het van kapitaal belang om het vertrouwen tussen de nationale overheden en de sportorganisaties te versterken, zodat de broodnodige uitwisseling van informatie tussen de nationale gerechtelijke autoriteiten en de internationale sportorganisaties vlotter verloopt. |
| --- | --- |

1.4.

Het beginsel van goed bestuur moet de integriteit van sportwedstrijden veiligstellen. Autonomie is onontbeerlijk voor sportorganisaties, die zich aan de beginselen van transparantie, verantwoordelijkheid en democratie moeten houden. Op grond daarvan moeten alle betrokken partijen naar behoren vertegenwoordigd zijn in het besluitvormingsproces. Voor een solide kader voor algemene preventie, en zoals blijkt uit een recente en uitvoerige studie (1), is het van kapitaal belang om het vertrouwen tussen de nationale overheden en de sportorganisaties te versterken, zodat de broodnodige uitwisseling van informatie tussen de nationale gerechtelijke autoriteiten en de internationale sportorganisaties vlotter verloopt.

| 1.5. | Het EESC verzoekt de Commissie en de lidstaten om informatie over innovatie te verspreiden en op Europees niveau positieve ervaringen en goede praktijken uit te wisselen waar het gaat om het aangaan en ondersteunen van strategische partnerschappen tussen de voornaamste betrokkenen uit verschillende sectoren, die bedoeld zijn om de rol van sport als hefboom voor innovatie en economische groei te versterken. Het is in dit verband enorm belangrijk dat de regio’s en steden de voordelen van grootschalige sportevenementen ten volle benutten; de Commissie moet aandacht hebben voor de nieuwe initiatieven en methoden wereldwijd die erop gericht zijn regio’s en steden te helpen sportprojecten op te zetten die een duurzame economische en sociale ontwikkeling ten goede komen. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC verzoekt de Commissie en de lidstaten om informatie over innovatie te verspreiden en op Europees niveau positieve ervaringen en goede praktijken uit te wisselen waar het gaat om het aangaan en ondersteunen van strategische partnerschappen tussen de voornaamste betrokkenen uit verschillende sectoren, die bedoeld zijn om de rol van sport als hefboom voor innovatie en economische groei te versterken. Het is in dit verband enorm belangrijk dat de regio’s en steden de voordelen van grootschalige sportevenementen ten volle benutten; de Commissie moet aandacht hebben voor de nieuwe initiatieven en methoden wereldwijd die erop gericht zijn regio’s en steden te helpen sportprojecten op te zetten die een duurzame economische en sociale ontwikkeling ten goede komen.

| 1.6. | Het gebruik van de EU-financieringsinstrumenten moet op verschillende niveaus worden gestimuleerd met het oog op de ontwikkeling van de sportsector. |
| --- | --- |

1.6.

Het gebruik van de EU-financieringsinstrumenten moet op verschillende niveaus worden gestimuleerd met het oog op de ontwikkeling van de sportsector.

| 1.7. | Op Europees niveau moet meer werk worden gemaakt van sociale samenhang, de deelname van kansarme groepen aan sportactiviteiten en maatschappelijk integratie, ook van wie van zijn vrijheid beroofd is; voor deze mensen kan sport namelijk een hulpmiddel zijn bij hun re-integratie in de samenleving. Sport bevordert immers het emotionele welbevinden en biedt stabiliteit, omdat waarden als inspanning, solidariteit en ten slotte fair play kunnen helpen sociale uitsluiting en discriminatie te bestrijden. |
| --- | --- |

1.7.

Op Europees niveau moet meer werk worden gemaakt van sociale samenhang, de deelname van kansarme groepen aan sportactiviteiten en maatschappelijk integratie, ook van wie van zijn vrijheid beroofd is; voor deze mensen kan sport namelijk een hulpmiddel zijn bij hun re-integratie in de samenleving. Sport bevordert immers het emotionele welbevinden en biedt stabiliteit, omdat waarden als inspanning, solidariteit en ten slotte fair play kunnen helpen sociale uitsluiting en discriminatie te bestrijden.

| 1.8. | De EU kan dus zeker een rol spelen in de strijd tegen ongelijkheid door ervoor te zorgen dat gehandicapten onbelemmerd kunnen deelnemen aan sportactiviteiten, hun deelname aan wedstrijden te stimuleren en alle maatschappelijke vooroordelen in dit verband de wereld uit te helpen. Het lijkt dan ook een goed idee dat de Commissie de Raad van ministers voorstelt een Europese Code van goede praktijken voor sport en sociale integratie uit te werken om gehandicapten ertoe aan te zetten meer aan sport te doen. |
| --- | --- |

1.8.

De EU kan dus zeker een rol spelen in de strijd tegen ongelijkheid door ervoor te zorgen dat gehandicapten onbelemmerd kunnen deelnemen aan sportactiviteiten, hun deelname aan wedstrijden te stimuleren en alle maatschappelijke vooroordelen in dit verband de wereld uit te helpen. Het lijkt dan ook een goed idee dat de Commissie de Raad van ministers voorstelt een Europese Code van goede praktijken voor sport en sociale integratie uit te werken om gehandicapten ertoe aan te zetten meer aan sport te doen.

| 1.9. | De EU en de lidstaten moeten bijzondere aandacht besteden aan de bevordering van sport en lichaamsbeweging bij ouderen. In een almaar vergrijzend Europa is het van cruciaal belang dat gerichte initiatieven in die zin worden genomen en dat de nodige middelen worden vrijgemaakt. |
| --- | --- |

1.9.

De EU en de lidstaten moeten bijzondere aandacht besteden aan de bevordering van sport en lichaamsbeweging bij ouderen. In een almaar vergrijzend Europa is het van cruciaal belang dat gerichte initiatieven in die zin worden genomen en dat de nodige middelen worden vrijgemaakt.

2.   Inleiding

| 2.1. | Het Verdrag van Lissabon brengt integratie in verband met bepaalde cruciale waarden die door de Unie en de lidstaten worden gedeeld, te weten menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder ook de rechten van personen die tot een minderheid behoren.
  Volgens het Verdrag van Lissabon heeft de Unie de taak bij te dragen tot de bevordering van de Europese inzet op sportgebied (artikel 165 VWEU). Er moet worden gekeken naar de manier waarop de sociale, economische en culturele dimensies van sport samenhangen met de in artikel 2 VEU vastgelegde waarden; een en ander toont duidelijk aan dat het de taak is van de instellingen en de lidstaten om op grond van het subsidiariteitsbeginsel, de aanzet te geven tot de uitwerking van beleid, voorschriften en maatregelen om zo de Europese inzet op sportgebied te bevorderen. |
| --- | --- |

2.1.

Het Verdrag van Lissabon brengt integratie in verband met bepaalde cruciale waarden die door de Unie en de lidstaten worden gedeeld, te weten menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder ook de rechten van personen die tot een minderheid behoren.

Volgens het Verdrag van Lissabon heeft de Unie de taak bij te dragen tot de bevordering van de Europese inzet op sportgebied (artikel 165 VWEU). Er moet worden gekeken naar de manier waarop de sociale, economische en culturele dimensies van sport samenhangen met de in artikel 2 VEU vastgelegde waarden; een en ander toont duidelijk aan dat het de taak is van de instellingen en de lidstaten om op grond van het subsidiariteitsbeginsel, de aanzet te geven tot de uitwerking van beleid, voorschriften en maatregelen om zo de Europese inzet op sportgebied te bevorderen.

| 2.2. | Onderhavig initiatiefadvies is bedoeld om zo veel mogelijk zichtbaarheid te geven aan de mogelijkheden die vervat liggen in de Europese waarden en de waarden van sport, met inbegrip van wintersporten, door alle burgers en maatschappelijke organisaties daarvan te doordringen, en om een echt sportbeleid van de Unie tot stand te brengen, aangezien dat tot nog toe beperkt is gebleven tot een handvol rechterlijke uitspraken, die veelal verband houden met de uitoefening van de economische vrijheden. |
| --- | --- |

2.2.

Onderhavig initiatiefadvies is bedoeld om zo veel mogelijk zichtbaarheid te geven aan de mogelijkheden die vervat liggen in de Europese waarden en de waarden van sport, met inbegrip van wintersporten, door alle burgers en maatschappelijke organisaties daarvan te doordringen, en om een echt sportbeleid van de Unie tot stand te brengen, aangezien dat tot nog toe beperkt is gebleven tot een handvol rechterlijke uitspraken, die veelal verband houden met de uitoefening van de economische vrijheden.

| 2.3. | De oude Grieken maakten al onderscheid tussen lichaamsbeweging en geestelijke activiteit; al deze ideeën, waarbij ethiek en het streven naar vrede voorop staan, zijn terug te vinden in de „olympische” geest.
  Sport kan een belangrijke rol spelen in het streven naar slimme, duurzame en inclusieve groei, en levert daarmee een aanzienlijke bijdrage aan de Europese en wereldwijde doelstellingen van de Europa 2020-strategie. |
| --- | --- |

2.3.

De oude Grieken maakten al onderscheid tussen lichaamsbeweging en geestelijke activiteit; al deze ideeën, waarbij ethiek en het streven naar vrede voorop staan, zijn terug te vinden in de „olympische” geest.

Sport kan een belangrijke rol spelen in het streven naar slimme, duurzame en inclusieve groei, en levert daarmee een aanzienlijke bijdrage aan de Europese en wereldwijde doelstellingen van de Europa 2020-strategie.

3.   De maatschappelijke rol van sport

| 3.1. | Om ervoor te zorgen dat sport haar rol in de samenleving kan vervullen moeten de lidstaten beschikken over de nodige infrastructuur om sportbeoefening te vergemakkelijken: overal moeten voldoende degelijke basisvoorzieningen en basisuitrusting beschikbaar zijn. |
| --- | --- |

3.1.

Om ervoor te zorgen dat sport haar rol in de samenleving kan vervullen moeten de lidstaten beschikken over de nodige infrastructuur om sportbeoefening te vergemakkelijken: overal moeten voldoende degelijke basisvoorzieningen en basisuitrusting beschikbaar zijn.

| 3.2. | Sportactiviteiten in Europa worden nog steeds overeind gehouden door vrijwilligers, die samen met sportverenigingen zonder winstoogmerk zorgen voor de ontwikkeling en verspreiding van de sportidealen. Ook de school heeft een grote rol te spelen bij de verspreiding van de olympische waarden, die staan voor vrede en eensgezindheid in de sport en aan de basis liggen van vreedzaam samenleven en integratie in een democratische en pluralistische samenleving, alsook van de intrinsieke menselijke waarden van sport, die bijdragen tot het uitbannen van geweld, racisme, onverdraagzaamheid en xenofobie. |
| --- | --- |

3.2.

Sportactiviteiten in Europa worden nog steeds overeind gehouden door vrijwilligers, die samen met sportverenigingen zonder winstoogmerk zorgen voor de ontwikkeling en verspreiding van de sportidealen. Ook de school heeft een grote rol te spelen bij de verspreiding van de olympische waarden, die staan voor vrede en eensgezindheid in de sport en aan de basis liggen van vreedzaam samenleven en integratie in een democratische en pluralistische samenleving, alsook van de intrinsieke menselijke waarden van sport, die bijdragen tot het uitbannen van geweld, racisme, onverdraagzaamheid en xenofobie.

| 3.2.1. | Sportorganisaties kunnen niet zonder goed bestuur. Zij moeten zich houden aan de beginselen van transparantie, verantwoordingsplicht en democratie en alle partijen voldoende betrekken bij de besluitvorming, met inbegrip van de supporters, die over het algemeen de principes van fair play onderschrijven. Er moet worden overwogen sportorganisaties die subsidies krijgen striktere eisen inzake transparantie op te leggen. |
| --- | --- |

3.2.1.

Sportorganisaties kunnen niet zonder goed bestuur. Zij moeten zich houden aan de beginselen van transparantie, verantwoordingsplicht en democratie en alle partijen voldoende betrekken bij de besluitvorming, met inbegrip van de supporters, die over het algemeen de principes van fair play onderschrijven. Er moet worden overwogen sportorganisaties die subsidies krijgen striktere eisen inzake transparantie op te leggen.

| 3.2.2. | Er moet worden nagegaan of het mogelijk is actiemaatregelen tegen ongewenste fenomenen — men denke aan vervalste sportuitslagen, doping en geweld — op elkaar af te stemmen, niet alleen op grond van de bevoegdheden waarover de Unie beschikt uit hoofde van de artikelen 6 en 165 VWEU, maar ook van de bevoegdheden ten aanzien van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht of welke andere bevoegdheden dan ook die noodzakelijk zouden kunnen zijn om supranationale maatregelen te nemen die daadwerkelijk ontmoedigend zouden kunnen werken. |
| --- | --- |

3.2.2.

Er moet worden nagegaan of het mogelijk is actiemaatregelen tegen ongewenste fenomenen — men denke aan vervalste sportuitslagen, doping en geweld — op elkaar af te stemmen, niet alleen op grond van de bevoegdheden waarover de Unie beschikt uit hoofde van de artikelen 6 en 165 VWEU, maar ook van de bevoegdheden ten aanzien van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht of welke andere bevoegdheden dan ook die noodzakelijk zouden kunnen zijn om supranationale maatregelen te nemen die daadwerkelijk ontmoedigend zouden kunnen werken.

| 3.2.3. | Dergelijke maatregelen moeten erop gericht zijn een hoog niveau van veiligheid te garanderen; het zou bijvoorbeeld kunnen gaan om maatregelen om de coördinatie en samenwerking tussen politiële (Europol), judiciële (Eurojust) en andere bevoegde autoriteiten, waaronder in elk geval de sportfederaties, te verbeteren. |
| --- | --- |

3.2.3.

Dergelijke maatregelen moeten erop gericht zijn een hoog niveau van veiligheid te garanderen; het zou bijvoorbeeld kunnen gaan om maatregelen om de coördinatie en samenwerking tussen politiële (Europol), judiciële (Eurojust) en andere bevoegde autoriteiten, waaronder in elk geval de sportfederaties, te verbeteren.

| 3.3. | De bevordering van sport en lichaamsbeweging is in een moderne samenleving van doorslaggevend belang voor de bescherming van de volksgezondheid. Sport hoort bij een gezonde levensstijl en bevordert de levenskwaliteit. Door gebruik te maken van alle mogelijkheden die sportbeoefening biedt kunnen de kosten van de gezondheidszorg worden teruggedrongen. |
| --- | --- |

3.3.

De bevordering van sport en lichaamsbeweging is in een moderne samenleving van doorslaggevend belang voor de bescherming van de volksgezondheid. Sport hoort bij een gezonde levensstijl en bevordert de levenskwaliteit. Door gebruik te maken van alle mogelijkheden die sportbeoefening biedt kunnen de kosten van de gezondheidszorg worden teruggedrongen.

| 3.4. | Dankzij het openbare debat over de zogenoemde „Europese dimensie van de sport” heeft het optreden van de EU op sportgebied een nieuwe impuls gekregen; zo is sport opgenomen in het programma Erasmus+ en zijn strategische acties voor gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de sport opgezet. De prioriteiten van dit programma liggen op dit moment ter tafel. Het EESC zou dan ook graag zien dat bij de volgende evaluatie rekening wordt gehouden met de opmerkingen uit dit advies. |
| --- | --- |

3.4.

Dankzij het openbare debat over de zogenoemde „Europese dimensie van de sport” heeft het optreden van de EU op sportgebied een nieuwe impuls gekregen; zo is sport opgenomen in het programma Erasmus+ en zijn strategische acties voor gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de sport opgezet. De prioriteiten van dit programma liggen op dit moment ter tafel. Het EESC zou dan ook graag zien dat bij de volgende evaluatie rekening wordt gehouden met de opmerkingen uit dit advies.

| 3.4.1. | De EU zou haar optreden nog kracht moeten bijzetten door de nodige maatregelen te nemen om recht te doen aan de meerwaarde en de positieve aspecten van inheemse, traditionele en lokale sporten, die de diversiteit van het culturele en historische erfgoed van de Unie weerspiegelen, en waaraan meer bekendheid moet worden gegeven. |
| --- | --- |

3.4.1.

De EU zou haar optreden nog kracht moeten bijzetten door de nodige maatregelen te nemen om recht te doen aan de meerwaarde en de positieve aspecten van inheemse, traditionele en lokale sporten, die de diversiteit van het culturele en historische erfgoed van de Unie weerspiegelen, en waaraan meer bekendheid moet worden gegeven.

| 3.4.2. | De Commissie zou nauwkeurig de balans moeten opmaken van de impact van de integratie van sportactiviteiten in Erasmus+. Zij zou in dat verband met name aandacht moeten besteden aan de verwezenlijking van de doelstellingen inzake nieuwe vaardigheden en banen, en jeugd. |
| --- | --- |

3.4.2.

De Commissie zou nauwkeurig de balans moeten opmaken van de impact van de integratie van sportactiviteiten in Erasmus+. Zij zou in dat verband met name aandacht moeten besteden aan de verwezenlijking van de doelstellingen inzake nieuwe vaardigheden en banen, en jeugd.

| 3.5. | Sport moet een bijdrage leveren aan de versterking en ontwikkeling van de Europese waarden. Vandaar dat coördinerende, aanvullende en ondersteuningsmaatregelen moeten worden genomen die bedoeld zijn om die Europese waarden te beschermen, en dan met name de waarden die bevorderlijk zijn voor de menselijke waardigheid, en bepaalde aspecten van het educatief traject van personen wier integratie van doorslaggevend belang is voor het behoorlijk functioneren van de democratie en de rechtsstaat. De boodschap van fair play die wordt uitgedragen door sport kan deze aanpak nog versterken, omdat het merendeel van de Europese waarden hiermee aan de samenleving wordt overgebracht.
  Voorts is de Europese dimensie van sport ook uitermate bevorderlijk voor de realisatie van een aantal parameters voor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Het zou nuttig zijn educatief materiaal samen te stellen voor de verantwoordelijken uit de sportsector én de ouders, om op die manier genderstereotypen uit de wereld te helpen en te werken aan gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de sport, en om ervoor te zorgen dat de verhouding tussen mannen en vrouwen in de raden van bestuur en de uitvoerende comités steeds evenwichtiger wordt. De uitwerking van een handvest van goede praktijken om jongeren aan te zetten tot sporten en hen te beschermen, is een grote stap vooruit (2). |
| --- | --- |

3.5.

Sport moet een bijdrage leveren aan de versterking en ontwikkeling van de Europese waarden. Vandaar dat coördinerende, aanvullende en ondersteuningsmaatregelen moeten worden genomen die bedoeld zijn om die Europese waarden te beschermen, en dan met name de waarden die bevorderlijk zijn voor de menselijke waardigheid, en bepaalde aspecten van het educatief traject van personen wier integratie van doorslaggevend belang is voor het behoorlijk functioneren van de democratie en de rechtsstaat. De boodschap van fair play die wordt uitgedragen door sport kan deze aanpak nog versterken, omdat het merendeel van de Europese waarden hiermee aan de samenleving wordt overgebracht.

Voorts is de Europese dimensie van sport ook uitermate bevorderlijk voor de realisatie van een aantal parameters voor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Het zou nuttig zijn educatief materiaal samen te stellen voor de verantwoordelijken uit de sportsector én de ouders, om op die manier genderstereotypen uit de wereld te helpen en te werken aan gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de sport, en om ervoor te zorgen dat de verhouding tussen mannen en vrouwen in de raden van bestuur en de uitvoerende comités steeds evenwichtiger wordt. De uitwerking van een handvest van goede praktijken om jongeren aan te zetten tot sporten en hen te beschermen, is een grote stap vooruit (2).

| 3.6. | Het beoefenen van sport, individueel of in groepsverband, kan een echte hefboom zijn voor werkgelegenheid, welvaart en welzijn, waarvan ten volle gebruik moet worden gemaakt in deze tijden van jeugdwerkloosheid en sociale uitsluiting. Met name zij gewezen op de situatie van atleten die uit de topsport stappen en aan een tweede loopbaan beginnen, en moeten worden klaargestoomd voor die nieuwe fase in hun leven (duale carrière). Om deze jongeren alle kansen op ontplooiing te bieden moeten sportdiploma’s en -kwalificaties gelijkgeschakeld en erkend worden. Dit laatste aspect kan een belangrijke bijdrage leveren aan de pogingen om paal en perk te stellen aan het zwarte circuit in de sector en om een en ander te legaliseren. |
| --- | --- |

3.6.

Het beoefenen van sport, individueel of in groepsverband, kan een echte hefboom zijn voor werkgelegenheid, welvaart en welzijn, waarvan ten volle gebruik moet worden gemaakt in deze tijden van jeugdwerkloosheid en sociale uitsluiting. Met name zij gewezen op de situatie van atleten die uit de topsport stappen en aan een tweede loopbaan beginnen, en moeten worden klaargestoomd voor die nieuwe fase in hun leven (duale carrière). Om deze jongeren alle kansen op ontplooiing te bieden moeten sportdiploma’s en -kwalificaties gelijkgeschakeld en erkend worden. Dit laatste aspect kan een belangrijke bijdrage leveren aan de pogingen om paal en perk te stellen aan het zwarte circuit in de sector en om een en ander te legaliseren.

| 3.6.1. | Het zou nuttig zijn na te gaan hoe de Europese financieringsinstrumenten kunnen worden ingezet ter bevordering van de functie van sport als hefboom voor sociale integratie en werkgelegenheid voor jongeren, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, innovatie, de oprichting van netwerken van organisaties ter ondersteuning van sociale re-integratie en andere maatschappelijke doeleinden.
  Sport is een hulpmiddel in de strijd tegen sociale uitsluiting en het streven naar re-integratie, en is daarom het middel bij uitstek om een draagvlak te creëren voor waarden die persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling bevorderen, wat ook weer positief kan uitwerken op het vlak van gezondheid en opleiding. Op Europees niveau moet meer werk worden gemaakt van sociale samenhang en maatschappelijke integratie, ook van wie van zijn vrijheid beroofd is; voor deze mensen kan sport een hulpmiddel zijn bij hun re-integratie in de samenleving. Sport bevordert immers het emotionele welbevinden en biedt samenhang en stabiliteit, dankzij waarden als inspanning, solidariteit, en niet te vergeten fair play. |
| --- | --- |

3.6.1.

Het zou nuttig zijn na te gaan hoe de Europese financieringsinstrumenten kunnen worden ingezet ter bevordering van de functie van sport als hefboom voor sociale integratie en werkgelegenheid voor jongeren, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, innovatie, de oprichting van netwerken van organisaties ter ondersteuning van sociale re-integratie en andere maatschappelijke doeleinden.

Sport is een hulpmiddel in de strijd tegen sociale uitsluiting en het streven naar re-integratie, en is daarom het middel bij uitstek om een draagvlak te creëren voor waarden die persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling bevorderen, wat ook weer positief kan uitwerken op het vlak van gezondheid en opleiding. Op Europees niveau moet meer werk worden gemaakt van sociale samenhang en maatschappelijke integratie, ook van wie van zijn vrijheid beroofd is; voor deze mensen kan sport een hulpmiddel zijn bij hun re-integratie in de samenleving. Sport bevordert immers het emotionele welbevinden en biedt samenhang en stabiliteit, dankzij waarden als inspanning, solidariteit, en niet te vergeten fair play.

| 3.6.2. | Er moet een netwerk worden opgericht van met name de meest populaire organisaties die zich inzetten voor sociale samenhang en maatschappelijke integratie via sport, zodat goede praktijken kunnen worden uitgewisseld, op grond van de in de Verdragen vastgelegde Europese waarden. Zo kan een Europees Congres van innovatieve praktijken voor maatschappelijke integratie via sport worden opgezet, kunnen EU-kampioenschappen worden georganiseerd en dienen de resultaten van deze netwerken te worden gepubliceerd en verspreid. |
| --- | --- |

3.6.2.

Er moet een netwerk worden opgericht van met name de meest populaire organisaties die zich inzetten voor sociale samenhang en maatschappelijke integratie via sport, zodat goede praktijken kunnen worden uitgewisseld, op grond van de in de Verdragen vastgelegde Europese waarden. Zo kan een Europees Congres van innovatieve praktijken voor maatschappelijke integratie via sport worden opgezet, kunnen EU-kampioenschappen worden georganiseerd en dienen de resultaten van deze netwerken te worden gepubliceerd en verspreid.

| 3.7. | Er is voor de Unie een niet onbelangrijke rol weggelegd in de strijd tegen ongelijkheid: zij moet ervoor zorgen dat gehandicapten onbelemmerd kunnen deelnemen aan sportactiviteiten, hun deelname aan wedstrijden stimuleren en alle vooroordelen de wereld uit helpen.
  Het lijkt een goed idee dat de Commissie de Raad van ministers zou voorstellen een Europese Code van goede praktijken voor sport en sociale integratie uit te werken. |
| --- | --- |

3.7.

Er is voor de Unie een niet onbelangrijke rol weggelegd in de strijd tegen ongelijkheid: zij moet ervoor zorgen dat gehandicapten onbelemmerd kunnen deelnemen aan sportactiviteiten, hun deelname aan wedstrijden stimuleren en alle vooroordelen de wereld uit helpen.

Het lijkt een goed idee dat de Commissie de Raad van ministers zou voorstellen een Europese Code van goede praktijken voor sport en sociale integratie uit te werken.

| 3.7.1. | De integratie van gehandicapten moet worden bevorderd via hun deelname aan sportevenementen; een en ander kan de levenskwaliteit van gehandicapten en hun familie en hun sociale leven ten goede komen. Sport is dan ook meer dan een gezonde gewoonte; sportbeoefening verbetert en versterkt de mobiliteit van deze mensen, kan helpen bij het nemen van besluiten, en zet aan tot samenhorigheid en teamwork. |
| --- | --- |

3.7.1.

De integratie van gehandicapten moet worden bevorderd via hun deelname aan sportevenementen; een en ander kan de levenskwaliteit van gehandicapten en hun familie en hun sociale leven ten goede komen. Sport is dan ook meer dan een gezonde gewoonte; sportbeoefening verbetert en versterkt de mobiliteit van deze mensen, kan helpen bij het nemen van besluiten, en zet aan tot samenhorigheid en teamwork.

| 3.7.2. | Om meer zichtbaarheid te geven aan de paralympische spelen en gehandicapte topsporters en zo de burgers hiermee bekender te maken, moet de overheid een communicatiestrategie uitwerken voor de paralympische spelen en andere internationale evenementen van hoog niveau. Daartoe dienen alle nodige mensen en middelen te worden ingezet en moeten de paralympische spelen op televisie worden uitgezonden; het is daarbij van belang dat de uitzendingen van uitstekende kwaliteit zijn en dat veel zendtijd wordt verkregen tijdens de uren met hoge kijkcijfers. |
| --- | --- |

3.7.2.

Om meer zichtbaarheid te geven aan de paralympische spelen en gehandicapte topsporters en zo de burgers hiermee bekender te maken, moet de overheid een communicatiestrategie uitwerken voor de paralympische spelen en andere internationale evenementen van hoog niveau. Daartoe dienen alle nodige mensen en middelen te worden ingezet en moeten de paralympische spelen op televisie worden uitgezonden; het is daarbij van belang dat de uitzendingen van uitstekende kwaliteit zijn en dat veel zendtijd wordt verkregen tijdens de uren met hoge kijkcijfers.

| 3.7.3. | In het kader van de nationale aanpassingen van de wetgeving aan het Internationaal Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap worden dezelfde doelstellingen nagestreefd en worden de toegankelijkheid voor personen met een handicap en de geschiktheid van een ontwerp voor alle gebruikers beschouwd als de aangewezen instrumenten om de omgeving zo aan te passen of te veranderen dat alle burgers ten volle kunnen deelnemen aan het sociale leven. |
| --- | --- |

3.7.3.

In het kader van de nationale aanpassingen van de wetgeving aan het Internationaal Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap worden dezelfde doelstellingen nagestreefd en worden de toegankelijkheid voor personen met een handicap en de geschiktheid van een ontwerp voor alle gebruikers beschouwd als de aangewezen instrumenten om de omgeving zo aan te passen of te veranderen dat alle burgers ten volle kunnen deelnemen aan het sociale leven.

| 3.7.4. | Een van de obstakels waar de verantwoordelijken voor de ontwikkeling van programma’s ter bevordering van de deelname van gehandicapten en ouderen aan sportactiviteiten systematisch mee te maken krijgen, is het gebrek aan opleiding van de diverse betrokkenen; aanbevolen wordt daarom het nodige materiaal te verstrekken om tegemoet te komen aan de behoeften op het vlak van opleiding van de leraren lichamelijke opvoeding en sporttechnieken, zodat aan lichaamsbeweging en sport kan worden gedaan in een inclusieve omgeving. |
| --- | --- |

3.7.4.

Een van de obstakels waar de verantwoordelijken voor de ontwikkeling van programma’s ter bevordering van de deelname van gehandicapten en ouderen aan sportactiviteiten systematisch mee te maken krijgen, is het gebrek aan opleiding van de diverse betrokkenen; aanbevolen wordt daarom het nodige materiaal te verstrekken om tegemoet te komen aan de behoeften op het vlak van opleiding van de leraren lichamelijke opvoeding en sporttechnieken, zodat aan lichaamsbeweging en sport kan worden gedaan in een inclusieve omgeving.

| 3.8. | De kennelijk onomkeerbare vergrijzing van de Europese samenleving, die gepaard gaat met een almaar toenemende levensverwachting, maakt dat gerichte initiatieven en programma’s moeten worden uitgewerkt om ouderen ertoe aan te zetten meer aan sport en lichaamsbeweging te doen. In de meeste lidstaten is tot nog toe voorbijgegaan aan deze problematiek, die zowel op het niveau van de lidstaten als op EU-niveau bijzondere aandacht verdient. |
| --- | --- |

3.8.

De kennelijk onomkeerbare vergrijzing van de Europese samenleving, die gepaard gaat met een almaar toenemende levensverwachting, maakt dat gerichte initiatieven en programma’s moeten worden uitgewerkt om ouderen ertoe aan te zetten meer aan sport en lichaamsbeweging te doen. In de meeste lidstaten is tot nog toe voorbijgegaan aan deze problematiek, die zowel op het niveau van de lidstaten als op EU-niveau bijzondere aandacht verdient.

4.   Economische aspecten van sport

| 4.1. | De economische kant van sport hangt samen met de economische activiteiten waarmee (professionele) sportbeoefening gepaard gaat en die een impact hebben op de interne markt. Daarnaast is er de specifieke aard van sport die te maken heeft met de op vrijwilligerswerk gebaseerde structuren en de maatschappelijke, pedagogische en culturele rol ervan, waardoor positieve waarden als sportiviteit, respect en sociale integratie een enorme impuls krijgen.
  Vandaar dat onderscheid moet worden gemaakt tussen sportieve en handelsbelangen, en de sportsector moet worden afgeschermd tegen een buitensporige invloed van de economie; het is immers zaak de beginselen en waarden van de sport in stand te houden. |
| --- | --- |

4.1.

De economische kant van sport hangt samen met de economische activiteiten waarmee (professionele) sportbeoefening gepaard gaat en die een impact hebben op de interne markt. Daarnaast is er de specifieke aard van sport die te maken heeft met de op vrijwilligerswerk gebaseerde structuren en de maatschappelijke, pedagogische en culturele rol ervan, waardoor positieve waarden als sportiviteit, respect en sociale integratie een enorme impuls krijgen.

Vandaar dat onderscheid moet worden gemaakt tussen sportieve en handelsbelangen, en de sportsector moet worden afgeschermd tegen een buitensporige invloed van de economie; het is immers zaak de beginselen en waarden van de sport in stand te houden.

| 4.1.1. | De EU-wetgeving, die mag worden toegepast op voorwaarde dat optreden van de Unie efficiënter is dan nationale maatregelen en dat het subsidiariteitsbeginsel wordt nageleefd, moet dan ook rekening houden met die specifieke en unieke kenmerken van de sport, die van kapitaal belang zijn. |
| --- | --- |

4.1.1.

De EU-wetgeving, die mag worden toegepast op voorwaarde dat optreden van de Unie efficiënter is dan nationale maatregelen en dat het subsidiariteitsbeginsel wordt nageleefd, moet dan ook rekening houden met die specifieke en unieke kenmerken van de sport, die van kapitaal belang zijn.

| 4.2. | Wat de economische dimensie van sport aangaat mag niet worden vergeten dat er een bijzonder verband is tussen sportactiviteiten en grondrechten. |
| --- | --- |

4.2.

Wat de economische dimensie van sport aangaat mag niet worden vergeten dat er een bijzonder verband is tussen sportactiviteiten en grondrechten.

| 4.2.1. | Zo moet worden nagegaan welke maatregelen noodzakelijk zijn, rekening houdend met het beginsel van evenredigheid, om een tegenwicht te bieden tegen de schendingen van de intellectuele-eigendomsrechten en met name tegen digitale piraterij, stuk voor stuk praktijken die een bedreiging vormen voor de sportsector. Hoe dan ook moet steeds voorrang worden gegeven aan het fundamentele recht van de burgers op informatie; zo moeten er op zijn minst waarborgen zijn inzake het recht om op de hoogte te worden gebracht van nieuwsfeiten, het recht op de bekendmaking van belangrijke gebeurtenissen en het recht van journalisten om informatie te verstrekken. |
| --- | --- |

4.2.1.

Zo moet worden nagegaan welke maatregelen noodzakelijk zijn, rekening houdend met het beginsel van evenredigheid, om een tegenwicht te bieden tegen de schendingen van de intellectuele-eigendomsrechten en met name tegen digitale piraterij, stuk voor stuk praktijken die een bedreiging vormen voor de sportsector. Hoe dan ook moet steeds voorrang worden gegeven aan het fundamentele recht van de burgers op informatie; zo moeten er op zijn minst waarborgen zijn inzake het recht om op de hoogte te worden gebracht van nieuwsfeiten, het recht op de bekendmaking van belangrijke gebeurtenissen en het recht van journalisten om informatie te verstrekken.

| 4.2.2. | Ook op andere gebieden zoals het mededingingsbeleid, en meer concreet staatssteun, zou het nuttig zijn een aantal richtsnoeren goed te keuren, zodat duidelijk wordt welke vormen van steun als gerechtvaardigd worden beschouwd omdat de sociale, culturele en educatieve rol van sport op het spel staat. |
| --- | --- |

4.2.2.

Ook op andere gebieden zoals het mededingingsbeleid, en meer concreet staatssteun, zou het nuttig zijn een aantal richtsnoeren goed te keuren, zodat duidelijk wordt welke vormen van steun als gerechtvaardigd worden beschouwd omdat de sociale, culturele en educatieve rol van sport op het spel staat.

| 4.2.3. | Onlinesportweddenschappen op niet-gereguleerde markten, en met name illegaal gokken, vormen op dit moment een van de grootste bedreigingen voor de sportsector; de negatieve gevolgen ervan zijn vergelijkbaar met die van doping en supportersgeweld. Bovendien maakt de onzekere aard van sportwedstrijden dat onregelmatigheden niet uit te sluiten zijn. Andere aspecten van dit probleem zijn weddenschappen en kansspelen; maatregelen van algemeen belang om met name jongeren te beschermen tegen verslaving aan onlinegokken zijn dan ook broodnodig. |
| --- | --- |

4.2.3.

Onlinesportweddenschappen op niet-gereguleerde markten, en met name illegaal gokken, vormen op dit moment een van de grootste bedreigingen voor de sportsector; de negatieve gevolgen ervan zijn vergelijkbaar met die van doping en supportersgeweld. Bovendien maakt de onzekere aard van sportwedstrijden dat onregelmatigheden niet uit te sluiten zijn. Andere aspecten van dit probleem zijn weddenschappen en kansspelen; maatregelen van algemeen belang om met name jongeren te beschermen tegen verslaving aan onlinegokken zijn dan ook broodnodig.

| 4.2.4. | Intrinsiek aan sportbeoefening is dat sporters hun resultaten voortdurend willen verbeteren en streven naar topprestaties. Innovatie speelt dan ook een grote rol en sporttechnologie is uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van de „toegepaste wetenschappen”. Denken we maar aan textieltechnologie, mechanica van de menselijke bewegingen, nieuwe materialen, sensoren, actuatoren en met name design op maat van de mens. Het bouwen en exploiteren van sportvoorzieningen en het deelnemen aan en bijwonen van sportevenementen nemen een steeds belangrijker plaats in in de ervaringseconomie, getuige daarvan de ontwikkeling van het sporttoerisme. |
| --- | --- |

4.2.4.

Intrinsiek aan sportbeoefening is dat sporters hun resultaten voortdurend willen verbeteren en streven naar topprestaties. Innovatie speelt dan ook een grote rol en sporttechnologie is uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van de „toegepaste wetenschappen”. Denken we maar aan textieltechnologie, mechanica van de menselijke bewegingen, nieuwe materialen, sensoren, actuatoren en met name design op maat van de mens. Het bouwen en exploiteren van sportvoorzieningen en het deelnemen aan en bijwonen van sportevenementen nemen een steeds belangrijker plaats in in de ervaringseconomie, getuige daarvan de ontwikkeling van het sporttoerisme.

| 4.2.5. | Andere economische thema’s die verband houden met sport, zoals het vrije verkeer van personen en diensten, sponsorcontracten, de regelgeving inzake spelersmakelaars, sportverzekeringen en gezondheid, educatieve programma’s voor sporters en beroepsvaardigheden op sportgebied, zouden moeten worden bestudeerd, en waar nodig zou de Commissie maatregelen moeten voorstellen of goedkeuren. |
| --- | --- |

4.2.5.

Andere economische thema’s die verband houden met sport, zoals het vrije verkeer van personen en diensten, sponsorcontracten, de regelgeving inzake spelersmakelaars, sportverzekeringen en gezondheid, educatieve programma’s voor sporters en beroepsvaardigheden op sportgebied, zouden moeten worden bestudeerd, en waar nodig zou de Commissie maatregelen moeten voorstellen of goedkeuren.

| 4.2.6. | Alle EU-lidstaten moeten hun regelgeving inzake de beroepsopleiding van jonge sportcoaches verbeteren, rekening houdend met het feit dat een coach in feite vergelijkbaar is met een pedagoog, en in bepaalde gevallen (bijvoorbeeld bij de voorbereiding op sportwedstrijden) meer tijd doorbrengt met jonge sporters dan leraars met hun leerlingen. Coaches moeten een formele opleiding genieten die wordt afgesloten met een door de staat afgegeven onderwijsdiploma. |
| --- | --- |

4.2.6.

Alle EU-lidstaten moeten hun regelgeving inzake de beroepsopleiding van jonge sportcoaches verbeteren, rekening houdend met het feit dat een coach in feite vergelijkbaar is met een pedagoog, en in bepaalde gevallen (bijvoorbeeld bij de voorbereiding op sportwedstrijden) meer tijd doorbrengt met jonge sporters dan leraars met hun leerlingen. Coaches moeten een formele opleiding genieten die wordt afgesloten met een door de staat afgegeven onderwijsdiploma.

| 4.2.7. | Het EESC zou graag zien dat de Europese sportverenigingen zich opwerpen als verdedigers van de hier behandelde waarden en beginselen, en zich daar zelf ook te allen tijde aan houden, ook al gaat het om niet meer dan de uitreiking van prijzen en blijken van publieke erkenning. |
| --- | --- |

4.2.7.

Het EESC zou graag zien dat de Europese sportverenigingen zich opwerpen als verdedigers van de hier behandelde waarden en beginselen, en zich daar zelf ook te allen tijde aan houden, ook al gaat het om niet meer dan de uitreiking van prijzen en blijken van publieke erkenning.

Brussel, 2 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  „Protecting the Integrity of Sport Competition The Last Bet for Modern Sport”, blz. 120-124, Universiteit van Parijs 1 Panthéon-Sorbonne en International Centre for Sport Security (ICSS), mei 2014.

1

(2)  Zo luidt een van de voornaamste conclusies van de Inter Regional Sports Policy Summit (Lissabon, 16 en 17 maart 2015), waaraan werd deelgenomen door het merendeel van de verantwoordelijken voor sportbeleid wereldwijd.

2

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/19 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/19

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Energieopslag als bijdrage aan integratie en energiezekerheid”

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/04)

| Rapporteur: | Pierre-Jean COULON |
| --- | --- |

Rapporteur:

Pierre-Jean COULON

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 22 januari 2015 besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over:

„Energieopslag als bijdrage aan integratie en energiezekerheid”.

De afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 juni 2015 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 1 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen (131 stemmen vóór) is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) dringt erop aan dat de energie- en klimaatdoelstellingen van de EU leiden tot een groter aandeel van hernieuwbare energie in de energiemix. Het EESC heeft hernieuwbare energie altijd bepleit, want een duurzaam energiesysteem waarin hernieuwbare energie een grote rol speelt, is de enige, op lange termijn haalbare oplossing voor de toekomst van de energie in Europa. Daarnaast is het wel belangrijk dat wordt gewerkt aan andere vormen van energie om het energiesysteem aan te vullen. |
| --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) dringt erop aan dat de energie- en klimaatdoelstellingen van de EU leiden tot een groter aandeel van hernieuwbare energie in de energiemix. Het EESC heeft hernieuwbare energie altijd bepleit, want een duurzaam energiesysteem waarin hernieuwbare energie een grote rol speelt, is de enige, op lange termijn haalbare oplossing voor de toekomst van de energie in Europa. Daarnaast is het wel belangrijk dat wordt gewerkt aan andere vormen van energie om het energiesysteem aan te vullen.

| 1.2. | Vanwege de discontinuïteit van hernieuwbare energie is de ontwikkeling ervan een echte uitdaging wat opslag betreft. Energieopslag is van strategisch belang voor de EU omdat daarmee kan worden gezorgd voor een permanente energievoorziening en een gezonde energiemarkt, zowel in technisch opzicht als wat de prijs van energie betreft. Daarom staat dit vraagstuk hoog op de Europese agenda en is het aangemerkt als prioriteit, o.a. binnen de in februari 2015 gelanceerde Energie-unie. |
| --- | --- |

1.2.

Vanwege de discontinuïteit van hernieuwbare energie is de ontwikkeling ervan een echte uitdaging wat opslag betreft. Energieopslag is van strategisch belang voor de EU omdat daarmee kan worden gezorgd voor een permanente energievoorziening en een gezonde energiemarkt, zowel in technisch opzicht als wat de prijs van energie betreft. Daarom staat dit vraagstuk hoog op de Europese agenda en is het aangemerkt als prioriteit, o.a. binnen de in februari 2015 gelanceerde Energie-unie.

| 1.3. | Het EESC heeft er in een eerder advies op gewezen dat het belangrijk is opslagcapaciteit te ontwikkelen, hetgeen „een uitdaging, een kans en een absolute noodzaak” vormt. Het is essentieel dat de energietransitie in de EU tot een goed einde wordt gebracht. Alles zou in het werk moeten worden gesteld om op het gebied van opslag concrete en grootschalige resultaten te boeken. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC heeft er in een eerder advies op gewezen dat het belangrijk is opslagcapaciteit te ontwikkelen, hetgeen „een uitdaging, een kans en een absolute noodzaak” vormt. Het is essentieel dat de energietransitie in de EU tot een goed einde wordt gebracht. Alles zou in het werk moeten worden gesteld om op het gebied van opslag concrete en grootschalige resultaten te boeken.

| 1.4. | Het EESC erkent dat er weliswaar verschillende opslagoplossingen bestaan, maar de gebruikte technologieën zich in uiteenlopende ontwikkelings- en industriële stadia bevinden. |
| --- | --- |

1.4.

Het EESC erkent dat er weliswaar verschillende opslagoplossingen bestaan, maar de gebruikte technologieën zich in uiteenlopende ontwikkelings- en industriële stadia bevinden.

| 1.5. | Het EESC wijst erop dat energieopslag niet alleen voordelen heeft, maar ook aanzienlijke financiële, milieu- en gezondheidskosten met zich mee kan brengen. Daarom moeten stelselmatig effectbeoordelingen worden uitgevoerd, niet alleen om het concurrentievermogen van de technologieën te analyseren, maar ook om hun impact op milieu en gezondheid in kaart te brengen. Tevens moet worden nagegaan of de technologieën zullen leiden tot meer werkgelegenheid en economische activiteit. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC wijst erop dat energieopslag niet alleen voordelen heeft, maar ook aanzienlijke financiële, milieu- en gezondheidskosten met zich mee kan brengen. Daarom moeten stelselmatig effectbeoordelingen worden uitgevoerd, niet alleen om het concurrentievermogen van de technologieën te analyseren, maar ook om hun impact op milieu en gezondheid in kaart te brengen. Tevens moet worden nagegaan of de technologieën zullen leiden tot meer werkgelegenheid en economische activiteit.

| 1.6. | Het EESC pleit voor meer investeringen, onderzoek, ontwikkeling en Europese samenwerking op het gebied van energieopslag, teneinde de kosten van de energietransitie te verlagen, de voorzieningszekerheid te garanderen en het concurrentievermogen van de Europese economie op peil te houden. Het is er voorstander van de regelgeving van de lidstaten voor energieopslag meer te harmoniseren. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC pleit voor meer investeringen, onderzoek, ontwikkeling en Europese samenwerking op het gebied van energieopslag, teneinde de kosten van de energietransitie te verlagen, de voorzieningszekerheid te garanderen en het concurrentievermogen van de Europese economie op peil te houden. Het is er voorstander van de regelgeving van de lidstaten voor energieopslag meer te harmoniseren.

| 1.7. | Verder pleit het EESC ervoor om in heel Europa een publiek debat op gang te brengen over het energievraagstuk — de Europese energiedialoog — zodat alle burgers en het gehele maatschappelijk middenveld vertrouwd raken met de energietransitie en toekomstige keuzes t.a.v. opslagtechnologieën kunnen beïnvloeden. |
| --- | --- |

1.7.

Verder pleit het EESC ervoor om in heel Europa een publiek debat op gang te brengen over het energievraagstuk — de Europese energiedialoog — zodat alle burgers en het gehele maatschappelijk middenveld vertrouwd raken met de energietransitie en toekomstige keuzes t.a.v. opslagtechnologieën kunnen beïnvloeden.

| 1.8. | Het EESC wijst op het belang van gas voor de energiemix en de energiezekerheid van de burgers. Het dringt erop aan de opslag van gas te stimuleren, zodat alle lidstaten afzonderlijk over reserves kunnen beschikken. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC wijst op het belang van gas voor de energiemix en de energiezekerheid van de burgers. Het dringt erop aan de opslag van gas te stimuleren, zodat alle lidstaten afzonderlijk over reserves kunnen beschikken.

2.   Succesvolle energietransitie en permanente energiezekerheid

| 2.1. | De energievoorziening zelf en het beheer ervan vormen grote politieke en sociaaleconomische prioriteiten en zijn cruciaal voor een succesvolle energietransitie en de aanpak van de klimaatproblemen. Hoewel de vraag naar energie in de EU afneemt (het energieverbruik daalt sinds 2006 en bedraagt nu ongeveer evenveel als aan het begin van de jaren negentig), leidt de groeiende toepassing van discontinue hernieuwbare energie tot een steeds grotere behoefte aan energieopslag. Die opslag zal voor veel sectoren essentieel worden (compensatie van de discontinuïteit, elektrische auto’s, defensie enz.) en een strategische uitdaging vormen voor Europa en zijn industrie. Een van de belangrijkste argumenten van de tegenstanders van hernieuwbare energie is overigens de problematiek rond de opslag ervan. |
| --- | --- |

2.1.

De energievoorziening zelf en het beheer ervan vormen grote politieke en sociaaleconomische prioriteiten en zijn cruciaal voor een succesvolle energietransitie en de aanpak van de klimaatproblemen. Hoewel de vraag naar energie in de EU afneemt (het energieverbruik daalt sinds 2006 en bedraagt nu ongeveer evenveel als aan het begin van de jaren negentig), leidt de groeiende toepassing van discontinue hernieuwbare energie tot een steeds grotere behoefte aan energieopslag. Die opslag zal voor veel sectoren essentieel worden (compensatie van de discontinuïteit, elektrische auto’s, defensie enz.) en een strategische uitdaging vormen voor Europa en zijn industrie. Een van de belangrijkste argumenten van de tegenstanders van hernieuwbare energie is overigens de problematiek rond de opslag ervan.

| 2.2. | De meeste primaire energiebronnen (gas, olie en steenkool) kunnen gemakkelijk worden opgeslagen, maar omvang, kosten en locatie van strategische opslagvoorzieningen blijven aanleiding geven tot discussie. Voor die andere grote primaire energiebron (hernieuwbare energie) lopen de opslagmogelijkheden uiteen. Water (voor de opwekking van energie d.m.v. waterkracht) kan vaak eenvoudig in meren en reservoirs worden opgeslagen. Ook de opslag van biomassa is niet echt moeilijk, maar de door de zon en de wind opgewekte energie (die normaliter wordt gebruikt voor de productie van elektriciteit) kan vooralsnog alleen worden opgeslagen via ingewikkelde en dure intermediaire processen. |
| --- | --- |

2.2.

De meeste primaire energiebronnen (gas, olie en steenkool) kunnen gemakkelijk worden opgeslagen, maar omvang, kosten en locatie van strategische opslagvoorzieningen blijven aanleiding geven tot discussie. Voor die andere grote primaire energiebron (hernieuwbare energie) lopen de opslagmogelijkheden uiteen. Water (voor de opwekking van energie d.m.v. waterkracht) kan vaak eenvoudig in meren en reservoirs worden opgeslagen. Ook de opslag van biomassa is niet echt moeilijk, maar de door de zon en de wind opgewekte energie (die normaliter wordt gebruikt voor de productie van elektriciteit) kan vooralsnog alleen worden opgeslagen via ingewikkelde en dure intermediaire processen.

3.   Prioriteit op Europees niveau

| 3.1. | De Europese Commissie heeft de mogelijkheden voor het koolstofarm maken van het energiesysteem onderzocht en in 2011 het Stappenplan Energie 2050 gepubliceerd met daarin verschillende scenario’s. Om de geformuleerde decarbonisatiedoelen te halen, is de elektriciteitssector voor een groot deel, tussen de 59 en 85 %, aangewezen op hernieuwbare energie, die vooral afkomstig zal zijn uit discontinue bronnen. In de in 2014 verschenen mededeling „Een beleidskader voor klimaat en energie in de periode 2020-2030” wordt de weg naar een koolstofarme economie definitief ingeslagen: in 2030 zou 45 % van alle elektriciteit met hernieuwbare energie moeten zijn opgewekt. Dit sluit aan op de door de EU-leiders op 23 oktober 2014 overeengekomen streefcijfers in de context van het beleidskader voor 2030. Het toekomstige, significante aandeel discontinue hernieuwbare energie in het elektriciteitssysteem zal vragen om tientallen of honderden gigawatts aan opslagcapaciteit in het net, zelfs als andere flexibiliteitsmaatregelen worden genomen. |
| --- | --- |

3.1.

De Europese Commissie heeft de mogelijkheden voor het koolstofarm maken van het energiesysteem onderzocht en in 2011 het Stappenplan Energie 2050 gepubliceerd met daarin verschillende scenario’s. Om de geformuleerde decarbonisatiedoelen te halen, is de elektriciteitssector voor een groot deel, tussen de 59 en 85 %, aangewezen op hernieuwbare energie, die vooral afkomstig zal zijn uit discontinue bronnen. In de in 2014 verschenen mededeling „Een beleidskader voor klimaat en energie in de periode 2020-2030” wordt de weg naar een koolstofarme economie definitief ingeslagen: in 2030 zou 45 % van alle elektriciteit met hernieuwbare energie moeten zijn opgewekt. Dit sluit aan op de door de EU-leiders op 23 oktober 2014 overeengekomen streefcijfers in de context van het beleidskader voor 2030. Het toekomstige, significante aandeel discontinue hernieuwbare energie in het elektriciteitssysteem zal vragen om tientallen of honderden gigawatts aan opslagcapaciteit in het net, zelfs als andere flexibiliteitsmaatregelen worden genomen.

| 3.2. | De Commissie heeft elektriciteitsopslag bovendien aangemerkt als een van haar prioriteiten en meermaals gewezen op de beslissende rol die opslag speelt. In haar werkdocument uit 2013 over energieopslag (http://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/energy_storage.pdf) pleit ze voor meer samenhang tussen dit vraagstuk en andere belangrijke EU-beleidsterreinen, zoals klimaat. Energieopslag zou moeten worden geïntegreerd in en bevorderd door alle relevante, bestaande en toekomstige maatregelen en wetgevingshandelingen op energie- en klimaatgebied, waaronder de strategieën voor energie-infrastructuur. De Commissie merkt in haar mededeling over de Energie-unie (van 25 februari 2015) op: „De Europese Unie heeft zich ertoe verbonden om de wereldleider op het vlak van hernieuwbare energie en de mondiale hub voor de ontwikkeling van de komende generatie van in technisch opzicht geavanceerde en concurrerende hernieuwbare energiebronnen te worden. De EU heeft ook een EU-streefcijfer vastgelegd van een aandeel van in de EU geconsumeerde hernieuwbare energie van minimaal 27 % in 2030.”. De Commissie wil een impuls geven aan een nieuwe strategie voor onderzoek en innovatie (O&I): „Om van de Europese energie-unie de nummer één op het gebied van hernieuwbare energie op wereldvlak te maken, moet zij een vooraanstaande rol spelen bij de ontwikkeling van de duurzame technologieën van de volgende generatie en van opslagtechnologieën.”. |
| --- | --- |

3.2.

De Commissie heeft elektriciteitsopslag bovendien aangemerkt als een van haar prioriteiten en meermaals gewezen op de beslissende rol die opslag speelt. In haar werkdocument uit 2013 over energieopslag (http://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/energy_storage.pdf) pleit ze voor meer samenhang tussen dit vraagstuk en andere belangrijke EU-beleidsterreinen, zoals klimaat. Energieopslag zou moeten worden geïntegreerd in en bevorderd door alle relevante, bestaande en toekomstige maatregelen en wetgevingshandelingen op energie- en klimaatgebied, waaronder de strategieën voor energie-infrastructuur. De Commissie merkt in haar mededeling over de Energie-unie (van 25 februari 2015) op: „De Europese Unie heeft zich ertoe verbonden om de wereldleider op het vlak van hernieuwbare energie en de mondiale hub voor de ontwikkeling van de komende generatie van in technisch opzicht geavanceerde en concurrerende hernieuwbare energiebronnen te worden. De EU heeft ook een EU-streefcijfer vastgelegd van een aandeel van in de EU geconsumeerde hernieuwbare energie van minimaal 27 % in 2030.”. De Commissie wil een impuls geven aan een nieuwe strategie voor onderzoek en innovatie (O&I): „Om van de Europese energie-unie de nummer één op het gebied van hernieuwbare energie op wereldvlak te maken, moet zij een vooraanstaande rol spelen bij de ontwikkeling van de duurzame technologieën van de volgende generatie en van opslagtechnologieën.”.

| 3.3. | De conclusies van het laatste Forum van Madrid sluiten hierop aan: „Het Forum onderschrijft het strategische belang van de opslag van gas voor de voorzieningszekerheid in de EU.”. Het EESC wijst er eveneens op dat het belangrijk is de ontwikkeling van gasopslag aan te moedigen. |
| --- | --- |

3.3.

De conclusies van het laatste Forum van Madrid sluiten hierop aan: „Het Forum onderschrijft het strategische belang van de opslag van gas voor de voorzieningszekerheid in de EU.”. Het EESC wijst er eveneens op dat het belangrijk is de ontwikkeling van gasopslag aan te moedigen.

4.   Technologische ontwikkelingen op het gebied van opslag

| 4.1. | Naargelang de energiebehoeften en de bestaande beperkingen kan energie in verschillende vormen (elektriciteit, gas, waterstof, warmte, kou) worden opgeslagen in de netten of dichtbij productielocaties of gebruikers. De opslagmogelijkheden voor elektriciteit kunnen in vier grote categorieën worden ingedeeld:






  — | potentiële mechanische energie [waterkrachtdam, pompcentrale (PHES)/PHES aan zee/energieopslag m.b.v. gecomprimeerde lucht (CAES)]; |
| --- | --- | --- |

4.1.

Naargelang de energiebehoeften en de bestaande beperkingen kan energie in verschillende vormen (elektriciteit, gas, waterstof, warmte, kou) worden opgeslagen in de netten of dichtbij productielocaties of gebruikers. De opslagmogelijkheden voor elektriciteit kunnen in vier grote categorieën worden ingedeeld:

—

potentiële mechanische energie [waterkrachtdam, pompcentrale (PHES)/PHES aan zee/energieopslag m.b.v. gecomprimeerde lucht (CAES)];

| — | kinetische mechanische energie (vliegwielen); |
| --- | --- |

—

kinetische mechanische energie (vliegwielen);

| — | elektrochemische energie (batterijen, accu’s, condensatoren, waterstofdrager); |
| --- | --- |

—

elektrochemische energie (batterijen, accu’s, condensatoren, waterstofdrager);

| — | thermische energie (latente of voelbare warmte). |
| --- | --- |

—

thermische energie (latente of voelbare warmte).

| 4.2. | De wereldwijd meest voorkomende vorm van elektriciteitsopslag is de opslag van energie in water via pompopslag, bijv. door middel van systemen met niet-onderbreekbare voeding (in het Engels UPS: uninterruptible power system). Dergelijke systemen kunnen opnieuw rekenen op de belangstelling van netbeheerders, de industrie en beheerders van tertiaire gebouwen. De mogelijkheden van PHES-opslag zijn: integratie van discontinue hernieuwbare energie, met name zonne- en windenergie; piekcapaciteit en vraagverschuiving; economische arbitrage (opslag bij lage prijs en weinig vraag, verkoop bij hoge prijs en veel vraag, met sociale nivellering); verschuiving van investeringen in de elektriciteitsnetten. De verwachte toekomstige opslagcapaciteit zal waarschijnlijk echter onvoldoende zijn om langdurige perioden zonder zon of wind op te vangen als deze hernieuwbare energiebronnen op grote schaal benut zullen gaan worden. |
| --- | --- |

4.2.

De wereldwijd meest voorkomende vorm van elektriciteitsopslag is de opslag van energie in water via pompopslag, bijv. door middel van systemen met niet-onderbreekbare voeding (in het Engels UPS: uninterruptible power system). Dergelijke systemen kunnen opnieuw rekenen op de belangstelling van netbeheerders, de industrie en beheerders van tertiaire gebouwen. De mogelijkheden van PHES-opslag zijn: integratie van discontinue hernieuwbare energie, met name zonne- en windenergie; piekcapaciteit en vraagverschuiving; economische arbitrage (opslag bij lage prijs en weinig vraag, verkoop bij hoge prijs en veel vraag, met sociale nivellering); verschuiving van investeringen in de elektriciteitsnetten. De verwachte toekomstige opslagcapaciteit zal waarschijnlijk echter onvoldoende zijn om langdurige perioden zonder zon of wind op te vangen als deze hernieuwbare energiebronnen op grote schaal benut zullen gaan worden.

| 4.3. | Op de opslagmarkt komen vijf nieuwe segmenten op, die zich het komende decennium wijd zouden kunnen verbreiden:






  — | energieopslag d.m.v. thermische of chemische industriële processen die het mogelijk maken vraag op te vangen of te verschuiven om het verbruik van elektriciteit, maar ook van warmte en zelfs gas, te optimaliseren; |
| --- | --- | --- |

4.3.

Op de opslagmarkt komen vijf nieuwe segmenten op, die zich het komende decennium wijd zouden kunnen verbreiden:

—

energieopslag d.m.v. thermische of chemische industriële processen die het mogelijk maken vraag op te vangen of te verschuiven om het verbruik van elektriciteit, maar ook van warmte en zelfs gas, te optimaliseren;

| — | opslag waarbij elektriciteits- en gasnetten aan elkaar worden gekoppeld via de injectie van m.b.v. elektrolyse verkregen waterstof of via de productie van synthetisch methaan m.b.v. methanisering [bijv. „Power to gas” van het Duitse agentschap DENA (www.powertogas.info)]; |
| --- | --- |

—

opslag waarbij elektriciteits- en gasnetten aan elkaar worden gekoppeld via de injectie van m.b.v. elektrolyse verkregen waterstof of via de productie van synthetisch methaan m.b.v. methanisering [bijv. „Power to gas” van het Duitse agentschap DENA (www.powertogas.info)];

| — | elektriciteitsopslag voor woonwijken en woningen in het kader van de aanpassing van gebouwen en in slimme activiteitenblokken of blokken met positieve energie (Nicegrid-project in Frankrijk); |
| --- | --- |

—

elektriciteitsopslag voor woonwijken en woningen in het kader van de aanpassing van gebouwen en in slimme activiteitenblokken of blokken met positieve energie (Nicegrid-project in Frankrijk);

| — | mobiele opslag van elektriciteit m.b.v. elektrische voertuigen in V2G-systemen („vehicle to grid”), bijv. van Toyota, Nissan en Renault; |
| --- | --- |

—

mobiele opslag van elektriciteit m.b.v. elektrische voertuigen in V2G-systemen („vehicle to grid”), bijv. van Toyota, Nissan en Renault;

| — | centrales met flexibele pompaccumulatie, met variabele snelheid en volledig aanpasbaar, voor de balanceringsmarkt (PHES). |
| --- | --- |

—

centrales met flexibele pompaccumulatie, met variabele snelheid en volledig aanpasbaar, voor de balanceringsmarkt (PHES).

| 4.4. | De perspectieven voor het gebruik van waterstof lijken veelbelovend (hoewel de kosten, veiligheidsrisico’s en het lastige transport ervan de mogelijkheden flink verminderen): waterstof is een energiedrager zonder broeikasgasuitstoot mits geproduceerd uit een koolstofarme bron en kan voor veel toepassingen worden benut, met name in de industrie, zoals lokale productie van elektriciteit (voeding van geïsoleerde locaties, noodgeneratoren), energieopslag (ondersteuning van het net, benutting van hernieuwbare energie) en warmtekrachtkoppeling. Waterstof wordt ook gebruikt voor vervoer over land (individuele voertuigen, collectief vervoer, vrachtwagens enz.), door de lucht (volledige of ondersteunende vliegtuigaandrijving), over zee of binnenwateren (onder water, volledige of ondersteunende aandrijving), in de raffinage en petrochemische industrie (voor groene waterstof), en niet te vergeten voor andere toepassingen, bijv. in mobiele apparaten (externe laders of geïntegreerde batterijen). Dit gebruik en deze toepassingen van waterstof zijn volop in ontwikkeling.
  De technieken voor de productie van waterstof m.b.v. elektrolyse en brandstofcellen bieden inmiddels veel mogelijkheden en zijn op grote schaal beschikbaar, maar blijven weinig efficiënt. Dat leidt tot een nog grotere vraag naar windmolens en zonnepanelen, en dus tot overcapaciteit aan zonne- en windenergie. Waterstof blijkt een onmisbare energiedrager te zijn in systemen die gebruikmaken van de flexibiliteit tussen verschillende energienetwerken (bijv. de „hybride centrale” van Berlijn). Indien nodig kan waterstof („gemethaniseerde” waterstof) worden geproduceerd m.b.v. groene stroom en geïnjecteerd in het gasnet of opgeslagen met het oog op distributie als brandstof of chemisch agens, of zelfs voor herinjectie in de vorm van elektriciteit. Gemethaniseerde waterstof biedt niet alleen veruit het grootste potentieel voor energieopslag en kan veilig worden getransporteerd en (voor langere tijd) opgeslagen in de infrastructuur die nu voor gas wordt gebruikt (ondergrondse opslag e.d.), maar kan ook worden benut voor de vorming van langeketenkoolwaterstoffen (die voor velerlei doeleinden kunnen worden gebruikt: van de productie van vliegtuigbrandstoffen tot de vervaardiging van kunststoffen, waarvoor tot nu toe alleen fossiele brandstoffen worden aangewend). Daarbij wordt bovendien de idealiter in een kringloopeconomie aanwezige koolstof (CO2 enz.) hergebruikt en hoopt die zich niet meer op in de atmosfeer. Zo zal er in de plaats van broeikasgas dus energie geproduceerd worden. De productie van waterstof en van elektriciteit m.b.v. waterstof is exotherm, wat deze toepassingen nog aantrekkelijker maakt omdat de vrijkomende warmte kan worden benut. Waterstof is een van de weinige energiedragers waarmee arbitrage op economisch, maatschappelijk en milieuvlak kan worden gerealiseerd tussen de elektriciteitsmarkt en andere energiemarkten. |
| --- | --- |

4.4.

De perspectieven voor het gebruik van waterstof lijken veelbelovend (hoewel de kosten, veiligheidsrisico’s en het lastige transport ervan de mogelijkheden flink verminderen): waterstof is een energiedrager zonder broeikasgasuitstoot mits geproduceerd uit een koolstofarme bron en kan voor veel toepassingen worden benut, met name in de industrie, zoals lokale productie van elektriciteit (voeding van geïsoleerde locaties, noodgeneratoren), energieopslag (ondersteuning van het net, benutting van hernieuwbare energie) en warmtekrachtkoppeling. Waterstof wordt ook gebruikt voor vervoer over land (individuele voertuigen, collectief vervoer, vrachtwagens enz.), door de lucht (volledige of ondersteunende vliegtuigaandrijving), over zee of binnenwateren (onder water, volledige of ondersteunende aandrijving), in de raffinage en petrochemische industrie (voor groene waterstof), en niet te vergeten voor andere toepassingen, bijv. in mobiele apparaten (externe laders of geïntegreerde batterijen). Dit gebruik en deze toepassingen van waterstof zijn volop in ontwikkeling.

De technieken voor de productie van waterstof m.b.v. elektrolyse en brandstofcellen bieden inmiddels veel mogelijkheden en zijn op grote schaal beschikbaar, maar blijven weinig efficiënt. Dat leidt tot een nog grotere vraag naar windmolens en zonnepanelen, en dus tot overcapaciteit aan zonne- en windenergie. Waterstof blijkt een onmisbare energiedrager te zijn in systemen die gebruikmaken van de flexibiliteit tussen verschillende energienetwerken (bijv. de „hybride centrale” van Berlijn). Indien nodig kan waterstof („gemethaniseerde” waterstof) worden geproduceerd m.b.v. groene stroom en geïnjecteerd in het gasnet of opgeslagen met het oog op distributie als brandstof of chemisch agens, of zelfs voor herinjectie in de vorm van elektriciteit. Gemethaniseerde waterstof biedt niet alleen veruit het grootste potentieel voor energieopslag en kan veilig worden getransporteerd en (voor langere tijd) opgeslagen in de infrastructuur die nu voor gas wordt gebruikt (ondergrondse opslag e.d.), maar kan ook worden benut voor de vorming van langeketenkoolwaterstoffen (die voor velerlei doeleinden kunnen worden gebruikt: van de productie van vliegtuigbrandstoffen tot de vervaardiging van kunststoffen, waarvoor tot nu toe alleen fossiele brandstoffen worden aangewend). Daarbij wordt bovendien de idealiter in een kringloopeconomie aanwezige koolstof (CO2 enz.) hergebruikt en hoopt die zich niet meer op in de atmosfeer. Zo zal er in de plaats van broeikasgas dus energie geproduceerd worden. De productie van waterstof en van elektriciteit m.b.v. waterstof is exotherm, wat deze toepassingen nog aantrekkelijker maakt omdat de vrijkomende warmte kan worden benut. Waterstof is een van de weinige energiedragers waarmee arbitrage op economisch, maatschappelijk en milieuvlak kan worden gerealiseerd tussen de elektriciteitsmarkt en andere energiemarkten.

| 4.5. | Een andere veelbelovende vorm van opslag is het opslaan in accu’s van de overdag met zonnepanelen opgewekte elektriciteit. Het nadeel van op de daken van woningen geïnstalleerde zonnepanelen is dat ze elektriciteit produceren als de bewoners afwezig zijn. Wanneer die ’s avonds thuiskomen is de zon vaak allang ondergegaan en wekken de panelen geen energie meer op. |
| --- | --- |

4.5.

Een andere veelbelovende vorm van opslag is het opslaan in accu’s van de overdag met zonnepanelen opgewekte elektriciteit. Het nadeel van op de daken van woningen geïnstalleerde zonnepanelen is dat ze elektriciteit produceren als de bewoners afwezig zijn. Wanneer die ’s avonds thuiskomen is de zon vaak allang ondergegaan en wekken de panelen geen energie meer op.

| 4.6. | Een oplossing lijkt gevonden na de uitvinding van een Duitse onderneming en de toepassing daarvan. Dit bedrijf heeft voor de zonnepanelen en accu’s software en een app ontwikkeld. Daarmee kunnen de gebruikers op hun smartphone het oplaadpercentage zien van hun accu waarin de door hun zonnepanelen overdag geproduceerde elektriciteit wordt opgeslagen. De resultaten zijn verrassend: normaal gesproken voorzien zonnepanelen op een woning voor 25 à 35 % in de energiebehoefte van een gezin, maar met deze toepassing ligt dat percentage regelmatig boven de 70 %. Met de huidige prijzen worden de gedane investeringen zo in 8 jaar terugverdiend, met 20 jaar garantie op de accu’s. |
| --- | --- |

4.6.

Een oplossing lijkt gevonden na de uitvinding van een Duitse onderneming en de toepassing daarvan. Dit bedrijf heeft voor de zonnepanelen en accu’s software en een app ontwikkeld. Daarmee kunnen de gebruikers op hun smartphone het oplaadpercentage zien van hun accu waarin de door hun zonnepanelen overdag geproduceerde elektriciteit wordt opgeslagen. De resultaten zijn verrassend: normaal gesproken voorzien zonnepanelen op een woning voor 25 à 35 % in de energiebehoefte van een gezin, maar met deze toepassing ligt dat percentage regelmatig boven de 70 %. Met de huidige prijzen worden de gedane investeringen zo in 8 jaar terugverdiend, met 20 jaar garantie op de accu’s.

| 4.7. | Ook hier wordt aangezet tot productie/verbruik op gezinsniveau, waarvoor het EESC in meerdere adviezen zijn steun heeft uitgesproken (het begrip „prosumenten”, in het Engels „prosumers”). |
| --- | --- |

4.7.

Ook hier wordt aangezet tot productie/verbruik op gezinsniveau, waarvoor het EESC in meerdere adviezen zijn steun heeft uitgesproken (het begrip „prosumenten”, in het Engels „prosumers”).

| 4.8. | Er bestaan dus al verschillende oplossingen voor energieopslag, maar de mogelijkheden van andere apparatuur zijn nog altijd beperkt. Bovendien blijft een aantal grote belemmeringen de ontwikkeling van nieuwe, flexibelere technologieën in de weg staan, zoals lithium-ion-accu’s en power-to-gas. Grootste nadeel zijn de kosten en competitiviteit van deze oplossingen, die bij lange na nog niet op de markt zouden kunnen overleven, maar ook de aanzienlijke omvang van de accu’s. Ademe, het Franse agentschap voor milieu en energiebeheer, denkt in zijn toekomstvisie dat er pas vanaf 2030 sprake zal zijn van industriële ontwikkeling van stationaire opslagsystemen (Ademe, Systemen voor energieopslag — Strategische routekaart, 2011). Volgens McKinsey (Battery Technology Charges Ahead, McKinsey, 2012) zal de prijs van energieopslag de komende jaren zeker gaan zakken, maar lopen de meningen uiteen over de schaal en snelheid waarmee dat zal gebeuren. Dit adviesbureau schat dat de kosten van een lithium-ion-accu zouden kunnen dalen van 600 $/kWh tot 200 $/kWh in 2020 en tot 160 $/kWh in 2025. |
| --- | --- |

4.8.

Er bestaan dus al verschillende oplossingen voor energieopslag, maar de mogelijkheden van andere apparatuur zijn nog altijd beperkt. Bovendien blijft een aantal grote belemmeringen de ontwikkeling van nieuwe, flexibelere technologieën in de weg staan, zoals lithium-ion-accu’s en power-to-gas. Grootste nadeel zijn de kosten en competitiviteit van deze oplossingen, die bij lange na nog niet op de markt zouden kunnen overleven, maar ook de aanzienlijke omvang van de accu’s. Ademe, het Franse agentschap voor milieu en energiebeheer, denkt in zijn toekomstvisie dat er pas vanaf 2030 sprake zal zijn van industriële ontwikkeling van stationaire opslagsystemen (Ademe, Systemen voor energieopslag — Strategische routekaart, 2011). Volgens McKinsey (Battery Technology Charges Ahead, McKinsey, 2012) zal de prijs van energieopslag de komende jaren zeker gaan zakken, maar lopen de meningen uiteen over de schaal en snelheid waarmee dat zal gebeuren. Dit adviesbureau schat dat de kosten van een lithium-ion-accu zouden kunnen dalen van 600 $/kWh tot 200 $/kWh in 2020 en tot 160 $/kWh in 2025.

5.   Strategische uitdagingen

| 5.1. | Vanwege de noodzaak om de broeikasgasuitstoot terug te dringen en het feit dat fossiele brandstoffen over het algemeen schaarser worden (hoewel de laatste jaren nieuwe voorraden zijn gevonden), wordt er in toenemende mate ingezet op hernieuwbare energie. Het EESC heeft hiervoor in talrijke adviezen zijn steun uitgesproken (o.a. TEN/564 en TEN/508). Het EESC heeft erop gewezen dat in het licht van de vlucht die de toepassing van hernieuwbare energie neemt, andere onderdelen van het energiesysteem moeten worden uitgebouwd, zoals transportnetten, opslaginstallaties en reservecapaciteit. De grootschalige ontwikkeling van hernieuwbare energie vormt een strategische uitdaging, want daardoor kan enerzijds de import omlaag (hetgeen een economisch en ethisch voordeel oplevert), maar zijn anderzijds overal aanzienlijke opslagvoorzieningen nodig (installaties die energie niet alleen tot de volgende dag, maar ook tot het volgende seizoen kunnen bewaren). |
| --- | --- |

5.1.

Vanwege de noodzaak om de broeikasgasuitstoot terug te dringen en het feit dat fossiele brandstoffen over het algemeen schaarser worden (hoewel de laatste jaren nieuwe voorraden zijn gevonden), wordt er in toenemende mate ingezet op hernieuwbare energie. Het EESC heeft hiervoor in talrijke adviezen zijn steun uitgesproken (o.a. TEN/564 en TEN/508). Het EESC heeft erop gewezen dat in het licht van de vlucht die de toepassing van hernieuwbare energie neemt, andere onderdelen van het energiesysteem moeten worden uitgebouwd, zoals transportnetten, opslaginstallaties en reservecapaciteit. De grootschalige ontwikkeling van hernieuwbare energie vormt een strategische uitdaging, want daardoor kan enerzijds de import omlaag (hetgeen een economisch en ethisch voordeel oplevert), maar zijn anderzijds overal aanzienlijke opslagvoorzieningen nodig (installaties die energie niet alleen tot de volgende dag, maar ook tot het volgende seizoen kunnen bewaren).

| 5.2. | Het EESC is zich er dus van bewust dat opslag cruciaal is voor een energietransitie waarin discontinue hernieuwbare energie een grote rol speelt. Het wijst erop dat daarom meer opslagcapaciteit moet worden gecreëerd. Energieopslag is ook essentieel voor de verwezenlijking van de voornaamste energiedoelen van de EU, die het EESC onderschrijft, met name:






  — | vergroting van de energiezekerheid voor burgers en bedrijven; |
| --- | --- | --- |

5.2.

Het EESC is zich er dus van bewust dat opslag cruciaal is voor een energietransitie waarin discontinue hernieuwbare energie een grote rol speelt. Het wijst erop dat daarom meer opslagcapaciteit moet worden gecreëerd. Energieopslag is ook essentieel voor de verwezenlijking van de voornaamste energiedoelen van de EU, die het EESC onderschrijft, met name:

—

vergroting van de energiezekerheid voor burgers en bedrijven;

| — | grootschalige toepassing van hernieuwbare energie (waarbij een oplossing moet worden gevonden voor het discontinue karakter daarvan zonder gebruik te maken van fossiele energie); |
| --- | --- |

—

grootschalige toepassing van hernieuwbare energie (waarbij een oplossing moet worden gevonden voor het discontinue karakter daarvan zonder gebruik te maken van fossiele energie);

| — | kostenoptimalisatie door de energieprijzen te laten dalen. |
| --- | --- |

—

kostenoptimalisatie door de energieprijzen te laten dalen.

| 5.3. | Het EESC is zich er verder van bewust dat energieopslag aanzienlijke financiële, milieu- en gezondheidskosten met zich mee kan brengen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij bepaalde projecten voor ondergrondse gasopslag, die haaks staan op het streven naar bescherming van watervoorraden. Om die reden pleit het EESC ervoor alle technologieën te verbeteren. Het denkt namelijk dat massale opslag heel belangrijk kan zijn om de complementariteit van hernieuwbare energiebronnen te benutten. De variabele hoeveelheden energie die zonnepanelen op korte, middellange en lange termijn opleveren, kunnen bijvoorbeeld worden aangevuld met windenergie. Dat zal leiden tot de vorming van een netwerk van verbindingen tussen de verschillende elektriciteitsbronnen op basis van slimme netwerken (smart grids). In slimme netwerken wordt informatietechnologie benut om productie, distributie en verbruik van energie te optimaliseren. Het EESC vindt dat de desbetreffende technologie verder moet worden ontwikkeld omdat daarmee de energievraag kan worden gestuurd. Dat dient echter wel op basis van effectbeoordelingen te gebeuren en met inachtneming van de vrijheid van de consument. Nog beter zou een algehele beoordeling van alle instrumenten zijn, zoals M/441 en het beschermingsprotocol van het Duitse normalisatie-instituut, waarmee gegevens veilig kunnen worden verzonden en verspreid, verbindingen met slimme huizen (smart homes) kunnen worden gelegd enz., teneinde concrete toepassingen te vinden die in de toekomstige behoeften van slimme steden kunnen voorzien, zoals programmering op basis van de weersverwachting. |
| --- | --- |

5.3.

Het EESC is zich er verder van bewust dat energieopslag aanzienlijke financiële, milieu- en gezondheidskosten met zich mee kan brengen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij bepaalde projecten voor ondergrondse gasopslag, die haaks staan op het streven naar bescherming van watervoorraden. Om die reden pleit het EESC ervoor alle technologieën te verbeteren. Het denkt namelijk dat massale opslag heel belangrijk kan zijn om de complementariteit van hernieuwbare energiebronnen te benutten. De variabele hoeveelheden energie die zonnepanelen op korte, middellange en lange termijn opleveren, kunnen bijvoorbeeld worden aangevuld met windenergie. Dat zal leiden tot de vorming van een netwerk van verbindingen tussen de verschillende elektriciteitsbronnen op basis van slimme netwerken (smart grids). In slimme netwerken wordt informatietechnologie benut om productie, distributie en verbruik van energie te optimaliseren. Het EESC vindt dat de desbetreffende technologie verder moet worden ontwikkeld omdat daarmee de energievraag kan worden gestuurd. Dat dient echter wel op basis van effectbeoordelingen te gebeuren en met inachtneming van de vrijheid van de consument. Nog beter zou een algehele beoordeling van alle instrumenten zijn, zoals M/441 en het beschermingsprotocol van het Duitse normalisatie-instituut, waarmee gegevens veilig kunnen worden verzonden en verspreid, verbindingen met slimme huizen (smart homes) kunnen worden gelegd enz., teneinde concrete toepassingen te vinden die in de toekomstige behoeften van slimme steden kunnen voorzien, zoals programmering op basis van de weersverwachting.

| 5.4. | Het EESC onderstreept het belang van een Europees regelgevingskader voor energieopslag omdat daarmee de vergroening van de elektriciteits- en gasnetten kan worden gestimuleerd. |
| --- | --- |

5.4.

Het EESC onderstreept het belang van een Europees regelgevingskader voor energieopslag omdat daarmee de vergroening van de elektriciteits- en gasnetten kan worden gestimuleerd.

| 5.5. | De markt voor de opslag van elektriciteit groeit hard en herbergt een groot potentieel aan nieuwe activiteiten en werkgelegenheid, hetgeen het banenverlies in andere sectoren van de energiemarkt zou moeten goedmaken. Er zullen investeringsmogelijkheden komen voor netbeheerders en energiebedrijven omdat zij zich moeten voorbereiden op steeds grotere hoeveelheden discontinue energie. In Europa vormen de bouw van nieuwe en de renovatie van bestaande pompaccumulatiecentrales en de transformatie van waterkrachtdammen in waterkrachtcentrales de basis voor de ontwikkeling van de markt. Daarom moeten de belemmeringen die pompaccumulatiecentrales niet efficiënt maken, onverwijld uit de weg worden geruimd. Om van de economische en milieuvoordelen van deze technologie te kunnen profiteren, moeten de nodige maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat dergelijke centrales gebouwd en uitgebaat kunnen worden. |
| --- | --- |

5.5.

De markt voor de opslag van elektriciteit groeit hard en herbergt een groot potentieel aan nieuwe activiteiten en werkgelegenheid, hetgeen het banenverlies in andere sectoren van de energiemarkt zou moeten goedmaken. Er zullen investeringsmogelijkheden komen voor netbeheerders en energiebedrijven omdat zij zich moeten voorbereiden op steeds grotere hoeveelheden discontinue energie. In Europa vormen de bouw van nieuwe en de renovatie van bestaande pompaccumulatiecentrales en de transformatie van waterkrachtdammen in waterkrachtcentrales de basis voor de ontwikkeling van de markt. Daarom moeten de belemmeringen die pompaccumulatiecentrales niet efficiënt maken, onverwijld uit de weg worden geruimd. Om van de economische en milieuvoordelen van deze technologie te kunnen profiteren, moeten de nodige maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat dergelijke centrales gebouwd en uitgebaat kunnen worden.

6.   Intensivering van onderzoek en ontwikkeling

| 6.1. | Het EESC stelt vast dat de EU haar uitgaven tot nu toe heeft gericht op de uitrol van technologieën en niet zozeer op O&O (vlg. het rapport „Energie — Europa in netwerken” van Michel Derdevet van 23 februari 2015). De overheidsuitgaven voor O&O in Europa (alle sectoren samen) liggen reëel gezien op het niveau van de jaren tachtig (in de VS en Japan zijn die uitgaven daarentegen sindsdien gestegen), terwijl hernieuwbare energie zich volop ontwikkelt. Het SET-plan uit 2007 (strategisch plan voor energietechnologie) heeft niet de benodigde financiering opgeleverd. De grote druk op het Europese energiesysteem, die wordt veroorzaakt door de noodzaak om gebruik te gaan maken van hernieuwbare energie, te zorgen voor voorzieningszekerheid en de Europese economie concurrerend te houden, noopt ertoe de Europese O&O-samenwerking op energiegebied aan te zwengelen. Opslag vormt een belangrijk onderdeel van de voornaamste in 2012 en 2013 gestarte projecten voor slimme netwerken en is een hoofdthema voor O&O — dit alles om oplossingen te vinden voor de problemen van de energienetten van morgen. |
| --- | --- |

6.1.

Het EESC stelt vast dat de EU haar uitgaven tot nu toe heeft gericht op de uitrol van technologieën en niet zozeer op O&O (vlg. het rapport „Energie — Europa in netwerken” van Michel Derdevet van 23 februari 2015). De overheidsuitgaven voor O&O in Europa (alle sectoren samen) liggen reëel gezien op het niveau van de jaren tachtig (in de VS en Japan zijn die uitgaven daarentegen sindsdien gestegen), terwijl hernieuwbare energie zich volop ontwikkelt. Het SET-plan uit 2007 (strategisch plan voor energietechnologie) heeft niet de benodigde financiering opgeleverd. De grote druk op het Europese energiesysteem, die wordt veroorzaakt door de noodzaak om gebruik te gaan maken van hernieuwbare energie, te zorgen voor voorzieningszekerheid en de Europese economie concurrerend te houden, noopt ertoe de Europese O&O-samenwerking op energiegebied aan te zwengelen. Opslag vormt een belangrijk onderdeel van de voornaamste in 2012 en 2013 gestarte projecten voor slimme netwerken en is een hoofdthema voor O&O — dit alles om oplossingen te vinden voor de problemen van de energienetten van morgen.

| 6.2. | De technologieën voor energieopslag bevinden zich in uiteenlopende ontwikkelings- en industriële stadia. Het EESC pleit voor de intensivering van onderzoek en ontwikkeling en voor meer samenwerking op Europees niveau, temeer omdat de meeste O&O-projecten in Europa en de rest van de wereld betrekking hebben op dezelfde soort kansen en uitdagingen. Het EESC heeft er in meerdere adviezen zijn teleurstelling over uitgesproken dat de schaal van onderzoek vaak niet is afgestemd op wat er op het spel staat. Daarom heeft het al aangedrongen op de bevordering van onderzoek op Europees niveau. Ook moeten de lidstaten worden aangemoedigd om evenredig aan de onderzoeksinspanningen bij te dragen. Het is absoluut zaak dat de EU snel haar beleidscoördinatie en investeringen op dit gebied opvoert, aangezien O&O een cruciale rol speelt om de laatste technische belemmeringen uit de weg te ruimen en er, uiteindelijk dankzij de industriële productie van opslagoplossingen, voor te zorgen dat de nog altijd te hoge investeringskosten omlaag gaan. Op die manier zal het mogelijk worden om hernieuwbare energie beter in de energiemix te ïntegreren, de energietransitie goedkoper te maken, de schadelijke gevolgen van sommige soorten energie voor de volksgezondheid te beperken, opleidingsmogelijkheden en werkgelegenheid in de energiesector te ontwikkelen, de energiezekerheid te waarborgen, de ontwikkeling van innovatieve en internationaal competitieve branches te stimuleren en het concurrentievermogen van de Europese economie op peil te houden. |
| --- | --- |

6.2.

De technologieën voor energieopslag bevinden zich in uiteenlopende ontwikkelings- en industriële stadia. Het EESC pleit voor de intensivering van onderzoek en ontwikkeling en voor meer samenwerking op Europees niveau, temeer omdat de meeste O&O-projecten in Europa en de rest van de wereld betrekking hebben op dezelfde soort kansen en uitdagingen. Het EESC heeft er in meerdere adviezen zijn teleurstelling over uitgesproken dat de schaal van onderzoek vaak niet is afgestemd op wat er op het spel staat. Daarom heeft het al aangedrongen op de bevordering van onderzoek op Europees niveau. Ook moeten de lidstaten worden aangemoedigd om evenredig aan de onderzoeksinspanningen bij te dragen. Het is absoluut zaak dat de EU snel haar beleidscoördinatie en investeringen op dit gebied opvoert, aangezien O&O een cruciale rol speelt om de laatste technische belemmeringen uit de weg te ruimen en er, uiteindelijk dankzij de industriële productie van opslagoplossingen, voor te zorgen dat de nog altijd te hoge investeringskosten omlaag gaan. Op die manier zal het mogelijk worden om hernieuwbare energie beter in de energiemix te ïntegreren, de energietransitie goedkoper te maken, de schadelijke gevolgen van sommige soorten energie voor de volksgezondheid te beperken, opleidingsmogelijkheden en werkgelegenheid in de energiesector te ontwikkelen, de energiezekerheid te waarborgen, de ontwikkeling van innovatieve en internationaal competitieve branches te stimuleren en het concurrentievermogen van de Europese economie op peil te houden.

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/24 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/24

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over slimme steden als motor van een nieuw Europees industriebeleid

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/05)

| Rapporteur: | mevrouw RONDINELLI |
| --- | --- |

Rapporteur:

mevrouw RONDINELLI

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft op 22 januari 2015 besloten om, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, een initiatiefadvies op te stellen over:

„Slimme steden als motor van een nieuw Europees industriebeleid”.

De afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 juni 2015 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 1 juli 2015) onderstaand advies uitgebracht, dat met 149 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Tegen de achtergrond van de toenemende verstedelijking beschouwen de EU en de lidstaten steden als „laboratoria voor een dynamischer en meer gedigitaliseerd Europa” waarin wordt geëxperimenteerd met maatregelen die in staat zijn groei te genereren met banencreatie en sociale ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.1.

Tegen de achtergrond van de toenemende verstedelijking beschouwen de EU en de lidstaten steden als „laboratoria voor een dynamischer en meer gedigitaliseerd Europa” waarin wordt geëxperimenteerd met maatregelen die in staat zijn groei te genereren met banencreatie en sociale ontwikkeling.

| 1.2. | Stedelijke duurzaamheid zal tot stand komen door een doordachte combinatie van gebruiksklare en innovatievere technologieën, geïntegreerde platformen (op Europees, nationaal en gemeentelijk niveau), moderne infrastructuren, energie-efficiëntie, herinrichting van doeltreffendere diensten op grond van de behoeften van de burgers en gebruikers, en integratie tussen een slim elektriciteitsnet, internet en meetinstrumenten. |
| --- | --- |

1.2.

Stedelijke duurzaamheid zal tot stand komen door een doordachte combinatie van gebruiksklare en innovatievere technologieën, geïntegreerde platformen (op Europees, nationaal en gemeentelijk niveau), moderne infrastructuren, energie-efficiëntie, herinrichting van doeltreffendere diensten op grond van de behoeften van de burgers en gebruikers, en integratie tussen een slim elektriciteitsnet, internet en meetinstrumenten.

| 1.3. | Steden kunnen als geavanceerde, op grote schaal actieve laboratoria voor innovatie bijdragen aan de industriële en sociaaleconomische „wedergeboorte” van de EU en een echte industriële, financiële en sociale revolutie op gang brengen. |
| --- | --- |

1.3.

Steden kunnen als geavanceerde, op grote schaal actieve laboratoria voor innovatie bijdragen aan de industriële en sociaaleconomische „wedergeboorte” van de EU en een echte industriële, financiële en sociale revolutie op gang brengen.

| 1.4. | In dit opzicht is het EESC van mening dat slimme steden de motor van een nieuw Europees industriebeleid kunnen worden dat in staat is invloed uit te oefenen op de ontwikkeling van specifieke productiesectoren door de voordelen van de digitale economie op grote schaal te verbreiden. Onder anderen vicevoorzitter van de Commissie Maroš ŠEFČOVIČ heeft in zijn toespraak in de voltallige vergadering van het EESC van 22 april 2015 verklaard dat slimme steden voor de EU een prioriteit voor ontwikkeling vormen en heeft benadrukt dat de burgemeesters van steden graag willen investeren in de gemeenschappen van de toekomst. |
| --- | --- |

1.4.

In dit opzicht is het EESC van mening dat slimme steden de motor van een nieuw Europees industriebeleid kunnen worden dat in staat is invloed uit te oefenen op de ontwikkeling van specifieke productiesectoren door de voordelen van de digitale economie op grote schaal te verbreiden. Onder anderen vicevoorzitter van de Commissie Maroš ŠEFČOVIČ heeft in zijn toespraak in de voltallige vergadering van het EESC van 22 april 2015 verklaard dat slimme steden voor de EU een prioriteit voor ontwikkeling vormen en heeft benadrukt dat de burgemeesters van steden graag willen investeren in de gemeenschappen van de toekomst.

| 1.5. | Om in dit opzicht resultaten te boeken, is het van cruciaal belang de weg in te slaan naar een geavanceerder en doeltreffender model dan de modellen die tot nu toe zijn toegepast, waarvan de maatregelen zeer gefragmenteerd zijn. Daarom stelt het EESC de andere Europese instellingen en de nationale regeringen voor het concept van slimme steden te koppelen aan een duurzaam en geïntegreerd ontwikkelingsmodel dat toepasbaar is voor een stad, eiland, gebied of industriële zone, en op samenhang en gelijktijdige integratie van zes „faciliterende pijlers” stoelt:






  — | technologieën en instrumenten voor energie-efficiëntie en integratie van hernieuwbare bronnen; |
| --- | --- | --- |

1.5.

Om in dit opzicht resultaten te boeken, is het van cruciaal belang de weg in te slaan naar een geavanceerder en doeltreffender model dan de modellen die tot nu toe zijn toegepast, waarvan de maatregelen zeer gefragmenteerd zijn. Daarom stelt het EESC de andere Europese instellingen en de nationale regeringen voor het concept van slimme steden te koppelen aan een duurzaam en geïntegreerd ontwikkelingsmodel dat toepasbaar is voor een stad, eiland, gebied of industriële zone, en op samenhang en gelijktijdige integratie van zes „faciliterende pijlers” stoelt:

—

technologieën en instrumenten voor energie-efficiëntie en integratie van hernieuwbare bronnen;

| — | verspreiding van technologische platformen en interoperabiliteit om nieuwe systemen van digitale diensten tot stand te brengen; |
| --- | --- |

—

verspreiding van technologische platformen en interoperabiliteit om nieuwe systemen van digitale diensten tot stand te brengen;

| — | nieuwe digitale diensten om de levens- en arbeidskwaliteit van burgers en bedrijven te verbeteren; |
| --- | --- |

—

nieuwe digitale diensten om de levens- en arbeidskwaliteit van burgers en bedrijven te verbeteren;

| — | aanpassing van infrastructuren en herinrichting van steden; |
| --- | --- |

—

aanpassing van infrastructuren en herinrichting van steden;

| — | opleiding en voorlichting van burgers, bedrijven en de overheidssector met het oog op digitale vaardigheden; |
| --- | --- |

—

opleiding en voorlichting van burgers, bedrijven en de overheidssector met het oog op digitale vaardigheden;

| — | een model van economische en financiële duurzaamheid voor investeringen. |
| --- | --- |

—

een model van economische en financiële duurzaamheid voor investeringen.

| 1.6. | De gelijktijdige aanwezigheid van deze zes pijlers moet als een vast en onontbeerlijk onderdeel van een strategisch plan voor slimme steden worden gezien. Het is eveneens onontbeerlijk dat dit model wordt toegepast in een beleidskader waarin de hoogste veiligheidsnormen worden gehandhaafd voor de netwerken, computersystemen, toepassingen en instrumenten die de basis van de ecosystemen van digitale diensten vormen. |
| --- | --- |

1.6.

De gelijktijdige aanwezigheid van deze zes pijlers moet als een vast en onontbeerlijk onderdeel van een strategisch plan voor slimme steden worden gezien. Het is eveneens onontbeerlijk dat dit model wordt toegepast in een beleidskader waarin de hoogste veiligheidsnormen worden gehandhaafd voor de netwerken, computersystemen, toepassingen en instrumenten die de basis van de ecosystemen van digitale diensten vormen.

| 1.7. | Om dit voorstel naar concrete acties te vertalen, acht het EESC het van essentieel belang dat de EU en de lidstaten niet alleen het maatschappelijk middenveld betrekken, maar ook hun beleidsacties op elkaar afstemmen, de nodige overheidsmiddelen voor deze acties uittrekken en in dit kader mogelijkheden voor publiek-private partnerschappen creëren. |
| --- | --- |

1.7.

Om dit voorstel naar concrete acties te vertalen, acht het EESC het van essentieel belang dat de EU en de lidstaten niet alleen het maatschappelijk middenveld betrekken, maar ook hun beleidsacties op elkaar afstemmen, de nodige overheidsmiddelen voor deze acties uittrekken en in dit kader mogelijkheden voor publiek-private partnerschappen creëren.

| 1.8. | Het EESC is met name van mening dat, om volledig duurzame innovaties in te voeren die de levenskwaliteit en het welzijn van de burgers verbeteren, investeringen in slimme steden moeten worden ondersteund door de synergie tussen bestaande Europese, nationale en regionale overheidsmiddelen te benutten en de mogelijkheden die het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) biedt te gebruiken. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC is met name van mening dat, om volledig duurzame innovaties in te voeren die de levenskwaliteit en het welzijn van de burgers verbeteren, investeringen in slimme steden moeten worden ondersteund door de synergie tussen bestaande Europese, nationale en regionale overheidsmiddelen te benutten en de mogelijkheden die het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) biedt te gebruiken.

| 1.9. | Om deze processen ten uitvoer te leggen, stelt het EESC voor dat:






  — | de Europese Commissie een „uniek Europees toegangscentrum gespecialiseerd in slimme steden” in het leven roept, waar de algemene bevoegde diensten, de lidstaten, het EESC en het Comité van de Regio’s bij betrokken zijn; |
| --- | --- | --- |

1.9.

Om deze processen ten uitvoer te leggen, stelt het EESC voor dat:

—

de Europese Commissie een „uniek Europees toegangscentrum gespecialiseerd in slimme steden” in het leven roept, waar de algemene bevoegde diensten, de lidstaten, het EESC en het Comité van de Regio’s bij betrokken zijn;

| — | in elke lidstaat bijgevolg „één loket voor technische en financiële toegang voor slimme steden” wordt ingesteld dat systematisch met het „uniek Europees toegangscentrum gespecialiseerd in beleid en middelen voor slimme steden” is verbonden. Deze loketten moeten bestemd zijn voor lokale publieke en private belanghebbenden voor de ondersteuning van bevorderende acties op nationaal niveau en van afzonderlijke steden die zijn ingesteld door adviesgroepen samengesteld uit leden van organisaties van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners; |
| --- | --- |

—

in elke lidstaat bijgevolg „één loket voor technische en financiële toegang voor slimme steden” wordt ingesteld dat systematisch met het „uniek Europees toegangscentrum gespecialiseerd in beleid en middelen voor slimme steden” is verbonden. Deze loketten moeten bestemd zijn voor lokale publieke en private belanghebbenden voor de ondersteuning van bevorderende acties op nationaal niveau en van afzonderlijke steden die zijn ingesteld door adviesgroepen samengesteld uit leden van organisaties van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners;

| — | binnen de op te richten „Europese investeringsadvieshub” (EIAH) van het EFSI een speciale afdeling voor slimme steden wordt gevormd; |
| --- | --- |

—

binnen de op te richten „Europese investeringsadvieshub” (EIAH) van het EFSI een speciale afdeling voor slimme steden wordt gevormd;

| — | het Europees innovatiepartnerschap voor slimme steden en gemeenschappen zodanig wordt uitgebreid dat ook het maatschappelijk middenveld en het EESC deelnemen. |
| --- | --- |

—

het Europees innovatiepartnerschap voor slimme steden en gemeenschappen zodanig wordt uitgebreid dat ook het maatschappelijk middenveld en het EESC deelnemen.

| 1.10. | Het EESC acht het opportuun op basis van deze nieuwe instrumenten een Europees platform voor projecten tot stand te brengen met de door het EFSI nagestreefde kenmerken, dat de ontwikkeling en integratie van projecten voor slimme steden in alle lidstaten bevordert en de financieringsmogelijkheden voor de projecten ondersteunt via de integratie tussen de beschikbare overheidsmiddelen, betrouwbare private middelen en de toepasbare garantievormen binnen het EFSI. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC acht het opportuun op basis van deze nieuwe instrumenten een Europees platform voor projecten tot stand te brengen met de door het EFSI nagestreefde kenmerken, dat de ontwikkeling en integratie van projecten voor slimme steden in alle lidstaten bevordert en de financieringsmogelijkheden voor de projecten ondersteunt via de integratie tussen de beschikbare overheidsmiddelen, betrouwbare private middelen en de toepasbare garantievormen binnen het EFSI.

| 1.11. | Voor het EESC is het van wezenlijk belang een gemeenschappelijke markt van slimme steden te bevorderen, onder andere door middel van een geharmoniseerd regelgevingskader dat de volgende elementen omvat:






  — | een herziening op Europees niveau van de instrumenten voor publiek-private partnerschappen om deze aantrekkelijker te maken voor bedrijven en hun actiegebied uit te breiden naar onder andere centrale ondersteunende diensten voor de digitale economie; |
| --- | --- | --- |

1.11.

Voor het EESC is het van wezenlijk belang een gemeenschappelijke markt van slimme steden te bevorderen, onder andere door middel van een geharmoniseerd regelgevingskader dat de volgende elementen omvat:

—

een herziening op Europees niveau van de instrumenten voor publiek-private partnerschappen om deze aantrekkelijker te maken voor bedrijven en hun actiegebied uit te breiden naar onder andere centrale ondersteunende diensten voor de digitale economie;

| — | instrumenten voor innovatieve aanbestedingen en precommerciële inkoop; |
| --- | --- |

—

instrumenten voor innovatieve aanbestedingen en precommerciële inkoop;

| — | gelijkvormige mechanismen die de steden op transparante wijze in staat stellen gebruik te maken van de economische middelen die ontstaan uit kostenbesparingen en uit de nieuwe diensten ontwikkeld door de platformen die in het kader van slimme steden worden bevorderd, en die de herinvestering hiervan in volgende innovatieve projecten stimuleren. |
| --- | --- |

—

gelijkvormige mechanismen die de steden op transparante wijze in staat stellen gebruik te maken van de economische middelen die ontstaan uit kostenbesparingen en uit de nieuwe diensten ontwikkeld door de platformen die in het kader van slimme steden worden bevorderd, en die de herinvestering hiervan in volgende innovatieve projecten stimuleren.

| 1.12. | Voor het EESC zijn de betrokkenheid en de deelname van organisaties van het maatschappelijk middenveld en het overleg tussen de sociale partners essentiële factoren, niet alleen om de strategische en projectgerichte plannen vast te stellen die verbonden zijn met de tenuitvoerlegging van het duurzaam en geïntegreerd model voor de ontwikkeling van slimme steden, maar ook om zeker te stellen dat deze plannen tot economische voordelen voor de burgers en betere leef- en arbeidsomstandigheden leiden. |
| --- | --- |

1.12.

Voor het EESC zijn de betrokkenheid en de deelname van organisaties van het maatschappelijk middenveld en het overleg tussen de sociale partners essentiële factoren, niet alleen om de strategische en projectgerichte plannen vast te stellen die verbonden zijn met de tenuitvoerlegging van het duurzaam en geïntegreerd model voor de ontwikkeling van slimme steden, maar ook om zeker te stellen dat deze plannen tot economische voordelen voor de burgers en betere leef- en arbeidsomstandigheden leiden.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De toenemende verstedelijking op internationaal (in het kader van Millenniumontwikkelingsdoel 11 verwezenlijken de Verenigde Naties momenteel het project „United Smart Cities” dat erop gericht is alle steden ter wereld duurzaam, inclusief, bestand tegen rampen en veilig te maken) en Europees (1) niveau hangt steeds meer samen met de verspreiding van slimme steden (Europese Unie — Regionaal beleid, Steden van morgen, oktober 2011) omdat in die context het merendeel van de burgers (72 % van de bevolking van de EU (359 miljoen inwoners) thans in steden woont; in 2020 zal dit 80 % zijn (gegevens van de Europese Commissie)) en van de productieactiviteiten de economische, individuele en sociale belangen naar zich toe trekt. Overigens wordt de overgang naar dit nieuwe model in een Europese context, die wordt gekenmerkt door talrijke kleinere stadscentra en door een industriële geschiedenis waarin fysieke ketens en bedrijfsnetwerken centraal staan, sowieso ook in grotere gebieden en districten verwacht en bevorderd. |
| --- | --- |

2.1.

De toenemende verstedelijking op internationaal (in het kader van Millenniumontwikkelingsdoel 11 verwezenlijken de Verenigde Naties momenteel het project „United Smart Cities” dat erop gericht is alle steden ter wereld duurzaam, inclusief, bestand tegen rampen en veilig te maken) en Europees (1) niveau hangt steeds meer samen met de verspreiding van slimme steden (Europese Unie — Regionaal beleid, Steden van morgen, oktober 2011) omdat in die context het merendeel van de burgers (72 % van de bevolking van de EU (359 miljoen inwoners) thans in steden woont; in 2020 zal dit 80 % zijn (gegevens van de Europese Commissie)) en van de productieactiviteiten de economische, individuele en sociale belangen naar zich toe trekt. Overigens wordt de overgang naar dit nieuwe model in een Europese context, die wordt gekenmerkt door talrijke kleinere stadscentra en door een industriële geschiedenis waarin fysieke ketens en bedrijfsnetwerken centraal staan, sowieso ook in grotere gebieden en districten verwacht en bevorderd.

| 2.2. | De toegenomen aandacht voor deze thema’s vanwege nationale en lokale beleidsmakers blijkt duidelijk uit een intensivering van bilaterale partnerschapsovereenkomsten tussen Europese slimme steden en gemeenten uit andere continenten die nog naar duurzaamheid moeten bewegen. Dergelijke overeenkomsten zijn erop gericht eerdere positieve ervaringen te kopiëren of goede praktijken te bevorderen en te delen. Zo heeft de Chinese regering twaalf steden aangewezen die een samenwerkingsovereenkomst voor duurzame stadsontwikkeling (http://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/documents/12_cities.pdf) met enkele van de meest slimme steden van Europa hebben gesloten. Bovendien zijn we getuige van een algemene verbreiding van projecten en initiatieven inzake slimme stadsontwikkeling die spontaan door regeringen en/of burgers (bijv. het Handvest van Malaga, 7 februari 2011 (http://www.catmed.eu/pag/fr/11/la-charte-de-malaga) of door verenigingen, organisaties of netwerken op Europese schaal, zoals Eurocities (http://www.eurocities.eu) en het Burgemeestersconvenant (http://www.burgemeestersconvenant.eu), worden opgezet. |
| --- | --- |

2.2.

De toegenomen aandacht voor deze thema’s vanwege nationale en lokale beleidsmakers blijkt duidelijk uit een intensivering van bilaterale partnerschapsovereenkomsten tussen Europese slimme steden en gemeenten uit andere continenten die nog naar duurzaamheid moeten bewegen. Dergelijke overeenkomsten zijn erop gericht eerdere positieve ervaringen te kopiëren of goede praktijken te bevorderen en te delen. Zo heeft de Chinese regering twaalf steden aangewezen die een samenwerkingsovereenkomst voor duurzame stadsontwikkeling (http://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/documents/12_cities.pdf) met enkele van de meest slimme steden van Europa hebben gesloten. Bovendien zijn we getuige van een algemene verbreiding van projecten en initiatieven inzake slimme stadsontwikkeling die spontaan door regeringen en/of burgers (bijv. het Handvest van Malaga, 7 februari 2011 (http://www.catmed.eu/pag/fr/11/la-charte-de-malaga) of door verenigingen, organisaties of netwerken op Europese schaal, zoals Eurocities (http://www.eurocities.eu) en het Burgemeestersconvenant (http://www.burgemeestersconvenant.eu), worden opgezet.

| 2.3. | De Europa 2020-strategie bevordert het ontstaan van slimme steden in heel Europa door investeringen in ICT-infrastructuur, voor de groei van het menselijk kapitaal en in oplossingen die de door nieuwe technologieën en digitalisering geboden mogelijkheden ten volle benutten om de volgende doelstellingen te verwezenlijken: de duurzaamheid en kwaliteit van het leven en werk van burgers en bedrijven verbeteren; de efficiëntie en toegankelijkheid van diensten vergroten; armoede, werkloosheid, sociale uitsluiting, milieuverontreiniging en -aantasting terugdringen. |
| --- | --- |

2.3.

De Europa 2020-strategie bevordert het ontstaan van slimme steden in heel Europa door investeringen in ICT-infrastructuur, voor de groei van het menselijk kapitaal en in oplossingen die de door nieuwe technologieën en digitalisering geboden mogelijkheden ten volle benutten om de volgende doelstellingen te verwezenlijken: de duurzaamheid en kwaliteit van het leven en werk van burgers en bedrijven verbeteren; de efficiëntie en toegankelijkheid van diensten vergroten; armoede, werkloosheid, sociale uitsluiting, milieuverontreiniging en -aantasting terugdringen.

| 2.4. | Met de Verklaring van Venetië voor een digitaal Europa (http://ec.europa.eu/digital-agenda/en/news/digital-venice-2014) hebben de nationale regeringen de doelstelling om de overgang van hun economieën naar het digitale tijdperk te bevorderen kracht bijgezet. Zij zijn immers van oordeel dat dit de kern kan worden van een nieuw industrieel beleidsmodel, waarbij informatie- en communicatietechnologieën naast de toegang tot financiële instrumenten en tot energiebronnen een essentiële input zijn voor elke vorm van productie van goederen en diensten. |
| --- | --- |

2.4.

Met de Verklaring van Venetië voor een digitaal Europa (http://ec.europa.eu/digital-agenda/en/news/digital-venice-2014) hebben de nationale regeringen de doelstelling om de overgang van hun economieën naar het digitale tijdperk te bevorderen kracht bijgezet. Zij zijn immers van oordeel dat dit de kern kan worden van een nieuw industrieel beleidsmodel, waarbij informatie- en communicatietechnologieën naast de toegang tot financiële instrumenten en tot energiebronnen een essentiële input zijn voor elke vorm van productie van goederen en diensten.

| 2.5. | In dit opzicht worden de steden door de lidstaten beschouwd als „laboratoria voor een dynamischer en digitaler Europa” die de mogelijke motor achter deze veranderingen kunnen zijn. Voor de EU zijn slimme steden plaatsen waar maatregelen gericht op groei met werkgelegenheid kunnen worden uitgetest, omdat hier digitale technologieën met innovatieve infrastructuren en nieuwe diensten kunnen worden gecombineerd. |
| --- | --- |

2.5.

In dit opzicht worden de steden door de lidstaten beschouwd als „laboratoria voor een dynamischer en digitaler Europa” die de mogelijke motor achter deze veranderingen kunnen zijn. Voor de EU zijn slimme steden plaatsen waar maatregelen gericht op groei met werkgelegenheid kunnen worden uitgetest, omdat hier digitale technologieën met innovatieve infrastructuren en nieuwe diensten kunnen worden gecombineerd.

| 2.6. | De transformatie van steden tot slimme steden zal invloed hebben op technologische vernieuwing, intelligente vervoersmiddelen, energie-efficiëntie, en het leven van burgers, werknemers en bedrijven, doordat ze verschillende veranderingen meebrengt op het vlak van bijvoorbeeld telewerk, digitale democratie en een toegenomen transparantie, en zal leiden tot een actievere deelneming aan het besluitvormingsproces. |
| --- | --- |

2.6.

De transformatie van steden tot slimme steden zal invloed hebben op technologische vernieuwing, intelligente vervoersmiddelen, energie-efficiëntie, en het leven van burgers, werknemers en bedrijven, doordat ze verschillende veranderingen meebrengt op het vlak van bijvoorbeeld telewerk, digitale democratie en een toegenomen transparantie, en zal leiden tot een actievere deelneming aan het besluitvormingsproces.

| 2.7. | Ter gelegenheid van de conferentie die het EESC op 10 november 2014 organiseerde met als titel „Slimme steden — Naar een Europese economische heropleving door maatschappelijke innovatie” (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-smart-cities-civic-innovation) hebben beleidsmakers, burgemeesters van de steden en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld besproken hoe deze slimme steden „gidsinstrumenten” kunnen worden voor de ontwikkeling van een nieuw industrieel beleid in Europa; hoe ze groei en werkgelegenheid kunnen ondersteunen; op welke manieren de actoren van het maatschappelijk middenveld kunnen bijdragen aan het ontwerp van de strategieën, en welke beleidsinstrumenten er nodig zijn om investeringen in slimme steden in de hele EU te stimuleren. |
| --- | --- |

2.7.

Ter gelegenheid van de conferentie die het EESC op 10 november 2014 organiseerde met als titel „Slimme steden — Naar een Europese economische heropleving door maatschappelijke innovatie” (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-smart-cities-civic-innovation) hebben beleidsmakers, burgemeesters van de steden en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld besproken hoe deze slimme steden „gidsinstrumenten” kunnen worden voor de ontwikkeling van een nieuw industrieel beleid in Europa; hoe ze groei en werkgelegenheid kunnen ondersteunen; op welke manieren de actoren van het maatschappelijk middenveld kunnen bijdragen aan het ontwerp van de strategieën, en welke beleidsinstrumenten er nodig zijn om investeringen in slimme steden in de hele EU te stimuleren.

| 2.8. | Opdat de slimme steden een motor voor de ontwikkeling van een nieuw Europees industrieel beleid zouden worden (2), moet er volgens het EESC op drie maatregelen worden gefocust: |
| --- | --- |

2.8.

Opdat de slimme steden een motor voor de ontwikkeling van een nieuw Europees industrieel beleid zouden worden (2), moet er volgens het EESC op drie maatregelen worden gefocust:

| 2.8.1. | Een geavanceerder en efficiënter ontwikkelingsmodel voor de slimme steden vaststellen dat de huidige versnippering kan doorbreken en een samenhangende visie op de projecten kan bevorderen, en dat veel meer behelst dan enkel de integratie tussen ICT, mobiliteit en energie-efficiëntie. Hierbij moet in het bijzonder worden gewezen op initiatieven die op lokaal niveau verschillend kunnen worden ingevuld en die erop gericht zijn de huidige impact op het bbp, de groei, de werkgelegenheid, de productiviteit (kwantitatieve economische indicatoren), en de levenskwaliteit en het geestelijke en lichamelijke welzijn van het individu (kwalitatieve economische indicatoren) voort te zetten. |
| --- | --- |

2.8.1.

Een geavanceerder en efficiënter ontwikkelingsmodel voor de slimme steden vaststellen dat de huidige versnippering kan doorbreken en een samenhangende visie op de projecten kan bevorderen, en dat veel meer behelst dan enkel de integratie tussen ICT, mobiliteit en energie-efficiëntie. Hierbij moet in het bijzonder worden gewezen op initiatieven die op lokaal niveau verschillend kunnen worden ingevuld en die erop gericht zijn de huidige impact op het bbp, de groei, de werkgelegenheid, de productiviteit (kwantitatieve economische indicatoren), en de levenskwaliteit en het geestelijke en lichamelijke welzijn van het individu (kwalitatieve economische indicatoren) voort te zetten.

| 2.8.2. | Investeringen in de slimme steden bevorderen vanuit een logica van publiek-privaat partnerschap dat vooral de verschillende beschikbare Europese fondsen benut en deze laat samenvallen met de uitvoering van het EFSI (Voorstel voor een verordening van de EC tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 1291/2013 en (EG) nr. 1316/2013 (COM(2015) 10 final), teneinde op Europees niveau een ontwikkelingsmodel te hanteren dat wordt gekenmerkt door het vermogen om gelijktijdig opbrengsten op het vlak van de maatschappij, het milieu, de productie en de werkgelegenheid te genereren (de Commissie verwacht een groei van 2,8 miljoen arbeidsplaatsen tegen 2018 („Start-Up Europe”, EESC-conferentie van 10 november 2014) en private mede-investeerders het vooruitzicht te bieden dat hun kapitaal zal worden terugbetaald. |
| --- | --- |

2.8.2.

Investeringen in de slimme steden bevorderen vanuit een logica van publiek-privaat partnerschap dat vooral de verschillende beschikbare Europese fondsen benut en deze laat samenvallen met de uitvoering van het EFSI (Voorstel voor een verordening van de EC tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 1291/2013 en (EG) nr. 1316/2013 (COM(2015) 10 final), teneinde op Europees niveau een ontwikkelingsmodel te hanteren dat wordt gekenmerkt door het vermogen om gelijktijdig opbrengsten op het vlak van de maatschappij, het milieu, de productie en de werkgelegenheid te genereren (de Commissie verwacht een groei van 2,8 miljoen arbeidsplaatsen tegen 2018 („Start-Up Europe”, EESC-conferentie van 10 november 2014) en private mede-investeerders het vooruitzicht te bieden dat hun kapitaal zal worden terugbetaald.

| 2.8.3. | De aanwezigheid en rol van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners bij het uitzetten van de strategie van de slimme steden, bij de tenuitvoerlegging en bij de daaropvolgende monitoring ervan versterken. Dit is van essentieel belang om de leef- en arbeidsomstandigheden van burgers en bedrijven te verbeteren. |
| --- | --- |

2.8.3.

De aanwezigheid en rol van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners bij het uitzetten van de strategie van de slimme steden, bij de tenuitvoerlegging en bij de daaropvolgende monitoring ervan versterken. Dit is van essentieel belang om de leef- en arbeidsomstandigheden van burgers en bedrijven te verbeteren.

3.   Een duurzaam en geïntegreerd ontwikkelingsmodel voor slimme steden in het tijdperk van de digitale economie

| 3.1. | De studie van het Europees Parlement (3) toont aan dat de huidige strategieën of initiatieven erop gericht zijn de steden op minstens een van de volgende domeinen slimmer te maken: de governance van de betrokkenheid van de burgers, het verband met de nationaliteit, de leefomstandigheden, de mobiliteit, de economie en het milieu. Impliciet betekent dit dat een slimmestadproject ook mogelijk is wanneer slechts een van deze kenmerken aanwezig is. Vervolgens stelt de studie drie soorten „fundamentele elementen van een slimme stad” vast: technologisch, menselijk, institutioneel. |
| --- | --- |

3.1.

De studie van het Europees Parlement (3) toont aan dat de huidige strategieën of initiatieven erop gericht zijn de steden op minstens een van de volgende domeinen slimmer te maken: de governance van de betrokkenheid van de burgers, het verband met de nationaliteit, de leefomstandigheden, de mobiliteit, de economie en het milieu. Impliciet betekent dit dat een slimmestadproject ook mogelijk is wanneer slechts een van deze kenmerken aanwezig is. Vervolgens stelt de studie drie soorten „fundamentele elementen van een slimme stad” vast: technologisch, menselijk, institutioneel.

| 3.2. | Voor het EESC is het van essentieel belang om een nieuw duurzaam, productief en inclusief model voor de slimme stad tot stand te brengen, waarbij de slimme stad niet langer wordt gezien als een project inzake „informatietechnologie”, „verbetering van het milieu” of „energie-efficiëntie”, maar als een onderdeel van een nieuw Europees industrieel beleid waarbij de groei die tot werkgelegenheid en maatschappelijke ontwikkeling leidt, het dividend is van de digitale transformatie van onze economieën. |
| --- | --- |

3.2.

Voor het EESC is het van essentieel belang om een nieuw duurzaam, productief en inclusief model voor de slimme stad tot stand te brengen, waarbij de slimme stad niet langer wordt gezien als een project inzake „informatietechnologie”, „verbetering van het milieu” of „energie-efficiëntie”, maar als een onderdeel van een nieuw Europees industrieel beleid waarbij de groei die tot werkgelegenheid en maatschappelijke ontwikkeling leidt, het dividend is van de digitale transformatie van onze economieën.

| 3.3. | De verwezenlijking van dit model houdt niet alleen verband met een meer geïntegreerde visie op slimmestadprojecten, maar ook met:






  — | een kleinere versnippering van de strategieën van de lidstaten en van de Commissie; |
| --- | --- | --- |

3.3.

De verwezenlijking van dit model houdt niet alleen verband met een meer geïntegreerde visie op slimmestadprojecten, maar ook met:

—

een kleinere versnippering van de strategieën van de lidstaten en van de Commissie;

| — | een grotere standaardisering en integratie van operationele programma’s, fundamentele elementen, en Europese en nationale financiële instrumenten voor de ontwikkeling van slimme steden; |
| --- | --- |

—

een grotere standaardisering en integratie van operationele programma’s, fundamentele elementen, en Europese en nationale financiële instrumenten voor de ontwikkeling van slimme steden;

| — | de ontwikkeling van financiële oplossingen die een hefboomeffect op de private middelen hebben, onder andere door het gebruik van publieke middelen voor risicobeperking; |
| --- | --- |

—

de ontwikkeling van financiële oplossingen die een hefboomeffect op de private middelen hebben, onder andere door het gebruik van publieke middelen voor risicobeperking;

| — | de bevestiging van een beleid voor strategische overheidsopdrachten dat erop gericht is product- en dienstklassen vast te stellen die de door burgers, overheid en bedrijven waargenomen efficiëntie verbeteren en het onderscheidende concurrentievermogen van een grondgebied en/of netwerk en/of bedrijfssector verhogen. |
| --- | --- |

—

de bevestiging van een beleid voor strategische overheidsopdrachten dat erop gericht is product- en dienstklassen vast te stellen die de door burgers, overheid en bedrijven waargenomen efficiëntie verbeteren en het onderscheidende concurrentievermogen van een grondgebied en/of netwerk en/of bedrijfssector verhogen.

| 3.4. | Bij dit alles is het EESC zich bewust dat een Smart-strategie op het niveau van een stad, eiland, gebied of industrieel district kan worden uitgerold en stelt het de Europese instellingen en de nationale regeringen voor om een ontwikkelingsmodel voor slimme steden vast te stellen met programma’s die zich kenmerken door samenhang en de gelijktijdige integratie van de zes ondersteunende pijlers (in Italië is dit model, voortgekomen uit een voorstel dat is uitgewerkt door de vereniging Amerigo („International Cultural Exchange Programs Alumni”) en door Enam („European Network of American Alumni Associations”) de inspiratiebron voor alle activiteiten die zijn gericht op de definitie van een strategie voor slimme steden in de context van het zogenaamde plan-Juncker door het ministerie voor Economische Ontwikkeling):






  — | beschikbaarheid van technologieën en instrumenten voor energie-efficiëntie en de integratie van hernieuwbare bronnen, zoals bijvoorbeeld intelligente infrastructuur voor elektriciteit (slimme netten) waarmee de volgende doelen kunnen worden bereikt: ondersteuning en stimulering van energiebesparingsplannen met de integratie van ad-hoctoepassingen en oplossingen; het bevorderen van het gebruik van een gecombineerd aanbod van voorzieningsbronnen, zowel privé als publiek; integratie met infrastructuren voor connectiviteit en bevordering van de verspreiding van een openbaar toegankelijk internetsignaal; |
| --- | --- | --- |

3.4.

Bij dit alles is het EESC zich bewust dat een Smart-strategie op het niveau van een stad, eiland, gebied of industrieel district kan worden uitgerold en stelt het de Europese instellingen en de nationale regeringen voor om een ontwikkelingsmodel voor slimme steden vast te stellen met programma’s die zich kenmerken door samenhang en de gelijktijdige integratie van de zes ondersteunende pijlers (in Italië is dit model, voortgekomen uit een voorstel dat is uitgewerkt door de vereniging Amerigo („International Cultural Exchange Programs Alumni”) en door Enam („European Network of American Alumni Associations”) de inspiratiebron voor alle activiteiten die zijn gericht op de definitie van een strategie voor slimme steden in de context van het zogenaamde plan-Juncker door het ministerie voor Economische Ontwikkeling):

—

beschikbaarheid van technologieën en instrumenten voor energie-efficiëntie en de integratie van hernieuwbare bronnen, zoals bijvoorbeeld intelligente infrastructuur voor elektriciteit (slimme netten) waarmee de volgende doelen kunnen worden bereikt: ondersteuning en stimulering van energiebesparingsplannen met de integratie van ad-hoctoepassingen en oplossingen; het bevorderen van het gebruik van een gecombineerd aanbod van voorzieningsbronnen, zowel privé als publiek; integratie met infrastructuren voor connectiviteit en bevordering van de verspreiding van een openbaar toegankelijk internetsignaal;

| — | verspreiding van platforms voor technologie en connectiviteit om met behulp van telecommunicatie- en ICT-infrastructuren te komen tot de opzet van nieuwe systemen voor digitale diensten waarmee de volgende doelen kunnen worden bereikt: zorgen voor een volledig dekkende connectiviteit, onder meer door integratie met slimme netwerken; stimulering van de verspreiding van het „Internet of Everything” dat in verbinding staat met sensoren, toepassingen en diensten; het benutten van publieke en private open data en de digitale stedelijke agenda; tegelijkertijd zorgen voor de hoogste veiligheidsstandaarden voor IT-oplossingen en -toepassingen en privacy ten aanzien van gegevens van burgers, bedrijven en de overheid; |
| --- | --- |

—

verspreiding van platforms voor technologie en connectiviteit om met behulp van telecommunicatie- en ICT-infrastructuren te komen tot de opzet van nieuwe systemen voor digitale diensten waarmee de volgende doelen kunnen worden bereikt: zorgen voor een volledig dekkende connectiviteit, onder meer door integratie met slimme netwerken; stimulering van de verspreiding van het „Internet of Everything” dat in verbinding staat met sensoren, toepassingen en diensten; het benutten van publieke en private open data en de digitale stedelijke agenda; tegelijkertijd zorgen voor de hoogste veiligheidsstandaarden voor IT-oplossingen en -toepassingen en privacy ten aanzien van gegevens van burgers, bedrijven en de overheid;

| — | ontwikkeling van nieuwe ecosystemen voor digitale diensten om de levenskwaliteit van de burgers te verhogen en de productiviteit van ondernemingen te verbeteren door onderling verbonden Smart-diensten en -toepassingen, ondersteund door connectiviteitsplatforms en slimme netten. Deze ecosystemen voor digitale diensten zouden, ingezet in meerdere sectoren (bijv. mobiliteit, e-health, digital tourism, industrie 4.0), het ontstaan en de versterking kunnen bevorderen van een Europese industrie voor slimme steden, met name daar waar de grote technologische bedrijven de versnelde toepassing mogelijk maken van oplossingen die worden ontwikkeld en aangeboden door kleinschaliger ondernemingen zoals start-ups; |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van nieuwe ecosystemen voor digitale diensten om de levenskwaliteit van de burgers te verhogen en de productiviteit van ondernemingen te verbeteren door onderling verbonden Smart-diensten en -toepassingen, ondersteund door connectiviteitsplatforms en slimme netten. Deze ecosystemen voor digitale diensten zouden, ingezet in meerdere sectoren (bijv. mobiliteit, e-health, digital tourism, industrie 4.0), het ontstaan en de versterking kunnen bevorderen van een Europese industrie voor slimme steden, met name daar waar de grote technologische bedrijven de versnelde toepassing mogelijk maken van oplossingen die worden ontwikkeld en aangeboden door kleinschaliger ondernemingen zoals start-ups;

| — | projecten ter verbetering van de infrastructuur en een nieuwe inrichting van de stedelijke omgeving. Men kan bijvoorbeeld denken aan nieuwe bestemmingen voor stadsdelen door aanpassing en omvorming van openbare gebouwen en infrastructuur voor productieve, milieugerichte en maatschappelijke doeleinden. Doel is hier niet alleen de toegevoegde waarde ervan te vergroten, maar ook een rijkere gebruikservaring dankzij de verspreiding van efficiënte en aangesloten technologieën en de verspreiding van methoden voor indirecte openbare aanbesteding; |
| --- | --- |

—

projecten ter verbetering van de infrastructuur en een nieuwe inrichting van de stedelijke omgeving. Men kan bijvoorbeeld denken aan nieuwe bestemmingen voor stadsdelen door aanpassing en omvorming van openbare gebouwen en infrastructuur voor productieve, milieugerichte en maatschappelijke doeleinden. Doel is hier niet alleen de toegevoegde waarde ervan te vergroten, maar ook een rijkere gebruikservaring dankzij de verspreiding van efficiënte en aangesloten technologieën en de verspreiding van methoden voor indirecte openbare aanbesteding;

| — | projecten voor scholing en uitbreiding van digitale competenties van burgers, bedrijven en binnen de publieke sector. Zo kunnen innovaties volledig worden benut en ingezet voor zo veel mogelijk eindgebruikers; |
| --- | --- |

—

projecten voor scholing en uitbreiding van digitale competenties van burgers, bedrijven en binnen de publieke sector. Zo kunnen innovaties volledig worden benut en ingezet voor zo veel mogelijk eindgebruikers;

| — | programma’s voor de economisch-financiële houdbaarheid van investeringen die zich duidelijk onderscheiden: inkomsten uit diensten, benutting van infrastructuur en doelmatigheidsoperaties; instrumenten voor de herverdeling van de winsten tussen netwerkbeheerders, investeerders, ontwikkelaars van Smart-oplossingen en -toepassingen, en gebruikers; instrumenten voor publieke en private financiering waarmee de implementatie van deze nieuwe aanpak mogelijk wordt gemaakt. |
| --- | --- |

—

programma’s voor de economisch-financiële houdbaarheid van investeringen die zich duidelijk onderscheiden: inkomsten uit diensten, benutting van infrastructuur en doelmatigheidsoperaties; instrumenten voor de herverdeling van de winsten tussen netwerkbeheerders, investeerders, ontwikkelaars van Smart-oplossingen en -toepassingen, en gebruikers; instrumenten voor publieke en private financiering waarmee de implementatie van deze nieuwe aanpak mogelijk wordt gemaakt.

| 3.5. | Projecten waarin bovengenoemde elementen worden gecombineerd, kunnen leiden tot economische groei en werkgelegenheidsgroei, levenskwaliteit, eenvoudiger contact met en tussen bestuurlijke diensten, energiebesparing voor de publieke en private sector, benutting van spill-overeffecten en kennis van de systematiek achter bedrijven. |
| --- | --- |

3.5.

Projecten waarin bovengenoemde elementen worden gecombineerd, kunnen leiden tot economische groei en werkgelegenheidsgroei, levenskwaliteit, eenvoudiger contact met en tussen bestuurlijke diensten, energiebesparing voor de publieke en private sector, benutting van spill-overeffecten en kennis van de systematiek achter bedrijven.

| 3.6. | Slimme steden die op deze manier tot stand zijn gekomen, brengen hoogwaardige publieke diensten voort en leiden tot een betere levensstandaard en meer mogelijkheden voor burgers en bedrijven, nieuwe werkgelegenheidskansen door een meer innovatief ecosysteem voor ondernemingen, en een duurzamer milieu. Deze resultaten kunnen worden bereikt met minder inzet van niet-terugvorderbare publieke middelen dankzij de betrokkenheid van private financiers, strategische planning van dienstensystemen waarmee nieuwe inkomstenbronnen kunnen worden aangeboord en de opzet van netwerken waarin grote industriële groepen verbonden zijn met kleine en middelgrote ondernemingen. |
| --- | --- |

3.6.

Slimme steden die op deze manier tot stand zijn gekomen, brengen hoogwaardige publieke diensten voort en leiden tot een betere levensstandaard en meer mogelijkheden voor burgers en bedrijven, nieuwe werkgelegenheidskansen door een meer innovatief ecosysteem voor ondernemingen, en een duurzamer milieu. Deze resultaten kunnen worden bereikt met minder inzet van niet-terugvorderbare publieke middelen dankzij de betrokkenheid van private financiers, strategische planning van dienstensystemen waarmee nieuwe inkomstenbronnen kunnen worden aangeboord en de opzet van netwerken waarin grote industriële groepen verbonden zijn met kleine en middelgrote ondernemingen.

| 3.7. | Dit scenario biedt talloze mogelijkheden en het EESC acht het van essentieel belang dat de veiligheid van netwerken, computersystemen, toepassingen en inrichtingen die aan de basis liggen van ecosystemen van digitale diensten hierbij de passende aandacht krijgt. De wijziging van steden in slimme steden vereist dat de naar hun aard vaak zeer gevoelige gegevens waarop de diensten zijn gebaseerd met grote discretie, integriteit en hulpvaardigheid worden verzameld en behandeld. |
| --- | --- |

3.7.

Dit scenario biedt talloze mogelijkheden en het EESC acht het van essentieel belang dat de veiligheid van netwerken, computersystemen, toepassingen en inrichtingen die aan de basis liggen van ecosystemen van digitale diensten hierbij de passende aandacht krijgt. De wijziging van steden in slimme steden vereist dat de naar hun aard vaak zeer gevoelige gegevens waarop de diensten zijn gebaseerd met grote discretie, integriteit en hulpvaardigheid worden verzameld en behandeld.

| 3.8. | Bovendien is het van essentieel belang dat op Europees niveau de discussie wordt bevorderd tussen de lidstaten over de veiligheidsstandaarden die van toepassing zijn bij de verbinding van verschillende diensten en toepassingen binnen het „Internet of Everything” om te voorkomen dat deze diensten en toepassingen worden onderbroken, beschadigd raken of geheel verloren gaan met ernstige schade voor personen, de volksgezondheid, de bescherming van het privéleven en economische activiteiten tot gevolg. Uiteindelijk zou dit ook onomkeerbare schade toebrengen aan de beeldvorming van alle initiatieven die gericht zijn op de opzet van slimme steden. |
| --- | --- |

3.8.

Bovendien is het van essentieel belang dat op Europees niveau de discussie wordt bevorderd tussen de lidstaten over de veiligheidsstandaarden die van toepassing zijn bij de verbinding van verschillende diensten en toepassingen binnen het „Internet of Everything” om te voorkomen dat deze diensten en toepassingen worden onderbroken, beschadigd raken of geheel verloren gaan met ernstige schade voor personen, de volksgezondheid, de bescherming van het privéleven en economische activiteiten tot gevolg. Uiteindelijk zou dit ook onomkeerbare schade toebrengen aan de beeldvorming van alle initiatieven die gericht zijn op de opzet van slimme steden.

4.   Slimme steden, een instrument voor een Europees platform voor industriebeleid

| 4.1. | Door de zes ondersteunende pijlers te integreren kunnen slimme steden het ideale instrument worden om een nieuw soort investeringen te stimuleren, die niet alleen een positieve maatschappelijke invloed hebben op externe factoren, maar ook een winstmechanisme creëren waardoor ze economisch en financieel volledig levensvatbaar worden. |
| --- | --- |

4.1.

Door de zes ondersteunende pijlers te integreren kunnen slimme steden het ideale instrument worden om een nieuw soort investeringen te stimuleren, die niet alleen een positieve maatschappelijke invloed hebben op externe factoren, maar ook een winstmechanisme creëren waardoor ze economisch en financieel volledig levensvatbaar worden.

| 4.2. | De effecten van deze initiatieven kunnen door een Europees investeringsplan voor slimme steden worden vermenigvuldigd als de volgende drie factoren aanwezig zijn: een beleid dat de schaalbaarheid van oplossingen stimuleert, wat weer afhankelijk is van de standaardisatie van de onderdelen ervan; de bevordering van een gemeenschappelijke markt van slimme steden om te voorkomen dat de aanpak per land verschilt en de identificatie van gemeenschappelijke instrumenten in reactie op eventuele knelpunten; en een samenhangende financiële aanpak. |
| --- | --- |

4.2.

De effecten van deze initiatieven kunnen door een Europees investeringsplan voor slimme steden worden vermenigvuldigd als de volgende drie factoren aanwezig zijn: een beleid dat de schaalbaarheid van oplossingen stimuleert, wat weer afhankelijk is van de standaardisatie van de onderdelen ervan; de bevordering van een gemeenschappelijke markt van slimme steden om te voorkomen dat de aanpak per land verschilt en de identificatie van gemeenschappelijke instrumenten in reactie op eventuele knelpunten; en een samenhangende financiële aanpak.

| 4.3. | De schaalbaarheid van de oplossing, ofwel de mogelijkheid om bestaande oplossingen uit te breiden of te repliceren, houdt tegenwoordig vooral verband met experimentele micro-infrastructuren en intelligente verkeerssystemen en is afhankelijk van de betrokkenheid van grote technologieproviders en de samenwerking tussen steden. Andere experimentele initiatieven zijn, hoe belangrijk ze ook zijn voor de kwaliteit van de voorgestelde oplossingen of de betrokkenheid van gewone burgers of bedrijven, zo specifiek dat de reproduceerbaarheid ervan beperkt blijft. |
| --- | --- |

4.3.

De schaalbaarheid van de oplossing, ofwel de mogelijkheid om bestaande oplossingen uit te breiden of te repliceren, houdt tegenwoordig vooral verband met experimentele micro-infrastructuren en intelligente verkeerssystemen en is afhankelijk van de betrokkenheid van grote technologieproviders en de samenwerking tussen steden. Andere experimentele initiatieven zijn, hoe belangrijk ze ook zijn voor de kwaliteit van de voorgestelde oplossingen of de betrokkenheid van gewone burgers of bedrijven, zo specifiek dat de reproduceerbaarheid ervan beperkt blijft.

| 4.4. | Het EESC meent dat de schaalbaarheid van de oplossingen op Europees niveau een van de belangrijkste factoren vormt om voldoende private investeringen binnen partnerschappen met publieke investeringen aan te trekken en zo het beleid voor slimme steden geschikt te maken voor de groei van werkgelegenheid, bbp, productiviteit en kwaliteit van leven. |
| --- | --- |

4.4.

Het EESC meent dat de schaalbaarheid van de oplossingen op Europees niveau een van de belangrijkste factoren vormt om voldoende private investeringen binnen partnerschappen met publieke investeringen aan te trekken en zo het beleid voor slimme steden geschikt te maken voor de groei van werkgelegenheid, bbp, productiviteit en kwaliteit van leven.

| 4.5. | In het bijzonder is het EESC van mening dat:






  — | hoewel steden een verregaande autonomie hebben in hun keuze voor de subcomponenten van de zes ondersteunende pijlers die het best afgestemd zijn op de lokale behoeften en bestemmingen, moeten projecten voor slimme steden resulteren in repliceerbare en schaalbare oplossingen; |
| --- | --- | --- |

4.5.

In het bijzonder is het EESC van mening dat:

—

hoewel steden een verregaande autonomie hebben in hun keuze voor de subcomponenten van de zes ondersteunende pijlers die het best afgestemd zijn op de lokale behoeften en bestemmingen, moeten projecten voor slimme steden resulteren in repliceerbare en schaalbare oplossingen;

| — | een dergelijke repliceerbaarheid en schaalbaarheid moet ook worden nagestreefd door de opkomst te stimuleren van de technische normen voor interoperabiliteit, uitwisseling en open ondersteunende oplossingen, om zo maximale flexibiliteit op lokaal niveau te combineren met de mogelijkheid om de ontwikkeling van oplossingen van algemeen nut te stimuleren, die echter ook aan specifieke behoeften kunnen worden aangepast; |
| --- | --- |

—

een dergelijke repliceerbaarheid en schaalbaarheid moet ook worden nagestreefd door de opkomst te stimuleren van de technische normen voor interoperabiliteit, uitwisseling en open ondersteunende oplossingen, om zo maximale flexibiliteit op lokaal niveau te combineren met de mogelijkheid om de ontwikkeling van oplossingen van algemeen nut te stimuleren, die echter ook aan specifieke behoeften kunnen worden aangepast;

| — | de mate van de economische en financiële levensvatbaarheid van slimme investeringen kan worden verhoogd, waardoor het voor grote ondernemingen, kmo’s en bedrijven in oprichting makkelijker wordt om, met name als onderdeel van een netwerk met de grote ondernemingen, geavanceerde oplossingen voor Europese ontwikkelingsprogramma’s voor te stellen; |
| --- | --- |

—

de mate van de economische en financiële levensvatbaarheid van slimme investeringen kan worden verhoogd, waardoor het voor grote ondernemingen, kmo’s en bedrijven in oprichting makkelijker wordt om, met name als onderdeel van een netwerk met de grote ondernemingen, geavanceerde oplossingen voor Europese ontwikkelingsprogramma’s voor te stellen;

| — | ook de efficiëntie en effectiviteit van publieke en private middelen kunnen worden verhoogd door publieke middelen toe te wijzen voor de financiering van subcomponenten of componenten van projecten met het grootste risico op marktfalen, en private middelen toe te wijzen aan projecten met een positief of een hoog rendement; |
| --- | --- |

—

ook de efficiëntie en effectiviteit van publieke en private middelen kunnen worden verhoogd door publieke middelen toe te wijzen voor de financiering van subcomponenten of componenten van projecten met het grootste risico op marktfalen, en private middelen toe te wijzen aan projecten met een positief of een hoog rendement;

| — | de effectiviteit van dit proces op sociaaleconomisch vlak kan worden verhoogd door middel van samenwerkingsplatforms tussen steden, die gericht zijn op replicatie en benutting van goede praktijken. |
| --- | --- |

—

de effectiviteit van dit proces op sociaaleconomisch vlak kan worden verhoogd door middel van samenwerkingsplatforms tussen steden, die gericht zijn op replicatie en benutting van goede praktijken.

| 4.6. | Een combinatie van deze maatregelen kan leiden tot de oprichting van een gemeenschappelijke markt van slimme steden die van de EU 's werelds eerste testplatform van het hierboven beschreven ontwikkelingsmodel zou maken, wat aanzienlijke invloed kan hebben op:






  — | het totaal aan investeringen waar grote, middelgrote en kleine ondernemingen in het kader van een publiek-privaat partnerschap toegang toe zouden kunnen hebben; |
| --- | --- | --- |

4.6.

Een combinatie van deze maatregelen kan leiden tot de oprichting van een gemeenschappelijke markt van slimme steden die van de EU 's werelds eerste testplatform van het hierboven beschreven ontwikkelingsmodel zou maken, wat aanzienlijke invloed kan hebben op:

—

het totaal aan investeringen waar grote, middelgrote en kleine ondernemingen in het kader van een publiek-privaat partnerschap toegang toe zouden kunnen hebben;

| — | de bevordering en integratie, binnen de strategische projecten, van een stelsel van bedrijven in oprichting, innovatieve bedrijven en onderzoek, wat aanzienlijke spill-overeffecten kan hebben op het gebied van technologie, organisatie- en sociale modellen en de werkgelegenheid; |
| --- | --- |

—

de bevordering en integratie, binnen de strategische projecten, van een stelsel van bedrijven in oprichting, innovatieve bedrijven en onderzoek, wat aanzienlijke spill-overeffecten kan hebben op het gebied van technologie, organisatie- en sociale modellen en de werkgelegenheid;

| — | het daaruit voortvloeiende vermogen om private financiële middelen te mobiliseren, aangetrokken door een homogener beleidskader op Europese schaal en door het juiste gebruik van publieke middelen als hefboom en risicobeperking. |
| --- | --- |

—

het daaruit voortvloeiende vermogen om private financiële middelen te mobiliseren, aangetrokken door een homogener beleidskader op Europese schaal en door het juiste gebruik van publieke middelen als hefboom en risicobeperking.

5.   Investeringen en economische en financiële duurzaamheid

| 5.1. | Er bestaat geen specifiek fonds voor slimme steden, noch op het niveau van de EU noch op dat van de lidstaten. Wel is er een reeks uiteenlopende mogelijkheden voor toegang tot financiering in het kader van specifieke programma’s (afgezien van de programma’s van de afzonderlijke lidstaten die zijn gebaseerd op de geïntegreerde aanpak van de nationale middelen en de structuurfondsen (EFRO, ESF, Elfpo), zijn er Europese fondsen voor de financiering van bijzondere aspecten van een slimme stad, zoals Horizon 2020, de Connecting Europe Facility (Financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen), en de Cosme-, Urban- en Life-programma’s). Aangezien het huidig wetgevingskader de centralisatie van de middelen en het onderbrengen ervan in één enkel fonds niet mogelijk maakt, is het volgens het EESC van essentieel belang dat het niveau van de coördinatie tussen de betrokken instellingen wordt opgetrokken, een sterkere synergie tot stand wordt gebracht tussen de door de instellingen bevorderde beleidsvormen, en de instellingen, de steden en de openbare en particuliere belanghebbenden op een heldere en uniforme wijze met elkaar communiceren. |
| --- | --- |

5.1.

Er bestaat geen specifiek fonds voor slimme steden, noch op het niveau van de EU noch op dat van de lidstaten. Wel is er een reeks uiteenlopende mogelijkheden voor toegang tot financiering in het kader van specifieke programma’s (afgezien van de programma’s van de afzonderlijke lidstaten die zijn gebaseerd op de geïntegreerde aanpak van de nationale middelen en de structuurfondsen (EFRO, ESF, Elfpo), zijn er Europese fondsen voor de financiering van bijzondere aspecten van een slimme stad, zoals Horizon 2020, de Connecting Europe Facility (Financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen), en de Cosme-, Urban- en Life-programma’s). Aangezien het huidig wetgevingskader de centralisatie van de middelen en het onderbrengen ervan in één enkel fonds niet mogelijk maakt, is het volgens het EESC van essentieel belang dat het niveau van de coördinatie tussen de betrokken instellingen wordt opgetrokken, een sterkere synergie tot stand wordt gebracht tussen de door de instellingen bevorderde beleidsvormen, en de instellingen, de steden en de openbare en particuliere belanghebbenden op een heldere en uniforme wijze met elkaar communiceren.

| 5.2. | Omdat het noodzakelijk is een duurzaam ontwikkelingsmodel met geïntegreerde maatregelen te ontwikkelen, bestaat volgens het EESC het risico dat een dergelijk doel niet volledig wordt bereikt wegens de versnippering van bevoegdheden en middelen binnen zowel de Commissie (niet minder dan zes directoraten-generaal houden zich bezig met slimme steden), als de lidstaten, waar de taken en verantwoordelijkheden niet altijd op even duidelijke wijze zijn verdeeld over de centrale, regionale en gemeentelijke overheden. |
| --- | --- |

5.2.

Omdat het noodzakelijk is een duurzaam ontwikkelingsmodel met geïntegreerde maatregelen te ontwikkelen, bestaat volgens het EESC het risico dat een dergelijk doel niet volledig wordt bereikt wegens de versnippering van bevoegdheden en middelen binnen zowel de Commissie (niet minder dan zes directoraten-generaal houden zich bezig met slimme steden), als de lidstaten, waar de taken en verantwoordelijkheden niet altijd op even duidelijke wijze zijn verdeeld over de centrale, regionale en gemeentelijke overheden.

| 5.3. | Het EESC beveelt de Commissie daarom aan een „uniek Europees toegangscentrum gespecialiseerd in beleid en middelen voor slimme steden” op te richten, met deelname van de betrokken directoraten-generaal, de lidstaten, het Comité van de Regio’s en het EESC, en dit toegangscentrum te belasten met:






  — | het centraliseren van de richtinggevende beleidsmaatregelen om onder meer ook versnippering en bureaucratie tegen te gaan; |
| --- | --- | --- |

5.3.

Het EESC beveelt de Commissie daarom aan een „uniek Europees toegangscentrum gespecialiseerd in beleid en middelen voor slimme steden” op te richten, met deelname van de betrokken directoraten-generaal, de lidstaten, het Comité van de Regio’s en het EESC, en dit toegangscentrum te belasten met:

—

het centraliseren van de richtinggevende beleidsmaatregelen om onder meer ook versnippering en bureaucratie tegen te gaan;

| — | het waarborgen van de politieke en bestuurlijke coördinatie tussen de EU, de lidstaten en de gemeenten bij de tenuitvoerlegging van het model en de daarmee verband houdende beleidsvormen; |
| --- | --- |

—

het waarborgen van de politieke en bestuurlijke coördinatie tussen de EU, de lidstaten en de gemeenten bij de tenuitvoerlegging van het model en de daarmee verband houdende beleidsvormen;

| — | het verstrekken van homogene informatie aan de overheden die voornemens zijn slimme maatregelen ten uitvoer te leggen, door onder meer te zorgen voor meer transparantie met betrekking tot de beschikbare financiële middelen en door een duidelijke koppeling te maken tussen deze middelen en de desbetreffende begrotingslijnen; |
| --- | --- |

—

het verstrekken van homogene informatie aan de overheden die voornemens zijn slimme maatregelen ten uitvoer te leggen, door onder meer te zorgen voor meer transparantie met betrekking tot de beschikbare financiële middelen en door een duidelijke koppeling te maken tussen deze middelen en de desbetreffende begrotingslijnen;

| — | het helpen op gang brengen van Europese partnerschappen tussen publieke en private ondernemingen; |
| --- | --- |

—

het helpen op gang brengen van Europese partnerschappen tussen publieke en private ondernemingen;

| — | het bevorderen van de participatie van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld; |
| --- | --- |

—

het bevorderen van de participatie van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld;

| — | het verbeteren van de wederzijdse uitwisseling van informatie over goede praktijken; |
| --- | --- |

—

het verbeteren van de wederzijdse uitwisseling van informatie over goede praktijken;

| — | het op nationaal niveau helpen verspreiden van het geïntegreerd en duurzaam ontwikkelingsmodel voor slimme steden. |
| --- | --- |

—

het op nationaal niveau helpen verspreiden van het geïntegreerd en duurzaam ontwikkelingsmodel voor slimme steden.

| 5.4. | Het unieke Europese toegangscentrum voor slimme steden moet zorgen voor synergie met het EFSI. Wat dit laatste betreft, pleit het EESC er nogmaals voor (4) dat met het EFSI steun wordt gegeven aan strategische infrastructuurprojecten die een economische en sociale meerwaarde creëren en aldus bijdragen aan de verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen die de EU (5) heeft vastgesteld voor de voltooiing van de interne markt op het gebied van vervoer, telecommunicatie, digitale infrastructuur, energie, stads- en plattelandsontwikkeling, sociale ontwikkeling, milieu en natuurlijke hulpbronnen. |
| --- | --- |

5.4.

Het unieke Europese toegangscentrum voor slimme steden moet zorgen voor synergie met het EFSI. Wat dit laatste betreft, pleit het EESC er nogmaals voor (4) dat met het EFSI steun wordt gegeven aan strategische infrastructuurprojecten die een economische en sociale meerwaarde creëren en aldus bijdragen aan de verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen die de EU (5) heeft vastgesteld voor de voltooiing van de interne markt op het gebied van vervoer, telecommunicatie, digitale infrastructuur, energie, stads- en plattelandsontwikkeling, sociale ontwikkeling, milieu en natuurlijke hulpbronnen.

| 5.5. | Dergelijke projecten zijn essentieel voor de totstandbrenging van slimme steden. Zij kunnen ervoor zorgen dat het economisch en industrieel potentieel van de strategieën voor innovatie, onderzoek en technologische ontwikkeling beter wordt benut, de Europese wetenschappelijke en technologische basis aldus wordt versterkt en de samenleving de vruchten ervan plukt. |
| --- | --- |

5.5.

Dergelijke projecten zijn essentieel voor de totstandbrenging van slimme steden. Zij kunnen ervoor zorgen dat het economisch en industrieel potentieel van de strategieën voor innovatie, onderzoek en technologische ontwikkeling beter wordt benut, de Europese wetenschappelijke en technologische basis aldus wordt versterkt en de samenleving de vruchten ervan plukt.

| 5.6. | Met een koppeling tussen het unieke Europese toegangscentrum en het EFSI wordt het mogelijk gemaakt om project- en financiële platforms op Europees, nationaal en sectoraal niveau op te richten. Daarom beveelt het EESC aan om ook voor de slimme steden een Europees projectplatform op te zetten om het vraagstuk van de financierbaarheid op homogene wijze te benaderen via de geïntegreerde aanpak van de beschikbare overheidsmiddelen en de mogelijke private middelen en de activering van gepaste publieke vormen van risicobeperking. Met een dergelijk platform moet het gemakkelijker worden om projecten op te sporen, te clusteren en te financieren die door meerdere lidstaten worden bevorderd en stroken met het slimmestadmodel dat het EESC de Commissie ter aanneming voorstelt. |
| --- | --- |

5.6.

Met een koppeling tussen het unieke Europese toegangscentrum en het EFSI wordt het mogelijk gemaakt om project- en financiële platforms op Europees, nationaal en sectoraal niveau op te richten. Daarom beveelt het EESC aan om ook voor de slimme steden een Europees projectplatform op te zetten om het vraagstuk van de financierbaarheid op homogene wijze te benaderen via de geïntegreerde aanpak van de beschikbare overheidsmiddelen en de mogelijke private middelen en de activering van gepaste publieke vormen van risicobeperking. Met een dergelijk platform moet het gemakkelijker worden om projecten op te sporen, te clusteren en te financieren die door meerdere lidstaten worden bevorderd en stroken met het slimmestadmodel dat het EESC de Commissie ter aanneming voorstelt.

| 5.7. | Om de opkomst van dit soort projecten te bevorderen, beveelt het EESC alle lidstaten aan „één loket voor technische en financiële toegang voor slimme steden” op te richten, teneinde:






  — | een zo hoog mogelijk niveau van coördinatie met het unieke Europees toegangscentrum voor slimme steden in stand te houden en aldus de verspreiding op nationaal niveau van de richtinggevende beleidsmaatregelen te waarborgen; |
| --- | --- | --- |

5.7.

Om de opkomst van dit soort projecten te bevorderen, beveelt het EESC alle lidstaten aan „één loket voor technische en financiële toegang voor slimme steden” op te richten, teneinde:

—

een zo hoog mogelijk niveau van coördinatie met het unieke Europees toegangscentrum voor slimme steden in stand te houden en aldus de verspreiding op nationaal niveau van de richtinggevende beleidsmaatregelen te waarborgen;

| — | de lokale behoeften te vertalen naar vereisten en projecten die onder de ondersteunende pijlers vallen; |
| --- | --- |

—

de lokale behoeften te vertalen naar vereisten en projecten die onder de ondersteunende pijlers vallen;

| — | te zorgen voor een beter gebruik van de door de overheid als „fonds perdu” of met rentesubsidie verstrekte middelen voor de financiering van initiatieven binnen de diverse ondersteunende pijlers; |
| --- | --- |

—

te zorgen voor een beter gebruik van de door de overheid als „fonds perdu” of met rentesubsidie verstrekte middelen voor de financiering van initiatieven binnen de diverse ondersteunende pijlers;

| — | steun te verlenen aan de opzet van beter geschikte instrumenten voor publiek-private partnerschappen en voor inkoop om een snelle, efficiënte en effectieve interactie met het bedrijfsleven te kunnen bevorderen; |
| --- | --- |

—

steun te verlenen aan de opzet van beter geschikte instrumenten voor publiek-private partnerschappen en voor inkoop om een snelle, efficiënte en effectieve interactie met het bedrijfsleven te kunnen bevorderen;

| — | vast te kunnen stellen welke financiële architectuur het meest geschikt is om te zorgen voor een geïntegreerde aanpak van de door de overheid verstrekte middelen en de middelen die particuliere investeerders, met een eventuele aanvullende garantie van het EFSI, ter beschikking kunnen stellen. |
| --- | --- |

—

vast te kunnen stellen welke financiële architectuur het meest geschikt is om te zorgen voor een geïntegreerde aanpak van de door de overheid verstrekte middelen en de middelen die particuliere investeerders, met een eventuele aanvullende garantie van het EFSI, ter beschikking kunnen stellen.

| 5.8. | Het EESC pleit ervoor om binnen de op te richten Europese investeringsadvieshub — die gepaard dient te gaan met het EFSI en tot doel moet hebben de lidstaten te helpen bij het vaststellen van de maatregelen die het meest geschikt zijn om een projectpijplijn te realiseren en alle instrumenten te activeren die noodzakelijk zijn om projecten te kunnen financieren — een speciale afdeling voor slimme steden in te stellen en te voorzien van de meest geschikte deskundigheid en bevoegdheden om alle dimensies van de projecten in aanmerking te kunnen nemen. |
| --- | --- |

5.8.

Het EESC pleit ervoor om binnen de op te richten Europese investeringsadvieshub — die gepaard dient te gaan met het EFSI en tot doel moet hebben de lidstaten te helpen bij het vaststellen van de maatregelen die het meest geschikt zijn om een projectpijplijn te realiseren en alle instrumenten te activeren die noodzakelijk zijn om projecten te kunnen financieren — een speciale afdeling voor slimme steden in te stellen en te voorzien van de meest geschikte deskundigheid en bevoegdheden om alle dimensies van de projecten in aanmerking te kunnen nemen.

6.   Acties inzake burgerparticipatie, rol van het maatschappelijk middenveld en herziening van het wetgevingskader ter verbetering van de beleidsvorming

| 6.1. | Het EESC wijst erop dat de vereisten inzake de vaststelling en tenuitvoerlegging van het geïntegreerde ontwikkelingsmodel voor slimme steden verband houden met de noodzaak dat de instellingen een langetermijnvisie ontwikkelen en daarbij de belanghebbenden (burgers, verenigingen van het maatschappelijk middenveld en sociale partners) volledig betrekken bij de lopende veranderingsprocessen, alsmede met de noodzaak dat processen op het gebied van de ontwikkeling van slimme steden doeltreffend en op innovatieve wijze worden beheerd. |
| --- | --- |

6.1.

Het EESC wijst erop dat de vereisten inzake de vaststelling en tenuitvoerlegging van het geïntegreerde ontwikkelingsmodel voor slimme steden verband houden met de noodzaak dat de instellingen een langetermijnvisie ontwikkelen en daarbij de belanghebbenden (burgers, verenigingen van het maatschappelijk middenveld en sociale partners) volledig betrekken bij de lopende veranderingsprocessen, alsmede met de noodzaak dat processen op het gebied van de ontwikkeling van slimme steden doeltreffend en op innovatieve wijze worden beheerd.

| 6.2. | De Europese, nationale en lokale instellingen die betrokken zullen zijn bij de strategische planning van de slimmestadmaatregelen, zullen een strategische langetermijnvisie voor deze programma’s moeten vaststellen. Met behulp van het geïntegreerd ontwikkelingsmodel kan tegemoet worden gekomen aan de behoeften van alle belanghebbenden en worden gezorgd voor een zo groot mogelijke inclusiviteit in combinatie met economische en financiële duurzaamheid van de initiatieven. |
| --- | --- |

6.2.

De Europese, nationale en lokale instellingen die betrokken zullen zijn bij de strategische planning van de slimmestadmaatregelen, zullen een strategische langetermijnvisie voor deze programma’s moeten vaststellen. Met behulp van het geïntegreerd ontwikkelingsmodel kan tegemoet worden gekomen aan de behoeften van alle belanghebbenden en worden gezorgd voor een zo groot mogelijke inclusiviteit in combinatie met economische en financiële duurzaamheid van de initiatieven.

| 6.3. | De steden zullen een slimme rol als „strategische planner en toezichthouder” moeten spelen en ervoor moeten zorgen dat een vruchtbare, gestructureerde en voortdurende dialoog tot stand wordt gebracht tussen de diverse betrokkenen uit het bedrijfsleven, de financiële instellingen, de industrie, de maatschappij en het verenigingsleven, opdat de geplande initiatieven volgens een zeker tijdschema worden verwezenlijkt en de mogelijkheid bestaat om zich aan de veranderingen en ontwikkelingen aan te passen. |
| --- | --- |

6.3.

De steden zullen een slimme rol als „strategische planner en toezichthouder” moeten spelen en ervoor moeten zorgen dat een vruchtbare, gestructureerde en voortdurende dialoog tot stand wordt gebracht tussen de diverse betrokkenen uit het bedrijfsleven, de financiële instellingen, de industrie, de maatschappij en het verenigingsleven, opdat de geplande initiatieven volgens een zeker tijdschema worden verwezenlijkt en de mogelijkheid bestaat om zich aan de veranderingen en ontwikkelingen aan te passen.

| 6.4. | De ontwikkeling van de steden tot slimme steden is alleen mogelijk als die berust op een permanente dialoog met het maatschappelijk middenveld en bij deze dialoog alle vertegenwoordigers van de collectieve, particuliere en algemene belangen zijn betrokken, zowel in de fase waarin de behoeften worden vastgesteld, als bij de omzetting van deze behoeften in vereisten en bij het toezicht op de efficiëntie van de maatregelen die worden genomen om aan deze behoeften te voldoen. Deze acties voor burgerparticipatie moeten op Europees, nationaal en lokaal niveau worden bevorderd. |
| --- | --- |

6.4.

De ontwikkeling van de steden tot slimme steden is alleen mogelijk als die berust op een permanente dialoog met het maatschappelijk middenveld en bij deze dialoog alle vertegenwoordigers van de collectieve, particuliere en algemene belangen zijn betrokken, zowel in de fase waarin de behoeften worden vastgesteld, als bij de omzetting van deze behoeften in vereisten en bij het toezicht op de efficiëntie van de maatregelen die worden genomen om aan deze behoeften te voldoen. Deze acties voor burgerparticipatie moeten op Europees, nationaal en lokaal niveau worden bevorderd.

| 6.5. | Met het oog daarop stelt het EESC voor dat:






  — | het initiatief European Innovation Partnership for Smart Cities and Communities (http://ec.europa.eu/eip/smartcities/), op 14 oktober 2013 ingediend door de „High Level Group of the European Innovation Partnership for Smart Cities and Communities”, wordt uitgebreid tot de participatie van de instanties van het maatschappelijk middenveld, waaronder het EESC, alsmede van de instanties die binnen de voor de zes pijlers aangegeven gebieden van het slimmestadmodel werken en alle instanties die zich inzetten voor de oplossing van de vraagstukken op het gebied van mobiliteit, ICT en milieu, die ook nu al vertegenwoordigd zijn; |
| --- | --- | --- |

6.5.

Met het oog daarop stelt het EESC voor dat:

—

het initiatief European Innovation Partnership for Smart Cities and Communities (http://ec.europa.eu/eip/smartcities/), op 14 oktober 2013 ingediend door de „High Level Group of the European Innovation Partnership for Smart Cities and Communities”, wordt uitgebreid tot de participatie van de instanties van het maatschappelijk middenveld, waaronder het EESC, alsmede van de instanties die binnen de voor de zes pijlers aangegeven gebieden van het slimmestadmodel werken en alle instanties die zich inzetten voor de oplossing van de vraagstukken op het gebied van mobiliteit, ICT en milieu, die ook nu al vertegenwoordigd zijn;

| — | elke lidstaat het ontstaan bevordert van belangenbehartigingsacties met betrokkenheid van de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, zowel in de fase waarin de behoeften en de vereisten worden vastgesteld en strategieën worden uitgewerkt met behulp van de instelling van raadgevende groepen binnen de „eenloketsystemen inzake technische en financiële toegang voor slimme steden”, als op het niveau van de afzonderlijke belanghebbende steden; |
| --- | --- |

—

elke lidstaat het ontstaan bevordert van belangenbehartigingsacties met betrokkenheid van de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, zowel in de fase waarin de behoeften en de vereisten worden vastgesteld en strategieën worden uitgewerkt met behulp van de instelling van raadgevende groepen binnen de „eenloketsystemen inzake technische en financiële toegang voor slimme steden”, als op het niveau van de afzonderlijke belanghebbende steden;

| — | het wetgevingskader wordt vereenvoudigd en aangevuld met een gemeenschappelijke Europese wetgeving, bij voorkeur in de vorm van een richtlijn, met als doel:






  — | de instrumenten voor publiek-private partnerschappen te herzien en aantrekkelijker te maken voor het bedrijfsleven, en de daaronder vallende activiteiten uit te breiden tot diensten, die de spil vormen van de digitale economie; |
| --- | --- | --- |

—

het wetgevingskader wordt vereenvoudigd en aangevuld met een gemeenschappelijke Europese wetgeving, bij voorkeur in de vorm van een richtlijn, met als doel:

—

de instrumenten voor publiek-private partnerschappen te herzien en aantrekkelijker te maken voor het bedrijfsleven, en de daaronder vallende activiteiten uit te breiden tot diensten, die de spil vormen van de digitale economie;

| — | de instrumenten voor innovatieve inkoop en precommerciële inkoop te verbeteren; |
| --- | --- |

—

de instrumenten voor innovatieve inkoop en precommerciële inkoop te verbeteren;

| — | homogene mechanismen binnen de stedelijke besturen te introduceren die het mogelijk maken om op transparante wijze gebruik te maken van een bepaald deel van de kasstroom die wordt verkregen met de nieuwe diensten die binnen de slimmestedenplatforms worden bevorderd, zoals de diensten die voortvloeien uit het commercieel gebruik van open publieke en particuliere data en van open diensten; de slimme steden moeten ertoe worden aangezet om een deel van de gegenereerde besparingen en van de met de benutting van de infrastructuren en de dienstverlening verkregen inkomsten opnieuw te investeren in de versterking en uitbreiding van de Smart-projecten. |
| --- | --- |

—

homogene mechanismen binnen de stedelijke besturen te introduceren die het mogelijk maken om op transparante wijze gebruik te maken van een bepaald deel van de kasstroom die wordt verkregen met de nieuwe diensten die binnen de slimmestedenplatforms worden bevorderd, zoals de diensten die voortvloeien uit het commercieel gebruik van open publieke en particuliere data en van open diensten; de slimme steden moeten ertoe worden aangezet om een deel van de gegenereerde besparingen en van de met de benutting van de infrastructuren en de dienstverlening verkregen inkomsten opnieuw te investeren in de versterking en uitbreiding van de Smart-projecten.

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  Mededeling van Commissie — Europese stedelijke agenda, COM(2014) 490 final; Advies ECO/369, advies van het EESC over de Europese stedelijke agenda (PB C 291 van 4.9.2015, blz. 54).

1

(2)  Adviezen van het EESC — Voor een heropleving van de Europese industrie (PB C 311 van 12.9.2014, blz. 47); Een sterkere Europese industrie om bij te dragen tot groei en economisch herstel (PB C 327 van 12.11.2013, blz. 82); EU-industrie terughalen in het kader van de herindustrialisering (PB C 311 van 12.09.2014, blz. 15).

2

(3)  Directoraat-generaal intern beleid. „Mapping Smart Cities in the EU”, 2014 (http://www.smartcities.at/assets/Publikationen/Weitere-Publikationen-zum-Thema/mappingsmartcities.pdf).

3

(4)  Zie het advies van het EESC over een Europese digitale agenda (PB C 268 van 14.8.2015, blz. 27).

4

(5)  Mededelingen van de Commissie over de eengemaakte telecommunicatiemarkt (COM(2013) 634 final), Europese energie-unie (COM(2014) 520 final, COM(2015) 80 final en COM(2015) 82 final), en de interne vervoersmarkt (COM(2014) 22 final).

5

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/34 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/34

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het TTIP en de gevolgen daarvan voor kleine en middelgrote ondernemingen

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/06)

| Rapporteur: | Emanuelle BUTAUD-STUBBS |
| --- | --- |
| Rapporteur: | Panagiotis GKOFAS |

Rapporteur:

Emanuelle BUTAUD-STUBBS

Rapporteur:

Panagiotis GKOFAS

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft op 11 december 2014 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

„Het TTIP en de impact ervan op kleine en middelgrote ondernemingen”.

De afdeling Externe Betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 juni 2015 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 2 juli) onderstaand advies uitgebracht, dat met 187 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Gezien het belang van kleine en middelgrote ondernemingen (hierna kmo = mkb — midden- en kleinbedrijf) voor de Europese economie, is het essentieel, vooral met het oog op de werkgelegenheids- en regelgevingseffecten, dat er per sector en per lidstaat een zorgvuldige analyse wordt gemaakt van de te verwachten gevolgen van goedkeuring van het huidige ontwerp-TTIP voor Europese kmo’s. |
| --- | --- |

1.1.

Gezien het belang van kleine en middelgrote ondernemingen (hierna kmo = mkb — midden- en kleinbedrijf) voor de Europese economie, is het essentieel, vooral met het oog op de werkgelegenheids- en regelgevingseffecten, dat er per sector en per lidstaat een zorgvuldige analyse wordt gemaakt van de te verwachten gevolgen van goedkeuring van het huidige ontwerp-TTIP voor Europese kmo’s.

| 1.2. | Het DG Handel heeft twee studies gemaakt: de eerste over problemen en kansen voor exporterende kmo’s in het algemeen (1) en de tweede, meest recente (april 2015), over meer specifiek de kmo’s en het TTIP (2). Zij zijn zeker nuttig maar bestrijken niet alle aspecten. Die studies zijn van belang voor bepaalde problemen waarmee kmo’s te maken hebben vanwege hun internationalisering en de handelsbelemmeringen alsook de belemmeringen van regelgevende aard waarop zij stuiten, maar zij verschaffen geen precieze schattingen, onderbouwd en gespecificeerd per sector en lidstaat, van het effect dat het TTIP zou kunnen hebben op wel of niet exporterende bedrijven die deel uitmaken van de verschillende waardeketens. |
| --- | --- |

1.2.

Het DG Handel heeft twee studies gemaakt: de eerste over problemen en kansen voor exporterende kmo’s in het algemeen (1) en de tweede, meest recente (april 2015), over meer specifiek de kmo’s en het TTIP (2). Zij zijn zeker nuttig maar bestrijken niet alle aspecten. Die studies zijn van belang voor bepaalde problemen waarmee kmo’s te maken hebben vanwege hun internationalisering en de handelsbelemmeringen alsook de belemmeringen van regelgevende aard waarop zij stuiten, maar zij verschaffen geen precieze schattingen, onderbouwd en gespecificeerd per sector en lidstaat, van het effect dat het TTIP zou kunnen hebben op wel of niet exporterende bedrijven die deel uitmaken van de verschillende waardeketens.

| 1.3. | Het EESC verzoekt daarom de Commissie om een nieuwe effectbeoordeling voor al dan niet exporterende kmo’s, zeer kleine ondernemingen, micro-ondernemingen en vrije beroepen, zulks om de eventuele impact te meten van een geïntegreerde trans-Atlantische markt in hun sectoren (landbouw en agro-industrie, toerisme, ambacht, hotellerie, restaurant, industrie, diensten enz.). Het is van essentieel belang te kunnen anticiperen op de wijze waarop deze bedrijven zullen worden getroffen door een meer geïntegreerde trans-Atlantische markt. Vragen zijn bijv. of het door het TTIP geïnitieerde nieuwe concurrentielandschap zal resulteren in wijzigingen van hun economisch model, productiemethoden, regelgevingskader, aard van de diensten en strategieën voor investeringen en werkgelegenheid. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC verzoekt daarom de Commissie om een nieuwe effectbeoordeling voor al dan niet exporterende kmo’s, zeer kleine ondernemingen, micro-ondernemingen en vrije beroepen, zulks om de eventuele impact te meten van een geïntegreerde trans-Atlantische markt in hun sectoren (landbouw en agro-industrie, toerisme, ambacht, hotellerie, restaurant, industrie, diensten enz.). Het is van essentieel belang te kunnen anticiperen op de wijze waarop deze bedrijven zullen worden getroffen door een meer geïntegreerde trans-Atlantische markt. Vragen zijn bijv. of het door het TTIP geïnitieerde nieuwe concurrentielandschap zal resulteren in wijzigingen van hun economisch model, productiemethoden, regelgevingskader, aard van de diensten en strategieën voor investeringen en werkgelegenheid.

| 1.4. | Er moet van de onderhandelingen met de VS worden geprofiteerd om beter toezicht te houden op het beleid ter ondersteuning van kmo's aan weerszijden van de Atlantische Oceaan middels een empirisch onderbouwde aanpak (bijv. via benchmarking van de openbare aanbestedingen en kmo's, toegang tot financiering en omstandigheden van de kapitaalmarkt, rampenbeheer, toegang tot marktinformatie/-vereisten en Small Business Standards). Zo’n vergelijking maakt het waarschijnlijk mogelijk om nieuwe maatregelen vast te stellen voor de ondersteuning van kmo’s en daarmee ter versterking van de praktische tenuitvoerlegging van de Europese „Small Business Act” (SBA). Het Comité werkt thans aan een advies over dit onderwerp (INT/755), dat een vervolg is op eerdere adviezen over hetzelfde thema. Het moment is gekomen voor de Europese instellingen om rekening te houden met de roep van de Europese en nationale kmo-organisaties om een juridisch dwingende SBA en meer coördinatie tussen industrie- en handelsbeleid. Voorts is het noodzakelijk dat het netwerk van „SME Envoys” wordt omgevormd tot een doeltreffendere autoriteit, daadwerkelijk belast met de coördinatie, het toezicht en de handhaving van het kmo-beleid in de interne markt, met aandacht voor de opkomende behoeften van en passende oplossingen voor kmo's. |
| --- | --- |

1.4.

Er moet van de onderhandelingen met de VS worden geprofiteerd om beter toezicht te houden op het beleid ter ondersteuning van kmo's aan weerszijden van de Atlantische Oceaan middels een empirisch onderbouwde aanpak (bijv. via benchmarking van de openbare aanbestedingen en kmo's, toegang tot financiering en omstandigheden van de kapitaalmarkt, rampenbeheer, toegang tot marktinformatie/-vereisten en Small Business Standards). Zo’n vergelijking maakt het waarschijnlijk mogelijk om nieuwe maatregelen vast te stellen voor de ondersteuning van kmo’s en daarmee ter versterking van de praktische tenuitvoerlegging van de Europese „Small Business Act” (SBA). Het Comité werkt thans aan een advies over dit onderwerp (INT/755), dat een vervolg is op eerdere adviezen over hetzelfde thema. Het moment is gekomen voor de Europese instellingen om rekening te houden met de roep van de Europese en nationale kmo-organisaties om een juridisch dwingende SBA en meer coördinatie tussen industrie- en handelsbeleid. Voorts is het noodzakelijk dat het netwerk van „SME Envoys” wordt omgevormd tot een doeltreffendere autoriteit, daadwerkelijk belast met de coördinatie, het toezicht en de handhaving van het kmo-beleid in de interne markt, met aandacht voor de opkomende behoeften van en passende oplossingen voor kmo's.

| 1.4.1. | Het midden- en kleinbedrijf in de EU is zeer heterogeen met een hoog percentage zeer kleine bedrijven met minder dan negen werknemers. Daarnaast verschilt de verdeling van de kmo’s naar hun omvang sterk van lidstaat tot lidstaat. Hetzelfde geldt voor gereglementeerde en niet-gereglementeerde vrije beroepen. Gezien de sterke aanwezigheid van micro-ondernemingen op het gebied van handel, industrie en ambacht, beveelt het EESC aan dat de Europese Commissie in overleg met de overheden van de meest betrokken lidstaten (met inbegrip van de openbare/particuliere onderzoeksinstituten en universiteiten) zo gericht mogelijke bewustmakings- en voorlichtingscampagnes opzet en opleidingsseminars organiseert om te zorgen voor een beter inzicht in de verschillende hoofdstukken van het TTIP en de betrokken sectoren, alsook de eraan verbonden kansen en risico’s. |
| --- | --- |

1.4.1.

Het midden- en kleinbedrijf in de EU is zeer heterogeen met een hoog percentage zeer kleine bedrijven met minder dan negen werknemers. Daarnaast verschilt de verdeling van de kmo’s naar hun omvang sterk van lidstaat tot lidstaat. Hetzelfde geldt voor gereglementeerde en niet-gereglementeerde vrije beroepen. Gezien de sterke aanwezigheid van micro-ondernemingen op het gebied van handel, industrie en ambacht, beveelt het EESC aan dat de Europese Commissie in overleg met de overheden van de meest betrokken lidstaten (met inbegrip van de openbare/particuliere onderzoeksinstituten en universiteiten) zo gericht mogelijke bewustmakings- en voorlichtingscampagnes opzet en opleidingsseminars organiseert om te zorgen voor een beter inzicht in de verschillende hoofdstukken van het TTIP en de betrokken sectoren, alsook de eraan verbonden kansen en risico’s.

| 1.4.2. | De vrije beroepen, al dan niet gereglementeerd, vormen in de EU een systeem van gevoelige diensten in het belang van de opdrachtgever en de samenleving en hebben specifieke toewijzingen gekregen. |
| --- | --- |

1.4.2.

De vrije beroepen, al dan niet gereglementeerd, vormen in de EU een systeem van gevoelige diensten in het belang van de opdrachtgever en de samenleving en hebben specifieke toewijzingen gekregen.

| 1.5. | Het EESC verheugt zich erover dat een hoofdstuk in deze onderhandelingen aan kmo's is gewijd, maar formuleert in het gedeelte met specifieke opmerkingen wel een aantal voorstellen voor een verbetering van de inhoud ervan. De huidige, door de Commissie voorgestelde tekst moet worden aangevuld en dat geldt met name voor de wijze van vertegenwoordiging van kmo’s in het toekomstige kmo-comité en over de taken van dat orgaan. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC verheugt zich erover dat een hoofdstuk in deze onderhandelingen aan kmo's is gewijd, maar formuleert in het gedeelte met specifieke opmerkingen wel een aantal voorstellen voor een verbetering van de inhoud ervan. De huidige, door de Commissie voorgestelde tekst moet worden aangevuld en dat geldt met name voor de wijze van vertegenwoordiging van kmo’s in het toekomstige kmo-comité en over de taken van dat orgaan.

Het EESC verzoekt de Commissie, het Europees Parlement en andere bevoegde instanties om in de huidige en toekomstige handelsbesprekingen permanent een „kmo-hoofdstuk” op te nemen, waarin rekening wordt gehouden met de belangen van kmo’s in de EU, zodat de potentiële voordelen van handelsovereenkomsten aan afzonderlijke regio’s en markten ten goede kunnen komen.

Samen met de toepassing van het beginsel „Denk eerst klein” in het handelsbeleid zal dit garanderen dat kmo’s van de globalisering kunnen en zullen profiteren en daarin een belangrijke rol kunnen en zullen spelen.

| 1.6. | Het EESC verzoekt de vertegenwoordiger van de Europese Commissie voor kmo’s erop toe te zien dat kleine en micro-ondernemingen en vrije beroepen vertegenwoordigd worden in het onderhandelingsproces door middel van minstens een specifieke zetel in de adviesgroep („TTIP Advisory Board”). Het is namelijk zaak om informatieleemten op te vullen, voor de nodige multisectorale deskundigheid te zorgen en basisvoorschriften na te leven betreffende transparantie aangaande informatie en gegevens van gemeenschappelijk belang. Voorts beveelt het aan om samen met geïnteresseerde wetenschappers en onderzoeksinstellingen steunmaatregelen uit te werken voor economische, beroeps- en sectorale organisaties van kmo’s die deze ondernemingen begeleiden en adviseren en, indien nodig, ook in financieringsmaatregelen te voorzien. Het EESC pleit voor de wederzijdse erkenning van kwalificaties en certificering voor alle overheidsniveaus en gelijke kansen op alle niveaus bij overheidsopdrachten (met inbegrip van deelstaten en regio’s en gemeenten). |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC verzoekt de vertegenwoordiger van de Europese Commissie voor kmo’s erop toe te zien dat kleine en micro-ondernemingen en vrije beroepen vertegenwoordigd worden in het onderhandelingsproces door middel van minstens een specifieke zetel in de adviesgroep („TTIP Advisory Board”). Het is namelijk zaak om informatieleemten op te vullen, voor de nodige multisectorale deskundigheid te zorgen en basisvoorschriften na te leven betreffende transparantie aangaande informatie en gegevens van gemeenschappelijk belang. Voorts beveelt het aan om samen met geïnteresseerde wetenschappers en onderzoeksinstellingen steunmaatregelen uit te werken voor economische, beroeps- en sectorale organisaties van kmo’s die deze ondernemingen begeleiden en adviseren en, indien nodig, ook in financieringsmaatregelen te voorzien. Het EESC pleit voor de wederzijdse erkenning van kwalificaties en certificering voor alle overheidsniveaus en gelijke kansen op alle niveaus bij overheidsopdrachten (met inbegrip van deelstaten en regio’s en gemeenten).

2.   Algemene opmerkingen

2.1.   
  Het belang van kmo's aan weerszijden van de Atlantische Oceaan

Hoewel de Europeanen en de Amerikanen er afzonderlijke definities van „kmo” op na houden, is deze categorie bedrijven goed voor een groot deel van de economische activiteiten, de toegevoegde waarde en de werkgelegenheid aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. Dit grote aandeel betekent dat, uit het oogpunt van de meerwaardecreatie en het aanknopen van betrekkingen, de impact van het TTIP op de economie gestalte zal krijgen via de kmo’s en hun vermogen om nieuwe markten te veroveren en zich aan de nieuwe realiteit aan te passen. Uit diverse studies blijkt dat kmo’s die zich internationaal ontwikkeld hebben, innovatiever zijn, sneller groeien en meer en beter betaalde banen genereren.

2.1.1.   Kmo’s in de Unie zijn in de praktijk vaak zeer kleine ondernemingen

In de EU is een kmo een onderneming waar minder dan 250 personen werkzaam zijn en waarvan de omzet niet meer dan 50 miljoen EUR bedraagt. Volgens cijfers van de Commissie telt de EU meer dan 20 miljoen kmo’s, die 98 % van alle ondernemingen belichamen en 67 % van de beroepsbevolking en 58 % van de bruto toegevoegde waarde omvatten. Tussen 2002 en 2010 hebben de Europese kmo’s voor 85 % van de nieuwe banen in de EU gezorgd.

Volgens het jongste verslag van de Commissie zijn de Europese kmo’s goed voor 28 % van de totale rechtstreekse uitvoer naar de VS, hetgeen erop wijst dat een mogelijke verdere toename mogelijk is. Van de 7 90  000 Europese bedrijven die exporteren naar landen buiten de EU, zijn er 6 19  000 kmo’s, waaronder 3 53  000 zeer kleine ondernemingen (minder dan 9 werknemers), wat aantoont dat hun geringe omvang hen niet belet om te exporteren (3).

Het aandeel van de Europese kmo's in de huidige uitvoer naar de VS is echter relatief gering: 1 50  000 volgens genoemd verslag, en daarvan hebben er 65  000 minder dan 9 werknemers. Dit aandeel van minder dan 1 % van de Europese kmo's, dat meer dan 20 miljoen bedrijven telt, lijkt bijzonder gering. In sommige landen (bijv. Italië) maken kmo’s en zeer kleine ondernemingen een groot deel uit van de ondernemingen die zaken doen op VS-markten. In de gegevens van Eurostat wordt echter alleen rekening gehouden met de directe en niet met de indirecte uitvoer. Tal van kmo’s en zeer kleine ondernemingen werken namelijk als toeleverancier of op basis van een contract van onderneming tot onderneming (B2B), produceren intermediaire goederen of verrichten tussendiensten die vervolgens worden geassembleerd om naar de VS te worden uitgevoerd. Ook kan dit bescheiden cijfer worden verklaard door het gewicht in de Europese economie van kmo’s en micro-ondernemingen die lokaal functioneren en geen belangstelling hebben voor export of investeringen in het buitenland. Daarentegen bestaat er wel een aanzienlijke groeimarge voor ondernemingen die naar derde landen zouden kunnen exporteren of dat al doen.

2.1.2.   Kmo’s in de Verenigde Staten zijn meer gestructureerde ondernemingen

In de VS zijn kleine en middelgrote ondernemingen ondernemingen met minder dan 500 werknemers en in sommige sectoren met minder dan 1  000 of zelfs 1  500 werknemers (4). Deze ondernemingen — die eventueel dus een aantal malen groter kunnen zijn dan hun tegenhangers in de EU — vormen eveneens de ruggengraat van de (Amerikaanse) economie. Kmo's in de VS (28 miljoen bedrijven) beslaan 99 % van alle Amerikaanse ondernemingen, vertegenwoordigen meer dan 50 % van de werkgelegenheid in de particuliere sector werk en zorgen voor 65 % van de netto-banencreatie in die sector.

2.2.   
  Het belang van het TTIP voor kmo's

| 2.2.1. | Door hun omvang worden kmo’s vaak zwaar benadeeld door de hoge douanerechten en de regelgeving voor de trans-Atlantische handel. Zij hebben namelijk meer behoefte aan middelen en competenties dan grote ondernemingen om de belemmeringen te overwinnen die wegen op hun handel, die gering in omvang en waarde is. Daarom vormen de tarifaire en non-tarifaire liberaliseringsmaatregelen van het TTIP een goede zaak voor kmo's. In zijn advies over „De trans-Atlantische handelsbetrekkingen en het standpunt van het EESC over de verbetering van de samenwerking en een eventuele vrijehandelsovereenkomst tussen de EU en de VS” heeft het EESC reeds een inventaris gemaakt van kansen en risico’s met betrekking tot alle onderdelen van de onderhandelingen (5). |
| --- | --- |

2.2.1.

Door hun omvang worden kmo’s vaak zwaar benadeeld door de hoge douanerechten en de regelgeving voor de trans-Atlantische handel. Zij hebben namelijk meer behoefte aan middelen en competenties dan grote ondernemingen om de belemmeringen te overwinnen die wegen op hun handel, die gering in omvang en waarde is. Daarom vormen de tarifaire en non-tarifaire liberaliseringsmaatregelen van het TTIP een goede zaak voor kmo's. In zijn advies over „De trans-Atlantische handelsbetrekkingen en het standpunt van het EESC over de verbetering van de samenwerking en een eventuele vrijehandelsovereenkomst tussen de EU en de VS” heeft het EESC reeds een inventaris gemaakt van kansen en risico’s met betrekking tot alle onderdelen van de onderhandelingen (5).

| 2.2.2. | Van het TTIP wordt voor de kmo’s o.a. vooral voordeel verwacht van de resultaten van de regelgevende samenwerking, die kan leiden tot harmonisatie en onderlinge aanpassing van bepaalde voorschriften, en van de wederzijdse erkenning van inspectie en certificering. Het EESC wijst er bij deze gelegenheid wel op dat beide partijen er zich nadrukkelijk toe hebben verbonden het TTIP niet te gebruiken om de bestaande technische normen te verlagen. Daarom kan het veelbelovend zijn om een analyse te laten uitvoeren van de meerwaarde die gegenereerd wordt door de Europese stichting Small Business Standard (SBS), ondersteund door de Europese Commissie in partnerschap met de meest representatieve kmo-organisaties. De samenwerking op regelgevingsgebied moet transparant zijn en mag de autonomie van de lidstaten en de Europese Unie op dat gebied niet in het gedrang brengen. Zij moeten in staat blijven maatregelen te nemen die zij passend achten op gebieden als volksgezondheid, consumenten, werknemers en milieu. |
| --- | --- |

2.2.2.

Van het TTIP wordt voor de kmo’s o.a. vooral voordeel verwacht van de resultaten van de regelgevende samenwerking, die kan leiden tot harmonisatie en onderlinge aanpassing van bepaalde voorschriften, en van de wederzijdse erkenning van inspectie en certificering. Het EESC wijst er bij deze gelegenheid wel op dat beide partijen er zich nadrukkelijk toe hebben verbonden het TTIP niet te gebruiken om de bestaande technische normen te verlagen. Daarom kan het veelbelovend zijn om een analyse te laten uitvoeren van de meerwaarde die gegenereerd wordt door de Europese stichting Small Business Standard (SBS), ondersteund door de Europese Commissie in partnerschap met de meest representatieve kmo-organisaties. De samenwerking op regelgevingsgebied moet transparant zijn en mag de autonomie van de lidstaten en de Europese Unie op dat gebied niet in het gedrang brengen. Zij moeten in staat blijven maatregelen te nemen die zij passend achten op gebieden als volksgezondheid, consumenten, werknemers en milieu.

2.3.   
  De ontwikkeling van kmo's op internationaal niveau

Volgens de WTO kan de ontwikkeling van kmo’s op internationaal niveau in vier fasen worden onderverdeeld:

| — | rechtstreekse uitvoer naar een ander land, |
| --- | --- |

—

rechtstreekse uitvoer naar een ander land,

| — | uitvoer met ondersteuning door zelfstandige buitenlandse specialisten, |
| --- | --- |

—

uitvoer met ondersteuning door zelfstandige buitenlandse specialisten,

| — | oprichting van een dochter in het buitenland, |
| --- | --- |

—

oprichting van een dochter in het buitenland,

| — | opzetten van infrastructuur in het buitenland voor het produceren en verkopen in het desbetreffende land. |
| --- | --- |

—

opzetten van infrastructuur in het buitenland voor het produceren en verkopen in het desbetreffende land.

In elke fase moeten zij, voor zover dat nodig is, over aanvullende informatie en financiële en personele middelen beschikken, alsook over administratieve capaciteiten voor naleving, voordat zij goederen en/of diensten beginnen te exporteren, en ook moeten zij de regels betreffende de markt in kwestie goed kennen. Vervolgens moeten zij een strategie voor de langere termijn kunnen ontwikkelen om hun plaats in het beoogde exportland te vinden en zich daar uiteindelijk volledig te kunnen integreren, dat alles met steun van lokale bedrijven en hun arbeidskrachten die de lokale regelgeving integraal respecteren. De digitale economie kan kmo's helpen om sneller internationaal actief te worden. De snelle groei van de elektronische handel biedt mogelijkheden voor kleine ondernemingen om meer af te zetten in vooral de sector consumentengoederen (handel van business-to-consumer — B2C), en voor vrije beroepen ook in de B2B-sector.

De analyse van de Commissie toont tevens aan dat er een verband bestaat tussen de grootte van de onderneming en de uitgevoerde hoeveelheden. Kmo’s zijn goed voor 81 % van de exporterende ondernemingen, maar slechts voor 34 % van de uitvoer (6); in specifieke nichemarkten hebben zij wereldwijd evenwel een marktaandeel van meer dan 50 %.

2.4.   
  Mate van internationalisering van kmo’s in de VS en in de EU

Volgens sommige bronnen vertonen Europese kmo’s een grotere mate van internationalisering dan die in de VS. Dat verschil is goeddeels te wijten aan de deelname van de EU-kmo’s aan de intracommunautaire handel, een deelname waarvan de ontwikkeling nog lang niet is voltooid. Dat vormt de eerste fase van hun internationalisering en op die manier worden zij steeds slimmer bij het betreden van markten van ook derde landen. De ondernemingsomvang schijnt geen beletsel te zijn; in sommige lidstaten maken kmo’s 90 % van de exporterende bedrijven uit en dat geldt onder meer sterk voor sectoren zoals mode, voedingsmiddelen, machines en meubels.

Hoewel er hier weinig cijfers zijn en die soms moeilijk kunnen worden beoordeeld vanwege de diversiteit van de gehanteerde methoden en gegevens die niet altijd te vergelijken zijn, blijkt toch uit namens de Commissie (7) uitgevoerde studies dat in de EU 42 % van de kmo’s betrokken zijn bij de ene of de andere vorm van internationalisering.

De internationalisering van een onderneming is vaak gekoppeld aan factoren zoals:

| — | de exportintensiteit van de sector in kwestie, |
| --- | --- |

—

de exportintensiteit van de sector in kwestie,

| — | de omvang van de interne markt. |
| --- | --- |

—

de omvang van de interne markt.

De internationalisering van Europese kmo’s is groter in sectoren als groothandel, mijnbouw, industrie, onderzoek en verkoop van motorvoertuigen, terwijl die relatief laag ligt op het gebied van juridische diensten, bouw, planning en ontwikkeling en gezondheidszorg. Die laatste zijn van nature sterk afhankelijk van de afstand tot de klant of de patiënt (8).

Volgens een Amerikaanse studie over deze problematiek (9) zijn de Amerikaanse kmo’s goed voor circa 30 % van de uitvoer van VS-goederen naar hun voornaamste markten (Canada en Mexico) in het kader van ALENA. Het gaat dan vooral om machines en elektrische en chemische producten. De gegevens betreffende uitvoer van diensten door Amerikaanse kmo’s zijn zeer beknopt, maar volgens sommige schattingen vormen die een aanzienlijk deel van de export uit de VS.

2.5.   
  De huidige rol van kmo's in het kader van trans-Atlantische handel en investeringen

De trans-Atlantische bilaterale handel wordt grotendeels afgewikkeld door multinationals. Bijgevolg verloopt het grootse deel van de specifieke bilaterale uitwisselingen in de vorm van intragroeptransacties van goederen en diensten, maar ook via uitwisseling van licenties en intellectuele-eigendomsrechten en kapitaalbewegingen tussen moeder- en dochterondernemingen.

De studie van de Commissie over kmo's en het TTIP vermeldt dat kmo's 28 % van het EU-uitvoervolume in 2012 voor hun rekening namen. Dit cijfer is lager dan het gemiddelde uitvoervolume van kmo's voor alle markten buiten de EU; dat bedraagt 32 %. Dit percentage moet echter ook worden bezien in samenhang met het aandeel van de kmo’s in de groep ondernemingen die uitvoeren naar de VS: 88 %. Dat is aanzienlijk hoger dan de gemiddelde export van het kmo's naar derde landen: 78 %. Deze cijfers bevestigen dat een groot deel van de uitvoer wordt gegenereerd door de handel binnen een groep. Vandaar het potentieel dat een trans-Atlantische overeenkomst kan belichamen voor meer export en investeringen van Europese kmo’s. Opgemerkt zij evenwel dat dit cijfer geen rekening houdt met de indirecte uitvoer van Europese kleine en middelgrote ondernemingen die, als toeleveranciers en fabrikanten van halffabricaten, deelnemen aan de totstandkoming van complexe eindproducten die naar de Verenigde Staten worden uitgevoerd. Op het niveau van de lidstaten bestaat er een grote verscheidenheid qua aantal exporterende kmo’s en het exportvolume.

Er zijn geen exacte cijfers over het aantal kmo’s in de VS die naar de EU exporteren, noch over het volume van die uitvoer. Toch zijn kmo’s in de VS goed voor 33 % van de Amerikaanse export (10), en dat is zeer vergelijkbaar met de cijfers voor de Europese Unie.

2.6.   
  De voornaamste belemmeringen voor kmo’s

Door hun omvang hebben kmo’s over het algemeen meer moeilijkheden om toegang tot buitenlandse markten te krijgen, de door de bescheiden omvang van de verhandelde hoeveelheden veroorzaakte extra kosten op te hoesten en zich aan de lokale regelgeving aan te passen. Volgens Sergio Arzeni, directeur van het Centrum voor ondernemerschap, kmo's en lokale ontwikkeling van de OESO, zouden de nalevingskosten voor kmo’s proportioneel wel eens tien tot dertig maal hoger kunnen liggen dan voor grote ondernemingen (11).

Samenvattend kan worden gezegd dat kmo’s bij het internationaliseren kampen met problemen die inherent zijn aan hun geringe omvang en hun beperkte middelen, en dat dit dient te worden aangepakt voordat iets wordt gedaan aan de specifieke obstakels voor handel en investeringen, te weten:

| — | moeilijke toegang tot exportfinanciering; |
| --- | --- |

—

moeilijke toegang tot exportfinanciering;

| — | tekort aan actuele informatie en gegevens over vereisten in verband met producten en diensten; |
| --- | --- |

—

tekort aan actuele informatie en gegevens over vereisten in verband met producten en diensten;

| — | onvoldoende kennis van de markt waar zij hun producten of diensten willen afzetten (marktonderzoek); |
| --- | --- |

—

onvoldoende kennis van de markt waar zij hun producten of diensten willen afzetten (marktonderzoek);

| — | problemen bij het vinden van potentiële klanten en het leggen van contacten met hen; |
| --- | --- |

—

problemen bij het vinden van potentiële klanten en het leggen van contacten met hen;

| — | personeel dat onvoldoende is opgeleid om een internationale ontwikkeling te beheren of om contacten te leggen met beleggers of importeurs; |
| --- | --- |

—

personeel dat onvoldoende is opgeleid om een internationale ontwikkeling te beheren of om contacten te leggen met beleggers of importeurs;

| — | een gebrek aan stimulansen en ondersteuning van de overheid, alsmede administratieve logheid in verband met steunbeleid; |
| --- | --- |

—

een gebrek aan stimulansen en ondersteuning van de overheid, alsmede administratieve logheid in verband met steunbeleid;

| — | taal- en culturele barrières; |
| --- | --- |

—

taal- en culturele barrières;

| — | uiteenlopende regelingen, aanpassings- en erkenningssystemen voor kwalificaties en handelingsbevoegdheid. |
| --- | --- |

—

uiteenlopende regelingen, aanpassings- en erkenningssystemen voor kwalificaties en handelingsbevoegdheid.

Gelet op deze barrières bestaat de eerste behoefte van kmo’s uit begeleiding en advies op maat (gepersonaliseerde begeleiding of coaching, mentoraat enz.), die in het algemeen door hun beroeps- en bedrijfsorganisaties worden geleverd.

Ten aanzien van de handels- en investeringsbelemmeringen die Europese bedrijven in de VS ondervinden, blijkt het echter moeilijk deze naar belang te rangschikken. Bedrijven beschrijven namelijk wel hun problemen maar categoriseren die niet altijd. Ook is er een verschil tussen door niet-exporterende ondernemingen gepercipieerde belemmeringen en obstakels die werkelijk door exporterende bedrijven worden ondervonden. Dankzij verschillende studies en onderzoeken (12) kunnen echter de belangrijkste belemmeringen als volgt in kaart worden gebracht:

| — | de zeer sterk uiteenlopende aansprakelijkheid en de verzekerbaarheid ervan tegen marktconforme kosten; |
| --- | --- |

—

de zeer sterk uiteenlopende aansprakelijkheid en de verzekerbaarheid ervan tegen marktconforme kosten;

| — | de kosten van uitvoer (exclusief douanerechten) t.o.v. de transportkosten, de duur en de gecompliceerdheid van de douaneformaliteiten en de noodzaak om een douaneagent te betalen en om, met name in de VS, een aansprakelijksheidsverzekering te hebben; |
| --- | --- |

—

de kosten van uitvoer (exclusief douanerechten) t.o.v. de transportkosten, de duur en de gecompliceerdheid van de douaneformaliteiten en de noodzaak om een douaneagent te betalen en om, met name in de VS, een aansprakelijksheidsverzekering te hebben;

| — | de moeilijke toegang tot exportkrediet; |
| --- | --- |

—

de moeilijke toegang tot exportkrediet;

| — | belastingen en douanerechten die nog steeds een belangrijke belemmering vormen voor bepaalde sectoren zoals tabak, textiel en kleding; |
| --- | --- |

—

belastingen en douanerechten die nog steeds een belangrijke belemmering vormen voor bepaalde sectoren zoals tabak, textiel en kleding;

| — | de complexiteit van oorsprongsregels en de kosten van oorsprongscertificaten; |
| --- | --- |

—

de complexiteit van oorsprongsregels en de kosten van oorsprongscertificaten;

| — | de naleving van de technische voorschriften en sanitaire en fytosanitaire normen en certificering en keuringen in verband met deze regels; |
| --- | --- |

—

de naleving van de technische voorschriften en sanitaire en fytosanitaire normen en certificering en keuringen in verband met deze regels;

| — | sanitaire en technische regelingen die slechts in bepaalde Amerikaanse deelstaten gelden of regels die daar van deelstaat tot deelstaat uiteenlopen; |
| --- | --- |

—

sanitaire en technische regelingen die slechts in bepaalde Amerikaanse deelstaten gelden of regels die daar van deelstaat tot deelstaat uiteenlopen;

| — | verschillende eisen in verband met kwalificaties en beperkingen van de economische activiteit in bepaalde deelstaten en lokale reguleringsdistricten; |
| --- | --- |

—

verschillende eisen in verband met kwalificaties en beperkingen van de economische activiteit in bepaalde deelstaten en lokale reguleringsdistricten;

| — | de bescherming van intellectuele eigendom, met name de schending van oorsprongsbenamingen en van verschillende regelingen op het gebied van merken en octrooien; |
| --- | --- |

—

de bescherming van intellectuele eigendom, met name de schending van oorsprongsbenamingen en van verschillende regelingen op het gebied van merken en octrooien;

| — | de kosten van de rechtsbescherming en het toezicht op de markt voor Europese bedrijven die beschikken over geografische aanduidingen; |
| --- | --- |

—

de kosten van de rechtsbescherming en het toezicht op de markt voor Europese bedrijven die beschikken over geografische aanduidingen;

| — | beperkingen inzake overheidsopdrachten als gevolg van de „Buy American Act” en de regelmatige wijzigingen die ertoe strekken om de reikwijdte van die „Act” uit te breiden; |
| --- | --- |

—

beperkingen inzake overheidsopdrachten als gevolg van de „Buy American Act” en de regelmatige wijzigingen die ertoe strekken om de reikwijdte van die „Act” uit te breiden;

| — | de complexiteit van de procedures voor visa, verblijf- en werkvergunningen en de uitoefening van activiteiten in de VS; |
| --- | --- |

—

de complexiteit van de procedures voor visa, verblijf- en werkvergunningen en de uitoefening van activiteiten in de VS;

| — | beperkingen of de vereiste vergunningen op federaal of deelstaatniveau voor bepaalde dienstverleners. |
| --- | --- |

—

beperkingen of de vereiste vergunningen op federaal of deelstaatniveau voor bepaalde dienstverleners.

Deze problemen zijn niet specifiek voor kmo’s, maar hun impact op deze groep is groter en heeft een sterker ontradend effect. In het kader van het TTIP vallen de meeste kmo’s onder specifieke hoofdstukken die zonder onderscheid van toepassing zijn op alle ondernemingen. Het kmo-hoofdstuk in het TTIP heeft dus een nogal beperkte doelstelling: bevordering van de participatie van alle kmo’s op de trans-Atlantische markt door informatie te verstrekken en de samenwerking tussen de met kmo's belaste autoriteiten op te voeren.

2.7.   
  Behoeften aan steun voor kmo’s

| 2.7.1. | Gelet op de barrières en de beperkte beschikbare middelen bestaat de eerste behoefte van kmo’s, en met name van kleine en micro-ondernemingen, uit diensten voor begeleiding en advies op maat, ook op het gebied van opleiding van werknemers (gepersonaliseerde begeleiding, coaching of mentoraat enz.), die in het algemeen door hun economische, beroeps- en bedrijfsorganisaties worden geleverd. Er moet voor worden gezorgd dat laatstgenoemde organisaties de nodige logistieke middelen krijgen om de bedrijven te kunnen informeren, te adviseren en individueel te begeleiden, met name wat betreft het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF). |
| --- | --- |

2.7.1.

Gelet op de barrières en de beperkte beschikbare middelen bestaat de eerste behoefte van kmo’s, en met name van kleine en micro-ondernemingen, uit diensten voor begeleiding en advies op maat, ook op het gebied van opleiding van werknemers (gepersonaliseerde begeleiding, coaching of mentoraat enz.), die in het algemeen door hun economische, beroeps- en bedrijfsorganisaties worden geleverd. Er moet voor worden gezorgd dat laatstgenoemde organisaties de nodige logistieke middelen krijgen om de bedrijven te kunnen informeren, te adviseren en individueel te begeleiden, met name wat betreft het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF).

| 2.7.2. | Naast deze begeleidings- en adviesdiensten op maat van elke kmo en afhankelijk van diens specifieke situatie en behoeften, moeten de bedrijven over de nodige middelen kunnen beschikken om hun materiële en immateriële investeringen te financieren. Met het oog daarop zou het EESC graag zien dat, naast de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF), ook de financiële instrumenten van het Cosme-programma, met name risicokapitaal en garantieregelingen, gemakkelijk toegankelijk zouden zijn voor kmo’s, inclusief voor deze die bereid zijn te investeren in de VS. |
| --- | --- |

2.7.2.

Naast deze begeleidings- en adviesdiensten op maat van elke kmo en afhankelijk van diens specifieke situatie en behoeften, moeten de bedrijven over de nodige middelen kunnen beschikken om hun materiële en immateriële investeringen te financieren. Met het oog daarop zou het EESC graag zien dat, naast de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF), ook de financiële instrumenten van het Cosme-programma, met name risicokapitaal en garantieregelingen, gemakkelijk toegankelijk zouden zijn voor kmo’s, inclusief voor deze die bereid zijn te investeren in de VS.

| 2.7.3. | De EU zou moeten nagaan welke verzekeringen voor de export van goederen en diensten worden aangeboden en dit aanbod op basis van de marktbehoeften verder moeten ontwikkelen. |
| --- | --- |

2.7.3.

De EU zou moeten nagaan welke verzekeringen voor de export van goederen en diensten worden aangeboden en dit aanbod op basis van de marktbehoeften verder moeten ontwikkelen.

2.8.   
  Het huidige kmo-hoofdstuk in het TTIP

Het EESC verheugt zich erover dat een hoofdstuk in de TTIP-onderhandelingen uitsluitend aan kmo's is gewijd maar zou de inhoud ervan kracht willen bijzetten (zie de voorstellen in het deel „Specifieke opmerkingen”). Het voorstel van de EU om in het TTIP een juridische tekst over kmo’s op te nemen, werd ter bespreking voorgelegd tijdens de onderhandelingsronde met de VS die plaatsvond op 19—23 mei 2014. Het gaat voor de Unie om een volstrekt nieuw hoofdstuk in een vrijhandelsovereenkomst. Een tekst werd op 7 januari 2015 gepubliceerd (13). De bepalingen nemen de vorm aan van een hoofdstuk X dat gewijd is aan kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en gaan over verschillende kwesties met het oog op de versterking van de deelname van kmo’s aan de handel en aan uitwisseling van goede praktijken.

2.8.1.   Samenwerking inzake kmo’s

Partijen moeten informatie uitwisselen, instrumenten en middelen met betrekking tot intellectuele-eigendomsrechten ontwikkelen en ter beschikking stellen, goede regelgevingspraktijken uitwisselen, ondernemingen ondersteunen en verschaffing van risicokapitaal aan en investeringen in kleine bedrijven stimuleren om het concurrentievermogen van kmo’s op de wereldmarkt te versterken.

2.8.2.   Marktgegevens en uitwisseling van informatie

Het huidige voorstel voor artikel X, lid 2, betreft uitwisseling van informatie tussen partijen. Er zou een website moeten worden opgezet met daarop de meest relevante informatie (zoals de tekst van het TTIP, douanevoorschriften, een register van de geldende technische voorschriften, sanitaire en fytosanitaire maatregelen, de regels inzake overheidsopdrachten en de procedures voor de registratie van bedrijven). Er moet door een groep van deskundigen uit de EU en de VS een gezamenlijke analyse worden gemaakt van het programma voor de harmonisatie van gegevens over de gebieden die het belangrijkst zijn voor kmo’s.

Ook zouden partijen een onlinedatabank in alle EU-talen oprichten waarin met name alle codes van de douanenomenclatuur en de tarieven, de oorsprongsregels en de voorschriften betreffende de aanduiding van het land van oorsprong worden opgenomen.

2.8.3.   Technische bijstand

In het voorstel van de Commissie wordt verwezen naar één enkel informatieloket (artikel X, lid 2, onder c)). De trans-Atlantische Economische Raad pleit ook voor de oprichting van een dergelijke dienst. Een uitgebreid subnetwerk van zulke informatieloketten, dat wordt ondersteund door betrouwbare kmo-organisaties met goede contacten in het Europese en Amerikaanse bedrijfsleven, zou kunnen zorgen voor deskundige invloed en grotere betrokkenheid van de verschillende overheden en stakeholders.

2.8.4.   Instelling van een kmo-comité

Het ontwerpartikel X.4 is gericht op het opzetten van een trans-Atlantische Comité.

3.   Bijzondere opmerkingen

3.1.   
  De meting van het effect van verschillen in de definitie van een kmo

Europeanen en Amerikanen hebben niet dezelfde opvatting over het begrip „kmo”. Er bestaat een maximaal verschil van tussen 250 en 1  000 werknemers. Daarnaast varieert in de VS de definitie van „kmo” naargelang de sector in kwestie (14). Over het algemeen omvat deze bedrijven met minder dan 500 werknemers, maar in sommige sectoren kan dat getal tot 750 of zelfs 1  000 oplopen. Meestal zijn zij niet gedefinieerd op basis van de omzet of het jaarlijkse balanstotaal.

Het EESC verzoekt de diensten van de Europese Commissie om een gedetailleerd overzicht te geven, per sector, van de definitie van kmo in de VS. Voorts zouden vooral werkzaamheden moeten worden aangevat om na te gaan of deze verschillen in definitie niet nadelig zijn voor de Europese kmo’s die kleiner zijn.

| 3.1.1. | De gereguleerde en niet-gereguleerde vrije beroepen vormen een speciale categorie van kmo die in uiteenlopende vorm en mate in alle EU-lidstaten voorkomt. Hun markt- en dienstenaanbod is gebaseerd op gespecialiseerde kennis en wordt gekenmerkt door een specifieke vertrouwensrelatie met de cliënt en door specifieke onafhankelijkheidsvereisten. Afgezien van hun belang als economische partner maken vrije beroepen deel uit van het Europees maatschappelijk model. |
| --- | --- |

3.1.1.

De gereguleerde en niet-gereguleerde vrije beroepen vormen een speciale categorie van kmo die in uiteenlopende vorm en mate in alle EU-lidstaten voorkomt. Hun markt- en dienstenaanbod is gebaseerd op gespecialiseerde kennis en wordt gekenmerkt door een specifieke vertrouwensrelatie met de cliënt en door specifieke onafhankelijkheidsvereisten. Afgezien van hun belang als economische partner maken vrije beroepen deel uit van het Europees maatschappelijk model.

3.2.   
  De evaluatie en follow-up van de effecten van een grotere trans-Atlantische markt op wel en niet exporterende bedrijven

Gezien het belang van kmo’s voor de Europese economie, is het essentieel, vooral met het oog op de werkgelegenheidseffecten, dat er wordt nagedacht over een plan voor een zorgvuldige analyse, per sector en per lidstaat, van de te verwachten gevolgen van goedkeuring van het huidige ontwerp-TTIP voor Europese kmo’s. Er moeten ex-ante- en ex-postbeoordelingen worden gemaakt van de mogelijke impact van de invoering van een trans-Atlantische markt voor kmo’s, zeer kleine en micro-ondernemingen en vrije beroepen, waarbij het er niet toe doet of zij al dan niet exporteren.

Het Europees Parlement heeft zich reeds gebogen over de gevolgen van het TTIP voor de industrie en de energiemarkt en concludeert tot een positief effect, dat echter per sector varieert (15). Het effect op andere sectoren, die nauwer verbonden zijn met de plaatselijke economie (men denke aan landbouw, toerisme, ambacht, ICT, hotel- en restaurantbedrijf, industrie, zelfstandigen, diensten, vrije beroepen enz.), is nog niet specifiek onderzocht.

Tijdens de volgende TTIP-onderhandelingsronde moet een ambitieus resultaat worden geboekt voor de landbouwsector, waarin de nadruk ligt op markttoegang, geografische aanduidingen en sanitaire en fytosanitaire maatregelen. De in de EU geldende strenge normen op het vlak van voedselveiligheid en dier- en volksgezondheid dienen absoluut behouden te blijven.

Het is van essentieel belang te kunnen anticiperen op de wijze waarop deze bedrijven zullen worden getroffen door een meer geïntegreerde trans-Atlantische markt. Vragen zijn bijv. of het door het TTIP geïnitieerde nieuwe concurrentielandschap zal resulteren in wijzigingen van hun economisch model, productiemethoden, aard van de diensten en strategieën voor investeringen en werkgelegenheid. Tevens dient te worden voorzien in aanpassingsmaatregelen die alle kmo’s in staat stellen om van de voordelen van het TTIP te profiteren.

3.3.   
  Een nieuw de-minimisplafond om kmo’s en micro-ondernemingen te helpen om de markt op kleinschalige wijze uit te proberen

Onder het de-minimisplafond wordt er geen recht of heffing opgelegd en zijn de inklaringsprocedures, met inbegrip van gegevensvereisten, miniem.

De Atlantische Raad en, meer in algemene zin, de VS willen de huidige limieten optrekken tot 800 USD voor door kleine ondernemingen verzonden pakketjes naar de VS of de EU — de huidige bedragen zijn respectievelijk 200 USD en 150 EUR. In de Europese Unie, ook wanneer de goederen zijn vrijgesteld van douanerechten, moet btw worden geheven voor zendingen met een waarde van meer dan 10 of 22 EUR (afhankelijk van de lidstaat).

Hogere de-minimisplafonds ten behoeve van vliegtuigpassagiers en voor binnenkomende zendingen kunnen, met name in de sector consumptiegoederen, kmo's, en met name nieuwe startende ondernemingen, helpen bij kleinschalige uitvoer of in de e-handel zonder dat er douanerechten moeten worden betaald. Het EESC verzoekt de Europese Commissie om na te gaan of dit verzoek (gevolgen voor de inkomsten uit douanerechten, intellectuele eigendom enz.) kan worden ingewilligd. Het is tevens ingenomen met het initiatief van de Europese Unie om een databank te starten genaamd „10 things to know when doing business online” (16) voor Europese bedrijven die hun producten naar andere lidstaten uitvoeren. Het denkt dat een dergelijke databank ook kan worden aangepast aan de trans-Atlantische handel.

3.4.   
  Noodzakelijke toegang tot alle relevante informatie via een meertalige portaalsite

Het EESC steunt de oproep van de Europese Commissie betreffende de oprichting van een portaal voor kmo’s en formuleert daarbij de volgende verzoeken:

| — | alle informatie moet in de 24 officiële talen van de Unie beschikbaar zijn; |
| --- | --- |

—

alle informatie moet in de 24 officiële talen van de Unie beschikbaar zijn;

| — | de software moet zo eenvoudig mogelijk en gemakkelijk te gebruiken zijn; |
| --- | --- |

—

de software moet zo eenvoudig mogelijk en gemakkelijk te gebruiken zijn;

| — | een steekproef van kmo’s van de EU moet de databank testen op hun behoeften; |
| --- | --- |

—

een steekproef van kmo’s van de EU moet de databank testen op hun behoeften;

| — | de databank moet ook voorzien zijn van mensen die vragen van beide zijden van de Atlantische Oceaan kunnen beantwoorden. |
| --- | --- |

—

de databank moet ook voorzien zijn van mensen die vragen van beide zijden van de Atlantische Oceaan kunnen beantwoorden.

Het verslag van de Commissie over kmo's en het TTIP maakt duidelijk dat een groot deel van de exporteurs de regels die voor hun uitvoer gelden, wel kennen, maar niet (kunnen) weten of het om federale, deelstaat- of particuliere normen gaat. Het is daarom belangrijk dat de autoriteiten regelmatig kunnen vaststellen welke procedures en voorschriften als bijzonder moeilijk door de kmo’s worden ervaren en voorzien in specifieke memoranda en beschrijvingen van de te nemen stappen om aan eisen te voldoen.

3.5.   
  Een representatief kmo-comité met specifieke bevoegdheden

Het EESC is ingenomen met de dialoog die reeds is geïnstitutionaliseerd door de kmo- autoriteiten in de EU en de VS. Wel moet worden gezorgd voor een passende vertegenwoordiging van de representatieve kmo-organisaties in die trans-Atlantische dialoog. De samenstelling van het toekomstige kmo-comité mag niet tot nationale overheden beperkt blijven en dus moeten ook de representatieve organisaties van kmo’s, zeer kleine en micro-ondernemingen (EU en VS) er zitting in hebben. Sommige algemene bepalingen betreffende kmo’s zullen ook aanzienlijke gevolgen hebben voor hun werknemers en de consumenten van hun producten. Het is derhalve zaak dat die belanghebbenden als adviseurs in het toekomstige kmo-comité vertegenwoordigd zijn, zodat van meet af aan terdege rekening kan worden gehouden met hun belangen.

Dat comité zou zich met het volgende bezig moeten houden: follow-up van de toepassingsvoorwaarden van het TTIP op kmo's, zeer kleine en micro-ondernemingen, alsook van het effect ervan op hun werknemers en de consumenten van hun producten, impactstudies, oplossingen voor problemen die door kmo’s, zeer kleine en micro-ondernemingen, werknemers daarvan en consumenten van hun producten worden ondervonden, organisatie van de communicatie met die bedrijven enz.

3.6.   
  Nationale en regionale informatiecampagne

Het is essentieel dat kmo’s toegang hebben tot juiste informatie, zodat ze kunnen profiteren van de nieuwe kansen die het TTIP biedt. Te denken valt hier aan de afschaffing van douanerechten en vereenvoudiging van de handel of samenwerking op regelgevingsgebied. Dat zou moeten resulteren in toenadering of wederzijdse erkenning van conformiteitsbeoordelingen, kwalificaties en beroepsreguleringen.

Dergelijke informatie kan niet alleen worden verstrekt via internetsites. Kmo’s moeten meer kennis krijgen over overheidssteun. Dus moet er een voorlichtingscampagne over internationale handel en investeringen in de VS worden opgestart met medewerking van exportdeskundigen. Kmo’s weten nog heel weinig van instrumenten die kunnen helpen bij hun internationalisering, zoals de databank voor markttoegang en het Enterprise Europe Network. Ze moeten eerst thuis aan de slag alvorens in het buitenland resultaten te kunnen boeken. Daarom moeten zij alert zijn voor nationale en eventuele Europese steunmogelijkheden.

Ook beveelt het EESC de oprichting aan van een netwerk van verenigingen van kmo’s in de EU en de VS, met als taak het promoten van het TTIP en zulks via een echte „bottom-up”-aanpak.

3.7.   
  Verdieping van het Europese kmo-beleid

| 3.7.1. | Het is belangrijk dat het TTIP niet wordt opgevat als een middel om de preferentiële behandeling van kmo’s in het kader van lokale en regionale overheidsopdrachten aan te tasten. Het TTIP moet dergelijke prioriteiten handhaven, voor zover de regels zonder onderscheid voor Europese en Amerikaanse kmo’s gelden. |
| --- | --- |

3.7.1.

Het is belangrijk dat het TTIP niet wordt opgevat als een middel om de preferentiële behandeling van kmo’s in het kader van lokale en regionale overheidsopdrachten aan te tasten. Het TTIP moet dergelijke prioriteiten handhaven, voor zover de regels zonder onderscheid voor Europese en Amerikaanse kmo’s gelden.

| 3.7.2. | Voorts is het in het onderhandelingsproces en in het kader van de samenwerking op regelgevingsgebied van cruciaal belang het beginsel „Denk eerst klein” in acht te nemen, zodat reeds bij het begin van het wetgevingsproces rekening wordt gehouden met de prioriteiten en de specifieke situatie van kleine en micro-ondernemingen, en hun specifieke belangen worden behartigd. Met het oog daarop zou het EESC graag zien dat kleine en micro-ondernemingen een specifieke vertegenwoordiging krijgen in de adviesgroep (TTIP Advisory Board). |
| --- | --- |

3.7.2.

Voorts is het in het onderhandelingsproces en in het kader van de samenwerking op regelgevingsgebied van cruciaal belang het beginsel „Denk eerst klein” in acht te nemen, zodat reeds bij het begin van het wetgevingsproces rekening wordt gehouden met de prioriteiten en de specifieke situatie van kleine en micro-ondernemingen, en hun specifieke belangen worden behartigd. Met het oog daarop zou het EESC graag zien dat kleine en micro-ondernemingen een specifieke vertegenwoordiging krijgen in de adviesgroep (TTIP Advisory Board).

| 3.7.3. | Wat de samenwerking op regelgevingsgebied betreft, moet bijstand worden verleend op maat van kmo’s, met name kleine en micro-ondernemingen, om hen te helpen zich aan de regelgeving aan te passen. |
| --- | --- |

3.7.3.

Wat de samenwerking op regelgevingsgebied betreft, moet bijstand worden verleend op maat van kmo’s, met name kleine en micro-ondernemingen, om hen te helpen zich aan de regelgeving aan te passen.

| 3.7.4. | Benadrukt moet worden dat een aanzienlijk aantal ondernemingen die investeren of exporteren op de trans-Atlantische markt, innovatieve bedrijven zijn en behoefte hebben aan begrijpelijke en strikte regels ter bescherming van de intellectuele eigendom, en dat zowel in de VS als in de EU. |
| --- | --- |

3.7.4.

Benadrukt moet worden dat een aanzienlijk aantal ondernemingen die investeren of exporteren op de trans-Atlantische markt, innovatieve bedrijven zijn en behoefte hebben aan begrijpelijke en strikte regels ter bescherming van de intellectuele eigendom, en dat zowel in de VS als in de EU.

| 3.7.5. | Wat de voedingsmiddelensector betreft, moet bijzondere aandacht worden besteed aan ondernemingen die hun productie en ermee gerelateerde processen baseren op ethische, culturele en milieuoverwegingen. Het is essentieel om de handel in deze producten te blijven promoten. Die dragen namelijk bij tot duurzame ontwikkeling. Voorts moet er voor een toereikende bescherming van geografische aanduidingen worden gezorgd. Die vormen immers een waarborg voor de consument, zowel wat betreft de oorsprong van producten als wat betreft de productiemethoden. De EU hanteert al jarenlang een kwaliteitsbeleid voor haar producten, dat een van haar belangrijkste voordelen vormt en de producenten van de Unie een concurrentievoordeel biedt; dit draagt in hoge mate bij aan het behoud van de culturele en gastronomische traditie en steunt de plattelandsontwikkeling, alsook het beleid voor markt- en inkomenssteun van de producenten. |
| --- | --- |

3.7.5.

Wat de voedingsmiddelensector betreft, moet bijzondere aandacht worden besteed aan ondernemingen die hun productie en ermee gerelateerde processen baseren op ethische, culturele en milieuoverwegingen. Het is essentieel om de handel in deze producten te blijven promoten. Die dragen namelijk bij tot duurzame ontwikkeling. Voorts moet er voor een toereikende bescherming van geografische aanduidingen worden gezorgd. Die vormen immers een waarborg voor de consument, zowel wat betreft de oorsprong van producten als wat betreft de productiemethoden. De EU hanteert al jarenlang een kwaliteitsbeleid voor haar producten, dat een van haar belangrijkste voordelen vormt en de producenten van de Unie een concurrentievoordeel biedt; dit draagt in hoge mate bij aan het behoud van de culturele en gastronomische traditie en steunt de plattelandsontwikkeling, alsook het beleid voor markt- en inkomenssteun van de producenten.

| 3.7.6. | Het Comité zal zich in een ander advies buigen over de ervaringen met de SBA in de VS en de EU ten einde inzicht te verschaffen in de voordelen die de Amerikaanse „Act” de Amerikaanse kmo’s biedt op het gebied van bijv. overheidsopdrachten of financiering. Daarna kunnen op het juiste moment voorstellen worden gedaan ter verbetering van en met het oog op efficiëntere werkmethoden voor de EU-„Act” om deze voor Europese kmo’s gunstiger en dwingender te maken. |
| --- | --- |

3.7.6.

Het Comité zal zich in een ander advies buigen over de ervaringen met de SBA in de VS en de EU ten einde inzicht te verschaffen in de voordelen die de Amerikaanse „Act” de Amerikaanse kmo’s biedt op het gebied van bijv. overheidsopdrachten of financiering. Daarna kunnen op het juiste moment voorstellen worden gedaan ter verbetering van en met het oog op efficiëntere werkmethoden voor de EU-„Act” om deze voor Europese kmo’s gunstiger en dwingender te maken.

Brussel, 2 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  Chief Economist Note van DG Handel „SMEs are more important than you think! Challenges and opportunities for EU exporting SMEs” (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2014/september/tradoc_152792.pdf).

1

(2)  „Small and Medium Sized Entreprises and the Transatlantic Trade and Investment Partnership” (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153348.pdf).

2

(3)  Zie de voetnoot op blz. 1.

3

(4)  https://www.sba.gov/sites/default/files/files/Size_Standards_Table.pdf

4

(5)  PB C 424 van 26.11.2014, blz. 9.

5

(6)  Zie de voetnoot op blz. 1.

6

(7)  De internationalisering van kmo's — eindrapport 2010. „Annual report on European SMEs 2013/2014” (Jaarverslag 2013/2014 over Europese kmo’s) (http://ec.europa.eu/growth/smes/business-friendly-environment/performance-review/files/supporting-documents/2014/annual-report-smes-2014_en.pdf, blz. 62).

7

(8)  Zie voetnoot 7.

8

(9)  USITC, „Small and Medium-Sized Enterprises: Overview of Participation in U.S. Exports” („The Role of SMEs in U.S. Exports”), 2010 (http://www.usitc.gov/publications/332/pub4125.pdf).

9

(10)  „The Transatlantic Trade and Investment Partnership — Big Opportunities for Small Business” („Grote kansen voor kleine ondernemingen”), Atlantische Raad (http://www.atlanticcouncil.org/images/publications/TTIP_SME_Report.pdf, blz. 3).

10

(11)  WTO, wt/COMTD/AFT/W/53, blz. 23.

11

(12)  „The Transatlantic Trade and Investment Partnership — Big Opportunities for Small Business” („Grote kansen voor kleine ondernemingen”), Atlantic Council, (http://www.atlanticcouncil.org/images/publications/TTIP_SME_Report.pdf, blz. 3); „Small and medium sized enterprises and the Transatlantic Trade and Investment Partnership” (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153348.pdf); „Small companies in a big market” (http://www.svensktnaringsliv.se/english/publications/small-companies-in-a-big-market-how-a-free-trade-agreement-betwee_611404.html).

12

(13)  http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/january/tradoc_153028.pdf

13

(14)  https://www.sba.gov/sites/default/files/files/Size_Standards_Table.pdf

14

(15)  ITRE-Commissie „TTIP impact on European Energy markets and manufacturing industries”, 2015 (http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2015/536316/IPOL_STU(2015)536316_EN.pdf).

15

(16)  https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/dem/watify/selling-online?language=nl

16

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/44 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/44

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/07)

| Rapporteur: | An LE NOUAIL MARLIÈRE |
| --- | --- |

Rapporteur:

An LE NOUAIL MARLIÈRE

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (hierna: EESC) heeft op 22 januari 2015 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over de

„Doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio”.

De afdeling Externe Betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 juni 2015 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e plenaire vergadering (vergadering van 1 juli 2015) het volgende advies uitgebracht, dat met 57 stemmen voor en 22 stemmen tegen, bij 7 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC beveelt de lidstaten van de UMZ en van de EU aan om de overeengekomen duurzameontwikkelingsdoelen te bekrachtigen door over te gaan tot de ratificatie van de desbetreffende internationale verdragen. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC beveelt de lidstaten van de UMZ en van de EU aan om de overeengekomen duurzameontwikkelingsdoelen te bekrachtigen door over te gaan tot de ratificatie van de desbetreffende internationale verdragen.

| 1.2. | Het EESC beveelt de lidstaten van de UMZ en van de EU aan om de overheidsinvesteringen die noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelen, goed te beschermen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC beveelt de lidstaten van de UMZ en van de EU aan om de overheidsinvesteringen die noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelen, goed te beschermen.

| 1.3. | Het EESC beveelt de lidstaten van de UMZ en van de EU aan om de tenuitvoerlegging van de doelstellingen zo dicht mogelijk bij de bevolking te organiseren, met deelname van maatschappelijke organisaties en lokale gemeenschappen. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC beveelt de lidstaten van de UMZ en van de EU aan om de tenuitvoerlegging van de doelstellingen zo dicht mogelijk bij de bevolking te organiseren, met deelname van maatschappelijke organisaties en lokale gemeenschappen.

| 1.4. | Het Comité neemt nota van de conclusies van de Raad Buitenlandse Zaken en Internationale Betrekkingen van 26 mei 2015 en in het jaarverslag 2015 van de Europese Commissie over de toezeggingen en de prestaties van de EU en de lidstaten inzake officiële ontwikkelingshulp. |
| --- | --- |

1.4.

Het Comité neemt nota van de conclusies van de Raad Buitenlandse Zaken en Internationale Betrekkingen van 26 mei 2015 en in het jaarverslag 2015 van de Europese Commissie over de toezeggingen en de prestaties van de EU en de lidstaten inzake officiële ontwikkelingshulp.

| 1.5. | Het betreurt echter dat de EU zich tot 2030 geeft om het streefcijfer van 0,7 % van het bbp te halen (1). |
| --- | --- |

1.5.

Het betreurt echter dat de EU zich tot 2030 geeft om het streefcijfer van 0,7 % van het bbp te halen (1).

| 1.6. | Het Comité steunt de EU in haar plan om niet-financiële aspecten (ratificatie van internationale rechtsinstrumenten, bestrijding van financiële criminaliteit) kracht bij te zetten. |
| --- | --- |

1.6.

Het Comité steunt de EU in haar plan om niet-financiële aspecten (ratificatie van internationale rechtsinstrumenten, bestrijding van financiële criminaliteit) kracht bij te zetten.

| 1.7. | Het verzoekt de Commissie om een coherent standpunt uit te dragen tussen de bi-, pluri- en multilaterale handelsbelangen en de doelstellingen van duurzame ontwikkeling, opdat de geloofwaardigheid van de doelstellingen evenals van de Europese steun in stand kan worden gehouden. |
| --- | --- |

1.7.

Het verzoekt de Commissie om een coherent standpunt uit te dragen tussen de bi-, pluri- en multilaterale handelsbelangen en de doelstellingen van duurzame ontwikkeling, opdat de geloofwaardigheid van de doelstellingen evenals van de Europese steun in stand kan worden gehouden.

| 1.8. | Het Comité beveelt aan om de dialoog tussen de sociale partners en de Europese instellingen voor beroepsopleiding en levenslang leren, waaraan het naar behoren heeft deelgenomen en die het mede tot stand heeft gebracht (2), voort te zetten, evenals de programma’s en maatregelen op dit gebied. |
| --- | --- |

1.8.

Het Comité beveelt aan om de dialoog tussen de sociale partners en de Europese instellingen voor beroepsopleiding en levenslang leren, waaraan het naar behoren heeft deelgenomen en die het mede tot stand heeft gebracht (2), voort te zetten, evenals de programma’s en maatregelen op dit gebied.

| 1.9. | Het Comité is er voorstander van dat deze aanbevelingen worden opgenomen in het EU-programma en in het nabuurschapsbeleid: samenhang tussen het handels-, buitenland-, ontwikkelings- en financieringsbeleid en voor bescherming van de democratie en de mensenrechten, conform de door vicevoorzitter Federica MOGHERINI ten overstaande van het maatschappelijk middenveld op 28 mei 2015 gedane toezeggingen (3). |
| --- | --- |

1.9.

Het Comité is er voorstander van dat deze aanbevelingen worden opgenomen in het EU-programma en in het nabuurschapsbeleid: samenhang tussen het handels-, buitenland-, ontwikkelings- en financieringsbeleid en voor bescherming van de democratie en de mensenrechten, conform de door vicevoorzitter Federica MOGHERINI ten overstaande van het maatschappelijk middenveld op 28 mei 2015 gedane toezeggingen (3).

2.   Inleiding

| 2.1. | De discussie over de doelstellingen op het gebied van duurzame ontwikkeling voor de periode na 2015 zal de komende jaren een belangrijke plaats op de Europese en de mondiale agenda innemen. De Euro-mediterrane regio heeft een aantal specifieke kenmerken die aandacht vergen bij de vraag hoe de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling ondergebracht moeten worden in het Europees nabuurschapsbeleid en in het beleid van de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied. Factoren als voedselveiligheid, armoede en sociale uitsluiting, schaarse toegang tot water, de democratische en economische overgang die de landen in deze regio meemaken, de noodzaak om de vrede en veiligheid te herstellen, zijn voldoende redenen om een EESC-advies op te stellen met als doel enkele richtsnoeren te formuleren voor de tenuitvoerlegging en de follow-up van de agenda voor de periode na 2015 in het Middellandse Zeebekken. |
| --- | --- |

2.1.

De discussie over de doelstellingen op het gebied van duurzame ontwikkeling voor de periode na 2015 zal de komende jaren een belangrijke plaats op de Europese en de mondiale agenda innemen. De Euro-mediterrane regio heeft een aantal specifieke kenmerken die aandacht vergen bij de vraag hoe de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling ondergebracht moeten worden in het Europees nabuurschapsbeleid en in het beleid van de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied. Factoren als voedselveiligheid, armoede en sociale uitsluiting, schaarse toegang tot water, de democratische en economische overgang die de landen in deze regio meemaken, de noodzaak om de vrede en veiligheid te herstellen, zijn voldoende redenen om een EESC-advies op te stellen met als doel enkele richtsnoeren te formuleren voor de tenuitvoerlegging en de follow-up van de agenda voor de periode na 2015 in het Middellandse Zeebekken.

| 2.2. | Door de concrete uitdagingen op papier te zetten en voorstellen voor het Middellandse Zeegebied met het maatschappelijk middenveld uit te werken, kan het EESC nuttig advies geven aan de regeringen in deze geteisterde regio en aan de Europese instellingen. |
| --- | --- |

2.2.

Door de concrete uitdagingen op papier te zetten en voorstellen voor het Middellandse Zeegebied met het maatschappelijk middenveld uit te werken, kan het EESC nuttig advies geven aan de regeringen in deze geteisterde regio en aan de Europese instellingen.

| 2.3. | Met dit advies wenst het EESC een vervolg te geven aan de werkzaamheden van het EESC op het gebied van de duurzame doelstellingen in het algemeen en zich in het bijzonder te richten op één specifieke geografische regio, het Middellandse Zeebekken. |
| --- | --- |

2.3.

Met dit advies wenst het EESC een vervolg te geven aan de werkzaamheden van het EESC op het gebied van de duurzame doelstellingen in het algemeen en zich in het bijzonder te richten op één specifieke geografische regio, het Middellandse Zeebekken.

| 2.4. | De secretaris-generaal van de VN heeft een samenvattend verslag ingediend van de bijdragen die zijn verzameld door de open werkgroep belast met het onderzoeken van universele duurzameontwikkelingsdoelen na 2015. Een en ander is het resultaat van de na de Rio + 20-conferentie goedgekeurde verklaring van de regeringen getiteld „Welke toekomst willen we nu eigenlijk?” en waarbij is besloten om de millenniumdoelstellingen die specifiek zijn voor de ontwikkelingslanden, om te zetten in universele doelstellingen — hoewel verschillend — die betrekking hebben op de hele mensheid, zowel in de industrielanden als in opkomende economieën, ontwikkelingslanden en de minst ontwikkelde landen. Er heeft uitgebreid overleg plaatsgevonden met diverse regionale en subregionale overheden, en de belangrijkste, bij de Verenigde Naties vertegenwoordigde geledingen van het maatschappelijk middenveld hebben de gelegenheid gehad om hun standpunten uiteen te zetten en hun belangen te verdedigen. Er zijn 17 doelstellingen en 169 streefcijfers vastgesteld wat de „middelen voor de tenuitvoerlegging en het wereldwijde partnerschap voor duurzame ontwikkeling” betreft. |
| --- | --- |

2.4.

De secretaris-generaal van de VN heeft een samenvattend verslag ingediend van de bijdragen die zijn verzameld door de open werkgroep belast met het onderzoeken van universele duurzameontwikkelingsdoelen na 2015. Een en ander is het resultaat van de na de Rio + 20-conferentie goedgekeurde verklaring van de regeringen getiteld „Welke toekomst willen we nu eigenlijk?” en waarbij is besloten om de millenniumdoelstellingen die specifiek zijn voor de ontwikkelingslanden, om te zetten in universele doelstellingen — hoewel verschillend — die betrekking hebben op de hele mensheid, zowel in de industrielanden als in opkomende economieën, ontwikkelingslanden en de minst ontwikkelde landen. Er heeft uitgebreid overleg plaatsgevonden met diverse regionale en subregionale overheden, en de belangrijkste, bij de Verenigde Naties vertegenwoordigde geledingen van het maatschappelijk middenveld hebben de gelegenheid gehad om hun standpunten uiteen te zetten en hun belangen te verdedigen. Er zijn 17 doelstellingen en 169 streefcijfers vastgesteld wat de „middelen voor de tenuitvoerlegging en het wereldwijde partnerschap voor duurzame ontwikkeling” betreft.

| 2.5. | Twee belangrijke en onlosmakelijk met duurzame ontwikkeling na 2015 verbonden evenementen vinden in 2015 plaats: een internationale conferentie over de financiering van ontwikkeling, in juli 2015 in Addis Abeba, en de 21e conferentie van de partijen bij het VN-raamverdrag inzake klimaatverandering eind 2015 in Parijs. |
| --- | --- |

2.5.

Twee belangrijke en onlosmakelijk met duurzame ontwikkeling na 2015 verbonden evenementen vinden in 2015 plaats: een internationale conferentie over de financiering van ontwikkeling, in juli 2015 in Addis Abeba, en de 21e conferentie van de partijen bij het VN-raamverdrag inzake klimaatverandering eind 2015 in Parijs.

| 2.6. | Het programma voor duurzame ontwikkeling voor de periode na 2015 heeft tot doel een kader vast te stellen voor de toekomstige activiteiten van de Verenigde Naties op het terrein. Hierbij wordt een nieuwe koers inzake gelijkheid, sociale integratie en fatsoenlijk werk ingeslagen, en tegelijkertijd gestreefd naar behoud van duurzame inkomstenbronnen voor werkenden, milieubescherming en respect voor het ritme van vernieuwing van natuurlijke en biologische hulpbronnen. Dit programma gaat uit van de vaststelling dat het economische model waarop onze samenlevingen geschoeid zijn, niet duurzaam is. Dit betekent dat de wereldleiders hun ambitieniveau hoog moeten houden. De situatie op economisch, sociaal, ecologisch en politiek vlak is in vele delen van de wereld, en vooral in de Euromed-regio, absoluut niet houdbaar. Om de duurzameontwikkelingsdoelen te verwezenlijken, zijn veel lidstaten van mening dat de economische en financiële beginselen die momenteel ten grondslag liggen aan de economie, in ieder geval moeten veranderen. |
| --- | --- |

2.6.

Het programma voor duurzame ontwikkeling voor de periode na 2015 heeft tot doel een kader vast te stellen voor de toekomstige activiteiten van de Verenigde Naties op het terrein. Hierbij wordt een nieuwe koers inzake gelijkheid, sociale integratie en fatsoenlijk werk ingeslagen, en tegelijkertijd gestreefd naar behoud van duurzame inkomstenbronnen voor werkenden, milieubescherming en respect voor het ritme van vernieuwing van natuurlijke en biologische hulpbronnen. Dit programma gaat uit van de vaststelling dat het economische model waarop onze samenlevingen geschoeid zijn, niet duurzaam is. Dit betekent dat de wereldleiders hun ambitieniveau hoog moeten houden. De situatie op economisch, sociaal, ecologisch en politiek vlak is in vele delen van de wereld, en vooral in de Euromed-regio, absoluut niet houdbaar. Om de duurzameontwikkelingsdoelen te verwezenlijken, zijn veel lidstaten van mening dat de economische en financiële beginselen die momenteel ten grondslag liggen aan de economie, in ieder geval moeten veranderen.

| 2.7. | In het noordelijke deel van de Euromed-regio liggen de Zuid-Europese landen die te kampen hebben met sociaaleconomische situaties die niet langer worden geaccepteerd door de burgers. Door deze situaties kunnen de milieu- en klimaatdoelstellingen niet ten uitvoer worden gelegd, waardoor de Europese burgers de mogelijkheid tot een andere ecologische, economische en sociale ruimte wordt ontzegd. Jongeren krijgen ondanks de door nationale of Europese overheden gedane investeringen in het onderwijs niet de kansen om zich te ontplooien en bij te dragen tot de bevordering van het concurrentievermogen op economisch, sociaal en milieugebied in de EU. |
| --- | --- |

2.7.

In het noordelijke deel van de Euromed-regio liggen de Zuid-Europese landen die te kampen hebben met sociaaleconomische situaties die niet langer worden geaccepteerd door de burgers. Door deze situaties kunnen de milieu- en klimaatdoelstellingen niet ten uitvoer worden gelegd, waardoor de Europese burgers de mogelijkheid tot een andere ecologische, economische en sociale ruimte wordt ontzegd. Jongeren krijgen ondanks de door nationale of Europese overheden gedane investeringen in het onderwijs niet de kansen om zich te ontplooien en bij te dragen tot de bevordering van het concurrentievermogen op economisch, sociaal en milieugebied in de EU.

| 2.8. | Er zijn maar weinig nieuwe banen gecreëerd sinds 2008; veel banen zijn zelfs verdwenen en de schepping van nieuwe werkgelegenheid sluit niet aan op de demografische ontwikkelingen, evenmin als de komst op de arbeidsmarkt van nieuwe gediplomeerden. Er is dan ook grote weerstand tegen een bezuinigingsbeleid dat geen perspectieven biedt. De politieke en openbare diensten op het gebied van onderwijs, gezondheid, vervoer en huisvesting lijden onder de bezuinigingsmaatregelen, terwijl de duurzameontwikkelingsdoelen juist vragen om een versterking van deze diensten. Het aantal daklozen en mensen met huisvestingsproblemen in de EU-28 is stijgende en de meeste nieuwe banen worden gekenmerkt door een veel te grote flexibiliteit, precariteit en uitzichtloosheid. Het aantal weinig betaalde of slechtbetaalde stagiairs rijst uit de pan en in de Europese samenlevingen zien we een toename van radicalisering, intolerantie, afwijzing van de ander, onbegrip en een groeiende kloof tussen generaties; individualisme en overlevingsdrang brengen verdeeldheid tussen beroepsmatig functionerende politici en gefrustreerde burgers. |
| --- | --- |

2.8.

Er zijn maar weinig nieuwe banen gecreëerd sinds 2008; veel banen zijn zelfs verdwenen en de schepping van nieuwe werkgelegenheid sluit niet aan op de demografische ontwikkelingen, evenmin als de komst op de arbeidsmarkt van nieuwe gediplomeerden. Er is dan ook grote weerstand tegen een bezuinigingsbeleid dat geen perspectieven biedt. De politieke en openbare diensten op het gebied van onderwijs, gezondheid, vervoer en huisvesting lijden onder de bezuinigingsmaatregelen, terwijl de duurzameontwikkelingsdoelen juist vragen om een versterking van deze diensten. Het aantal daklozen en mensen met huisvestingsproblemen in de EU-28 is stijgende en de meeste nieuwe banen worden gekenmerkt door een veel te grote flexibiliteit, precariteit en uitzichtloosheid. Het aantal weinig betaalde of slechtbetaalde stagiairs rijst uit de pan en in de Europese samenlevingen zien we een toename van radicalisering, intolerantie, afwijzing van de ander, onbegrip en een groeiende kloof tussen generaties; individualisme en overlevingsdrang brengen verdeeldheid tussen beroepsmatig functionerende politici en gefrustreerde burgers.

| 2.9. | Ten zuiden van de Middellandse Zee hebben we een afwijzing gezien van dictaturen die beslag hadden gelegd op de economie en geen ruimte boden voor vrijheid van meningsuiting en gelijkheid tussen de burgers. De transitie heeft verschillende gedaantes aangenomen, gaande van nationale consensus voor de invoering van een democratie tot het herstel van een autoritair bewind door een almachtige militaire klasse. Hierdoor hebben de radicale groeperingen kunnen profiteren, hetzij om tot gewapende bezetting over te gaan, hetzij door misdadige regimes in te voeren. Een deel van Afrika kampt nu met deze permanente bedreiging; het Nabije en het Midden-Oosten kennen zowel de grootste vluchtelingenstromen als ingrijpende militaire en politieke reorganisaties. Kortom, er komt geen einde aan de ellende voor de burgerbevolking. |
| --- | --- |

2.9.

Ten zuiden van de Middellandse Zee hebben we een afwijzing gezien van dictaturen die beslag hadden gelegd op de economie en geen ruimte boden voor vrijheid van meningsuiting en gelijkheid tussen de burgers. De transitie heeft verschillende gedaantes aangenomen, gaande van nationale consensus voor de invoering van een democratie tot het herstel van een autoritair bewind door een almachtige militaire klasse. Hierdoor hebben de radicale groeperingen kunnen profiteren, hetzij om tot gewapende bezetting over te gaan, hetzij door misdadige regimes in te voeren. Een deel van Afrika kampt nu met deze permanente bedreiging; het Nabije en het Midden-Oosten kennen zowel de grootste vluchtelingenstromen als ingrijpende militaire en politieke reorganisaties. Kortom, er komt geen einde aan de ellende voor de burgerbevolking.

| 2.10. | Een doelstelling voor duurzame ontwikkeling zal in deze omstandigheden weinig zoden aan de dijk zetten als het gaat om de vrede te herstellen en om het materiële welzijn en de economische ontwikkeling van de regio te bevorderen. In regio’s die geen stabiliteit kennen op democratisch, sociaal en milieugebied, is het moeilijk om duurzame investeringen aan te trekken. Bovendien is het niet eenvoudig om in deze landen, waar de economische welvaart decennialang alleen was weggelegd voor een elite, instellingen te vinden die op billijke, transparante en democratische manier functioneren. |
| --- | --- |

2.10.

Een doelstelling voor duurzame ontwikkeling zal in deze omstandigheden weinig zoden aan de dijk zetten als het gaat om de vrede te herstellen en om het materiële welzijn en de economische ontwikkeling van de regio te bevorderen. In regio’s die geen stabiliteit kennen op democratisch, sociaal en milieugebied, is het moeilijk om duurzame investeringen aan te trekken. Bovendien is het niet eenvoudig om in deze landen, waar de economische welvaart decennialang alleen was weggelegd voor een elite, instellingen te vinden die op billijke, transparante en democratische manier functioneren.

3.   Milieu

| 3.1. | De feiten tonen aan dat de Euromed-regio kwetsbaar is voor milieurampen, zowel op het vasteland als op zee. Volgens een rapport uit 2013 biedt de kust van het Middellandse Zeebekken levensonderhoud aan ten minste 150 miljoen mensen. In ditzelfde rapport wordt de UNEP geciteerd, die in kaart heeft gebracht dat er langs de mediterrane kusten 13 gasfabrieken zijn, 55 raffinaderijen, 180 elektriciteitscentrales, 750 jachthavens, 286 handelshavens, 112 vliegvelden en 238 ontziltingsfabrieken, bijna allemaal potentiële bronnen voor milieurampen. In het rapport staat ook dat het een topprioriteit is voor de hele regio om passende maatregelen in te voeren om de impact in geval van door mensen veroorzaakte rampen of natuurrampen te verzachten (4). |
| --- | --- |

3.1.

De feiten tonen aan dat de Euromed-regio kwetsbaar is voor milieurampen, zowel op het vasteland als op zee. Volgens een rapport uit 2013 biedt de kust van het Middellandse Zeebekken levensonderhoud aan ten minste 150 miljoen mensen. In ditzelfde rapport wordt de UNEP geciteerd, die in kaart heeft gebracht dat er langs de mediterrane kusten 13 gasfabrieken zijn, 55 raffinaderijen, 180 elektriciteitscentrales, 750 jachthavens, 286 handelshavens, 112 vliegvelden en 238 ontziltingsfabrieken, bijna allemaal potentiële bronnen voor milieurampen. In het rapport staat ook dat het een topprioriteit is voor de hele regio om passende maatregelen in te voeren om de impact in geval van door mensen veroorzaakte rampen of natuurrampen te verzachten (4).

4.   Werkgelegenheid

| 4.1. | Commissaris Johannes HAHN benadrukte in zijn toespraak van 28 mei de noodzaak om elk jaar 5 miljoen nieuwe banen te creëren om werk te geven aan een groeiende beroepsbevolking en te zorgen voor sociale integratie. Hij wees er tevens op dat, met het oog hierop, de regio voor een economische groei boven de 6 % moet zorgen. |
| --- | --- |

4.1.

Commissaris Johannes HAHN benadrukte in zijn toespraak van 28 mei de noodzaak om elk jaar 5 miljoen nieuwe banen te creëren om werk te geven aan een groeiende beroepsbevolking en te zorgen voor sociale integratie. Hij wees er tevens op dat, met het oog hierop, de regio voor een economische groei boven de 6 % moet zorgen.

| 4.2. | De bevordering van fatsoenlijk werk (doelstelling 8) moet centraal staan, aangezien werk van slechte kwaliteit (onzeker, laagbetaald, zonder duurzame en universele sociale bescherming) een belangrijke oorzaak van armoede is. Er moet dus opnieuw aandacht worden besteed aan de kwaliteit van de groei, aan veilige en gezonde arbeidsomstandigheden en aan sociale bescherming voor werknemers en hun gezinnen als essentieel instrument ter bestrijding van armoede en uitsluiting. |
| --- | --- |

4.2.

De bevordering van fatsoenlijk werk (doelstelling 8) moet centraal staan, aangezien werk van slechte kwaliteit (onzeker, laagbetaald, zonder duurzame en universele sociale bescherming) een belangrijke oorzaak van armoede is. Er moet dus opnieuw aandacht worden besteed aan de kwaliteit van de groei, aan veilige en gezonde arbeidsomstandigheden en aan sociale bescherming voor werknemers en hun gezinnen als essentieel instrument ter bestrijding van armoede en uitsluiting.

5.   Particuliere financiering

| 5.1. | Wil de bijdrage van de particuliere sector aan handelspartnerschappen voor industriële ontwikkeling productief en efficiënt zijn, dan moet ze gepaard gaan met een agenda voor waardig werk die onverzettelijker geëngageerd is op de vervulling van de voorwaarden door de Raad dan tot nu toe. De gecreëerde banen moeten meer dan ooit fatsoenlijk zijn, een goed salaris en doeltreffende sociale zekerheid waarborgen evenals respect voor het milieu en de volksgezondheid (5). Dit is met name van belang voor de regio van het Midden-Oosten en Noord-Afrika waar de werkloosheid onder jongeren tot de hoogste ter wereld behoort en nog voortdurend toeneemt; dit betekent dat een aanzienlijk aantal jongeren zich in een „NEETS”-situatie bevindt, „Not in employment, education, training” (niet aan het werk en noch aan een studie of opleiding bezig). Een minimale inkomensgarantie voor mensen in de informele sector is essentieel voor maatschappelijke en politieke stabiliteit en conflictpreventie, aangezien dit radicalisme en extremisme tempert en aldus een belangrijke bijdrage vormt tot politieke stabiliteit en veiligheid (6). Aan beide zijden van het Euro-mediterraan bekken bestaan dezelfde wensen: basisonderwijs en levenslang leren, gelijkheid, participatie van jongeren en vrouwen op de arbeidsmarkt, de verwachting van burgers dat ze gerespecteerd worden, vrijheid van meningsuiting, fatsoenlijke lonen, veiligheid, bescherming van het milieu en de volksgezondheid, onderwijs voor jonge kinderen en solidariteit tussen de generaties. Deze verwachtingen moeten kunnen worden ingewilligd door de regeringen zonder dat er de angst bestaat dat van hogerhand eenzijdig particuliere belangen worden nagejaagd. De internationale handel zou daarbij alle aandacht moeten krijgen terwille van de financiering van universele doelstellingen (7). |
| --- | --- |

5.1.

Wil de bijdrage van de particuliere sector aan handelspartnerschappen voor industriële ontwikkeling productief en efficiënt zijn, dan moet ze gepaard gaan met een agenda voor waardig werk die onverzettelijker geëngageerd is op de vervulling van de voorwaarden door de Raad dan tot nu toe. De gecreëerde banen moeten meer dan ooit fatsoenlijk zijn, een goed salaris en doeltreffende sociale zekerheid waarborgen evenals respect voor het milieu en de volksgezondheid (5). Dit is met name van belang voor de regio van het Midden-Oosten en Noord-Afrika waar de werkloosheid onder jongeren tot de hoogste ter wereld behoort en nog voortdurend toeneemt; dit betekent dat een aanzienlijk aantal jongeren zich in een „NEETS”-situatie bevindt, „Not in employment, education, training” (niet aan het werk en noch aan een studie of opleiding bezig). Een minimale inkomensgarantie voor mensen in de informele sector is essentieel voor maatschappelijke en politieke stabiliteit en conflictpreventie, aangezien dit radicalisme en extremisme tempert en aldus een belangrijke bijdrage vormt tot politieke stabiliteit en veiligheid (6). Aan beide zijden van het Euro-mediterraan bekken bestaan dezelfde wensen: basisonderwijs en levenslang leren, gelijkheid, participatie van jongeren en vrouwen op de arbeidsmarkt, de verwachting van burgers dat ze gerespecteerd worden, vrijheid van meningsuiting, fatsoenlijke lonen, veiligheid, bescherming van het milieu en de volksgezondheid, onderwijs voor jonge kinderen en solidariteit tussen de generaties. Deze verwachtingen moeten kunnen worden ingewilligd door de regeringen zonder dat er de angst bestaat dat van hogerhand eenzijdig particuliere belangen worden nagejaagd. De internationale handel zou daarbij alle aandacht moeten krijgen terwille van de financiering van universele doelstellingen (7).

6.   Wijze van tenuitvoerlegging en follow-up van de doelstellingen

| 6.1. | Bij de multilaterale onderhandelingen binnen de WTO wordt erop gewezen dat de handel het middel bij uitstek is om een duurzame ontwikkeling tot stand te brengen. Uit verschillende lopende onderhandelingen blijkt echter dat bepaalde doelstellingen van de vrijhandel niet in lijn zijn met de duurzameontwikkelingsdoelen: dienstenakkoorden gericht op de liberalisering of de privatisering van talrijke, voor een groot publiek toegankelijke openbare diensten en noodzakelijk voor de verwezenlijking van de doelstellingen, akkoorden inzake milieugoederen, technologieoverdracht, industriële-eigendomsrechten, akkoorden over de nieuwe informatietechnologie, over de winningsindustrie en de exploitatie van de bodem, regulerende instanties voor de beslechting van geschillen tussen investeerders en staten enz. Er zijn vele terreinen waar de nobele doelstellingen weinig geloofwaardig zijn geworden vanwege de onderhandelingen tussen de handelsmogendheden en staten. |
| --- | --- |

6.1.

Bij de multilaterale onderhandelingen binnen de WTO wordt erop gewezen dat de handel het middel bij uitstek is om een duurzame ontwikkeling tot stand te brengen. Uit verschillende lopende onderhandelingen blijkt echter dat bepaalde doelstellingen van de vrijhandel niet in lijn zijn met de duurzameontwikkelingsdoelen: dienstenakkoorden gericht op de liberalisering of de privatisering van talrijke, voor een groot publiek toegankelijke openbare diensten en noodzakelijk voor de verwezenlijking van de doelstellingen, akkoorden inzake milieugoederen, technologieoverdracht, industriële-eigendomsrechten, akkoorden over de nieuwe informatietechnologie, over de winningsindustrie en de exploitatie van de bodem, regulerende instanties voor de beslechting van geschillen tussen investeerders en staten enz. Er zijn vele terreinen waar de nobele doelstellingen weinig geloofwaardig zijn geworden vanwege de onderhandelingen tussen de handelsmogendheden en staten.

| 6.2. | Het handelsbeleid zou ontwikkelingslanden een politieke marge moeten bieden — met inbegrip van de mogelijkheid om aandacht te besteden aan de impact op werkloosheid, kwetsbare groepen, gelijke kansen voor mannen en vrouwen en duurzame ontwikkeling — in plaats van liberalisering als een op zichzelf staand doel na te streven. We pleiten derhalve voor een alomvattende herziening van alle handelsakkoorden en investeringsverdragen, teneinde na te gaan op welke terreinen ontwikkelingslanden worden belemmerd om crisissen te voorkomen en te beheersen, kapitaalstromen te reguleren, het recht op fatsoenlijk werk en levensonderhoud te beschermen, eerlijke belastingmaatregelen door te voeren, essentiële openbare diensten te verlenen en duurzame ontwikkeling te garanderen. |
| --- | --- |

6.2.

Het handelsbeleid zou ontwikkelingslanden een politieke marge moeten bieden — met inbegrip van de mogelijkheid om aandacht te besteden aan de impact op werkloosheid, kwetsbare groepen, gelijke kansen voor mannen en vrouwen en duurzame ontwikkeling — in plaats van liberalisering als een op zichzelf staand doel na te streven. We pleiten derhalve voor een alomvattende herziening van alle handelsakkoorden en investeringsverdragen, teneinde na te gaan op welke terreinen ontwikkelingslanden worden belemmerd om crisissen te voorkomen en te beheersen, kapitaalstromen te reguleren, het recht op fatsoenlijk werk en levensonderhoud te beschermen, eerlijke belastingmaatregelen door te voeren, essentiële openbare diensten te verlenen en duurzame ontwikkeling te garanderen.

| 6.3. | Overheden zouden verplicht moeten worden om na te gaan wat de impact op de mensenrechtensituatie is van multi-, pluri- en bilaterale investeringsovereenkomsten, waarbij ze met name moeten focussen op het recht op ontwikkeling en de specifieke rechten op voeding, gezondheid en levensonderhoud, met specifieke aandacht voor de impact op kwetsbare groepen. Dit zou ook moeten leiden tot de tenuitvoerlegging van de in juni 2014 in de Mensenrechtenraad van de VN in Genève goedgekeurde ontwerpresolutie, zodat een werkgroep kan worden opgericht ter voorbereiding van een instrument dat multinationals dwingt om de wettelijke verplichtingen inzake internationale mensenrechten na te leven. |
| --- | --- |

6.3.

Overheden zouden verplicht moeten worden om na te gaan wat de impact op de mensenrechtensituatie is van multi-, pluri- en bilaterale investeringsovereenkomsten, waarbij ze met name moeten focussen op het recht op ontwikkeling en de specifieke rechten op voeding, gezondheid en levensonderhoud, met specifieke aandacht voor de impact op kwetsbare groepen. Dit zou ook moeten leiden tot de tenuitvoerlegging van de in juni 2014 in de Mensenrechtenraad van de VN in Genève goedgekeurde ontwerpresolutie, zodat een werkgroep kan worden opgericht ter voorbereiding van een instrument dat multinationals dwingt om de wettelijke verplichtingen inzake internationale mensenrechten na te leven.

| 6.4. | Gedurende een (nog nader te bepalen) periode waarin de wereld nog herstellende is van de financiële crisis (2008) en de crisis van de democratie (2011), zouden op de werkgelegenheid en het milieu gerichte investeringen die verband houden met de duurzameontwikkelingsdoelen, na 2015 niet moeten worden meegeteld in de overheidstekorten en moeten ze worden beschouwd als universele en duurzame investeringen van gemeenschappelijk belang, tegen een nulrente te financieren en verboden voor speculatieve fondsen. |
| --- | --- |

6.4.

Gedurende een (nog nader te bepalen) periode waarin de wereld nog herstellende is van de financiële crisis (2008) en de crisis van de democratie (2011), zouden op de werkgelegenheid en het milieu gerichte investeringen die verband houden met de duurzameontwikkelingsdoelen, na 2015 niet moeten worden meegeteld in de overheidstekorten en moeten ze worden beschouwd als universele en duurzame investeringen van gemeenschappelijk belang, tegen een nulrente te financieren en verboden voor speculatieve fondsen.

| 6.5. | De bestrijding van belastingontwijking en -ontduiking, van illegale geldstromen bestemd voor het witwassen van uit illegale activiteiten verkregen inkomsten, met inbegrip van informeel werk, migrantensmokkel en van de uitvoer van niet voor recycling gebruikte afvalstoffen, moet de extra middelen die nodig zijn voor de tenuitvoerlegging van de duurzameontwikkelingsdoelen, bijeenbrengen (8). |
| --- | --- |

6.5.

De bestrijding van belastingontwijking en -ontduiking, van illegale geldstromen bestemd voor het witwassen van uit illegale activiteiten verkregen inkomsten, met inbegrip van informeel werk, migrantensmokkel en van de uitvoer van niet voor recycling gebruikte afvalstoffen, moet de extra middelen die nodig zijn voor de tenuitvoerlegging van de duurzameontwikkelingsdoelen, bijeenbrengen (8).

| 6.6. | Ten slotte moet ervan worden uitgegaan dat de bestaande internationale rechtsinstrumenten evenzoveel middelen voor de tenuitvoerlegging ervan zijn. Als fundamentele overeenkomsten van de ILO inzake arbeid, het VN-Verdrag van 18 december 1979 inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen, het Verdrag ter bescherming van de migrerende werknemers en hun gezinnen, Conventie C 189 ter bescherming van huishoudelijke werkers, Conventie C 184 inzake de veiligheid en gezondheid in de landbouw, het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten — om alleen deze voorbeelden maar te noemen — zouden worden geratificeerd en omgezet in het recht van alle lidstaten van de UMZ, dan zouden dit uitstekende, niet-financiële, uitvoerende rechtsinstrumenten vormen, die (de jure) al een rechtsbescherming van personen zouden garanderen, onmisbaar en noodzakelijk voor de verwezenlijking van de vele feitelijke (de facto) duurzameontwikkelingsdoelen:
  Duurzameontwikkelingsdoelen (9) | Doel 1: Armoede in al haar vormen overal uitbannen |
| --- | --- | --- |

6.6.

Ten slotte moet ervan worden uitgegaan dat de bestaande internationale rechtsinstrumenten evenzoveel middelen voor de tenuitvoerlegging ervan zijn. Als fundamentele overeenkomsten van de ILO inzake arbeid, het VN-Verdrag van 18 december 1979 inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen, het Verdrag ter bescherming van de migrerende werknemers en hun gezinnen, Conventie C 189 ter bescherming van huishoudelijke werkers, Conventie C 184 inzake de veiligheid en gezondheid in de landbouw, het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten — om alleen deze voorbeelden maar te noemen — zouden worden geratificeerd en omgezet in het recht van alle lidstaten van de UMZ, dan zouden dit uitstekende, niet-financiële, uitvoerende rechtsinstrumenten vormen, die (de jure) al een rechtsbescherming van personen zouden garanderen, onmisbaar en noodzakelijk voor de verwezenlijking van de vele feitelijke (de facto) duurzameontwikkelingsdoelen:

Duurzameontwikkelingsdoelen (9)

Doel 1: Armoede in al haar vormen overal uitbannen

| | Doel 2: Honger beëindigen, zorgen voor voedselveiligheid, verbeteren van de voeding en bevorderen van duurzame landbouw |
| --- | --- |

Doel 2: Honger beëindigen, zorgen voor voedselveiligheid, verbeteren van de voeding en bevorderen van duurzame landbouw

| | Doel 3: Gezondheidszorg en bevordering van welzijn voor iedereen en voor alle leeftijden |
| --- | --- |

Doel 3: Gezondheidszorg en bevordering van welzijn voor iedereen en voor alle leeftijden

| | Doel 4: Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs en kansen voor levenslang leren voor iedereen |
| --- | --- |

Doel 4: Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs en kansen voor levenslang leren voor iedereen

| | Doel 5: Gelijke rechten voor mannen en vrouwen en empowerment van vrouwen en meisjes |
| --- | --- |

Doel 5: Gelijke rechten voor mannen en vrouwen en empowerment van vrouwen en meisjes

| | Doel 6: Zorgen voor schoon water en sanitair voor iedereen |
| --- | --- |

Doel 6: Zorgen voor schoon water en sanitair voor iedereen

| | Doel 7: Toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen |
| --- | --- |

Doel 7: Toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen

| | Doel 8: Bevorderen van inclusieve en duurzame economische groei, volledige en productieve werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen |
| --- | --- |

Doel 8: Bevorderen van inclusieve en duurzame economische groei, volledige en productieve werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen

| | Doel 9: Veerkrachtige infrastructuur bouwen, bevorderen van inclusieve en duurzame industrialisatie en innovatie |
| --- | --- |

Doel 9: Veerkrachtige infrastructuur bouwen, bevorderen van inclusieve en duurzame industrialisatie en innovatie

| | Doel 10: Verminderen van ongelijkheid binnen en tussen landen |
| --- | --- |

Doel 10: Verminderen van ongelijkheid binnen en tussen landen

| | Doel 11: Steden en woonplaatsen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam maken |
| --- | --- |

Doel 11: Steden en woonplaatsen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam maken

| | Doel 12: Duurzame consumptie- en productiewijzen bevorderen |
| --- | --- |

Doel 12: Duurzame consumptie- en productiewijzen bevorderen

| | Doel 13: Dringend actie ondernemen om klimaatverandering en de impact (10) ervan tegen te gaan |
| --- | --- |

Doel 13: Dringend actie ondernemen om klimaatverandering en de impact (10) ervan tegen te gaan

| | Doel 14: Beschermen en duurzaam gebruikmaken van de oceanen, zeeën en mariene hulpbronnen voor duurzame ontwikkeling |
| --- | --- |

Doel 14: Beschermen en duurzaam gebruikmaken van de oceanen, zeeën en mariene hulpbronnen voor duurzame ontwikkeling

| | Doel 15: Beschermen en herstellen van ecosystemen, bevorderen van het duurzaam gebruik ervan, bevorderen van duurzaam bosbeheer, bestrijding van woestijnvorming, de aantasting van de bodem tegengaan en het biodiversiteitsverlies een halt toeroepen |
| --- | --- |

Doel 15: Beschermen en herstellen van ecosystemen, bevorderen van het duurzaam gebruik ervan, bevorderen van duurzaam bosbeheer, bestrijding van woestijnvorming, de aantasting van de bodem tegengaan en het biodiversiteitsverlies een halt toeroepen

| | Doel 16: Bevorderen van vreedzame en inclusieve samenlevingen voor duurzame ontwikkeling, toegang tot recht voor iedereen en ontwikkeling van doeltreffende, betrouwbare en inclusieve instellingen op alle niveaus |
| --- | --- |

Doel 16: Bevorderen van vreedzame en inclusieve samenlevingen voor duurzame ontwikkeling, toegang tot recht voor iedereen en ontwikkeling van doeltreffende, betrouwbare en inclusieve instellingen op alle niveaus

| | Doel 17: Versterken van het mondiaal partnerschap om de duurzame ontwikkelingsdoelen te bereiken |
| --- | --- |

Doel 17: Versterken van het mondiaal partnerschap om de duurzame ontwikkelingsdoelen te bereiken

| 6.7. | Op 28 mei 2015 heeft het Comité van de Regio’s en het Europees Economisch en Sociaal Comité samen met de Europese Commissie een forum voor het maatschappelijk middenveld in het Euromed-gebied georganiseerd, waaraan is deelgenomen door commissaris Johannes HAHN en vicevoorzitter Federica MOGHERINI, evenals de voorzitter van het Europees Parlement. |
| --- | --- |

6.7.

Op 28 mei 2015 heeft het Comité van de Regio’s en het Europees Economisch en Sociaal Comité samen met de Europese Commissie een forum voor het maatschappelijk middenveld in het Euromed-gebied georganiseerd, waaraan is deelgenomen door commissaris Johannes HAHN en vicevoorzitter Federica MOGHERINI, evenals de voorzitter van het Europees Parlement.

| 6.8. | Tijdens dit forum, dat in het teken stond van een discussie over de nieuwe richtsnoeren van het nabuurschapsbeleid van de EU, heeft commissaris Johannes HAHN herinnerd aan de fondsen die rechtstreeks zijn toegewezen aan de humanitaire crisis in Syrië en de buurlanden — respectievelijk 52 miljoen euro uit hoofde van het instrument voor het nabuurschapsbeleid (Neighbourhood Civil Society Facility) —, en nog eens de getroffen maatregelen toegelicht; hier moet nog eens 40 miljoen euro in het kader van het EU Regional Trust Fund bij worden opgeteld. |
| --- | --- |

6.8.

Tijdens dit forum, dat in het teken stond van een discussie over de nieuwe richtsnoeren van het nabuurschapsbeleid van de EU, heeft commissaris Johannes HAHN herinnerd aan de fondsen die rechtstreeks zijn toegewezen aan de humanitaire crisis in Syrië en de buurlanden — respectievelijk 52 miljoen euro uit hoofde van het instrument voor het nabuurschapsbeleid (Neighbourhood Civil Society Facility) —, en nog eens de getroffen maatregelen toegelicht; hier moet nog eens 40 miljoen euro in het kader van het EU Regional Trust Fund bij worden opgeteld.

| 6.9. | Ten slotte moet worden verwezen naar de Europese agenda op het gebied van migratie, die twee weken na de top van staatshoofden en regeringsleiders door de Europese Commissie is gepubliceerd en waarin wordt voorgesteld om tot een concrete verdeling voor acties op het gebied van hervestiging en opvang van vluchtelingen te komen uit hoofde van artikel 78, lid 3, VWEU (11). |
| --- | --- |

6.9.

Ten slotte moet worden verwezen naar de Europese agenda op het gebied van migratie, die twee weken na de top van staatshoofden en regeringsleiders door de Europese Commissie is gepubliceerd en waarin wordt voorgesteld om tot een concrete verdeling voor acties op het gebied van hervestiging en opvang van vluchtelingen te komen uit hoofde van artikel 78, lid 3, VWEU (11).

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  Commissaris Neven Mimica, 508e zitting van het EESC, 28 mei 2015.

1

(2)  http://www.etf.europa.eu/web.nsf/pages/home

2

(3)  http://eeas.europa.eu/statements-eeas/2015/150528_01_en.htm

3

(4)  http://www.preventionweb.net — Euro-Mediterranean Partnership Program (PPRD South) februari 2013.

4

(5)  Zie EESC-advies over sociale bescherming in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid (PB C 161 van 6.6.2013, blz. 82).

5

(6)  Doelstellingen in de Euromed-regio voor na 2015, EESC-hoorzitting, 22 mei 2015, een solidaire visie voor na 2015

6

(7)  EESC-advies, REX/441 (zie blz. 49 van dit Publicatieblad).

7

(8)  Dit zou ten minste 1  000 miljard USD moeten opbrengen, althans volgens bronnen als de Wereldbank, het IMF, Transparency.org enz.

8

(9)  Volgens het nulontwerp van het document voor de VN-top, waarop de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 vastgesteld moet worden.

9

(10)  Met erkenning dat het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering natuurlijk het belangrijkste internationale, intergouvernementele forum voor de onderhandelingen over het globale antwoord op klimaatverandering is.

10

(11)  http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-is-new/news/news/2015/20150527_02_en.htm

11

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/49 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/49

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Visie van het maatschappelijk middenveld op de financiering van ontwikkeling”

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/08)

| Rapporteur: | de heer Ivan VOLEŠ |
| --- | --- |

Rapporteur:

de heer Ivan VOLEŠ

Op 18 februari 2015 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over het onderwerp:

„Visie van het maatschappelijk middenveld op de financiering van ontwikkeling”.

De afdeling Externe Betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 juni 2015 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 2 juli 2015) het volgende advies uitgebracht, dat met 142 stemmen vóór en 0 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC dringt erop aan dat de nieuwe ontwikkelingsagenda een mondiale dimensie krijgt en wordt gericht op de verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking. Zij moet gebaseerd zijn op de eerbiediging van de mensenrechten, conflictpreventie en een vreedzame oplossing van conflicten, goed bestuur, terugdringing van de sociale ongelijkheid, versterking van de rol van vrouwen en de betrokkenheid van allen die zich verantwoordelijk voelen voor de ontwikkeling van deze wereld en de instandhouding daarvan voor de toekomstige generaties. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC dringt erop aan dat de nieuwe ontwikkelingsagenda een mondiale dimensie krijgt en wordt gericht op de verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking. Zij moet gebaseerd zijn op de eerbiediging van de mensenrechten, conflictpreventie en een vreedzame oplossing van conflicten, goed bestuur, terugdringing van de sociale ongelijkheid, versterking van de rol van vrouwen en de betrokkenheid van allen die zich verantwoordelijk voelen voor de ontwikkeling van deze wereld en de instandhouding daarvan voor de toekomstige generaties.

| 1.2. | Het EESC steunt de goedkeuring van de voorgestelde doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling en dringt erop aan dat alle beschikbare financiële middelen worden ingezet en op transparante en doeltreffende wijze worden gebruikt voor een evenwichtige integratie van de economische, sociale en milieudimensie van duurzame ontwikkeling. De verspilling van middelen in gewapende conflicten moet worden bestreden, net zoals moet worden gestreden tegen illegale overdrachten en schaduweconomie. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC steunt de goedkeuring van de voorgestelde doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling en dringt erop aan dat alle beschikbare financiële middelen worden ingezet en op transparante en doeltreffende wijze worden gebruikt voor een evenwichtige integratie van de economische, sociale en milieudimensie van duurzame ontwikkeling. De verspilling van middelen in gewapende conflicten moet worden bestreden, net zoals moet worden gestreden tegen illegale overdrachten en schaduweconomie.

| 1.3. | Het EESC zou graag zien dat bevordering van de sociale dialoog onderdeel wordt van de Europese ontwikkelingsprioriteiten, want dit is een belangrijk instrument om op evenwichtige wijze rekening te houden met de belangen van de sociale partners en zo de sociale vrede te behouden, wat noodzakelijk is voor een succesvolle uitvoering van de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (SDG’s). |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC zou graag zien dat bevordering van de sociale dialoog onderdeel wordt van de Europese ontwikkelingsprioriteiten, want dit is een belangrijk instrument om op evenwichtige wijze rekening te houden met de belangen van de sociale partners en zo de sociale vrede te behouden, wat noodzakelijk is voor een succesvolle uitvoering van de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (SDG’s).

| 1.4. | Officiële ontwikkelingshulp (Official Development Assistance — ODA) moet gericht zijn op de minst ontwikkelde landen en kwetsbare landen. De EU zou haar toezegging moeten bevestigen om 0,7 % van het bnp te besteden aan ODA, en 0,15-0,20 % van het bnp te reserveren voor de minst ontwikkelde landen. Deze toezegging moet gekoppeld worden aan het vereiste van een correct en doeltreffend gebruik van alle financiële middelen voor ontwikkelingshulp, in overeenstemming met de in Monterrey, Dohá en Busan overeengekomen beginselen. |
| --- | --- |

1.4.

Officiële ontwikkelingshulp (Official Development Assistance — ODA) moet gericht zijn op de minst ontwikkelde landen en kwetsbare landen. De EU zou haar toezegging moeten bevestigen om 0,7 % van het bnp te besteden aan ODA, en 0,15-0,20 % van het bnp te reserveren voor de minst ontwikkelde landen. Deze toezegging moet gekoppeld worden aan het vereiste van een correct en doeltreffend gebruik van alle financiële middelen voor ontwikkelingshulp, in overeenstemming met de in Monterrey, Dohá en Busan overeengekomen beginselen.

| 1.5. | Officiële ontwikkelingshulp moet niet alleen worden beoordeeld aan de hand van de hoogte van het bedrag, maar er moet ook worden gelet op de kwaliteit en de bijdrage ervan tot duurzame ontwikkeling. Er moeten dan ook nieuwe indicatoren worden ontwikkeld om de doeltreffendheid te kunnen beoordelen. |
| --- | --- |

1.5.

Officiële ontwikkelingshulp moet niet alleen worden beoordeeld aan de hand van de hoogte van het bedrag, maar er moet ook worden gelet op de kwaliteit en de bijdrage ervan tot duurzame ontwikkeling. Er moeten dan ook nieuwe indicatoren worden ontwikkeld om de doeltreffendheid te kunnen beoordelen.

| 1.6. | Om de doeltreffendheid van de begrotingssteun aan ontwikkelingslanden te vergroten beveelt het EESC aan om voort te bouwen op de ervaringen met de uitvoering van het EU-cohesiebeleid en diens instrumenten, zoals de structuurfondsen en het Cohesiefonds, om ervoor te zorgen dat het ontwikkelingsgeld wordt gericht op de verwezenlijking van de SDG’s. |
| --- | --- |

1.6.

Om de doeltreffendheid van de begrotingssteun aan ontwikkelingslanden te vergroten beveelt het EESC aan om voort te bouwen op de ervaringen met de uitvoering van het EU-cohesiebeleid en diens instrumenten, zoals de structuurfondsen en het Cohesiefonds, om ervoor te zorgen dat het ontwikkelingsgeld wordt gericht op de verwezenlijking van de SDG’s.

| 1.7. | Een beter gebruik van de nationale publieke en particuliere middelen, die aan belang zullen toenemen, vergt radicale fiscale hervormingen, een goed fiscaal bestuur, de integratie van de informele sector in de formele economie en een krachtige aanpak om corruptie te bestrijden en te voorkomen. Hiervoor zou het nuttig zijn om internationale overeenkomsten te sluiten inzake de bestrijding van belastingontduiking, belastingparadijzen en illegale financiële stromen, en om de samenwerking met de OESO en het deskundigencomité van de VN inzake internationale samenwerking op belastinggebied te verbeteren. |
| --- | --- |

1.7.

Een beter gebruik van de nationale publieke en particuliere middelen, die aan belang zullen toenemen, vergt radicale fiscale hervormingen, een goed fiscaal bestuur, de integratie van de informele sector in de formele economie en een krachtige aanpak om corruptie te bestrijden en te voorkomen. Hiervoor zou het nuttig zijn om internationale overeenkomsten te sluiten inzake de bestrijding van belastingontduiking, belastingparadijzen en illegale financiële stromen, en om de samenwerking met de OESO en het deskundigencomité van de VN inzake internationale samenwerking op belastinggebied te verbeteren.

| 1.8. | Het EESC steunt de betrokkenheid van de particuliere sector bij de uitvoering van projecten die niet of slechts gedeeltelijk commercieel levensvatbaar zijn via publiek-private partnerschappen en financiering van publiek-private samenwerkingsprojecten via „blending”. Een voorwaarde voor een succesvolle uitvoering is dat de projecten vooraf worden beoordeeld op hun duurzaamheid en dat wordt gekeken of zij in overeenstemming zijn met de beginselen van transparantie, ook wat betreft verslaglegging, gedeelde verantwoordelijkheid en afdwingbaarheid van de verbintenissen. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC steunt de betrokkenheid van de particuliere sector bij de uitvoering van projecten die niet of slechts gedeeltelijk commercieel levensvatbaar zijn via publiek-private partnerschappen en financiering van publiek-private samenwerkingsprojecten via „blending”. Een voorwaarde voor een succesvolle uitvoering is dat de projecten vooraf worden beoordeeld op hun duurzaamheid en dat wordt gekeken of zij in overeenstemming zijn met de beginselen van transparantie, ook wat betreft verslaglegging, gedeelde verantwoordelijkheid en afdwingbaarheid van de verbintenissen.

| 1.9. | Het EESC erkent de potentiële bijdrage van buitenlandse directe investeringen aan de ontwikkeling, voor zover deze zijn gericht op de verwezenlijking van SDG’s. De inkomsten uit buitenlandse directe investeringen zouden prioritair moeten worden geherinvesteerd in de ontwikkelingslanden waar deze inkomsten zijn gegenereerd. De begunstigde landen zouden een duidelijke investeringsstrategie moeten hebben. Nieuwe investerende landen als China, Brazilië, India en andere landen zouden bij hun investeringen in ontwikkelingslanden rekening moeten houden met de beginselen van duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

1.9.

Het EESC erkent de potentiële bijdrage van buitenlandse directe investeringen aan de ontwikkeling, voor zover deze zijn gericht op de verwezenlijking van SDG’s. De inkomsten uit buitenlandse directe investeringen zouden prioritair moeten worden geherinvesteerd in de ontwikkelingslanden waar deze inkomsten zijn gegenereerd. De begunstigde landen zouden een duidelijke investeringsstrategie moeten hebben. Nieuwe investerende landen als China, Brazilië, India en andere landen zouden bij hun investeringen in ontwikkelingslanden rekening moeten houden met de beginselen van duurzame ontwikkeling.

| 1.10. | Het EESC is voorstander van innovatieve en aanvullende financieringsbronnen voor ontwikkelingshulp, zoals crowdfunding, activiteiten van internationale charitatieve fondsen en transfers van spaargeld vanuit de diaspora naar de landen van herkomst. Het Comité is ingenomen met de voorstellen voor nieuwe bronnen van financiering van de stuurgroep innovatieve ontwikkelingsfinanciering. Deze zouden een belangrijke middelenbron kunnen worden, op voorwaarde dat zij in de hele wereld worden aangewend en niet een te zware last voor de sector vormen. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC is voorstander van innovatieve en aanvullende financieringsbronnen voor ontwikkelingshulp, zoals crowdfunding, activiteiten van internationale charitatieve fondsen en transfers van spaargeld vanuit de diaspora naar de landen van herkomst. Het Comité is ingenomen met de voorstellen voor nieuwe bronnen van financiering van de stuurgroep innovatieve ontwikkelingsfinanciering. Deze zouden een belangrijke middelenbron kunnen worden, op voorwaarde dat zij in de hele wereld worden aangewend en niet een te zware last voor de sector vormen.

| 1.11. | Het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van de sociale partners en ngo’s, moet veel doeltreffender en gestructureerder worden betrokken bij de formulering van ontwikkelingsprogramma’s, de monitoring van de uitvoering en de evaluatie van de resultaten en effecten. Daarom moeten in zowel ontwikkelingslanden als ontwikkelde landen stelselmatig systemen worden ontwikkeld en verbeterd voor de controle op de procedures voor ontwikkelingshulp, en moeten de relevante organisaties van het maatschappelijk middenveld hierbij worden betrokken. Het EESC biedt in dit verband zijn uitgebreide ervaring aan die het heeft opgedaan door samen te werken met partners in de ACS-landen, Latijns-Amerika, Azië, de landen van het Oostelijk Partnerschap, Euromed-landen enz. |
| --- | --- |

1.11.

Het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van de sociale partners en ngo’s, moet veel doeltreffender en gestructureerder worden betrokken bij de formulering van ontwikkelingsprogramma’s, de monitoring van de uitvoering en de evaluatie van de resultaten en effecten. Daarom moeten in zowel ontwikkelingslanden als ontwikkelde landen stelselmatig systemen worden ontwikkeld en verbeterd voor de controle op de procedures voor ontwikkelingshulp, en moeten de relevante organisaties van het maatschappelijk middenveld hierbij worden betrokken. Het EESC biedt in dit verband zijn uitgebreide ervaring aan die het heeft opgedaan door samen te werken met partners in de ACS-landen, Latijns-Amerika, Azië, de landen van het Oostelijk Partnerschap, Euromed-landen enz.

| 1.12. | Om maatschappelijke organisaties in staat te stellen deze taak te vervullen, moeten zij worden geholpen met programma’s voor de capaciteitsopbouw van het maatschappelijk middenveld in de partnerlanden. |
| --- | --- |

1.12.

Om maatschappelijke organisaties in staat te stellen deze taak te vervullen, moeten zij worden geholpen met programma’s voor de capaciteitsopbouw van het maatschappelijk middenveld in de partnerlanden.

2.   EESC-standpunt ten aanzien van de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015

| 2.1. | Het jaar 2015 is van cruciaal belang voor de formulering van een nieuwe wereldwijde aanpak van de ontwikkeling. De belangrijkste taak van de millenniumdoelstellingen — armoedebestrijding — is slechts ten dele vervuld. De nieuwe doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) (1) zouden moeten leiden tot de fundamentele veranderingen waarop het EESC reeds lange tijd aandringt. Het Comité is ermee ingenomen dat veel van zijn aanbevelingen in de SDG’s zijn opgenomen. |
| --- | --- |

2.1.

Het jaar 2015 is van cruciaal belang voor de formulering van een nieuwe wereldwijde aanpak van de ontwikkeling. De belangrijkste taak van de millenniumdoelstellingen — armoedebestrijding — is slechts ten dele vervuld. De nieuwe doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) (1) zouden moeten leiden tot de fundamentele veranderingen waarop het EESC reeds lange tijd aandringt. Het Comité is ermee ingenomen dat veel van zijn aanbevelingen in de SDG’s zijn opgenomen.

| 2.2. | In recente adviezen heeft het EESC verzocht dat de nieuwe ontwikkelingsdoelstellingen deel gaan uitmaken van de mondiale duurzame ontwikkeling (2); heeft het gewezen op de onvervangbare rol van het maatschappelijk middenveld in het ontwikkelingsbeleid (3); heeft het ervoor gepleit om de sociale zekerheid op te nemen in het ontwikkelingsbeleid van de EU (4); heeft het een aantal voorstellen gedaan om de betrokkenheid van de particuliere sector bij de ontwikkeling van de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 te bevorderen (5); heeft het benadrukt dat de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling en de rol van het maatschappelijk middenveld moeten worden opgenomen in de investeringsovereenkomsten van de EU (6); heeft het gewezen op de bijdrage van de handel aan de groei en ontwikkeling (7) en op de doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio (8). Tijdens de gezamenlijke buitengewone vergadering van de afdeling Externe Betrekkingen en de waarnemingspost Duurzame Ontwikkeling van het EESC op 20 oktober 2014 zijn aanbevelingen goedgekeurd m.b.t. de agenda voor duurzame ontwikkeling na 2015, met het oog op de komende besprekingen over SDG’s en de financiering ervan. |
| --- | --- |

2.2.

In recente adviezen heeft het EESC verzocht dat de nieuwe ontwikkelingsdoelstellingen deel gaan uitmaken van de mondiale duurzame ontwikkeling (2); heeft het gewezen op de onvervangbare rol van het maatschappelijk middenveld in het ontwikkelingsbeleid (3); heeft het ervoor gepleit om de sociale zekerheid op te nemen in het ontwikkelingsbeleid van de EU (4); heeft het een aantal voorstellen gedaan om de betrokkenheid van de particuliere sector bij de ontwikkeling van de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 te bevorderen (5); heeft het benadrukt dat de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling en de rol van het maatschappelijk middenveld moeten worden opgenomen in de investeringsovereenkomsten van de EU (6); heeft het gewezen op de bijdrage van de handel aan de groei en ontwikkeling (7) en op de doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio (8). Tijdens de gezamenlijke buitengewone vergadering van de afdeling Externe Betrekkingen en de waarnemingspost Duurzame Ontwikkeling van het EESC op 20 oktober 2014 zijn aanbevelingen goedgekeurd m.b.t. de agenda voor duurzame ontwikkeling na 2015, met het oog op de komende besprekingen over SDG’s en de financiering ervan.

| 2.3. | De ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 moet grotendeels zijn gebaseerd op de sociale dialoog, als instrument om de betrekkingen tussen werkgevers en werknemers te regelen, dankzij een evenwichtige afweging van de belangen in collectieve arbeidsovereenkomsten om de sociale vrede te handhaven, hetgeen essentieel is voor een succesvolle, voortdurende ontwikkeling van de samenleving. |
| --- | --- |

2.3.

De ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 moet grotendeels zijn gebaseerd op de sociale dialoog, als instrument om de betrekkingen tussen werkgevers en werknemers te regelen, dankzij een evenwichtige afweging van de belangen in collectieve arbeidsovereenkomsten om de sociale vrede te handhaven, hetgeen essentieel is voor een succesvolle, voortdurende ontwikkeling van de samenleving.

| 2.4. | Het EESC benadrukt dat de doelstellingen van de vrijhandel en de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling met elkaar in evenwicht moeten zijn tijdens de lopende onderhandelingen in het kader van de WTO of de onderhandelingen die momenteel door de EU worden gevoerd op het gebied van diensten, milieugoederen en de toepassing van bestaande WTO-overeenkomsten. |
| --- | --- |

2.4.

Het EESC benadrukt dat de doelstellingen van de vrijhandel en de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling met elkaar in evenwicht moeten zijn tijdens de lopende onderhandelingen in het kader van de WTO of de onderhandelingen die momenteel door de EU worden gevoerd op het gebied van diensten, milieugoederen en de toepassing van bestaande WTO-overeenkomsten.

| 2.5. | Alle handels- en investeringsovereenkomsten moeten voldoen aan de criteria van duurzame ontwikkeling, met inbegrip van hun impact op de werkgelegenheid, kwetsbare groepen en gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Zij mogen niet beletten dat ontwikkelingslanden crisissen beheersen, kapitaalstromen reguleren, eerlijke belastingmaatregelen doorvoeren en essentiële openbare diensten verlenen. De EU zou volledige duurzaamheidseffectbeoordelingen moeten uitvoeren, met name van economische partnerschapsovereenkomsten, waarbij ze met name zou moeten focussen op het recht op ontwikkeling en de specifieke rechten op voeding, gezondheid en een billijk loon, met bijzondere aandacht voor de impact op kwetsbare groepen. |
| --- | --- |

2.5.

Alle handels- en investeringsovereenkomsten moeten voldoen aan de criteria van duurzame ontwikkeling, met inbegrip van hun impact op de werkgelegenheid, kwetsbare groepen en gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Zij mogen niet beletten dat ontwikkelingslanden crisissen beheersen, kapitaalstromen reguleren, eerlijke belastingmaatregelen doorvoeren en essentiële openbare diensten verlenen. De EU zou volledige duurzaamheidseffectbeoordelingen moeten uitvoeren, met name van economische partnerschapsovereenkomsten, waarbij ze met name zou moeten focussen op het recht op ontwikkeling en de specifieke rechten op voeding, gezondheid en een billijk loon, met bijzondere aandacht voor de impact op kwetsbare groepen.

| 2.6. | De wereldwijde consensus over duurzame ontwikkeling moet de fundamentele rechten in acht nemen en dient gericht te zijn op conflictpreventie en vredesopbouw, wegwerken van de sociale ongelijkheid, goed bestuur, steun voor lokaal democratisch zelfbestuur, versterking van de rol van vrouwen en betrokkenheid van de particuliere sector bij de ontwikkeling. Om dit te verwezenlijken moeten de internationale rechtsinstrumenten, verdragen, overeenkomsten en regelingen worden goedgekeurd, bevorderd en geratificeerd door de leden van de VN (9). De Mededeling van de Europese Commissie „Een wereldwijd partnerschap voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling na 2015” (10) is een goed uitgangspunt voor de komende onderhandelingen, en het Comité roept de EU op hierbij een leidende rol te spelen. |
| --- | --- |

2.6.

De wereldwijde consensus over duurzame ontwikkeling moet de fundamentele rechten in acht nemen en dient gericht te zijn op conflictpreventie en vredesopbouw, wegwerken van de sociale ongelijkheid, goed bestuur, steun voor lokaal democratisch zelfbestuur, versterking van de rol van vrouwen en betrokkenheid van de particuliere sector bij de ontwikkeling. Om dit te verwezenlijken moeten de internationale rechtsinstrumenten, verdragen, overeenkomsten en regelingen worden goedgekeurd, bevorderd en geratificeerd door de leden van de VN (9). De Mededeling van de Europese Commissie „Een wereldwijd partnerschap voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling na 2015” (10) is een goed uitgangspunt voor de komende onderhandelingen, en het Comité roept de EU op hierbij een leidende rol te spelen.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC wijst op de noodzaak van een holistische benadering van duurzame ontwikkeling. Elk land is primair verantwoordelijk voor zijn eigen ontwikkeling en de internationale gemeenschap is verantwoordelijk voor de totstandkoming van een gunstig klimaat voor duurzame ontwikkeling in alle landen, met inbegrip van de zorg voor mondiale collectieve goederen, de instandhouding van natuurlijke hulpbronnen, stabiele financiële markten, een open internationaal handelsverkeer, migratiebeheer en steun voor technologische ontwikkeling die is gericht op duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.1.

Het EESC wijst op de noodzaak van een holistische benadering van duurzame ontwikkeling. Elk land is primair verantwoordelijk voor zijn eigen ontwikkeling en de internationale gemeenschap is verantwoordelijk voor de totstandkoming van een gunstig klimaat voor duurzame ontwikkeling in alle landen, met inbegrip van de zorg voor mondiale collectieve goederen, de instandhouding van natuurlijke hulpbronnen, stabiele financiële markten, een open internationaal handelsverkeer, migratiebeheer en steun voor technologische ontwikkeling die is gericht op duurzame ontwikkeling.

| 3.2. | Een essentiële voorwaarde voor de verwezenlijking van de SDG’s is dat alle beschikbare financiële middelen worden ingezet. De Unctad schat de jaarlijks benodigde investeringen in ontwikkelingslanden om te voldoen aan de belangrijkste SDG’s voor de periode 2015-2030 op 3  900 miljard USD, waarvan ongeveer 2  500 miljard USD niet gedekt is (11). |
| --- | --- |

3.2.

Een essentiële voorwaarde voor de verwezenlijking van de SDG’s is dat alle beschikbare financiële middelen worden ingezet. De Unctad schat de jaarlijks benodigde investeringen in ontwikkelingslanden om te voldoen aan de belangrijkste SDG’s voor de periode 2015-2030 op 3  900 miljard USD, waarvan ongeveer 2  500 miljard USD niet gedekt is (11).

| 3.3. | Het EESC deelt de mening dat er in de wereld voldoende potentiële financieringsbronnen zijn. Naast de officiële bronnen (12) zijn er verborgen financieringsbronnen zoals de financiering van oorlogsactiviteiten en gewapende conflicten in de wereld. Ook zijn er minder middelen beschikbaar als gevolg van belastingontduiking, de grijze economie en illegale geldstromen, die systematisch moeten worden bestreden. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC deelt de mening dat er in de wereld voldoende potentiële financieringsbronnen zijn. Naast de officiële bronnen (12) zijn er verborgen financieringsbronnen zoals de financiering van oorlogsactiviteiten en gewapende conflicten in de wereld. Ook zijn er minder middelen beschikbaar als gevolg van belastingontduiking, de grijze economie en illegale geldstromen, die systematisch moeten worden bestreden.

| 3.4. | Het zoeken en mobiliseren van middelen kan niet worden gescheiden van de plicht deze op de juiste wijze te gebruiken. De EU moet zich blijven laten leiden door de in Monterrey, Dohá en Busan overeengekomen beginselen van doelmatigheid en doeltreffendheid van ontwikkelingshulp, en moet resoluut optreden tegen alle vormen van verspilling en een ondoeltreffend gebruik van financiële en niet-financiële middelen voor ontwikkeling. |
| --- | --- |

3.4.

Het zoeken en mobiliseren van middelen kan niet worden gescheiden van de plicht deze op de juiste wijze te gebruiken. De EU moet zich blijven laten leiden door de in Monterrey, Dohá en Busan overeengekomen beginselen van doelmatigheid en doeltreffendheid van ontwikkelingshulp, en moet resoluut optreden tegen alle vormen van verspilling en een ondoeltreffend gebruik van financiële en niet-financiële middelen voor ontwikkeling.

| 3.5. | Ontwikkelingshulp moet niet alleen worden beoordeeld aan de hand van de hoogte van het bedrag, maar er moet ook worden gelet op de kwaliteit en bijdrage ervan aan de verwezenlijking van de doelstellingen van duurzame ontwikkeling en verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking. Hiervoor moeten nieuwe indicatoren met beoordelingscriteria worden ontwikkeld en is het zaak dat de statistische instanties van ontwikkelingslanden worden gesteund, onder meer met de overdracht van know-how en de uitwisseling van informatie. |
| --- | --- |

3.5.

Ontwikkelingshulp moet niet alleen worden beoordeeld aan de hand van de hoogte van het bedrag, maar er moet ook worden gelet op de kwaliteit en bijdrage ervan aan de verwezenlijking van de doelstellingen van duurzame ontwikkeling en verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking. Hiervoor moeten nieuwe indicatoren met beoordelingscriteria worden ontwikkeld en is het zaak dat de statistische instanties van ontwikkelingslanden worden gesteund, onder meer met de overdracht van know-how en de uitwisseling van informatie.

| 3.6. | Een bredere participatie van organisaties uit het hele spectrum van het maatschappelijk middenveld aan de formulering van nationale doelstellingen en ontwikkelingsplannen zou helpen om de belangen van de particuliere sector af te stemmen op de openbare doelstellingen. Het is in hun gemeenschappelijk belang dat de beginselen van transparantie, openheid van overheidsopdrachten, doeltreffendheid en doelmatigheid van de ingebrachte middelen en verantwoordelijkheid van de ambtenaren voor de tenuitvoerlegging van de goedgekeurde ontwikkelingsstrategie worden bevorderd. |
| --- | --- |

3.6.

Een bredere participatie van organisaties uit het hele spectrum van het maatschappelijk middenveld aan de formulering van nationale doelstellingen en ontwikkelingsplannen zou helpen om de belangen van de particuliere sector af te stemmen op de openbare doelstellingen. Het is in hun gemeenschappelijk belang dat de beginselen van transparantie, openheid van overheidsopdrachten, doeltreffendheid en doelmatigheid van de ingebrachte middelen en verantwoordelijkheid van de ambtenaren voor de tenuitvoerlegging van de goedgekeurde ontwikkelingsstrategie worden bevorderd.

| 3.7. | Om zijn rol op ontwikkelingsgebied te kunnen vervullen heeft de particuliere sector behoefte aan een gunstig ondernemingsklimaat waarin de algemeen erkende democratische beginselen van de rechtsstaat worden gerespecteerd, de groei van bedrijven wordt vergemakkelijkt, administratieve rompslomp wordt teruggebracht, transparantie wordt bevorderd, corruptie wordt aangepakt en investeringen worden aangemoedigd. Het is zaak dat de particuliere sector de internationaal erkende beginselen van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap aanhangt, de economische en sociale grondrechten en de vereisten van duurzame ontwikkeling in acht neemt en nieuwe banen creëert, in overeenstemming met de IAO-agenda voor waardig werk. |
| --- | --- |

3.7.

Om zijn rol op ontwikkelingsgebied te kunnen vervullen heeft de particuliere sector behoefte aan een gunstig ondernemingsklimaat waarin de algemeen erkende democratische beginselen van de rechtsstaat worden gerespecteerd, de groei van bedrijven wordt vergemakkelijkt, administratieve rompslomp wordt teruggebracht, transparantie wordt bevorderd, corruptie wordt aangepakt en investeringen worden aangemoedigd. Het is zaak dat de particuliere sector de internationaal erkende beginselen van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap aanhangt, de economische en sociale grondrechten en de vereisten van duurzame ontwikkeling in acht neemt en nieuwe banen creëert, in overeenstemming met de IAO-agenda voor waardig werk.

| 3.8. | Het EESC dringt aan op een betere coördinatie en samenhang van al het beleid van de EU dat een raakvlak heeft met duurzame ontwikkeling (13), om dubbel werk, overlappingen, versplintering en tegenstrijdige benaderingen te voorkomen, en dringt tevens aan op een systematische coördinatie van de door de lidstaten toegekende bilaterale ontwikkelingshulp met het oog op de verwezenlijking van de SDG’s. |
| --- | --- |

3.8.

Het EESC dringt aan op een betere coördinatie en samenhang van al het beleid van de EU dat een raakvlak heeft met duurzame ontwikkeling (13), om dubbel werk, overlappingen, versplintering en tegenstrijdige benaderingen te voorkomen, en dringt tevens aan op een systematische coördinatie van de door de lidstaten toegekende bilaterale ontwikkelingshulp met het oog op de verwezenlijking van de SDG’s.

| 4. | Specifieke opmerkingen |
| --- | --- |

4.

4.1.   
  Officiële ontwikkelingshulp (ODA)

| 4.1.1. | Hoewel ODA niet in alle behoeften kan voorzien, blijft zij onmisbaar voor de bevolking van minst ontwikkelde landen en landen die zijn verwikkeld in gewapende conflicten, worden bedreigd door natuurrampen en epidemieën, en inwoners van geïsoleerde eilanden en landen zonder toegang tot de zee. |
| --- | --- |

4.1.1.

Hoewel ODA niet in alle behoeften kan voorzien, blijft zij onmisbaar voor de bevolking van minst ontwikkelde landen en landen die zijn verwikkeld in gewapende conflicten, worden bedreigd door natuurrampen en epidemieën, en inwoners van geïsoleerde eilanden en landen zonder toegang tot de zee.

| 4.1.2. | Officiële ontwikkelingshulp zou bij voorrang moeten worden ingezet voor de uitroeiing van de armoede in arme en kwetsbare landen. Het EESC wijst erop dat de armoede in landen met een gemiddeld inkomen is toegenomen als gevolg van de ongelijke verdeling van de rijkdom. Om de armoede uit te roeien is het van belang dat het hefboomeffect van ODA wordt benut om alle bronnen van hulp aan te boren, met inbegrip van particuliere investeringen. |
| --- | --- |

4.1.2.

Officiële ontwikkelingshulp zou bij voorrang moeten worden ingezet voor de uitroeiing van de armoede in arme en kwetsbare landen. Het EESC wijst erop dat de armoede in landen met een gemiddeld inkomen is toegenomen als gevolg van de ongelijke verdeling van de rijkdom. Om de armoede uit te roeien is het van belang dat het hefboomeffect van ODA wordt benut om alle bronnen van hulp aan te boren, met inbegrip van particuliere investeringen.

| 4.1.3. | Het EESC dringt er bij de Commissie en de Raad op aan overeenstemming te bereiken over een gemeenschappelijk Europees standpunt inzake officiële ontwikkelingshulp met het oog op de conferentie in Addis Abeba. De EU zou haar toezegging moeten bevestigen om 0,7 % van het bnp te besteden aan ODA, en 0,15-0,20 % van het bnp te reserveren als ODA voor de minst ontwikkelde landen. Het EESC wijst erop dat de klimaatbeschermingsmaatregelen die zullen worden besproken tijdens de conferentie in Parijs in december 2015, extra middelen zullen vergen. |
| --- | --- |

4.1.3.

Het EESC dringt er bij de Commissie en de Raad op aan overeenstemming te bereiken over een gemeenschappelijk Europees standpunt inzake officiële ontwikkelingshulp met het oog op de conferentie in Addis Abeba. De EU zou haar toezegging moeten bevestigen om 0,7 % van het bnp te besteden aan ODA, en 0,15-0,20 % van het bnp te reserveren als ODA voor de minst ontwikkelde landen. Het EESC wijst erop dat de klimaatbeschermingsmaatregelen die zullen worden besproken tijdens de conferentie in Parijs in december 2015, extra middelen zullen vergen.

| 4.1.4. | De gegevens betreffende de hoogte van de ODA zeggen niets over de kwaliteit en de resultaten van de verstrekte hulp, noch over de werkelijke gevolgen voor de ontwikkeling van het ontvangende land. Het EESC steunt het voorstel van de commissie voor ontwikkelingsbijstand van de OESO (OECD-DAC) om naast de officiële ontwikkelingshulp ook te kijken naar de hulp ter ondersteuning van duurzame ontwikkeling die buiten het kader van ODA wordt verleend (14). Niet-financiële steun heeft vaak grotere voordelen voor de ontwikkeling van het land in kwestie dan financiële bijstand (te denken valt aan onderwijs, uitwisseling van ervaringen, overdracht van technologie en knowhow, wetenschappelijke en technologische samenwerking). |
| --- | --- |

4.1.4.

De gegevens betreffende de hoogte van de ODA zeggen niets over de kwaliteit en de resultaten van de verstrekte hulp, noch over de werkelijke gevolgen voor de ontwikkeling van het ontvangende land. Het EESC steunt het voorstel van de commissie voor ontwikkelingsbijstand van de OESO (OECD-DAC) om naast de officiële ontwikkelingshulp ook te kijken naar de hulp ter ondersteuning van duurzame ontwikkeling die buiten het kader van ODA wordt verleend (14). Niet-financiële steun heeft vaak grotere voordelen voor de ontwikkeling van het land in kwestie dan financiële bijstand (te denken valt aan onderwijs, uitwisseling van ervaringen, overdracht van technologie en knowhow, wetenschappelijke en technologische samenwerking).

| 4.1.5. | Begrotingssteun voor ontwikkelingslanden moet altijd een specifieke bestemming hebben en gebaseerd zijn op een gedeelde verantwoordelijkheid van donor en ontvanger voor het daadwerkelijke gebruik van deze vorm van steun voor het realiseren van SDG’s, in overeenstemming met de internationaal erkende regels van financieel beheer en controle, met inbegrip van krachtige voorwaarden en maatregelen ter bestrijding en voorkoming van corruptie. De EU-financiering moet zelf ook op geloofwaardige wijze worden beschermd tegen corruptie. Het Comité beveelt aan dat ook in ontwikkelingslanden gebruik wordt gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan bij de tenuitvoerlegging van het Europese cohesiebeleid, om de ontwikkelingshulp beter af te stemmen op de SDG’s, en een strengere controle uit te oefenen op hun gebruik en de evaluatie van de bereikte resultaten. |
| --- | --- |

4.1.5.

Begrotingssteun voor ontwikkelingslanden moet altijd een specifieke bestemming hebben en gebaseerd zijn op een gedeelde verantwoordelijkheid van donor en ontvanger voor het daadwerkelijke gebruik van deze vorm van steun voor het realiseren van SDG’s, in overeenstemming met de internationaal erkende regels van financieel beheer en controle, met inbegrip van krachtige voorwaarden en maatregelen ter bestrijding en voorkoming van corruptie. De EU-financiering moet zelf ook op geloofwaardige wijze worden beschermd tegen corruptie. Het Comité beveelt aan dat ook in ontwikkelingslanden gebruik wordt gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan bij de tenuitvoerlegging van het Europese cohesiebeleid, om de ontwikkelingshulp beter af te stemmen op de SDG’s, en een strengere controle uit te oefenen op hun gebruik en de evaluatie van de bereikte resultaten.

4.2.   
  Nationale middelen

| 4.2.1. | Het EESC is van mening dat zowel openbare als particuliere nationale middelen voor ontwikkeling de komende periode steeds belangrijker zullen worden. |
| --- | --- |

4.2.1.

Het EESC is van mening dat zowel openbare als particuliere nationale middelen voor ontwikkeling de komende periode steeds belangrijker zullen worden.

| 4.2.2. | Om de omvang en doeltreffendheid van de gebruikte nationale middelen te vergroten is het zaak dat de illegale geldstromen bestemd voor het witwassen van uit illegale activiteiten verkregen inkomsten, met inbegrip van informeel werk, migrantensmokkel en de uitvoer van niet voor recycling gebruikte afvalstoffen consequent worden bestreden, dat de belastinginning wordt verbeterd, dat corruptie en criminele activiteiten worden bestreden en dat de informele sector wordt geïntegreerd in de formele economie. De ontwikkelingslanden moeten worden geholpen bij het doorvoeren van fundamentele fiscale hervormingen en de verbetering van goed fiscaal bestuur. De EU zou zich actiever moeten inzetten voor het sluiten van internationale overeenkomsten inzake de bestrijding van belastingontduiking, belastingparadijzen en illegale financiële stromen, en om de samenwerking met het Centre for Tax Policy and Administration van de OESO en het belastingcomité van de VN te verbeteren. |
| --- | --- |

4.2.2.

Om de omvang en doeltreffendheid van de gebruikte nationale middelen te vergroten is het zaak dat de illegale geldstromen bestemd voor het witwassen van uit illegale activiteiten verkregen inkomsten, met inbegrip van informeel werk, migrantensmokkel en de uitvoer van niet voor recycling gebruikte afvalstoffen consequent worden bestreden, dat de belastinginning wordt verbeterd, dat corruptie en criminele activiteiten worden bestreden en dat de informele sector wordt geïntegreerd in de formele economie. De ontwikkelingslanden moeten worden geholpen bij het doorvoeren van fundamentele fiscale hervormingen en de verbetering van goed fiscaal bestuur. De EU zou zich actiever moeten inzetten voor het sluiten van internationale overeenkomsten inzake de bestrijding van belastingontduiking, belastingparadijzen en illegale financiële stromen, en om de samenwerking met het Centre for Tax Policy and Administration van de OESO en het belastingcomité van de VN te verbeteren.

| 4.2.3. | De nationale particuliere investeringen, of het nu gaat om directe investeringen of portefeuillebeleggingen, zijn tegenwoordig hoger dan de buitenlandse investeringen. Deze moeten worden gericht op ontwikkelingsdoelstellingen, bijvoorbeeld door middel van passende stimulansen of naar behoren opgestelde en veilige PPS-projecten, zodat deze kunnen uitgroeien tot een belangrijk instrument voor de verwezenlijking van de SDG’s. |
| --- | --- |

4.2.3.

De nationale particuliere investeringen, of het nu gaat om directe investeringen of portefeuillebeleggingen, zijn tegenwoordig hoger dan de buitenlandse investeringen. Deze moeten worden gericht op ontwikkelingsdoelstellingen, bijvoorbeeld door middel van passende stimulansen of naar behoren opgestelde en veilige PPS-projecten, zodat deze kunnen uitgroeien tot een belangrijk instrument voor de verwezenlijking van de SDG’s.

| 4.2.4. | Vooral ontwikkelingslanden die rijk zijn aan minerale delfstoffen beschikken over een onbenut potentieel aan binnenlandse middelen, terwijl de meerderheid van de bevolking er in armoede leeft ondanks de relatief hoge inkomsten van de staat. Ook verwaarlozen zij de opbouw van de eigen economie, infrastructuur en sociale diensten. Het maatschappelijk middenveld heeft terecht kritiek op de methoden van sommige buitenlandse investeerders in de winningsindustrie van ontwikkelingslanden, en dringt aan op de naleving van de basisnormen voor de bescherming van het milieu, de sociale bescherming van werknemers, de transparantie van de belastingbetaling en van de overdracht van winsten naar het buitenland, en op de opstelling van verslagen overeenkomstig de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen (15). Het EESC is ingenomen met de maatregelen om de situatie te verhelpen, zoals het Extractive Industries Transparency Initiative (16). |
| --- | --- |

4.2.4.

Vooral ontwikkelingslanden die rijk zijn aan minerale delfstoffen beschikken over een onbenut potentieel aan binnenlandse middelen, terwijl de meerderheid van de bevolking er in armoede leeft ondanks de relatief hoge inkomsten van de staat. Ook verwaarlozen zij de opbouw van de eigen economie, infrastructuur en sociale diensten. Het maatschappelijk middenveld heeft terecht kritiek op de methoden van sommige buitenlandse investeerders in de winningsindustrie van ontwikkelingslanden, en dringt aan op de naleving van de basisnormen voor de bescherming van het milieu, de sociale bescherming van werknemers, de transparantie van de belastingbetaling en van de overdracht van winsten naar het buitenland, en op de opstelling van verslagen overeenkomstig de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen (15). Het EESC is ingenomen met de maatregelen om de situatie te verhelpen, zoals het Extractive Industries Transparency Initiative (16).

4.3.   
  „Blending” en PPS

| 4.3.1. | Het EESC is ervan overtuigd dat als regeringen niet in staat zijn de nodige investeringen te doen en de overheidsinvesteringen, met name in infrastructuur, maar ook in openbare diensten, niet commercieel levensvatbaar zijn, een toevlucht moet worden genomen tot publiek-private partnerschappen en de financiering van PPS-projecten via „blending”, overeenkomstig de aanbevelingen van de OESO (17). |
| --- | --- |

4.3.1.

Het EESC is ervan overtuigd dat als regeringen niet in staat zijn de nodige investeringen te doen en de overheidsinvesteringen, met name in infrastructuur, maar ook in openbare diensten, niet commercieel levensvatbaar zijn, een toevlucht moet worden genomen tot publiek-private partnerschappen en de financiering van PPS-projecten via „blending”, overeenkomstig de aanbevelingen van de OESO (17).

| 4.3.2. | PPS-projecten moeten worden opgesteld overeenkomstig de ontwikkelingsstrategie van het land in kwestie, en pas nadat een haalbaarheidsstudie is uitgevoerd; zij moeten op voorhand rekening houden met duurzaamheidsfactoren en in overeenstemming zijn met de beginselen van transparantie, gedeelde verantwoordelijkheid en afdwingbaarheid van de verbintenissen. De sociale partners en andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld moeten worden betrokken bij de beoordeling van de bijdrage van deze projecten aan duurzame ontwikkeling, en zij moeten controleren of de IAO-conventies worden nageleefd. |
| --- | --- |

4.3.2.

PPS-projecten moeten worden opgesteld overeenkomstig de ontwikkelingsstrategie van het land in kwestie, en pas nadat een haalbaarheidsstudie is uitgevoerd; zij moeten op voorhand rekening houden met duurzaamheidsfactoren en in overeenstemming zijn met de beginselen van transparantie, gedeelde verantwoordelijkheid en afdwingbaarheid van de verbintenissen. De sociale partners en andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld moeten worden betrokken bij de beoordeling van de bijdrage van deze projecten aan duurzame ontwikkeling, en zij moeten controleren of de IAO-conventies worden nageleefd.

| 4.3.3. | „Blending” zou ook moeten worden gebruikt voor sociaal ondernemerschap en duurzame projecten voor de integratie van sociaal kwetsbare groepen in de economische context. |
| --- | --- |

4.3.3.

„Blending” zou ook moeten worden gebruikt voor sociaal ondernemerschap en duurzame projecten voor de integratie van sociaal kwetsbare groepen in de economische context.

4.4.   
  Buitenlandse investeringen

| 4.4.1. | In 2013 bedroeg de instroom van buitenlandse directe investeringen (BDI) in ontwikkelingslanden 778 miljard USD, maar hun bijdrage aan duurzame ontwikkeling is vaak ambigu. Slechts 2 % van de totale BDI in ontwikkelingslanden komt terecht bij de minst ontwikkelde landen. In Afrika ten zuiden van de Sahara gaan de BDI voornamelijk naar de winningsindustrie, zonder dat de rest van de economie hier rechtstreeks van profiteert. Nieuwe investerende landen als China, Brazilië, India en andere landen zouden bij hun investeringen in ontwikkelingslanden rekening moeten houden met de beginselen van duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

4.4.1.

In 2013 bedroeg de instroom van buitenlandse directe investeringen (BDI) in ontwikkelingslanden 778 miljard USD, maar hun bijdrage aan duurzame ontwikkeling is vaak ambigu. Slechts 2 % van de totale BDI in ontwikkelingslanden komt terecht bij de minst ontwikkelde landen. In Afrika ten zuiden van de Sahara gaan de BDI voornamelijk naar de winningsindustrie, zonder dat de rest van de economie hier rechtstreeks van profiteert. Nieuwe investerende landen als China, Brazilië, India en andere landen zouden bij hun investeringen in ontwikkelingslanden rekening moeten houden met de beginselen van duurzame ontwikkeling.

| 4.4.2. | Volgens de studie van de ngo Eurodad over de financiering van ontwikkelingslanden in 2014 is de geldstroom uit deze landen tweemaal zo groot als de financiële middelen die vanuit het buitenland in deze landen worden geïnvesteerd, met inbegrip van ODA, BDI, giften van liefdadigheidsorganisaties, winstoverdrachten, besparingen en andere bronnen (18). Er moet voor worden gezorgd dat deze middelen zoveel mogelijk worden geherinvesteerd ten gunste van duurzame ontwikkeling in de begunstigde landen. |
| --- | --- |

4.4.2.

Volgens de studie van de ngo Eurodad over de financiering van ontwikkelingslanden in 2014 is de geldstroom uit deze landen tweemaal zo groot als de financiële middelen die vanuit het buitenland in deze landen worden geïnvesteerd, met inbegrip van ODA, BDI, giften van liefdadigheidsorganisaties, winstoverdrachten, besparingen en andere bronnen (18). Er moet voor worden gezorgd dat deze middelen zoveel mogelijk worden geherinvesteerd ten gunste van duurzame ontwikkeling in de begunstigde landen.

| 4.4.3. | De nationale ontwikkelingsstrategieën moeten ook voorzien in ondersteuning van investeringen. Om buitenlandse directe investeringen te verwerven en deze te richten op SDG’s moeten gunstige voorwaarden worden gecreëerd, zoals vrede, stabiliteit en goed bestuur. De ontwikkelingslanden zouden de SDG’s bovendien moeten opnemen in de investeringsovereenkomsten die zij sluiten, en hiervoor garanties bieden. Het EESC beveelt aan dat de agentschappen en financiële instellingen die investeringen stimuleren in de landen van oorsprong en hun tegenhangers in de begunstigde landen een rechtstreekse technische samenwerking opstarten, gekoppeld aan de nationale strategieën voor duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

4.4.3.

De nationale ontwikkelingsstrategieën moeten ook voorzien in ondersteuning van investeringen. Om buitenlandse directe investeringen te verwerven en deze te richten op SDG’s moeten gunstige voorwaarden worden gecreëerd, zoals vrede, stabiliteit en goed bestuur. De ontwikkelingslanden zouden de SDG’s bovendien moeten opnemen in de investeringsovereenkomsten die zij sluiten, en hiervoor garanties bieden. Het EESC beveelt aan dat de agentschappen en financiële instellingen die investeringen stimuleren in de landen van oorsprong en hun tegenhangers in de begunstigde landen een rechtstreekse technische samenwerking opstarten, gekoppeld aan de nationale strategieën voor duurzame ontwikkeling.

| 4.4.4. | De zogenaamde „impact investments” moeten worden gepromoot, oftewel investeringen die op korte termijn een bepaald rendement opleveren maar op lange termijn een maatschappelijke impact hebben, zoals capaciteitsopbouw of milieu-effecten, welke leiden tot duurzame ontwikkeling. |
| --- | --- |

4.4.4.

De zogenaamde „impact investments” moeten worden gepromoot, oftewel investeringen die op korte termijn een bepaald rendement opleveren maar op lange termijn een maatschappelijke impact hebben, zoals capaciteitsopbouw of milieu-effecten, welke leiden tot duurzame ontwikkeling.

4.5.   
  Innovatieve en aanvullende financieringsvormen

| 4.5.1. | Crowdfunding en groepsinvesteringen zijn potentiële instrumenten voor de financiering van kleine ontwikkelingsprojecten (19). Het EESC onderstreept dat deze instrumenten snel moeten worden uitgewerkt en dat hiervoor een adequaat regelgevingskader moet worden vastgesteld, zoals het in een eerder advies heeft aanbevolen (20). |
| --- | --- |

4.5.1.

Crowdfunding en groepsinvesteringen zijn potentiële instrumenten voor de financiering van kleine ontwikkelingsprojecten (19). Het EESC onderstreept dat deze instrumenten snel moeten worden uitgewerkt en dat hiervoor een adequaat regelgevingskader moet worden vastgesteld, zoals het in een eerder advies heeft aanbevolen (20).

| 4.5.2. | Het EESC is ingenomen met het groeiende aantal internationale charitatieve fondsen, stichtingen en programma’s ter bevordering van duurzame ontwikkeling, zoals het Wereldfonds voor de bestrijding van hiv/aids, tuberculose en malaria, het wereldwijde partnerschap voor onderwijs, de GAVI-alliantie voor de vaccinatie van kinderen in de minst ontwikkelde landen, enz. Deze fondsen en stichtingen, in het kader waarvan overheidsinstellingen samenwerken met donateurs uit de particuliere sector en ngo’s, moeten hun acties beter coördineren en meer richten op de SDG’s. |
| --- | --- |

4.5.2.

Het EESC is ingenomen met het groeiende aantal internationale charitatieve fondsen, stichtingen en programma’s ter bevordering van duurzame ontwikkeling, zoals het Wereldfonds voor de bestrijding van hiv/aids, tuberculose en malaria, het wereldwijde partnerschap voor onderwijs, de GAVI-alliantie voor de vaccinatie van kinderen in de minst ontwikkelde landen, enz. Deze fondsen en stichtingen, in het kader waarvan overheidsinstellingen samenwerken met donateurs uit de particuliere sector en ngo’s, moeten hun acties beter coördineren en meer richten op de SDG’s.

| 4.5.3. | Middelen die zijn bestemd voor officiële ontwikkelingshulp maar momenteel niet zijn toegewezen aan ontwikkelingsprojecten kunnen worden belegd in op ontwikkeling gerichte investeringsfondsen en gedekte obligaties, om op korte termijn inkomsten te genereren en deze middelen verder te doen toenemen (21). Dit zou op de langere termijn moeten bijdragen tot de verhoging van de voor ontwikkelingshulp benodigde kredieten (22). |
| --- | --- |

4.5.3.

Middelen die zijn bestemd voor officiële ontwikkelingshulp maar momenteel niet zijn toegewezen aan ontwikkelingsprojecten kunnen worden belegd in op ontwikkeling gerichte investeringsfondsen en gedekte obligaties, om op korte termijn inkomsten te genereren en deze middelen verder te doen toenemen (21). Dit zou op de langere termijn moeten bijdragen tot de verhoging van de voor ontwikkelingshulp benodigde kredieten (22).

| 4.5.4. | „Het EESC is ingenomen met sommige van de voorstellen van de stuurgroep innovatieve ontwikkelingsfinanciering (23) en steunt de inspanningen voor het creëren van nieuwe bronnen voor de financiering van SDG’s. Het is echter zaak dat deze nieuwe middelenbronnen consistent worden aangewend in de hele wereld, dat zij geen nadelige effecten hebben voor het concurrentievermogen van een sector en dat zij op transparante wijze worden aangewend voor SDG’s. Het EESC zou graag zien dat de bankensector met een vrijwillig wereldwijd initiatief komt om een financiële bijdrage te leveren aan het dichten van de kloof tussen de behoeften en de middelen die beschikbaar zijn voor de verwezenlijking van SDG’s. |
| --- | --- |

4.5.4.

„Het EESC is ingenomen met sommige van de voorstellen van de stuurgroep innovatieve ontwikkelingsfinanciering (23) en steunt de inspanningen voor het creëren van nieuwe bronnen voor de financiering van SDG’s. Het is echter zaak dat deze nieuwe middelenbronnen consistent worden aangewend in de hele wereld, dat zij geen nadelige effecten hebben voor het concurrentievermogen van een sector en dat zij op transparante wijze worden aangewend voor SDG’s. Het EESC zou graag zien dat de bankensector met een vrijwillig wereldwijd initiatief komt om een financiële bijdrage te leveren aan het dichten van de kloof tussen de behoeften en de middelen die beschikbaar zijn voor de verwezenlijking van SDG’s.

| 4.5.5. | Een weinig gebruikte hulpbron zijn de financiële middelen die afkomstig zijn uit de diaspora, d.w.z. transfers van spaargeld naar de landen van herkomst, die ook kunnen worden gebruikt om SDG’s te verwezenlijken. De kosten voor het overmaken van spaargeld moeten omlaag. Mensen in de diaspora moeten opleidings- en stimuleringsprogramma’s kunnen volgen waardoor zij meer belangstelling krijgen voor investeringen in ontwikkelingsprojecten, waarmee zij hun spaargeld kunnen opwaarderen en tegelijk kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van SDG’s. |
| --- | --- |

4.5.5.

Een weinig gebruikte hulpbron zijn de financiële middelen die afkomstig zijn uit de diaspora, d.w.z. transfers van spaargeld naar de landen van herkomst, die ook kunnen worden gebruikt om SDG’s te verwezenlijken. De kosten voor het overmaken van spaargeld moeten omlaag. Mensen in de diaspora moeten opleidings- en stimuleringsprogramma’s kunnen volgen waardoor zij meer belangstelling krijgen voor investeringen in ontwikkelingsprojecten, waarmee zij hun spaargeld kunnen opwaarderen en tegelijk kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van SDG’s.

4.6.   
  Financiering van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen

| 4.6.1. | Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen — de belangrijkste potentiële bron van groei en nieuwe banen — krijgen maar moeilijk toegang tot financiering. Dit probleem is bijzonder groot in de minst ontwikkelde landen, zodat instrumenten moeten worden gezocht om de toegang van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen tot financiering te vergemakkelijken. Hierbij moet rekening worden gehouden met de verschillende ondernemingsvormen in de ontwikkelingslanden, die vooral worden gekenmerkt door micro-ondernemingen, detailhandelaars en kleine gezinsbedrijven in de landbouw. |
| --- | --- |

4.6.1.

Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen — de belangrijkste potentiële bron van groei en nieuwe banen — krijgen maar moeilijk toegang tot financiering. Dit probleem is bijzonder groot in de minst ontwikkelde landen, zodat instrumenten moeten worden gezocht om de toegang van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen tot financiering te vergemakkelijken. Hierbij moet rekening worden gehouden met de verschillende ondernemingsvormen in de ontwikkelingslanden, die vooral worden gekenmerkt door micro-ondernemingen, detailhandelaars en kleine gezinsbedrijven in de landbouw.

| 4.6.2. | Er zijn veel verschillende systemen van microkredieten voor kleine en middelgrote ondernemingen. Het Comité beschouwt de systemen die gebruikmaken van mobieletelefoonapplicaties als de meest doeltreffende. Ook is het ingenomen met de microkredieten die worden gebruikt voor de financiering van groene-energieprojecten en met de initiatieven voor het verstrekken van kosteloze microkredieten. Er is een tekort aan leningen voor kleine en middelgrote bedrijven (van 10  000 tot 2 00  000 USD); in plaats hiervan zou kunnen worden gedacht aan kapitaalleasing en andere instrumenten. Hiervoor moet de ontwikkeling van de financiële markten en lokale banken, met inbegrip van lokale agentschappen, worden gesteund. |
| --- | --- |

4.6.2.

Er zijn veel verschillende systemen van microkredieten voor kleine en middelgrote ondernemingen. Het Comité beschouwt de systemen die gebruikmaken van mobieletelefoonapplicaties als de meest doeltreffende. Ook is het ingenomen met de microkredieten die worden gebruikt voor de financiering van groene-energieprojecten en met de initiatieven voor het verstrekken van kosteloze microkredieten. Er is een tekort aan leningen voor kleine en middelgrote bedrijven (van 10  000 tot 2 00  000 USD); in plaats hiervan zou kunnen worden gedacht aan kapitaalleasing en andere instrumenten. Hiervoor moet de ontwikkeling van de financiële markten en lokale banken, met inbegrip van lokale agentschappen, worden gesteund.

| 4.6.3. | Een deel van de steun van de geïndustrialiseerde landen aan kleine en middelgrote ondernemingen moet bestaan uit het overdragen van ervaringen, bestuursvaardigheden, technische knowhow, opleidingen in financieel beheer en onderricht in financiële basiskennis, naast het ondersteunen van hun integratie in de toeleverings- en waardeketen. Om de financiering van het mkb te verbeteren zou de EU de beginselen van de richtlijn betalingsachterstand moeten promoten. |
| --- | --- |

4.6.3.

Een deel van de steun van de geïndustrialiseerde landen aan kleine en middelgrote ondernemingen moet bestaan uit het overdragen van ervaringen, bestuursvaardigheden, technische knowhow, opleidingen in financieel beheer en onderricht in financiële basiskennis, naast het ondersteunen van hun integratie in de toeleverings- en waardeketen. Om de financiering van het mkb te verbeteren zou de EU de beginselen van de richtlijn betalingsachterstand moeten promoten.

| 4.6.4. | Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in de landbouwsector moeten worden beschermd tegen investeringen die „landroof” en vandaar hun liquidatie in de hand werken. Zij zouden ook zijn geholpen met de invoering van instrumenten om hun te verzekeren tegen de gevolgen van klimaatverandering. In het kader van de ontwikkelingsplannen moet er ook aandacht zijn voor ondernemingen van de sociale economie, die een belangrijke rol kunnen spelen bij de verwezenlijking van de SDG’s. |
| --- | --- |

4.6.4.

Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in de landbouwsector moeten worden beschermd tegen investeringen die „landroof” en vandaar hun liquidatie in de hand werken. Zij zouden ook zijn geholpen met de invoering van instrumenten om hun te verzekeren tegen de gevolgen van klimaatverandering. In het kader van de ontwikkelingsplannen moet er ook aandacht zijn voor ondernemingen van de sociale economie, die een belangrijke rol kunnen spelen bij de verwezenlijking van de SDG’s.

| 4.6.5. | Het is voor de economische en sociale ontwikkeling van belang dat zo veel mogelijk mensen in ontwikkelingslanden toegang hebben tot financiële instrumenten (zoals een basisbankrekening of financiële apps voor de mobiele telefoon). |
| --- | --- |

4.6.5.

Het is voor de economische en sociale ontwikkeling van belang dat zo veel mogelijk mensen in ontwikkelingslanden toegang hebben tot financiële instrumenten (zoals een basisbankrekening of financiële apps voor de mobiele telefoon).

4.7.   
  Betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij ontwikkelingshulp

| 4.7.1. | Het maatschappelijk middenveld in de ontwikkelde landen, met inbegrip van de sociale partners en niet-gouvernementele organisaties, draagt rechtstreeks bij aan de ontwikkeling en speelt ook een belangrijke rol in het sturen van de ontwikkelingssamenwerking en het toezicht op de doeltreffendheid daarvan (24). |
| --- | --- |

4.7.1.

Het maatschappelijk middenveld in de ontwikkelde landen, met inbegrip van de sociale partners en niet-gouvernementele organisaties, draagt rechtstreeks bij aan de ontwikkeling en speelt ook een belangrijke rol in het sturen van de ontwikkelingssamenwerking en het toezicht op de doeltreffendheid daarvan (24).

| 4.7.2. | Er moet systematisch steun worden verleend aan de oprichting en verbetering van een systeem voor controle op de procedures en resultaten van de ontwikkelingshulp in de verschillende landen. Hieraan moet rechtstreeks worden deelgenomen door relevante maatschappelijke organisaties, wat zal helpen om de belemmeringen voor de uitvoering van SDG’s op te sporen en weg te werken. Het EESC beschikt op dit gebied over een jarenlange en uitstekende ervaring met gemengde raadgevende comités, platforms en organen, zoals het follow-upcomité ACS-EU, ontmoetingen met het maatschappelijk middenveld van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, enz. |
| --- | --- |

4.7.2.

Er moet systematisch steun worden verleend aan de oprichting en verbetering van een systeem voor controle op de procedures en resultaten van de ontwikkelingshulp in de verschillende landen. Hieraan moet rechtstreeks worden deelgenomen door relevante maatschappelijke organisaties, wat zal helpen om de belemmeringen voor de uitvoering van SDG’s op te sporen en weg te werken. Het EESC beschikt op dit gebied over een jarenlange en uitstekende ervaring met gemengde raadgevende comités, platforms en organen, zoals het follow-upcomité ACS-EU, ontmoetingen met het maatschappelijk middenveld van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, enz.

| 4.7.3. | Ook de sociale partners zijn rechtstreekse verleners van ontwikkelingshulp. Vakbonden uit ontwikkelde landen realiseren sociaal georiënteerde ontwikkelingsprojecten en ondersteunen de institutionele ontwikkeling van partnerorganisaties. Werkgeversorganisaties, kamers van koophandel, mkb-verenigingen en brancheorganisaties voeren gezamenlijke projecten uit met de ondernemersorganisaties in ontwikkelingslanden waarmee zij een partnerschap hebben gesloten, en delen hun ervaringen. |
| --- | --- |

4.7.3.

Ook de sociale partners zijn rechtstreekse verleners van ontwikkelingshulp. Vakbonden uit ontwikkelde landen realiseren sociaal georiënteerde ontwikkelingsprojecten en ondersteunen de institutionele ontwikkeling van partnerorganisaties. Werkgeversorganisaties, kamers van koophandel, mkb-verenigingen en brancheorganisaties voeren gezamenlijke projecten uit met de ondernemersorganisaties in ontwikkelingslanden waarmee zij een partnerschap hebben gesloten, en delen hun ervaringen.

| 4.7.4. | Ngo’s spelen een belangrijke rol op het gebied van ontwikkelingshulp, zowel in de ontwikkelde als in de ontwikkelingslanden. Zij zijn met name actief in het bestrijden van humanitaire en natuurrampen, en in sociale sectoren: gezondheid, genderkwesties, onderwijs, enz. Bovendien mobiliseren zij middelen van het grote publiek, organiseren zij collectes, bewustmakingscampagnes, enz. Een interessant voorbeeld is de financiering van een vorm van onderwijs op afstand, die helpt om gewone burgers met elkaar in contact te brengen. |
| --- | --- |

4.7.4.

Ngo’s spelen een belangrijke rol op het gebied van ontwikkelingshulp, zowel in de ontwikkelde als in de ontwikkelingslanden. Zij zijn met name actief in het bestrijden van humanitaire en natuurrampen, en in sociale sectoren: gezondheid, genderkwesties, onderwijs, enz. Bovendien mobiliseren zij middelen van het grote publiek, organiseren zij collectes, bewustmakingscampagnes, enz. Een interessant voorbeeld is de financiering van een vorm van onderwijs op afstand, die helpt om gewone burgers met elkaar in contact te brengen.

| 4.7.5. | Het EESC roept de Europese Commissie op om steun te verlenen aan de activiteiten van Europese maatschappelijke organisaties die gericht zijn op het verwezenlijken van SDG’s, door voldoende financiële middelen vrij te maken voor programma’s ter bevordering van het maatschappelijk middenveld in de partnerlanden. In aanvulling op dit advies bereidt het EESC momenteel een informatief rapport voor, waarin het modellen zal aanbevelen voor de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij de uitvoering en monitoring van de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015. |
| --- | --- |

4.7.5.

Het EESC roept de Europese Commissie op om steun te verlenen aan de activiteiten van Europese maatschappelijke organisaties die gericht zijn op het verwezenlijken van SDG’s, door voldoende financiële middelen vrij te maken voor programma’s ter bevordering van het maatschappelijk middenveld in de partnerlanden. In aanvulling op dit advies bereidt het EESC momenteel een informatief rapport voor, waarin het modellen zal aanbevelen voor de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij de uitvoering en monitoring van de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015.

Brussel, 2 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  VN-top in New York van september.

1

(2)  Advies van het EESC over „Een waardig leven voor iedereen: armoede uitroeien en de wereld een duurzame toekomst geven” (PB C 271 van 19.9.2013, blz. 144).

2

Een waardig leven voor iedereen: armoede uitroeien en de wereld een duurzame toekomst geven

(3)  Advies van het EESC over „De betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het EU-ontwikkelingsbeleid” (PB C 181 van 21.6.2012, blz. 28).

3

De betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het EU-ontwikkelingsbeleid

(4)  Advies van het EESC over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Sociale bescherming in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de EU” (PB C 161 van 6.6.2013, blz. 82).

4

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Sociale bescherming in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de EU

(5)  Advies van het EESC over de „Betrokkenheid van de particuliere sector bij het ontwikkelingskader na 2015” (PB C 67 van 6.3.2014, blz. 1).

5

Betrokkenheid van de particuliere sector bij het ontwikkelingskader na 2015

(6)  De rol van duurzame ontwikkeling en het maatschappelijk middenveld bij autonome investeringsovereenkomsten van de EU met derde landen (PB C 268 van 14.8.2015, blz. 19).

6

(7)  Advies REX/359 over „Handel, groei en ontwikkeling — Afstemming van het handels- en investeringsbeleid op de meest behoeftige landen” (PB C 351 van 15.11.2012, blz. 77).

7

Handel, groei en ontwikkeling — Afstemming van het handels- en investeringsbeleid op de meest behoeftige landen

(8)  Advies REX/438 over de „Doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio”, paragraaf 6.4 (zie bladzijde 47 van dit Publicatieblad).

8

Doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio

(9)  Het VN-Verdrag van 18 december 1979 inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen, het Verdrag ter bescherming van de migrerende werknemers en hun gezinnen, Verdrag 189 betreffende huishoudelijk personeel, Verdrag 184 betreffende de veiligheid en gezondheid in de landbouw, het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten en het bijbehorende Facultatief Protocol, om slechts enkele voorbeelden te noemen.

9

(10)  Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Een wereldwijd partnerschap voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling na 2015” (COM(2015) 44 final, 5 februari 2015).

10

Een wereldwijd partnerschap voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling na 2015

(11)  The Global Development Financing Landscape — Who can contribute what?, James Zhan, directeur van de Investment and Enterprise Division, World Investment Report, Unctad, gepresenteerd tijdens een hoorzitting in het Europees Parlement op 24 februari 2015.

11

The Global Development Financing Landscape — Who can contribute what?

(12)  Het bedrag aan activa in de banken wordt geschat op 1 21  000 miljard USD, en 34  000 miljard in pensioenfondsen, 28  000 miljard in verzekeringsmaatschappijen, 25  000 miljard in multinationale ondernemingen en 6  500 miljard in soevereine beleggingsfondsen.

12

(13)  Zoals op het gebied van handel, landbouw, banengroei, sociale voorzieningen, klimaatverandering, energie, bescherming van het milieu en de biodiversiteit, vervoer, gezondheidszorg, product- en consumentenbeleid, regionale en stedelijke ontwikkeling, migratie en de bestrijding van corruptie en het witwassen van geld.

13

(14)  TOSSD — Total official support for Sustainable Development.

14

Total official support for Sustainable Development.

(15)  http://www.oecd.org/corporate/mne/48004323.pdf

15

(16)  https://eiti.org/

16

(17)  http://www.oecd.org/governance/budgeting/PPP-Recommendation.pdf

17

(18)  http://www.eurodad.org/Entries/view/1546315/2014/12/15/The-State-of-Finance-for-Developing-Countries-2014

18

(19)  InfoDev, Crowdfunding’s Potential for the Developing World, 2013, Wereldbank — afdeling Financiën en ontwikkeling van de particuliere sector.

19

Crowdfunding’s Potential for the Developing World

(20)  Advies van het EESC over de „Ontsluiting van het potentieel van crowdfunding in de Europese Unie” (PB C 451 van 16.12.2014, blz. 69).

20

Ontsluiting van het potentieel van crowdfunding in de Europese Unie

(21)  De jaarlijkse toewijzing van begrotingsmiddelen aan ODA sluit deze mogelijkheid volledig uit.

21

(22)  De Belgische investeringsmaatschappij voor ontwikkelingslanden (BIO) die door de regering is opgericht ter ondersteuning van het bedrijfsleven in Afrikaanse landen, heeft een deel van haar financiële middelen die waren bestemd voor leningen aan ondernemers, in andere beleggingsfondsen ondergebracht, om ze daarna geleidelijk en afhankelijk van de behoefte weer op te nemen.

22

(23)  http://www.leadinggroup.org/rubrique69.html

23

(24)  Development Policy Forum www.friendsofeurope.org/policy-area/global-europe/, Policy Forum on Development www.uclg.org

24

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/57 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/57

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de evaluatie van de raadpleging van belanghebbenden door de Europese Commissie

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/09)

| Rapporteur: | Ronny LANNOO |
| --- | --- |

Rapporteur:

Ronny LANNOO

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (hierna: EESC) heeft op 20 januari 2015 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over de

„Evaluatie van de raadpleging van belanghebbenden door de Europese Commissie”.

Het Subcomité evaluatie van de raadpleging van belanghebbenden door de Europese Commissie, dat met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft zijn advies goedgekeurd op 9 juni 2015.

Het EESC heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 2 juli 2015) onderstaand advies uitgebracht, dat met 179 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

Voorwoord

Doel van onderhavig initiatiefadvies is een analyse te maken van de bestaande methoden voor raadpleging van belanghebbenden door de Europese Commissie, zoals bedoeld in artikel 11, lid 3, van het Verdrag. Op basis van die analyse worden in het advies constructieve en realistische voorstellen geformuleerd, teneinde in het belang van alle partijen het proces van raadpleging op een structurele manier te verbeteren en de follow-up ervan te garanderen.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC formuleert in dit advies aanbevelingen over de verdragsrechtelijke voorziene consultatie van belanghebbenden om de kwaliteit van deze consultaties te verhogen en de kloof tussen de burger en Europa te dichten. Deze oefening werd ook door de Europese Commissie overgenomen door middel van een brede consultatie van belanghebbenden over de raadplegingsprocedures, en vertaald in het pakket „Betere regelgeving” van vicevoorzitter Timmermans. Het EESC zal later, op verzoek van de Commissie, een advies over het hele pakket „Betere regelgeving” uitbrengen. |
| --- | --- |

1.1.

Het EESC formuleert in dit advies aanbevelingen over de verdragsrechtelijke voorziene consultatie van belanghebbenden om de kwaliteit van deze consultaties te verhogen en de kloof tussen de burger en Europa te dichten. Deze oefening werd ook door de Europese Commissie overgenomen door middel van een brede consultatie van belanghebbenden over de raadplegingsprocedures, en vertaald in het pakket „Betere regelgeving” van vicevoorzitter Timmermans. Het EESC zal later, op verzoek van de Commissie, een advies over het hele pakket „Betere regelgeving” uitbrengen.

| 1.2. | Het EESC maakt zich zorgen over de wijze waarop raadplegingen van belanghebbenden tot stand komen en bijgevolg ook over de kwaliteit van de resultaten van dergelijke raadpleging. Het dringt daarom aan op stabiel en representatief overleg, waarbij wordt gestreefd naar een toegevoegde waarde voor de betrokken organisaties en belangengroepen. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC maakt zich zorgen over de wijze waarop raadplegingen van belanghebbenden tot stand komen en bijgevolg ook over de kwaliteit van de resultaten van dergelijke raadpleging. Het dringt daarom aan op stabiel en representatief overleg, waarbij wordt gestreefd naar een toegevoegde waarde voor de betrokken organisaties en belangengroepen.

| 1.3. | Een steekproef door het EESC op consultaties gehouden in de eerste helft van 2014 doet het Comité besluiten dat er een gebrek is aan evenwaardige kwalitatieve aanpak naargelang het betrokken directoraat-generaal, een gebrek aan respons en dus representativiteit, een gebrek aan aangepaste taal en terminologie voor de beoogde doelgroepen en een gebrek aan rapportering over de resultaten en opvolging. Algemeen kan dus worden vastgesteld dat de tot dusver geldende richtsnoeren ter zake onvoldoende worden toegepast. |
| --- | --- |

1.3.

Een steekproef door het EESC op consultaties gehouden in de eerste helft van 2014 doet het Comité besluiten dat er een gebrek is aan evenwaardige kwalitatieve aanpak naargelang het betrokken directoraat-generaal, een gebrek aan respons en dus representativiteit, een gebrek aan aangepaste taal en terminologie voor de beoogde doelgroepen en een gebrek aan rapportering over de resultaten en opvolging. Algemeen kan dus worden vastgesteld dat de tot dusver geldende richtsnoeren ter zake onvoldoende worden toegepast.

| 1.4. | Zich bewust van de moeilijkheid om de diversiteit aan burgers en organisaties in de Europese lidstaten passend te raadplegen, formuleert het EESC hierna een aantal structurele, concrete en realistische voorstellen en nodigt het de Europese Commissie uit om voor de verdere uitwerking en tenuitvoerlegging ervan constructief samen te werken. |
| --- | --- |

1.4.

Zich bewust van de moeilijkheid om de diversiteit aan burgers en organisaties in de Europese lidstaten passend te raadplegen, formuleert het EESC hierna een aantal structurele, concrete en realistische voorstellen en nodigt het de Europese Commissie uit om voor de verdere uitwerking en tenuitvoerlegging ervan constructief samen te werken.

| 1.5. | Het EESC vraagt de Commissie de richtsnoeren en kwaliteitsstandaarden voor raadpleging van belanghebbenden bindend op te leggen aan al haar directoraten-generaal. Om de toepassing van deze richtsnoeren te verzekeren, stelt het Comité voor een coördinatiecel op het niveau van het secretariaat-generaal op te richten, die ondersteuning kan bieden aan de DG’s bij het raadplegen van belanghebbenden. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC vraagt de Commissie de richtsnoeren en kwaliteitsstandaarden voor raadpleging van belanghebbenden bindend op te leggen aan al haar directoraten-generaal. Om de toepassing van deze richtsnoeren te verzekeren, stelt het Comité voor een coördinatiecel op het niveau van het secretariaat-generaal op te richten, die ondersteuning kan bieden aan de DG’s bij het raadplegen van belanghebbenden.

| 1.6. | Een meer strategische aanpak van het raadplegingsproces, vanaf voorbereiding tot evaluatie, met een structurele betrokkenheid van de betrokken bestaande structuren (representatieve organisaties van de betrokken doelgroepen en advies- en overlegorganen), moet een hogere en kwalitatieve respons verzekeren. Door de raadplegingen beter te plannen en hun doel bekend te maken, kunnen belanghebbenden hun capaciteit om deel te nemen aan een raadpleging verhogen. |
| --- | --- |

1.6.

Een meer strategische aanpak van het raadplegingsproces, vanaf voorbereiding tot evaluatie, met een structurele betrokkenheid van de betrokken bestaande structuren (representatieve organisaties van de betrokken doelgroepen en advies- en overlegorganen), moet een hogere en kwalitatieve respons verzekeren. Door de raadplegingen beter te plannen en hun doel bekend te maken, kunnen belanghebbenden hun capaciteit om deel te nemen aan een raadpleging verhogen.

| 1.7. | Het Comité wijst erop dat het correct in kaart brengen van de belanghebbenden essentieel is voor een kwalitatieve raadplegingsprocedure. Het EESC raadt de Commissie aan om hiervoor dan ook gebruik te maken van reeds bestaande structuren, zoals het Comité en de representatieve organisaties, en zich te baseren op het transparantieregister. Daarom is de oprichting van nieuwe structuren niet nodig. |
| --- | --- |

1.7.

Het Comité wijst erop dat het correct in kaart brengen van de belanghebbenden essentieel is voor een kwalitatieve raadplegingsprocedure. Het EESC raadt de Commissie aan om hiervoor dan ook gebruik te maken van reeds bestaande structuren, zoals het Comité en de representatieve organisaties, en zich te baseren op het transparantieregister. Daarom is de oprichting van nieuwe structuren niet nodig.

| 1.8. | De methoden en instrumenten die gebruikt worden voor de raadpleging van belanghebbenden, moeten volgens het EESC opnieuw uitgezuiverd worden. Initieel bestaan twee mogelijke methoden voor raadpleging: schriftelijk/online of mondeling/in overleg. Afhankelijk van het beoogde doel, de doelgroep enz. — en dit in het kader van de strategische aanpak van het raadplegingsproces — moeten de geschikte methoden en instrumenten gekozen worden. Bovendien is het raadzaam nieuwe technologieën op een doeltreffende manier ingang te doen vinden om met name bepaalde doelgroepen zoals bijv. jongeren beter te bereiken. |
| --- | --- |

1.8.

De methoden en instrumenten die gebruikt worden voor de raadpleging van belanghebbenden, moeten volgens het EESC opnieuw uitgezuiverd worden. Initieel bestaan twee mogelijke methoden voor raadpleging: schriftelijk/online of mondeling/in overleg. Afhankelijk van het beoogde doel, de doelgroep enz. — en dit in het kader van de strategische aanpak van het raadplegingsproces — moeten de geschikte methoden en instrumenten gekozen worden. Bovendien is het raadzaam nieuwe technologieën op een doeltreffende manier ingang te doen vinden om met name bepaalde doelgroepen zoals bijv. jongeren beter te bereiken.

| 1.9. | Bij deze aanpak moet een onderscheid worden gemaakt tussen de raadpleging van organisaties uit het maatschappelijk middenveld en het grote publiek. Het verschil tussen beide ligt niet alleen in de methode maar ook in de doelstelling, omdat het er bij de eerstgenoemden om gaat de representativiteit te waarborgen terwijl het bij laatstgenoemde zaak is inclusie en participatie te bevorderen. |
| --- | --- |

1.9.

Bij deze aanpak moet een onderscheid worden gemaakt tussen de raadpleging van organisaties uit het maatschappelijk middenveld en het grote publiek. Het verschil tussen beide ligt niet alleen in de methode maar ook in de doelstelling, omdat het er bij de eerstgenoemden om gaat de representativiteit te waarborgen terwijl het bij laatstgenoemde zaak is inclusie en participatie te bevorderen.

| 1.10. | Wanneer voor een schriftelijke vragenlijst wordt gekozen, staat het EESC erop dat deze vragenlijst in alle officiële EU-talen wordt aangeboden. Daarnaast pleit het EESC ervoor om de vragenlijst vooraf voor te leggen aan de representatieve organisaties van de betrokken doelgroepen om te vermijden dat buitensporig vakjargon de vragenlijst voor de doelgroep moeilijk begrijpbaar maakt. |
| --- | --- |

1.10.

Wanneer voor een schriftelijke vragenlijst wordt gekozen, staat het EESC erop dat deze vragenlijst in alle officiële EU-talen wordt aangeboden. Daarnaast pleit het EESC ervoor om de vragenlijst vooraf voor te leggen aan de representatieve organisaties van de betrokken doelgroepen om te vermijden dat buitensporig vakjargon de vragenlijst voor de doelgroep moeilijk begrijpbaar maakt.

| 1.11. | Het Comité vraagt dat bij de verwerking van de resultaten een kwantitatieve en kwalitatieve weging wordt voorzien al naargelang het antwoord komt van een individu dan wel een representatieve organisatie van het middenveld, of naargelang van de representativiteit en de betrokkenheid van die organisatie. Het antwoord van een representatieve organisatie zou dan een hogere weging krijgen. |
| --- | --- |

1.11.

Het Comité vraagt dat bij de verwerking van de resultaten een kwantitatieve en kwalitatieve weging wordt voorzien al naargelang het antwoord komt van een individu dan wel een representatieve organisatie van het middenveld, of naargelang van de representativiteit en de betrokkenheid van die organisatie. Het antwoord van een representatieve organisatie zou dan een hogere weging krijgen.

| 1.12. | Om deelname aan raadplegingen te versterken, is het volgens het EESC van belang dat voor elke raadpleging een syntheserapport met de ontvangen antwoorden wordt opgemaakt en dat ook wordt aangegeven waarom wel of niet met bepaalde antwoorden rekening wordt gehouden in de verdere uitwerking van het voorstel. |
| --- | --- |

1.12.

Om deelname aan raadplegingen te versterken, is het volgens het EESC van belang dat voor elke raadpleging een syntheserapport met de ontvangen antwoorden wordt opgemaakt en dat ook wordt aangegeven waarom wel of niet met bepaalde antwoorden rekening wordt gehouden in de verdere uitwerking van het voorstel.

| 1.13. | Gezien de hem door de Verdragen toegekende rol, wil het Comité optreden als facilitator voor het welslagen van de raadpleging van belanghebbenden. Het kan deelnemen en meewerken aan alle belangrijke stadia van het proces (identificatie van belanghebbenden, opstelling van vragenlijsten, samenvatting en follow-up van de resultaten). Om het proces van structuur, stabiliteit en representativiteit te verzekeren, kan het Comité, net als in het verleden, hoorzittingen en conferenties organiseren alsook platforms en fora voor dialoog oprichten. |
| --- | --- |

1.13.

Gezien de hem door de Verdragen toegekende rol, wil het Comité optreden als facilitator voor het welslagen van de raadpleging van belanghebbenden. Het kan deelnemen en meewerken aan alle belangrijke stadia van het proces (identificatie van belanghebbenden, opstelling van vragenlijsten, samenvatting en follow-up van de resultaten). Om het proces van structuur, stabiliteit en representativiteit te verzekeren, kan het Comité, net als in het verleden, hoorzittingen en conferenties organiseren alsook platforms en fora voor dialoog oprichten.

| 1.14. | In het kader van de raadpleging van belanghebbenden moet de Europese Commissie meer gebruikmaken van het potentieel dat versterkte samenwerking met het Comité biedt, zoals ook wordt bepleit in de samenwerkingsovereenkomst die het Comité en de Commissie op 22 februari 2012 hebben gesloten (1). Met het oog op een optimalisering van de middelen en in het kader van een aanpak op basis van interinstitutionele samenwerking zou aldus maximaal voordeel kunnen worden gehaald uit zowel de specifieke vaardigheden en kennis van de belanghebbenden als de deskundigheid, ervaring en bekwaamheid van het Comité op het gebied van raadplegingspraktijken. |
| --- | --- |

1.14.

In het kader van de raadpleging van belanghebbenden moet de Europese Commissie meer gebruikmaken van het potentieel dat versterkte samenwerking met het Comité biedt, zoals ook wordt bepleit in de samenwerkingsovereenkomst die het Comité en de Commissie op 22 februari 2012 hebben gesloten (1). Met het oog op een optimalisering van de middelen en in het kader van een aanpak op basis van interinstitutionele samenwerking zou aldus maximaal voordeel kunnen worden gehaald uit zowel de specifieke vaardigheden en kennis van de belanghebbenden als de deskundigheid, ervaring en bekwaamheid van het Comité op het gebied van raadplegingspraktijken.

| 1.15. | Wat de interactieve vergaderingen betreft, kan het EESC samen met de Commissie optreden als organisator, zoals het dit reeds regelmatig doet in het kader van platforms voor gestructureerde dialoog (bijv. over immigratie, consumptie, ...). |
| --- | --- |

1.15.

Wat de interactieve vergaderingen betreft, kan het EESC samen met de Commissie optreden als organisator, zoals het dit reeds regelmatig doet in het kader van platforms voor gestructureerde dialoog (bijv. over immigratie, consumptie, ...).

| 1.16. | Tot slot bepleit het EESC een volgehouden sensibiliseringscampagne over het raadplegingsproces en raadplegingen. Het Comité wil daar met de bij hem vertegenwoordigde organisaties actief aan meewerken. |
| --- | --- |

1.16.

Tot slot bepleit het EESC een volgehouden sensibiliseringscampagne over het raadplegingsproces en raadplegingen. Het Comité wil daar met de bij hem vertegenwoordigde organisaties actief aan meewerken.

| 1.17. | Als gangmaker van de gestructureerde civiele dialoog als basisinstrument van de participatieve democratie moedigt het EESC de Commissie aan intensiever gebruik te maken van platforms voor gestructureerde dialoog. Enerzijds zouden de betrokkenen aldus continu aan alle fasen van het politieke proces kunnen deelnemen, anderzijds zou er ook een positief effect worden gesorteerd op het gebied van kosten en tijd. |
| --- | --- |

1.17.

Als gangmaker van de gestructureerde civiele dialoog als basisinstrument van de participatieve democratie moedigt het EESC de Commissie aan intensiever gebruik te maken van platforms voor gestructureerde dialoog. Enerzijds zouden de betrokkenen aldus continu aan alle fasen van het politieke proces kunnen deelnemen, anderzijds zou er ook een positief effect worden gesorteerd op het gebied van kosten en tijd.

2.   Stand van de raadpleging van belanghebbenden

2.1.   
  Bepalingen

| 2.1.1. | Ter wille van de samenhang en de transparantie van het optreden van de Unie pleegt de Europese Commissie overeenkomstig artikel 11, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie op ruime schaal overleg met de betrokken partijen. |
| --- | --- |

2.1.1.

Ter wille van de samenhang en de transparantie van het optreden van de Unie pleegt de Europese Commissie overeenkomstig artikel 11, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie op ruime schaal overleg met de betrokken partijen.

Dergelijke raadplegingen moeten verzekeren dat de belanghebbenden uit het maatschappelijk middenveld en de burgers actief worden betrokken bij het streven naar het algemeen Europees belang bij de ontwikkeling van beleidsmaatregelen, teneinde de relevantie ervan en een zo ruim mogelijk draagvlak ervoor te waarborgen.

| 2.1.2. | „Raadpleging” is een proces waarbij de Commissie de meningen en standpunten van burgers en belanghebbenden inwint. Dit aanvullend proces verloopt zonder afbreuk te doen aan de gestructureerde burgerdialoog (artikel 11, lid 2, VWEU) of de raadplegingen die plaatsvinden binnen specifieke kaders, zoals de raadpleging van de sociale partners in het kader van de sociale dialoog (werkgevers- en vakbondsorganisaties) (artikel 154 VWEU) of de raadpleging van adviesinstanties, zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité (artikel 304 VWEU) (2), die het in geen geval kan vervangen. |
| --- | --- |

2.1.2.

„Raadpleging” is een proces waarbij de Commissie de meningen en standpunten van burgers en belanghebbenden inwint. Dit aanvullend proces verloopt zonder afbreuk te doen aan de gestructureerde burgerdialoog (artikel 11, lid 2, VWEU) of de raadplegingen die plaatsvinden binnen specifieke kaders, zoals de raadpleging van de sociale partners in het kader van de sociale dialoog (werkgevers- en vakbondsorganisaties) (artikel 154 VWEU) of de raadpleging van adviesinstanties, zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité (artikel 304 VWEU) (2), die het in geen geval kan vervangen.

| 2.1.3. | Sociale partners, vakbonds- en werkgeversorganisaties nemen naast het overleg in het kader van artikel 154 VWEU ten volle deel aan de in de paragrafen 2.1.1 en 2.1.2 genoemde raadplegingen op het vlak van met name consumentenbescherming, milieuwetgeving, handelsbeleid enz. |
| --- | --- |

2.1.3.

Sociale partners, vakbonds- en werkgeversorganisaties nemen naast het overleg in het kader van artikel 154 VWEU ten volle deel aan de in de paragrafen 2.1.1 en 2.1.2 genoemde raadplegingen op het vlak van met name consumentenbescherming, milieuwetgeving, handelsbeleid enz.

Krachtens de Verdragen vervult het Europees Economisch en Sociaal Comité een adviserende functie bij het Europees Parlement, de Raad en de Commissie. De concrete voorwaarden voor samenwerking tussen het Comité en de Commissie zijn overigens in detail uiteengezet in een samenwerkingsprotocol (3).

2.2.   
  Richtsnoeren voor raadpleging van belanghebbenden

| 2.2.1. | De Europese Commissie heeft in 2002 minimumkwaliteitsstandaarden (4) opgesteld die verplicht van toepassing zijn op raadplegingen van belanghebbenden met betrekking tot al dan niet wetgevende voorstellen. In het kader van Refit heeft de Commissie ook aangekondigd dat raadplegingen zullen gebeuren voor evaluaties, fitness checks en het uitwerken van gedelegeerde handelingen en uitvoeringsmaatregelen (5). |
| --- | --- |

2.2.1.

De Europese Commissie heeft in 2002 minimumkwaliteitsstandaarden (4) opgesteld die verplicht van toepassing zijn op raadplegingen van belanghebbenden met betrekking tot al dan niet wetgevende voorstellen. In het kader van Refit heeft de Commissie ook aangekondigd dat raadplegingen zullen gebeuren voor evaluaties, fitness checks en het uitwerken van gedelegeerde handelingen en uitvoeringsmaatregelen (5).

| 2.2.2. | In de aan haar directoraten-generaal gerichte richtsnoeren van 2002 voor het verrichten van raadplegingen voorziet de Commissie onder meer in de publicatie van de toelichtingen bij het bevraagde thema, de inhoud ervan en de doelstelling van de consultatie. Voorts wordt na afloop de publicatie voorzien van het aantal antwoorden, de aard van de respondenten en een inhoudelijke samenvatting van de resultaten. |
| --- | --- |

2.2.2.

In de aan haar directoraten-generaal gerichte richtsnoeren van 2002 voor het verrichten van raadplegingen voorziet de Commissie onder meer in de publicatie van de toelichtingen bij het bevraagde thema, de inhoud ervan en de doelstelling van de consultatie. Voorts wordt na afloop de publicatie voorzien van het aantal antwoorden, de aard van de respondenten en een inhoudelijke samenvatting van de resultaten.

| 2.2.3. | Op het gebied van meertaligheid is er momenteel geen formele regel van kracht. |
| --- | --- |

2.2.3.

Op het gebied van meertaligheid is er momenteel geen formele regel van kracht.

| 2.2.4. | In de richtsnoeren van 2002 met minimumstandaarden voor de raadpleging van belanghebbenden zijn tien stappen in het consultatieproces vastgelegd, opgedeeld in 3 fasen: de uitstippeling van een strategie (6), de uitvoering van de raadpleging (7) en de analyse van de resultaten (8). |
| --- | --- |

2.2.4.

In de richtsnoeren van 2002 met minimumstandaarden voor de raadpleging van belanghebbenden zijn tien stappen in het consultatieproces vastgelegd, opgedeeld in 3 fasen: de uitstippeling van een strategie (6), de uitvoering van de raadpleging (7) en de analyse van de resultaten (8).

| 2.2.5. | De Europese Commissie voorzag in twaalf diverse methoden voor haar beleidsvoorbereidende consultaties naargelang van de beoogde doelstellingen en de doelgroep. Deze twaalf methoden zijn de volgende: publieke open raadpleging online; studies; eurobarometer; conferenties, openbare hoorzittingen, ontmoetingen met belanghebbenden; vergaderingen, workshops, seminars met rechtstreeks betrokkenen; doelgroepen; persoonlijke gesprekken; deskundigengroep van de Europese Commissie; kmo-panels; raadpleging van lokale of regionale overheden; vragenlijsten; onlinediscussiefora. |
| --- | --- |

2.2.5.

De Europese Commissie voorzag in twaalf diverse methoden voor haar beleidsvoorbereidende consultaties naargelang van de beoogde doelstellingen en de doelgroep. Deze twaalf methoden zijn de volgende: publieke open raadpleging online; studies; eurobarometer; conferenties, openbare hoorzittingen, ontmoetingen met belanghebbenden; vergaderingen, workshops, seminars met rechtstreeks betrokkenen; doelgroepen; persoonlijke gesprekken; deskundigengroep van de Europese Commissie; kmo-panels; raadpleging van lokale of regionale overheden; vragenlijsten; onlinediscussiefora.

2.3.   
  Toepassing van de richtsnoeren in de praktijk

| 2.3.1. | Ondanks deze richtsnoeren en het groot aantal mogelijke methoden en instrumenten hebben heel wat betrokkenen kritiek op de doeltreffendheid van het huidige consultatiesysteem. Specifieke hinderpalen zijn onder meer de moeilijkheid van het geïnformeerd worden over de raadpleging (vlot vinden op de EU-internetsites en bekendheid van de consultatie), de taal en terminologie, de informatie over de resultaten en tot slot ook de opvolging ervan. |
| --- | --- |

2.3.1.

Ondanks deze richtsnoeren en het groot aantal mogelijke methoden en instrumenten hebben heel wat betrokkenen kritiek op de doeltreffendheid van het huidige consultatiesysteem. Specifieke hinderpalen zijn onder meer de moeilijkheid van het geïnformeerd worden over de raadpleging (vlot vinden op de EU-internetsites en bekendheid van de consultatie), de taal en terminologie, de informatie over de resultaten en tot slot ook de opvolging ervan.

| 2.3.2. | Bovendien blijken de kwaliteit en de aanpak van raadplegingen sterk te verschillen naargelang van het betrokken DG en ontbreken coördinatie en een uniforme methodologie. |
| --- | --- |

2.3.2.

Bovendien blijken de kwaliteit en de aanpak van raadplegingen sterk te verschillen naargelang van het betrokken DG en ontbreken coördinatie en een uniforme methodologie.

| 2.3.3. | Het EESC toetste bij wijze van steekproef de toepassing van de richtsnoeren bij de eerste 25 raadplegingen die in 2014 werden gehouden. Op basis van deze steekproeven kan het volgende worden vastgesteld:






  — | De deelname aan de onlineconsultaties is uiterst wisselend (9). |
| --- | --- | --- |

2.3.3.

Het EESC toetste bij wijze van steekproef de toepassing van de richtsnoeren bij de eerste 25 raadplegingen die in 2014 werden gehouden. Op basis van deze steekproeven kan het volgende worden vastgesteld:

—

De deelname aan de onlineconsultaties is uiterst wisselend (9).

| — | Ingeval er weinig respondenten zijn, is de representativiteit de facto slecht, zowel geografisch als inzake de categorie van de respondenten. In het geval van een groter aantal antwoorden lijkt de geografische representativiteit beter, maar blijft zij vaak onevenwichtig wat de kwaliteit van de antwoorden betreft. Toch blijkt een duidelijke tendens naar een overwicht van respondenten uit de „grote” lidstaten. Voorts worden de antwoorden van in Brussel gevestigde organisaties bestempeld als insteek vanuit België, terwijl het in vele gevallen gaat om Europese koepels of organisaties die geen link met België als lidstaat hebben. |
| --- | --- |

—

Ingeval er weinig respondenten zijn, is de representativiteit de facto slecht, zowel geografisch als inzake de categorie van de respondenten. In het geval van een groter aantal antwoorden lijkt de geografische representativiteit beter, maar blijft zij vaak onevenwichtig wat de kwaliteit van de antwoorden betreft. Toch blijkt een duidelijke tendens naar een overwicht van respondenten uit de „grote” lidstaten. Voorts worden de antwoorden van in Brussel gevestigde organisaties bestempeld als insteek vanuit België, terwijl het in vele gevallen gaat om Europese koepels of organisaties die geen link met België als lidstaat hebben.

| — | Inzake transparantie en feedback van de resultaten blijkt uit de steekproef van de 25 raadplegingen dat slechts bij 6 daarvan een samenvatting van de resultaten is gepubliceerd; dit is minder dan een kwart. In minder dan de helft van de raadplegingen worden de reacties ook gepubliceerd. In geen enkel geval wordt verdere informatie over de verderzetting van het dossier gegeven. |
| --- | --- |

—

Inzake transparantie en feedback van de resultaten blijkt uit de steekproef van de 25 raadplegingen dat slechts bij 6 daarvan een samenvatting van de resultaten is gepubliceerd; dit is minder dan een kwart. In minder dan de helft van de raadplegingen worden de reacties ook gepubliceerd. In geen enkel geval wordt verdere informatie over de verderzetting van het dossier gegeven.

Concluderend kan in het algemeen een gebrek aan representativiteit, kwaliteit en informatie over de resultaten en de follow-up worden vastgesteld.

3.   De huidige Commissie: nieuwe werkmethoden en vooruitzichten

| 3.1. | In de beleidslijnen van de nieuwe Europese Commissie vormt meer democratie in de Europese Unie een van de tien prioriteiten. Een centrale doelstelling is daarbij het aanleggen van een verplicht register voor alle organisaties en personen die bij de Commissie en het Europees Parlement lobbyen. |
| --- | --- |

3.1.

In de beleidslijnen van de nieuwe Europese Commissie vormt meer democratie in de Europese Unie een van de tien prioriteiten. Een centrale doelstelling is daarbij het aanleggen van een verplicht register voor alle organisaties en personen die bij de Commissie en het Europees Parlement lobbyen.

| 3.2. | Op 19 mei 2015 publiceerde de Commissie het pakket maatregelen „Betere regelgeving” (10), waarover het Comité zich op verzoek van de Commissie zal uitspreken. De geplande maatregelen zijn gebaseerd op vier hoofdpunten: een transparante raadplegingsaanpak, voortdurende herziening van bestaande wetgeving, optimale effectbeoordelingen en kwaliteitsbewaking, en een nieuwe interinstitutionele overeenkomst. |
| --- | --- |

3.2.

Op 19 mei 2015 publiceerde de Commissie het pakket maatregelen „Betere regelgeving” (10), waarover het Comité zich op verzoek van de Commissie zal uitspreken. De geplande maatregelen zijn gebaseerd op vier hoofdpunten: een transparante raadplegingsaanpak, voortdurende herziening van bestaande wetgeving, optimale effectbeoordelingen en kwaliteitsbewaking, en een nieuwe interinstitutionele overeenkomst.

| 3.3. | In dat kader worden ook aangepaste richtsnoeren voor raadpleging van belanghebbenden voorgesteld. Ter voorbereiding daarvan werd een raadpleging (11) over de „richtsnoeren voor de raadpleging van belanghebbenden” georganiseerd. De resultaten (12) van deze raadpleging zijn meegenomen in onderhavig advies. |
| --- | --- |

3.3.

In dat kader worden ook aangepaste richtsnoeren voor raadpleging van belanghebbenden voorgesteld. Ter voorbereiding daarvan werd een raadpleging (11) over de „richtsnoeren voor de raadpleging van belanghebbenden” georganiseerd. De resultaten (12) van deze raadpleging zijn meegenomen in onderhavig advies.

4.   Raadplegingen die meer effect sorteren: aanbevelingen

Raadplegingen zijn volgens het EESC een van de middelen om de kloof met de Europese burgers te dichten, op voorwaarde weliswaar dat de procedures gestructureerd zijn en continuïteit vertonen en dat zij een goede representativiteit van de belanghebbenden waarborgen. Alleen zo zullen de raadplegingen de burgers en het maatschappelijk middenveld doeltreffend bij het Europese project helpen betrekken.

Het EESC deed daartoe al concrete voorstellen, onder meer in de adviezen over raadpleging in het kader van het programma „Betere regelgeving”, m.b.t. artikel 11 VWEU, en van het Refit-programma (13).

4.1.   
  Hoofdpunten van het raadplegingsproces

| 4.1.1. | Het EESC vraagt de Europese Commissie de bestaande interne richtsnoeren aan de DG’s verplichtend op te leggen en de naleving ervan te sanctioneren (bijv. door sancties op te leggen ingeval van gebrek aan transparantie van de antwoorden of het analyseverslag), zoals ook de kwaliteit van de effectbeoordeling wordt gesanctioneerd door de „Impact Assessment Board”. |
| --- | --- |

4.1.1.

Het EESC vraagt de Europese Commissie de bestaande interne richtsnoeren aan de DG’s verplichtend op te leggen en de naleving ervan te sanctioneren (bijv. door sancties op te leggen ingeval van gebrek aan transparantie van de antwoorden of het analyseverslag), zoals ook de kwaliteit van de effectbeoordeling wordt gesanctioneerd door de „Impact Assessment Board”.

| 4.1.2. | Daarom pleit het EESC voor een coördinerende cel in het secretariaat-generaal van de Commissie, onder de directe leiding van de bevoegde vicevoorzitter van de Commissie. Deze cel is tegelijk ondersteunend voor alle DG’s inzake de globale aanpak en strategie van de consultaties, het opstellen en de toepassing van de kwaliteitseisen en de procedures, de kwaliteitsbegeleiding, de informatie en de opvolging. |
| --- | --- |

4.1.2.

Daarom pleit het EESC voor een coördinerende cel in het secretariaat-generaal van de Commissie, onder de directe leiding van de bevoegde vicevoorzitter van de Commissie. Deze cel is tegelijk ondersteunend voor alle DG’s inzake de globale aanpak en strategie van de consultaties, het opstellen en de toepassing van de kwaliteitseisen en de procedures, de kwaliteitsbegeleiding, de informatie en de opvolging.

| 4.1.3. | De coördinatiecel laat zich bijstaan door een expertengroep, aan te vullen met vertegenwoordigers van de doelgroepen waarop de bevraging is gericht. Het EESC verzoekt de Commissie ook gebruik te maken van de expertise van het Comité, met name wat betreft de keuze van doelgroepen, de validering van de vragenlijsten, de samenvatting en de follow-up van de resultaten. |
| --- | --- |

4.1.3.

De coördinatiecel laat zich bijstaan door een expertengroep, aan te vullen met vertegenwoordigers van de doelgroepen waarop de bevraging is gericht. Het EESC verzoekt de Commissie ook gebruik te maken van de expertise van het Comité, met name wat betreft de keuze van doelgroepen, de validering van de vragenlijsten, de samenvatting en de follow-up van de resultaten.

| 4.1.4. | Een meer systematische aanpak voor raadplegingen, met duidelijke timing en aankondiging vooraf, moet het belanghebbenden gemakkelijker maken om hun deelname voor te bereiden. In dit verband is een betrouwbaar en regelmatig bijgewerkt voorlopig tijdschema van de raadplegingen onontbeerlijk. Meer algemeen stelt het EESC de Commissie voor om de raadplegingen een interinstitutionele en representatieve grondslag te geven door gebruik te maken van de capaciteiten van adviesorganen of daarmee gelijkgestelde instanties, zowel op nationaal als op regionaal en lokaal niveau. |
| --- | --- |

4.1.4.

Een meer systematische aanpak voor raadplegingen, met duidelijke timing en aankondiging vooraf, moet het belanghebbenden gemakkelijker maken om hun deelname voor te bereiden. In dit verband is een betrouwbaar en regelmatig bijgewerkt voorlopig tijdschema van de raadplegingen onontbeerlijk. Meer algemeen stelt het EESC de Commissie voor om de raadplegingen een interinstitutionele en representatieve grondslag te geven door gebruik te maken van de capaciteiten van adviesorganen of daarmee gelijkgestelde instanties, zowel op nationaal als op regionaal en lokaal niveau.

| 4.1.5. | Het EESC verzoekt de Commissie elk jaar een evaluatie te publiceren over haar aanpak van de consultaties en de resultaten ervan. |
| --- | --- |

4.1.5.

Het EESC verzoekt de Commissie elk jaar een evaluatie te publiceren over haar aanpak van de consultaties en de resultaten ervan.

Het EESC adviseert de Commissie ter inspiratie een inventaris op te stellen van goede praktijken in de lidstaten. Met het oog daarop kunnen de OESO-studies over dit thema zeer nuttig zijn (14). Het Comité beveelt voorts aan ook iedere andere vorm van engagement en participatie van burgers aan te moedigen. De gedragscode voor civiele participatie aan het besluitvormingsproces van de Raad van Europa kan hierbij als voorbeeld dienen (15).

4.2.   
  In kaart brengen van de belanghebbenden

| 4.2.1. | Het goed bepalen van de doelgroep van de raadpleging is essentieel om de nodige informatie in te winnen. Er is behoefte aan professionele hulpmiddelen die aantoonbaar betrouwbaar zijn. Ook moet absoluut worden gezorgd voor doeltreffende samenwerking met de bestaande structuren, het Comité en de legitieme en representatieve organisaties van het maatschappelijk middenveld. Het EESC kan, binnen de grenzen van zijn bevoegdheid en in goede samenwerking met de betrokken organisaties en met de Commissie, representatieve organisaties in specifieke doelgroepen in kaart helpen brengen. |
| --- | --- |

4.2.1.

Het goed bepalen van de doelgroep van de raadpleging is essentieel om de nodige informatie in te winnen. Er is behoefte aan professionele hulpmiddelen die aantoonbaar betrouwbaar zijn. Ook moet absoluut worden gezorgd voor doeltreffende samenwerking met de bestaande structuren, het Comité en de legitieme en representatieve organisaties van het maatschappelijk middenveld. Het EESC kan, binnen de grenzen van zijn bevoegdheid en in goede samenwerking met de betrokken organisaties en met de Commissie, representatieve organisaties in specifieke doelgroepen in kaart helpen brengen.

| 4.2.2. | De werkzaamheden van het EESC (16) m.b.t. het vaststellen van criteria voor de representativiteit van de organisaties van het maatschappelijk middenveld kunnen in het kader van het identificatieproces van de bovengenoemde representatieve organisaties als basisreferentie dienen. Het EESC wil aldus de impact van en de samenwerking met deze organisaties bij de raadplegingen nog versterken. |
| --- | --- |

4.2.2.

De werkzaamheden van het EESC (16) m.b.t. het vaststellen van criteria voor de representativiteit van de organisaties van het maatschappelijk middenveld kunnen in het kader van het identificatieproces van de bovengenoemde representatieve organisaties als basisreferentie dienen. Het EESC wil aldus de impact van en de samenwerking met deze organisaties bij de raadplegingen nog versterken.

| 4.2.3. | Een goede geografische en doelgroepspreiding moet een systematisch aandachtspunt vormen. Daarbij moet erover worden gewaakt dat ondervertegenwoordigde groepen of groepen die over minder middelen beschikken, extra aandacht krijgen in de „stakeholder mapping”. |
| --- | --- |

4.2.3.

Een goede geografische en doelgroepspreiding moet een systematisch aandachtspunt vormen. Daarbij moet erover worden gewaakt dat ondervertegenwoordigde groepen of groepen die over minder middelen beschikken, extra aandacht krijgen in de „stakeholder mapping”.

| 4.2.4. | Het EESC wijst op het belang van de invoering van een verantwoord wegingsmechanisme bij de analyse van de reacties op de raadplegingen om prioriteit te geven aan representatieve en rechtstreeks betrokken organisaties. |
| --- | --- |

4.2.4.

Het EESC wijst op het belang van de invoering van een verantwoord wegingsmechanisme bij de analyse van de reacties op de raadplegingen om prioriteit te geven aan representatieve en rechtstreeks betrokken organisaties.

| 4.2.5. | Om de deelname van belanghebbenden aan raadplegingen te verhogen, is de inhoud van de feedback na afloop zeer belangrijk. Belanghebbenden moeten resultaat zien van hun inbreng en dus duidelijk een invloed op de geformuleerde beleidsvoorstellen ervaren of een motivering ontvangen waarom bepaalde elementen niet zijn meegenomen. |
| --- | --- |

4.2.5.

Om de deelname van belanghebbenden aan raadplegingen te verhogen, is de inhoud van de feedback na afloop zeer belangrijk. Belanghebbenden moeten resultaat zien van hun inbreng en dus duidelijk een invloed op de geformuleerde beleidsvoorstellen ervaren of een motivering ontvangen waarom bepaalde elementen niet zijn meegenomen.

4.3.   
  Methodologie en instrumenten

| 4.3.1. | Het EESC kan optreden als „netwerk van netwerken” om de raadpleging via schriftelijke (online)bevraging te verspreiden naar de diverse belanghebbenden (zoals ook het Comité van de Regio’s doet naar lokale besturen). Gelet op zijn relaties en zijn expertise ter zake, kan het EESC, voor wat betreft de interactieve bijeenkomst, als organisator optreden. |
| --- | --- |

4.3.1.

Het EESC kan optreden als „netwerk van netwerken” om de raadpleging via schriftelijke (online)bevraging te verspreiden naar de diverse belanghebbenden (zoals ook het Comité van de Regio’s doet naar lokale besturen). Gelet op zijn relaties en zijn expertise ter zake, kan het EESC, voor wat betreft de interactieve bijeenkomst, als organisator optreden.

| 4.3.2. | De vragenlijst voor de (online)bevraging moet voor commentaar aan het georganiseerde middenveld of de betrokken doelgroep(en) en in de taal van de te bereiken doelgroep worden voorgelegd. Bovendien is het aangewezen dat de vragenlijst vooraf wordt getest bij een proefpanel van betrokkenen. Om een en ander op de betrokken organisaties toe te spitsen (zie paragraaf 4.2), kunnen de belanghebbenden vooraf in kaart worden gebracht en kan gebruik worden gemaakt van het transparantieregister. Met het oog daarop kan het EESC een faciliterende rol spelen. |
| --- | --- |

4.3.2.

De vragenlijst voor de (online)bevraging moet voor commentaar aan het georganiseerde middenveld of de betrokken doelgroep(en) en in de taal van de te bereiken doelgroep worden voorgelegd. Bovendien is het aangewezen dat de vragenlijst vooraf wordt getest bij een proefpanel van betrokkenen. Om een en ander op de betrokken organisaties toe te spitsen (zie paragraaf 4.2), kunnen de belanghebbenden vooraf in kaart worden gebracht en kan gebruik worden gemaakt van het transparantieregister. Met het oog daarop kan het EESC een faciliterende rol spelen.

4.4.   
  Timing en duur bepalen

| 4.4.1. | De richtsnoeren bepalen dat voor een onlinebevraging een termijn van minstens twaalf weken moet worden voorzien en voor een interactieve bijeenkomst twintig werkdagen. Het EESC beveelt aan om geen raadplegingen tijdens de zomermaanden te organiseren. Voorts moet het voorlopige tijdschema (zie paragraaf 4.1.4) zo goed mogelijk in acht worden genomen. |
| --- | --- |

4.4.1.

De richtsnoeren bepalen dat voor een onlinebevraging een termijn van minstens twaalf weken moet worden voorzien en voor een interactieve bijeenkomst twintig werkdagen. Het EESC beveelt aan om geen raadplegingen tijdens de zomermaanden te organiseren. Voorts moet het voorlopige tijdschema (zie paragraaf 4.1.4) zo goed mogelijk in acht worden genomen.

Om belanghebbenden de mogelijkheid te geven zich voor te bereiden op de deelname aan raadplegingen, acht het EESC het aangewezen om belanghebbenden voldoende informatie te verschaffen over het gehele voorbereidingsproces en de planning van de (diverse) raadplegingen. Alle efficiënte middelen om belanghebbenden aan te moedigen deel te nemen, moeten worden aangewend.

4.5.   
  Publicatie van de raadpleging: toegankelijkheid en zichtbaarheid

| 4.5.1. | Het EESC vraagt de Commissie, met inbegrip van haar delegaties in de lidstaten, een doeltreffende en volgehouden informatiecampagne op te zetten om de consultaties bekend te maken en de betrokkenen aan te zetten deel te nemen. Daarin kan het Comité zeker ook een rol opnemen en ook zijn leden vragen informatie binnen hun netwerk te verspreiden. |
| --- | --- |

4.5.1.

Het EESC vraagt de Commissie, met inbegrip van haar delegaties in de lidstaten, een doeltreffende en volgehouden informatiecampagne op te zetten om de consultaties bekend te maken en de betrokkenen aan te zetten deel te nemen. Daarin kan het Comité zeker ook een rol opnemen en ook zijn leden vragen informatie binnen hun netwerk te verspreiden.

| 4.5.2. | Elke bevraging wordt passend, duidelijk en tijdig aangekondigd in de media van de Commissie, van de lidstaten en aan de betrokken middenveldorganisaties. Voor deze globale aanpak dienen ook de vertegenwoordigers van de Commissie in de lidstaten te worden ingezet. |
| --- | --- |

4.5.2.

Elke bevraging wordt passend, duidelijk en tijdig aangekondigd in de media van de Commissie, van de lidstaten en aan de betrokken middenveldorganisaties. Voor deze globale aanpak dienen ook de vertegenwoordigers van de Commissie in de lidstaten te worden ingezet.

4.6.   
  Analyse van de resultaten

| 4.6.1. | Volgens het EESC is het van belang dat de Commissie rekening houdt met de standpunten die tijdens de raadplegingen zijn verwoord, en dat zij aangeeft in welke mate zij dat heeft gedaan. |
| --- | --- |

4.6.1.

Volgens het EESC is het van belang dat de Commissie rekening houdt met de standpunten die tijdens de raadplegingen zijn verwoord, en dat zij aangeeft in welke mate zij dat heeft gedaan.

| 4.6.2. | In het kader van de gemotiveerde weging bij de verwerking van de resultaten (zie paragraaf 4.2.3) dienen de actoren van het georganiseerde middenveld verhoudingsgewijs het sterkst aan bod te komen. |
| --- | --- |

4.6.2.

In het kader van de gemotiveerde weging bij de verwerking van de resultaten (zie paragraaf 4.2.3) dienen de actoren van het georganiseerde middenveld verhoudingsgewijs het sterkst aan bod te komen.

4.7.   
  Rapport opmaken en feedback geven

| 4.7.1. | Het EESC zou graag zien dat een samenvattend rapport wordt gepubliceerd, gekoppeld aan een overzicht van alle ontvangen antwoorden. Op deze manier wordt de transparantie bevorderd. |
| --- | --- |

4.7.1.

Het EESC zou graag zien dat een samenvattend rapport wordt gepubliceerd, gekoppeld aan een overzicht van alle ontvangen antwoorden. Op deze manier wordt de transparantie bevorderd.

| 4.7.2. | Daarnaast pleit het EESC ervoor om — zeker aan de respondenten — informatie te bezorgen over de verdere procedure, zoals aanpassingen in het voorstel en de volgende stappen in het besluitvormingsproces. |
| --- | --- |

4.7.2.

Daarnaast pleit het EESC ervoor om — zeker aan de respondenten — informatie te bezorgen over de verdere procedure, zoals aanpassingen in het voorstel en de volgende stappen in het besluitvormingsproces.

5.   De rol van het Europees Economisch en Sociaal Comité

5.1.   
  In het kader van het raadplegingsproces

| 5.1.1. | Met het oog op een optimalisering van de middelen en in het kader van een aanpak op basis van interinstitutionele samenwerking zou het Comité aldus zowel zijn kennis van de belanghebbenden die actief zijn op de verschillende EU-beleidsterreinen, als zijn deskundigheid, ervaring en bekwaamheid op het gebied van raadplegingspraktijken ter beschikking kunnen stellen van het besluitvormingsproces. |
| --- | --- |

5.1.1.

Met het oog op een optimalisering van de middelen en in het kader van een aanpak op basis van interinstitutionele samenwerking zou het Comité aldus zowel zijn kennis van de belanghebbenden die actief zijn op de verschillende EU-beleidsterreinen, als zijn deskundigheid, ervaring en bekwaamheid op het gebied van raadplegingspraktijken ter beschikking kunnen stellen van het besluitvormingsproces.

| 5.1.2. | Het EESC zou graag, afhankelijk van zijn prioritaire werkzaamheden en met medewerking van de Commissie, bepaalde consultaties opvolgen en evalueren en daarover een advies opmaken, zo nodig gecombineerd met een hoorzitting. |
| --- | --- |

5.1.2.

Het EESC zou graag, afhankelijk van zijn prioritaire werkzaamheden en met medewerking van de Commissie, bepaalde consultaties opvolgen en evalueren en daarover een advies opmaken, zo nodig gecombineerd met een hoorzitting.

| 5.1.3. | Het wil, in goede samenwerking met de betrokken organisaties, input en deskundigheid aan de Commissie leveren bij de belangrijkste fasen van het raadplegingsproces, met name de selectie van de doelgroep, de vragenlijst, de samenvatting en de follow-up. |
| --- | --- |

5.1.3.

Het wil, in goede samenwerking met de betrokken organisaties, input en deskundigheid aan de Commissie leveren bij de belangrijkste fasen van het raadplegingsproces, met name de selectie van de doelgroep, de vragenlijst, de samenvatting en de follow-up.

| 5.1.4. | Het EESC kan voorts optreden als „netwerk van netwerken” en facilitator om de raadpleging via schriftelijke (online)bevraging te verspreiden naar de diverse belanghebbenden (zoals ook het Comité van de Regio’s doet naar lokale besturen). |
| --- | --- |

5.1.4.

Het EESC kan voorts optreden als „netwerk van netwerken” en facilitator om de raadpleging via schriftelijke (online)bevraging te verspreiden naar de diverse belanghebbenden (zoals ook het Comité van de Regio’s doet naar lokale besturen).

| 5.1.5. | Wat de interactieve vergaderingen betreft, kan het EESC samen met de Commissie optreden als organisator, zoals het dit reeds regelmatig doet in het kader van platforms voor gestructureerde dialoog (bijv. over immigratie, consumptie, ...). |
| --- | --- |

5.1.5.

Wat de interactieve vergaderingen betreft, kan het EESC samen met de Commissie optreden als organisator, zoals het dit reeds regelmatig doet in het kader van platforms voor gestructureerde dialoog (bijv. over immigratie, consumptie, ...).

| 5.1.6. | In het kader van een doeltreffende en volgehouden informatiecampagne kan het Comité een bijdrage leveren door een beroep te doen op zijn leden om informatie binnen hun netwerk te verspreiden. |
| --- | --- |

5.1.6.

In het kader van een doeltreffende en volgehouden informatiecampagne kan het Comité een bijdrage leveren door een beroep te doen op zijn leden om informatie binnen hun netwerk te verspreiden.

5.2.   
  In het kader van het samenwerkingsprotocol tussen de Europese Commissie en het EESC

| 5.2.1. | Het EESC kan op diverse momenten in de voorbereiding, de uitvoering en de opvolging van de raadpleging een informatiekanaal vormen tussen de Europese Commissie en het georganiseerde middenveld. |
| --- | --- |

5.2.1.

Het EESC kan op diverse momenten in de voorbereiding, de uitvoering en de opvolging van de raadpleging een informatiekanaal vormen tussen de Europese Commissie en het georganiseerde middenveld.

| 5.2.2. | Voor bepaalde activiteiten, zoals interactieve bijeenkomsten, kan een gemeenschappelijke actie vanuit de Commissie en het Comité worden opgezet. |
| --- | --- |

5.2.2.

Voor bepaalde activiteiten, zoals interactieve bijeenkomsten, kan een gemeenschappelijke actie vanuit de Commissie en het Comité worden opgezet.

Brussel, 2 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.eu-cooperation.22470

1

(2)  Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikel 304.

2

Het Comité wordt door het Europees Parlement, de Raad of door de Commissie geraadpleegd in de gevallen voorzien in de Verdragen. Het kan door deze instellingen worden geraadpleegd in alle gevallen waarin zij het wenselijk oordelen. Het Comité kan, in de gevallen waarin het dit wenselijk acht, het initiatief nemen om een advies uit te brengen.

Indien het Europees Parlement, de Raad of de Commissie zulks noodzakelijk acht, wordt aan het Comité een termijn voor het uitbrengen van advies gesteld; deze termijn mag niet korter zijn dan een maand, te rekenen vanaf het tijdstip waarop de desbetreffende mededeling aan de voorzitter wordt gericht. Na afloop van de gestelde termijn kan worden gehandeld zonder het advies af te wachten.

Het advies van het Comité alsmede een verslag van de besprekingen worden aan het Europees Parlement, de Raad en aan de Commissie gezonden.

(3)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.eu-cooperation.22470

3

(4)  COM(2002) 704 zoals aangevuld en gewijzigd bij COM(2012) 746 en SWD(2012) 422.

4

(5)  COM(2014) 368.

5

(6)  1. Formuleren van de doelstelling van de raadpleging; 2. In kaart brengen van de belanghebbenden; 3. Definiëren van methode en instrumenten; 4. Bepalen van tijdschema en duur.

6

(7)  1. Voorbereiden van een webpagina; 2. Publiceren van de raadpleging; 3. Erkennen van de ontvangen bijdragen.

7

(8)  1. Analyseren van de resultaten; 2. Opstellen van een verslag en verschaffen van feedback; 3. Beoordelen van de raadpleging.

8

(9)  Slechts van 13 consultaties op de 25 wordt het aantal deelnemers vermeld. Het aantal respondenten varieert van 14 tot 1  114. De helft telt minder dan 100 antwoorden.

9

(10)  http://ec.europa.eu/smart-regulation/index_nl.htm

10

(11)  Raadpleging over de richtsnoeren voor raadpleging van belanghebbenden van 30 juni tot 30 september 2014: http://ec.europa.eu/smart-regulation/guidelines/consultation_2014/stakeholder-consultation/index_en.htm

11

(12)  http://ec.europa.eu/smart-regulation/impact/docs/contributions/summary_responses_stakeholder_consultation_guidelines_public_consultation_en.pdf

12

(13)  EESC-advies over betere regelgeving (PB C 48 van 15.2.2011, blz. 107).

13

EESC-advies „Beginselen, procedures en acties voor de toepassing van artikel 11, leden 1 en 2, van het Verdrag van Lissabon” (PB C 11 van 15.1.2013, blz. 8).

EESC-advies „Programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (Refit): stand van zaken en vooruitzichten” (PB C 230 van 14.7.2015, blz. 66).

(14)  http://www.oecd.org/gov/regulatory-policy/governance-regulators.htm

14

(15)  http://www.coe.int/t/ngo/code_good_prac_fr.asp

15

(16)  EESC-advies (PB C 88 van 11.4.2006, blz. 41).

16

---

III Voorbereidende handelingen

EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

509e zitting van het EESC, 1 en 2 juli 2015

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/64 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/64

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Groenboek „Het opbouwen van een kapitaalmarktenunie”

(COM(2015) 63 final)

(2015/C 383/10)

| Rapporteur: | Juan MENDOZA CASTRO |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Milena ANGELOVA |

Rapporteur:

Juan MENDOZA CASTRO

Corapporteur:

Milena ANGELOVA

De Europese Commissie heeft op 9 maart 2015 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te raadplegen over het:

Groenboek „Het opbouwen van een kapitaalmarktenunie”

(COM(2015) 63 final).

De gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale samenhang, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 18 juni 2015 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 1 juli 2015) het volgende advies uitgebracht, dat met 100 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Comité onderschrijft het Groenboek over de kapitaalmarktenunie en ziet uit naar de voorstellen van de Commissie over de noodzakelijke wijzigingen voor het bereiken van de in haar document vermelde doelstellingen en is ervan overtuigd dat de voorgestelde maatregelen gebaseerd zullen zijn op een evenwichtige afweging van de standpunten van alle belanghebbenden. |
| --- | --- |

1.1.

Het Comité onderschrijft het Groenboek over de kapitaalmarktenunie en ziet uit naar de voorstellen van de Commissie over de noodzakelijke wijzigingen voor het bereiken van de in haar document vermelde doelstellingen en is ervan overtuigd dat de voorgestelde maatregelen gebaseerd zullen zijn op een evenwichtige afweging van de standpunten van alle belanghebbenden.

| 1.2. | Het doel van de Commissie moet zijn de voorwaarden te scheppen voor een efficiënte en moderne financiële-dienstensector met passende regelgeving. Bedoeling is ook dat er een bredere toegang tot financiering komt voor investeringen van met name kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en snel groeiende bedrijven. |
| --- | --- |

1.2.

Het doel van de Commissie moet zijn de voorwaarden te scheppen voor een efficiënte en moderne financiële-dienstensector met passende regelgeving. Bedoeling is ook dat er een bredere toegang tot financiering komt voor investeringen van met name kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en snel groeiende bedrijven.

| 1.3. | Het EESC beschouwt de kapitaalmarkten als „cashpools”, waar bedrijven middelen aan kunnen trekken en in financiële instrumenten kunnen handelen. Het geeft zijn volledige steun aan het uiteindelijke doel van de KMU: een einde maken aan de huidige marktfragmentatie zodat alle soorten ondernemingen genoteerd kunnen worden. |
| --- | --- |

1.3.

Het EESC beschouwt de kapitaalmarkten als „cashpools”, waar bedrijven middelen aan kunnen trekken en in financiële instrumenten kunnen handelen. Het geeft zijn volledige steun aan het uiteindelijke doel van de KMU: een einde maken aan de huidige marktfragmentatie zodat alle soorten ondernemingen genoteerd kunnen worden.

| 1.4. | Aangezien een kapitaalmarktenunie (KMU) voor grote bedrijven in hoge mate realiteit is, is het nu de hoogste tijd om ervoor te zorgen dat ook kmo’s ervan kunnen profiteren. |
| --- | --- |

1.4.

Aangezien een kapitaalmarktenunie (KMU) voor grote bedrijven in hoge mate realiteit is, is het nu de hoogste tijd om ervoor te zorgen dat ook kmo’s ervan kunnen profiteren.

| 1.5. | De KMU moet de financiering van de economie op de lange termijn verbeteren. Daarbij dient gebruik te worden gemaakt van de mogelijkheden voor het promoten van goede praktijken op het gebied van corporate governance en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen, waarbij de nadruk niet alleen op economische, maar ook op sociale en milieudoelstellingen ligt. |
| --- | --- |

1.5.

De KMU moet de financiering van de economie op de lange termijn verbeteren. Daarbij dient gebruik te worden gemaakt van de mogelijkheden voor het promoten van goede praktijken op het gebied van corporate governance en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen, waarbij de nadruk niet alleen op economische, maar ook op sociale en milieudoelstellingen ligt.

| 1.6. | Verder moeten de specifieke behoeften van kmo’s uitdrukkelijk voor ogen worden gehouden bij alle toekomstige besluiten met betrekking tot de KMU. Het EESC adviseert om op de volgende gebieden vastbesloten en snel actie te ondernemen:






  — | ontwikkeling van een secundaire markt; |
| --- | --- | --- |

1.6.

Verder moeten de specifieke behoeften van kmo’s uitdrukkelijk voor ogen worden gehouden bij alle toekomstige besluiten met betrekking tot de KMU. Het EESC adviseert om op de volgende gebieden vastbesloten en snel actie te ondernemen:

—

ontwikkeling van een secundaire markt;

| — | ontwikkeling van uniforme, vereenvoudigde, kwantitatieve en kwalitatieve normen voor notering van kmo’s op gereguleerde financiële markten; |
| --- | --- |

—

ontwikkeling van uniforme, vereenvoudigde, kwantitatieve en kwalitatieve normen voor notering van kmo’s op gereguleerde financiële markten;

| — | invoering van „credit ratings” volgens een gestandaardiseerde transparante methode; |
| --- | --- |

—

invoering van „credit ratings” volgens een gestandaardiseerde transparante methode;

| — | acceptatie van vereenvoudigde gestandaardiseerde criteria (model) voor registratie op gereglementeerde markten, waarin naast financiële informatie een gedetailleerd tussentijds bedrijfsplan voor investeringen en bedrijfsontwikkeling is opgenomen. |
| --- | --- |

—

acceptatie van vereenvoudigde gestandaardiseerde criteria (model) voor registratie op gereglementeerde markten, waarin naast financiële informatie een gedetailleerd tussentijds bedrijfsplan voor investeringen en bedrijfsontwikkeling is opgenomen.

| — | creëren van meer „op maat gesneden” beleggingsproducten, want deze moeten beter aansluiten bij de behoeften van bedrijven; |
| --- | --- |

—

creëren van meer „op maat gesneden” beleggingsproducten, want deze moeten beter aansluiten bij de behoeften van bedrijven;

| — | actualisering en afstemming van de definities van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in de EU-wetgeving zodat deze de diversiteit van het midden- en kleinbedrijf (mkb) en de verschillen tussen de lidstaten beter weerspiegelen. |
| --- | --- |

—

actualisering en afstemming van de definities van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in de EU-wetgeving zodat deze de diversiteit van het midden- en kleinbedrijf (mkb) en de verschillen tussen de lidstaten beter weerspiegelen.

| — | een definitie van een opkomende en een snel groeiende onderneming met speciale aandacht voor de behoeften van deze bedrijven op de kapitaalmarkt; |
| --- | --- |

—

een definitie van een opkomende en een snel groeiende onderneming met speciale aandacht voor de behoeften van deze bedrijven op de kapitaalmarkt;

| — | een uniform Europees effectenbeurzen-segmentatiemodel om kmo’s te differentiëren op basis van het type emittent of invoering van gespecialiseerde segmenten op de respectieve nationale gereglementeerde markten; |
| --- | --- |

—

een uniform Europees effectenbeurzen-segmentatiemodel om kmo’s te differentiëren op basis van het type emittent of invoering van gespecialiseerde segmenten op de respectieve nationale gereglementeerde markten;

| — | versterking van de administratieve capaciteit van de nationale consumentenbeschermingsinstanties en financiële reguleringsagentschappen; |
| --- | --- |

—

versterking van de administratieve capaciteit van de nationale consumentenbeschermingsinstanties en financiële reguleringsagentschappen;

| — | ervoor zorgen dat de beleggers vergelijkbare, zo niet betere voorwaarden genieten dan degene die op de kapitaalmarkten buiten de Unie gelden. |
| --- | --- |

—

ervoor zorgen dat de beleggers vergelijkbare, zo niet betere voorwaarden genieten dan degene die op de kapitaalmarkten buiten de Unie gelden.

| 1.7. | Het EESC sluit zich aan bij de constatering in het Groenboek dat slechts een zeer gering deel van de spaartegoeden van huishoudens zijn weg vindt naar meer productieve investeringen dan overheidsobligaties of bankdeposito’s, en dat zelfs in deze periode van lage spaarrente. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC sluit zich aan bij de constatering in het Groenboek dat slechts een zeer gering deel van de spaartegoeden van huishoudens zijn weg vindt naar meer productieve investeringen dan overheidsobligaties of bankdeposito’s, en dat zelfs in deze periode van lage spaarrente.

| 1.8. | Het wijst verder op het belang van de traditionele banksector voor de stabiliteit van het financiële stelsel. Het EESC onderkent het belang van de voltooiing van de bankenunie. |
| --- | --- |

1.8.

Het wijst verder op het belang van de traditionele banksector voor de stabiliteit van het financiële stelsel. Het EESC onderkent het belang van de voltooiing van de bankenunie.

| 1.9. | Duurzame securitisatie van hoge kwaliteit vergt het bevorderen van fundamentele structuren met korte ketens van tussenpersonen. |
| --- | --- |

1.9.

Duurzame securitisatie van hoge kwaliteit vergt het bevorderen van fundamentele structuren met korte ketens van tussenpersonen.

| 1.10. | Het Groenboek geeft een uitgebreid overzicht van de huidige stand van zaken op de kapitaalmarkten in Europa, alsook van maatregelen die nodig zijn om tot een KMU te komen. |
| --- | --- |

1.10.

Het Groenboek geeft een uitgebreid overzicht van de huidige stand van zaken op de kapitaalmarkten in Europa, alsook van maatregelen die nodig zijn om tot een KMU te komen.

2.   Inhoud van het Groenboek

| 2.1. | In vergelijking met andere gebieden is financiering via de kapitaalmarkt in Europa relatief onderontwikkeld. De Europese aandelen-, obligatie- en andere markten spelen een kleinere rol in de financiering van groei en het Europese bedrijfsleven blijft in hoge mate afhankelijk van banken, waardoor onze economieën kwetsbaar zijn voor een verkrapping van de bancaire kredietverlening. |
| --- | --- |

2.1.

In vergelijking met andere gebieden is financiering via de kapitaalmarkt in Europa relatief onderontwikkeld. De Europese aandelen-, obligatie- en andere markten spelen een kleinere rol in de financiering van groei en het Europese bedrijfsleven blijft in hoge mate afhankelijk van banken, waardoor onze economieën kwetsbaar zijn voor een verkrapping van de bancaire kredietverlening.

| 2.2. | Ook is er onvoldoende beleggersvertrouwen en worden de Europese spaargelden mogelijk niet altijd op de meest productieve wijze aangewend. |
| --- | --- |

2.2.

Ook is er onvoldoende beleggersvertrouwen en worden de Europese spaargelden mogelijk niet altijd op de meest productieve wijze aangewend.

| 2.3. | Het opbouwen van een KMU is een essentieel initiatief in het werkprogramma van de Commissie. |
| --- | --- |

2.3.

Het opbouwen van een KMU is een essentieel initiatief in het werkprogramma van de Commissie.

| 2.4. | Met een KMU zou kunnen worden gezorgd voor een grotere diversificatie in de financiering van de economie en vermindering van de kosten voor het aantrekken van kapitaal door met name kmo’s. |
| --- | --- |

2.4.

Met een KMU zou kunnen worden gezorgd voor een grotere diversificatie in de financiering van de economie en vermindering van de kosten voor het aantrekken van kapitaal door met name kmo’s.

| 2.5. | Meer geïntegreerde kapitaalmarkten, met name voor aandelen, zouden het schokdempende vermogen van de Europese economie vergroten en meer investeringen mogelijk maken zonder de schuldniveaus te verhogen. |
| --- | --- |

2.5.

Meer geïntegreerde kapitaalmarkten, met name voor aandelen, zouden het schokdempende vermogen van de Europese economie vergroten en meer investeringen mogelijk maken zonder de schuldniveaus te verhogen.

| 2.6. | Een KMU moet — door middel van efficiënte marktinfrastructuur en bemiddelaars — de kapitaalstroom van beleggers naar Europese investeringsprojecten vergroten, de allocatie van risico en kapitaal in de EU verbeteren en uiteindelijk Europa beter tegen toekomstige schokken bestand maken. |
| --- | --- |

2.6.

Een KMU moet — door middel van efficiënte marktinfrastructuur en bemiddelaars — de kapitaalstroom van beleggers naar Europese investeringsprojecten vergroten, de allocatie van risico en kapitaal in de EU verbeteren en uiteindelijk Europa beter tegen toekomstige schokken bestand maken.

| 2.7. | Een KMU is op de volgende centrale beginselen gebaseerd: zij moet de voordelen van de kapitaalmarkten voor de economie, banen en groei maximaliseren; zij moet een eengemaakte markt voor kapitaal voor alle 28 lidstaten creëren; zij moet gebouwd zijn op solide grondslagen van financiële stabiliteit; zij moet zorgen voor een effectief niveau van consumenten- en beleggersbescherming; en zij moet ertoe bijdragen beleggingen van over de hele wereld aan te trekken en de competitiviteit van de EU te vergroten. |
| --- | --- |

2.7.

Een KMU is op de volgende centrale beginselen gebaseerd: zij moet de voordelen van de kapitaalmarkten voor de economie, banen en groei maximaliseren; zij moet een eengemaakte markt voor kapitaal voor alle 28 lidstaten creëren; zij moet gebouwd zijn op solide grondslagen van financiële stabiliteit; zij moet zorgen voor een effectief niveau van consumenten- en beleggersbescherming; en zij moet ertoe bijdragen beleggingen van over de hele wereld aan te trekken en de competitiviteit van de EU te vergroten.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het Comité kan zich volledig in dit Commissie-initiatief vinden. Een KMU is een noodzakelijke structurele hervorming om alle lidstaten in een levendige kenniseconomie te laten bloeien. De ontwikkeling van innovatieve financiële producten in de gehele EU mag niet meer worden belemmerd. Anders wordt concurrerende financiering voor investeringen, met name voor kmo’s, startende bedrijven en infrastructuurproducten voor de lange termijn, namelijk geblokkeerd. |
| --- | --- |

3.1.

Het Comité kan zich volledig in dit Commissie-initiatief vinden. Een KMU is een noodzakelijke structurele hervorming om alle lidstaten in een levendige kenniseconomie te laten bloeien. De ontwikkeling van innovatieve financiële producten in de gehele EU mag niet meer worden belemmerd. Anders wordt concurrerende financiering voor investeringen, met name voor kmo’s, startende bedrijven en infrastructuurproducten voor de lange termijn, namelijk geblokkeerd.

| 3.2. | Het doel van het initiatief van de Commissie moet zijn de voorwaarden te scheppen voor een efficiënte en moderne financiële-dienstensector met voldoende maar geen excessieve regelgeving. Bedoeling is dat er een veel breder assortiment aan bronnen voor investeringsfinanciering komt zodat er iets wordt gedaan aan het onrustbarend lage investeringsniveau. |
| --- | --- |

3.2.

Het doel van het initiatief van de Commissie moet zijn de voorwaarden te scheppen voor een efficiënte en moderne financiële-dienstensector met voldoende maar geen excessieve regelgeving. Bedoeling is dat er een veel breder assortiment aan bronnen voor investeringsfinanciering komt zodat er iets wordt gedaan aan het onrustbarend lage investeringsniveau.

| 3.3. | Het EESC beschouwt kapitaalmarkten als „cashpools”, waar bedrijven middelen aan kunnen trekken en in financiële instrumenten kunnen handelen. Gegeven dit uitgangspunt, is het Comité van mening dat een KMU al bereikt is voor grote ondernemingen.Daarom zal het zijn antwoorden op de vragen die de Commissie in het Groenboek stelt vooral centreren op maatregelen waarmee ook kmo’s en snel groeiende bedrijven van een dergelijke unie kunnen profiteren. |
| --- | --- |

3.3.

Het EESC beschouwt kapitaalmarkten als „cashpools”, waar bedrijven middelen aan kunnen trekken en in financiële instrumenten kunnen handelen. Gegeven dit uitgangspunt, is het Comité van mening dat een KMU al bereikt is voor grote ondernemingen.Daarom zal het zijn antwoorden op de vragen die de Commissie in het Groenboek stelt vooral centreren op maatregelen waarmee ook kmo’s en snel groeiende bedrijven van een dergelijke unie kunnen profiteren.

| 3.4. | De KMU moet de financiering van de economie op de lange termijn verbeteren. Daarbij dient gebruik te worden gemaakt van de mogelijkheden voor het promoten van goede praktijken op het gebied van corporate governance en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen, waarbij de nadruk niet alleen op economische, maar ook op sociale en milieudoelstellingen ligt. |
| --- | --- |

3.4.

De KMU moet de financiering van de economie op de lange termijn verbeteren. Daarbij dient gebruik te worden gemaakt van de mogelijkheden voor het promoten van goede praktijken op het gebied van corporate governance en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen, waarbij de nadruk niet alleen op economische, maar ook op sociale en milieudoelstellingen ligt.

| 3.5. | De Commissie richt zich in het Groenboek op kmo’s als emittent. Daarom moeten, wat obligaties en andere financiële instrumenten met een vaste opbrengst betreft, de specifieke behoeften van kmo’s uitdrukkelijk voor ogen worden gehouden bij alle toekomstige besluiten met betrekking tot:






  — | de juiste keuze van de looptijden; |
| --- | --- | --- |

3.5.

De Commissie richt zich in het Groenboek op kmo’s als emittent. Daarom moeten, wat obligaties en andere financiële instrumenten met een vaste opbrengst betreft, de specifieke behoeften van kmo’s uitdrukkelijk voor ogen worden gehouden bij alle toekomstige besluiten met betrekking tot:

—

de juiste keuze van de looptijden;

| — | structuur van financiering en terugverdienen; |
| --- | --- |

—

structuur van financiering en terugverdienen;

| — | kosten van financiering, onder meer met betrekking tot penetratie van de betrokken markt; |
| --- | --- |

—

kosten van financiering, onder meer met betrekking tot penetratie van de betrokken markt;

| — | inhoud en structuur van garanties en zekerheden voor de voorbereiding van een investering. |
| --- | --- |

—

inhoud en structuur van garanties en zekerheden voor de voorbereiding van een investering.

Om passend in te spelen op al deze behoeften is het essentieel om vereenvoudigde en gestandaardiseerde producten en procedures te ontwerpen voor de activiteiten van kmo’s op kapitaalmarkten.

| 3.6. | Het EESC roept de Commissie, de Europese toezichthoudende autoriteiten en de lidstaten ertoe op om met de nodige omzichtigheid op te treden bij formulering en omzetting van toekomstige wetgeving voor de verwezenlijking van een goed functionerende KMU om ervoor te zorgen dat de Europese kapitaalmarkt beleggers en emittenten voorwaarden biedt die ten minste vergelijkbaar zijn, zo niet beter, dan die op de internationale markten. |
| --- | --- |

3.6.

Het EESC roept de Commissie, de Europese toezichthoudende autoriteiten en de lidstaten ertoe op om met de nodige omzichtigheid op te treden bij formulering en omzetting van toekomstige wetgeving voor de verwezenlijking van een goed functionerende KMU om ervoor te zorgen dat de Europese kapitaalmarkt beleggers en emittenten voorwaarden biedt die ten minste vergelijkbaar zijn, zo niet beter, dan die op de internationale markten.

| 3.7. | Een doeltreffende KMU is niet mogelijk is zonder de Europese burgers. Die moeten worden betrokken en als belegger worden aangetrokken. Het EESC sluit zich aan bij de constatering in het Groenboek dat slechts een zeer gering deel van de spaartegoeden van huishoudens zijn weg vindt naar meer productieve investeringen dan overheidsobligaties of bankdeposito’s, en dat zelfs in deze periode van lage spaarrente. |
| --- | --- |

3.7.

Een doeltreffende KMU is niet mogelijk is zonder de Europese burgers. Die moeten worden betrokken en als belegger worden aangetrokken. Het EESC sluit zich aan bij de constatering in het Groenboek dat slechts een zeer gering deel van de spaartegoeden van huishoudens zijn weg vindt naar meer productieve investeringen dan overheidsobligaties of bankdeposito’s, en dat zelfs in deze periode van lage spaarrente.

| 3.8. | Het belang van de traditionele banksector voor de stabiliteit van het financiële stelsel moet worden onderstreept. |
| --- | --- |

3.8.

Het belang van de traditionele banksector voor de stabiliteit van het financiële stelsel moet worden onderstreept.

| 3.9. | Een duurzame securitisatiemarkt van hoge kwaliteit — waarnaar in het Groenboek wordt verwezen — vergt bevordering van fundamentele structuren met korte ketens van tussenpersonen om kredietnemers en spaarders rechtstreeks te koppelen. |
| --- | --- |

3.9.

Een duurzame securitisatiemarkt van hoge kwaliteit — waarnaar in het Groenboek wordt verwezen — vergt bevordering van fundamentele structuren met korte ketens van tussenpersonen om kredietnemers en spaarders rechtstreeks te koppelen.

4.   Antwoorden op de in het Groenboek gestelde vragen

4.1.   
  Prioriteiten voor vroege maatregelen

1.   Welke gebieden moeten naast de voor maatregelen op korte termijn aangewezen vijf prioriteitsgebieden prioriteit krijgen?

Een groot gedeelte van de voorgestelde maatregelen zijn gericht op primaire markten. Rekening houdend met de specifieke kenmerken van kmo’s moet ook worden gezocht naar mogelijkheden voor het ontwikkelen van de secundaire markt.

Het is met name wezenlijk om uniforme, vereenvoudigde, kwantitatieve en kwalitatieve normen te ontwikkelen voor notering van kmo’s op gereguleerde financiële markten. Ook moet er een mechanisme komen om die kmo’s aantrekkelijker voor beleggers te maken. Zij hebben immers beperkte financiële en administratieve middelen.

Het Comité houdt vast aan de belangrijkste beginselen om met de belangen van beleggers rekening te houden, maar beveelt aan om te beginnen met enkele specifieke kwesties in de Prospectusrichtlijn ter verlichting, op welke wijze dan ook, van de administratieve en bureaucratische vereisten en de mogelijkheden te onderzoeken van liberalisering van sommige informatieverplichtingen voor kmo’s:

| — | verkorting van de termijnen voor de beoordeling van de prospectus van emittenten wier effecten reeds eerder zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt, die ook al eens een openbaar aanbod van effecten hebben gepubliceerd en openbare ondernemingen of geregistreerde uitgevende instellingen zijn. Die termijnen zouden tot zeven dagen kunnen worden verkort. Ook zou er een speciale procedure moeten komen om kmo’s op vereenvoudigde wijze te noteren. Zulks met name wanneer hun papier in het informele segment van een beurs worden verhandeld. De richtlijn moet de nationale regelgevende instanties meer ruimte laten voor het regelen van de notering van kmo’s; |
| --- | --- |

—

verkorting van de termijnen voor de beoordeling van de prospectus van emittenten wier effecten reeds eerder zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt, die ook al eens een openbaar aanbod van effecten hebben gepubliceerd en openbare ondernemingen of geregistreerde uitgevende instellingen zijn. Die termijnen zouden tot zeven dagen kunnen worden verkort. Ook zou er een speciale procedure moeten komen om kmo’s op vereenvoudigde wijze te noteren. Zulks met name wanneer hun papier in het informele segment van een beurs worden verhandeld. De richtlijn moet de nationale regelgevende instanties meer ruimte laten voor het regelen van de notering van kmo’s;

| — | Overeenkomstig artikel 14, lid 2, van Richtlijn 2003/71/ЕU, worden de aankondiging van een openbaar aanbod en aanvang en einde van de inschrijvingstermijn in een dagblad gepubliceerd. Voorschriften voor de publicatie van aankondigingen, kennisgevingen en de prospectus op papier en in kranten moeten in toenemende mate worden beperkt. Openbaarmakingen van informatie op het internet, met name via de websites van de betrokken gereglementeerde markt of van de onderneming, zouden de belangrijkste communicatiekanalen tussen emittent en belegger moeten worden. Ook zouden de verplichtingen betreffende openbaarmaking via websites in zekere mate kunnen worden gelijkgetrokken via uniformering of een speciale pagina voor beleggers. Die zouden dan sneller en gemakkelijker informatie kunnen verkrijgen over de essentialia van openbaar aangeboden waardepapier. |
| --- | --- |

—

Overeenkomstig artikel 14, lid 2, van Richtlijn 2003/71/ЕU, worden de aankondiging van een openbaar aanbod en aanvang en einde van de inschrijvingstermijn in een dagblad gepubliceerd. Voorschriften voor de publicatie van aankondigingen, kennisgevingen en de prospectus op papier en in kranten moeten in toenemende mate worden beperkt. Openbaarmakingen van informatie op het internet, met name via de websites van de betrokken gereglementeerde markt of van de onderneming, zouden de belangrijkste communicatiekanalen tussen emittent en belegger moeten worden. Ook zouden de verplichtingen betreffende openbaarmaking via websites in zekere mate kunnen worden gelijkgetrokken via uniformering of een speciale pagina voor beleggers. Die zouden dan sneller en gemakkelijker informatie kunnen verkrijgen over de essentialia van openbaar aangeboden waardepapier.

2.   Welke verdere stappen rond de beschikbaarheid en standaardisatie van kredietinformatie in verband met kleine en middelgrote ondernemingen zouden een diepere markt voor financiering van kleine en middelgrote ondernemingen en starters en een bredere beleggersbasis kunnen ondersteunen?

Nuttige maatregelen in dit verband kunnen zijn:

| — | invoering van „credit ratings” volgens een gestandaardiseerde transparante methode; |
| --- | --- |

—

invoering van „credit ratings” volgens een gestandaardiseerde transparante methode;

| — | ingang doen vinden voor vereenvoudigde gestandaardiseerde criteria (model) voor registratie op gereglementeerde markten, waarin naast financiële informatie een gedetailleerd tussentijds bedrijfsplan voor investeringen en bedrijfsontwikkeling is opgenomen. |
| --- | --- |

—

ingang doen vinden voor vereenvoudigde gestandaardiseerde criteria (model) voor registratie op gereglementeerde markten, waarin naast financiële informatie een gedetailleerd tussentijds bedrijfsplan voor investeringen en bedrijfsontwikkeling is opgenomen.

3.   Welke ondersteuning kan aan Europese langetermijninvesteringsfondsen (ELTIF’s) worden geboden om gebruik ervan te stimuleren?

De meest dringende maatregel is een herziening van de regelgevingseisen voor pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen in de lidstaten met het oog op de liberalisering van hun portefeuilles, waar nodig met betrekking tot de mogelijkheid om te investeren in ELTIF’s. Pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen zijn geïnteresseerd in deze vorm van activa en hebben ook het kapitaal om in ELTIF’s te beleggen. Om dat ruggensteun te verlenen, zal het nuttig zijn om een eenvormig winstgevendheids- evaluatiemodel voor de gehele beleggingsketen te maken.

4.   Moet, naast de ondersteuning van marktgestuurde inspanningen om gemeenschappelijke standaarden af te spreken, door de EU actie worden ondernomen om de ontwikkeling van markten voor onderhandse plaatsing te ondersteunen?

Neen. EU-optreden zou alleen nodig kunnen zijn indien deze marktgestuurde pogingen niet slagen.

| 4.2. | Maatregelen om de kapitaalmarkten te ontwikkelen en te integreren |
| --- | --- |

4.2.

5.   Welke verdere maatregelen zouden kunnen bijdragen aan het vergroten van de toegang tot financiering en het kanaliseren van financiële middelen naar degenen die ze nodig hebben?

In het algemeen zou de toegang tot financiering verbeteren als meer „op maat”- beleggingsproducten worden ontworpen, want die sluiten beter aan bij de behoeften van bedrijven (bijv. met betrekking tot looptijd, zekerheden en betalingsstructuur).

De toezichthoudende instanties zouden ook „debt-instrument- uitgifte” moeten toestaan. Het gaat daarbij om een soort contract met obligatiehouders dat zo dicht mogelijk bij projectfinanciering en leningen van banken ligt.

6.   Moeten er maatregelen worden genomen om grotere liquiditeit op de markten voor bedrijfsobligaties te bevorderen, zoals standaardisatie? Zo ja, welke maatregelen zijn nodig en kunnen deze worden gerealiseerd door de markt, of zijn regelgevingsmaatregelen vereist?

Ja, normalisatie zal de liquiditeit verbeteren in markten voor bedrijfsobligaties. In dit geval zijn regelgevingsmaatregelen, besproken en overeengekomen met alle stakeholders, zinvol.

7.   Zijn andere maatregelen door de EU om de ontwikkeling van gestandaardiseerde, transparante en verantwoorde milieu-, sociale en governance-beleggingen te vergemakkelijken nodig dan ondersteuning van de ontwikkeling van richtsnoeren door de markt?

Ja, standaardisatiecriteria zouden ook specifieke beginselen betreffende milieu-, sociale en governance-investeringen moeten omvatten. Het EESC steunt de promotie van „groene obligaties” en „groene” hypotheken, leningen voor projecten voor energie-efficiëntie en hernieuwbare energie, e.a. Dat moet allemaal worden opgenomen in de keuzemogelijkheden van de belegger. Het is noodzakelijk om op grote schaal informatie te verspreiden en campagnes te lanceren over ESG- investeringen (milieu-, sociale en governance-beleggingen) en bekendheid te geven aan goede praktijken op dit gebied, onder meer in nauwe samenwerking met en via netwerken van verenigingen van bedrijven en investeerders.

8.   Schuilt er waarde in het ontwikkelen van een gemeenschappelijke standaard voor jaarrekeningen op EU-niveau voor aan MTF’s genoteerde kleine en middelgrote ondernemingen? Moet een dergelijke standaard een onderdeel worden van groeimarkten voor kleine en middelgrote ondernemingen? Zo ja, onder welke voorwaarden?

De huidige Europese definitie van kmo’s omvat bedrijven van zeer verschillende omvang en laat geen ruimte voor differentiatie op basis van bedrijfstak. Het EESC is voorstander van een uniforme Europese definitie van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en dringt erop aan om de verschillende definities in EU-regelingen te actualiseren en op elkaar af te stemmen zodat deze de diversiteit van het mkb en de verschillen tussen de lidstaten beter weerspiegelen (1). Er zou een definitie kunnen worden geformuleerd van een opkomende en een snel groeiende onderneming, met speciale aandacht voor de behoeften van deze bedrijven op de kapitaalmarkt. Zo niet, dan beslaan de MTF’s (Multilaterale handelsfaciliteiten) slechts een beperkt aantal landen en zullen groeimarkten niet in staat zijn om veel grensoverschrijdende investeerders aan te trekken. Een dergelijke standaard dient in overeenstemming te zijn met de beperkte administratieve en financiële capaciteit van kmo’s.

9.   Zijn er barrières voor de ontwikkeling van passend gereguleerde crowdfunding- of peer-to-peer-platformen, inclusief grensoverschrijdende? Zo ja, op welke wijze moeten die worden aangepakt?

De verschillen tussen de nationale wetgevingen zijn een belangrijke oorzaak van de zwakke ontwikkeling van toekomstige vormen van investeringen zoals crowdfunding. Daarom wordt de Commissie aanbevolen om harmonisatie van wetgeving te stimuleren.

4.3.   
  Ontwikkelen en diversifiëren van het aanbod van financiering

10.   Welke beleidsmaatregelen zouden institutionele beleggers ertoe kunnen aanzetten om grotere bedragen aan te trekken en in een bredere reeks van activa te investeren, vooral projecten op lange termijn, kleine en middelgrote ondernemingen en snelgroeiende innovatieve starters?

Vóór alles moet de regelgeving voor de portefeuilles van institutionele beleggers worden gewijzigd want in veel lidstaten mogen zij in het geheel niet aan dergelijke beleggingen doen.

11.   Welke stappen kunnen worden gezet om de kosten voor fondsbeheerders te verminderen om fondsen op te zetten en in de hele EU te verkopen? Welke barrières zorgen ervoor dat fondsen niet van schaalvoordelen profiteren?

De kosten zijn zelfs momenteel niet buitensporig hoog en hangen in de eerste plaats van de verkoopkanalen af. Aan deze fondsen, die worden verkocht via bijkantoren van banken of andere financiële instellingen, kleven doorgaans geen significante kosten en zij stuiten niet op belemmeringen om van schaalvoordelen te profiteren. Fondsen die afzonderlijk worden verkocht, gaan met hogere kosten gepaard.

Prospectussen voor fondsenwerving moeten worden vereenvoudigd en geharmoniseerd, evenals de registratiedocumenten voor de toetreding tot een gereglementeerde markt.

Een uniform Europees segmentatiemodel voor de effectenbeurzen is nodig om kmo’s te differentiëren op basis van het type emittent. Hetzelfde resultaat kan worden bereikt door het creëren van gespecialiseerde segmenten van de nationale gereglementeerde markten.

12.   Moeten de werkzaamheden voor de maatwerkbehandeling van investeringen in infrastructuur op bepaalde duidelijk aanwijsbare subklassen van activa gericht zijn? Zo ja, aan welke hiervan moet de Commissie bij toekomstige herzieningen van de prudentiële regels zoals CRDIV/CRR en Solvency II prioriteit verlenen?

Het Comité stelt voor de financiering van infrastructuurprojecten het volgende voor:

| — | een uitgebreider openbaar herzieningsproces voor infrastructuur om planning strategischer te coördineren; |
| --- | --- |

—

een uitgebreider openbaar herzieningsproces voor infrastructuur om planning strategischer te coördineren;

| — | nationale overheids- en Europese financiering meer te centreren op financieel onrendabele maar maatschappelijk belangrijke projecten (eventueel via (gedeeltelijke) garanties om ze wel rendabel te maken); |
| --- | --- |

—

nationale overheids- en Europese financiering meer te centreren op financieel onrendabele maar maatschappelijk belangrijke projecten (eventueel via (gedeeltelijke) garanties om ze wel rendabel te maken);

| — | een gemakkelijk te begrijpen gids voor infrastructuurfinanciering via banken en kapitaalmarkten; |
| --- | --- |

—

een gemakkelijk te begrijpen gids voor infrastructuurfinanciering via banken en kapitaalmarkten;

| — | wijziging van de boekhoudkundige en prudentiële behandeling van infrastructuurprojecten om deze aantrekkelijker te maken voor beleggers; |
| --- | --- |

—

wijziging van de boekhoudkundige en prudentiële behandeling van infrastructuurprojecten om deze aantrekkelijker te maken voor beleggers;

| — | een aantal duidelijk identificeerbare subcategorieën van infrastructuurprojecten en afstemming van de behandeling van infrastructuurinvesteringen op die subcategorieën. Dit houdt in dat er voor elke subklasse een andere risicobeoordeling geldt en ook zal de voorspelbaarheid verbeteren, zodat investeringen aantrekkelijker worden voor institutionele beleggers; |
| --- | --- |

—

een aantal duidelijk identificeerbare subcategorieën van infrastructuurprojecten en afstemming van de behandeling van infrastructuurinvesteringen op die subcategorieën. Dit houdt in dat er voor elke subklasse een andere risicobeoordeling geldt en ook zal de voorspelbaarheid verbeteren, zodat investeringen aantrekkelijker worden voor institutionele beleggers;

| — | meer gebruik van structuren die retailbeleggers in staat stellen om meer aan illiquide financiering deel te nemen; |
| --- | --- |

—

meer gebruik van structuren die retailbeleggers in staat stellen om meer aan illiquide financiering deel te nemen;

| — | de huidige Solvabiliteit II-kapitaalvereisten maken geen onderscheid tussen lange-termijnschulden van ondernemingen en aan infrastructuur verbonden schulden: overwogen moet worden om dat te wijzigen; |
| --- | --- |

—

de huidige Solvabiliteit II-kapitaalvereisten maken geen onderscheid tussen lange-termijnschulden van ondernemingen en aan infrastructuur verbonden schulden: overwogen moet worden om dat te wijzigen;

| — | meer transparantie en democratische veantwoordingsplicht van publiek-private partnerschappen door verplichte openbare toegang tot de contracten in hun geheel en regelmatige publieke verslaglegging over hun prijs-kwaliteitverhouding. |
| --- | --- |

—

meer transparantie en democratische veantwoordingsplicht van publiek-private partnerschappen door verplichte openbare toegang tot de contracten in hun geheel en regelmatige publieke verslaglegging over hun prijs-kwaliteitverhouding.

13.   Zou de invoering van een gestandaardiseerd product, of de opheffing van de bestaande belemmeringen voor grensoverschrijdende toegang, de eengemaakte markt voor pensioenvoorziening versterken?

Ja. Rekening houdend met het feit dat pensioenvoorzieningen en de achterliggende filosofie zeer van lidstaat tot lidstaat verschillen en afwijken van de doelstelling van het Groenboek om tot een pan-Europese pensioenregeling te komen.

14.   Zouden wijzigingen van de EuVECA- en de EuSEF-verordeningen het voor beheerders van grotere EU-fondsen gemakkelijker maken dit soort fondsen te beheren? Welke eventuele andere wijzigingen moeten worden doorgevoerd om het aantal dergelijke fondsen uit te breiden?

Het is mogelijk dat zulke veranderingen beheerders van grote fondsen meer geïnteresseerd maken in het beheer van dergelijke fondsen. Dit kan echter ook resulteren in buitensporige concentratie en belangenconflicten. Daarom is het aanbevelenswaardig om, alvorens zo’n maatregel te nemen, nauwkeurig te onderzoeken of dit de voornaamste hindernis voor beheerders van grote fondsen is om dergelijke fondsen te beheren.

15.   Op welke wijze kan de EU private equity en durfkapitaal verder ontwikkelen als een alternatieve financieringsbron voor de economie? Welke maatregelen met name zouden de omvang van durfkapitaalfondsen kunnen uitbreiden en de uittredingsmogelijkheden voor durfkapitaalbeleggers vergroten?

De omvang van private-equityportefeuilles en durfkapitaalfondsen zou kunnen worden vergroot door een versoepeling van de beperkingen voor de portefeuilles van institutionele beleggers zoals pensioenfondsen, verzekeringsondernemingen en instellingen voor de collectieve belegging in effecten (icbe’s).

16.   Zijn er belemmeringen voor de veilige uitbreiding van zowel de bancaire als de niet-bancaire directe kredietverlening aan ondernemingen die financiering nodig hebben?

In de nasleep van de financiële crisis is de kredietverlening door banken beperkter geworden als gevolg van strengere eisen betreffende kapitaaltoereikendheid en de noodzaak om blootstelling aan risico’s te verminderen. Niet-bancaire directe kredietverlening wordt in veel lidstaten niet toegestaan. Vaak kunnen verzekeringsmaatschappijen, pensioenfondsen en andere financiële instellingen geen directe leningen aan niet-financiële bedrijven verstrekken.

17.   Op welke wijze kan grensoverschrijdende deelname door retailbeleggers aan icbe’s worden verbeterd?

Grensoverschrijdende beleggingen vereisen een goed ontwikkelde beleggingscultuur, relevante kennis en vaardigheid in vreemde talen. Een toename van grensoverschrijdende deelname van retailbeleggers kan dan ook alleen kan worden gerealiseerd door de bevordering van het gebruik van persoonlijke financiële planners (adviseurs), die de retailbeleggers kunnen helpen om geïnformeerde beslissingen te nemen in een internationale context.

18.   Op welke wijze kunnen de ETA’s er verder aan bijdragen dat voor consumenten- en beleggersbescherming wordt gezorgd?

In de meeste lidstaten hebben nationale consumentenbeschermingsorganisaties gewoonlijk relatief beperkte capaciteiten op het gebied van financiële diensten. In sommige gevallen is het zelfs niet duidelijk of zij wettelijke rechten op dit gebied hebben en wat deze inhouden. Daarom zou het nuttig kunnen zijn dat de Europese toezichthoudende autoriteiten (ETA’s) maatregelen stimuleren voor het versterken van de administratieve capaciteit van de nationale consumentenbeschermingsorganisaties en financiële regulatoren in dit verband.

19.   Met behulp van welke beleidsmaatregelen zouden de retailbeleggingen kunnen toenemen? Wat zou er nog meer kunnen worden gedaan om EU-burgers die toegang hebben tot de kapitaalmarkten van de EU mondiger te maken en te beschermen?

De lidstaten aansporen tot het scheppen van gunstige voorwaarden voor effectenmakelaars en beleggingsmaatschappijen waardoor zij fondsen kunnen oprichten voor nieuwe ondernemingen hetgeen fiscale prikkels kan genereren (zoals een aftrek van de investering van de belasting op spaargeld van particuliere huishoudens). Naast het verbeteren van de institutionele consumentenbescherming (zoals voorgesteld in het antwoord op de vorige vraag), zou een toename van retailbeleggingen ook kunnen worden gestimuleerd door invoering van verschillende vormen van financiële educatie voor niet-professionele beleggers en spaarders, en zeer goed gereguleerde adviesdiensten betreffende financiële planning voor particulieren.

20.   Zijn er nationale beste praktijken bij de ontwikkeling van eenvoudige en transparante beleggingsproducten voor consumenten die kunnen worden gedeeld?

Beste praktijken zijn nog niet werkelijk ingevoerd, zij beginnen eigenlijk pas vorm te krijgen. Een van de weinige voorbeelden in dit verband is het proces van erkenning van beleggingsproducten door beroepsverenigingen in het VK (2). Over het algemeen is de ontwikkeling van die producten geen sinecure: zij kunnen van nature ingewikkeld zijn en ook proberen emittenten aan een waaier van behoeften tegemoet te komen en daarom proberen zij hun producten van gelijksoortige producten te onderscheiden. Een ander probleem is dat indien een overheid probeert om de ontwikkeling van dergelijke producten verplicht te stellen, dat als een interventie op de markt en een mededingingsbeperking zou kunnen worden beschouwd. Daarom is het productiever om de ontwikkeling van financieel onderwijs en financiële adviesdiensten voor individuen te stimuleren.

21.   Kunnen er extra maatregelen op het gebied van regulering van financiële diensten worden genomen om ervoor te zorgen dat de EU internationaal competitief is en een attractieve plaats is om in te investeren?

Competitiviteit moet worden bekeken vanuit een vergelijkend perspectief. Daarom moet ervoor worden gezorgd dat de beleggers op de EU-kapitaalmarkten vergelijkbare, zo niet betere voorwaarden genieten dan degene die op de kapitaalmarkten buiten de Unie gelden. Dit vereist maatregelen ter verbetering van de bescherming van de belegger en aanpassing van fiscale structuren (met een meer zorgvuldige toetsing van de kosten en baten van de voorgestelde belasting op financiële transacties).

| 22. | Welke maatregelen kunnen worden genomen om de toegang van EU-bedrijven tot beleggers en kapitaalmarkten in derde landen te vergemakkelijken? |
| --- | --- |

22.

De beste manier is om samenwerking te stimuleren met banken die over een goed ontwikkeld netwerk van filialen in derde landen beschikken.

4.4.   
  Het verbeteren van markteffectiviteit — bemiddelaars, infrastructuren en het bredere rechtskader

23.   Zijn er mechanismen om de werking en efficiëntie van niet in dit groenboek behandelde markten met name op het gebied van de werking van de aandelen- en obligatiemarkten en liquiditeit te verbeteren?

Mogelijke maatregelen zijn onder meer:

| — | zorgen voor een minimale lange-termijnliquiditeit op de markt voor financiële instrumenten die door kmo’s zijn uitgegeven. Dit kan worden bereikt door het stimuleren van liquiditeitsverschaffers of marktmakers die door kmo’s uitgegeven financiële instrumenten van een waardering voorzien; |
| --- | --- |

—

zorgen voor een minimale lange-termijnliquiditeit op de markt voor financiële instrumenten die door kmo’s zijn uitgegeven. Dit kan worden bereikt door het stimuleren van liquiditeitsverschaffers of marktmakers die door kmo’s uitgegeven financiële instrumenten van een waardering voorzien;

| — | meer vertrouwen bij beleggers in kmo’s creëren door invoering van goede praktijken op het gebied van corporate governance en betrokkenheid van de belangrijke financiële investeerders bij het management van die bedrijven; |
| --- | --- |

—

meer vertrouwen bij beleggers in kmo’s creëren door invoering van goede praktijken op het gebied van corporate governance en betrokkenheid van de belangrijke financiële investeerders bij het management van die bedrijven;

| — | kmo’s aantrekkelijker te maken — bijv. via mogelijkheden voor bedrijfsgaranties (of garanties van gespecialiseerde instellingen) voor emissies door kmo’s die aan bepaalde criteria voldoen; |
| --- | --- |

—

kmo’s aantrekkelijker te maken — bijv. via mogelijkheden voor bedrijfsgaranties (of garanties van gespecialiseerde instellingen) voor emissies door kmo’s die aan bepaalde criteria voldoen;

| — | invoering van stimulansen voor kmo’s met een notering op een gereglementeerde markt; |
| --- | --- |

—

invoering van stimulansen voor kmo’s met een notering op een gereglementeerde markt;

| — | invoering van prikkels om in emissies van beursgenoteerde kmo’s te stappen. |
| --- | --- |

—

invoering van prikkels om in emissies van beursgenoteerde kmo’s te stappen.

24.   Zijn er naar uw mening gebieden waarop het ene „rulebook” onvoldoende ontwikkeld is?

Het rulebook is ontwikkeld voor de banksector door middel van RKV IV, de RDGS en de BRRD, creëert gelijke kansen en bevordert de interne markt. Deze aanpak uit te breiden tot de niet-bancaire financiële sector kan dan ook zeer nuttig zijn. Een soortgelijke benadering als die van de BRRD zou ook moeten worden ingevoerd voor centrale tegenpartijen.

25.   Denkt u dat de bevoegdheden van de ETA’s om voor consistent toezicht te zorgen volstaan? Welke extra maatregelen betreffende toezicht op EU-niveau zouden materieel bijdragen aan het ontwikkelen van een kapitaalmarktenunie?

Wat convergentie van het toezicht betreft

| — | vindt ook het Comité dat er maatregelen moeten worden genomen ter verbetering van de werking van het Europees Systeem voor financieel toezicht (ESFS); |
| --- | --- |

—

vindt ook het Comité dat er maatregelen moeten worden genomen ter verbetering van de werking van het Europees Systeem voor financieel toezicht (ESFS);

| — | pleit het voor maatregelen voor een vlottere coördinatie tussen het ESFS, het nieuwe gemeenschappelijk toezichtsmechanisme (SSM) en het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme; |
| --- | --- |

—

pleit het voor maatregelen voor een vlottere coördinatie tussen het ESFS, het nieuwe gemeenschappelijk toezichtsmechanisme (SSM) en het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme;

| — | pleit het ook voor rationalisering van de regelgevende taken van de ESFS-instellingen ten behoeve van vereenvoudiging van de regels en transparantere en doeltreffendere procedures; |
| --- | --- |

—

pleit het ook voor rationalisering van de regelgevende taken van de ESFS-instellingen ten behoeve van vereenvoudiging van de regels en transparantere en doeltreffendere procedures;

| — | roept het op tot een middellangetermijnstrategie, gericht op organisatorische en functionele consolidatie van de toezichthoudende autoriteiten, daarbij de optie van één vestiging en de invoering van een twin peaks-model in overweging nemend; |
| --- | --- |

—

roept het op tot een middellangetermijnstrategie, gericht op organisatorische en functionele consolidatie van de toezichthoudende autoriteiten, daarbij de optie van één vestiging en de invoering van een twin peaks-model in overweging nemend;

| — | verzoekt het de Commissie om de haalbaarheid van meer structurele oplossingen te bekijken voor de organisatie van het ESFS en de financieringswijzen van de autoriteiten. |
| --- | --- |

—

verzoekt het de Commissie om de haalbaarheid van meer structurele oplossingen te bekijken voor de organisatie van het ESFS en de financieringswijzen van de autoriteiten.

26.   Zijn er, rekening houdend met vroegere ervaringen, doelgerichte wijzigingen van de regels inzake effecteneigendom die tot meer geïntegreerde kapitaalmarkten binnen de EU zouden kunnen bijdragen?

De betrekkingen tussen de deposito-instellingen moeten worden verbeterd, evenals de veiligheid van grensoverschrijdende clearing.

27.   Welke maatregelen zouden kunnen worden genomen om de grensoverschrijdende stroom van zekerheid te verbeteren? Moet er worden gewerkt aan het verbeteren van de juridische afdwingbaarheid over de grenzen heen van overeenkomsten inzake zekerheid en saldering bij vroegtijdige beëindiging?

Oprichting van een gemeenschappelijk Europees register van grensoverschrijdende zekerheden is welkom, of ook zouden de respectieve afdelingen van de nationale registers kunnen worden gekoppeld. Zo niet, dan zouden grensoverschrijdende beleggingen wel eens beperkt kunnen blijven.

28.   Wat zijn de voornaamste obstakels voor geïntegreerde kapitaalmarkten als gevolg van het vennootschapsrecht, inclusief corporate governance? Zijn er doelgerichte maatregelen die tot het overwinnen ervan zouden kunnen bijdragen?

De verschillen tussen handelsrecht, zakenpraktijken en modellen voor corporate governance in de lidstaten zijn de belangrijkste obstakels voor een kapitaalmarktenunie. Een oplossing zal veel tijd vergen en zal niet gemakkelijk zijn, maar is absoluut noodzakelijk. Ook vergt die een zorgvuldige studie van de rechtsstelsels van de lidstaten.

29.   Welke specifieke aspecten van de insolventiewetten zouden moeten worden geharmoniseerd om het ontstaan van een pan-Europese kapitaalmarkt te ondersteunen?

De insolventiewetgeving is cruciaal voor de kapitaalmarkten, evenals harmonisatie, na gedegen onderzoek, van het handelsrecht en de corporate governance. Anders bestaat namelijk het gevaar dat beleggers zich zullen richten op landen waar hun rechten beter beschermd zijn. Met name moet de „nieuwe-start-optie” in zorgvuldige overweging worden genomen.

30.   Welke barrières rond belastingheffing zouden prioritair moeten worden bekeken om tot meer geïntegreerde kapitaalmarkten binnen de EU en een robuustere financieringsstructuur op ondernemingsniveau bij te dragen en via welke instrumenten zou dit moeten gebeuren?

De structuren van de belastingstelsels van de lidstaten lopen sterk uiteen en zijn zeer gevoelig voor veranderingen. In het huidige stadium zal belastingharmonisatie heel moeilijk te verwezenlijken zijn en die moet dan ook worden beschouwd als een eindstadium van het proces.

31.   Hoe kan de EU, ten voordele van geïntegreerde en efficiënte kapitaalmarkten, het best de ontwikkeling door de markt van nieuwe technologieën en bedrijfsmodellen ondersteunen?

De EU zou zich moeten concentreren op het ontwikkelen van een uniforme digitale netwerkinfrastructuur, die moet zorgen voor snelle, efficiënte en veilige communicatie tussen markten, ondernemingen en beleggers (3), en ook de gelegenheid zou moeten bieden om op afstand en grensoverschrijdend deel te nemen aan algemene aandeelhoudersvergaderingen en te stemmen. De inspanningen moeten ook worden gericht op manieren ter verlaging van de relatief hoge kosten van clearing en afwikkeling in verband met grensoverschrijdende handel.

32.   Zijn er andere, niet in dit groenboek vermelde kwesties, die naar uw mening maatregelen vereisen om een kapitaalmarktenunie tot stand te brengen? Zo ja, om welke kwesties gaat het en welke vorm zouden dergelijke maatregelen kunnen aannemen?

Het Groenboek geeft een uitgebreid overzicht van de huidige stand van zaken op de kapitaalmarkten in Europa, alsook van maatregelen die nodig zijn om te komen tot een KMU. Momenteel verdient het de voorkeur om andere onderwerpen te laten liggen en zich te richten op een betere planning van de uitvoering van maatregelen die reeds zijn overeengekomen.Ook moet er een aantal belangrijke tactische hervormingen worden gekozen die haalbaar zijn en een directe en meetbare impact hebben. Dit zal een dynamiek creëren ter vergemakkelijking van de tenuitvoerlegging van de moeilijkere toekomstige hervormingen.

Het EESC constateert echter dat er in het Groenboek niet wordt ingegaan op:

| — | de credit rating van financiële instrumenten; |
| --- | --- |

—

de credit rating van financiële instrumenten;

| — | maatregelen in verband met het probleem van de procycliciteit van financiële producten. |
| --- | --- |

—

maatregelen in verband met het probleem van de procycliciteit van financiële producten.

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  Aanbeveling 2003/361 bevat een algemene gemeenschappelijke definitie van kmo’s maar die is nogal verouderd en daarin is geen oog voor de uitbreiding of de economische realiteit van na de crisis. In dit groenboek wordt gebruikgemaakt van de definitie van kmo’s van Richtlijn 2014/65/EU van 15 mei 2014 betreffende markten voor financiële instrumenten. Er bestaat nog een definitie van kmo’s en wel in Richtlijn 2013/34/EU van 26 juni 2013 betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en relevante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen.

1

(2)  De Association of British Insurers, de British Bankers Association en de Building Societies Association besloten na onderhandelingen met de British Standards Institute tot ontwikkeling van eenvoudige financiële producten die voldoen aan een reeks overeengekomen beginselen, die gepresenteerd worden in het verslag-Sergeant (maart, 2013).

2

(3)  Als een voorbeeld van goede praktijken, zie het onafhankelijke elektronische markt voor bedrijfsfinanciering FINPOINT https://www.finpoint.co.uk/

3

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/74 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/74

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Protocol van Parijs — Een blauwdruk om de wereldwijde klimaatverandering na 2020 tegen te gaan

(COM(2015) 81 final)

(2015/C 383/11)

| Rapporteur: | Lutz RIBBE |
| --- | --- |

Rapporteur:

Lutz RIBBE

De Europese Commissie heeft op 25 maart 2015 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) overeenkomstig artikel 43, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) te raadplegen over

Het Protocol van Parijs — Een blauwdruk om de wereldwijde klimaatverandering na 2020 tegen te gaan

COM(2015) 81 final.

De afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 juni 2015 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Lutz Ribbe.

Het EESC heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 2 juli 2015) onderstaand advies uitgebracht, dat met 193 stemmen vóór en 12 tegen, bij 9 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het is hoog tijd dat de partijen die aan de COP 21 meedoen een ambitieuze, faire en bindende overeenkomst sluiten. De door de Europese Commissie voorgestelde onderhandelingspositie verdient, op enkele marginale uitzonderingen na, alle bijval. Helaas heeft de EU echter nog altijd niet goed begrepen dat hierbij voor het maatschappelijk middenveld een cruciale rol is weggelegd. |
| --- | --- |

1.1.

Het is hoog tijd dat de partijen die aan de COP 21 meedoen een ambitieuze, faire en bindende overeenkomst sluiten. De door de Europese Commissie voorgestelde onderhandelingspositie verdient, op enkele marginale uitzonderingen na, alle bijval. Helaas heeft de EU echter nog altijd niet goed begrepen dat hierbij voor het maatschappelijk middenveld een cruciale rol is weggelegd.

| 1.2. | Alle staten die partij zijn bij het Raamverdrag inzake klimaatverandering dienen zonder uitzondering hun verantwoordelijkheid te nemen om het eigenlijke doel, namelijk „de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te stabiliseren op een niveau waarbij gevaarlijke antropogene (1) verstoring van het klimaatsysteem wordt voorkomen”, te halen. Alleen dan kan nog grotere schade aan mens, milieu en toekomstige generaties worden afgewend. |
| --- | --- |

1.2.

Alle staten die partij zijn bij het Raamverdrag inzake klimaatverandering dienen zonder uitzondering hun verantwoordelijkheid te nemen om het eigenlijke doel, namelijk „de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te stabiliseren op een niveau waarbij gevaarlijke antropogene (1) verstoring van het klimaatsysteem wordt voorkomen”, te halen. Alleen dan kan nog grotere schade aan mens, milieu en toekomstige generaties worden afgewend.

| 1.3. | Het beginsel van gemeenschappelijke, maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid verdient bijval. Voor de meeste landen is het zaak om fossiele energiebronnen te laten voor wat ze zijn en snel het pad in te slaan naar duurzame energie en een grotere efficiëntie van hulpbronnen en energie. Landen die het klimaat nauwelijks belasten, moeten geholpen worden om zich direct tot een „low carbon economy” te ontwikkelen. Hier liggen grote kansen voor innovatieve Europese bedrijven, die daarbij op politieke steun moeten kunnen rekenen. Er moet wel op worden toegezien dat mensen door deze transitie niet verder onder de armoedegrens terechtkomen. De transitie moet juist worden aangegrepen om vooral op regionaal niveau een nieuwe economische impuls te creëren en samen met de lokale bevolking nieuwe decentrale koolstofarme productiefaciliteiten te ontwikkelen. |
| --- | --- |

1.3.

Het beginsel van gemeenschappelijke, maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid verdient bijval. Voor de meeste landen is het zaak om fossiele energiebronnen te laten voor wat ze zijn en snel het pad in te slaan naar duurzame energie en een grotere efficiëntie van hulpbronnen en energie. Landen die het klimaat nauwelijks belasten, moeten geholpen worden om zich direct tot een „low carbon economy” te ontwikkelen. Hier liggen grote kansen voor innovatieve Europese bedrijven, die daarbij op politieke steun moeten kunnen rekenen. Er moet wel op worden toegezien dat mensen door deze transitie niet verder onder de armoedegrens terechtkomen. De transitie moet juist worden aangegrepen om vooral op regionaal niveau een nieuwe economische impuls te creëren en samen met de lokale bevolking nieuwe decentrale koolstofarme productiefaciliteiten te ontwikkelen.

| 1.4. | De COP 21-top gaat daarom niet over een klassieke milieukwestie. Er moet juist de basis worden gelegd voor een nieuwe wereldwijde „low carbon economy”. |
| --- | --- |

1.4.

De COP 21-top gaat daarom niet over een klassieke milieukwestie. Er moet juist de basis worden gelegd voor een nieuwe wereldwijde „low carbon economy”.

| 1.5. | Bij zulke processen moet iemand het voortouw nemen. Dat heeft Europa jarenlang met succes gedaan, maar het streeft allang niet meer als enige naar de bescherming van het klimaat. Veel andere economische blokken investeren inmiddels zwaar in de transitie en in groene technologie, zonder dat ze een actievere rol zijn gaan spelen in de COP-onderhandelingen. Hoe de onderhandelingen in Parijs ook aflopen, de strijd om toekomstige markten voor groene technologieën, die belangrijk zijn voor de klimaatbescherming, is allang begonnen, en met of zonder COP 21-resultaten zal Europa deze strijd moeten aangaan. |
| --- | --- |

1.5.

Bij zulke processen moet iemand het voortouw nemen. Dat heeft Europa jarenlang met succes gedaan, maar het streeft allang niet meer als enige naar de bescherming van het klimaat. Veel andere economische blokken investeren inmiddels zwaar in de transitie en in groene technologie, zonder dat ze een actievere rol zijn gaan spelen in de COP-onderhandelingen. Hoe de onderhandelingen in Parijs ook aflopen, de strijd om toekomstige markten voor groene technologieën, die belangrijk zijn voor de klimaatbescherming, is allang begonnen, en met of zonder COP 21-resultaten zal Europa deze strijd moeten aangaan.

| 1.6. | Over belangrijke economische randvoorwaarden, die tot „carbon leakage” of „low carbon leakage” kunnen leiden, wordt niet onderhandeld in COP-verband. Ook buiten de UNFCCC-onderhandelingen om is het zaak steeds oog te hebben voor klimaatbeschermingvraagstukken en de consequenties hiervan voor het economisch en sociaal beleid. De EU moet op alle niveaus ijveren voor marktgebaseerde mechanismen met behulp waarvan bij mondiale handelsaangelegenheden door productieprocessen veroorzaakte emissies in aanmerking kunnen worden genomen. |
| --- | --- |

1.6.

Over belangrijke economische randvoorwaarden, die tot „carbon leakage” of „low carbon leakage” kunnen leiden, wordt niet onderhandeld in COP-verband. Ook buiten de UNFCCC-onderhandelingen om is het zaak steeds oog te hebben voor klimaatbeschermingvraagstukken en de consequenties hiervan voor het economisch en sociaal beleid. De EU moet op alle niveaus ijveren voor marktgebaseerde mechanismen met behulp waarvan bij mondiale handelsaangelegenheden door productieprocessen veroorzaakte emissies in aanmerking kunnen worden genomen.

| 1.7. | Niet de — hopelijk — ambitieuze besluiten van de COP 21 zullen het klimaat redden, maar de consequente manier waarop deze in praktijk worden gebracht. Dat zal niet door politici gebeuren, maar door burgers. Hoewel politici het kader moeten bepalen, waarbij zij niet alleen oog moeten hebben voor milieueffecten, maar ook voor economische en sociale gevolgen, is de uitvoering van de besluiten een zaak van het maatschappelijk middenveld. Voor de besluiten is daarom een breed draagvlak van bedrijven, vakbonden en alle andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld nodig. |
| --- | --- |

1.7.

Niet de — hopelijk — ambitieuze besluiten van de COP 21 zullen het klimaat redden, maar de consequente manier waarop deze in praktijk worden gebracht. Dat zal niet door politici gebeuren, maar door burgers. Hoewel politici het kader moeten bepalen, waarbij zij niet alleen oog moeten hebben voor milieueffecten, maar ook voor economische en sociale gevolgen, is de uitvoering van de besluiten een zaak van het maatschappelijk middenveld. Voor de besluiten is daarom een breed draagvlak van bedrijven, vakbonden en alle andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld nodig.

| 1.8. | De vele rollen van het maatschappelijk middenveld (zie paragraaf 6) krijgen tijdens de COP helaas alleen marginale aandacht, en de EU heeft ook niet geprobeerd om hier verandering in te brengen. In de mededeling staat nergens concreet welke rol voor het maatschappelijk middenveld is weggelegd. Het nieuwe klimaatbeleid kan en mag niet „van bovenaf” worden opgelegd, maar moet via een actieve burgerdialoog waar alle betrokken partijen aan meedoen op steun van de meerderheid van de burgers kunnen rekenen en „van onderaf” worden uitgevoerd. De Commissie, de Raad en het Europees Parlement zouden nu eindelijk een intensief en gestructureerd overleg moeten aangaan om te voorkomen dat de principiële bereidheid van de samenleving om nieuwe structuren te ontwikkelen verloren gaat. Tot nu toe heeft de EU wat dit betreft een zeer teleurstellend beleid gevoerd. In dit verband zou de Commissie er met de nodige middelen en structurele randvoorwaarden voor moeten zorgen dat het maatschappelijk middenveld op basis van gelijkheid en inclusie met alle belanghebbenden in overleg kan treden. |
| --- | --- |

1.8.

De vele rollen van het maatschappelijk middenveld (zie paragraaf 6) krijgen tijdens de COP helaas alleen marginale aandacht, en de EU heeft ook niet geprobeerd om hier verandering in te brengen. In de mededeling staat nergens concreet welke rol voor het maatschappelijk middenveld is weggelegd. Het nieuwe klimaatbeleid kan en mag niet „van bovenaf” worden opgelegd, maar moet via een actieve burgerdialoog waar alle betrokken partijen aan meedoen op steun van de meerderheid van de burgers kunnen rekenen en „van onderaf” worden uitgevoerd. De Commissie, de Raad en het Europees Parlement zouden nu eindelijk een intensief en gestructureerd overleg moeten aangaan om te voorkomen dat de principiële bereidheid van de samenleving om nieuwe structuren te ontwikkelen verloren gaat. Tot nu toe heeft de EU wat dit betreft een zeer teleurstellend beleid gevoerd. In dit verband zou de Commissie er met de nodige middelen en structurele randvoorwaarden voor moeten zorgen dat het maatschappelijk middenveld op basis van gelijkheid en inclusie met alle belanghebbenden in overleg kan treden.

| 1.9. | Bestaande technieken ter beperking van CO2-emissies bieden ecologische, economische en sociale kansen die wereldwijd tot banen en ontwikkeling van bedrijven kunnen leiden. |
| --- | --- |

1.9.

Bestaande technieken ter beperking van CO2-emissies bieden ecologische, economische en sociale kansen die wereldwijd tot banen en ontwikkeling van bedrijven kunnen leiden.

2.   Achtergrond

| 2.1. | 23 jaar geleden, in mei 1992, kwam in New York het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (United Nations Framework Convention on Climate Change, UNFCCC) tot stand. Het doel van dit Verdrag staat in artikel 2 beschreven, namelijk „de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te stabiliseren op een niveau waarbij gevaarlijke antropogene (2) verstoring van het klimaatsysteem wordt voorkomen”, en eventuele gevolgen binnen de perken te houden. |
| --- | --- |

2.1.

23 jaar geleden, in mei 1992, kwam in New York het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (United Nations Framework Convention on Climate Change, UNFCCC) tot stand. Het doel van dit Verdrag staat in artikel 2 beschreven, namelijk „de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te stabiliseren op een niveau waarbij gevaarlijke antropogene (2) verstoring van het klimaatsysteem wordt voorkomen”, en eventuele gevolgen binnen de perken te houden.

| 2.2. | In hetzelfde jaar nog werd het tijdens de VN-conferentie over milieu en ontwikkeling (UNCED) door 154 lidstaten ondertekend. In maart 1994 trad het in werking, en inmiddels zijn er 196 partijen bij aangesloten. |
| --- | --- |

2.2.

In hetzelfde jaar nog werd het tijdens de VN-conferentie over milieu en ontwikkeling (UNCED) door 154 lidstaten ondertekend. In maart 1994 trad het in werking, en inmiddels zijn er 196 partijen bij aangesloten.

| 2.3. | Deze komen elk jaar bijeen op de wereldklimaattop van de conferentie van de staten die partij zijn bij het Verdrag („Conference of Parties”, afgekort: COP). De maatregelen waartoe tot dusverre is besloten, volstaan niet om de doelstellingen van het Verdrag ook maar bij benadering te verwezenlijken. Vooralsnog zijn er — als uitvloeisel van het tijdens de COP 3 in Kyoto vastgestelde Protocol van Kyoto — slechts bindende emissieplafonds voor industrielanden, maar zoals bekend is het Protocol van Kyoto maar door een gedeelte van de industrielanden geratificeerd. |
| --- | --- |

2.3.

Deze komen elk jaar bijeen op de wereldklimaattop van de conferentie van de staten die partij zijn bij het Verdrag („Conference of Parties”, afgekort: COP). De maatregelen waartoe tot dusverre is besloten, volstaan niet om de doelstellingen van het Verdrag ook maar bij benadering te verwezenlijken. Vooralsnog zijn er — als uitvloeisel van het tijdens de COP 3 in Kyoto vastgestelde Protocol van Kyoto — slechts bindende emissieplafonds voor industrielanden, maar zoals bekend is het Protocol van Kyoto maar door een gedeelte van de industrielanden geratificeerd.

| 2.4. | Men is het er echter inmiddels wel over eens dat er nu, na 21 jaar onderhandelen, waarin de wereldwijde uitstoot verder is gestegen — met bijna 50 % (van 30,8 miljard ton CO2-equivalent in 1992 tot 43,4 miljard ton in 2011) (3) — en de negatieve effecten van antropogene klimaatveranderingen steeds duidelijker zijn geworden, dringend iets moet gebeuren. |
| --- | --- |

2.4.

Men is het er echter inmiddels wel over eens dat er nu, na 21 jaar onderhandelen, waarin de wereldwijde uitstoot verder is gestegen — met bijna 50 % (van 30,8 miljard ton CO2-equivalent in 1992 tot 43,4 miljard ton in 2011) (3) — en de negatieve effecten van antropogene klimaatveranderingen steeds duidelijker zijn geworden, dringend iets moet gebeuren.

| 2.5. | Uit nagenoeg alle wetenschappelijke studies blijkt dat het nog steeds mogelijk is de temperatuurstijging een halt toe te roepen. Dan moet wel zeer snel met de uitvoering van ambitieuze maatregelen worden begonnen. De studies tonen echter eveneens aan dat het doel in theorie ook nog later kan worden gehaald. De kosten liggen dan echter wel veel en veel hoger en voor miljoenen mensen en de economie zal de schade enorm zijn. |
| --- | --- |

2.5.

Uit nagenoeg alle wetenschappelijke studies blijkt dat het nog steeds mogelijk is de temperatuurstijging een halt toe te roepen. Dan moet wel zeer snel met de uitvoering van ambitieuze maatregelen worden begonnen. De studies tonen echter eveneens aan dat het doel in theorie ook nog later kan worden gehaald. De kosten liggen dan echter wel veel en veel hoger en voor miljoenen mensen en de economie zal de schade enorm zijn.

| 2.6. | In het Raamverdrag inzake klimaatverandering staat niet wat „gevaarlijke antropogene verstoring van het klimaatsysteem” precies betekent. Tijdens de COP 16 (in 2010) spraken de partijen bij het Verdrag af om de temperatuur wereldwijd niet verder te laten stijgen dan tot 2 oC (en eventueel zelfs 1,5 oC) boven het pre-industriële niveau. Zij voerden echter geen wetenschappelijk bewijs aan voor de veronderstelling dat het doel met deze politieke afspraak zal worden gehaald. |
| --- | --- |

2.6.

In het Raamverdrag inzake klimaatverandering staat niet wat „gevaarlijke antropogene verstoring van het klimaatsysteem” precies betekent. Tijdens de COP 16 (in 2010) spraken de partijen bij het Verdrag af om de temperatuur wereldwijd niet verder te laten stijgen dan tot 2 oC (en eventueel zelfs 1,5 oC) boven het pre-industriële niveau. Zij voerden echter geen wetenschappelijk bewijs aan voor de veronderstelling dat het doel met deze politieke afspraak zal worden gehaald.

| 2.7. | Het EESC wijst alle betrokkenen — politici en het maatschappelijk middenveld — er nadrukkelijk op dat zich nu al, nu de opwarming met 2 oC nog lang geen feit is, duidelijk klimaatverstoringen met ernstige gevolgen voordoen. De grens van 2 graden Celsius mag dan ook niet een doel zijn dat zij moeten proberen te halen, maar moet een maximum zijn waar zij zo ver mogelijk onder moeten proberen te blijven. |
| --- | --- |

2.7.

Het EESC wijst alle betrokkenen — politici en het maatschappelijk middenveld — er nadrukkelijk op dat zich nu al, nu de opwarming met 2 oC nog lang geen feit is, duidelijk klimaatverstoringen met ernstige gevolgen voordoen. De grens van 2 graden Celsius mag dan ook niet een doel zijn dat zij moeten proberen te halen, maar moet een maximum zijn waar zij zo ver mogelijk onder moeten proberen te blijven.

3.   De COP 21 in Parijs

| 3.1. | In december 2015 vindt in Parijs de 21e COP plaats. Zoals is toegezegd moeten dan — eindelijk — door middel van een „global deal” noodzakelijke, ambitieuze, faire en voor alle 196 betrokken partijen bindende besluiten worden genomen. De bedoeling is dat deze in 2020 van kracht worden. |
| --- | --- |

3.1.

In december 2015 vindt in Parijs de 21e COP plaats. Zoals is toegezegd moeten dan — eindelijk — door middel van een „global deal” noodzakelijke, ambitieuze, faire en voor alle 196 betrokken partijen bindende besluiten worden genomen. De bedoeling is dat deze in 2020 van kracht worden.

| 3.2. | De nagestreefde besluiten hebben onder meer betrekking op:






  a) | de bestrijding van de klimaatverandering: de partijen bij het Verdrag hebben het secretariaat van het UNFCCC toegezegd om uiterlijk eind maart 2015 aan te geven wat hun nationale emissiereductiedoelstellingen („Intended Nationally Determined Contribution, INDC”) zijn. Deze moeten een ambitieus karakter hebben en verder gaan dan de maatregelen die tot nu toe zijn genomen. Al deze INDC’s tezamen zouden moeten volstaan om de mondiale temperatuurstijging onder de 2 graden te houden. Een syntheseverslag, waarin staat of dit ook zal lukken, moet uiterlijk op 1 november 2015 klaar zijn; |
| --- | --- | --- |

3.2.

De nagestreefde besluiten hebben onder meer betrekking op:

a)

de bestrijding van de klimaatverandering: de partijen bij het Verdrag hebben het secretariaat van het UNFCCC toegezegd om uiterlijk eind maart 2015 aan te geven wat hun nationale emissiereductiedoelstellingen („Intended Nationally Determined Contribution, INDC”) zijn. Deze moeten een ambitieus karakter hebben en verder gaan dan de maatregelen die tot nu toe zijn genomen. Al deze INDC’s tezamen zouden moeten volstaan om de mondiale temperatuurstijging onder de 2 graden te houden. Een syntheseverslag, waarin staat of dit ook zal lukken, moet uiterlijk op 1 november 2015 klaar zijn;

| b) | maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering; |
| --- | --- |

b)

maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering;

| c) | financiële regelingen voor bestrijding, aanpassing en schadevergoeding („loss and damage”). Hierbij gaat het onder meer om de vraag hoe tot 2020 de toegezegde 100 miljard USD per jaar a) opgebracht en b) aan de hand van welke criteria verdeeld moet worden; |
| --- | --- |

c)

financiële regelingen voor bestrijding, aanpassing en schadevergoeding („loss and damage”). Hierbij gaat het onder meer om de vraag hoe tot 2020 de toegezegde 100 miljard USD per jaar a) opgebracht en b) aan de hand van welke criteria verdeeld moet worden;

| d) | de overdracht van technologie (met inachtneming van de „intellectuele eigendom”); |
| --- | --- |

d)

de overdracht van technologie (met inachtneming van de „intellectuele eigendom”);

| e) | regels voor het toezicht op het functioneren van de overeenkomst, onder meer met betrekking tot zaken als meting, verslaglegging, transparantie (4) en, wat zeer belangrijk is, |
| --- | --- |

e)

regels voor het toezicht op het functioneren van de overeenkomst, onder meer met betrekking tot zaken als meting, verslaglegging, transparantie (4) en, wat zeer belangrijk is,

| f) | het juridisch kader van de overeenkomst, ofwel het bindende karakter van de besluiten. |
| --- | --- |

f)

het juridisch kader van de overeenkomst, ofwel het bindende karakter van de besluiten.

| 3.3. | Ook moet worden afgesproken welke concrete maatregelen nodig zijn in de periode tussen het vaststellen van besluiten in december 2015 en de inwerkingtreding van de bindende maatregelen in 2020 („pre-2020 action”). |
| --- | --- |

3.3.

Ook moet worden afgesproken welke concrete maatregelen nodig zijn in de periode tussen het vaststellen van besluiten in december 2015 en de inwerkingtreding van de bindende maatregelen in 2020 („pre-2020 action”).

| 3.4. | Verder zullen regeringen zich voor het eerst buigen over de vraag hoe klimaatmaatregelen moeten worden uitgevoerd. Het EESC is het ermee eens dat het zaak is de mensenrechten te eerbiedigen en te zorgen voor een eerlijke overgang naar een koolstofarme economie waarbij menswaardige werkgelegenheid van hoge kwaliteit in stand wordt gehouden en wordt gecreëerd. |
| --- | --- |

3.4.

Verder zullen regeringen zich voor het eerst buigen over de vraag hoe klimaatmaatregelen moeten worden uitgevoerd. Het EESC is het ermee eens dat het zaak is de mensenrechten te eerbiedigen en te zorgen voor een eerlijke overgang naar een koolstofarme economie waarbij menswaardige werkgelegenheid van hoge kwaliteit in stand wordt gehouden en wordt gecreëerd.

| 3.5. | In de mededeling „Het Protocol van Parijs — Een blauwdruk om de wereldwijde klimaatverandering na 2020 tegen te gaan” (5) heeft de EU haar standpunten over en verwachtingen van de COP 21 uiteengezet. Zij stelt onder meer voor om van de Overeenkomst van Parijs het protocol van het Raamverdrag inzake klimaatverandering te maken, waardoor de afspraken een bindend karakter zouden krijgen. Het protocol „moet in werking treden zodra het is geratificeerd door landen die gezamenlijk in totaal 80 % van de huidige wereldwijde uitstoot voor hun rekening nemen”. |
| --- | --- |

3.5.

In de mededeling „Het Protocol van Parijs — Een blauwdruk om de wereldwijde klimaatverandering na 2020 tegen te gaan” (5) heeft de EU haar standpunten over en verwachtingen van de COP 21 uiteengezet. Zij stelt onder meer voor om van de Overeenkomst van Parijs het protocol van het Raamverdrag inzake klimaatverandering te maken, waardoor de afspraken een bindend karakter zouden krijgen. Het protocol „moet in werking treden zodra het is geratificeerd door landen die gezamenlijk in totaal 80 % van de huidige wereldwijde uitstoot voor hun rekening nemen”.

| 3.6. | De partijen zijn het erover eens dat er sprake is van een gemeenschappelijke, maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid, wat betekent dat zij allemaal, hoeveel of hoe weinig zij het klimaat ook belasten, verantwoordelijkheid moeten nemen. Daarbij moet hun bijdrage wel afhankelijk worden gemaakt van een aantal zeer uiteenlopende factoren, zoals het vroegere en het huidige emissieniveau, de kracht van de economie, de sociale situatie en de mate waarin het land zelf slachtoffer is van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

3.6.

De partijen zijn het erover eens dat er sprake is van een gemeenschappelijke, maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid, wat betekent dat zij allemaal, hoeveel of hoe weinig zij het klimaat ook belasten, verantwoordelijkheid moeten nemen. Daarbij moet hun bijdrage wel afhankelijk worden gemaakt van een aantal zeer uiteenlopende factoren, zoals het vroegere en het huidige emissieniveau, de kracht van de economie, de sociale situatie en de mate waarin het land zelf slachtoffer is van de klimaatverandering.

4.   Wat verwacht het Europees maatschappelijk middenveld van de COP 21-onderhandelingen?

| 4.1. | Het EESC dringt er bij de onderhandelende partijen op aan om in Parijs nu eindelijk een juridisch bindende overeenkomst te sluiten. De in mededeling COM(2015) 81 final uitgewerkte onderhandelingspositie van de Commissie verdient alle bijval. |
| --- | --- |

4.1.

Het EESC dringt er bij de onderhandelende partijen op aan om in Parijs nu eindelijk een juridisch bindende overeenkomst te sluiten. De in mededeling COM(2015) 81 final uitgewerkte onderhandelingspositie van de Commissie verdient alle bijval.

| 4.2. | Tijdens de COP 21 moet consensus worden bereikt over een preventiebeleid dat erop neerkomt dat vandaag ambitieuze en verstrekkende besluiten voor morgen worden genomen. Deze besluiten zullen de basis vormen voor het economische en sociale handelen van komende generaties en het leed verminderen van degenen die nu al kampen met de gevolgen van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

4.2.

Tijdens de COP 21 moet consensus worden bereikt over een preventiebeleid dat erop neerkomt dat vandaag ambitieuze en verstrekkende besluiten voor morgen worden genomen. Deze besluiten zullen de basis vormen voor het economische en sociale handelen van komende generaties en het leed verminderen van degenen die nu al kampen met de gevolgen van de klimaatverandering.

| 4.3. | De COP 21-top gaat daarom niet over een klassieke milieukwestie. Er moet juist de basis worden gelegd voor een nieuwe wereldwijde „low carbon economy”. |
| --- | --- |

4.3.

De COP 21-top gaat daarom niet over een klassieke milieukwestie. Er moet juist de basis worden gelegd voor een nieuwe wereldwijde „low carbon economy”.

| 4.4. | Het beginsel van gemeenschappelijke, maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid verdient bijval. Elk aangesloten land moet zijn verantwoordelijkheid onder ogen zien en mag zich daar niet meer aan onttrekken, zich niet achter andere landen verschuilen of — zoals eerder wel gebeurd is — stellen dat het alleen tegen betaling verantwoordelijkheid wil nemen. |
| --- | --- |

4.4.

Het beginsel van gemeenschappelijke, maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid verdient bijval. Elk aangesloten land moet zijn verantwoordelijkheid onder ogen zien en mag zich daar niet meer aan onttrekken, zich niet achter andere landen verschuilen of — zoals eerder wel gebeurd is — stellen dat het alleen tegen betaling verantwoordelijkheid wil nemen.

Aanpak van de klimaatverandering

| 4.5. | Wereldwijd kan alleen een acceptabel emissieniveau worden bereikt als iedereen op aarde per jaar gemiddeld niet meer dan 2 ton CO2-equivalent aan emissies veroorzaakt. |
| --- | --- |

4.5.

Wereldwijd kan alleen een acceptabel emissieniveau worden bereikt als iedereen op aarde per jaar gemiddeld niet meer dan 2 ton CO2-equivalent aan emissies veroorzaakt.

| 4.5.1. | In Europa (met een gemiddelde van 9 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar) wordt die lagere hoeveelheid pas bereikt als de doelstelling voor 2050 (80-95 % minder CO2-uitstoot in Europa) is verwezenlijkt. In China (momenteel ongeveer 6 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar) zou de uitstoot per hoofd van de bevolking met twee derde omlaag moeten. In bijvoorbeeld de VS (momenteel 16,5 CO2-equivalent per inwoner per jaar) zou de daling nog groter moeten zijn, om maar te zwijgen van de huidige internationale koploper Qatar (40 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar). |
| --- | --- |

4.5.1.

In Europa (met een gemiddelde van 9 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar) wordt die lagere hoeveelheid pas bereikt als de doelstelling voor 2050 (80-95 % minder CO2-uitstoot in Europa) is verwezenlijkt. In China (momenteel ongeveer 6 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar) zou de uitstoot per hoofd van de bevolking met twee derde omlaag moeten. In bijvoorbeeld de VS (momenteel 16,5 CO2-equivalent per inwoner per jaar) zou de daling nog groter moeten zijn, om maar te zwijgen van de huidige internationale koploper Qatar (40 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar).

| 4.5.2. | Aan de andere kant gaat het niet aan om van landen als Mali (0,04 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar) of Rwanda (0,06 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar) een lagere uitstoot te verwachten. Wat dit betreft, is het EESC het niet volledig eens met de Commissie dat „alle landen hun broeikasgasemissies substantieel en blijvend [moeten] verminderen”. Wel moeten deze landen direct de weg naar een koolstofarme economie inslaan. In dit opzicht gaat het bij de beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering dus inderdaad om gemeenschappelijke, maar tegelijkertijd verschillende verantwoordelijkheden. De betrokken landen hebben dringend steun nodig. Die steun zou ook veel samenwerkingsmogelijkheden voor innovatieve ondernemingen opleveren. Europese ondernemingen, die (nog) 40 % van alle octrooien voor groene technologieën in handen hebben, zouden daar zeer bij gebaat zijn. |
| --- | --- |

4.5.2.

Aan de andere kant gaat het niet aan om van landen als Mali (0,04 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar) of Rwanda (0,06 ton CO2-equivalent per inwoner per jaar) een lagere uitstoot te verwachten. Wat dit betreft, is het EESC het niet volledig eens met de Commissie dat „alle landen hun broeikasgasemissies substantieel en blijvend [moeten] verminderen”. Wel moeten deze landen direct de weg naar een koolstofarme economie inslaan. In dit opzicht gaat het bij de beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering dus inderdaad om gemeenschappelijke, maar tegelijkertijd verschillende verantwoordelijkheden. De betrokken landen hebben dringend steun nodig. Die steun zou ook veel samenwerkingsmogelijkheden voor innovatieve ondernemingen opleveren. Europese ondernemingen, die (nog) 40 % van alle octrooien voor groene technologieën in handen hebben, zouden daar zeer bij gebaat zijn.

| 4.5.3. | Aan bovengenoemde emissiegegevens vallen niet de grote verschillen af te lezen die er zijn tussen de sociale lagen in de verschillende landen. Evenmin laten ze zien dat de CO2-emissies die het productieproces veroorzaakt, op het conto worden geschreven van de producerende landen en niet op dat van de landen waar de producten worden gebruikt. Anders zou China bijvoorbeeld een veel beter figuur slaan dan Duitsland als het op broeikasgassen aankomt (6). |
| --- | --- |

4.5.3.

Aan bovengenoemde emissiegegevens vallen niet de grote verschillen af te lezen die er zijn tussen de sociale lagen in de verschillende landen. Evenmin laten ze zien dat de CO2-emissies die het productieproces veroorzaakt, op het conto worden geschreven van de producerende landen en niet op dat van de landen waar de producten worden gebruikt. Anders zou China bijvoorbeeld een veel beter figuur slaan dan Duitsland als het op broeikasgassen aankomt (6).

| 4.6. | Het vaststellen van nationale emissiereductiedoelstellingen (INDC’s) is volgens het EESC een centraal onderdeel van het COP 21-proces. Het is een zeer slecht signaal dat het indienen van de INDC’s bij het secretariaat van het UNFCCC (7) zo lang op zich laat wachten. |
| --- | --- |

4.6.

Het vaststellen van nationale emissiereductiedoelstellingen (INDC’s) is volgens het EESC een centraal onderdeel van het COP 21-proces. Het is een zeer slecht signaal dat het indienen van de INDC’s bij het secretariaat van het UNFCCC (7) zo lang op zich laat wachten.

| 4.7. | Het is allerminst een uitgemaakte zaak dat het de voorstanders van een stevig COP 21-resultaat zal lukken om de 196 betrokken partijen, die onderling sterk verschillen en qua politieke opvattingen en culturele achtergrond soms in extreme mate van elkaar afwijken, tot een dergelijke solidariteit voor komende generaties te bewegen (8). |
| --- | --- |

4.7.

Het is allerminst een uitgemaakte zaak dat het de voorstanders van een stevig COP 21-resultaat zal lukken om de 196 betrokken partijen, die onderling sterk verschillen en qua politieke opvattingen en culturele achtergrond soms in extreme mate van elkaar afwijken, tot een dergelijke solidariteit voor komende generaties te bewegen (8).

| 4.8. | Uit de onderhandelingen over het klimaat- en energiepakket van de EU voor 2030, als het ware een „COP” op EU-niveau, is al gebleken dat het zelfs in de EU nauwelijks lukt om het oogmerk van de COP 21, namelijk duidelijke nationale verantwoordelijkheden vaststellen, te verwezenlijken. Het valt bijvoorbeeld te betreuren dat er in het kader van het energie- en klimaatpakket van de EU voor 2030 geen bindende nationale streefdoelen meer zijn vastgesteld, waardoor het wel eens moeilijker kan worden om het gezamenlijke Europese streefcijfer te halen en verantwoordelijkheid „toe te wijzen” (9). Het vaststellen van emissiereductiedoelstellingen (INDC’s) voor de lidstaten van de EU zou voor de COP-onderhandelingen een positief signaal zijn. |
| --- | --- |

4.8.

Uit de onderhandelingen over het klimaat- en energiepakket van de EU voor 2030, als het ware een „COP” op EU-niveau, is al gebleken dat het zelfs in de EU nauwelijks lukt om het oogmerk van de COP 21, namelijk duidelijke nationale verantwoordelijkheden vaststellen, te verwezenlijken. Het valt bijvoorbeeld te betreuren dat er in het kader van het energie- en klimaatpakket van de EU voor 2030 geen bindende nationale streefdoelen meer zijn vastgesteld, waardoor het wel eens moeilijker kan worden om het gezamenlijke Europese streefcijfer te halen en verantwoordelijkheid „toe te wijzen” (9). Het vaststellen van emissiereductiedoelstellingen (INDC’s) voor de lidstaten van de EU zou voor de COP-onderhandelingen een positief signaal zijn.

Aanpassing aan de klimaatverandering, financiële regelingen en overdracht van technologie

| 4.9. | Met gedifferentieerde verantwoordelijkheid wordt ook bedoeld dat solidariteit nodig is: juist minder ontwikkelde en financieel zwakke landen moeten worden geholpen met de opbouw van een klimaatvriendelijke „groene” economie en in staat worden gesteld om zich aan te passen aan de schade aan het klimaat, waarvan zij vaak het grootste slachtoffer zijn. Er moet wel op worden toegezien dat mensen door deze transitie niet verder onder de armoedegrens terechtkomen. De transitie moet juist worden aangegrepen om vooral op regionaal niveau een nieuwe economische impuls te creëren en samen met de lokale bevolking nieuwe decentrale koolstofarme productiefaciliteiten te ontwikkelen. |
| --- | --- |

4.9.

Met gedifferentieerde verantwoordelijkheid wordt ook bedoeld dat solidariteit nodig is: juist minder ontwikkelde en financieel zwakke landen moeten worden geholpen met de opbouw van een klimaatvriendelijke „groene” economie en in staat worden gesteld om zich aan te passen aan de schade aan het klimaat, waarvan zij vaak het grootste slachtoffer zijn. Er moet wel op worden toegezien dat mensen door deze transitie niet verder onder de armoedegrens terechtkomen. De transitie moet juist worden aangegrepen om vooral op regionaal niveau een nieuwe economische impuls te creëren en samen met de lokale bevolking nieuwe decentrale koolstofarme productiefaciliteiten te ontwikkelen.

| 4.10. | Daarom spelen financiën en de overdracht van technologie een belangrijke rol. De minder ontwikkelde landen hebben al een keer een bittere teleurstelling moeten verwerken: van de middelen voor ontwikkelingshulp (0,7 % van het bbp) hebben zij lang niet zo veel gekregen als was toegezegd. Dit mag niet nog een keer gebeuren. |
| --- | --- |

4.10.

Daarom spelen financiën en de overdracht van technologie een belangrijke rol. De minder ontwikkelde landen hebben al een keer een bittere teleurstelling moeten verwerken: van de middelen voor ontwikkelingshulp (0,7 % van het bbp) hebben zij lang niet zo veel gekregen als was toegezegd. Dit mag niet nog een keer gebeuren.

Bindende rechtskracht en toezicht op de overeenkomst

| 4.11. | Het EESC is het met de EU eens dat een juridisch bindende overeenkomst een conditio sine qua non is voor een wereldwijd „level playing field” en voor de uitvoering van de noodzakelijke besluiten. |
| --- | --- |

4.11.

Het EESC is het met de EU eens dat een juridisch bindende overeenkomst een conditio sine qua non is voor een wereldwijd „level playing field” en voor de uitvoering van de noodzakelijke besluiten.

| 4.12. | De voordelen van een juridisch bindende overeenkomst zijn onder meer:






  — | een duidelijk politiek signaal van alle regeringen aan het bedrijfsleven, investeerders en ook de burgers dat een koolstofarme economie de doelstelling van de gehele internationale gemeenschap is; |
| --- | --- | --- |

4.12.

De voordelen van een juridisch bindende overeenkomst zijn onder meer:

—

een duidelijk politiek signaal van alle regeringen aan het bedrijfsleven, investeerders en ook de burgers dat een koolstofarme economie de doelstelling van de gehele internationale gemeenschap is;

| — | de totstandbrenging van een duurzaam en voorspelbaar rechtskader, dat een stimulans betekent voor kosteneffectieve investeringen in technologieën voor CO2-reductie en aanpassing aan de klimaatverandering; |
| --- | --- |

—

de totstandbrenging van een duurzaam en voorspelbaar rechtskader, dat een stimulans betekent voor kosteneffectieve investeringen in technologieën voor CO2-reductie en aanpassing aan de klimaatverandering;

| — | transparantie en verantwoordingsplicht worden duidelijk omschreven, en |
| --- | --- |

—

transparantie en verantwoordingsplicht worden duidelijk omschreven, en

| — | middelen om in noodzakelijke maatregelen te investeren komen beschikbaar; de overeenkomst zou dus rechtstreeks doorwerken in de reële economie. |
| --- | --- |

—

middelen om in noodzakelijke maatregelen te investeren komen beschikbaar; de overeenkomst zou dus rechtstreeks doorwerken in de reële economie.

| 4.13. | Het maatschappelijk middenveld dringt aan op een rechtvaardige overgang („just transition”), wat betekent dat mensenrechten en rechten van werknemers worden gerespecteerd, naar sociale gevolgen wordt gekeken, schade wordt gecompenseerd („loss and damage”) en aandacht wordt besteed aan kwesties rond de aanpassing aan de klimaatverandering, vooral in de armste landen. |
| --- | --- |

4.13.

Het maatschappelijk middenveld dringt aan op een rechtvaardige overgang („just transition”), wat betekent dat mensenrechten en rechten van werknemers worden gerespecteerd, naar sociale gevolgen wordt gekeken, schade wordt gecompenseerd („loss and damage”) en aandacht wordt besteed aan kwesties rond de aanpassing aan de klimaatverandering, vooral in de armste landen.

| 4.14. | De uitvoering van de besluiten moet transparant en controleerbaar zijn, en lidstaten die zich niet aan de besluiten houden, zouden niet langer aanspraak mogen maken op de voordelen van de overeenkomst. |
| --- | --- |

4.14.

De uitvoering van de besluiten moet transparant en controleerbaar zijn, en lidstaten die zich niet aan de besluiten houden, zouden niet langer aanspraak mogen maken op de voordelen van de overeenkomst.

| 4.15. | Het voorstel van de Commissie om door middel van regelmatige beoordelingen voor dynamiek te zorgen zou kunnen leiden tot striktere toezeggingen in verband met het klimaat, waarbij wel rekening moet worden gehouden met verschillen tussen landen en veranderende verantwoordelijkheden. |
| --- | --- |

4.15.

Het voorstel van de Commissie om door middel van regelmatige beoordelingen voor dynamiek te zorgen zou kunnen leiden tot striktere toezeggingen in verband met het klimaat, waarbij wel rekening moet worden gehouden met verschillen tussen landen en veranderende verantwoordelijkheden.

Verwachtingen van de rol van de EU in de wereldwijde strijd tegen de klimaatverandering

| 4.16. | In de afgelopen jaren heeft de EU wereldwijd op het gebied van klimaatbescherming een goede reputatie opgebouwd. Het is belangrijk om tijdens de COP-onderhandelingen, maar ook met een actief beleid buiten deze onderhandelingen om, duidelijk te maken dat een ambitieus klimaatbeleid niet bedoeld is om zich tegenover andere landen of economieën economische voordelen te verschaffen. |
| --- | --- |

4.16.

In de afgelopen jaren heeft de EU wereldwijd op het gebied van klimaatbescherming een goede reputatie opgebouwd. Het is belangrijk om tijdens de COP-onderhandelingen, maar ook met een actief beleid buiten deze onderhandelingen om, duidelijk te maken dat een ambitieus klimaatbeleid niet bedoeld is om zich tegenover andere landen of economieën economische voordelen te verschaffen.

| 4.17. | De EU moet geloofwaardig te werk blijven gaan en het goede voorbeeld blijven geven. Zonder partijen en „motoren” die in de politiek en de economie het voortouw nemen, lopen onderhandelingen en veranderingsprocessen op niets uit. Zo’n leidende rol kan de EU alleen op een geloofwaardige manier op zich nemen als wordt bewezen dat klimaatbeschermingsbeleid en positieve economische ontwikkelingen hand in hand gaan. |
| --- | --- |

4.17.

De EU moet geloofwaardig te werk blijven gaan en het goede voorbeeld blijven geven. Zonder partijen en „motoren” die in de politiek en de economie het voortouw nemen, lopen onderhandelingen en veranderingsprocessen op niets uit. Zo’n leidende rol kan de EU alleen op een geloofwaardige manier op zich nemen als wordt bewezen dat klimaatbeschermingsbeleid en positieve economische ontwikkelingen hand in hand gaan.

| 4.18. | Het is een goede zaak dat veel maatregelen die eerst in de EU waren ingevoerd en verre van onomstreden waren inmiddels door andere landen zijn overgenomen. Voorbeelden hiervan zijn de maatregelen ter ondersteuning van duurzame energie en het emissiehandelssysteem, waarvan nu zelfs tot op zekere hoogte in China gebruik wordt gemaakt. |
| --- | --- |

4.18.

Het is een goede zaak dat veel maatregelen die eerst in de EU waren ingevoerd en verre van onomstreden waren inmiddels door andere landen zijn overgenomen. Voorbeelden hiervan zijn de maatregelen ter ondersteuning van duurzame energie en het emissiehandelssysteem, waarvan nu zelfs tot op zekere hoogte in China gebruik wordt gemaakt.

| 4.19. | Het valt te waarderen dat de hoge vertegenwoordiger van de EU Federica Mogherini zich in haar buitenlands beleid door middel van het „Climate Diplomacy Action Plan” intensief bezighoudt met de bescherming van het klimaat (10). Ook een belangrijk en goed signaal is de verklaring van Commissievoorzitter Juncker dat hij van de EU de mondiale koploper op het gebied van duurzame energie wil maken, niet alleen omdat het klimaat daar wel bij vaart, maar ook omdat dat de werkgelegenheid en de energiezekerheid ten goede zou komen. |
| --- | --- |

4.19.

Het valt te waarderen dat de hoge vertegenwoordiger van de EU Federica Mogherini zich in haar buitenlands beleid door middel van het „Climate Diplomacy Action Plan” intensief bezighoudt met de bescherming van het klimaat (10). Ook een belangrijk en goed signaal is de verklaring van Commissievoorzitter Juncker dat hij van de EU de mondiale koploper op het gebied van duurzame energie wil maken, niet alleen omdat het klimaat daar wel bij vaart, maar ook omdat dat de werkgelegenheid en de energiezekerheid ten goede zou komen.

| 4.20. | Op het internationale toneel heeft de EU dus wel wat in haar mars. Zo heeft zij laten zien dat economische groei niet gepaard hoeft te gaan met toenemende emissies. En in de hele wereld is er geen economisch blok dat per eenheid bbp minder broeikasgassen uitstoot dan de EU. Veel Europese ondernemingen lopen voorop als het op een efficiënt gebruik van energie en hulpbronnen aankomt. Dat heeft veel te maken met de technologische prestaties en dus met de innovatiecapaciteit van Europese bedrijven, die te danken zijn aan de naar verhouding strenge milieuwetgeving van de EU. |
| --- | --- |

4.20.

Op het internationale toneel heeft de EU dus wel wat in haar mars. Zo heeft zij laten zien dat economische groei niet gepaard hoeft te gaan met toenemende emissies. En in de hele wereld is er geen economisch blok dat per eenheid bbp minder broeikasgassen uitstoot dan de EU. Veel Europese ondernemingen lopen voorop als het op een efficiënt gebruik van energie en hulpbronnen aankomt. Dat heeft veel te maken met de technologische prestaties en dus met de innovatiecapaciteit van Europese bedrijven, die te danken zijn aan de naar verhouding strenge milieuwetgeving van de EU.

| 4.21. | Maar er staat Europa nog heel wat te doen, want voor het streven om in 2050 80-95 % minder CO2 uit te stoten is er meer nodig dan technische innovaties. Dit blijkt bijvoorbeeld in de sector vervoer, waar de dankzij innoverende technologie bereikte daling van emissies tot op zekere hoogte gewoonweg weer teniet is gedaan door een toename van voertuigen en wegen. Daarom zijn ook structurele veranderingen nodig. Met andere woorden: het klimaatbeleid en andere beleidsterreinen moeten veel beter op elkaar worden afgestemd. |
| --- | --- |

4.21.

Maar er staat Europa nog heel wat te doen, want voor het streven om in 2050 80-95 % minder CO2 uit te stoten is er meer nodig dan technische innovaties. Dit blijkt bijvoorbeeld in de sector vervoer, waar de dankzij innoverende technologie bereikte daling van emissies tot op zekere hoogte gewoonweg weer teniet is gedaan door een toename van voertuigen en wegen. Daarom zijn ook structurele veranderingen nodig. Met andere woorden: het klimaatbeleid en andere beleidsterreinen moeten veel beter op elkaar worden afgestemd.

5.   Het verloop van de COP-onderhandelingen in de afgelopen jaren en de werkelijkheid daarbuiten

| 5.1. | Het EESC volgt de klimaatonderhandelingen al vele jaren. Het beseft hoe belangrijk een positief resultaat in Parijs is, maar wijst er ook op dat besluiten op zichzelf niet volstaan om het klimaat te redden. Dat kan alleen door daadwerkelijk maatregelen te nemen. |
| --- | --- |

5.1.

Het EESC volgt de klimaatonderhandelingen al vele jaren. Het beseft hoe belangrijk een positief resultaat in Parijs is, maar wijst er ook op dat besluiten op zichzelf niet volstaan om het klimaat te redden. Dat kan alleen door daadwerkelijk maatregelen te nemen.

| 5.2. | De internationale gemeenschap zou in Parijs gemakkelijker consensus kunnen bereiken als zij de gezamenlijke besluiten van de Rio+20-conferentie — schadelijke en inefficiënte subsidies voor fossiele brandstoffen afbouwen die verspilling in de hand werken en duurzame ontwikkeling ondermijnen — had uitgevoerd of daarmee was begonnen (11). Toen al wees men erop dat marktgebaseerde instrumenten (zoals emissiehandelsystemen en CO2-heffingen) moeten worden gebruikt, waar het EESC zich volledig in kan vinden (12). In een nieuw werkdocument raamt het Internationaal Monetair Fonds (13) de directe en indirecte subsidies die wereldwijd naar fossiele energie gaan op 5,3 biljoen USD per jaar (!), wat neerkomt op ruim 15 miljard USD per dag. Zelfs met het geplande Groene Klimaatfonds, ten belope van 100 miljard USD per jaar, kunnen de negatieve gevolgen van deze subsidies niet worden gecompenseerd. |
| --- | --- |

5.2.

De internationale gemeenschap zou in Parijs gemakkelijker consensus kunnen bereiken als zij de gezamenlijke besluiten van de Rio+20-conferentie — schadelijke en inefficiënte subsidies voor fossiele brandstoffen afbouwen die verspilling in de hand werken en duurzame ontwikkeling ondermijnen — had uitgevoerd of daarmee was begonnen (11). Toen al wees men erop dat marktgebaseerde instrumenten (zoals emissiehandelsystemen en CO2-heffingen) moeten worden gebruikt, waar het EESC zich volledig in kan vinden (12). In een nieuw werkdocument raamt het Internationaal Monetair Fonds (13) de directe en indirecte subsidies die wereldwijd naar fossiele energie gaan op 5,3 biljoen USD per jaar (!), wat neerkomt op ruim 15 miljard USD per dag. Zelfs met het geplande Groene Klimaatfonds, ten belope van 100 miljard USD per jaar, kunnen de negatieve gevolgen van deze subsidies niet worden gecompenseerd.

| 5.3. | Doordat er echter een diepe kloof gaapt tussen politieke toezeggingen en concrete maatregelen wordt het vertrouwen van het maatschappelijk middenveld in mondiale politieke overeenkomsten ondermijnd. In Parijs mogen deze teleurstellingen niet worden versterkt, maar moet juist voor een kentering worden gezorgd. |
| --- | --- |

5.3.

Doordat er echter een diepe kloof gaapt tussen politieke toezeggingen en concrete maatregelen wordt het vertrouwen van het maatschappelijk middenveld in mondiale politieke overeenkomsten ondermijnd. In Parijs mogen deze teleurstellingen niet worden versterkt, maar moet juist voor een kentering worden gezorgd.

| 5.4. | Europa moet echter ook in het oog houden welke ontwikkelingen zich naast de „wereld van de COP-onderhandelingen” voordoen in de „wereld van de werkelijke economische ontwikkeling”. Twee voorbeelden:






  — | Op de COP 20 in Lima zijn Californië en China als machtige economieën overeengekomen om nauw te gaan samenwerken op het gebied van duurzame energie, elektrische mobiliteit en energie-efficiëntie. Met Europa zijn er niet zulke strategische samenwerkingsverbanden. |
| --- | --- | --- |

5.4.

Europa moet echter ook in het oog houden welke ontwikkelingen zich naast de „wereld van de COP-onderhandelingen” voordoen in de „wereld van de werkelijke economische ontwikkeling”. Twee voorbeelden:

—

Op de COP 20 in Lima zijn Californië en China als machtige economieën overeengekomen om nauw te gaan samenwerken op het gebied van duurzame energie, elektrische mobiliteit en energie-efficiëntie. Met Europa zijn er niet zulke strategische samenwerkingsverbanden.

| — | Sinds enkele jaren zijn China en de Verenigde Staten de landen die het meest in duurzame energie investeren. China investeerde in 2013 54,2 miljard USD, de VS 33,9 miljard USD en Japan 28,6 miljard USD in duurzame energie. Op de 4e en 5e plaats staan het Verenigd Koninkrijk (12,1 miljard USD) en Duitsland (9,9 miljard USD). Vooral in Duitsland en Italië zijn deze investeringen fors teruggelopen (14). |
| --- | --- |

—

Sinds enkele jaren zijn China en de Verenigde Staten de landen die het meest in duurzame energie investeren. China investeerde in 2013 54,2 miljard USD, de VS 33,9 miljard USD en Japan 28,6 miljard USD in duurzame energie. Op de 4e en 5e plaats staan het Verenigd Koninkrijk (12,1 miljard USD) en Duitsland (9,9 miljard USD). Vooral in Duitsland en Italië zijn deze investeringen fors teruggelopen (14).

Mondiaal concurrentievermogen, „carbon leakage” en/of „low carbon leakage”

| 5.5. | De besluiten die nodig zijn om de doelstellingen van het Raamverdrag inzake klimaatverandering te verwezenlijken zullen „vandaag” niet alleen tot win-winsituaties leiden. Daarom wordt er terecht op gewezen hoe moeilijk het is om de COP-besluiten zo veel mogelijk te laten aansluiten op nationale of sectorspecifieke (economische) kortetermijnbelangen. |
| --- | --- |

5.5.

De besluiten die nodig zijn om de doelstellingen van het Raamverdrag inzake klimaatverandering te verwezenlijken zullen „vandaag” niet alleen tot win-winsituaties leiden. Daarom wordt er terecht op gewezen hoe moeilijk het is om de COP-besluiten zo veel mogelijk te laten aansluiten op nationale of sectorspecifieke (economische) kortetermijnbelangen.

| 5.6. | Dat zal niet altijd lukken, omdat bepaalde sectoren in de nieuwe „low carbon economy” nu eenmaal geen rol meer of een veel kleinere rol zullen spelen en dus tot de „verliezers” van de noodzakelijke structurele omwenteling behoren. Niemand heeft er bij baat als dit feit wordt verzwegen. Integendeel, deze sectoren en de betrokken regio’s en personen hebben er recht op te weten hoe de politiek de veranderingen zo veel mogelijk zonder verstoringen en op maatschappelijk verantwoorde wijze wil doorvoeren. Deze problemen mogen echter ook niet betekenen dat nu geen actie wordt ondernomen. Want nu werk maken van de overgang naar een „low carbon economy” is goedkoper dan later de schade repareren (15). |
| --- | --- |

5.6.

Dat zal niet altijd lukken, omdat bepaalde sectoren in de nieuwe „low carbon economy” nu eenmaal geen rol meer of een veel kleinere rol zullen spelen en dus tot de „verliezers” van de noodzakelijke structurele omwenteling behoren. Niemand heeft er bij baat als dit feit wordt verzwegen. Integendeel, deze sectoren en de betrokken regio’s en personen hebben er recht op te weten hoe de politiek de veranderingen zo veel mogelijk zonder verstoringen en op maatschappelijk verantwoorde wijze wil doorvoeren. Deze problemen mogen echter ook niet betekenen dat nu geen actie wordt ondernomen. Want nu werk maken van de overgang naar een „low carbon economy” is goedkoper dan later de schade repareren (15).

| 5.7. | De ontsluiting van markten van de toekomst (bijv. voor duurzame energie of efficiënte technologie) is van eminent belang voor het toekomstige concurrentievermogen. Natuurlijk moet ook serieus worden geluisterd naar hen die waarschuwen voor „carbon leakage” en vinden dat Europa als pionier niet te hard van stapel moet lopen. |
| --- | --- |

5.7.

De ontsluiting van markten van de toekomst (bijv. voor duurzame energie of efficiënte technologie) is van eminent belang voor het toekomstige concurrentievermogen. Natuurlijk moet ook serieus worden geluisterd naar hen die waarschuwen voor „carbon leakage” en vinden dat Europa als pionier niet te hard van stapel moet lopen.

| 5.8. | Maar Europa staat allang niet meer alleen. Integendeel, er is sprake van internationale concurrentie! Daarom moet ook worden gekeken naar „low carbon leakage”, ofwel het gevaar dat Europa zijn technologische en dus ook economische voorsprong, bijvoorbeeld op het gebied van duurzame energie, kwijtraakt. |
| --- | --- |

5.8.

Maar Europa staat allang niet meer alleen. Integendeel, er is sprake van internationale concurrentie! Daarom moet ook worden gekeken naar „low carbon leakage”, ofwel het gevaar dat Europa zijn technologische en dus ook economische voorsprong, bijvoorbeeld op het gebied van duurzame energie, kwijtraakt.

| 5.9. | En dat kan heel snel gebeuren. Wat de opslag van energie in accu’s betreft, is Europa achterop geraakt, en wat elektronische mobiliteit aangaat, lopen China en Californië inmiddels voorop. De goedkoopste zonnepanelen worden in China geproduceerd, en dat kan niet echt aan loondumping worden toegeschreven. Het is hoog tijd voor meer publieke en particuliere investeringen in de O&O-sector. |
| --- | --- |

5.9.

En dat kan heel snel gebeuren. Wat de opslag van energie in accu’s betreft, is Europa achterop geraakt, en wat elektronische mobiliteit aangaat, lopen China en Californië inmiddels voorop. De goedkoopste zonnepanelen worden in China geproduceerd, en dat kan niet echt aan loondumping worden toegeschreven. Het is hoog tijd voor meer publieke en particuliere investeringen in de O&O-sector.

| 5.10. | Het ontbreken van een mondiaal „level playing field” is momenteel een groot probleem voor Europese bedrijven die wereldwijd concurreren. Sectoren zoals staal, papier en chemie, met opvallende internationale dwarsverbanden, blijven economisch gezien van belang. Dankzij de ontwikkeling van de technologie is de belasting van het klimaat door de verwerkende sector in de EU in de periode 1990-2012 met 31 % gedaald (16). |
| --- | --- |

5.10.

Het ontbreken van een mondiaal „level playing field” is momenteel een groot probleem voor Europese bedrijven die wereldwijd concurreren. Sectoren zoals staal, papier en chemie, met opvallende internationale dwarsverbanden, blijven economisch gezien van belang. Dankzij de ontwikkeling van de technologie is de belasting van het klimaat door de verwerkende sector in de EU in de periode 1990-2012 met 31 % gedaald (16).

| 5.11. | Het is onwaarschijnlijk dat deze industriesectoren in 2050 volledig door nieuwe „groene” bedrijfstakken zullen zijn vervangen. Voor de Europese economie en het wereldwijde klimaat zou het geen goede zaak zijn als deze sectoren zich gedwongen zien hun productie naar landen buiten de EU te verplaatsen, waardoor de mondiale emissies per saldo dus niet zouden dalen. |
| --- | --- |

5.11.

Het is onwaarschijnlijk dat deze industriesectoren in 2050 volledig door nieuwe „groene” bedrijfstakken zullen zijn vervangen. Voor de Europese economie en het wereldwijde klimaat zou het geen goede zaak zijn als deze sectoren zich gedwongen zien hun productie naar landen buiten de EU te verplaatsen, waardoor de mondiale emissies per saldo dus niet zouden dalen.

| 5.12. | De omvang van deze „carbon leakage” is niet zelden onderwerp van discussie. Het kan gaan om een rechtstreekse vorm van „carbon leakage”, waarbij fabrieken en productievestigingen als reactie op nieuwe beleidsmaatregelen naar landen buiten de EU worden verplaatst, maar ook een meer indirecte vorm, waarbij de investeringen in derde landen worden opgevoerd maar de productie voorlopig in de EU blijft plaatsvinden. Wat wereldwijd opererende bedrijven betreft, komt deze laatste vorm door de vele productiefactoren veruit het meest voor. Aangezien de productie in de „oude industrieën” in de hele wereld toeneemt, moeten ook deze sectoren in de juiste mate gestimuleerd worden om, zonder dat hun relatieve concurrentievermogen daaronder te lijden heeft, CO2-arme technologie te gaan gebruiken. |
| --- | --- |

5.12.

De omvang van deze „carbon leakage” is niet zelden onderwerp van discussie. Het kan gaan om een rechtstreekse vorm van „carbon leakage”, waarbij fabrieken en productievestigingen als reactie op nieuwe beleidsmaatregelen naar landen buiten de EU worden verplaatst, maar ook een meer indirecte vorm, waarbij de investeringen in derde landen worden opgevoerd maar de productie voorlopig in de EU blijft plaatsvinden. Wat wereldwijd opererende bedrijven betreft, komt deze laatste vorm door de vele productiefactoren veruit het meest voor. Aangezien de productie in de „oude industrieën” in de hele wereld toeneemt, moeten ook deze sectoren in de juiste mate gestimuleerd worden om, zonder dat hun relatieve concurrentievermogen daaronder te lijden heeft, CO2-arme technologie te gaan gebruiken.

| 5.13. | Industrie en handel in de EU moeten ervoor zorgen dat hun bijdrage aan de vermindering van de klimaatbelasting door bedrijven strookt met het doel van 80-95 % minder uitstoot in 2050. De routekaart voor de verwezenlijking van deze doelstelling zou echter per sector en onderneming kunnen verschillen. Met de ontwikkeling, vervaardiging en uitvoer van producten en diensten kunnen het bedrijfsleven en de handel in de EU andere landen helpen bij hun pogingen om hun uitstoot te verminderen. Als hierbij de klimaatbelasting in Europa lager blijft dan in andere regio’s, zou voor de korte termijn zelfs een stijging van de totale emissies kunnen worden toegestaan zonder dat de reductiedoelstelling voor 2050 daardoor in het gedrang komt. Daarom zou moeten worden nagegaan of het nuttig is om voor elke afzonderlijke industriesector een aparte EU-routekaart op te stellen. |
| --- | --- |

5.13.

Industrie en handel in de EU moeten ervoor zorgen dat hun bijdrage aan de vermindering van de klimaatbelasting door bedrijven strookt met het doel van 80-95 % minder uitstoot in 2050. De routekaart voor de verwezenlijking van deze doelstelling zou echter per sector en onderneming kunnen verschillen. Met de ontwikkeling, vervaardiging en uitvoer van producten en diensten kunnen het bedrijfsleven en de handel in de EU andere landen helpen bij hun pogingen om hun uitstoot te verminderen. Als hierbij de klimaatbelasting in Europa lager blijft dan in andere regio’s, zou voor de korte termijn zelfs een stijging van de totale emissies kunnen worden toegestaan zonder dat de reductiedoelstelling voor 2050 daardoor in het gedrang komt. Daarom zou moeten worden nagegaan of het nuttig is om voor elke afzonderlijke industriesector een aparte EU-routekaart op te stellen.

| 5.14. | De COP-21-onderhandelingen gaan niet over de hierboven beschreven problemen met „carbon leakage” en „low carbon leakage”. De EU moet zich er daarom op alle niveaus voor inzetten dat er bijvoorbeeld marktgebaseerde mechanismen komen met behulp waarvan bij wereldwijde handelsaangelegenheden onder meer kan worden gelet op door productieprocessen veroorzaakte emissies. Om andere economieën ervan te overtuigen soortgelijke maatregelen te treffen is aanvullend beleid nodig, zoals „border carbon adjustment” (BCA), een systeem bedoeld om de CO2-uitstoot te verlagen en tegelijkertijd te zorgen voor gelijke voorwaarden. Bij dit systeem wordt aan de grens de hoeveelheid uitstoot waarmee de productie van in te voeren goederen gepaard is gegaan, in de prijs ervan doorberekend. Uit een recente studie (17) blijkt dat BCA het weglekeffect in relevante sectoren aanzienlijk kan verkleinen. |
| --- | --- |

5.14.

De COP-21-onderhandelingen gaan niet over de hierboven beschreven problemen met „carbon leakage” en „low carbon leakage”. De EU moet zich er daarom op alle niveaus voor inzetten dat er bijvoorbeeld marktgebaseerde mechanismen komen met behulp waarvan bij wereldwijde handelsaangelegenheden onder meer kan worden gelet op door productieprocessen veroorzaakte emissies. Om andere economieën ervan te overtuigen soortgelijke maatregelen te treffen is aanvullend beleid nodig, zoals „border carbon adjustment” (BCA), een systeem bedoeld om de CO2-uitstoot te verlagen en tegelijkertijd te zorgen voor gelijke voorwaarden. Bij dit systeem wordt aan de grens de hoeveelheid uitstoot waarmee de productie van in te voeren goederen gepaard is gegaan, in de prijs ervan doorberekend. Uit een recente studie (17) blijkt dat BCA het weglekeffect in relevante sectoren aanzienlijk kan verkleinen.

| 5.15. | Toch staan enkele van de belangrijkste Europese handelspartners afkerig tegenover dergelijke maatregelen zoals die op dit moment worden besproken. Dit moet binnen de WTO worden besproken. Zulke „niet-handelsvraagstukken” mogen volgens het Verdrag worden behandeld. Niet onderschat mag echter worden hoe moeilijk dat is zonder internationale afspraken over een koolstofprijs. Deze zorgen zouden kunnen worden weggenomen door een betere opzet van BCA. Het komt erop neer dat BCA geen antidumpinginstrument is; als het goed wordt opgezet, levert het een bijdrage levert aan een mondiaal duurzaam klimaatbeleid (18). |
| --- | --- |

5.15.

Toch staan enkele van de belangrijkste Europese handelspartners afkerig tegenover dergelijke maatregelen zoals die op dit moment worden besproken. Dit moet binnen de WTO worden besproken. Zulke „niet-handelsvraagstukken” mogen volgens het Verdrag worden behandeld. Niet onderschat mag echter worden hoe moeilijk dat is zonder internationale afspraken over een koolstofprijs. Deze zorgen zouden kunnen worden weggenomen door een betere opzet van BCA. Het komt erop neer dat BCA geen antidumpinginstrument is; als het goed wordt opgezet, levert het een bijdrage levert aan een mondiaal duurzaam klimaatbeleid (18).

| 5.16. | Concreet betekent dit dat bijvoorbeeld bij de TTIP- en de CETA-onderhandelingen in zulke mechanismen moet worden voorzien. |
| --- | --- |

5.16.

Concreet betekent dit dat bijvoorbeeld bij de TTIP- en de CETA-onderhandelingen in zulke mechanismen moet worden voorzien.

Wat zou een (gedeeltelijk) mislukken van de onderhandelingen betekenen?

| 5.17. | Het EESC wil hier duidelijk maken dat zelfs het volledig of gedeeltelijk mislukken van de COP 21-onderhandelingen weliswaar zeer betreurenswaardig en een zware terugslag zou zijn, maar zeker niet het einde van de activiteiten ter bescherming van het klimaat zou betekenen. De kans op de duidelijkheid en voorspelbaarheid die een bindende overeenkomst mee zou brengen, en die voor de economie en voor de maatschappij als geheel zeer wenselijk zou zijn en nieuwe impulsen zou geven, zou daarmee wel verkeken zijn. De strijd om toekomstige markten voor groene technologieën is echter allang begonnen, en met of zonder COP 21-resultaten zal Europa deze strijd moeten aangaan. |
| --- | --- |

5.17.

Het EESC wil hier duidelijk maken dat zelfs het volledig of gedeeltelijk mislukken van de COP 21-onderhandelingen weliswaar zeer betreurenswaardig en een zware terugslag zou zijn, maar zeker niet het einde van de activiteiten ter bescherming van het klimaat zou betekenen. De kans op de duidelijkheid en voorspelbaarheid die een bindende overeenkomst mee zou brengen, en die voor de economie en voor de maatschappij als geheel zeer wenselijk zou zijn en nieuwe impulsen zou geven, zou daarmee wel verkeken zijn. De strijd om toekomstige markten voor groene technologieën is echter allang begonnen, en met of zonder COP 21-resultaten zal Europa deze strijd moeten aangaan.

| 5.18. | Zoals bekend is de bescherming van het klimaat niet het enige argument om de weg naar een „low carbon economy” in te slaan. Dat er geen andere optie meer is, blijkt wel uit de schaarser wordende fossiele energie, het thema energiezekerheid en het feit dat met duurzame technologie her en der goedkoper energie wordt geproduceerd dan met conventionele technieken. |
| --- | --- |

5.18.

Zoals bekend is de bescherming van het klimaat niet het enige argument om de weg naar een „low carbon economy” in te slaan. Dat er geen andere optie meer is, blijkt wel uit de schaarser wordende fossiele energie, het thema energiezekerheid en het feit dat met duurzame technologie her en der goedkoper energie wordt geproduceerd dan met conventionele technieken.

6.   Rol van het maatschappelijk middenveld

| 6.1. | Het EESC deelt de standpunten van de Commissie in haar mededeling over het Protocol van Parijs, maar begrijpt niet waarom zij hierin geen strategie heeft opgenomen voor de communicatie met het maatschappelijk middenveld over haar standpunten of voor de latere uitvoering van de besluiten. De Commissie heeft zonder meer de morele verplichting om gestructureerd overleg aan te gaan met het maatschappelijk middenveld, en dan in het bijzonder met de institutionele organen die het middenveld vertegenwoordigen. |
| --- | --- |

6.1.

Het EESC deelt de standpunten van de Commissie in haar mededeling over het Protocol van Parijs, maar begrijpt niet waarom zij hierin geen strategie heeft opgenomen voor de communicatie met het maatschappelijk middenveld over haar standpunten of voor de latere uitvoering van de besluiten. De Commissie heeft zonder meer de morele verplichting om gestructureerd overleg aan te gaan met het maatschappelijk middenveld, en dan in het bijzonder met de institutionele organen die het middenveld vertegenwoordigen.

| 6.2. | Het maatschappelijk middenveld heeft ten minste drie belangrijke rollen te spelen. Ten eerste moet het de politieke onderhandelingen begeleiden en maatschappelijke druk uitoefenen om er niet alleen voor te zorgen dat bovengenoemde bindende besluiten worden genomen, maar ook dat deze besluiten stroken met wat de verwachtingen zijn op milieu-, sociaal en economisch gebied. |
| --- | --- |

6.2.

Het maatschappelijk middenveld heeft ten minste drie belangrijke rollen te spelen. Ten eerste moet het de politieke onderhandelingen begeleiden en maatschappelijke druk uitoefenen om er niet alleen voor te zorgen dat bovengenoemde bindende besluiten worden genomen, maar ook dat deze besluiten stroken met wat de verwachtingen zijn op milieu-, sociaal en economisch gebied.

| 6.2.1. | Onderhandelingen — zoals de COP — zijn immers alleen maar nodig omdat in de internationale gemeenschap de meningen uiteenlopen over zaken als urgentie, reikwijdte, financiering en aansprakelijkheid. Als zij het met elkaar eens waren, zouden zij niet hoeven te onderhandelen. Ook binnen het maatschappelijk middenveld was (en is) er sprake van uiteenlopende standpunten. Maar uit de laatste COP is gebleken dat het allang niet meer „alleen” milieubeschermers, ontwikkelingsorganisaties, vrouwenorganisaties of vertegenwoordigers van inheemse volkeren zijn — om slechts een paar „stakeholders” te noemen — die zich sterk maken voor een strikte klimaatbescherming, maar dat er een zeer brede mondiale maatschappelijke beweging is ontstaan. |
| --- | --- |

6.2.1.

Onderhandelingen — zoals de COP — zijn immers alleen maar nodig omdat in de internationale gemeenschap de meningen uiteenlopen over zaken als urgentie, reikwijdte, financiering en aansprakelijkheid. Als zij het met elkaar eens waren, zouden zij niet hoeven te onderhandelen. Ook binnen het maatschappelijk middenveld was (en is) er sprake van uiteenlopende standpunten. Maar uit de laatste COP is gebleken dat het allang niet meer „alleen” milieubeschermers, ontwikkelingsorganisaties, vrouwenorganisaties of vertegenwoordigers van inheemse volkeren zijn — om slechts een paar „stakeholders” te noemen — die zich sterk maken voor een strikte klimaatbescherming, maar dat er een zeer brede mondiale maatschappelijke beweging is ontstaan.

| 6.2.2. | Zeer te prijzen is al vele jaren lang de grote inzet van vakbondsorganisaties (in de hele wereld) en van tal van sectoren en ondernemingen. In dit verband verdienen bijvoorbeeld de activiteiten van het IVV en van de World Business Council for Sustainable Development vermelding. Onderkend wordt dat een hulpbronnenefficiënte en klimaatvriendelijke economie nieuwe mogelijkheden voor economische ontwikkeling creëert. |
| --- | --- |

6.2.2.

Zeer te prijzen is al vele jaren lang de grote inzet van vakbondsorganisaties (in de hele wereld) en van tal van sectoren en ondernemingen. In dit verband verdienen bijvoorbeeld de activiteiten van het IVV en van de World Business Council for Sustainable Development vermelding. Onderkend wordt dat een hulpbronnenefficiënte en klimaatvriendelijke economie nieuwe mogelijkheden voor economische ontwikkeling creëert.

| 6.2.3. | Wat dit betreft, was de COP 20 in Lima een indrukwekkende „demonstratie” van zowel werkgevers als werknemers, maar ook van het hele maatschappelijk middenveld. Zij laten de verantwoordelijke politici zien dat brede lagen van de samenleving verder willen gaan dan waar politici tot nu toe door middel van onderhandelingen toe hebben besloten. |
| --- | --- |

6.2.3.

Wat dit betreft, was de COP 20 in Lima een indrukwekkende „demonstratie” van zowel werkgevers als werknemers, maar ook van het hele maatschappelijk middenveld. Zij laten de verantwoordelijke politici zien dat brede lagen van de samenleving verder willen gaan dan waar politici tot nu toe door middel van onderhandelingen toe hebben besloten.

| 6.2.4. | In gemeenten en regio’s hebben activiteiten ter bescherming van het klimaat inmiddels eveneens een heel nieuwe dimensie aangenomen. Ook daar wordt niet alleen onderkend dat schadelijke gevolgen voor bepaalde regio’s en de mensen die daar wonen en actief zijn voortaan moeten worden vermeden, maar ook dat zich niet te negeren mogelijkheden voordoen voor de opbouw van nieuwe waardeketens. |
| --- | --- |

6.2.4.

In gemeenten en regio’s hebben activiteiten ter bescherming van het klimaat inmiddels eveneens een heel nieuwe dimensie aangenomen. Ook daar wordt niet alleen onderkend dat schadelijke gevolgen voor bepaalde regio’s en de mensen die daar wonen en actief zijn voortaan moeten worden vermeden, maar ook dat zich niet te negeren mogelijkheden voordoen voor de opbouw van nieuwe waardeketens.

| 6.3. | Ten tweede moet het maatschappelijk middenveld een actieve bijdrage leveren aan de uitvoering van besluiten ter bescherming van het klimaat. De politiek zou in dit verband een volledig nieuwe strategie moeten kiezen, deze bijdrage van het maatschappelijk middenveld mogelijk moeten maken en zich voor een veel intensievere betrokkenheid moeten inzetten. |
| --- | --- |

6.3.

Ten tweede moet het maatschappelijk middenveld een actieve bijdrage leveren aan de uitvoering van besluiten ter bescherming van het klimaat. De politiek zou in dit verband een volledig nieuwe strategie moeten kiezen, deze bijdrage van het maatschappelijk middenveld mogelijk moeten maken en zich voor een veel intensievere betrokkenheid moeten inzetten.

| 6.3.1. | Bij het onderzoeken van de rol die het maatschappelijk middenveld speelt bij de uitvoering van de richtlijn over duurzame energie bijvoorbeeld heeft het EESC heel duidelijk gezien dat grote delen van het maatschappelijk middenveld, waaronder veel kleine en middelgrote ondernemingen, graag actief zouden meedoen, o.a. in de vorm van decentrale-energieprojecten, om zelf te kunnen profiteren van de nieuwe economische mogelijkheden in hun regio. |
| --- | --- |

6.3.1.

Bij het onderzoeken van de rol die het maatschappelijk middenveld speelt bij de uitvoering van de richtlijn over duurzame energie bijvoorbeeld heeft het EESC heel duidelijk gezien dat grote delen van het maatschappelijk middenveld, waaronder veel kleine en middelgrote ondernemingen, graag actief zouden meedoen, o.a. in de vorm van decentrale-energieprojecten, om zelf te kunnen profiteren van de nieuwe economische mogelijkheden in hun regio.

| 6.3.2. | Verder verloopt de energietransitie in Denemarken en Duitsland juist zo succesvol omdat ook burgers, landbouwers, gemeenten, coöperaties en kleine ondernemingen daar energie produceren en er bovendien munt uit slaan. Maar de mogelijkheden waarover zij in dit verband beschikken, worden door de Commissie eerder systematisch verslechterd dan verbeterd. |
| --- | --- |

6.3.2.

Verder verloopt de energietransitie in Denemarken en Duitsland juist zo succesvol omdat ook burgers, landbouwers, gemeenten, coöperaties en kleine ondernemingen daar energie produceren en er bovendien munt uit slaan. Maar de mogelijkheden waarover zij in dit verband beschikken, worden door de Commissie eerder systematisch verslechterd dan verbeterd.

| 6.4. | Ten derde kan het maatschappelijk middenveld, naast het toezicht houden op het proces en het meewerken aan de uitvoering van de besluiten, ook beproefde methoden en vakkennis met betrekking tot positieve ontwikkelingen in ondernemingen helpen verspreiden. Extra aandacht zou moeten uitgaan naar economische sectoren, zoals het vervoer en de industrie, waarvan wijd en zijd ten onrechte wordt gedacht dat zij met de armen over elkaar zitten en de uitstoot gewoon laten toenemen. Beleidskeuzes kunnen meer effect sorteren als stimulansen zijn gebaseerd op kennis over huidige of toekomstige ontwikkelingen in de technologie en bedrijfsmodellen. Het maatschappelijk middenveld kan deze rol uitoefenen door conferenties te organiseren en de uitwisseling van informatie te bevorderen. Deze zaken kunnen ook getuigen van de krachtige steun van het bedrijfsleven, zeker in de lidstaten. |
| --- | --- |

6.4.

Ten derde kan het maatschappelijk middenveld, naast het toezicht houden op het proces en het meewerken aan de uitvoering van de besluiten, ook beproefde methoden en vakkennis met betrekking tot positieve ontwikkelingen in ondernemingen helpen verspreiden. Extra aandacht zou moeten uitgaan naar economische sectoren, zoals het vervoer en de industrie, waarvan wijd en zijd ten onrechte wordt gedacht dat zij met de armen over elkaar zitten en de uitstoot gewoon laten toenemen. Beleidskeuzes kunnen meer effect sorteren als stimulansen zijn gebaseerd op kennis over huidige of toekomstige ontwikkelingen in de technologie en bedrijfsmodellen. Het maatschappelijk middenveld kan deze rol uitoefenen door conferenties te organiseren en de uitwisseling van informatie te bevorderen. Deze zaken kunnen ook getuigen van de krachtige steun van het bedrijfsleven, zeker in de lidstaten.

| 6.5. | Tijdens de COP 21 wordt vrijwel geen aandacht besteed aan de strategische rol van het maatschappelijk middenveld. Daarom is het des te belangrijker dat politici buiten de COP om met het maatschappelijk middenveld overleggen en in dat verband strategieën ontwikkelen. |
| --- | --- |

6.5.

Tijdens de COP 21 wordt vrijwel geen aandacht besteed aan de strategische rol van het maatschappelijk middenveld. Daarom is het des te belangrijker dat politici buiten de COP om met het maatschappelijk middenveld overleggen en in dat verband strategieën ontwikkelen.

| 6.6. | De EU heeft hier een grote achterstand opgelopen. Het valt bijvoorbeeld te betreuren dat noch het klimaat- en energiepakket voor 2030 noch het voorstel voor een Europese energie-unie concrete ideeën voor de inbreng van het maatschappelijk middenveld bevatten. |
| --- | --- |

6.6.

De EU heeft hier een grote achterstand opgelopen. Het valt bijvoorbeeld te betreuren dat noch het klimaat- en energiepakket voor 2030 noch het voorstel voor een Europese energie-unie concrete ideeën voor de inbreng van het maatschappelijk middenveld bevatten.

| 6.7. | De Commissie, de Raad en het Parlement zouden nu eindelijk een intensief en gestructureerd overleg moeten aangaan om te voorkomen dat de principiële bereidheid van de samenleving om nieuwe structuren te ontwikkelen verloren gaat. Het nieuwe klimaatbeleid kan en mag niet „van bovenaf” worden opgelegd, maar moet op steun kunnen rekenen van alle betrokken partijen en „van onderaf” worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

6.7.

De Commissie, de Raad en het Parlement zouden nu eindelijk een intensief en gestructureerd overleg moeten aangaan om te voorkomen dat de principiële bereidheid van de samenleving om nieuwe structuren te ontwikkelen verloren gaat. Het nieuwe klimaatbeleid kan en mag niet „van bovenaf” worden opgelegd, maar moet op steun kunnen rekenen van alle betrokken partijen en „van onderaf” worden uitgevoerd.

Brussel, 2 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  Ofwel: door de mens veroorzaakte.

1

(2)  ofwel door de mens veroorzaakte.

2

(3)  http://de.statista.com/statistik/daten/studie/311924/umfrage/treibhausgasemissionen-weltweit/

3

(4)  Nu al moeten de betrokken partijen regelmatig verslag doen van hun broeikasgasemissies en de trends die zich voordoen.

4

(5)  COM(2015) 81 final van 25 februari 2015.

5

(6)  Universiteit van Maryland, zie www.tagesschau.de/ausland/klimaindex104.html

6

(7)  De deadline hiervoor was eind maart 2015. Op 17 mei 2015 hadden alleen nog maar Zwitserland, de EU, Noorwegen, Mexico, de Verenigde Staten, Gabon, Rusland, Andorra, Liechtenstein en Canada hun INDC’s ingediend.

7

(8)  Zie http://www.futurejustice.org/

8

(9)  Zie het advies van het EESC „Een beleidskader voor klimaat en energie in de periode 2020-2030” (NAT/636), paragraaf 1.2 en 1.3.

9

(10)  Behandeld tijdens de vergadering van de Raad Buitenlandse Zaken van 19 januari 2015 (5411/15).

10

(11)  Zie punt 225 van de slotverklaring.

11

(12)  Zie EESC-advies „Marktgerichte instrumenten ter bevordering van een hulpbronnenefficiënte en koolstofarme economie in de EU” (NAT/620), paragrafen 1.3, 1.7 en 1.8 (PB C 226 van 16.7.2014, blz. 1).

12

(13)  IMF-werkdocument „How Large are Global Energy Subsidies?” (WP/15/105).

13

(14)  Duitsland: 30,6 miljard USD (2011), daarna meer dan 22,8 miljard USD (2012), nu slechts 9,9 miljard USD (2013). Italië: 28,0 miljard USD (2011, toen wereldwijd de 4e plaats), daarna meer dan 14,7 miljard USD (2012), nu slechts 3,6 miljard USD (2013, wereldwijd op de 10e plaats).

14

(15)  Zie World Resource Institute-Studie, Better Growth Better Climate, The New Climate Economy Report.

15

(16)  Europees Milieuagentschap: Annual European Community greenhouse gas inventory 1990-2012 en inventory report 2014.

16

(17)  Zie EESC-advies „Marktgerichte instrumenten ter bevordering van een hulpbronnenefficiënte en koolstofarme economie in de EU” (NAT/620), paragraaf 3.5 (PB C 226 van 16.7.2014, blz. 1).

17

(18)  ZIe voetnoot 17.

18

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/84 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/84

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de Regio’s en de Europese Investeringsbank — Een kaderstrategie voor een schokbestendige energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering

(COM(2015) 80 final)

en de

mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Bereiken van het streefcijfer van 10 % voor de interconnectie van elektriciteit — Het Europese elektriciteitsnet voorbereiden voor 2020

(COM(2015) 82 final)

(2015/C 383/12)

| Rapporteur: | Ulla SIRKEINEN |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Pierre-Jean COULON |

Rapporteur:

Ulla SIRKEINEN

Corapporteur:

Pierre-Jean COULON

De Europese Commissie heeft op resp. 9 maart 2015 en 25 maart 2015 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te raadplegen over de

„Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de Regio’s en de Europese Investeringsbank — Een kaderstrategie voor een schokbestendige energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering”

(COM(2015) 80 final), en de

„Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Bereiken van het streefcijfer van 10 % voor de interconnectie van elektriciteit — Het Europese elektriciteitsnet voorbereiden voor 2020”

(COM(2015) 82 final).

De afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur, Informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 juni 2015 goedgekeurd.

Tijdens zijn 509e zitting van 1 en 2 juli 2015 (vergadering van 1 juli) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 100 stemmen vóór algemeen werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

Het EESC komt tot de volgende conclusies:

| 1.1. | Het energiebeleid van de EU heeft ten dele vruchten afgeworpen, vooral in die zin dat het gebruik van hernieuwbare energie erdoor is toegenomen en dat de consument een ruimere keuze wordt geboden. Daar staat tegenover dat de meeste energievraagstukken nog altijd als een kwestie van nationaal belang worden behandeld. |
| --- | --- |

1.1.

Het energiebeleid van de EU heeft ten dele vruchten afgeworpen, vooral in die zin dat het gebruik van hernieuwbare energie erdoor is toegenomen en dat de consument een ruimere keuze wordt geboden. Daar staat tegenover dat de meeste energievraagstukken nog altijd als een kwestie van nationaal belang worden behandeld.

| 1.2. | De problemen zijn groter geworden: risico’s voor de continuïteit van de gasvoorziening, hogere energiekosten waar de consument de dupe van is en waar het concurrentievermogen van het bedrijfsleven door wordt aangetast, gevolgen van grote aandelen van intermitterende hernieuwbare energiebronnen voor de stabiliteit van het elektriciteitsnet. |
| --- | --- |

1.2.

De problemen zijn groter geworden: risico’s voor de continuïteit van de gasvoorziening, hogere energiekosten waar de consument de dupe van is en waar het concurrentievermogen van het bedrijfsleven door wordt aangetast, gevolgen van grote aandelen van intermitterende hernieuwbare energiebronnen voor de stabiliteit van het elektriciteitsnet.

| 1.3. | Er moet op grote schaal geïnvesteerd worden om de energievoorziening in Europa veilig te stellen. Investeerders hebben een zo voorspelbaar en betrouwbaar mogelijk beleidskader nodig. |
| --- | --- |

1.3.

Er moet op grote schaal geïnvesteerd worden om de energievoorziening in Europa veilig te stellen. Investeerders hebben een zo voorspelbaar en betrouwbaar mogelijk beleidskader nodig.

| 1.4. | De energieproblematiek moet consequenter worden aangepakt; alleen dan kan worden voldaan aan de verwachtingen van de Europeanen. Samenwerking tussen lidstaten en een probleemloos functionerende interne energiemarkt zijn onontbeerlijk. |
| --- | --- |

1.4.

De energieproblematiek moet consequenter worden aangepakt; alleen dan kan worden voldaan aan de verwachtingen van de Europeanen. Samenwerking tussen lidstaten en een probleemloos functionerende interne energiemarkt zijn onontbeerlijk.

| 1.5. | Het EESC steunt het voorstel voor een Europese energie-unie en vindt dat hier snel werk van gemaakt moet worden. Het vrij verkeer van energie zou de vijfde EU-vrijheid kunnen worden.
  Het EESC doet de volgende aanbevelingen: |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC steunt het voorstel voor een Europese energie-unie en vindt dat hier snel werk van gemaakt moet worden. Het vrij verkeer van energie zou de vijfde EU-vrijheid kunnen worden.

Het EESC doet de volgende aanbevelingen:

| 1.6. | Om een succes te kunnen worden, zou van dit initiatief een duidelijkere boodschap moeten uitgaan. Het zou een visie moeten vertegenwoordigen die de burgers en ondernemingen van Europa de weg wijst als het gaat om de voordelen die zij uit de energie-unie kunnen halen. |
| --- | --- |

1.6.

Om een succes te kunnen worden, zou van dit initiatief een duidelijkere boodschap moeten uitgaan. Het zou een visie moeten vertegenwoordigen die de burgers en ondernemingen van Europa de weg wijst als het gaat om de voordelen die zij uit de energie-unie kunnen halen.

| 1.7. | Naast voorzieningszekerheid en duurzaamheid moet hoge prioriteit uitgaan naar het aanpakken van de energiekosten voor burgers en ondernemingen. Voor zover eindprijzen voor elektriciteit worden verhoogd om politieke redenen, is de rechtzetting daarvan zonder meer aangewezen. |
| --- | --- |

1.7.

Naast voorzieningszekerheid en duurzaamheid moet hoge prioriteit uitgaan naar het aanpakken van de energiekosten voor burgers en ondernemingen. Voor zover eindprijzen voor elektriciteit worden verhoogd om politieke redenen, is de rechtzetting daarvan zonder meer aangewezen.

| 1.8. | Gezien de steeds feller wordende concurrentie om energiebronnen en de noodzaak om die energiebronnen te diversifiëren, zou energie zou een centraal onderdeel van het externe beleid van de EU moeten worden. |
| --- | --- |

1.8.

Gezien de steeds feller wordende concurrentie om energiebronnen en de noodzaak om die energiebronnen te diversifiëren, zou energie zou een centraal onderdeel van het externe beleid van de EU moeten worden.

| 1.9. | De Commissie zou ervoor moeten instaan dat haar voorstellen om delen van de energiewetgeving te herzien (zoals is voorzien in het stappenplan waar het EESC achter staat), noch leiden tot meer kosten, noch tot een gebrek aan samenhang, en dat juist wordt geprobeerd om de procedures te vereenvoudigen. |
| --- | --- |

1.9.

De Commissie zou ervoor moeten instaan dat haar voorstellen om delen van de energiewetgeving te herzien (zoals is voorzien in het stappenplan waar het EESC achter staat), noch leiden tot meer kosten, noch tot een gebrek aan samenhang, en dat juist wordt geprobeerd om de procedures te vereenvoudigen.

| 1.10. | Er zou samen met de consumenten zelf moeten worden gewerkt aan methoden om consumenten te mobiliseren. Daarbij moet ook worden gedacht aan een vernieuwend gebruik van ICT. Energiearmoede zou in eerste instantie met sociale maatregelen aangepakt moeten worden. |
| --- | --- |

1.10.

Er zou samen met de consumenten zelf moeten worden gewerkt aan methoden om consumenten te mobiliseren. Daarbij moet ook worden gedacht aan een vernieuwend gebruik van ICT. Energiearmoede zou in eerste instantie met sociale maatregelen aangepakt moeten worden.

| 1.11. | Er is behoefte aan innovatieve financieringsideeën om de grote energie-efficiëntiemogelijkheden van — vooral — gebouwen en vervoer te benutten. |
| --- | --- |

1.11.

Er is behoefte aan innovatieve financieringsideeën om de grote energie-efficiëntiemogelijkheden van — vooral — gebouwen en vervoer te benutten.

| 1.12. | Een structurele hervorming van het emissiehandelssysteem van de EU (EU-ETS) is noodzakelijk; even belangrijk zijn echter maatregelen in de sectoren die niet onder het ETS vallen. |
| --- | --- |

1.12.

Een structurele hervorming van het emissiehandelssysteem van de EU (EU-ETS) is noodzakelijk; even belangrijk zijn echter maatregelen in de sectoren die niet onder het ETS vallen.

| 1.13. | Het probleem van het weglekken van koolstof mag niet licht worden opgevat zolang er wereldwijd nog geen gelijke voorwaarden gelden. Rechtstreekse en indirecte kostenstijgingen moeten volledig worden vergoed voor optimaal presterende ondernemingen. |
| --- | --- |

1.13.

Het probleem van het weglekken van koolstof mag niet licht worden opgevat zolang er wereldwijd nog geen gelijke voorwaarden gelden. Rechtstreekse en indirecte kostenstijgingen moeten volledig worden vergoed voor optimaal presterende ondernemingen.

| 1.14. | De ontwikkeling van hernieuwbare energie moet worden gesteund, maar dit mag niet tot hogere kosten voor de gebruikers leiden. |
| --- | --- |

1.14.

De ontwikkeling van hernieuwbare energie moet worden gesteund, maar dit mag niet tot hogere kosten voor de gebruikers leiden.

| 1.15. | Willen toekomstige uitdagingen op energiegebied het hoofd geboden kunnen worden, dan moet er meer geld naar O&O uitgaan. Een zo efficiënt en duurzaam mogelijk gebruik van energie als productiefactor biedt allerlei mogelijkheden om in de EU voor groei en banen te zorgen. |
| --- | --- |

1.15.

Willen toekomstige uitdagingen op energiegebied het hoofd geboden kunnen worden, dan moet er meer geld naar O&O uitgaan. Een zo efficiënt en duurzaam mogelijk gebruik van energie als productiefactor biedt allerlei mogelijkheden om in de EU voor groei en banen te zorgen.

| 1.16. | Een nieuwe governance op het vlak van het energiebeleid moet ervoor zorgen dat de verschillende aspecten van energie met elkaar samenhangen en dat de doelstellingen op EU-niveau gerealiseerd worden. De door het EESC voorgestane Europese energiedialoog (EED) moet onverwijld op gang worden gebracht. |
| --- | --- |

1.16.

Een nieuwe governance op het vlak van het energiebeleid moet ervoor zorgen dat de verschillende aspecten van energie met elkaar samenhangen en dat de doelstellingen op EU-niveau gerealiseerd worden. De door het EESC voorgestane Europese energiedialoog (EED) moet onverwijld op gang worden gebracht.

| 1.17. | Er moet dringend uitvoering worden gegeven aan maatregelen ter bevordering van de interconnectie van elektriciteitsnetten, wat ook betekent dat de procedures voor de goedkeuring daarvan minder tijdrovend moeten worden. Of eenzelfde streefcijfer voor iedereen wel haalbaar is, zou nader onderzocht kunnen worden. |
| --- | --- |

1.17.

Er moet dringend uitvoering worden gegeven aan maatregelen ter bevordering van de interconnectie van elektriciteitsnetten, wat ook betekent dat de procedures voor de goedkeuring daarvan minder tijdrovend moeten worden. Of eenzelfde streefcijfer voor iedereen wel haalbaar is, zou nader onderzocht kunnen worden.

2.   Inleiding

| 2.1. | De voornaamste doelstellingen van het energiebeleid in de EU zijn: energiezekerheid, duurzaamheid en concurrentievermogen. De wetgeving van de EU bestrijkt de energiemarkten, maar ook aspecten van energie die het milieu en het klimaat betreffen. De EU subsidieert O&O op het gebied van energie en de ontwikkeling van infrastructuur. Energie-efficiëntie is uiteraard een zaak die tot op grote hoogte onder lokale of nationale verantwoordelijkheid valt, waarbij aspecten van de interne markt in aanmerking moeten worden genomen. De lidstaten hebben krachtens de Verdragen het recht om zelf over het gebruik van hun energievoorraden te beslissen en voor een bepaalde energiemix te kiezen. |
| --- | --- |

2.1.

De voornaamste doelstellingen van het energiebeleid in de EU zijn: energiezekerheid, duurzaamheid en concurrentievermogen. De wetgeving van de EU bestrijkt de energiemarkten, maar ook aspecten van energie die het milieu en het klimaat betreffen. De EU subsidieert O&O op het gebied van energie en de ontwikkeling van infrastructuur. Energie-efficiëntie is uiteraard een zaak die tot op grote hoogte onder lokale of nationale verantwoordelijkheid valt, waarbij aspecten van de interne markt in aanmerking moeten worden genomen. De lidstaten hebben krachtens de Verdragen het recht om zelf over het gebruik van hun energievoorraden te beslissen en voor een bepaalde energiemix te kiezen.

| 2.2. | Het energiebeleid dat in Europa wordt gevoerd, is in sommige opzichten succesvol geweest. De streefcijfers (20-20-20 vóór 2020) voor de terugdringing van de emissies van broeikasgassen en de toename van het gebruik van hernieuwbare energie lijken ruim op tijd te worden gehaald en de resultaten qua energie-efficiëntie lijken ook niet veraf te liggen van het nagestreefde doel, al is dit deels toe te schrijven aan de economische achteruitgang. Er zijn markten opengesteld en de consument heeft een ruimere keuze gekregen. In de praktijk wordt het energiebeleid echter nog altijd als een nationale aangelegenheid behandeld. Ook wordt de wetgeving van de EU maar langzaam of onvolledig toegepast en is er nog geen sprake van een echt functionerende interne markt. Het door de EU en de lidstaten gevoerde beleid voor diverse aspecten van energie is versnipperd en vaak niet goed gedoseerd geweest. |
| --- | --- |

2.2.

Het energiebeleid dat in Europa wordt gevoerd, is in sommige opzichten succesvol geweest. De streefcijfers (20-20-20 vóór 2020) voor de terugdringing van de emissies van broeikasgassen en de toename van het gebruik van hernieuwbare energie lijken ruim op tijd te worden gehaald en de resultaten qua energie-efficiëntie lijken ook niet veraf te liggen van het nagestreefde doel, al is dit deels toe te schrijven aan de economische achteruitgang. Er zijn markten opengesteld en de consument heeft een ruimere keuze gekregen. In de praktijk wordt het energiebeleid echter nog altijd als een nationale aangelegenheid behandeld. Ook wordt de wetgeving van de EU maar langzaam of onvolledig toegepast en is er nog geen sprake van een echt functionerende interne markt. Het door de EU en de lidstaten gevoerde beleid voor diverse aspecten van energie is versnipperd en vaak niet goed gedoseerd geweest.

| 2.3. | Het Notre Europe-Jacques Delors-instituut heeft voorgesteld om dit euvel te verhelpen door een Europese Energiegemeenschap op te richten. Het EESC heeft zich actief ingezet voor de totstandbrenging daarvan. |
| --- | --- |

2.3.

Het Notre Europe-Jacques Delors-instituut heeft voorgesteld om dit euvel te verhelpen door een Europese Energiegemeenschap op te richten. Het EESC heeft zich actief ingezet voor de totstandbrenging daarvan.

| 2.4. | Onlangs zijn er nieuwe problemen gerezen op energiegebied. In sommige lidstaten is de continuïteit van de energievoorziening acuut zorgwekkend. Consumenten — en dan vooral de kwetsbare onder hen — hebben te lijden onder hoge energiekosten in een tijd dat het ook nog economisch slechter gaat. Het bedrijfsleven worstelt om de concurrentie van regio’s die energie tegen lagere prijzen leveren, het hoofd te blijven bieden. Als de industriële teruggang, die zich in tal van landen voordoet, en de koolstoflekkage aanhouden, zijn niet alleen de werkgelegenheid en de groei in gevaar, maar wordt het ook twijfelachtig of de energietransitie wel kan doorgaan. Alle grote successen op het gebied van hernieuwbare energie ten spijt dreigt Europa zijn voortrekkersrol te verliezen. In sommige landen zijn er beheersproblemen met het elektriciteitssysteem vanwege de steeds hogere aandelen daarin van hernieuwbare energie. De traditionele productie van energie wordt steeds minder rendabel. Volgens de Commissie (1) moet er tussen 2020 en 2030 in de orde van grootte van 2  000 miljard EUR geïnvesteerd worden — mede in de productie-infrastructuur en het elektriciteitsnet — om de energievoorziening veilig te stellen, ongeacht of men voor traditionele of alternatieve energiebronnen kiest. |
| --- | --- |

2.4.

Onlangs zijn er nieuwe problemen gerezen op energiegebied. In sommige lidstaten is de continuïteit van de energievoorziening acuut zorgwekkend. Consumenten — en dan vooral de kwetsbare onder hen — hebben te lijden onder hoge energiekosten in een tijd dat het ook nog economisch slechter gaat. Het bedrijfsleven worstelt om de concurrentie van regio’s die energie tegen lagere prijzen leveren, het hoofd te blijven bieden. Als de industriële teruggang, die zich in tal van landen voordoet, en de koolstoflekkage aanhouden, zijn niet alleen de werkgelegenheid en de groei in gevaar, maar wordt het ook twijfelachtig of de energietransitie wel kan doorgaan. Alle grote successen op het gebied van hernieuwbare energie ten spijt dreigt Europa zijn voortrekkersrol te verliezen. In sommige landen zijn er beheersproblemen met het elektriciteitssysteem vanwege de steeds hogere aandelen daarin van hernieuwbare energie. De traditionele productie van energie wordt steeds minder rendabel. Volgens de Commissie (1) moet er tussen 2020 en 2030 in de orde van grootte van 2  000 miljard EUR geïnvesteerd worden — mede in de productie-infrastructuur en het elektriciteitsnet — om de energievoorziening veilig te stellen, ongeacht of men voor traditionele of alternatieve energiebronnen kiest.

3.   De mededeling van de Commissie

| 3.1. | De nieuwe Commissie onder Jean-Claude JUNCKER heeft energiebeleid uitgeroepen tot een van haar tien prioritaire gebieden. De Europese Raad heeft in oktober 2014 doelstellingen vastgelegd voor het energie- en klimaatbeleid tot 2030: vermindering van de broeikasgasemissies met minstens 40 % (referentiejaar: 1990), een aandeel van hernieuwbare energie van minstens 27 % en een verbetering van de energie-efficiëntie met minstens 27 %. |
| --- | --- |

3.1.

De nieuwe Commissie onder Jean-Claude JUNCKER heeft energiebeleid uitgeroepen tot een van haar tien prioritaire gebieden. De Europese Raad heeft in oktober 2014 doelstellingen vastgelegd voor het energie- en klimaatbeleid tot 2030: vermindering van de broeikasgasemissies met minstens 40 % (referentiejaar: 1990), een aandeel van hernieuwbare energie van minstens 27 % en een verbetering van de energie-efficiëntie met minstens 27 %.

| 3.2. | De Commissie heeft op 25 februari 2015 een mededeling uitgebracht over „Een kaderstrategie voor een schokbestendige energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering” (2). Het gaat hier om een strategie met vijf, elkaar wederzijds versterkende en nauw met elkaar verbonden dimensies die tot meer energiezekerheid en duurzaamheid en een groter concurrentievermogen moeten leiden:






  — | energiezekerheid, solidariteit en vertrouwen; |
| --- | --- | --- |

3.2.

De Commissie heeft op 25 februari 2015 een mededeling uitgebracht over „Een kaderstrategie voor een schokbestendige energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering” (2). Het gaat hier om een strategie met vijf, elkaar wederzijds versterkende en nauw met elkaar verbonden dimensies die tot meer energiezekerheid en duurzaamheid en een groter concurrentievermogen moeten leiden:

—

energiezekerheid, solidariteit en vertrouwen;

| — | een volledig geïntegreerde Europese energiemarkt; |
| --- | --- |

—

een volledig geïntegreerde Europese energiemarkt;

| — | energie-efficiëntie als bijdrage aan de matiging van de vraag naar energie; |
| --- | --- |

—

energie-efficiëntie als bijdrage aan de matiging van de vraag naar energie;

| — | het streven naar een koolstofarme economie; |
| --- | --- |

—

het streven naar een koolstofarme economie;

| — | onderzoek, innovatie en concurrentievermogen. |
| --- | --- |

—

onderzoek, innovatie en concurrentievermogen.

| 3.3. | Met deze strategie wordt uitdrukking gegeven aan de algemene visie van de Commissie op de energie-unie. Er worden, uitgaande van een korte omschrijving van de problemen die in die vijf dimensies spelen, 15 actiepunten voorgesteld. In een bij deze mededeling gevoegd stappenplan wordt een opsomming gegeven van alle acties die de Commissie — vooral dit jaar, maar daarna ook nog in 2016 — wil ondernemen. Daarbij gaat het meestal om herzieningen van wetgeving. |
| --- | --- |

3.3.

Met deze strategie wordt uitdrukking gegeven aan de algemene visie van de Commissie op de energie-unie. Er worden, uitgaande van een korte omschrijving van de problemen die in die vijf dimensies spelen, 15 actiepunten voorgesteld. In een bij deze mededeling gevoegd stappenplan wordt een opsomming gegeven van alle acties die de Commissie — vooral dit jaar, maar daarna ook nog in 2016 — wil ondernemen. Daarbij gaat het meestal om herzieningen van wetgeving.

| 3.4. | Als onderdeel van hetzelfde pakket heeft de Commissie ook nog een mededeling over het „Bereiken van het streefcijfer van 10 % voor de interconnectie van elektriciteit — Het Europese elektriciteitsnet voorbereiden voor 2020” (3) en een mededeling over het „Protocol van Parijs — Een blauwdruk om de wereldwijde klimaatverandering na 2020 tegen te gaan” (4) uitgebracht. |
| --- | --- |

3.4.

Als onderdeel van hetzelfde pakket heeft de Commissie ook nog een mededeling over het „Bereiken van het streefcijfer van 10 % voor de interconnectie van elektriciteit — Het Europese elektriciteitsnet voorbereiden voor 2020” (3) en een mededeling over het „Protocol van Parijs — Een blauwdruk om de wereldwijde klimaatverandering na 2020 tegen te gaan” (4) uitgebracht.

4.   Algemene opmerkingen

| 4.1. | Volgens het EESC is het initiatief van de Commissie om een Europese energie-unie tot stand te brengen, nauw verwant met het eerdere denkbeeld van een Europese Energiegemeenschap. Daarom staat het achter dit initiatief. |
| --- | --- |

4.1.

Volgens het EESC is het initiatief van de Commissie om een Europese energie-unie tot stand te brengen, nauw verwant met het eerdere denkbeeld van een Europese Energiegemeenschap. Daarom staat het achter dit initiatief.

| 4.2. | Om aan de gigantische behoeften te kunnen voldoen, moet investeerders zo snel mogelijk een voorspelbaar en betrouwbaar rechtskader voor de periode na 2020 worden geboden. De actiepunten en het stappenplan, zoals voorgesteld door de Commissie, houden geen grote veranderingen in; het gaat om een herziening en actualisering van de huidige wetgeving. Waar het nu op aankomt, is de implementatie. Het allerbelangrijkste is nu dat niet wordt afgeweken van de korte termijnen. Net zo belangrijk is uiteraard dat noch het Europees Parlement, noch de Raad de zaak op de lange baan blijven schuiven. |
| --- | --- |

4.2.

Om aan de gigantische behoeften te kunnen voldoen, moet investeerders zo snel mogelijk een voorspelbaar en betrouwbaar rechtskader voor de periode na 2020 worden geboden. De actiepunten en het stappenplan, zoals voorgesteld door de Commissie, houden geen grote veranderingen in; het gaat om een herziening en actualisering van de huidige wetgeving. Waar het nu op aankomt, is de implementatie. Het allerbelangrijkste is nu dat niet wordt afgeweken van de korte termijnen. Net zo belangrijk is uiteraard dat noch het Europees Parlement, noch de Raad de zaak op de lange baan blijven schuiven.

| 4.3. | Om een succes te kunnen worden, zou van dit initiatief wel een duidelijkere boodschap moeten uitgaan. Het zou een visie moeten vertegenwoordigen die de burgers en ondernemingen van Europa de weg wijst als het gaat om de voordelen die zij uit de energie-unie kunnen halen. Alle betrokken besluitvormers moeten die visie steeds in het achterhoofd houden. |
| --- | --- |

4.3.

Om een succes te kunnen worden, zou van dit initiatief wel een duidelijkere boodschap moeten uitgaan. Het zou een visie moeten vertegenwoordigen die de burgers en ondernemingen van Europa de weg wijst als het gaat om de voordelen die zij uit de energie-unie kunnen halen. Alle betrokken besluitvormers moeten die visie steeds in het achterhoofd houden.

| 4.4. | Veel stakeholders maken zich zorgen over inconsistenties in de wetgeving en bemoeienis met te veel aspecten van de energie-economie. De energieproblematiek moet consequenter worden aangepakt; alleen dan kan worden voldaan aan de verwachtingen van de Europeanen. Die samenhang betreft niet alleen de verschillende beleidsdoelstellingen en -gebieden, maar ook de nationale versus de bredere gemeenschappelijke belangen van de EU. |
| --- | --- |

4.4.

Veel stakeholders maken zich zorgen over inconsistenties in de wetgeving en bemoeienis met te veel aspecten van de energie-economie. De energieproblematiek moet consequenter worden aangepakt; alleen dan kan worden voldaan aan de verwachtingen van de Europeanen. Die samenhang betreft niet alleen de verschillende beleidsdoelstellingen en -gebieden, maar ook de nationale versus de bredere gemeenschappelijke belangen van de EU.

| 4.5. | Het EESC is ervan overtuigd dat de doelstellingen van het energiebeleid alleen verwezenlijkt kunnen worden als de lidstaten samenwerken en de interne energiemarkt probleemloos functioneert. Er zijn meer hernieuwbare energiebronnen nodig om de emissies terug te dringen en de afhankelijkheid van landen buiten de EU minder groot te maken. Hoe dan ook is al duidelijk dat een elektriciteitssysteem dat voor een groot deel door intermitterende hernieuwbare energiebronnen wordt gevoed, beter functioneert op een markt die groter is dan de nationale markt. Daar komt nog bij dat de met reservevorming, piekverbruik en de opslag (van gas) gemoeide kosten ook lager worden naarmate de markt groter is. |
| --- | --- |

4.5.

Het EESC is ervan overtuigd dat de doelstellingen van het energiebeleid alleen verwezenlijkt kunnen worden als de lidstaten samenwerken en de interne energiemarkt probleemloos functioneert. Er zijn meer hernieuwbare energiebronnen nodig om de emissies terug te dringen en de afhankelijkheid van landen buiten de EU minder groot te maken. Hoe dan ook is al duidelijk dat een elektriciteitssysteem dat voor een groot deel door intermitterende hernieuwbare energiebronnen wordt gevoed, beter functioneert op een markt die groter is dan de nationale markt. Daar komt nog bij dat de met reservevorming, piekverbruik en de opslag (van gas) gemoeide kosten ook lager worden naarmate de markt groter is.

| 4.6. | Naast voorzieningszekerheid en duurzaamheid moet ook het aanpakken van de energiekosten voor burgers en ondernemingen hoge prioriteit krijgen. Wanneer burgers de EU steeds meer als ver van hun bed staand gaan ervaren en de economische terugval hun veel zorgen baart, zijn de energiekosten voor hen zonder twijfel een groot probleem. Hetzelfde geldt voor — met name kleine en middelgrote — ondernemingen en hun werknemers die de concurrentie op de wereldmarkten aangaan. |
| --- | --- |

4.6.

Naast voorzieningszekerheid en duurzaamheid moet ook het aanpakken van de energiekosten voor burgers en ondernemingen hoge prioriteit krijgen. Wanneer burgers de EU steeds meer als ver van hun bed staand gaan ervaren en de economische terugval hun veel zorgen baart, zijn de energiekosten voor hen zonder twijfel een groot probleem. Hetzelfde geldt voor — met name kleine en middelgrote — ondernemingen en hun werknemers die de concurrentie op de wereldmarkten aangaan.

| 4.7. | Voor zover de eindprijzen voor energie, en dan vooral voor elektriciteit, worden verhoogd als gevolg van politieke besluiten over belastingen en af te dragen lasten, is de rechtzetting daarvan zonder meer aangewezen. De Commissie moet haar plannen inzake de herziening van prijzen en begeleiding van ondersteunende maatregelen doorzetten. Tegelijkertijd moet zij verduidelijken welk effecten de geplande wijzigingen in het emissiehandelssysteem en de toegezegde schrapping van de subsidies voor milieuonvriendelijke energievormen (5) op de prijzen zullen hebben. |
| --- | --- |

4.7.

Voor zover de eindprijzen voor energie, en dan vooral voor elektriciteit, worden verhoogd als gevolg van politieke besluiten over belastingen en af te dragen lasten, is de rechtzetting daarvan zonder meer aangewezen. De Commissie moet haar plannen inzake de herziening van prijzen en begeleiding van ondersteunende maatregelen doorzetten. Tegelijkertijd moet zij verduidelijken welk effecten de geplande wijzigingen in het emissiehandelssysteem en de toegezegde schrapping van de subsidies voor milieuonvriendelijke energievormen (5) op de prijzen zullen hebben.

5.   Specifieke opmerkingen

Energiezekerheid, solidariteit en vertrouwen

| 5.1. | Het EESC vindt net als de Commissie dat de voltooiing van de interne energiemarkt en een efficiënter energieverbruik de voornaamste aandrijvers van energiezekerheid zijn. Ook zou het geopolitieke wereldtoneel veel meer aandacht moeten krijgen. De wereldwijde concurrentie voor energiebronnen zal nog feller worden. Die omstandigheid én de noodzaak om de energiebronnen voor de EU te diversifiëren, moeten de kern uitmaken van het externe en het handelsbeleid van de EU. |
| --- | --- |

5.1.

Het EESC vindt net als de Commissie dat de voltooiing van de interne energiemarkt en een efficiënter energieverbruik de voornaamste aandrijvers van energiezekerheid zijn. Ook zou het geopolitieke wereldtoneel veel meer aandacht moeten krijgen. De wereldwijde concurrentie voor energiebronnen zal nog feller worden. Die omstandigheid én de noodzaak om de energiebronnen voor de EU te diversifiëren, moeten de kern uitmaken van het externe en het handelsbeleid van de EU.

| 5.2. | De diversifiëring van energiebronnen hangt voornamelijk af van de energiemix van lidstaten en de keuzen die lidstaten voor hun energievoorziening maken. De EU kan en moet steun verlenen aan de ontwikkeling van infrastructuur. Alle ogen zijn nu gericht op de gasvoorziening. De ontwikkeling van de vraag naar gas in de EU dient grondig onderzocht te worden en de prognoses voor investeringen in infrastructuur moeten dienovereenkomstig worden bijgestuurd. De aandacht zou meer moeten uitgaan naar andere, bijv. endogene energiebronnen. |
| --- | --- |

5.2.

De diversifiëring van energiebronnen hangt voornamelijk af van de energiemix van lidstaten en de keuzen die lidstaten voor hun energievoorziening maken. De EU kan en moet steun verlenen aan de ontwikkeling van infrastructuur. Alle ogen zijn nu gericht op de gasvoorziening. De ontwikkeling van de vraag naar gas in de EU dient grondig onderzocht te worden en de prognoses voor investeringen in infrastructuur moeten dienovereenkomstig worden bijgestuurd. De aandacht zou meer moeten uitgaan naar andere, bijv. endogene energiebronnen.

| 5.3. | Het moet voor de lidstaten als een paal boven water staan dat nauwere samenwerking en de uitwisseling van informatie op een markt — of dat nu de gasmarkt of een andere markt is — waarop zij met een dominante leverancier of een kartel worden geconfronteerd, in hun belang is. Samenwerking mag de werking van de markt echter niet in de weg staan. Er moet op kunnen worden gerekend dat de lidstaten zich onderling solidair opstellen, maar een dergelijke solidariteit moet dan wel zijn gegrondvest op vertrouwen en de naleving van gemeenschappelijke afspraken en regels. Energie-eilanden vormen een probleem dat extra aandacht vergt, waarbij ook moet worden gekeken naar de specifieke kenmerken die eilanden onderscheiden van het vasteland. |
| --- | --- |

5.3.

Het moet voor de lidstaten als een paal boven water staan dat nauwere samenwerking en de uitwisseling van informatie op een markt — of dat nu de gasmarkt of een andere markt is — waarop zij met een dominante leverancier of een kartel worden geconfronteerd, in hun belang is. Samenwerking mag de werking van de markt echter niet in de weg staan. Er moet op kunnen worden gerekend dat de lidstaten zich onderling solidair opstellen, maar een dergelijke solidariteit moet dan wel zijn gegrondvest op vertrouwen en de naleving van gemeenschappelijke afspraken en regels. Energie-eilanden vormen een probleem dat extra aandacht vergt, waarbij ook moet worden gekeken naar de specifieke kenmerken die eilanden onderscheiden van het vasteland.

Een volledig geïntegreerde interne energiemarkt

| 5.4. | Van groot belang voor de totstandbrenging van de energie-unie is dat de elektriciteits- en gasnetten up-to-date worden gemaakt. In hoofdstuk 6 zal worden stilgestaan bij de interconnectie van elektriciteitsnetten en de mededeling die over dat onderwerp is uitgebracht. |
| --- | --- |

5.4.

Van groot belang voor de totstandbrenging van de energie-unie is dat de elektriciteits- en gasnetten up-to-date worden gemaakt. In hoofdstuk 6 zal worden stilgestaan bij de interconnectie van elektriciteitsnetten en de mededeling die over dat onderwerp is uitgebracht.

| 5.5. | De energiemarkten, en dan vooral de markt voor elektriciteit, gaan gebukt onder de onvolledige toepassing van de relevante richtlijnen en de nog nauwelijks op gang gekomen samenwerking tussen operatoren van transmissiesystemen en nationale regulatoren. Het EESC stemt in met de voorstellen die de Commissie op dit gebied heeft gedaan, maar waarschuwt dat deze niet mogen leiden tot nog meer administratieve rompslomp en kosten. |
| --- | --- |

5.5.

De energiemarkten, en dan vooral de markt voor elektriciteit, gaan gebukt onder de onvolledige toepassing van de relevante richtlijnen en de nog nauwelijks op gang gekomen samenwerking tussen operatoren van transmissiesystemen en nationale regulatoren. Het EESC stemt in met de voorstellen die de Commissie op dit gebied heeft gedaan, maar waarschuwt dat deze niet mogen leiden tot nog meer administratieve rompslomp en kosten.

| 5.6. | De banden tussen groothandels- en kleinhandelsmarkt zijn niet hecht en hoe dan ook onduidelijk. Op dit gebied is meer prijstransparantie nodig. Kennelijk speelt hier vooral dat de prijssignalen voor investeringen niet voldoen en dat er geen flexibiliteit is aan de vraagzijde. Problematisch zijn het toegenomen aandeel van hernieuwbare energie en de kwestie van overcapaciteit versus de behoefte aan evenwicht en piekvermogen. De relevante regelgeving is aan herziening toe, maar de Commissie moet bij de uitwerking van voorstellen in die zin erop toezien dat hogere kosten voor de gebruikers worden voorkomen, terwijl steun wordt verleend aan oplossingen die bevorderlijk zijn voor de totstandkoming van grensoverschrijdende markten. |
| --- | --- |

5.6.

De banden tussen groothandels- en kleinhandelsmarkt zijn niet hecht en hoe dan ook onduidelijk. Op dit gebied is meer prijstransparantie nodig. Kennelijk speelt hier vooral dat de prijssignalen voor investeringen niet voldoen en dat er geen flexibiliteit is aan de vraagzijde. Problematisch zijn het toegenomen aandeel van hernieuwbare energie en de kwestie van overcapaciteit versus de behoefte aan evenwicht en piekvermogen. De relevante regelgeving is aan herziening toe, maar de Commissie moet bij de uitwerking van voorstellen in die zin erop toezien dat hogere kosten voor de gebruikers worden voorkomen, terwijl steun wordt verleend aan oplossingen die bevorderlijk zijn voor de totstandkoming van grensoverschrijdende markten.

| 5.7. | Elektriciteits- en gasmarkten groeien de facto al steeds vaker uit tot regionale markten van buurlanden. Die ontwikkeling valt toe te juichen, omdat daarmee wordt toegewerkt naar EU-wijde markten, en ze zou dan ook moeten worden ondersteund door regelgevers. Regio’s zouden onderling voorbeelden van geslaagde methoden en ervaringen moeten uitwisselen, wat overigens ook in EU-verband zou moeten worden gedaan. Ook daarbij moet meer administratieve rompslomp worden voorkomen. |
| --- | --- |

5.7.

Elektriciteits- en gasmarkten groeien de facto al steeds vaker uit tot regionale markten van buurlanden. Die ontwikkeling valt toe te juichen, omdat daarmee wordt toegewerkt naar EU-wijde markten, en ze zou dan ook moeten worden ondersteund door regelgevers. Regio’s zouden onderling voorbeelden van geslaagde methoden en ervaringen moeten uitwisselen, wat overigens ook in EU-verband zou moeten worden gedaan. Ook daarbij moet meer administratieve rompslomp worden voorkomen.

| 5.8. | Het is in het belang van iedereen dat consumenten zich actief opstellen op de energiemarkten, maar zij kunnen daartoe niet worden gedwongen. Er moeten, zorgvuldig en met de medewerking van de consumenten zelf, methoden worden uitgewerkt om gebruik te maken van de mogelijkheden die er zijn om zich op de vraag af te stemmen en daardoor kosten te besparen. Bij „methoden” wordt vooral gedacht aan een vernieuwende aanwending van ICT. |
| --- | --- |

5.8.

Het is in het belang van iedereen dat consumenten zich actief opstellen op de energiemarkten, maar zij kunnen daartoe niet worden gedwongen. Er moeten, zorgvuldig en met de medewerking van de consumenten zelf, methoden worden uitgewerkt om gebruik te maken van de mogelijkheden die er zijn om zich op de vraag af te stemmen en daardoor kosten te besparen. Bij „methoden” wordt vooral gedacht aan een vernieuwende aanwending van ICT.

| 5.9. | De toestand waarin de economie van veel lidstaten zich momenteel bevindt, maakt toch al kwetsbare consumenten nog kwetsbaarder. Het EESC vindt net als de Commissie dat die groep van consumenten in eerste instantie moet worden geholpen met sociale maatregelen. De al eerder door het EESC voorgestelde waarnemingspost voor energiearmoede zou kunnen worden ingezet om de echte behoeften op te sporen. |
| --- | --- |

5.9.

De toestand waarin de economie van veel lidstaten zich momenteel bevindt, maakt toch al kwetsbare consumenten nog kwetsbaarder. Het EESC vindt net als de Commissie dat die groep van consumenten in eerste instantie moet worden geholpen met sociale maatregelen. De al eerder door het EESC voorgestelde waarnemingspost voor energiearmoede zou kunnen worden ingezet om de echte behoeften op te sporen.

Energie-efficiëntie als bijdrage aan de matiging van de vraag naar energie

| 5.10. | Het EESC vindt net als de Commissie dat het streven naar energie-efficiëntie vooral een zaak is van nationale en lokale overheden. De maatregelen die de EU voor de etikettering en de regelgeving voor ecologische ontwerpen (die om de zoveel tijd moet worden herzien) heeft genomen, zijn succesvol gebleken. |
| --- | --- |

5.10.

Het EESC vindt net als de Commissie dat het streven naar energie-efficiëntie vooral een zaak is van nationale en lokale overheden. De maatregelen die de EU voor de etikettering en de regelgeving voor ecologische ontwerpen (die om de zoveel tijd moet worden herzien) heeft genomen, zijn succesvol gebleken.

| 5.11. | Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Commissie om voorstellen in te dienen waardoor „ondernemingen die op efficiëntie gerichte maatregelen nemen en ondernemingen die zich op de vraagzijde instellen”, op de energiemarkt gelijke concurrentievoorwaarden worden geboden, voor zover die maatregelen en inspanningen tot doel hebben om de reële belangen van de gebruikers te dienen. |
| --- | --- |

5.11.

Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Commissie om voorstellen in te dienen waardoor „ondernemingen die op efficiëntie gerichte maatregelen nemen en ondernemingen die zich op de vraagzijde instellen”, op de energiemarkt gelijke concurrentievoorwaarden worden geboden, voor zover die maatregelen en inspanningen tot doel hebben om de reële belangen van de gebruikers te dienen.

| 5.12. | Het EESC vindt ook dat de mogelijkheden om in de bouw en de vervoerssector door meer efficiëntie energie te besparen, groot zijn en dat daarvan gebruik moet worden gemaakt door middel van zorgvuldig uitgewerkte maatregelen. Zo zijn de energiecertificeringsregeling en de etiketteringsregeling voor bouwmaterialen toe aan herziening. Er is behoefte aan innovatieve financieringsideeën. |
| --- | --- |

5.12.

Het EESC vindt ook dat de mogelijkheden om in de bouw en de vervoerssector door meer efficiëntie energie te besparen, groot zijn en dat daarvan gebruik moet worden gemaakt door middel van zorgvuldig uitgewerkte maatregelen. Zo zijn de energiecertificeringsregeling en de etiketteringsregeling voor bouwmaterialen toe aan herziening. Er is behoefte aan innovatieve financieringsideeën.

Het streven naar een koolstofarme economie

| 5.13. | Het EESC werkt aan een apart advies over „De weg naar Parijs” en staat grotendeels achter de inspanningen die de EU zich op dit cruciale traject naar de Conferentie van Parijs getroost om tot toereikende en bindende wereldwijde afspraken te komen. |
| --- | --- |

5.13.

Het EESC werkt aan een apart advies over „De weg naar Parijs” en staat grotendeels achter de inspanningen die de EU zich op dit cruciale traject naar de Conferentie van Parijs getroost om tot toereikende en bindende wereldwijde afspraken te komen.

| 5.14. | Ook stemt het, net als in eerdere adviezen, in met de voorstellen om het emissiehandelssysteem van de EU (EU-ETS) structureel te hervormen. Niet minder belangrijk zijn ook de besluiten over toekomstige, hoofdzakelijk nationale maatregelen in sectoren die niet onder het EU-ETS vallen. |
| --- | --- |

5.14.

Ook stemt het, net als in eerdere adviezen, in met de voorstellen om het emissiehandelssysteem van de EU (EU-ETS) structureel te hervormen. Niet minder belangrijk zijn ook de besluiten over toekomstige, hoofdzakelijk nationale maatregelen in sectoren die niet onder het EU-ETS vallen.

| 5.15. | Het probleem van het weglekken van koolstof mag zeker niet licht worden opgevat zolang er wereldwijd nog geen gelijke voorwaarden gelden. Energie-intensieve bedrijven die met het weglekken van koolstof worden bedreigd, moeten worden vergoed voor rechtstreekse en indirecte kostenstijgingen van het EU-ETS in verband met hun efficiëntie op het gebied van broeikasgassen. De best presterende ondernemingen moeten volledig worden gecompenseerd. Voor de vergoeding van indirecte kostenstijgingen moet een voor de hele EU geldend systeem worden ingevoerd om scheeftrekking van de concurrentie in de EU te voorkomen. |
| --- | --- |

5.15.

Het probleem van het weglekken van koolstof mag zeker niet licht worden opgevat zolang er wereldwijd nog geen gelijke voorwaarden gelden. Energie-intensieve bedrijven die met het weglekken van koolstof worden bedreigd, moeten worden vergoed voor rechtstreekse en indirecte kostenstijgingen van het EU-ETS in verband met hun efficiëntie op het gebied van broeikasgassen. De best presterende ondernemingen moeten volledig worden gecompenseerd. Voor de vergoeding van indirecte kostenstijgingen moet een voor de hele EU geldend systeem worden ingevoerd om scheeftrekking van de concurrentie in de EU te voorkomen.

| 5.16. | Het EESC stemt van harte in met de doelstelling om de EU een voortrekkersrol op het gebied van hernieuwbare energie te laten spelen. Ondersteunende maatregelen zijn noodzakelijk, maar deze moeten wel in overeenstemming zijn met de markt- en mededingingsregels, moeten op de markt zijn gebaseerd en mogen niet leiden tot een verhoging van de energieprijzen voor eindgebruikers. Steun aan volwassen en concurrerende technologieën moet afgebouwd worden. In deze opzichten steunt het EESC de inspanningen van de Commissie. |
| --- | --- |

5.16.

Het EESC stemt van harte in met de doelstelling om de EU een voortrekkersrol op het gebied van hernieuwbare energie te laten spelen. Ondersteunende maatregelen zijn noodzakelijk, maar deze moeten wel in overeenstemming zijn met de markt- en mededingingsregels, moeten op de markt zijn gebaseerd en mogen niet leiden tot een verhoging van de energieprijzen voor eindgebruikers. Steun aan volwassen en concurrerende technologieën moet afgebouwd worden. In deze opzichten steunt het EESC de inspanningen van de Commissie.

| 5.17. | De EU moet zich er, naast haar doel om het gebruik van hernieuwbare energie te bevorderen, ook voor inzetten dat allerhande technologieën en oplossingen voor een koolstofarme/schone economie worden ontwikkeld. |
| --- | --- |

5.17.

De EU moet zich er, naast haar doel om het gebruik van hernieuwbare energie te bevorderen, ook voor inzetten dat allerhande technologieën en oplossingen voor een koolstofarme/schone economie worden ontwikkeld.

| 5.18. | Het EESC vindt net als de Commissie dat de EU behoefte heeft aan investeringen in de plantaardige bio-economie als een belangrijke bron van niet-intermitterende hernieuwbare energie. Als er plannen in die richting worden gemaakt, moeten de gevolgen daarvan voor het milieu, het bodemgebruik en de productie van levensmiddelen worden meegewogen. Ook waterkracht biedt mogelijkheden. |
| --- | --- |

5.18.

Het EESC vindt net als de Commissie dat de EU behoefte heeft aan investeringen in de plantaardige bio-economie als een belangrijke bron van niet-intermitterende hernieuwbare energie. Als er plannen in die richting worden gemaakt, moeten de gevolgen daarvan voor het milieu, het bodemgebruik en de productie van levensmiddelen worden meegewogen. Ook waterkracht biedt mogelijkheden.

Een energie-unie voor onderzoek, innovatie en concurrentievermogen

| 5.19. | Het EESC staat achter de voorgestelde nieuwe strategie voor O&I, maar wijst er net als in eerdere adviezen op dat er meer middelen nodig zijn om toekomstige uitdagingen op energiegebied met succes aan te kunnen pakken. Het benadrukt met name dat de EU maatregelen moet nemen waardoor particulier kapitaal wordt aangetrokken. Ook moet de EU zich meer inzetten voor globale samenwerking op het gebied van O&O. |
| --- | --- |

5.19.

Het EESC staat achter de voorgestelde nieuwe strategie voor O&I, maar wijst er net als in eerdere adviezen op dat er meer middelen nodig zijn om toekomstige uitdagingen op energiegebied met succes aan te kunnen pakken. Het benadrukt met name dat de EU maatregelen moet nemen waardoor particulier kapitaal wordt aangetrokken. Ook moet de EU zich meer inzetten voor globale samenwerking op het gebied van O&O.

| 5.20. | Het concurrentievermogen van de EU komt echter niet neer op alleen maar uitblinken in klimaat- en energietechnologie; net zo belangrijk, zo niet belangrijker, is dat energie als productiefactor zo efficiënt en duurzaam mogelijk wordt gebruikt; de EU moet daar beter in zijn dan haar concurrenten. Daarmee wordt gekozen voor een ruimere en meer zekerheid biedende manier om in de EU voor groei en banen te zorgen. |
| --- | --- |

5.20.

Het concurrentievermogen van de EU komt echter niet neer op alleen maar uitblinken in klimaat- en energietechnologie; net zo belangrijk, zo niet belangrijker, is dat energie als productiefactor zo efficiënt en duurzaam mogelijk wordt gebruikt; de EU moet daar beter in zijn dan haar concurrenten. Daarmee wordt gekozen voor een ruimere en meer zekerheid biedende manier om in de EU voor groei en banen te zorgen.

| 5.21. | In alle sectoren van de economie is de energietransitie ophanden. Het EESC vindt het erg belangrijk dat de energietransitie op een billijke en rechtvaardige wijze verloopt. Opleidingen en een leven lang leren zijn onontbeerlijke voorwaarden voor succes. De sociale dialoog op nationaal en EU-niveau heeft in dit opzicht een spilfunctie. |
| --- | --- |

5.21.

In alle sectoren van de economie is de energietransitie ophanden. Het EESC vindt het erg belangrijk dat de energietransitie op een billijke en rechtvaardige wijze verloopt. Opleidingen en een leven lang leren zijn onontbeerlijke voorwaarden voor succes. De sociale dialoog op nationaal en EU-niveau heeft in dit opzicht een spilfunctie.

Governance van de energie-unie

| 5.22. | Het EESC staat onverkort achter de pogingen van de Commissie om samenhang te brengen in de diverse aspecten van het energiebeleid en het beleid van de lidstaten te coördineren. De nieuwe governance moet er ook op gericht zijn dat de EU-doelstellingen voor 2030 gehaald worden. De lidstaten mogen daarentegen niet worden opgezadeld met nog meer verplichtingen op het gebied van planning en verslaggeving. In plaats daarvan zouden de bestaande verplichtingen moeten worden gestroomlijnd. |
| --- | --- |

5.22.

Het EESC staat onverkort achter de pogingen van de Commissie om samenhang te brengen in de diverse aspecten van het energiebeleid en het beleid van de lidstaten te coördineren. De nieuwe governance moet er ook op gericht zijn dat de EU-doelstellingen voor 2030 gehaald worden. De lidstaten mogen daarentegen niet worden opgezadeld met nog meer verplichtingen op het gebied van planning en verslaggeving. In plaats daarvan zouden de bestaande verplichtingen moeten worden gestroomlijnd.

| 5.23. | Het strekt het EESC tot tevredenheid dat de Commissie zijn plan om met belanghebbenden een energiedialoog op gang te brengen, heeft overgenomen. Het wachten is nu alleen nog maar op een uitvoerig actieplan voor die dialoog. |
| --- | --- |

5.23.

Het strekt het EESC tot tevredenheid dat de Commissie zijn plan om met belanghebbenden een energiedialoog op gang te brengen, heeft overgenomen. Het wachten is nu alleen nog maar op een uitvoerig actieplan voor die dialoog.

6.   Kanttekeningen bij de mededeling „Bereiken van het streefcijfer van 10 % voor de interconnectie van elektriciteit”

| 6.1. | Een groter aandeel voor hernieuwbare, intermitterende elektriciteit en de vermindering van de kosten voor piek- en reservecapaciteit vergen een groter netwerkvermogen. Dat de interconnectiecapaciteit groter moet worden, is in veel gevallen overduidelijk en zelfs urgent. Wat verbaast, is dat het streefcijfer van 10 % vaak bij lange na nog niet bereikt is. De voorstellen die de Commissie in onderhavige mededeling doet, worden toegejuicht. Het EESC heeft al eerder zijn mening hierover gegeven, o.m. in een recent initiatiefadvies over Europese samenwerking in energienetwerken. |
| --- | --- |

6.1.

Een groter aandeel voor hernieuwbare, intermitterende elektriciteit en de vermindering van de kosten voor piek- en reservecapaciteit vergen een groter netwerkvermogen. Dat de interconnectiecapaciteit groter moet worden, is in veel gevallen overduidelijk en zelfs urgent. Wat verbaast, is dat het streefcijfer van 10 % vaak bij lange na nog niet bereikt is. De voorstellen die de Commissie in onderhavige mededeling doet, worden toegejuicht. Het EESC heeft al eerder zijn mening hierover gegeven, o.m. in een recent initiatiefadvies over Europese samenwerking in energienetwerken.

| 6.2. | De keuze voor een aanpak op grond van projecten van gemeenschappelijk belang lijkt de juiste. Ook kan daarmee kennelijk daadwerkelijk voorrang worden gegeven aan de financiering van projecten waarmee het huidige percentage van de interconnectiecapaciteit van minder dan 10 % kan worden opgetrokken. Daarbij lijkt het evenwel redelijk dat ook de economische situatie in het betrokken land in aanmerking wordt genomen. |
| --- | --- |

6.2.

De keuze voor een aanpak op grond van projecten van gemeenschappelijk belang lijkt de juiste. Ook kan daarmee kennelijk daadwerkelijk voorrang worden gegeven aan de financiering van projecten waarmee het huidige percentage van de interconnectiecapaciteit van minder dan 10 % kan worden opgetrokken. Daarbij lijkt het evenwel redelijk dat ook de economische situatie in het betrokken land in aanmerking wordt genomen.

| 6.3. | Het is hoog tijd om de TEN-E-verordening onverkort toe te passen. Erg nodig is ook dat de procedures voor goedkeuring worden ingekort. Daar komt nog bij dat dit een van de gebieden is waar de mogelijkheden om procedures door de betrokkenheid van lokale belanghebbenden vlotter te maken en te versnellen, moeten worden verkend. Dit was een van de doelstellingen die het EESC voor ogen had met zijn voorstel om een Europese energiedialoog op gang te brengen. Dit moet in het achterhoofd worden gehouden als het voorstel voor een forum voor energie-infrastructuur wordt uitgewerkt. |
| --- | --- |

6.3.

Het is hoog tijd om de TEN-E-verordening onverkort toe te passen. Erg nodig is ook dat de procedures voor goedkeuring worden ingekort. Daar komt nog bij dat dit een van de gebieden is waar de mogelijkheden om procedures door de betrokkenheid van lokale belanghebbenden vlotter te maken en te versnellen, moeten worden verkend. Dit was een van de doelstellingen die het EESC voor ogen had met zijn voorstel om een Europese energiedialoog op gang te brengen. Dit moet in het achterhoofd worden gehouden als het voorstel voor een forum voor energie-infrastructuur wordt uitgewerkt.

| 6.4. | Er zou wel nader onderzocht kunnen worden of eenzelfde streefcijfer voor alle lidstaten — ongeacht grootte, energiemix, buurlanden enz. — haalbaar is. Een gelijkgetrokken elektriciteitsprijs zou kunnen worden gebruikt als indicator voor een toereikende interconnectiecapaciteit. |
| --- | --- |

6.4.

Er zou wel nader onderzocht kunnen worden of eenzelfde streefcijfer voor alle lidstaten — ongeacht grootte, energiemix, buurlanden enz. — haalbaar is. Een gelijkgetrokken elektriciteitsprijs zou kunnen worden gebruikt als indicator voor een toereikende interconnectiecapaciteit.

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  COM(2014) 903 final.

1

(2)  COM(2015) 80 final.

2

(3)  COM(2015) 82 final.

3

(4)  COM(2015) 81 final.

4

(5)  Deze worden door het IMF voor Europa op 330 miljard EUR per jaar geschat.

5

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/91 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/91

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité „Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid”

(JOIN(2015) 6 final)

(2015/C 383/13)

| Rapporteur: | Gintaras MORKIS |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Cristian PÎRVULESCU |

Rapporteur:

Gintaras MORKIS

Corapporteur:

Cristian PÎRVULESCU

De Europese Commissie heeft op 10 juni 2015 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) te raadplegen over het document:

„Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid”

(JOIN(2015) 6 final).

De afdeling Externe Betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 juni 2015 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 1 juli) onderstaand advies uitgebracht, dat met 108 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 2 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | De Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) hebben de aanzet gegeven tot een openbaar debat over het nieuwe Europees nabuurschapsbeleid (ENB). Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met deze herziening van het ENB en is van mening dat deze van cruciaal belang is en zeer gelegen komt. |
| --- | --- |

1.1.

De Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) hebben de aanzet gegeven tot een openbaar debat over het nieuwe Europees nabuurschapsbeleid (ENB). Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met deze herziening van het ENB en is van mening dat deze van cruciaal belang is en zeer gelegen komt.

| 1.2. | Het EESC stelt vast dat het ENP niet aansluit op de realiteit in het EU-nabuurschap en dat het zich voor vele uitdagingen gesteld ziet, die niet op de juiste wijze zijn aangepakt. Er zijn fundamentele wijzigingen nodig in het ENB-mechanisme en de ENB-instrumenten. |
| --- | --- |

1.2.

Het EESC stelt vast dat het ENP niet aansluit op de realiteit in het EU-nabuurschap en dat het zich voor vele uitdagingen gesteld ziet, die niet op de juiste wijze zijn aangepakt. Er zijn fundamentele wijzigingen nodig in het ENB-mechanisme en de ENB-instrumenten.

| 1.3. | De ENB-landen hebben verschillende prioriteiten op het gebied van buitenlands beleid en verschillende ambities als het gaat hun relatie met de EU. Het EESC benadrukt daarom dat het van belang is de beginselen van differentiatie en flexibiliteit toe te passen. Het EESC merkt op dat de zuidelijke en oostelijke geografische reikwijdte van het ENB moet worden gehandhaafd, maar dat het beleid op het gebied van de betrekkingen moet worden ontwikkeld en verbeterd. Sommige van de huidige ENB-landen moeten worden beschouwd als echte partners van de EU, andere als buurlanden. Tegelijkertijd benadrukt het EESC dat het accepteren van democratische waarden en eerbiedigen van de mensenrechten moet gelden voor alle landen, aangezien andere ENB-landen ontmoedigd zouden worden indien er met twee maten wordt gemeten. |
| --- | --- |

1.3.

De ENB-landen hebben verschillende prioriteiten op het gebied van buitenlands beleid en verschillende ambities als het gaat hun relatie met de EU. Het EESC benadrukt daarom dat het van belang is de beginselen van differentiatie en flexibiliteit toe te passen. Het EESC merkt op dat de zuidelijke en oostelijke geografische reikwijdte van het ENB moet worden gehandhaafd, maar dat het beleid op het gebied van de betrekkingen moet worden ontwikkeld en verbeterd. Sommige van de huidige ENB-landen moeten worden beschouwd als echte partners van de EU, andere als buurlanden. Tegelijkertijd benadrukt het EESC dat het accepteren van democratische waarden en eerbiedigen van de mensenrechten moet gelden voor alle landen, aangezien andere ENB-landen ontmoedigd zouden worden indien er met twee maten wordt gemeten.

| 1.4. | De Europese Commissie heeft in haar gezamenlijk raadplegingsdocument „Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid” veel vragen opgeworpen. Het EESC concentreert zich in dit advies echter op de belangrijkste daarvan: de positie van het maatschappelijk middenveld, zowel in de EU als in de partnerlanden. |
| --- | --- |

1.4.

De Europese Commissie heeft in haar gezamenlijk raadplegingsdocument „Naar een nieuw Europees nabuurschapsbeleid” veel vragen opgeworpen. Het EESC concentreert zich in dit advies echter op de belangrijkste daarvan: de positie van het maatschappelijk middenveld, zowel in de EU als in de partnerlanden.

| 1.5. | Het EESC is ingenomen met de recente raadpleging onder de zuidelijke partnerlanden, die in Barcelona plaatsvond, de informele ministeriële bijeenkomst over de toekomst van het ENB (Barcelona, 13 april 2015) — waar de deelnemers opnieuw hun intentie bevestigden om samen te werken aan het tot stand brengen van een gebied van welvaart en goed nabuurschap in het Middellandse Zeegebied — en de gemeenschappelijke verklaring van de Top van het Oostelijk Partnerschap (Riga, 21—22 mei 2015) — waar de deelnemers opnieuw overeenkwamen zich in te zetten voor het versterken van de democratie, de rechtsstaat, mensenrechten en fundamentele vrijheden, en voor het eerbiedigen van de internationale rechtsnormen en -beginselen. Het is van belang dat de EU zich blijft inzetten voor het ondersteunen van de territoriale integriteit alsmede de onafhankelijkheid en soevereiniteit van al haar partners. |
| --- | --- |

1.5.

Het EESC is ingenomen met de recente raadpleging onder de zuidelijke partnerlanden, die in Barcelona plaatsvond, de informele ministeriële bijeenkomst over de toekomst van het ENB (Barcelona, 13 april 2015) — waar de deelnemers opnieuw hun intentie bevestigden om samen te werken aan het tot stand brengen van een gebied van welvaart en goed nabuurschap in het Middellandse Zeegebied — en de gemeenschappelijke verklaring van de Top van het Oostelijk Partnerschap (Riga, 21—22 mei 2015) — waar de deelnemers opnieuw overeenkwamen zich in te zetten voor het versterken van de democratie, de rechtsstaat, mensenrechten en fundamentele vrijheden, en voor het eerbiedigen van de internationale rechtsnormen en -beginselen. Het is van belang dat de EU zich blijft inzetten voor het ondersteunen van de territoriale integriteit alsmede de onafhankelijkheid en soevereiniteit van al haar partners.

| 1.6. | Het EESC stelt voor om in het nieuwe ENB de nadruk te leggen op activiteiten die gericht zijn op het verbeteren van de veiligheid en de stabiliteit van het EU-nabuurschap en op activiteiten die betere economische en maatschappelijke omstandigheden, en welvaart, in de ENB-partnerlanden creëren. De hoofddoelstelling van het herziene ENB zou het waarborgen moeten zijn van de veiligheid van de bevolking en het veiligstellen van hun perspectief op een waardig en welvarend leven in hun land, vrij van geweld, onderdrukking en armoede. Het ENB moet actief inzetten op vertrouwenwekkende maatregelen en optreden in post-conflictgebieden. |
| --- | --- |

1.6.

Het EESC stelt voor om in het nieuwe ENB de nadruk te leggen op activiteiten die gericht zijn op het verbeteren van de veiligheid en de stabiliteit van het EU-nabuurschap en op activiteiten die betere economische en maatschappelijke omstandigheden, en welvaart, in de ENB-partnerlanden creëren. De hoofddoelstelling van het herziene ENB zou het waarborgen moeten zijn van de veiligheid van de bevolking en het veiligstellen van hun perspectief op een waardig en welvarend leven in hun land, vrij van geweld, onderdrukking en armoede. Het ENB moet actief inzetten op vertrouwenwekkende maatregelen en optreden in post-conflictgebieden.

| 1.7. | Het EESC benadrukt dat meer werkgelegenheid, een duurzame en open economie die buitenlandse investeerders aantrekt, effectieve en toegankelijke openbare voorzieningen en sociale bescherming een basis zijn voor stabiliteit, veiligheid en zelfs democratisering. Naast de twee grote initiatieven die de belangrijkste motoren vormen achter de verdere integratie van de ENB-landen met de EU, te weten liberalisering van de handel — hoofdzakelijk bestaande uit Associatieovereenkomsten (AA) en diepe en brede vrijhandelsruimten (DCFTA’s) — en bevordering van mobiliteit en visumversoepeling (of liberalisering van visa voor sommige landen), ziet het EESC onderwijs en beroepsopleiding (vooral voor jongeren) als het derde initiatief dat van groot belang is binnen het nieuwe ENB. |
| --- | --- |

1.7.

Het EESC benadrukt dat meer werkgelegenheid, een duurzame en open economie die buitenlandse investeerders aantrekt, effectieve en toegankelijke openbare voorzieningen en sociale bescherming een basis zijn voor stabiliteit, veiligheid en zelfs democratisering. Naast de twee grote initiatieven die de belangrijkste motoren vormen achter de verdere integratie van de ENB-landen met de EU, te weten liberalisering van de handel — hoofdzakelijk bestaande uit Associatieovereenkomsten (AA) en diepe en brede vrijhandelsruimten (DCFTA’s) — en bevordering van mobiliteit en visumversoepeling (of liberalisering van visa voor sommige landen), ziet het EESC onderwijs en beroepsopleiding (vooral voor jongeren) als het derde initiatief dat van groot belang is binnen het nieuwe ENB.

| 1.8. | Het EESC stelt voor om het ENB niet los te koppelen van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). Tegelijkertijd moet de EU, in het licht van de belangen en reacties van belanghebbenden buiten het ENB, voet bij stuk houden en waarborgen dat niemand zijn wil kan opleggen aan onafhankelijke staten of de agenda en de doelstellingen van de EU en de ENB-landen kan bepalen. |
| --- | --- |

1.8.

Het EESC stelt voor om het ENB niet los te koppelen van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). Tegelijkertijd moet de EU, in het licht van de belangen en reacties van belanghebbenden buiten het ENB, voet bij stuk houden en waarborgen dat niemand zijn wil kan opleggen aan onafhankelijke staten of de agenda en de doelstellingen van de EU en de ENB-landen kan bepalen.

| 1.9. | De EU moet nauwer samenwerken met andere internationale organisaties zoals de NAVO en de VN, om de soevereiniteit, de onafhankelijkheid en de territoriale integriteit van alle ENB-landen te beschermen. Er is betere diplomatie en communicatie nodig buiten de ENB-ruimte (met name met het maatschappelijk middenveld), als confrontatie- en preventie-instrument en om wederzijds voordelige betrekkingen tot stand te brengen die leiden tot economische vooruitgang en een betere levensstandaard. |
| --- | --- |

1.9.

De EU moet nauwer samenwerken met andere internationale organisaties zoals de NAVO en de VN, om de soevereiniteit, de onafhankelijkheid en de territoriale integriteit van alle ENB-landen te beschermen. Er is betere diplomatie en communicatie nodig buiten de ENB-ruimte (met name met het maatschappelijk middenveld), als confrontatie- en preventie-instrument en om wederzijds voordelige betrekkingen tot stand te brengen die leiden tot economische vooruitgang en een betere levensstandaard.

| 1.10. | Het EESC doet een oproep om mobiliteit en migratie aan te sturen door de solidariteit tussen de lidstaten te bevorderen, als onderdeel van de totaalaanpak van de EU. De partnerschappen met het ENB-landen en andere landen zijn belangrijke instrumenten waarmee de enorme uitdagingen waarmee dit beleid wordt geconfronteerd het hoofd kan worden geboden. De EU moet snel en op gecoördineerde wijze optreden om de humanitaire situatie in het Middellandse Zeegebied op te lossen. |
| --- | --- |

1.10.

Het EESC doet een oproep om mobiliteit en migratie aan te sturen door de solidariteit tussen de lidstaten te bevorderen, als onderdeel van de totaalaanpak van de EU. De partnerschappen met het ENB-landen en andere landen zijn belangrijke instrumenten waarmee de enorme uitdagingen waarmee dit beleid wordt geconfronteerd het hoofd kan worden geboden. De EU moet snel en op gecoördineerde wijze optreden om de humanitaire situatie in het Middellandse Zeegebied op te lossen.

| 1.11. | Het EESC benadrukt dat de visumversoepeling en visumliberalisering vanuit het perspectief van de ENB-partners een kerninitiatief blijft. Het EESC is ingenomen met de onderhandelingen over een overnameovereenkomst met Marokko en het van start gaan van de onderhandelingen over een visumversoepelingsovereenkomst. Het is ingenomen met de op handen zijnde onderhandelingen over visumversoepelings- en overnameovereenkomsten met Tunesië en Jordanië. Overeenkomsten inzake visumliberalisering (met Moldavië) en visumversoepeling (met Oekraïne, Armenië, Azerbeidzjan en Georgië) moeten volledig ten uitvoer worden gelegd en geslaagde voorbeelden worden voor alle ENB-landen. |
| --- | --- |

1.11.

Het EESC benadrukt dat de visumversoepeling en visumliberalisering vanuit het perspectief van de ENB-partners een kerninitiatief blijft. Het EESC is ingenomen met de onderhandelingen over een overnameovereenkomst met Marokko en het van start gaan van de onderhandelingen over een visumversoepelingsovereenkomst. Het is ingenomen met de op handen zijnde onderhandelingen over visumversoepelings- en overnameovereenkomsten met Tunesië en Jordanië. Overeenkomsten inzake visumliberalisering (met Moldavië) en visumversoepeling (met Oekraïne, Armenië, Azerbeidzjan en Georgië) moeten volledig ten uitvoer worden gelegd en geslaagde voorbeelden worden voor alle ENB-landen.

| 1.12. | Het EESC stelt voor om de rol van het maatschappelijk middenveld verder te versterken, langs drie belangrijke wegen: door versterking van het maatschappelijk middenveld, zodat dit de stabiliserings- en democratiseringsprocessen beter kan ondersteunen; door organisaties uit het maatschappelijk middenveld meer te betrekken bij afspraken en activiteiten op het gebied van het ENB, en tot slot door beter gebruik te maken van de expertise en de middelen van het Europees maatschappelijk middenveld om de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld in de ENB-landen te ondersteunen. |
| --- | --- |

1.12.

Het EESC stelt voor om de rol van het maatschappelijk middenveld verder te versterken, langs drie belangrijke wegen: door versterking van het maatschappelijk middenveld, zodat dit de stabiliserings- en democratiseringsprocessen beter kan ondersteunen; door organisaties uit het maatschappelijk middenveld meer te betrekken bij afspraken en activiteiten op het gebied van het ENB, en tot slot door beter gebruik te maken van de expertise en de middelen van het Europees maatschappelijk middenveld om de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld in de ENB-landen te ondersteunen.

| 1.13. | Het EESC roept op om de grondrechten en de sociale rechten, in het bijzonder de vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen, volledig na te leven. De sociale dialoog moet ook worden gestimuleerd in zowel de oostelijke als de zuidelijke ENB-landen. Het EESC doet een oproep om de onafhankelijkheid van de sociale partners en de organisaties uit het maatschappelijk middenveld te respecteren. |
| --- | --- |

1.13.

Het EESC roept op om de grondrechten en de sociale rechten, in het bijzonder de vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen, volledig na te leven. De sociale dialoog moet ook worden gestimuleerd in zowel de oostelijke als de zuidelijke ENB-landen. Het EESC doet een oproep om de onafhankelijkheid van de sociale partners en de organisaties uit het maatschappelijk middenveld te respecteren.

| 1.14. | Het EESC benadrukt dat het van belang is culturele (evenals economische en politieke) instellingen te stimuleren in het kader van de totstandbrenging van dialoog en consensus. In de visie van het EESC hangen stabilisering en democratisering in de ENB-landen af van de levensvatbaarheid van culturele en religieuze modellen, die tolerant en inclusief moeten zijn. |
| --- | --- |

1.14.

Het EESC benadrukt dat het van belang is culturele (evenals economische en politieke) instellingen te stimuleren in het kader van de totstandbrenging van dialoog en consensus. In de visie van het EESC hangen stabilisering en democratisering in de ENB-landen af van de levensvatbaarheid van culturele en religieuze modellen, die tolerant en inclusief moeten zijn.

| 1.15. | Het EESC stelt voor dat de EU een helder signaal afgeeft aan de burgers van de ENB-landen om duidelijk te maken dat dit beleid gericht is op hun bevolking, hun veiligheid en hun welzijn. Medeverantwoordelijkheid van het maatschappelijk middenveld moet binnen de hele EU een prioriteit worden. Een herziening van het ENB moet betere communicatie over de belangen en de waarden van de EU bevorderen, zowel binnen de EU als in de partnerlanden. |
| --- | --- |

1.15.

Het EESC stelt voor dat de EU een helder signaal afgeeft aan de burgers van de ENB-landen om duidelijk te maken dat dit beleid gericht is op hun bevolking, hun veiligheid en hun welzijn. Medeverantwoordelijkheid van het maatschappelijk middenveld moet binnen de hele EU een prioriteit worden. Een herziening van het ENB moet betere communicatie over de belangen en de waarden van de EU bevorderen, zowel binnen de EU als in de partnerlanden.

2.   De uitdagingen van het ENB

| 2.1. | De EU heeft coöperatieve buurlanden nodig voor haar eigen gevoel van veiligheid en haar eigen welvaart. Het ENB was ambitieus en was erop gericht de buurlanden van de EU aan te moedigen om politieke en economische hervormingen door te voeren, in ruil voor de openstelling van de markten van de EU, meer mobiliteit en financiële steun. Door de toename van de veiligheidsproblemen en geopolitieke schokken in het nabuurschap van de EU kwam het belang van een stabiel, democratisch en welvarend nabuurschap nog nadrukkelijker op de voorgrond te staan. |
| --- | --- |

2.1.

De EU heeft coöperatieve buurlanden nodig voor haar eigen gevoel van veiligheid en haar eigen welvaart. Het ENB was ambitieus en was erop gericht de buurlanden van de EU aan te moedigen om politieke en economische hervormingen door te voeren, in ruil voor de openstelling van de markten van de EU, meer mobiliteit en financiële steun. Door de toename van de veiligheidsproblemen en geopolitieke schokken in het nabuurschap van de EU kwam het belang van een stabiel, democratisch en welvarend nabuurschap nog nadrukkelijker op de voorgrond te staan.

| 2.2. | De dramatische veranderingen in het nabuurschap van de EU vormen eveneens een bedreiging voor de EU-landen. De uitvoering van het Oostelijk Partnerschap heeft van de kant van Rusland een agressief beleid uitgelokt, niet alleen ten aanzien van de buurlanden van de EU maar ook ten aanzien van EU-lidstaten, in het bijzonder de Noordse landen en de landen van Centraal- en Oost-Europa. Gewelddadige conflicten in Syrië, Irak en Libië hebben geleid tot een humanitaire crisis en terreurdreigingen die zich ook kunnen uitbreiden tot de EU. |
| --- | --- |

2.2.

De dramatische veranderingen in het nabuurschap van de EU vormen eveneens een bedreiging voor de EU-landen. De uitvoering van het Oostelijk Partnerschap heeft van de kant van Rusland een agressief beleid uitgelokt, niet alleen ten aanzien van de buurlanden van de EU maar ook ten aanzien van EU-lidstaten, in het bijzonder de Noordse landen en de landen van Centraal- en Oost-Europa. Gewelddadige conflicten in Syrië, Irak en Libië hebben geleid tot een humanitaire crisis en terreurdreigingen die zich ook kunnen uitbreiden tot de EU.

| 2.3. | De EU moet erkennen dat haar rol en invloed in de ENB-landen en hun buurlanden hebben bijgedragen tot politieke en maatschappelijke omwentelingen en bepaalde belanghebbenden buiten de grenzen van de ENB-landen tegen de haren in hebben gestreken. De Arabische lente en de gevolgen ervan en de crisis in Oekraïne moeten we beschouwen als een bewijs van de aanzienlijke impact die de EU heeft op maatschappelijke en politieke processen. De EU heeft het bewustzijn van mensen verhoogd en hun aspiraties gestimuleerd ten aanzien van hun regeringen; de EU heeft, in ieder geval mede, aandeel gehad in het opwekken van de civiele krachten die politieke activiteiten initiëren. |
| --- | --- |

2.3.

De EU moet erkennen dat haar rol en invloed in de ENB-landen en hun buurlanden hebben bijgedragen tot politieke en maatschappelijke omwentelingen en bepaalde belanghebbenden buiten de grenzen van de ENB-landen tegen de haren in hebben gestreken. De Arabische lente en de gevolgen ervan en de crisis in Oekraïne moeten we beschouwen als een bewijs van de aanzienlijke impact die de EU heeft op maatschappelijke en politieke processen. De EU heeft het bewustzijn van mensen verhoogd en hun aspiraties gestimuleerd ten aanzien van hun regeringen; de EU heeft, in ieder geval mede, aandeel gehad in het opwekken van de civiele krachten die politieke activiteiten initiëren.

| 2.4. | Tegelijkertijd heeft het ENB zowel in de EU als in de ENB-landen tot enkele teleurstellingen geleid. Daarom zijn fundamentele wijzigingen nodig om het ENB en zijn instrumenten, die gebaseerd moeten zijn op de beginselen van differentiatie en flexibiliteit, te herzien. De zuidelijke en oostelijke geografische reikwijdte van het ENB moet worden gehandhaafd, maar het beleid op het gebied van de betrekkingen moet worden ontwikkeld en verbeterd. Het ENB moet alle naburige landen aanmoedigen echte partners te worden in de dialoog en de samenwerking. |
| --- | --- |

2.4.

Tegelijkertijd heeft het ENB zowel in de EU als in de ENB-landen tot enkele teleurstellingen geleid. Daarom zijn fundamentele wijzigingen nodig om het ENB en zijn instrumenten, die gebaseerd moeten zijn op de beginselen van differentiatie en flexibiliteit, te herzien. De zuidelijke en oostelijke geografische reikwijdte van het ENB moet worden gehandhaafd, maar het beleid op het gebied van de betrekkingen moet worden ontwikkeld en verbeterd. Het ENB moet alle naburige landen aanmoedigen echte partners te worden in de dialoog en de samenwerking.

3.   Voornaamste pijlers van het nieuwe ENB

3.1.   
  Economie en welvaart

| 3.1.1. | Het EESC stelt vast dat het verbeteren van de betrekkingen tussen de EU en ENB-landen zal afhangen van vier voorwaarden: stabiliteit, transparantie, regels voor de vrije markt en een langetermijnstrategie. In het herziene ENB moet de nadruk liggen op het creëren van de voorwaarden voor duurzame economische en maatschappelijke ontwikkelingen in de ENB-landen. Meer werkgelegenheid en een open economie creëren een grote toegevoegde waarde voor de samenleving als geheel en bieden daarmee een basis voor stabiliteit, veiligheid en zelfs democratisering. De EU moet zich meer richten op beter gefinancierde instrumenten ter ondersteuning van de economische aanpassingen die nodig zijn om de concurrentiepositie te verbeteren, initiatieven voor duurzame bedrijfsinvesteringen en de aanpassingen in de economische productie die gericht zijn op het genereren van kwalitatief betere werkgelegenheid. Bijzondere aandacht moet gaan naar de versterking van de economische positie van jongeren, vrouwen en gemarginaliseerde groepen. Economische groei en werkgelegenheidsinitiatieven moeten toereikende financiële middelen toebedeeld krijgen en gepaard gaan met programma’s op maat. Voor de uitvoering van die programma’s kunnen we lering trekken uit de goede praktijken van het Initiatief voor sociale cohesie van het Stabiliteitspact voor Zuidoost-Europa (1). |
| --- | --- |

3.1.1.

Het EESC stelt vast dat het verbeteren van de betrekkingen tussen de EU en ENB-landen zal afhangen van vier voorwaarden: stabiliteit, transparantie, regels voor de vrije markt en een langetermijnstrategie. In het herziene ENB moet de nadruk liggen op het creëren van de voorwaarden voor duurzame economische en maatschappelijke ontwikkelingen in de ENB-landen. Meer werkgelegenheid en een open economie creëren een grote toegevoegde waarde voor de samenleving als geheel en bieden daarmee een basis voor stabiliteit, veiligheid en zelfs democratisering. De EU moet zich meer richten op beter gefinancierde instrumenten ter ondersteuning van de economische aanpassingen die nodig zijn om de concurrentiepositie te verbeteren, initiatieven voor duurzame bedrijfsinvesteringen en de aanpassingen in de economische productie die gericht zijn op het genereren van kwalitatief betere werkgelegenheid. Bijzondere aandacht moet gaan naar de versterking van de economische positie van jongeren, vrouwen en gemarginaliseerde groepen. Economische groei en werkgelegenheidsinitiatieven moeten toereikende financiële middelen toebedeeld krijgen en gepaard gaan met programma’s op maat. Voor de uitvoering van die programma’s kunnen we lering trekken uit de goede praktijken van het Initiatief voor sociale cohesie van het Stabiliteitspact voor Zuidoost-Europa (1).

| 3.1.2. | Onderwijs en beroepsopleiding zijn de beste langetermijninvestering in economische groei en duurzame veiligheid. De EU moet mogelijkheden overwegen om de Erasmus+-programma’s uit te breiden, zodat ENB-landen daar in grotere mate aan kunnen deelnemen. Deze programma’s zijn de beste manier om de academische en beroepsvaardigheden van de EU te delen met de meest geavanceerde ENB-partners. Het EESC is ingenomen met de eerste internationale oproep voor Erasmus+, die in oktober 2014 is gelanceerd, en moedigt de EU aan de mogelijkheden voor de ENB-landen om te kunnen deelnemen uit te breiden, en daarnaast de financiële middelen te verruimen voor andere instrumenten op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding. |
| --- | --- |

3.1.2.

Onderwijs en beroepsopleiding zijn de beste langetermijninvestering in economische groei en duurzame veiligheid. De EU moet mogelijkheden overwegen om de Erasmus+-programma’s uit te breiden, zodat ENB-landen daar in grotere mate aan kunnen deelnemen. Deze programma’s zijn de beste manier om de academische en beroepsvaardigheden van de EU te delen met de meest geavanceerde ENB-partners. Het EESC is ingenomen met de eerste internationale oproep voor Erasmus+, die in oktober 2014 is gelanceerd, en moedigt de EU aan de mogelijkheden voor de ENB-landen om te kunnen deelnemen uit te breiden, en daarnaast de financiële middelen te verruimen voor andere instrumenten op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding.

| 3.1.3. | De EU moet een volledige vrijhandelsruimte nastreven tussen de EU en alle ENB-landen. Dit kan worden beschouwd als een essentieel instrument voor het duurzaam verbeteren van economische en sociale welvaart. De EU moet proberen de ENB-partners actiever te integreren in de interne markt van de EU, met name door DCFTA’s in te stellen zodra aan de noodzakelijke voorwaarden is voldaan. ENB-landen die zich een diepere integratie als prioriteit stellen, kunnen zich toeleggen op het proces van afsluiting van een AA/DCFTA. Andere kunnen inzetten op alternatieve samenwerkingsplatforms (zoals bijvoorbeeld de Europese Energie-unie). AA’s/DCFTA’s moeten echter niet worden beschouwd als een doel op zich of als de enige mogelijke weg. De waarde daarvan moet worden beoordeeld op basis van de positieve impact die dergelijke overeenkomsten hebben op duurzame economische groei, innovatie, stabiele werkgelegenheid en een sterkere belastingcapaciteit in ENB-landen. |
| --- | --- |

3.1.3.

De EU moet een volledige vrijhandelsruimte nastreven tussen de EU en alle ENB-landen. Dit kan worden beschouwd als een essentieel instrument voor het duurzaam verbeteren van economische en sociale welvaart. De EU moet proberen de ENB-partners actiever te integreren in de interne markt van de EU, met name door DCFTA’s in te stellen zodra aan de noodzakelijke voorwaarden is voldaan. ENB-landen die zich een diepere integratie als prioriteit stellen, kunnen zich toeleggen op het proces van afsluiting van een AA/DCFTA. Andere kunnen inzetten op alternatieve samenwerkingsplatforms (zoals bijvoorbeeld de Europese Energie-unie). AA’s/DCFTA’s moeten echter niet worden beschouwd als een doel op zich of als de enige mogelijke weg. De waarde daarvan moet worden beoordeeld op basis van de positieve impact die dergelijke overeenkomsten hebben op duurzame economische groei, innovatie, stabiele werkgelegenheid en een sterkere belastingcapaciteit in ENB-landen.

| 3.1.4. | Het EESC is ingenomen met de mkb-faciliteit in de DCFTA van de EU, die bedoeld is ter ondersteuning van het mkb in Georgië, Moldavië en Oekraïne om hen te helpen nieuwe handelskansen te grijpen die voortkomen uit de DCFTA’s en te komen tot hogere kwaliteitsnormen die aansluiten op beste praktijken in de EU. Tijdens het bedrijvenforum van het Oostelijk Partnerschap (Riga, 21 mei 2015) werd benadrukt dat ondernemingen, om de AA’s/DCFTA’s zo goed mogelijk te kunnen benutten, aanvullende instrumenten moeten krijgen aangereikt om hen te helpen zich te transformeren en zich aan te passen aan hogere normen. Ook werd voorgesteld dat ondernemersactiviteiten en handel meer moeten worden gestimuleerd in de regio. |
| --- | --- |

3.1.4.

Het EESC is ingenomen met de mkb-faciliteit in de DCFTA van de EU, die bedoeld is ter ondersteuning van het mkb in Georgië, Moldavië en Oekraïne om hen te helpen nieuwe handelskansen te grijpen die voortkomen uit de DCFTA’s en te komen tot hogere kwaliteitsnormen die aansluiten op beste praktijken in de EU. Tijdens het bedrijvenforum van het Oostelijk Partnerschap (Riga, 21 mei 2015) werd benadrukt dat ondernemingen, om de AA’s/DCFTA’s zo goed mogelijk te kunnen benutten, aanvullende instrumenten moeten krijgen aangereikt om hen te helpen zich te transformeren en zich aan te passen aan hogere normen. Ook werd voorgesteld dat ondernemersactiviteiten en handel meer moeten worden gestimuleerd in de regio.

| 3.1.5. | Een van de meest zichtbare activiteiten van het nieuwe ENB moet gericht zijn op ondersteuning van de hervorming van de overheidsadministratie, het rechtsapparaat, de veiligheidssector, juridische regulering en daadwerkelijke uitvoering van wetgeving. Positieve trends zoals meer investeringen in ENB-landen en het versterken van de samenwerking tussen ondernemingen in de EU en in de ENB-landen kunnen alleen in gang worden gezet door het zichtbaar maken van de vooruitgang op het gebied van de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad in het nabuurschap van de EU. Alle buurlanden van de EU hebben te maken met wijdverspreide corruptie, die in alle domeinen van het privé- en maatschappelijk leven is doorgedrongen. Er wordt wel gepoogd om dit verschijnsel een halt toe te roepen, maar toch houdt het aan. Daarom zou de EU in haar financieringsprogramma’s strenger als voorwaarde moeten stellen dat er geloofwaardige corruptiebestrijdingsmaatregelen worden getroffen en zou ze een solide systeem moeten ontwikkelen om erop toe te zien dat hiervan ook echt werk wordt gemaakt. In gelijke mate moet aandacht worden besteed aan het vergroten van de effectiviteit, levensvatbaarheid en toegankelijkheid van sociale, onderwijs- en gezondheidszorgvoorzieningen in de ENB-landen, aangezien deze van vitaal belang zijn voor de kwaliteit van leven en de veiligheid van de bevolking van deze landen. |
| --- | --- |

3.1.5.

Een van de meest zichtbare activiteiten van het nieuwe ENB moet gericht zijn op ondersteuning van de hervorming van de overheidsadministratie, het rechtsapparaat, de veiligheidssector, juridische regulering en daadwerkelijke uitvoering van wetgeving. Positieve trends zoals meer investeringen in ENB-landen en het versterken van de samenwerking tussen ondernemingen in de EU en in de ENB-landen kunnen alleen in gang worden gezet door het zichtbaar maken van de vooruitgang op het gebied van de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad in het nabuurschap van de EU. Alle buurlanden van de EU hebben te maken met wijdverspreide corruptie, die in alle domeinen van het privé- en maatschappelijk leven is doorgedrongen. Er wordt wel gepoogd om dit verschijnsel een halt toe te roepen, maar toch houdt het aan. Daarom zou de EU in haar financieringsprogramma’s strenger als voorwaarde moeten stellen dat er geloofwaardige corruptiebestrijdingsmaatregelen worden getroffen en zou ze een solide systeem moeten ontwikkelen om erop toe te zien dat hiervan ook echt werk wordt gemaakt. In gelijke mate moet aandacht worden besteed aan het vergroten van de effectiviteit, levensvatbaarheid en toegankelijkheid van sociale, onderwijs- en gezondheidszorgvoorzieningen in de ENB-landen, aangezien deze van vitaal belang zijn voor de kwaliteit van leven en de veiligheid van de bevolking van deze landen.

3.2.   
  Stabiliteit en veiligheid

| 3.2.1. | Stabiliteit en de veiligheid van mensen moet de meest centrale doelstelling van het ENB worden. Het EESC is ervan overtuigd dat een veilig en welvarend nabuurschap uitsluitend tot stand kan worden gebracht indien de veiligheid van mensen in de regio aanzienlijk toeneemt. De kwaliteit van het bestuur en het eerbiedigen van de mensenrechten, de afwezigheid van misdaad en fysiek gevaar, inclusieve economische groei en sociale bescherming en milieubescherming zijn stuk voor stuk factoren die de stabiliteit in de regio voor de middellange en lange termijn bepalen. De instabiliteit in het nabuurschap van de EU en het gebrek aan geloofwaardigheid van het model en de instrumenten van het ENB mogen niet leiden tot een lagere ambitie of een weigering om de verplichtingen van de EU na te komen. Programma’s en instrumenten voor stabilisering en conflictpreventie moeten tot de hoogste prioriteiten van het nieuwe ENB behoren. |
| --- | --- |

3.2.1.

Stabiliteit en de veiligheid van mensen moet de meest centrale doelstelling van het ENB worden. Het EESC is ervan overtuigd dat een veilig en welvarend nabuurschap uitsluitend tot stand kan worden gebracht indien de veiligheid van mensen in de regio aanzienlijk toeneemt. De kwaliteit van het bestuur en het eerbiedigen van de mensenrechten, de afwezigheid van misdaad en fysiek gevaar, inclusieve economische groei en sociale bescherming en milieubescherming zijn stuk voor stuk factoren die de stabiliteit in de regio voor de middellange en lange termijn bepalen. De instabiliteit in het nabuurschap van de EU en het gebrek aan geloofwaardigheid van het model en de instrumenten van het ENB mogen niet leiden tot een lagere ambitie of een weigering om de verplichtingen van de EU na te komen. Programma’s en instrumenten voor stabilisering en conflictpreventie moeten tot de hoogste prioriteiten van het nieuwe ENB behoren.

| 3.2.2. | De EU moet nauwer samenwerken met andere internationale organisaties zoals de NAVO en de VN, om de soevereiniteit, de onafhankelijkheid en de territoriale integriteit van alle ENB-landen te beschermen. Er is betere diplomatie en communicatie nodig buiten de ENB-ruimte (met name met het maatschappelijk middenveld), als confrontatie- en preventie-instrument en om wederzijds voordelige betrekkingen tot stand te brengen die leiden tot economische vooruitgang en een betere levensstandaard. |
| --- | --- |

3.2.2.

De EU moet nauwer samenwerken met andere internationale organisaties zoals de NAVO en de VN, om de soevereiniteit, de onafhankelijkheid en de territoriale integriteit van alle ENB-landen te beschermen. Er is betere diplomatie en communicatie nodig buiten de ENB-ruimte (met name met het maatschappelijk middenveld), als confrontatie- en preventie-instrument en om wederzijds voordelige betrekkingen tot stand te brengen die leiden tot economische vooruitgang en een betere levensstandaard.

| 3.2.3. | Het ENB moet een fundamentele rol spelen in de preventie van radicalisering, terreurbestrijding en georganiseerde misdaad. De EU moet de noodzakelijke en proportionele maatregelen nemen om terrorisme te bestrijden en tegelijkertijd de bestaande instrumenten van het ENB inzetten om de structurele oorzaken van de verspreiding daarvan aan te pakken. Er moet worden geïnvesteerd in onderwijs en economische kansen en er moeten maatregelen worden genomen om het bestuur te verbeteren (2). |
| --- | --- |

3.2.3.

Het ENB moet een fundamentele rol spelen in de preventie van radicalisering, terreurbestrijding en georganiseerde misdaad. De EU moet de noodzakelijke en proportionele maatregelen nemen om terrorisme te bestrijden en tegelijkertijd de bestaande instrumenten van het ENB inzetten om de structurele oorzaken van de verspreiding daarvan aan te pakken. Er moet worden geïnvesteerd in onderwijs en economische kansen en er moeten maatregelen worden genomen om het bestuur te verbeteren (2).

| 3.2.4. | In het nieuwe ENB moet het gaan over het harmoniseren van de „harde” en de „zachte” aanpak. Het ENB mag niet losstaan van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). De huidige herziening van het ENB moet nauw gekoppeld worden aan de herziene veiligheidsstrategie van de EU. |
| --- | --- |

3.2.4.

In het nieuwe ENB moet het gaan over het harmoniseren van de „harde” en de „zachte” aanpak. Het ENB mag niet losstaan van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) en van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). De huidige herziening van het ENB moet nauw gekoppeld worden aan de herziene veiligheidsstrategie van de EU.

| 3.2.5. | De kwestie van de „buren van de buren” is van het allergrootste belang. Niemand kan zijn wil opleggen aan onafhankelijke staten of de agenda en doelstellingen van de EU en de ENB-landen bepalen. Het EESC benadrukt dat Rusland er meer bij gebaat zou zijn als het zich zou toeleggen op het creëren van stabiele, democratische en economisch welvarende landen, in plaats van de confrontatie aan te gaan met de ENB-landen die een verdere integratie met de EU nastreven. |
| --- | --- |

3.2.5.

De kwestie van de „buren van de buren” is van het allergrootste belang. Niemand kan zijn wil opleggen aan onafhankelijke staten of de agenda en doelstellingen van de EU en de ENB-landen bepalen. Het EESC benadrukt dat Rusland er meer bij gebaat zou zijn als het zich zou toeleggen op het creëren van stabiele, democratische en economisch welvarende landen, in plaats van de confrontatie aan te gaan met de ENB-landen die een verdere integratie met de EU nastreven.

| 3.3. | Mobiliteit en migratie |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Visumversoepeling blijft vanuit het perspectief van de ENB-partners een kerninitiatief. Het EESC is ingenomen met de onderhandelingen over een overnameovereenkomst met Marokko (gestart in januari 2015) en het van start gaan van de onderhandelingen over een visumversoepelingsovereenkomst. Het is ingenomen met de op handen zijnde onderhandelingen over visumversoepelings- en overnameovereenkomsten met Tunesië en Jordanië. Overeenkomsten inzake visumliberalisering (met Moldavië) en visumversoepeling (met Oekraïne, Armenië, Azerbeidzjan en Georgië) moeten volledig ten uitvoer worden gelegd en moeten een geslaagd voorbeeld worden voor alle ENB-landen. Het EESC beschouwt visumversoepelingsovereenkomsten met Oekraïne en Georgië als een krachtig instrument, dat die landen aanmoedigt sneller te integreren met de EU. De implementatie daarvan dient echter gepaard te gaan aan grotere internationale steun, om de territoriale integriteit en bewaking van de grenzen van die landen te waarborgen. |
| --- | --- |

3.3.1.

Visumversoepeling blijft vanuit het perspectief van de ENB-partners een kerninitiatief. Het EESC is ingenomen met de onderhandelingen over een overnameovereenkomst met Marokko (gestart in januari 2015) en het van start gaan van de onderhandelingen over een visumversoepelingsovereenkomst. Het is ingenomen met de op handen zijnde onderhandelingen over visumversoepelings- en overnameovereenkomsten met Tunesië en Jordanië. Overeenkomsten inzake visumliberalisering (met Moldavië) en visumversoepeling (met Oekraïne, Armenië, Azerbeidzjan en Georgië) moeten volledig ten uitvoer worden gelegd en moeten een geslaagd voorbeeld worden voor alle ENB-landen. Het EESC beschouwt visumversoepelingsovereenkomsten met Oekraïne en Georgië als een krachtig instrument, dat die landen aanmoedigt sneller te integreren met de EU. De implementatie daarvan dient echter gepaard te gaan aan grotere internationale steun, om de territoriale integriteit en bewaking van de grenzen van die landen te waarborgen.

| 3.3.2. | Het EU-nabuurschapsbeleid moet een onderdeel zijn van de totaalaanpak van migratie en mobiliteit. Het is belangrijk dat de EU immigratie stimuleert in het kader van werkgelegenheid of onderwijs, door middel van wettelijke, flexibele en transparante procedures (3). |
| --- | --- |

3.3.2.

Het EU-nabuurschapsbeleid moet een onderdeel zijn van de totaalaanpak van migratie en mobiliteit. Het is belangrijk dat de EU immigratie stimuleert in het kader van werkgelegenheid of onderwijs, door middel van wettelijke, flexibele en transparante procedures (3).

| 3.3.3. | In reactie op de recente gebeurtenissen die leiden tot een toename van migratiestromen uit Noord-Afrika, die op tragische wijze hebben geresulteerd in een groot aantal doden, moet de EU dringend iets ondernemen om de levens te beschermen van de mensen die het grondgebied van de EU proberen te bereiken. De EU moet zich op een ernstigere en verregaande manier engageren ten aanzien van de landen die betrokken zijn bij deze migratiestromen, zowel de landen van herkomst als de doorreislanden. |
| --- | --- |

3.3.3.

In reactie op de recente gebeurtenissen die leiden tot een toename van migratiestromen uit Noord-Afrika, die op tragische wijze hebben geresulteerd in een groot aantal doden, moet de EU dringend iets ondernemen om de levens te beschermen van de mensen die het grondgebied van de EU proberen te bereiken. De EU moet zich op een ernstigere en verregaande manier engageren ten aanzien van de landen die betrokken zijn bij deze migratiestromen, zowel de landen van herkomst als de doorreislanden.

| 3.3.4. | De EU moet overeenkomsten afsluiten met derde landen, vooral naburige landen, landen van herkomst van de immigranten en doorreislanden, rekening houdend met de specifieke situatie in elk van die landen. In de prioriteiten die in deze mobiliteitspartnerschappen worden gesteld, worden factoren op het gebied van migratie en mobiliteit meegenomen. Een hogere prioriteit moet worden gegeven aan de organisatie van wettelijke migratie en visumbeleid, de erkenning van kwalificaties, onderwijsmobiliteit, socialezekerheidsrechten en de bijdrage van migratie en mobiliteit aan ontwikkeling (4). Een hervorming van Frontex is een prioriteit, waarbij deze organisatie moet worden omgevormd tot een Europese instantie van grenswachters ter ondersteuning van de lidstaten, en waarbij een efficiënter en gestandaardiseerd systeem van rekenschap over de activiteiten van deze organisatie moet worden ontwikkeld (5). |
| --- | --- |

3.3.4.

De EU moet overeenkomsten afsluiten met derde landen, vooral naburige landen, landen van herkomst van de immigranten en doorreislanden, rekening houdend met de specifieke situatie in elk van die landen. In de prioriteiten die in deze mobiliteitspartnerschappen worden gesteld, worden factoren op het gebied van migratie en mobiliteit meegenomen. Een hogere prioriteit moet worden gegeven aan de organisatie van wettelijke migratie en visumbeleid, de erkenning van kwalificaties, onderwijsmobiliteit, socialezekerheidsrechten en de bijdrage van migratie en mobiliteit aan ontwikkeling (4). Een hervorming van Frontex is een prioriteit, waarbij deze organisatie moet worden omgevormd tot een Europese instantie van grenswachters ter ondersteuning van de lidstaten, en waarbij een efficiënter en gestandaardiseerd systeem van rekenschap over de activiteiten van deze organisatie moet worden ontwikkeld (5).

| 3.4. | Differentiatie |
| --- | --- |

3.4.

| 3.4.1. | Het ENB moet worden geherformuleerd teneinde het differentiatiebeginsel flexibeler toe te passen, zowel geografisch als — binnen de regio’s — overeenkomstig de aspiraties van de ENB-landen, burgerlijke vrijheden en mensenrechten, de institutionele capaciteit en de behoeften op het gebied van veiligheid. Onverminderd het belang van het differentiatiebeginsel moeten alle partnerlanden zich duidelijk uitspreken voor eerbiediging van de grondrechten en de rechtsstaat. Het accepteren van democratische waarden en respect voor de mensenrechten moet gelden voor alle landen, aangezien andere ENB-landen ontmoedigd zouden worden indien er met twee maten wordt gemeten. |
| --- | --- |

3.4.1.

Het ENB moet worden geherformuleerd teneinde het differentiatiebeginsel flexibeler toe te passen, zowel geografisch als — binnen de regio’s — overeenkomstig de aspiraties van de ENB-landen, burgerlijke vrijheden en mensenrechten, de institutionele capaciteit en de behoeften op het gebied van veiligheid. Onverminderd het belang van het differentiatiebeginsel moeten alle partnerlanden zich duidelijk uitspreken voor eerbiediging van de grondrechten en de rechtsstaat. Het accepteren van democratische waarden en respect voor de mensenrechten moet gelden voor alle landen, aangezien andere ENB-landen ontmoedigd zouden worden indien er met twee maten wordt gemeten.

| 3.4.2. | De EU blijft belang hechten aan het conditionaliteitsbeginsel en zal dit blijven toepassen. Het EESC heeft de beginselen van differentiatie en conditionaliteit benadrukt in zijn betrekkingen met de partnerlanden (6). Tegelijkertijd heeft het EESC aangegeven er voor te willen zorgen dat de „minder voor minder-benadering” het potentieel van een land om hervormingen op zijn eigen tempo en overeenkomstig zijn eigen absorptiecapaciteit uit te voeren, niet ondermijnt. Als nationale regeringen in ENB-landen afzien van een diepgaander deelname aan de instrumenten van het ENB, moeten „zachte maatregelen” van de EU op het maatschappelijk middenveld worden gericht. Het ENB moet worden onderscheiden van het uitbreidingsbeleid. |
| --- | --- |

3.4.2.

De EU blijft belang hechten aan het conditionaliteitsbeginsel en zal dit blijven toepassen. Het EESC heeft de beginselen van differentiatie en conditionaliteit benadrukt in zijn betrekkingen met de partnerlanden (6). Tegelijkertijd heeft het EESC aangegeven er voor te willen zorgen dat de „minder voor minder-benadering” het potentieel van een land om hervormingen op zijn eigen tempo en overeenkomstig zijn eigen absorptiecapaciteit uit te voeren, niet ondermijnt. Als nationale regeringen in ENB-landen afzien van een diepgaander deelname aan de instrumenten van het ENB, moeten „zachte maatregelen” van de EU op het maatschappelijk middenveld worden gericht. Het ENB moet worden onderscheiden van het uitbreidingsbeleid.

| 3.4.3. | Het staat Europese landen echter vrij het EU-lidmaatschap aan te vragen indien zij voldoen aan de criteria en voorwaarden voor toelating zoals bepaald in artikel 49 van het Verdrag betreffende de werking van de EU. Indien een Europees land, daartoe geïnspireerd door het ENB, wil voldoen aan de criteria van Kopenhagen, moeten we een dergelijk resultaat van de „meer voor meer-benadering” toejuichen. |
| --- | --- |

3.4.3.

Het staat Europese landen echter vrij het EU-lidmaatschap aan te vragen indien zij voldoen aan de criteria en voorwaarden voor toelating zoals bepaald in artikel 49 van het Verdrag betreffende de werking van de EU. Indien een Europees land, daartoe geïnspireerd door het ENB, wil voldoen aan de criteria van Kopenhagen, moeten we een dergelijk resultaat van de „meer voor meer-benadering” toejuichen.

4.   Nadruk op het maatschappelijk middenveld en communicatie

4.1.   
  Maatschappelijk middenveld

| 4.1.1. | De rol van het maatschappelijk middenveld moet bij het ontwikkelen van het ENB opnieuw worden beoordeeld en versterkt. Het EESC heeft verklaard dat de activiteiten van het maatschappelijk middenveld, de toestand van de mensenrechten en van de economische, sociale en culturele rechten, en de bescherming van de godsdienstvrijheid essentiële criteria zijn voor de evaluatie van het bestuur van een land (7). Medeverantwoordelijkheid van het maatschappelijk middenveld moet binnen de hele EU een prioriteit worden. Samenwerkingsinstrumenten zoals het Forum voor het maatschappelijk middenveld van het Oostelijk Partnerschap moeten worden versterkt en verruimd. |
| --- | --- |

4.1.1.

De rol van het maatschappelijk middenveld moet bij het ontwikkelen van het ENB opnieuw worden beoordeeld en versterkt. Het EESC heeft verklaard dat de activiteiten van het maatschappelijk middenveld, de toestand van de mensenrechten en van de economische, sociale en culturele rechten, en de bescherming van de godsdienstvrijheid essentiële criteria zijn voor de evaluatie van het bestuur van een land (7). Medeverantwoordelijkheid van het maatschappelijk middenveld moet binnen de hele EU een prioriteit worden. Samenwerkingsinstrumenten zoals het Forum voor het maatschappelijk middenveld van het Oostelijk Partnerschap moeten worden versterkt en verruimd.

| 4.1.2. | De herziening moet zich richten op drie belangrijke punten, te weten: versterken van het maatschappelijk middenveld, zodat dit beter in staat is de stabilisering- en democratiseringsprocessen te ondersteunen; meer betrekken van organisaties uit het maatschappelijk middenveld bij afspraken en activiteiten op ENB-gebied, en tot slot beter gebruikmaken van de expertise en de middelen van het Europees maatschappelijk middenveld om de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld in de ENB-landen te ondersteunen. |
| --- | --- |

4.1.2.

De herziening moet zich richten op drie belangrijke punten, te weten: versterken van het maatschappelijk middenveld, zodat dit beter in staat is de stabilisering- en democratiseringsprocessen te ondersteunen; meer betrekken van organisaties uit het maatschappelijk middenveld bij afspraken en activiteiten op ENB-gebied, en tot slot beter gebruikmaken van de expertise en de middelen van het Europees maatschappelijk middenveld om de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld in de ENB-landen te ondersteunen.

| 4.1.3. | Zoals uit de overgang naar een democratie in Centraal- en Oost-Europa is gebleken, speelt het maatschappelijk middenveld een essentiële rol bij stabilisering en democratisering. Met behulp van de instrumenten van het ENB moeten er substantiële middelen worden ingezet voor het versterken van de organisatorische capaciteit van het maatschappelijk middenveld en het betrekken van dit maatschappelijk middenveld bij bestuurlijke processen (8). Een essentieel aspect daarvan is het ondersteunen van de sociale dialoog en de geïnstitutionaliseerde openbare raadpleging aangezien dit instrumenten zijn die bijdragen aan het tot stand brengen van consensus en democratische vooruitgang (9). |
| --- | --- |

4.1.3.

Zoals uit de overgang naar een democratie in Centraal- en Oost-Europa is gebleken, speelt het maatschappelijk middenveld een essentiële rol bij stabilisering en democratisering. Met behulp van de instrumenten van het ENB moeten er substantiële middelen worden ingezet voor het versterken van de organisatorische capaciteit van het maatschappelijk middenveld en het betrekken van dit maatschappelijk middenveld bij bestuurlijke processen (8). Een essentieel aspect daarvan is het ondersteunen van de sociale dialoog en de geïnstitutionaliseerde openbare raadpleging aangezien dit instrumenten zijn die bijdragen aan het tot stand brengen van consensus en democratische vooruitgang (9).

| 4.1.4. | De EU moet in bilaterale overeenkomsten ook clausules opnemen met betrekking tot de bescherming van de democratische vrijheden en individuele rechten en, nog belangrijker, met betrekking tot de uitvoering ervan. Het EESC verzoekt om in de evaluatie van het bestuur van een land benchmarks op te nemen voor de behandeling van het maatschappelijk middenveld (wetgevend kader, capaciteitsopbouw, dialoog, etc.), de mensenrechten en de economische, sociale en culturele rechten (10). |
| --- | --- |

4.1.4.

De EU moet in bilaterale overeenkomsten ook clausules opnemen met betrekking tot de bescherming van de democratische vrijheden en individuele rechten en, nog belangrijker, met betrekking tot de uitvoering ervan. Het EESC verzoekt om in de evaluatie van het bestuur van een land benchmarks op te nemen voor de behandeling van het maatschappelijk middenveld (wetgevend kader, capaciteitsopbouw, dialoog, etc.), de mensenrechten en de economische, sociale en culturele rechten (10).

| 4.1.5. | Het EESC vraagt dat het maatschappelijk middenveld nauwer wordt betrokken bij het uitwerken, implementeren en bewaken van de overeenkomsten tussen de EU en de ENB-landen (11). ENB-voortgangsrapportages moeten niet alleen een weergave vormen van officiële regeringsinformatie en -standpunten, maar moeten ook gebruikmaken van bredere bijdragen door overheidsinstanties en niet-gouvernementele actoren. Het EESC is van mening dat het maatschappelijk middenveld van zowel de EU als de partnerlanden moet worden betrokken bij de uitvoering van een duurzaamheidseffectbeoordeling, voorafgaand aan de onderhandelingen, en dat in de toekomstige DCFTA’s mechanismes moeten worden opgenomen inzake het maatschappelijk middenveld (12). |
| --- | --- |

4.1.5.

Het EESC vraagt dat het maatschappelijk middenveld nauwer wordt betrokken bij het uitwerken, implementeren en bewaken van de overeenkomsten tussen de EU en de ENB-landen (11). ENB-voortgangsrapportages moeten niet alleen een weergave vormen van officiële regeringsinformatie en -standpunten, maar moeten ook gebruikmaken van bredere bijdragen door overheidsinstanties en niet-gouvernementele actoren. Het EESC is van mening dat het maatschappelijk middenveld van zowel de EU als de partnerlanden moet worden betrokken bij de uitvoering van een duurzaamheidseffectbeoordeling, voorafgaand aan de onderhandelingen, en dat in de toekomstige DCFTA’s mechanismes moeten worden opgenomen inzake het maatschappelijk middenveld (12).

| 4.1.6. | De organisaties uit het maatschappelijk middenveld in de lidstaten en de ENB-landen moeten eenvoudig toegang hebben tot de instrumenten van het ENB. Deze instrumenten moeten dialoog, engagement en de uitwisseling van ideeën bevorderen. Het EESC benadrukt dat de sociale partners, organisaties uit het maatschappelijk middenveld en de economische en sociale raden van de lidstaten een essentiële rol spelen bij het uitwisselen van ervaring en kennis, verspreiden van informatie, benchmarking, overdragen van expertise en beheren van bestuurlijke middelen (13). |
| --- | --- |

4.1.6.

De organisaties uit het maatschappelijk middenveld in de lidstaten en de ENB-landen moeten eenvoudig toegang hebben tot de instrumenten van het ENB. Deze instrumenten moeten dialoog, engagement en de uitwisseling van ideeën bevorderen. Het EESC benadrukt dat de sociale partners, organisaties uit het maatschappelijk middenveld en de economische en sociale raden van de lidstaten een essentiële rol spelen bij het uitwisselen van ervaring en kennis, verspreiden van informatie, benchmarking, overdragen van expertise en beheren van bestuurlijke middelen (13).

4.2.   
  Sociale dialoog

| 4.2.1. | Het EESC heeft voortdurend benadrukt dat sociale dialoog van het allergrootste belang is voor het bevorderen van economische ontwikkeling en democratisering. Ook heeft het onderstreept dat het ENB is grote lijnen succesvol is geweest (14). Sociale dialoog moet worden aangemoedigd, zowel in de oostelijke als in de zuidelijke landen van het ENB. Het EESC doet een oproep om de onafhankelijkheid van de sociale partners en de organisaties uit het maatschappelijk middenveld te respecteren. Dit is een van de fundamentele mensenrechten en sociale rechten, zoals vastgelegd door internationale en Europese organisaties (15). |
| --- | --- |

4.2.1.

Het EESC heeft voortdurend benadrukt dat sociale dialoog van het allergrootste belang is voor het bevorderen van economische ontwikkeling en democratisering. Ook heeft het onderstreept dat het ENB is grote lijnen succesvol is geweest (14). Sociale dialoog moet worden aangemoedigd, zowel in de oostelijke als in de zuidelijke landen van het ENB. Het EESC doet een oproep om de onafhankelijkheid van de sociale partners en de organisaties uit het maatschappelijk middenveld te respecteren. Dit is een van de fundamentele mensenrechten en sociale rechten, zoals vastgelegd door internationale en Europese organisaties (15).

| 4.2.2. | Het EESC roept op om de naleving van deze grondrechten, in het bijzonder de vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen, volledig te erkennen. Het roept de betrokken landen op om de noodzakelijke inspanningen te leveren om vorderingen te maken met de integratie van de door het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, het Europees Sociaal Handvest (Raad van Europa) en de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) vastgelegde Europese en internationale normen en de oprichting van de „sociale rechtsstaat”. Naleving van deze normen moet een van de formele criteria zijn bij de opstelling en evaluatie van de associatieovereenkomsten (16). |
| --- | --- |

4.2.2.

Het EESC roept op om de naleving van deze grondrechten, in het bijzonder de vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen, volledig te erkennen. Het roept de betrokken landen op om de noodzakelijke inspanningen te leveren om vorderingen te maken met de integratie van de door het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, het Europees Sociaal Handvest (Raad van Europa) en de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) vastgelegde Europese en internationale normen en de oprichting van de „sociale rechtsstaat”. Naleving van deze normen moet een van de formele criteria zijn bij de opstelling en evaluatie van de associatieovereenkomsten (16).

| 4.2.3. | Ondanks het feit dat in alle ENB-landen werkgevers- en werknemersorganisaties bestaan, scoort de sociale dialoog, die belangrijk is voor het tot stand brengen van duurzame groei en sociale vrede in de maatschappij, tot nu toe vrij zwak in die landen. Er moet een systematisch programma worden ontwikkeld om in de EU en de partnerlanden de uitwisseling te bevorderen van de beste praktijken op het gebied van het sociaal beleid en het werkgelegenheidsbeleid. |
| --- | --- |

4.2.3.

Ondanks het feit dat in alle ENB-landen werkgevers- en werknemersorganisaties bestaan, scoort de sociale dialoog, die belangrijk is voor het tot stand brengen van duurzame groei en sociale vrede in de maatschappij, tot nu toe vrij zwak in die landen. Er moet een systematisch programma worden ontwikkeld om in de EU en de partnerlanden de uitwisseling te bevorderen van de beste praktijken op het gebied van het sociaal beleid en het werkgelegenheidsbeleid.

4.3.   
  Culturele dialoog

| 4.3.1. | Het ENB moet het begrip bevorderen — zowel tussen ENB-landen als tussen de EU en ENB-landen — voor elkaars cultuur, religieuze dialoog en culturele diversiteit. Op de lange termijn hangen stabiliteit en democratisering in de ENB-landen ook af van de levensvatbaarheid van culturele en religieuze modellen en van de mate waarin deze tolerant en inclusief zijn. |
| --- | --- |

4.3.1.

Het ENB moet het begrip bevorderen — zowel tussen ENB-landen als tussen de EU en ENB-landen — voor elkaars cultuur, religieuze dialoog en culturele diversiteit. Op de lange termijn hangen stabiliteit en democratisering in de ENB-landen ook af van de levensvatbaarheid van culturele en religieuze modellen en van de mate waarin deze tolerant en inclusief zijn.

| 4.3.2. | Het is van belang culturele (evenals economische en politieke) dialoog en consensus te stimuleren. Dit moet worden vertaald in effectieve en aanzienlijke financiële steun en netwerksteun voor interculturele dialoog, onafhankelijke culturele productie en openbaar debat. Daarmee moeten de stem en de zichtbaarheid worden versterkt van onafhankelijke denkers, artiesten en activisten uit ENB-landen, en moeten hun productieve interacties met het publiek in hun land en in de EU worden bevorderd. |
| --- | --- |

4.3.2.

Het is van belang culturele (evenals economische en politieke) dialoog en consensus te stimuleren. Dit moet worden vertaald in effectieve en aanzienlijke financiële steun en netwerksteun voor interculturele dialoog, onafhankelijke culturele productie en openbaar debat. Daarmee moeten de stem en de zichtbaarheid worden versterkt van onafhankelijke denkers, artiesten en activisten uit ENB-landen, en moeten hun productieve interacties met het publiek in hun land en in de EU worden bevorderd.

4.4.   
  Zichtbaarheid en communicatie

| 4.4.1. | Een herziening van het ENB moet een stimulus zijn om de communicatie te bevorderen over de belangen en de waarden van de EU, zowel binnen de EU als in de partnerlanden. Dit is des te belangrijker ten overstaan van de groeiende golf van propaganda afkomstig van terreurgroepen en Rusland (17). De EU moet een helder signaal afgeven aan de burgers van ENB-landen dat dit beleid gericht is op mensen, hun veiligheid en hun welzijn. Dit vergt nieuwe instrumenten waarmee lokale overheden, media en ngo’s kunnen worden bereikt. |
| --- | --- |

4.4.1.

Een herziening van het ENB moet een stimulus zijn om de communicatie te bevorderen over de belangen en de waarden van de EU, zowel binnen de EU als in de partnerlanden. Dit is des te belangrijker ten overstaan van de groeiende golf van propaganda afkomstig van terreurgroepen en Rusland (17). De EU moet een helder signaal afgeven aan de burgers van ENB-landen dat dit beleid gericht is op mensen, hun veiligheid en hun welzijn. Dit vergt nieuwe instrumenten waarmee lokale overheden, media en ngo’s kunnen worden bereikt.

| 4.4.2. | Algehele bewustwording is van essentieel belang om de betekenis van het ENB voor de behoeften van mensen te kunnen beoordelen en op waarde te kunnen schatten. Vrijheid van meningsuiting, levensovertuiging en media, en informatieveiligheid in het EU-nabuurschap is van cruciaal belang. Om de maatschappij weerbaarder te maken tegen agressieve propaganda moet de ondersteuning van de toegang van mensen tot internet, en van vrije en onafhankelijke media, onderzoeksjournalistiek en samenwerkingsinitiatieven tussen de media in de EU en de ENB-landen (media twinning) een van de belangrijkste doelstellingen zijn. |
| --- | --- |

4.4.2.

Algehele bewustwording is van essentieel belang om de betekenis van het ENB voor de behoeften van mensen te kunnen beoordelen en op waarde te kunnen schatten. Vrijheid van meningsuiting, levensovertuiging en media, en informatieveiligheid in het EU-nabuurschap is van cruciaal belang. Om de maatschappij weerbaarder te maken tegen agressieve propaganda moet de ondersteuning van de toegang van mensen tot internet, en van vrije en onafhankelijke media, onderzoeksjournalistiek en samenwerkingsinitiatieven tussen de media in de EU en de ENB-landen (media twinning) een van de belangrijkste doelstellingen zijn.

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

(1)  EESC-advies over „De sociale dialoog in de landen van het Oostelijk Partnerschap” (PB C 161 van 6.6.2013, blz. 40).

1

De sociale dialoog in de landen van het Oostelijk Partnerschap

(2)  PB C 218 van 23.7.2011, blz. 91.

2

(3)  PB C 458 van 19.12.2014, blz. 7.

3

(4)  PB C 451 van 16.12.2014, blz. 1.

4

(5)  Zie voetnoot 3.

5

(6)  PB C 43 van 15.2.2012, blz. 89.

6

(7)  Zie voetnoot 6.

7

(8)  Zie ook PB C 351 van 15.11.2012, blz. 27.

8

(9)  Zie ook PB C 248 van 25.8.2011, blz. 37.

9

(10)  PB C 376 van 22.12.2011, blz. 32.

10

(11)  Zie ook PB C 299 van 4.10.2012, blz. 34 en PB C 12 van 15.1.2015, blz. 48.

11

(12)  Zie voetnoot 9.

12

(13)  Zie voetnoot 10.

13

(14)  Zie het EESC-advies over de „Bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan het Oostelijk Partnerschap” (PB C 277 van 17.11.2009, blz. 30; PB C 248 van 25.8.2011, blz. 37).

14

Bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan het Oostelijk Partnerschap

(15)  Zie voetnoot 1.

15

(16)  Zie voetnoot 1.

16

(17)  Zie het informatief rapport van het EESC over REX/432 „Gebruik van de media om sociaalpolitieke processen in de EU en de Oostelijke nabuurlanden te beïnvloeden” (nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad).

17

Gebruik van de media om sociaalpolitieke processen in de EU en de Oostelijke nabuurlanden te beïnvloeden

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/99 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/99

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot intrekking van Richtlijn 76/621/EEG van de Raad betreffende de vaststelling van het maximumgehalte aan erucazuur in oliën en vetten, en van Verordening (EG) nr. 320/2006 van de Raad tot instelling van een tijdelijke regeling voor de herstructurering van de suikerindustrie

(COM(2015) 174 final — 2015/0090 COD)

(2015/C 383/14)

Het Europees Parlement en de Raad hebben op 27 april 2015 en 11 mei 2015 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 43, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) te raadplegen over de

„Verordening van het Europees Parlement en de Raad tot intrekking van Richtlijn 76/621/EEG van de Raad betreffende de vaststelling van het maximumgehalte aan erucazuur in oliën en vetten, en van Verordening (EG) nr. 320/2006 van de Raad tot instelling van een tijdelijke regeling voor de herstructurering van de suikerindustrie”

(COM(2015) 174 final — 2015/0090 COD).

Aangezien het Comité volledig instemt met dit voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 1 juli), besloten hierover een positief advies uit te brengen.

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---

| 17.11.2015 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 383/100 |
| --- | --- | --- | --- |

17.11.2015

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 383/100

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende een meerjarig herstelplan voor blauwvintonijn in het oostelijke deel van de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 302/2009

(COM(2015) 180 final — 2015/0096 (COD))

(2015/C 383/15)

Het Europees Parlement en de Raad hebben op 30 april 2015 en 7 mei 2015 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 43, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) te raadplegen over het

„Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende een meerjarig herstelplan voor blauwvintonijn in het oostelijke deel van de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 302/2009”

COM(2015) 180 final — 2015/0096 (COD).

Aangezien het Comité volledig instemt met dit voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 1 juli 2015), besloten hierover een positief advies uit te brengen.

Brussel, 1 juli 2015.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Henri MALOSSE

---