# Publicatieblad L 235/2011

| | ISSN 1725-2598
  doi:10.3000/17252598.L_2011.235.nld |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 235 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 54e jaargang10 september 2011 |

ISSN 1725-2598

doi:10.3000/17252598.L_2011.235.nld

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 235

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

54e jaargang10 september 2011

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | BESLUITEN |
| | | 2011/526/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 29 september 2010 Betreffende steunmaatregel C 32/09 (ex NN 50/09) van Duitsland voor de herstructurering van Sparkasse KölnBonn
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2010) 6470)

   (
  1
  ) | 1 |
| | | 2011/527/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 26 januari 2011 betreffende de steunmaatregel van Duitsland C 7/10 (ex CP 250/09 en NN 5/10) KStG, Sanierungsklausel
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 275)

   (
  1
  ) | 26 |
| | | 2011/528/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 8 maart 2011 betreffende de staatssteun in zaak C 24/09 (ex N 446/08) — Staatssteun voor energie-intensieve ondernemingen, Wet op groene elektriciteit, Oostenrijk
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 1363)

   (
  1
  ) | 42 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

BESLUITEN

2011/526/EU

*

Besluit van de Commissie van 29 september 2010 Betreffende steunmaatregel C 32/09 (ex NN 50/09) van Duitsland voor de herstructurering van Sparkasse KölnBonn
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2010) 6470)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2010) 6470)

1

1

2011/527/EU

*

Besluit van de Commissie van 26 januari 2011 betreffende de steunmaatregel van Duitsland C 7/10 (ex CP 250/09 en NN 5/10) KStG, Sanierungsklausel
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 275)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 275)

1

26

2011/528/EU

*

Besluit van de Commissie van 8 maart 2011 betreffende de staatssteun in zaak C 24/09 (ex N 446/08) — Staatssteun voor energie-intensieve ondernemingen, Wet op groene elektriciteit, Oostenrijk
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 1363)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 1363)

1

42

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

BESLUITEN

| 10.9.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 235/1 |
| --- | --- | --- | --- |

10.9.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 235/1

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 29 september 2010

Betreffende steunmaatregel C 32/09 (ex NN 50/09) van Duitsland voor de herstructurering van Sparkasse KölnBonn

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2010) 6470)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2011/526/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de lidstaten en andere belanghebbenden overeenkomstig de voornoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Duitsland heeft de steunmaatregelen op 21 oktober 2009 bij de Commissie aangemeld. |
| --- | --- |

(1)

Duitsland heeft de steunmaatregelen op 21 oktober 2009 bij de Commissie aangemeld.

| (2) | In haar besluit van 4 november 2009 (2) (hierna „besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) kwam de Commissie tot de voorlopige conclusie dat de herkapitalisatiemaatregelen ten gunste van Sparkasse KölnBonn (hierna ook „de spaarbank” genoemd) staatssteun vormen, en betwijfelde de Commissie dat de maatregelen ten faveure van Sparkasse overeenkomstig artikel 107, lid 3, VWEU met de interne markt verenigbaar kunnen worden verklaard. Voorts verzocht de Commissie Duitsland een herstructureringsplan in te dienen. |
| --- | --- |

(2)

In haar besluit van 4 november 2009 (2) (hierna „besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) kwam de Commissie tot de voorlopige conclusie dat de herkapitalisatiemaatregelen ten gunste van Sparkasse KölnBonn (hierna ook „de spaarbank” genoemd) staatssteun vormen, en betwijfelde de Commissie dat de maatregelen ten faveure van Sparkasse overeenkomstig artikel 107, lid 3, VWEU met de interne markt verenigbaar kunnen worden verklaard. Voorts verzocht de Commissie Duitsland een herstructureringsplan in te dienen.

| (3) | Bij de bekendmaking van het besluit tot inleiding van de procedure in het Publicatieblad van de Europese Unie op 6 januari 2010 werden de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen kenbaar te maken. |
| --- | --- |

(3)

Bij de bekendmaking van het besluit tot inleiding van de procedure in het Publicatieblad van de Europese Unie op 6 januari 2010 werden de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen kenbaar te maken.

| (4) | Op 11 februari 2010 heeft Duitsland het herstructureringsplan voor Sparkasse KölnBonn voorgelegd, dat in de periode december 2009 tot september 2010 het voorwerp van verschillende bijeenkomsten en telefonische vergaderingen was. |
| --- | --- |

(4)

Op 11 februari 2010 heeft Duitsland het herstructureringsplan voor Sparkasse KölnBonn voorgelegd, dat in de periode december 2009 tot september 2010 het voorwerp van verschillende bijeenkomsten en telefonische vergaderingen was.

| (5) | Op 15 januari 2010, op 10, 12 en 24 februari 2010, op 10 en 26 maart 2010, op 21 en 28 mei 2010, op 8 en 11 juni 2010, op 23 juli 2010 en op 10 en 23 augustus 2010 heeft Duitsland verdere informatie en bijgewerkte gegevens met betrekking tot het herstructureringsplan verstrekt. De definitieve versie van het herstructureringsplan werd op 1 september 2010 ingediend. |
| --- | --- |

(5)

Op 15 januari 2010, op 10, 12 en 24 februari 2010, op 10 en 26 maart 2010, op 21 en 28 mei 2010, op 8 en 11 juni 2010, op 23 juli 2010 en op 10 en 23 augustus 2010 heeft Duitsland verdere informatie en bijgewerkte gegevens met betrekking tot het herstructureringsplan verstrekt. De definitieve versie van het herstructureringsplan werd op 1 september 2010 ingediend.

2.   BESCHRIJVING VAN DE BEGUNSTIGDE FINANCIËLE INSTELLING

| (6) | Sparkasse KölnBonn is een Duitse spaarbank, die in 2005 is ontstaan uit de fusie van Stadtsparkasse Köln en Sparkasse Bonn, waarvan de respectieve „Träger” (een voor de spaarkas verantwoordelijke overheidsinstantie) (hierna ook „de aandeelhouders” genoemd) de stad Keulen en de de stad Bonn waren. Indirect bezit de stad Keulen een belang van 70 %, de stad Bonn een aandeel van 30 % in de nieuwe financiële instelling. Sinds de fusie is het Zweckverband Sparkasse KölnBonn (samenwerkingsverband Sparkasse KölnBonn) (hierna „Zweckverband” genoemd) de „Träger” van de spaarbank. Het Zweckverband is een publiekrechtelijk lichaam (Körperschaft des öffentlichen Rechts) waarin de stad Keulen een belang van 70 % en de stad Bonn een belang van 30 % heeft. |
| --- | --- |

(6)

Sparkasse KölnBonn is een Duitse spaarbank, die in 2005 is ontstaan uit de fusie van Stadtsparkasse Köln en Sparkasse Bonn, waarvan de respectieve „Träger” (een voor de spaarkas verantwoordelijke overheidsinstantie) (hierna ook „de aandeelhouders” genoemd) de stad Keulen en de de stad Bonn waren. Indirect bezit de stad Keulen een belang van 70 %, de stad Bonn een aandeel van 30 % in de nieuwe financiële instelling. Sinds de fusie is het Zweckverband Sparkasse KölnBonn (samenwerkingsverband Sparkasse KölnBonn) (hierna „Zweckverband” genoemd) de „Träger” van de spaarbank. Het Zweckverband is een publiekrechtelijk lichaam (Körperschaft des öffentlichen Rechts) waarin de stad Keulen een belang van 70 % en de stad Bonn een belang van 30 % heeft.

| (7) | Eind 2008 was Sparkasse KölnBonn de op één na grootste spaarbank van Duitsland met een balanstotaal van 31 miljard EUR. Sparkasse KölnBonn had destijds een rating Aa2 van Moody’s, die op 15 maart 2010 werd verlaagd naar A1. |
| --- | --- |

(7)

Eind 2008 was Sparkasse KölnBonn de op één na grootste spaarbank van Duitsland met een balanstotaal van 31 miljard EUR. Sparkasse KölnBonn had destijds een rating Aa2 van Moody’s, die op 15 maart 2010 werd verlaagd naar A1.

| (8) | De spaarbank verricht bancaire diensten voor particulieren (Privatkundengeschäft) en ondernemingen (Firmenkundengeschäft). Bovendien ontplooit de spaarbank op regionaal niveau activiteiten op het gebied van projectfinanciering, op de kapitaalmarkten en andere onderdelen van de financiële sector, zoals vermogensbeheer. |
| --- | --- |

(8)

De spaarbank verricht bancaire diensten voor particulieren (Privatkundengeschäft) en ondernemingen (Firmenkundengeschäft). Bovendien ontplooit de spaarbank op regionaal niveau activiteiten op het gebied van projectfinanciering, op de kapitaalmarkten en andere onderdelen van de financiële sector, zoals vermogensbeheer.

| (9) | De spaarbank is uitsluitend actief in de economische regio Keulen-Bonn, waar de bank in 2008 wat deposito’s van particuliere klanten betreft een marktaandeel van [30-35] (3) % had, terwijl in hetzelfde jaar het marktaandeel bij de kredietverlening aan particulieren [20-25] % en bij de kredietverlening aan ondernemingen [15-20] % bedroeg (4). |
| --- | --- |

(9)

De spaarbank is uitsluitend actief in de economische regio Keulen-Bonn, waar de bank in 2008 wat deposito’s van particuliere klanten betreft een marktaandeel van [30-35] (3) % had, terwijl in hetzelfde jaar het marktaandeel bij de kredietverlening aan particulieren [20-25] % en bij de kredietverlening aan ondernemingen [15-20] % bedroeg (4).

3.   DE STEUNMAATREGELEN

| (10) | Het kapitaal van Sparkasse KölnBonn werd versterkt met in totaal 650 miljoen EUR, en wel door:






  i) | de uitgifte van winstbewijzen (Genussrechte) eind 2008, en |
| --- | --- | --- |

(10)

Het kapitaal van Sparkasse KölnBonn werd versterkt met in totaal 650 miljoen EUR, en wel door:

i)

de uitgifte van winstbewijzen (Genussrechte) eind 2008, en

| ii) | een stille deelneming (Stille Einlage) begin 2009. |
| --- | --- |

ii)

een stille deelneming (Stille Einlage) begin 2009.

3.1.   Winstbewijzen

| (11) | In december 2008 heeft Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft winstbewijzen op naam ter waarde van 300 miljoen EUR van de spaarbank verworven (in twee tranches van 150 miljoen EUR). |
| --- | --- |

(11)

In december 2008 heeft Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft winstbewijzen op naam ter waarde van 300 miljoen EUR van de spaarbank verworven (in twee tranches van 150 miljoen EUR).

| (12) | De Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft (hierna „Förderungsgesellschaft” genoemd) is een volle dochteronderneming van de spaarbankengroep Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (hierna „RSGV” genoemd). De RSGV is een publiekrechtelijk lichaam dat als koepelorganisatie (Dachverband) van de in het Rijnland gevestigde spaarbanken fungeert en dat de spaarbanken, en daarmee uiteindelijk ook de publiekrechtelijke lichamen en hun (publieke) aandeelhouders, vertegenwoordigt. De bedrijfsdoelstelling van de Förderungsgesellschaft is volgens haar statuten de ondersteuning van de spaarbanken die zijn aangesloten bij de RSGV. De Förderungsgesellschaft mag het kapitaal van de spaarbanken alleen ten behoeve van de bevordering van de kredietverleningsactiviteiten versterken en mag daartoe kredieten opnemen. |
| --- | --- |

(12)

De Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft (hierna „Förderungsgesellschaft” genoemd) is een volle dochteronderneming van de spaarbankengroep Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (hierna „RSGV” genoemd). De RSGV is een publiekrechtelijk lichaam dat als koepelorganisatie (Dachverband) van de in het Rijnland gevestigde spaarbanken fungeert en dat de spaarbanken, en daarmee uiteindelijk ook de publiekrechtelijke lichamen en hun (publieke) aandeelhouders, vertegenwoordigt. De bedrijfsdoelstelling van de Förderungsgesellschaft is volgens haar statuten de ondersteuning van de spaarbanken die zijn aangesloten bij de RSGV. De Förderungsgesellschaft mag het kapitaal van de spaarbanken alleen ten behoeve van de bevordering van de kredietverleningsactiviteiten versterken en mag daartoe kredieten opnemen.

| (13) | De winstbewijzen hebben een coupon van 8 % en een looptijd tot en met 31 december 2013. Uit oogpunt van het bankentoezicht moeten de winstbewijzen worden beschouwd als Tier-2-kapitaal (aanvullend vermogen). |
| --- | --- |

(13)

De winstbewijzen hebben een coupon van 8 % en een looptijd tot en met 31 december 2013. Uit oogpunt van het bankentoezicht moeten de winstbewijzen worden beschouwd als Tier-2-kapitaal (aanvullend vermogen).

| (14) | De winstbewijzen participeren het verlies op jaarbasis (Jahresfehlbetrag) overeenkomstig de verhouding tussen de waarde van de winstbewijzen en de waarde van het overige eigen vermogen dat verlies absorbeert. Voor de winstbewijzen geldt een [...] nabetalingsrecht, dat wil zeggen dat achterstallige winstuitkeringen maximaal [2 tot 6] jaar na het einde van de looptijd alsnog moeten worden uitbetaald. Dit geldt ook voor betalingen ter aanvulling van het eventueel op grond van verliesneming verminderde nominale bedrag van de winstbewijzen. |
| --- | --- |

(14)

De winstbewijzen participeren het verlies op jaarbasis (Jahresfehlbetrag) overeenkomstig de verhouding tussen de waarde van de winstbewijzen en de waarde van het overige eigen vermogen dat verlies absorbeert. Voor de winstbewijzen geldt een [...] nabetalingsrecht, dat wil zeggen dat achterstallige winstuitkeringen maximaal [2 tot 6] jaar na het einde van de looptijd alsnog moeten worden uitbetaald. Dit geldt ook voor betalingen ter aanvulling van het eventueel op grond van verliesneming verminderde nominale bedrag van de winstbewijzen.

| (15) | Ter financiering van de winstbewijzen heeft de Förderungsgesellschaft twee kredieten opgenomen bij [...]. Voor deze kredieten wordt gedurende de looptijd van de winstbewijzen een vaste jaarlijkse rente van [4-5]% berekend. De RSGV staat tegenover [...] borg voor deze kredieten; hiervoor ontvangt de RSGV van de Förderungsgesellschaft een garantievergoeding van [1,8-2,5] %. |
| --- | --- |

(15)

Ter financiering van de winstbewijzen heeft de Förderungsgesellschaft twee kredieten opgenomen bij [...]. Voor deze kredieten wordt gedurende de looptijd van de winstbewijzen een vaste jaarlijkse rente van [4-5]% berekend. De RSGV staat tegenover [...] borg voor deze kredieten; hiervoor ontvangt de RSGV van de Förderungsgesellschaft een garantievergoeding van [1,8-2,5] %.

3.2.   Stille deelneming

| (16) | Op 2 januari 2009 en 27 februari 2009 werden tussen de spaarbank en het Zweckverband overeenkomsten gesloten over de oprichting van een stille vennootschap (Stillen Gesellschaft) ter waarde van 350 miljoen EUR; de eerste tranche van 300 miljoen EUR werd op 2 januari 2009, de tweede tranche van 50 miljoen EUR op 1 april 2009 uitbetaald. Een stille deelneming is een structuur waarbij de kapitaalverstrekker geen stemrecht verwerft, maar een vergoeding ontvangt. De stille deelneming geldt voor onbepaalde tijd en staat bij de spaarbank als Tier-1-kapitaal (kernvermogen) in de boeken. De stille deelneming wordt aangehouden door het Zweckverband. |
| --- | --- |

(16)

Op 2 januari 2009 en 27 februari 2009 werden tussen de spaarbank en het Zweckverband overeenkomsten gesloten over de oprichting van een stille vennootschap (Stillen Gesellschaft) ter waarde van 350 miljoen EUR; de eerste tranche van 300 miljoen EUR werd op 2 januari 2009, de tweede tranche van 50 miljoen EUR op 1 april 2009 uitbetaald. Een stille deelneming is een structuur waarbij de kapitaalverstrekker geen stemrecht verwerft, maar een vergoeding ontvangt. De stille deelneming geldt voor onbepaalde tijd en staat bij de spaarbank als Tier-1-kapitaal (kernvermogen) in de boeken. De stille deelneming wordt aangehouden door het Zweckverband.

| (17) | Ter financiering van de stille deelneming heeft het Zweckverband voor de eerste tranche een krediet van 300 miljoen EUR opgenomen. Dit krediet wordt voor 50 % door [...] en voor 50 % door [...] verstrekt. Het Zweckverband betaalt hiervoor een vergoeding van [0,7-1,1] % boven het 12-maands Euribor-tarief. De tweede tranche van 50 miljoen EUR werd geherfinancierd met een krediet van [...] waarvoor een vergoeding van [0,7-1,1] % boven het Euribor-tarief wordt betaald. Voor het krediet van het Zweckverband werden door de stad Keulen en de stad Bonn geen bijzondere zekerheden gesteld. Volgens de statuten van het Zweckverband zijn beide steden echter onbeperkt aansprakelijk voor de verplichtingen aangegaan door het Zweckverband. |
| --- | --- |

(17)

Ter financiering van de stille deelneming heeft het Zweckverband voor de eerste tranche een krediet van 300 miljoen EUR opgenomen. Dit krediet wordt voor 50 % door [...] en voor 50 % door [...] verstrekt. Het Zweckverband betaalt hiervoor een vergoeding van [0,7-1,1] % boven het 12-maands Euribor-tarief. De tweede tranche van 50 miljoen EUR werd geherfinancierd met een krediet van [...] waarvoor een vergoeding van [0,7-1,1] % boven het Euribor-tarief wordt betaald. Voor het krediet van het Zweckverband werden door de stad Keulen en de stad Bonn geen bijzondere zekerheden gesteld. Volgens de statuten van het Zweckverband zijn beide steden echter onbeperkt aansprakelijk voor de verplichtingen aangegaan door het Zweckverband.

| (18) | De spaarbank betaalt voor de stille deelneming een vergoeding van 7,25 % boven het 12-maands Euribor-tarief. De hoogte van deze vergoeding werd vastgesteld na inwinning van een fairness opinion bij de Deutsche Bank. De uitkering van de vergoedingen is afhankelijk van winst over het boekjaar en blijft uit indien de spaarbank in het betrokken jaar geen winst boekt. De betaling van de vergoeding is uitgesloten indien het aandeel van het eigen vermogen op het tijdstip waarop de vergoeding verschuldigd is, minder dan 9 % bedraagt en de betaling tot een (hoger) verlies over het betreffende boekjaar zou leiden. Ingeval van niet-uitkering van de vergoeding voor de stille deelneming is de spaarbank niet verplicht tot nabetaling van de niet-uitgekeerde bedragen. Bovendien deelt de stille deelneming evenredig aan het totale verliesabsorberende kapitaal in een eventueel verlies over het boekjaar. |
| --- | --- |

(18)

De spaarbank betaalt voor de stille deelneming een vergoeding van 7,25 % boven het 12-maands Euribor-tarief. De hoogte van deze vergoeding werd vastgesteld na inwinning van een fairness opinion bij de Deutsche Bank. De uitkering van de vergoedingen is afhankelijk van winst over het boekjaar en blijft uit indien de spaarbank in het betrokken jaar geen winst boekt. De betaling van de vergoeding is uitgesloten indien het aandeel van het eigen vermogen op het tijdstip waarop de vergoeding verschuldigd is, minder dan 9 % bedraagt en de betaling tot een (hoger) verlies over het betreffende boekjaar zou leiden. Ingeval van niet-uitkering van de vergoeding voor de stille deelneming is de spaarbank niet verplicht tot nabetaling van de niet-uitgekeerde bedragen. Bovendien deelt de stille deelneming evenredig aan het totale verliesabsorberende kapitaal in een eventueel verlies over het boekjaar.

4.   HET HERSTRUCTURERINGSPLAN

| (19) | Het herstructureringsplan voorziet in de ontwikkeling van Sparkasse KölnBonn tot een regionaal opererende Vertriebssparkasse conform het in de statuten vastgelegde bedrijfsmodel. De financiële instelling zal zich concentreren op de voor een retailbank kenmerkende dienstverlening aan traditionele doelgroepen, d.w.z. particulieren en het mkb, zich terugtrekken uit activiteiten zoals handel voor eigen rekening en beleggingen in gestructureerde producten, en dochterondernemingen af te stoten die niet tot haar kernactiviteiten behoren. Daarnaast zal de spaarbank haar beheerskosten aanzienlijk verminderen. |
| --- | --- |

(19)

Het herstructureringsplan voorziet in de ontwikkeling van Sparkasse KölnBonn tot een regionaal opererende Vertriebssparkasse conform het in de statuten vastgelegde bedrijfsmodel. De financiële instelling zal zich concentreren op de voor een retailbank kenmerkende dienstverlening aan traditionele doelgroepen, d.w.z. particulieren en het mkb, zich terugtrekken uit activiteiten zoals handel voor eigen rekening en beleggingen in gestructureerde producten, en dochterondernemingen af te stoten die niet tot haar kernactiviteiten behoren. Daarnaast zal de spaarbank haar beheerskosten aanzienlijk verminderen.

4.1.   Beschrijving van het herstructureringsplan

| (20) | De spaarbank zal zich gaan concentreren op in de economische regio Keulen-Bonn gevestigde klanten in de segmenten particulieren, private banking, het mkb, ondernemingen en institutionele klanten. In het segment ondernemingen zal de spaarbank zich concentreren op klanten met een jaaromzet beneden de 250 miljoen EUR. |
| --- | --- |

(20)

De spaarbank zal zich gaan concentreren op in de economische regio Keulen-Bonn gevestigde klanten in de segmenten particulieren, private banking, het mkb, ondernemingen en institutionele klanten. In het segment ondernemingen zal de spaarbank zich concentreren op klanten met een jaaromzet beneden de 250 miljoen EUR.

| (21) | De spaarbank zal haar grootste kredietrisico’s verminderen door onder meer kredietlijnen te verlagen, aanvullende zekerheden te verlangen en kredietrisicotransacties met andere financiële instellingen te beperken. In het segment ondernemingen heeft de spaarbank haar blootstelling reeds met 551,5 miljoen EUR weten te verminderen; tegen eind 2013 moet de oorspronkelijke kredietblootstelling ter hoogte van 2,8 miljard EUR (in 2008) met nog eens [0,9-1,1] miljard EUR verlagen. Bovendien wordt beoogd om tegen eind 2013 met behulp van dezelfde eigen vermogensinstrumenten (zie bijlage I, punt 4) het bedrag van bij overheidsinstellingen buiten de regio Keulen-Bonn uitstaande kredieten ter hoogte van [0,8-0,9] miljard EUR te verminderen. |
| --- | --- |

(21)

De spaarbank zal haar grootste kredietrisico’s verminderen door onder meer kredietlijnen te verlagen, aanvullende zekerheden te verlangen en kredietrisicotransacties met andere financiële instellingen te beperken. In het segment ondernemingen heeft de spaarbank haar blootstelling reeds met 551,5 miljoen EUR weten te verminderen; tegen eind 2013 moet de oorspronkelijke kredietblootstelling ter hoogte van 2,8 miljard EUR (in 2008) met nog eens [0,9-1,1] miljard EUR verlagen. Bovendien wordt beoogd om tegen eind 2013 met behulp van dezelfde eigen vermogensinstrumenten (zie bijlage I, punt 4) het bedrag van bij overheidsinstellingen buiten de regio Keulen-Bonn uitstaande kredieten ter hoogte van [0,8-0,9] miljard EUR te verminderen.

| (22) | De spaarbank heeft de handel voor eigen rekening inmiddels gereduceerd van oorspronkelijk 550 miljoen EUR tot thans [20-23] miljoen EUR en is voornemens deze transacties volledig te staken. De spaarbank zal in de toekomst geen transacties voor eigen rekening meer uitvoeren en overweegt om de status van instelling met een handelsportefeuille (Handelsbuchinstitut) op te geven en de nog resterende activiteiten voor eigen rekening af te wikkelen in het kader van de beleggingsportefeuille (Anlagebuch). Deze transacties worden beperkt tot bepaalde producten en mogen een dagelijks kredietrisico van een bepaalde hoogte niet overschrijden (marktrisico < [3-5] miljoen EUR; zie bijlage I, punt 2). |
| --- | --- |

(22)

De spaarbank heeft de handel voor eigen rekening inmiddels gereduceerd van oorspronkelijk 550 miljoen EUR tot thans [20-23] miljoen EUR en is voornemens deze transacties volledig te staken. De spaarbank zal in de toekomst geen transacties voor eigen rekening meer uitvoeren en overweegt om de status van instelling met een handelsportefeuille (Handelsbuchinstitut) op te geven en de nog resterende activiteiten voor eigen rekening af te wikkelen in het kader van de beleggingsportefeuille (Anlagebuch). Deze transacties worden beperkt tot bepaalde producten en mogen een dagelijks kredietrisico van een bepaalde hoogte niet overschrijden (marktrisico < [3-5] miljoen EUR; zie bijlage I, punt 2).

| (23) | Een van de hoofdoorzaken van de verliezen die de spaarbank in 2008 heeft geleden, waren haar beleggingen in zogeheten ABS- en Strategic Asset Allocation (SAA)-portefeuilles. Bij de aankoop van ABS-portefeuilles verwierf de spaarbank geografisch gediversifieerde (5) en grotendeels van een AAA-rating voorziene activa, zoals RMBS (6), CDO (7), CMBS (8), ABS (9) en CLO (10). Eind 2007 had de ABS-portefeuille in de jaarrekening van de spaarbank een boekwaarde van 1,05 miljard EUR. De SAA-portefeuille is een via speciale fondsen beheerd gediversifieerd effectenvermogen, onder meer bestaand uit internationale deelnemingen, REIT’s (11) en obligaties (ook in de activaklassen high yield (hoogrentende effecten) en emerging markets). Eind 2007 vertegenwoordigde deze portefeuille in de jaarrekening van de spaarbank een boekwaarde van 2,2 miljard EUR. Ondanks het feit dat de spaarbank zich inspande voor een brede spreiding van haar ABS- en SAA-portefeuilles, leidde de financiële crisis tot duidelijke waardeverminderingen van deze activa. In 2008 moest de spaarbank afschrijvingen ter waarde van 249 miljoen EUR (12) doen, die grotendeels te wijten waren aan deze beide portefeuilles; in 2007 waren reeds afschrijvingen van 108 miljoen EUR nodig. |
| --- | --- |

(23)

Een van de hoofdoorzaken van de verliezen die de spaarbank in 2008 heeft geleden, waren haar beleggingen in zogeheten ABS- en Strategic Asset Allocation (SAA)-portefeuilles. Bij de aankoop van ABS-portefeuilles verwierf de spaarbank geografisch gediversifieerde (5) en grotendeels van een AAA-rating voorziene activa, zoals RMBS (6), CDO (7), CMBS (8), ABS (9) en CLO (10). Eind 2007 had de ABS-portefeuille in de jaarrekening van de spaarbank een boekwaarde van 1,05 miljard EUR. De SAA-portefeuille is een via speciale fondsen beheerd gediversifieerd effectenvermogen, onder meer bestaand uit internationale deelnemingen, REIT’s (11) en obligaties (ook in de activaklassen high yield (hoogrentende effecten) en emerging markets). Eind 2007 vertegenwoordigde deze portefeuille in de jaarrekening van de spaarbank een boekwaarde van 2,2 miljard EUR. Ondanks het feit dat de spaarbank zich inspande voor een brede spreiding van haar ABS- en SAA-portefeuilles, leidde de financiële crisis tot duidelijke waardeverminderingen van deze activa. In 2008 moest de spaarbank afschrijvingen ter waarde van 249 miljoen EUR (12) doen, die grotendeels te wijten waren aan deze beide portefeuilles; in 2007 waren reeds afschrijvingen van 108 miljoen EUR nodig.

| (24) | Volgens het herstructureringsplan voor de spaarbank passen de ABS- en SAA-portefeuilles niet bij het risicoprofiel van een traditionele Vertriebssparkasse en de nieuwe strategische concentratie op haar kernactiviteiten. Derhalve heeft de spaarbank besloten deze beleggingen tegen 2014 volledig af te stoten dan wel in te krimpen. In maart 2008 heeft de spaarbank haar SAA-beleggingen met de helft verminderd, om haar risicoblootstelling te beperken. Door verdere afstotingen in 2009 kon de SAA-portefeuille tot 468 miljoen EUR worden verlaagd (per 30 september 2009). De impact van de resterende ABS-portefeuille (met een nominale waarde van 970 miljoen EUR per 30 september 2009) op de jaarbalans van de spaarbank kon in 2010 door passende risicovoorzieningen en risicoafdekking worden opgevangen. Er wordt beoogd de rest van de portefeuille in de jaren [2012-2014] af te stoten. |
| --- | --- |

(24)

Volgens het herstructureringsplan voor de spaarbank passen de ABS- en SAA-portefeuilles niet bij het risicoprofiel van een traditionele Vertriebssparkasse en de nieuwe strategische concentratie op haar kernactiviteiten. Derhalve heeft de spaarbank besloten deze beleggingen tegen 2014 volledig af te stoten dan wel in te krimpen. In maart 2008 heeft de spaarbank haar SAA-beleggingen met de helft verminderd, om haar risicoblootstelling te beperken. Door verdere afstotingen in 2009 kon de SAA-portefeuille tot 468 miljoen EUR worden verlaagd (per 30 september 2009). De impact van de resterende ABS-portefeuille (met een nominale waarde van 970 miljoen EUR per 30 september 2009) op de jaarbalans van de spaarbank kon in 2010 door passende risicovoorzieningen en risicoafdekking worden opgevangen. Er wordt beoogd de rest van de portefeuille in de jaren [2012-2014] af te stoten.

| (25) | De spaarbank heeft een begin gemaakt met de uitvoering van een omvangrijk programma voor kostenverlaging, dat onder meer voorziet in een inkrimping van het personeelsbestand, de optimalisering van interne procedures en — tegen medio 2011 — de sluiting van 22 van de in totaal 131 filialen. Op deze manier wordt beoogd de beheerskosten tegen 2014 geleidelijk met [5-8] % te verminderen (13). |
| --- | --- |

(25)

De spaarbank heeft een begin gemaakt met de uitvoering van een omvangrijk programma voor kostenverlaging, dat onder meer voorziet in een inkrimping van het personeelsbestand, de optimalisering van interne procedures en — tegen medio 2011 — de sluiting van 22 van de in totaal 131 filialen. Op deze manier wordt beoogd de beheerskosten tegen 2014 geleidelijk met [5-8] % te verminderen (13).

| (26) | Duitsland zegt toe dat de spaarbank beperkingen met betrekking tot couponbetalingen (bijlage I, punt 7) en reclame (bijlage I, punt 9), een verbod op acquisities (bijlage I, punt 8) en een verbod op prijsleiderschap zal naleven. Het verbod op prijsleiderschap houdt in dat de spaarbank tot eind 2014 voor deposito’s en woningfinanciering geen voordeligere tarieven mag aanbieden dan de concurrent met de voordeligste tarieven onder de tien grootste concurrenten (gerekend naar marktaandeel op de desbetreffende markt in de economische regio Keulen-Bonn wat betreft deposito’s en gerekend naar marktaandeel qua nieuw gesloten overeenkomsten in de Bondsrepubliek Duitsland wat betreft de woningfinanciering, zie bijlage I, punt 5). |
| --- | --- |

(26)

Duitsland zegt toe dat de spaarbank beperkingen met betrekking tot couponbetalingen (bijlage I, punt 7) en reclame (bijlage I, punt 9), een verbod op acquisities (bijlage I, punt 8) en een verbod op prijsleiderschap zal naleven. Het verbod op prijsleiderschap houdt in dat de spaarbank tot eind 2014 voor deposito’s en woningfinanciering geen voordeligere tarieven mag aanbieden dan de concurrent met de voordeligste tarieven onder de tien grootste concurrenten (gerekend naar marktaandeel op de desbetreffende markt in de economische regio Keulen-Bonn wat betreft deposito’s en gerekend naar marktaandeel qua nieuw gesloten overeenkomsten in de Bondsrepubliek Duitsland wat betreft de woningfinanciering, zie bijlage I, punt 5).

4.2.   Herstructurering van de dochterondernemingen

| (27) | De spaarbank wil het aantal dochterondernemingen met een derde terugbrengen. De boekwaarde van de verbonden ondernemingen beliep in de jaarrekening van de spaarbank 635 miljoen EUR per 31 december 2008; tot eind 2009 werden bedrijfsonderdelen ter waarde van [20-40] miljoen EUR afgesloten of geliquideerd, terwijl de afstoting van verdere onderdelen ter waarde van [180-250] miljoen EUR gepland is. Al naargelang de aard van de betrokken dochterondernemingen heeft de spaarbank hierbij twee doelen op het oog. Ten eerste is het de bedoeling om door de afstoting van niet tot de kernactiviteiten van de spaarbank behorende dochterondernemingen (14), die bij regionale ontwikkelingsprojecten, gemeentelijke projecten of projecten in de sociale woningbouw zijn betrokken, het kredietrisico en de kwetsbaarheid van de spaarbank te verminderen. Ten tweede wordt beoogd om met de winst verkregen uit de verkoop van deelnemingen die slechts indirect met de bedrijfsactiviteiten van de moederonderneming te maken hebben, de herstructurering van de spaarbank te financieren (zie bijlage I, punt 10). In bijlage I, punten 10 en 13, is een volledige lijst opgenomen van af te stoten dochterondernemingen. |
| --- | --- |

(27)

De spaarbank wil het aantal dochterondernemingen met een derde terugbrengen. De boekwaarde van de verbonden ondernemingen beliep in de jaarrekening van de spaarbank 635 miljoen EUR per 31 december 2008; tot eind 2009 werden bedrijfsonderdelen ter waarde van [20-40] miljoen EUR afgesloten of geliquideerd, terwijl de afstoting van verdere onderdelen ter waarde van [180-250] miljoen EUR gepland is. Al naargelang de aard van de betrokken dochterondernemingen heeft de spaarbank hierbij twee doelen op het oog. Ten eerste is het de bedoeling om door de afstoting van niet tot de kernactiviteiten van de spaarbank behorende dochterondernemingen (14), die bij regionale ontwikkelingsprojecten, gemeentelijke projecten of projecten in de sociale woningbouw zijn betrokken, het kredietrisico en de kwetsbaarheid van de spaarbank te verminderen. Ten tweede wordt beoogd om met de winst verkregen uit de verkoop van deelnemingen die slechts indirect met de bedrijfsactiviteiten van de moederonderneming te maken hebben, de herstructurering van de spaarbank te financieren (zie bijlage I, punt 10). In bijlage I, punten 10 en 13, is een volledige lijst opgenomen van af te stoten dochterondernemingen.

| (28) | Tot deze laatste groep behoren onder meer deelnemingen in de ondernemingen RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG en neue leben Pensionsverwaltung AG. Deze deelnemingen zijn reeds afgestoten en hebben in totaal rond [25-35] miljoen EUR opgeleverd. |
| --- | --- |

(28)

Tot deze laatste groep behoren onder meer deelnemingen in de ondernemingen RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG en neue leben Pensionsverwaltung AG. Deze deelnemingen zijn reeds afgestoten en hebben in totaal rond [25-35] miljoen EUR opgeleverd.

| (29) | Voor een aantal dochterondernemingen met een verkoopwaarde van rond [70-100] miljoen EUR verwacht de spaarbank dat op grond van het karakter ervan slechts weinig belangstelling bij particuliere kopers zal bestaan. Dit vooral omdat het merendeels om kleine ondernemingen gaat die in samenwerking met de stad Keulen activiteiten ontplooien in de sociale woningbouw en regionale ontwikkeling of waarvan de aandeelhoudersstructuur al in sterke mate wordt bepaald door de deelneming van de stad Keulen. Daarom overweegt de spaarbank om deze activiteiten aan [de stad Keulen of een aan de stad Keulen verbonden onderneming] te verkopen. De ondernemingen zouden in dat geval worden overgedragen tegen marktwaarde, vast te stellen door een onafhankelijke deskundige. De activa van de aan de stad Keulen te verkopen ondernemingen betreffen voornamelijk vastgoedactiviteiten. |
| --- | --- |

(29)

Voor een aantal dochterondernemingen met een verkoopwaarde van rond [70-100] miljoen EUR verwacht de spaarbank dat op grond van het karakter ervan slechts weinig belangstelling bij particuliere kopers zal bestaan. Dit vooral omdat het merendeels om kleine ondernemingen gaat die in samenwerking met de stad Keulen activiteiten ontplooien in de sociale woningbouw en regionale ontwikkeling of waarvan de aandeelhoudersstructuur al in sterke mate wordt bepaald door de deelneming van de stad Keulen. Daarom overweegt de spaarbank om deze activiteiten aan [de stad Keulen of een aan de stad Keulen verbonden onderneming] te verkopen. De ondernemingen zouden in dat geval worden overgedragen tegen marktwaarde, vast te stellen door een onafhankelijke deskundige. De activa van de aan de stad Keulen te verkopen ondernemingen betreffen voornamelijk vastgoedactiviteiten.

| (30) | In het kader van de tenuitvoerlegging van de herstructureringsmaatregelen zal de spaarbank het volume van de door haar aangehouden risicogewogen activa met [2-5] miljard EUR verminderen tot [15-20] miljard EUR (d.w.z. met [15-20] %). (Hierbij is geen rekening gehouden met de groei van de kernactiviteiten tijdens de herstructureringsfase). Wanneer rekening wordt gehouden met de groei van de kernactiviteiten, komt de inkrimping van het volume risicogewogen activa in de periode tot 2014 uit op [10-15] %. De [...] van Sparkasse KölnBonn wordt nominaal met [4-6] miljard EUR teruggebracht tot [20-30] miljard EUR (d.w.z. met [15-20] %). (Hierbij is geen rekening gehouden met de groei van de kernactiviteiten tijdens de herstructureringsfase). Wanneer rekening wordt gehouden met de groei van de kernactiviteiten, bedraagt de vermindering van het volume activa in het kader van de herstructureringsmaatregelen 5 %. |
| --- | --- |

(30)

In het kader van de tenuitvoerlegging van de herstructureringsmaatregelen zal de spaarbank het volume van de door haar aangehouden risicogewogen activa met [2-5] miljard EUR verminderen tot [15-20] miljard EUR (d.w.z. met [15-20] %). (Hierbij is geen rekening gehouden met de groei van de kernactiviteiten tijdens de herstructureringsfase). Wanneer rekening wordt gehouden met de groei van de kernactiviteiten, komt de inkrimping van het volume risicogewogen activa in de periode tot 2014 uit op [10-15] %. De [...] van Sparkasse KölnBonn wordt nominaal met [4-6] miljard EUR teruggebracht tot [20-30] miljard EUR (d.w.z. met [15-20] %). (Hierbij is geen rekening gehouden met de groei van de kernactiviteiten tijdens de herstructureringsfase). Wanneer rekening wordt gehouden met de groei van de kernactiviteiten, bedraagt de vermindering van het volume activa in het kader van de herstructureringsmaatregelen 5 %.

4.3.   Herstel van de levensvatbaarheid: basisscenario en stressscenario

| (31) | Duitsland heeft een basisscenario en een stressscenario ontworpen om aan te tonen dat de spaarbank in staat is om op termijn weer rendabel te functioneren. |
| --- | --- |

(31)

Duitsland heeft een basisscenario en een stressscenario ontworpen om aan te tonen dat de spaarbank in staat is om op termijn weer rendabel te functioneren.

| (32) | De financiële prognoses die aan het basisscenario ten grondslag liggen, zijn gebaseerd op voor Duitsland gemaakte prognoses van gespecialiseerde economische instituten. In dit scenario wordt ervan uitgegaan dat het bbp gedurende de gehele herstructureringsperiode een gematigde groei zal blijven vertonen en dat het werkloosheidscijfer tot 2011 verder zal stijgen om vervolgens langzaam te dalen. Naar verwachting zal het ongunstige, momenteel door lage rentetarieven gekenmerkte economische klimaat in 2010 verbeteren en zal deze verbetering gedurende de resterende herstructureringsperiode aanhouden. |
| --- | --- |

(32)

De financiële prognoses die aan het basisscenario ten grondslag liggen, zijn gebaseerd op voor Duitsland gemaakte prognoses van gespecialiseerde economische instituten. In dit scenario wordt ervan uitgegaan dat het bbp gedurende de gehele herstructureringsperiode een gematigde groei zal blijven vertonen en dat het werkloosheidscijfer tot 2011 verder zal stijgen om vervolgens langzaam te dalen. Naar verwachting zal het ongunstige, momenteel door lage rentetarieven gekenmerkte economische klimaat in 2010 verbeteren en zal deze verbetering gedurende de resterende herstructureringsperiode aanhouden.

| (33) | Zoals uit tabel 1 kan worden opgemaakt, zou de spaarbank volgens het basisscenario in 2010 weer rendabel functioneren en vervolgens in de periode tot 2014 gaandeweg betere financiële resultaten boeken. Voor 2014 wordt gerekend op een rendement op eigen vermogen (RoE) van [9-10] %. In figuur 1 wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste kengetallen van de spaarbank voor de jaren 2008-2014

  Tabel 1


  Sparkasse KölnBonn — winst vóór belastingen 2010-2014 (basisscenario)












  Scenario | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Basisscenario | - 98,8 | [5-10] | [80-100] | [125-150] | [150-175] | [200-225] |

(33)

Zoals uit tabel 1 kan worden opgemaakt, zou de spaarbank volgens het basisscenario in 2010 weer rendabel functioneren en vervolgens in de periode tot 2014 gaandeweg betere financiële resultaten boeken. Voor 2014 wordt gerekend op een rendement op eigen vermogen (RoE) van [9-10] %. In figuur 1 wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste kengetallen van de spaarbank voor de jaren 2008-2014

Tabel 1

Sparkasse KölnBonn — winst vóór belastingen 2010-2014 (basisscenario)

Scenario

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Basisscenario

- 98,8

[5-10]

[80-100]

[125-150]

[150-175]

[200-225]

Figuur 1

Kengetallen van Sparkasse KölnBonn voor 2008-2014 (basisscenario)

| Kengetallen | | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| RWA
   (15)
  (in miljard EUR) | 20,2 | 19,1 | [17,5-20] | [...] | [...] | [...] | [15-20] |
| Tier-1-ratio
   (16) | 6,4 %
  (5,5 %) | 6,9 %
  (6,1 %) | [7-8] %
  ([6-7] %) | [8-9] %
  ([7-8] %) | [8-9] %
  ([7-8] %) | [8-9] %
  ([7-8] %) | [8-10] %
  ([8-9] %) |
| RoE | - 13,5 % | - 6,5 % | [0-3] % | [4-6] % | [7-9] % | [7-9] % | [9-10] % |
| CIR | 73,0 % | 70,0 % | [65-75] % | [60-70] % | [55-65] % | [50-60] % | [50-60] % |
| FTE | 3 824 | 3 672 | [3 500-3 750] | [3 250-3 500] | [3 000-3 250] | [3 000-3 250] | [2 750-3 000] |

Kengetallen

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

RWA
   (15)
  (in miljard EUR)

20,2

19,1

[17,5-20]

[...]

[...]

[...]

[15-20]

Tier-1-ratio
   (16)

6,4 %

(5,5 %)

6,9 %

(6,1 %)

[7-8] %

([6-7] %)

[8-9] %

([7-8] %)

[8-9] %

([7-8] %)

[8-9] %

([7-8] %)

[8-10] %

([8-9] %)

RoE

- 13,5 %

- 6,5 %

[0-3] %

[4-6] %

[7-9] %

[7-9] %

[9-10] %

CIR

73,0 %

70,0 %

[65-75] %

[60-70] %

[55-65] %

[50-60] %

[50-60] %

FTE

3 824

3 672

[3 500-3 750]

[3 250-3 500]

[3 000-3 250]

[3 000-3 250]

[2 750-3 000]

| (34) | Volgens het stressscenario wordt er in de macro-economische aannames van uitgegaan dat de financiële crisis tot 2011 zal aanhouden en dat zich in 2012 een lichte opleving van de conjunctuur zal voordoen. In het stressscenario wordt verondersteld dat het klimaat van lage rente twee jaar langer zal aanhouden dan in het basisscenario aangenomen. |
| --- | --- |

(34)

Volgens het stressscenario wordt er in de macro-economische aannames van uitgegaan dat de financiële crisis tot 2011 zal aanhouden en dat zich in 2012 een lichte opleving van de conjunctuur zal voordoen. In het stressscenario wordt verondersteld dat het klimaat van lage rente twee jaar langer zal aanhouden dan in het basisscenario aangenomen.

| (35) | Volgens het stressscenario wordt verwacht dat de spaarbank in 2012 weer rendabel zal functioneren en dat zij vervolgens tot 2014 gaandeweg betere financiële resultaten zal boeken Voor 2014 wordt gerekend op een rendement op eigen vermogen (RoE) van [10-12,5] %. Volgens het stressscenario zullen de kapitaalratio’s van de spaarbank en de geconsolideerde groep als geheel gedurende de volledige herstructureringsfase duidelijk boven de in de prudentiële voorschriften vastgestelde drempels liggen. Tabel 2 en figuur 2 geven een overzicht van de belangrijkste kengetallen van Sparkasse KölnBonn voor de jaren 2008-2014 volgens het stressscenario.

  Tabel 2


  Sparkasse KölnBonn - winst vóór belastingen 2010-2014 (stressscenario)












  Scenario | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Stressscenario | - 98,8 | – [125-150] | – [25-50] | [50-75] | [125-150] | [175-200] |

(35)

Volgens het stressscenario wordt verwacht dat de spaarbank in 2012 weer rendabel zal functioneren en dat zij vervolgens tot 2014 gaandeweg betere financiële resultaten zal boeken Voor 2014 wordt gerekend op een rendement op eigen vermogen (RoE) van [10-12,5] %. Volgens het stressscenario zullen de kapitaalratio’s van de spaarbank en de geconsolideerde groep als geheel gedurende de volledige herstructureringsfase duidelijk boven de in de prudentiële voorschriften vastgestelde drempels liggen. Tabel 2 en figuur 2 geven een overzicht van de belangrijkste kengetallen van Sparkasse KölnBonn voor de jaren 2008-2014 volgens het stressscenario.

Tabel 2

Sparkasse KölnBonn - winst vóór belastingen 2010-2014 (stressscenario)

Scenario

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Stressscenario

- 98,8

– [125-150]

– [25-50]

[50-75]

[125-150]

[175-200]

Figuur 2

Kengetallen van Sparkasse KölnBonn voor 2008-2014 (stressscenario)

| Kengetallen | | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| RWA
   (17)
  (in miljard EUR) | 20,2 | 19,1 | [17-20] | [17-19] | [17-19] | [17-19] | [16-18] |
| Tier-1 ratio
   (18) | 6,4 %
  (5,5 %) | 6,9 %
  (6,1 %) | [6-7] %
  ([5-6]) | [6-7] %
  ([6-7]) | [6-7] %
  ([6-7]) | [6-7] %
  ([6-7]) | [7-8] %
  ([6-7]) |
| RoE | - 13,5 % | - 6,5 % | – [8-9] % | – [1-3] % | [3-5] % | [8-10] % | [10-12] % |
| CIR | 73,0 % | 70,0 % | [70-75] % | [65-70] % | [60-65] % | [55-60] % | [50-55] % |
| FTE | 3 824 | 3 672 | [3 500-3 750] | [3 250-3 500] | [3 000-3 250] | [3 000-3 250] | [2 750-3 000] |

Kengetallen

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

RWA
   (17)
  (in miljard EUR)

20,2

19,1

[17-20]

[17-19]

[17-19]

[17-19]

[16-18]

Tier-1 ratio
   (18)

6,4 %

(5,5 %)

6,9 %

(6,1 %)

[6-7] %

([5-6])

[6-7] %

([6-7])

[6-7] %

([6-7])

[6-7] %

([6-7])

[7-8] %

([6-7])

RoE

- 13,5 %

- 6,5 %

– [8-9] %

– [1-3] %

[3-5] %

[8-10] %

[10-12] %

CIR

73,0 %

70,0 %

[70-75] %

[65-70] %

[60-65] %

[55-60] %

[50-55] %

FTE

3 824

3 672

[3 500-3 750]

[3 250-3 500]

[3 000-3 250]

[3 000-3 250]

[2 750-3 000]

| (36) | Aangezien de inkomsten van de spaarbank het sterkst te lijden hebben onder de momenteel lage korte rente, werd een tweede gevoeligheidsanalyse van de rentetarieven uitgevoerd (scenario 1: stijging van de rentecurve met 100 basispunten; scenario 2: daling van de rentecurve met 50 basispunten). De analyse heeft bevestigd dat een verdere stijging van de rentetarieven een positief effect zou hebben op de rendabiliteit van de spaarbank, terwijl dalende rentetarieven de rendabiliteit zouden aantasten. Zo zou een lineaire verlaging van de korte rente met 50 basispunten tot een vermindering van de winst met [20-25] miljoen EUR per jaar leiden. Al met al komt uit de door Duitsland voorgelegde gevoeligheidsanalyse naar voren dat de spaarbank niet bijzonder gevoelig is voor grotere renteschokken. |
| --- | --- |

(36)

Aangezien de inkomsten van de spaarbank het sterkst te lijden hebben onder de momenteel lage korte rente, werd een tweede gevoeligheidsanalyse van de rentetarieven uitgevoerd (scenario 1: stijging van de rentecurve met 100 basispunten; scenario 2: daling van de rentecurve met 50 basispunten). De analyse heeft bevestigd dat een verdere stijging van de rentetarieven een positief effect zou hebben op de rendabiliteit van de spaarbank, terwijl dalende rentetarieven de rendabiliteit zouden aantasten. Zo zou een lineaire verlaging van de korte rente met 50 basispunten tot een vermindering van de winst met [20-25] miljoen EUR per jaar leiden. Al met al komt uit de door Duitsland voorgelegde gevoeligheidsanalyse naar voren dat de spaarbank niet bijzonder gevoelig is voor grotere renteschokken.

4.4.   Corporate governance

| (37) | Uit de door Duitsland verstrekte gegevens blijkt dat de politiek gemotiveerde beleggingen die tot de problemen van de spaarbank hebben bijgedragen, te wijten waren aan besluiten die in de periode 1997-2004, d.w.z. vóór het samengaan in 2005 van de Stadtsparkasse Köln en de Sparkasse Bonn tot de huidige spaarbank, waren genomen en op een ander wettelijk kader waren gebaseerd, dat vooral door het Sparkassengesetz Nordrhein-Westfalen bepaald werd (19). Inmiddels heeft de spaarbank verbeteringen ingevoerd op het gebied van corporate governance. |
| --- | --- |

(37)

Uit de door Duitsland verstrekte gegevens blijkt dat de politiek gemotiveerde beleggingen die tot de problemen van de spaarbank hebben bijgedragen, te wijten waren aan besluiten die in de periode 1997-2004, d.w.z. vóór het samengaan in 2005 van de Stadtsparkasse Köln en de Sparkasse Bonn tot de huidige spaarbank, waren genomen en op een ander wettelijk kader waren gebaseerd, dat vooral door het Sparkassengesetz Nordrhein-Westfalen bepaald werd (19). Inmiddels heeft de spaarbank verbeteringen ingevoerd op het gebied van corporate governance.

| (38) | Vanwege de structurele wijzigingen die na de fusie van de beide spaarbanken in 2005 bij de „Träger” nodig werden, is voor belangrijke besluiten bij het Zweckverband een gekwalificeerde meerderheid van stemmen van de aandeelhouders vereist. De gekwalificeerde meerderheid werd vastgesteld op 85 %, d.w.z. op een percentage dat hoger ligt dan elk van de afzonderlijke deelnemingen van de betrokken steden. |
| --- | --- |

(38)

Vanwege de structurele wijzigingen die na de fusie van de beide spaarbanken in 2005 bij de „Träger” nodig werden, is voor belangrijke besluiten bij het Zweckverband een gekwalificeerde meerderheid van stemmen van de aandeelhouders vereist. De gekwalificeerde meerderheid werd vastgesteld op 85 %, d.w.z. op een percentage dat hoger ligt dan elk van de afzonderlijke deelnemingen van de betrokken steden.

| (39) | De organen van de spaarbank werden qua aantal en omvang gereduceerd. Zo werden onder meer de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) en de raad van bestuur (Vorstand) aanzienlijk ingekrompen (20). De uit drie leden van de raad van bestuur (Vorstand) bestaande commissie inzake deelnemingen Beteiligungsausschuss - (commissie inzake deelnemingen), die bij de voormalige Stadtsparkasse Köln bevoegd was om principebesluiten over investeringen in dochterondernemingen te nemen, werd opgeheven. De verantwoordelijkheid voor het beleggingsbeleid op het gebied van deelnemingen in aandelenkapitaal, die volgens economische criteria moeten worden beoordeeld, werd overgedragen aan de raad van bestuur (Vorstand). Alle nieuwe investeringen door de spaarbank moeten bovendien door de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) worden goedgekeurd. |
| --- | --- |

(39)

De organen van de spaarbank werden qua aantal en omvang gereduceerd. Zo werden onder meer de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) en de raad van bestuur (Vorstand) aanzienlijk ingekrompen (20). De uit drie leden van de raad van bestuur (Vorstand) bestaande commissie inzake deelnemingen Beteiligungsausschuss - (commissie inzake deelnemingen), die bij de voormalige Stadtsparkasse Köln bevoegd was om principebesluiten over investeringen in dochterondernemingen te nemen, werd opgeheven. De verantwoordelijkheid voor het beleggingsbeleid op het gebied van deelnemingen in aandelenkapitaal, die volgens economische criteria moeten worden beoordeeld, werd overgedragen aan de raad van bestuur (Vorstand). Alle nieuwe investeringen door de spaarbank moeten bovendien door de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) worden goedgekeurd.

| (40) | Rekening houdende met de gewijzigde wetgeving inzake spaarbanken (Sparkassengesetz) moest de spaarbank een risicocommissie en een auditcommissie in het leven roepen die vergaande bevoegdheden hebben. Bovendien is het wettelijk voorgeschreven dat de leden van de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) over de nodige deskundigheid beschikken voor de beoordeling van en het toezicht op de bedrijfsactiviteiten van een spaarbank. De raad van bestuur (Vorstand) draagt de exclusieve verantwoordelijkheid voor het beheer van de spaarbank en is niet aan instructies van de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) of de aandeelhouders gebonden. |
| --- | --- |

(40)

Rekening houdende met de gewijzigde wetgeving inzake spaarbanken (Sparkassengesetz) moest de spaarbank een risicocommissie en een auditcommissie in het leven roepen die vergaande bevoegdheden hebben. Bovendien is het wettelijk voorgeschreven dat de leden van de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) over de nodige deskundigheid beschikken voor de beoordeling van en het toezicht op de bedrijfsactiviteiten van een spaarbank. De raad van bestuur (Vorstand) draagt de exclusieve verantwoordelijkheid voor het beheer van de spaarbank en is niet aan instructies van de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) of de aandeelhouders gebonden.

| (41) | Naast de reeds ingevoerde verbeteringen van de corporate governance-structuur zal de spaarbank het ondernemingsbestuur (corporate governance) verder versterken door het aantal onafhankelijke (21) leden van de raad van bestuur (Vorstand) te verhogen van 2 naar 4 (op in totaal 18 leden). Vanaf 1 januari 2011 zal de auditcommissie uit 7 in plaats van 9 leden bestaan, de risicocommissie uit 6 in plaats van 9 leden. De Beteiligungsausschuss wordt uiterlijk eind 2011 en de Strategieausschuss - strategiecommissie uiterlijk eind 2010 opgeheven. De rol van de Beteiligungsausschuss verliest automatisch zijn betekenis naarmate de spaarbank haar dochterondernemingen grotendeels verkoopt. De taken van de Strategieausschuss worden overgenomen door de raad van bestuur (Vorstand). Tot slot worden de besluitvormingsprocedures met betrekking tot de overname van ondernemingen dusdanig gewijzigd dat de raad van bestuur (Vorstand) beslissingen over deelnemingen alleen nog unaniem kan nemen en dat beslissingen over deelnemingen met een nominale waarde vanaf [2-5] miljoen EUR alleen nog kunnen worden genomen na voorafgaande uitvoering van een due diligence-beoordeling of een doorlichting van de onderneming waarbij advies wordt ingewonnen van een onafhankelijke deskundige. |
| --- | --- |

(41)

Naast de reeds ingevoerde verbeteringen van de corporate governance-structuur zal de spaarbank het ondernemingsbestuur (corporate governance) verder versterken door het aantal onafhankelijke (21) leden van de raad van bestuur (Vorstand) te verhogen van 2 naar 4 (op in totaal 18 leden). Vanaf 1 januari 2011 zal de auditcommissie uit 7 in plaats van 9 leden bestaan, de risicocommissie uit 6 in plaats van 9 leden. De Beteiligungsausschuss wordt uiterlijk eind 2011 en de Strategieausschuss - strategiecommissie uiterlijk eind 2010 opgeheven. De rol van de Beteiligungsausschuss verliest automatisch zijn betekenis naarmate de spaarbank haar dochterondernemingen grotendeels verkoopt. De taken van de Strategieausschuss worden overgenomen door de raad van bestuur (Vorstand). Tot slot worden de besluitvormingsprocedures met betrekking tot de overname van ondernemingen dusdanig gewijzigd dat de raad van bestuur (Vorstand) beslissingen over deelnemingen alleen nog unaniem kan nemen en dat beslissingen over deelnemingen met een nominale waarde vanaf [2-5] miljoen EUR alleen nog kunnen worden genomen na voorafgaande uitvoering van een due diligence-beoordeling of een doorlichting van de onderneming waarbij advies wordt ingewonnen van een onafhankelijke deskundige.

4.5.   Hybride kapitaalinstrumenten

| (42) | De spaarbank houdt bij onafhankelijke beleggers hybride kapitaal (aan cliënten uitgegeven winstbewijzen - Kundengenussscheine) aan ter waarde van 224 miljoen EUR. Volgens de mededelingen van Duitsland zijn winstbewijzen en aan cliënten uitgegeven winstbewijzen gelijkwaardig. De stille deelneming is ten opzichte van beide categorieën winstbewijzen achtergesteld. Zoals uit tabel 3 kan worden opgemaakt, zijn sinds 2008 op hybride kapitaal geen couponbetalingen meer gedaan. In 2008 en 2009 namen de winstbewijzen met een bedrag van 57,4 miljoen EUR deel in de verliezen. De stille deelneming en de aan cliënten uitgegeven winstbewijzen namen deel in de in 2009 geboekte verliezen. Sinds 2010 worden de hybride kapitaalinstrumenten weer aangevuld, en vanaf 2011 tot 2012 worden de uitgebleven couponbetalingen alsnog uitgekeerd. In 2013 zullen alle hybride kapitaalinstrumenten weer volwaardig zijn en zullen alle niet-uitgekeerde coupons alsnog zijn uitbetaald, zodat voor elk instrument voor een volledige couponbetaling wordt gezorgd. Aangezien coupons in het geval van een positieve winst- en verliesrekening, d.w.z. een positieve balans, moeten worden uitbetaald, heeft de spaarbank geen speelruimte wat betreft een mogelijke opschorting van couponbetalingen als haar activiteiten rendabel zijn en het nominale kapitaal na eventuele verminderingen weer is aangevuld.

  Tabel 3


  Winstuitkering van Sparkasse KölnBonn voor 2009-2014 (basisscenario) | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Winst vóór belastingen | | - 98,8 | [5-10] | [80-100] | [125-150] | [150-175] | [200-225] |
| Winstuitkering per kapitaalinstrument |
| Winstbewijzen Förderungs- gesellschaft | Deelneming in verlies | 40,6 | 16,8 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Aanvulling kapitaal | 0 | 0 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Coupon | 0 | 0 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Winstbewijzen cliënten | Deelneming in verlies | 0 | 12,5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Aanvulling kapitaal | 0 | 0 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Coupon | 0 | 0 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Stille deelneming | Deelneming in verlies | 0 | 19,5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Aanvulling kapitaal | 0 | 0 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Coupon | 0 | 0 | [...] | [...] | [...] | [...] | [...] |

(42)

De spaarbank houdt bij onafhankelijke beleggers hybride kapitaal (aan cliënten uitgegeven winstbewijzen - Kundengenussscheine) aan ter waarde van 224 miljoen EUR. Volgens de mededelingen van Duitsland zijn winstbewijzen en aan cliënten uitgegeven winstbewijzen gelijkwaardig. De stille deelneming is ten opzichte van beide categorieën winstbewijzen achtergesteld. Zoals uit tabel 3 kan worden opgemaakt, zijn sinds 2008 op hybride kapitaal geen couponbetalingen meer gedaan. In 2008 en 2009 namen de winstbewijzen met een bedrag van 57,4 miljoen EUR deel in de verliezen. De stille deelneming en de aan cliënten uitgegeven winstbewijzen namen deel in de in 2009 geboekte verliezen. Sinds 2010 worden de hybride kapitaalinstrumenten weer aangevuld, en vanaf 2011 tot 2012 worden de uitgebleven couponbetalingen alsnog uitgekeerd. In 2013 zullen alle hybride kapitaalinstrumenten weer volwaardig zijn en zullen alle niet-uitgekeerde coupons alsnog zijn uitbetaald, zodat voor elk instrument voor een volledige couponbetaling wordt gezorgd. Aangezien coupons in het geval van een positieve winst- en verliesrekening, d.w.z. een positieve balans, moeten worden uitbetaald, heeft de spaarbank geen speelruimte wat betreft een mogelijke opschorting van couponbetalingen als haar activiteiten rendabel zijn en het nominale kapitaal na eventuele verminderingen weer is aangevuld.

Tabel 3

Winstuitkering van Sparkasse KölnBonn voor 2009-2014 (basisscenario)

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Winst vóór belastingen

- 98,8

[5-10]

[80-100]

[125-150]

[150-175]

[200-225]

Winstuitkering per kapitaalinstrument

Winstbewijzen Förderungs- gesellschaft

Deelneming in verlies

40,6

16,8

0

0

0

0

0

Aanvulling kapitaal

0

0

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Coupon

0

0

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Winstbewijzen cliënten

Deelneming in verlies

0

12,5

0

0

0

0

0

Aanvulling kapitaal

0

0

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Coupon

0

0

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Stille deelneming

Deelneming in verlies

0

19,5

0

0

0

0

0

Aanvulling kapitaal

0

0

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Coupon

0

0

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

| (43) | Duitsland heeft toegezegd dat de spaarbank geen coupons op hybride kapitaal zal uitkeren aan particuliere beleggers, tenzij zij daartoe contractueel is verplicht (zie bijlage I, punt 7). |
| --- | --- |

(43)

Duitsland heeft toegezegd dat de spaarbank geen coupons op hybride kapitaal zal uitkeren aan particuliere beleggers, tenzij zij daartoe contractueel is verplicht (zie bijlage I, punt 7).

4.6.   WestLB

| (44) | Een bijkomende oorzaak van de financiële problemen van de spaarbank was haar deelneming in de WestLB-bank. De spaarbank heeft verliezen van in totaal [...] miljoen EUR geleden, doordat zij als lid van de Rheinische Sparkassen- und Giroverband (RSGV) een bijdrage heeft moeten leveren aan het reservefonds dat door de federatie van spaarbanken is ingesteld als vangnet voor de federatieleden en de Landesbanken. In het kader van de reddingsmaatregelen ten behoeve van WestLB werd in 2008 een beroep gedaan op het reservefonds. De nog resterende risicoblootstelling berust op een indirecte deelneming van de spaarbank in WestLB en op het feit dat de spaarbank als lid van de RSGV indirect aansprakelijk is voor de „bad bank” van de WestLB. |
| --- | --- |

(44)

Een bijkomende oorzaak van de financiële problemen van de spaarbank was haar deelneming in de WestLB-bank. De spaarbank heeft verliezen van in totaal [...] miljoen EUR geleden, doordat zij als lid van de Rheinische Sparkassen- und Giroverband (RSGV) een bijdrage heeft moeten leveren aan het reservefonds dat door de federatie van spaarbanken is ingesteld als vangnet voor de federatieleden en de Landesbanken. In het kader van de reddingsmaatregelen ten behoeve van WestLB werd in 2008 een beroep gedaan op het reservefonds. De nog resterende risicoblootstelling berust op een indirecte deelneming van de spaarbank in WestLB en op het feit dat de spaarbank als lid van de RSGV indirect aansprakelijk is voor de „bad bank” van de WestLB.

| (45) | Hoewel de spaarbank geen directe investeringen heeft gedaan in WestLB, is zij via de deelneming in de RSGV, waarin de spaarbank een deelneming van 19 % heeft, aan risico’s blootgesteld. Volgens de mededelingen van Duitsland bestaat er slechts een klein risico dat een eventuele daling van de boekwaarde van de RSGV in verband met WestLB nadelige gevolgen zal hebben voor de spaarbank. Zo vond onlangs een waardering van WestLB plaats door een onafhankelijke partij, waarna de boekwaarde op de balans van de RSGV per 31 december 2009 van de historische [...] miljard EUR werd bijgesteld naar [...] miljoen EUR. Momenteel bedraagt de indirecte deelneming van de spaarbank in WestLB derhalve rond [...] EUR. Aangezien de spaarbank slechts op grond van haar deelneming in de RSGV aan een risico is blootgesteld ten opzichte van WestLB, is voor de spaarbank alleen de interne waarde van de RSGV van belang. Deze waarde wordt echter niet alleen bepaald aan de hand van de waarde van WestLB, maar ook van die van andere dochterondernemingen en beleggingen van de RSGV. Uit de eind 2009 uitgevoerde waardering van de andere dochterondernemingen van de RSGV bleek dat er sprake is van aanzienlijke stille reserves, die zouden volstaan om in het ergste geval zelfs een eventueel noodzakelijke volledige afwaardering van WestLB te dekken. |
| --- | --- |

(45)

Hoewel de spaarbank geen directe investeringen heeft gedaan in WestLB, is zij via de deelneming in de RSGV, waarin de spaarbank een deelneming van 19 % heeft, aan risico’s blootgesteld. Volgens de mededelingen van Duitsland bestaat er slechts een klein risico dat een eventuele daling van de boekwaarde van de RSGV in verband met WestLB nadelige gevolgen zal hebben voor de spaarbank. Zo vond onlangs een waardering van WestLB plaats door een onafhankelijke partij, waarna de boekwaarde op de balans van de RSGV per 31 december 2009 van de historische [...] miljard EUR werd bijgesteld naar [...] miljoen EUR. Momenteel bedraagt de indirecte deelneming van de spaarbank in WestLB derhalve rond [...] EUR. Aangezien de spaarbank slechts op grond van haar deelneming in de RSGV aan een risico is blootgesteld ten opzichte van WestLB, is voor de spaarbank alleen de interne waarde van de RSGV van belang. Deze waarde wordt echter niet alleen bepaald aan de hand van de waarde van WestLB, maar ook van die van andere dochterondernemingen en beleggingen van de RSGV. Uit de eind 2009 uitgevoerde waardering van de andere dochterondernemingen van de RSGV bleek dat er sprake is van aanzienlijke stille reserves, die zouden volstaan om in het ergste geval zelfs een eventueel noodzakelijke volledige afwaardering van WestLB te dekken.

| (46) | De verplichte bijdragen van de spaarbank [aan ...] ter dekking van eventuele verliezen van de onlangs opgerichte „bad bank” van WestLB belopen over een periode van 25 jaar [...] miljoen EUR. Deze bijdrage doet echter geen afbreuk aan het vermogen van de spaarbank om in de toekomst te voldoen aan de prudentiële kapitaalvereisten, aangezien die bijdrage [aan ...] uitsluitend uit toekomstige winst moet worden betaald. |
| --- | --- |

(46)

De verplichte bijdragen van de spaarbank [aan ...] ter dekking van eventuele verliezen van de onlangs opgerichte „bad bank” van WestLB belopen over een periode van 25 jaar [...] miljoen EUR. Deze bijdrage doet echter geen afbreuk aan het vermogen van de spaarbank om in de toekomst te voldoen aan de prudentiële kapitaalvereisten, aangezien die bijdrage [aan ...] uitsluitend uit toekomstige winst moet worden betaald.

4.7.   Gedeeltelijke vroegtijdige terugbetaling

| (47) | Duitsland heeft toegezegd dat de spaarbank een deel van het ontvangen kapitaal eerder zal terugbetalen dan contractueel voor de betrokken kapitaalinstrumenten is vastgelegd (zie bijlage I, punt 27). De terugbetaling zal in 2011 beginnen en in twee fasen worden uitgevoerd. |
| --- | --- |

(47)

Duitsland heeft toegezegd dat de spaarbank een deel van het ontvangen kapitaal eerder zal terugbetalen dan contractueel voor de betrokken kapitaalinstrumenten is vastgelegd (zie bijlage I, punt 27). De terugbetaling zal in 2011 beginnen en in twee fasen worden uitgevoerd.

| (48) | In een eerste fase zal het Zweckverband [...] een eerste tranche van 150 miljoen EUR van aan de Förderungsgesellschaft uitgegeven winstbewijzen verwerven. Vanwege de aard van deze transactie en met name vanwege de aankoopprijs levert dit de Förderungsgesellschaft niet wezenlijk meer op dan wanneer zij in het bezit van het instrument zou blijven (22). Vervolgens zal het Zweckverband de winstbewijzen, die momenteel als tier-2-kapitaal (aanvullend vermogen) kwalificeren, omzetten in Tier-1-kapitaalinstrumenten. Bij het nieuwe instrument met niet-cumulatieve coupons zal het om achtergestelde verplichtingen gaan met een looptijd van 30 jaar bestaan. Met deze stap zou de Tier-1-ratio van de spaarbank met [0,8-1,0] % worden verbeterd. |
| --- | --- |

(48)

In een eerste fase zal het Zweckverband [...] een eerste tranche van 150 miljoen EUR van aan de Förderungsgesellschaft uitgegeven winstbewijzen verwerven. Vanwege de aard van deze transactie en met name vanwege de aankoopprijs levert dit de Förderungsgesellschaft niet wezenlijk meer op dan wanneer zij in het bezit van het instrument zou blijven (22). Vervolgens zal het Zweckverband de winstbewijzen, die momenteel als tier-2-kapitaal (aanvullend vermogen) kwalificeren, omzetten in Tier-1-kapitaalinstrumenten. Bij het nieuwe instrument met niet-cumulatieve coupons zal het om achtergestelde verplichtingen gaan met een looptijd van 30 jaar bestaan. Met deze stap zou de Tier-1-ratio van de spaarbank met [0,8-1,0] % worden verbeterd.

| (49) | Een betere Tier-1-ratio vormt de voorwaarde voor de tweede fase: de terugkoop in 2011 door de spaarbank van de tweede tranche van de door de Förderungsgesellschaft aangehouden winstbewijzen (met een nominale waarde van 150 miljoen EUR). Samen zullen de beide stappen tot een vermindering van het tier-2-kapitaal met [0,5-1,0] % leiden. Voorts zal de RSGV of een ander lid van de spaarbanksector de deelnemingen van de spaarbank in twee met de spaarbank verbonden [...] en [...] verwerven tegen marktprijs (23). Door de verkoop van de indirecte deelnemingen in deze twee ondernemingen zou het balanstotaal van de spaarbank nog eens met [0,2-0,5] % worden verminderd. De vervreemding van deze twee ondernemingen houdt nauw verband met de terugkoop van de tweede tranche van de winstbewijzen, aangezien de RSGV de overname van de beide ondernemingen beoogt te financieren uit de opbrengst van de verkoop van de winstbewijzen. |
| --- | --- |

(49)

Een betere Tier-1-ratio vormt de voorwaarde voor de tweede fase: de terugkoop in 2011 door de spaarbank van de tweede tranche van de door de Förderungsgesellschaft aangehouden winstbewijzen (met een nominale waarde van 150 miljoen EUR). Samen zullen de beide stappen tot een vermindering van het tier-2-kapitaal met [0,5-1,0] % leiden. Voorts zal de RSGV of een ander lid van de spaarbanksector de deelnemingen van de spaarbank in twee met de spaarbank verbonden [...] en [...] verwerven tegen marktprijs (23). Door de verkoop van de indirecte deelnemingen in deze twee ondernemingen zou het balanstotaal van de spaarbank nog eens met [0,2-0,5] % worden verminderd. De vervreemding van deze twee ondernemingen houdt nauw verband met de terugkoop van de tweede tranche van de winstbewijzen, aangezien de RSGV de overname van de beide ondernemingen beoogt te financieren uit de opbrengst van de verkoop van de winstbewijzen.

5.   GRONDEN VOOR DE INLEIDING VAN DE ONDERZOEKPROCEDURE TEN AANZIEN VAN DE HERKAPITALISERINGSMAATREGEL

| (50) | In de onderhavige zaak heeft de Commissie op 4 november 2009, overeenkomstig artikel 107, lid 3, VWEU (24), de formele onderzoekprocedure ingeleid om na te gaan of de betreffende herkapitaliseringsmaatregelen als herstructureringssteun verenigbaar zijn met de interne markt. |
| --- | --- |

(50)

In de onderhavige zaak heeft de Commissie op 4 november 2009, overeenkomstig artikel 107, lid 3, VWEU (24), de formele onderzoekprocedure ingeleid om na te gaan of de betreffende herkapitaliseringsmaatregelen als herstructureringssteun verenigbaar zijn met de interne markt.

| (51) | Voorts heeft de Commissie haar twijfels geuit of een behoorlijke verdeling van de lasten is gewaarborgd en of de concurrentieverstoring, conform de voorschriften inzake staatssteun, beperkt blijft (zie punt 50 van het besluit tot inleiding van de procedure). |
| --- | --- |

(51)

Voorts heeft de Commissie haar twijfels geuit of een behoorlijke verdeling van de lasten is gewaarborgd en of de concurrentieverstoring, conform de voorschriften inzake staatssteun, beperkt blijft (zie punt 50 van het besluit tot inleiding van de procedure).

| (52) | Daar niet duidelijk was of de problemen van de spaarbank het gevolg waren van geruime tijd vóór de crisis getroffen beleggingsbeslissingen of daadwerkelijk het gevolg waren van de financiële crisis, had de Commissie nog geen besluit genomen over de vraag of de herkapitaliseringsmaatregelen onder artikel 107, lid 3, onder b), VWEU, of onder artikel 107, lid 3, onder c), VWEU vallen. De Commissie besloot om een nader onderzoek in te stellen naar de feiten ter bepaling van de toepasselijke rechtsgrondslag, en om haar besluit derhalve tot een later tijdstip uit te stellen. |
| --- | --- |

(52)

Daar niet duidelijk was of de problemen van de spaarbank het gevolg waren van geruime tijd vóór de crisis getroffen beleggingsbeslissingen of daadwerkelijk het gevolg waren van de financiële crisis, had de Commissie nog geen besluit genomen over de vraag of de herkapitaliseringsmaatregelen onder artikel 107, lid 3, onder b), VWEU, of onder artikel 107, lid 3, onder c), VWEU vallen. De Commissie besloot om een nader onderzoek in te stellen naar de feiten ter bepaling van de toepasselijke rechtsgrondslag, en om haar besluit derhalve tot een later tijdstip uit te stellen.

6.   OPMERKINGEN VAN ANDERE BELANGHEBBENDEN

| (53) | De Commissie tekent aan dat van andere belanghebbenden geen opmerkingen zijn ontvangen met betrekking tot het besluit tot inleiding van de onderzoekprocedure ten aanzien van de herkapitaliseringsmaatregel. |
| --- | --- |

(53)

De Commissie tekent aan dat van andere belanghebbenden geen opmerkingen zijn ontvangen met betrekking tot het besluit tot inleiding van de onderzoekprocedure ten aanzien van de herkapitaliseringsmaatregel.

7.   OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

| (54) | Duitsland heeft het besluit van de Commissie van 4 november 2009 tot inleiding van de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU onderzocht. De Bondsrepubliek Duitsland heeft de Commissie meegedeeld dat zij bij haar standpunt blijft dat de betreffende herkapitaliseringsmaatregelen ten behoeve van de spaarbank in de vorm van een stille deelneming en kapitaal in de vorm van winstbewijzen geen steunmaatregelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU zijn. Volgens Duitsland zijn de maatregelen zoals beschreven in het besluit tot inleiding van de procedure (vgl. de punten 24 tot en met 28 van dat besluit) verenigbaar met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. |
| --- | --- |

(54)

Duitsland heeft het besluit van de Commissie van 4 november 2009 tot inleiding van de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU onderzocht. De Bondsrepubliek Duitsland heeft de Commissie meegedeeld dat zij bij haar standpunt blijft dat de betreffende herkapitaliseringsmaatregelen ten behoeve van de spaarbank in de vorm van een stille deelneming en kapitaal in de vorm van winstbewijzen geen steunmaatregelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU zijn. Volgens Duitsland zijn de maatregelen zoals beschreven in het besluit tot inleiding van de procedure (vgl. de punten 24 tot en met 28 van dat besluit) verenigbaar met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie.

| (55) | Duitsland weerspreekt de stelling van de Commissie dat de markt voor hybride instrumenten ten tijde van de tenuitvoerlegging van de herkapitaliseringsmaatregelen (namelijk eind 2008 begin 2009) volledig was opgedroogd (25) en haar conclusie dat geen enkele particuliere investeerder of aandeelhouder op dat moment in dergelijke instrumenten zou hebben geïnvesteerd - zelfs niet tegen een hogere prijs (punt 38 van het besluit tot inleiding van de procedure). Duitsland betoogt dat deze ontwikkeling van de markt niet van invloed was op de spaarbank: deze heeft in de laatste vier maanden van 2008 achtergestelde verplichtingen aangegaan ter waarde van [10-15] miljoen EUR en in het eerste kwartaal van 2009 achtergestelde obligaties ter waarde van [35-40] miljoen EUR in tranches die ten dele honderdduizenden euro beliepen. |
| --- | --- |

(55)

Duitsland weerspreekt de stelling van de Commissie dat de markt voor hybride instrumenten ten tijde van de tenuitvoerlegging van de herkapitaliseringsmaatregelen (namelijk eind 2008 begin 2009) volledig was opgedroogd (25) en haar conclusie dat geen enkele particuliere investeerder of aandeelhouder op dat moment in dergelijke instrumenten zou hebben geïnvesteerd - zelfs niet tegen een hogere prijs (punt 38 van het besluit tot inleiding van de procedure). Duitsland betoogt dat deze ontwikkeling van de markt niet van invloed was op de spaarbank: deze heeft in de laatste vier maanden van 2008 achtergestelde verplichtingen aangegaan ter waarde van [10-15] miljoen EUR en in het eerste kwartaal van 2009 achtergestelde obligaties ter waarde van [35-40] miljoen EUR in tranches die ten dele honderdduizenden euro beliepen.

| (56) | Voorts betoogt Duitsland dat de herkapitalisering van Sparkasse KölnBonn door de Förderungsgesellschaft niet met overheidsmiddelen werd gefinancierd. |
| --- | --- |

(56)

Voorts betoogt Duitsland dat de herkapitalisering van Sparkasse KölnBonn door de Förderungsgesellschaft niet met overheidsmiddelen werd gefinancierd.

| (57) | Ook ingeval de Commissie haar voorlopige conclusie bevestigd zou zien dat de herkapitalisering staatssteun inhoudt, is Duitsland ervan overtuigd dat de steunmaatregel overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), VWEU verenigbaar is met de interne markt. |
| --- | --- |

(57)

Ook ingeval de Commissie haar voorlopige conclusie bevestigd zou zien dat de herkapitalisering staatssteun inhoudt, is Duitsland ervan overtuigd dat de steunmaatregel overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), VWEU verenigbaar is met de interne markt.

| (58) | Duitsland stelt dat het herstructureringsplan voldoet aan alle voorwaarden die worden genoemd in de mededeling van de Commissie van 23 juli 2009 betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (26) (hierna „de herstructureringsmededeling” genoemd). |
| --- | --- |

(58)

Duitsland stelt dat het herstructureringsplan voldoet aan alle voorwaarden die worden genoemd in de mededeling van de Commissie van 23 juli 2009 betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (26) (hierna „de herstructureringsmededeling” genoemd).

| (59) | Volgens Duitsland wordt met het herstructureringsplan gewaarborgd dat de levensvatbaarheid van de spaarbank op lange termijn wordt hersteld, dat zij een passende eigen bijdrage aan de kosten van de herstructurering levert en dat eventuele mededingingsvervalsing als gevolg van staatssteun door ingrijpende structurele maatregelen en gedragsmaatregelen wordt beperkt. |
| --- | --- |

(59)

Volgens Duitsland wordt met het herstructureringsplan gewaarborgd dat de levensvatbaarheid van de spaarbank op lange termijn wordt hersteld, dat zij een passende eigen bijdrage aan de kosten van de herstructurering levert en dat eventuele mededingingsvervalsing als gevolg van staatssteun door ingrijpende structurele maatregelen en gedragsmaatregelen wordt beperkt.

| (60) | De door Duitsland aangegane verbintenissen zijn opgenomen in de bijlagen I, II en III en maken integrerend deel uit van dit besluit. Om te waarborgen dat deze verbintenissen worden nagekomen, wordt een monitoring trustee aangesteld. De benoemingsprocedure en de taken van deze monitoring trustee zijn in bijlage II vastgelegd. Duitsland heeft zich er tevens toe verplicht om met betrekking tot de nodige afstotingen een tijdschema aan te houden (bijlage I, punten 10 en 13). Indien dit tijdschema niet in acht wordt genomen, wordt een met de afstoting belaste trustee aangesteld. De benoemingsprocedure en de taken van de met de afstoting belaste trustee zijn in bijlage III neergelegd. |
| --- | --- |

(60)

De door Duitsland aangegane verbintenissen zijn opgenomen in de bijlagen I, II en III en maken integrerend deel uit van dit besluit. Om te waarborgen dat deze verbintenissen worden nagekomen, wordt een monitoring trustee aangesteld. De benoemingsprocedure en de taken van deze monitoring trustee zijn in bijlage II vastgelegd. Duitsland heeft zich er tevens toe verplicht om met betrekking tot de nodige afstotingen een tijdschema aan te houden (bijlage I, punten 10 en 13). Indien dit tijdschema niet in acht wordt genomen, wordt een met de afstoting belaste trustee aangesteld. De benoemingsprocedure en de taken van de met de afstoting belaste trustee zijn in bijlage III neergelegd.

8.   BEOORDELING VAN DE STEUN

8.1.   De vraag of er sprake is van staatssteun en hoogte van het steunbedrag

| (61) | De Commissie dient na te gaan of de betrokken maatregelen staatssteun vormen. Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(61)

De Commissie dient na te gaan of de betrokken maatregelen staatssteun vormen. Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

| (62) | In het besluit tot inleiding van de procedure (deel 5.1) komt de Commissie tot de voorlopige conclusie dat de beide herkapitaliseringsmaatregelen ten behoeve van de spaarbank staatssteun vormen. De Commissie kan de redenering van Duitsland dat de maatregelen geen staatssteun vormen omdat de aan de beide instrumenten verbonden condities ook door een particuliere investeerder in een markteconomie zouden zijn aanvaard, niet onderschrijven. Ook al stemde de vergoeding voor de beide instrumenten tot begin 2008 overeen met de rente die voor vergelijkbare instrumenten werd betaald, was deze in het onderhavige geval te laag, gelet op het hoge risico als gevolg van het weinig rendabele functioneren van de spaarbank. Bovendien was de markt voor hybride kapitaal op het tijdstip van de tenuitvoerlegging van de herkapitaliseringsmaatregelen volledig opgedroogd. Gelet op de randvoorwaarden en met name de situatie op de markt kon de Commissie derhalve niet instemmen met de stelling van Duitsland dat een particuliere investeerder in een markteconomie dezelfde belegging — bovendien tegen dezelfde condities — had gedaan. |
| --- | --- |

(62)

In het besluit tot inleiding van de procedure (deel 5.1) komt de Commissie tot de voorlopige conclusie dat de beide herkapitaliseringsmaatregelen ten behoeve van de spaarbank staatssteun vormen. De Commissie kan de redenering van Duitsland dat de maatregelen geen staatssteun vormen omdat de aan de beide instrumenten verbonden condities ook door een particuliere investeerder in een markteconomie zouden zijn aanvaard, niet onderschrijven. Ook al stemde de vergoeding voor de beide instrumenten tot begin 2008 overeen met de rente die voor vergelijkbare instrumenten werd betaald, was deze in het onderhavige geval te laag, gelet op het hoge risico als gevolg van het weinig rendabele functioneren van de spaarbank. Bovendien was de markt voor hybride kapitaal op het tijdstip van de tenuitvoerlegging van de herkapitaliseringsmaatregelen volledig opgedroogd. Gelet op de randvoorwaarden en met name de situatie op de markt kon de Commissie derhalve niet instemmen met de stelling van Duitsland dat een particuliere investeerder in een markteconomie dezelfde belegging — bovendien tegen dezelfde condities — had gedaan.

| (63) | Uit het uitvoerige onderzoek is geen informatie naar voren gekomen die tot een bijstelling van deze conclusie noopt. De achtergestelde verplichtingen die door de spaarbank eind 2008 en in het eerste kwartaal van 2009 zijn aangegaan, zijn op grond van de geringe hoogte van de afzonderlijke tranches geen onomstotelijk bewijs dat de markt voor hybride kapitaalinstrumenten goed functioneerde. Het risico verbonden aan de tranches hybride kapitaal ter waarde van enkele honderdduizenden euro kan niet worden vergeleken met het risico verbonden aan een instrument met een nominale waarde van 150 miljoen EUR, zodat de absorptie van dergelijke tranches door de particuliere markt geacht moet worden veel gemakkelijker te zijn. Derhalve blijft de Commissie bij haar conclusie dat op het bewuste tijdstip geen particuliere investeerder in een markteconomie hybride kapitaalinstrumenten zou hebben verworven die qua omvang en kenmerkencondities vergelijkbaar waren geweest met de herkapitaliseringsmaatregelen ten behoeve van de spaarbank. |
| --- | --- |

(63)

Uit het uitvoerige onderzoek is geen informatie naar voren gekomen die tot een bijstelling van deze conclusie noopt. De achtergestelde verplichtingen die door de spaarbank eind 2008 en in het eerste kwartaal van 2009 zijn aangegaan, zijn op grond van de geringe hoogte van de afzonderlijke tranches geen onomstotelijk bewijs dat de markt voor hybride kapitaalinstrumenten goed functioneerde. Het risico verbonden aan de tranches hybride kapitaal ter waarde van enkele honderdduizenden euro kan niet worden vergeleken met het risico verbonden aan een instrument met een nominale waarde van 150 miljoen EUR, zodat de absorptie van dergelijke tranches door de particuliere markt geacht moet worden veel gemakkelijker te zijn. Derhalve blijft de Commissie bij haar conclusie dat op het bewuste tijdstip geen particuliere investeerder in een markteconomie hybride kapitaalinstrumenten zou hebben verworven die qua omvang en kenmerkencondities vergelijkbaar waren geweest met de herkapitaliseringsmaatregelen ten behoeve van de spaarbank.

| (64) | Wat de vraag betreft van welke aard de middelen waren die door de Förderungsgesellschaft ten behoeve van de herkapitalisering van de spaarbank zijn ingezet, herinnert de Commissie eraan dat zij reeds in andere zaken tot de conclusie is gekomen dat het bij de middelen van de Förderungsgesellschaft gaat om middelen die direct of indirect door overheidsinstanties worden gecontroleerd (27). Volgens de Commissie geldt dit eveneens voor de Förderungsgesellschaft zelf, die een volledige dochteronderneming van de RSGV is. Daarom moeten deze middelen worden beschouwd als staatsmiddelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(64)

Wat de vraag betreft van welke aard de middelen waren die door de Förderungsgesellschaft ten behoeve van de herkapitalisering van de spaarbank zijn ingezet, herinnert de Commissie eraan dat zij reeds in andere zaken tot de conclusie is gekomen dat het bij de middelen van de Förderungsgesellschaft gaat om middelen die direct of indirect door overheidsinstanties worden gecontroleerd (27). Volgens de Commissie geldt dit eveneens voor de Förderungsgesellschaft zelf, die een volledige dochteronderneming van de RSGV is. Daarom moeten deze middelen worden beschouwd als staatsmiddelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (65) | Om de voornoemde redenen bevestigt de Commissie haar in het besluit tot inleiding van de procedure vermelde voorlopige conclusie dat de herkapitaliseringsmaatregelen ten behoeve van de spaarbank staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(65)

Om de voornoemde redenen bevestigt de Commissie haar in het besluit tot inleiding van de procedure vermelde voorlopige conclusie dat de herkapitaliseringsmaatregelen ten behoeve van de spaarbank staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (66) | Bovendien moet worden geconstateerd dat de reddingssteun in herstructureringssteun werd omgezet, waardoor de spaarbank nog steeds een voordeel verkrijgt. Door de maatregelen werd de spaarbank financiering verstrekt in een situatie waarin zij, met name tegen de achtergrond van de financiële en economische crisis geen kapitaal kon aantrekken op de markt. Hierdoor heeft de spaarbank een economisch voordeel verkregen en heeft zij haar positie kunnen versterken ten opzichte van concurrenten in Duitsland en andere lidstaten, die niet soortgelijke steun hebben genoten. De maatregelen kunnen derhalve de concurrentie vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. |
| --- | --- |

(66)

Bovendien moet worden geconstateerd dat de reddingssteun in herstructureringssteun werd omgezet, waardoor de spaarbank nog steeds een voordeel verkrijgt. Door de maatregelen werd de spaarbank financiering verstrekt in een situatie waarin zij, met name tegen de achtergrond van de financiële en economische crisis geen kapitaal kon aantrekken op de markt. Hierdoor heeft de spaarbank een economisch voordeel verkregen en heeft zij haar positie kunnen versterken ten opzichte van concurrenten in Duitsland en andere lidstaten, die niet soortgelijke steun hebben genoten. De maatregelen kunnen derhalve de concurrentie vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden.

| (67) | Het steunbestanddeel van de kapitaalinjecties beloopt 650 miljoen EUR, wat overeenkomt met 3,3 % van de risicogewogen activa van de spaarbank (per eind 2008). |
| --- | --- |

(67)

Het steunbestanddeel van de kapitaalinjecties beloopt 650 miljoen EUR, wat overeenkomt met 3,3 % van de risicogewogen activa van de spaarbank (per eind 2008).

8.2.   Verenigbaarheid van de steun met de interne markt

8.2.1.   Rechtsgrondslag voor de beoordeling van de verenigbaarheid

| (68) | In haar besluit tot inleiding van de procedure van 4 november 2009 had de Commissie nog niet vastgesteld welke rechtsgrondslag moest worden gehanteerd bij de beoordeling van de herkapitaliseringsmaatregelen. Op grond van de destijds beschikbare informatie leek het erop dat ruimschoots vóór het begin van de financiële crisis genomen beslissingen om in regionale ontwikkelingsprojecten te investeren, de hoofdoorzaak waren van de moeilijkheden van de spaarbank. Aangezien de financiële crisis de problemen van de spaarbank slechts leek te hebben versterkt, kon de toepasselijkheid van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU niet worden uitgesloten. Daar de herkapitaliseringsmaatregelen op het hoogtepunt van de financiële crisis plaatsvonden, is — met name gezien eerdere besluiten van de Commissie met betrekking tot noodlijdende banken — ook de toepasselijkheid van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU niet onwaarschijnlijk. |
| --- | --- |

(68)

In haar besluit tot inleiding van de procedure van 4 november 2009 had de Commissie nog niet vastgesteld welke rechtsgrondslag moest worden gehanteerd bij de beoordeling van de herkapitaliseringsmaatregelen. Op grond van de destijds beschikbare informatie leek het erop dat ruimschoots vóór het begin van de financiële crisis genomen beslissingen om in regionale ontwikkelingsprojecten te investeren, de hoofdoorzaak waren van de moeilijkheden van de spaarbank. Aangezien de financiële crisis de problemen van de spaarbank slechts leek te hebben versterkt, kon de toepasselijkheid van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU niet worden uitgesloten. Daar de herkapitaliseringsmaatregelen op het hoogtepunt van de financiële crisis plaatsvonden, is — met name gezien eerdere besluiten van de Commissie met betrekking tot noodlijdende banken — ook de toepasselijkheid van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU niet onwaarschijnlijk.

| (69) | Weliswaar heeft de Commissie in eerdere beschikkingen en besluiten verwezen naar de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna „richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun” genoemd) (28), doch heeft zij in haar herstructureringsmededeling onder punt 49 verklaard dat alle steunmaatregelen die uiterlijk 31 december 2010 bij de Commissie zijn aangemeld, op basis van de herstructureringsmededeling, en niet op basis van de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun, zullen worden beoordeeld als herstructureringssteun ten behoeve van financiële instellingen. |
| --- | --- |

(69)

Weliswaar heeft de Commissie in eerdere beschikkingen en besluiten verwezen naar de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna „richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun” genoemd) (28), doch heeft zij in haar herstructureringsmededeling onder punt 49 verklaard dat alle steunmaatregelen die uiterlijk 31 december 2010 bij de Commissie zijn aangemeld, op basis van de herstructureringsmededeling, en niet op basis van de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun, zullen worden beoordeeld als herstructureringssteun ten behoeve van financiële instellingen.

| (70) | Gezien het feit dat de Duitse banksector nog steeds kwetsbaar is, komt de Commissie tot de conclusie dat een potentiële instorting van een van de grootste Duitse spaarbanken als gevolg van [...] systemische gevolgen zou hebben gehad en de financiële stabiliteit van Duitsland derhalve in gevaar zou hebben gebracht. |
| --- | --- |

(70)

Gezien het feit dat de Duitse banksector nog steeds kwetsbaar is, komt de Commissie tot de conclusie dat een potentiële instorting van een van de grootste Duitse spaarbanken als gevolg van [...] systemische gevolgen zou hebben gehad en de financiële stabiliteit van Duitsland derhalve in gevaar zou hebben gebracht.

| (71) | Met het oog op de beoordeling van de vraag of de aan de spaarbank verleende financiële steun als herstructureringssteun ter waarborging van de financiële stabiliteit verenigbaar is met de interne markt, wordt derhalve artikel 107, lid 3, onder b), VWEU als rechtsgrondslag gebruikt. |
| --- | --- |

(71)

Met het oog op de beoordeling van de vraag of de aan de spaarbank verleende financiële steun als herstructureringssteun ter waarborging van de financiële stabiliteit verenigbaar is met de interne markt, wordt derhalve artikel 107, lid 3, onder b), VWEU als rechtsgrondslag gebruikt.

8.2.2.   Verenigbaarheid van de herstructureringssteun met de interne markt

| (72) | Volgens de herstructureringsmededeling moet ten eerste uit het herstructureringsplan voor de begunstigde financiële instelling blijken hoe de levensvatbaarheid op lange termijn weer kan worden hersteld. Ten tweede dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en moeten de begunstigde financiële instelling en haar aandeelhouders zo veel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bijdragen. Ten derde moeten maatregelen worden getroffen om concurrentievervalsing als gevolg van de kunstmatige ondersteuning van de marktpositie van de begunstigde financiële instelling te beperken en een concurrerende banksector te waarborgen. Voorts moet ook worden gekeken naar aspecten als monitoring en procedurele kwesties. |
| --- | --- |

(72)

Volgens de herstructureringsmededeling moet ten eerste uit het herstructureringsplan voor de begunstigde financiële instelling blijken hoe de levensvatbaarheid op lange termijn weer kan worden hersteld. Ten tweede dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en moeten de begunstigde financiële instelling en haar aandeelhouders zo veel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bijdragen. Ten derde moeten maatregelen worden getroffen om concurrentievervalsing als gevolg van de kunstmatige ondersteuning van de marktpositie van de begunstigde financiële instelling te beperken en een concurrerende banksector te waarborgen. Voorts moet ook worden gekeken naar aspecten als monitoring en procedurele kwesties.

i)   Herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn

| (73) | Duitsland heeft, overeenkomstig de punten 9 tot en met 11 van de herstructureringsmededeling, een omvattend en gedetailleerd herstructureringsplan ingediend dat tevens alle relevante informatie over het bedrijfsmodel van de spaarbank bevat. Het herstructureringsplan vermeldt tevens wat de oorzaken van problemen van de spaarbank zijn. |
| --- | --- |

(73)

Duitsland heeft, overeenkomstig de punten 9 tot en met 11 van de herstructureringsmededeling, een omvattend en gedetailleerd herstructureringsplan ingediend dat tevens alle relevante informatie over het bedrijfsmodel van de spaarbank bevat. Het herstructureringsplan vermeldt tevens wat de oorzaken van problemen van de spaarbank zijn.

| (74) | Volgens het bedrijfsmodel wordt een strategische concentratie beoogd op de kernactiviteiten van een traditionele regionale Vertriebssparkasse. De spaarbank zal zich toeleggen op voor een retailbank typische diensten voor traditionele doelgroepen in de economische regio Keulen-Bonn, d.w.z. particulieren, het mkb en kleinere zakelijke en institutionele cliënten. De spaarbank zal zich dus concentreren op de in haar statuten aangegeven kernactiviteiten en haar kerncompetenties en zich terugtrekken uit activiteiten die de oorzaak waren van haar financiële moeilijkheden. In de toekomst zal de spaarbank volledig afzien van handel voor eigen rekening, zal zij de niet tot haar kernactiviteiten behorende dochterondernemingen afstoten en geen beleggingen meer doen in SAA- en ABS-portefeuilles. De Commissie is van oordeel dat het nieuwe bedrijfsmodel van de spaarbank coherent en op termijn houdbaar is. |
| --- | --- |

(74)

Volgens het bedrijfsmodel wordt een strategische concentratie beoogd op de kernactiviteiten van een traditionele regionale Vertriebssparkasse. De spaarbank zal zich toeleggen op voor een retailbank typische diensten voor traditionele doelgroepen in de economische regio Keulen-Bonn, d.w.z. particulieren, het mkb en kleinere zakelijke en institutionele cliënten. De spaarbank zal zich dus concentreren op de in haar statuten aangegeven kernactiviteiten en haar kerncompetenties en zich terugtrekken uit activiteiten die de oorzaak waren van haar financiële moeilijkheden. In de toekomst zal de spaarbank volledig afzien van handel voor eigen rekening, zal zij de niet tot haar kernactiviteiten behorende dochterondernemingen afstoten en geen beleggingen meer doen in SAA- en ABS-portefeuilles. De Commissie is van oordeel dat het nieuwe bedrijfsmodel van de spaarbank coherent en op termijn houdbaar is.

| (75) | De problemen van de spaarbank zijn hoofdzakelijk te wijten aan drie soorten activiteiten: i) regionale ontwikkelingsprojecten, ii) beleggingen in ABS- en SAA-portefeuilles, en iii) deelnemingen van de spaarbank in WestLB. |
| --- | --- |

(75)

De problemen van de spaarbank zijn hoofdzakelijk te wijten aan drie soorten activiteiten: i) regionale ontwikkelingsprojecten, ii) beleggingen in ABS- en SAA-portefeuilles, en iii) deelnemingen van de spaarbank in WestLB.

| (76) | De spaarbank is reeds in 2008 begonnen met de afstoting dan wel liquidatie van dochterondernemingen die niet bij de kernactiviteiten pasten en zich bezighielden met regionale ontwikkeling. De volledige stopzetting van deze activiteiten is noodzakelijk en zou een geschikte maatregel vormen om de mededingingsbezwaren van de Commissie weg te nemen, aangezien door deze afstotingen kan worden uitgesloten dat in verband met dochterondernemingen verdere verliezen of een verdere risicoblootstelling ontstaan. Daarnaast zouden door een dergelijke maatregel niet alleen kapitaal, maar ook beheerscapaciteiten vrijkomen die vervolgens voor de kernactiviteiten van de spaarbank kunnen worden gebruikt. Door de afstoting zou bovendien het balanstotaal van de spaarbank met rond [180-230] miljoen EUR ([0-2] %) worden verminderd (29). |
| --- | --- |

(76)

De spaarbank is reeds in 2008 begonnen met de afstoting dan wel liquidatie van dochterondernemingen die niet bij de kernactiviteiten pasten en zich bezighielden met regionale ontwikkeling. De volledige stopzetting van deze activiteiten is noodzakelijk en zou een geschikte maatregel vormen om de mededingingsbezwaren van de Commissie weg te nemen, aangezien door deze afstotingen kan worden uitgesloten dat in verband met dochterondernemingen verdere verliezen of een verdere risicoblootstelling ontstaan. Daarnaast zouden door een dergelijke maatregel niet alleen kapitaal, maar ook beheerscapaciteiten vrijkomen die vervolgens voor de kernactiviteiten van de spaarbank kunnen worden gebruikt. Door de afstoting zou bovendien het balanstotaal van de spaarbank met rond [180-230] miljoen EUR ([0-2] %) worden verminderd (29).

| (77) | Aangezien de activiteiten van dochterondernemingen die aan de stad Keulen zullen worden verkocht, voornamelijk betrekking hebben op vastgoedontwikkeling en vastgoeddiensten, zou de toepassing van de mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa in de communautaire banksector (30) naar mening van de Commissie noodzakelijk noch passend zijn. De boekwaarde van deze dochterondernemingen werd in de afgelopen jaren reeds duidelijk naar beneden bijgesteld ter aanpassing aan de marktwaarde. Derhalve zal de afstoting van de dochterondernemingen naar alle waarschijnlijkheid geen noemenswaardige verliezen met zich brengen voor de spaarbank. Door de toezegging van Duitsland dat de spaarbank haar dochterondernemingen tegen de door een onafhankelijk taxateur te bepalen marktwaarde zal verkopen, is bovendien gegarandeerd dat aan de verkoop geen nieuwe staatssteun verbonden is. |
| --- | --- |

(77)

Aangezien de activiteiten van dochterondernemingen die aan de stad Keulen zullen worden verkocht, voornamelijk betrekking hebben op vastgoedontwikkeling en vastgoeddiensten, zou de toepassing van de mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa in de communautaire banksector (30) naar mening van de Commissie noodzakelijk noch passend zijn. De boekwaarde van deze dochterondernemingen werd in de afgelopen jaren reeds duidelijk naar beneden bijgesteld ter aanpassing aan de marktwaarde. Derhalve zal de afstoting van de dochterondernemingen naar alle waarschijnlijkheid geen noemenswaardige verliezen met zich brengen voor de spaarbank. Door de toezegging van Duitsland dat de spaarbank haar dochterondernemingen tegen de door een onafhankelijk taxateur te bepalen marktwaarde zal verkopen, is bovendien gegarandeerd dat aan de verkoop geen nieuwe staatssteun verbonden is.

| (78) | De ABS- en SAA-portefeuilles vormen een tweede oorzaak van de financiële moeilijkheden van de spaarbank. De omvang van deze beleggingen is inmiddels aanzienlijk ingeperkt. Uiterlijk 2014 zal de spaarbank zich volledig uit deze portefeuilles hebben teruggetrokken. Aangezien dergelijke beleggingen niet met het nieuwe bedrijfsmodel van de spaarbank stroken, is de stopzetting van die activiteiten een noodzakelijke voorwaarde voor de tenuitvoerlegging van de nieuwe strategie van de spaarbank. Omdat de actuele boekwaarde van de resterende activa in de ABS- en SAA-portefeuilles over het algemeen overeenkomt met hun marktwaarde, is er in verband met deze portefeuilles slechts nog sprake van een beperkte risicoblootstelling die geen bedreiging vormt voor de levensvatbaarheid van de spaarbank. |
| --- | --- |

(78)

De ABS- en SAA-portefeuilles vormen een tweede oorzaak van de financiële moeilijkheden van de spaarbank. De omvang van deze beleggingen is inmiddels aanzienlijk ingeperkt. Uiterlijk 2014 zal de spaarbank zich volledig uit deze portefeuilles hebben teruggetrokken. Aangezien dergelijke beleggingen niet met het nieuwe bedrijfsmodel van de spaarbank stroken, is de stopzetting van die activiteiten een noodzakelijke voorwaarde voor de tenuitvoerlegging van de nieuwe strategie van de spaarbank. Omdat de actuele boekwaarde van de resterende activa in de ABS- en SAA-portefeuilles over het algemeen overeenkomt met hun marktwaarde, is er in verband met deze portefeuilles slechts nog sprake van een beperkte risicoblootstelling die geen bedreiging vormt voor de levensvatbaarheid van de spaarbank.

| (79) | Tot slot is het nog resterende risico van de spaarbank in verband met haar deelneming in WestLB, die tot verliezen van [...] miljoen EUR heeft geleid, beperkt en gedekt door stille reserves in de beleggingsportefeuille van de RSGV. Daar de bijdrage van de spaarbank [aan ...] uitsluitend afkomstig zal zijn uit toekomstige nettowinst, doet deze verplichte bijdrage geen afbreuk aan de levensvatbaarheid van de spaarbank op lange termijn. Een positief aspect is volgens de Commissie ook dat de bijdragen [aan...] pas kunnen worden betaald wanneer conform de herkapitaliseringsvoorwaarden vergoedingen zijn betaald voor het door de overheid verschafte kapitaal. |
| --- | --- |

(79)

Tot slot is het nog resterende risico van de spaarbank in verband met haar deelneming in WestLB, die tot verliezen van [...] miljoen EUR heeft geleid, beperkt en gedekt door stille reserves in de beleggingsportefeuille van de RSGV. Daar de bijdrage van de spaarbank [aan ...] uitsluitend afkomstig zal zijn uit toekomstige nettowinst, doet deze verplichte bijdrage geen afbreuk aan de levensvatbaarheid van de spaarbank op lange termijn. Een positief aspect is volgens de Commissie ook dat de bijdragen [aan...] pas kunnen worden betaald wanneer conform de herkapitaliseringsvoorwaarden vergoedingen zijn betaald voor het door de overheid verschafte kapitaal.

| (80) | De Commissie constateert dat de spaarbank reeds gericht op zwakke punten in haar bestuur heeft gereageerd met verbeteringsmaatregelen, die nog zullen worden opgevoerd. Door de in 2005 bij de fusie van Stadtsparkasse Köln en Sparkasse Bonn ingevoerde wijziging van de aandeelhoudersstructuur en besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid is gewaarborgd dat de politieke belangen van de aandeelhouderseigenaar geen voorrang krijgen boven de economische belangen van de spaarbank. Door wijzigingen in de samenstelling en het ledental van de bestuursorganen van de spaarbank en wijzigingen in de besluitvormingsprocedures zijn verbeteringen mogelijk geworden wat betreft de verantwoordingsplicht van de bedrijfstop. Meer gebundelde verantwoordelijkheden en een grotere vertegenwoordiging van [externe...] en niet uit de politiek afkomstige leden in de bestuursorganen van de spaarbank zorgen voor meer transparantie en efficiëntie bij de besluitvorming. Met deze maatregelen — en met de gewijzigde aandeelhoudersstructuur — worden de oorzaken voor de problemen van de spaarbank aangepakt, zodat het risico dat de spaarbank opnieuw bij politiek gemotiveerde projecten wordt betrokken die indruisen tegen de economische belangen van de spaarbank, tot een minimum beperkt is. Bovendien lijkt de onafhankelijkheid van de spaarbankdirectie in voldoende mate gewaarborgd door de bestaande wetgeving (Sparkassengesetz). De documentatie die de spaarbank heeft overgelegd ten bewijze dat zij sinds 2004 niet meer betrokken is geweest bij nieuwe politiek gemotiveerde projecten, toont aan dat de ingevoerde maatregelen doeltreffend zijn. Al met al is de nieuwe corporate governance-code in overeenstemming met de regelingen die in vergelijkbare gevallen zijn opgesteld (31). De reeds ten uitvoer gelegde en nog toegezegde wijzigingen in de corporate governance van de spaarbank kunnen derhalve geacht worden een passende en toereikende bijdrage te leveren tot het herstel van de levensvatbaarheid van de spaarbank op lange termijn. |
| --- | --- |

(80)

De Commissie constateert dat de spaarbank reeds gericht op zwakke punten in haar bestuur heeft gereageerd met verbeteringsmaatregelen, die nog zullen worden opgevoerd. Door de in 2005 bij de fusie van Stadtsparkasse Köln en Sparkasse Bonn ingevoerde wijziging van de aandeelhoudersstructuur en besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid is gewaarborgd dat de politieke belangen van de aandeelhouderseigenaar geen voorrang krijgen boven de economische belangen van de spaarbank. Door wijzigingen in de samenstelling en het ledental van de bestuursorganen van de spaarbank en wijzigingen in de besluitvormingsprocedures zijn verbeteringen mogelijk geworden wat betreft de verantwoordingsplicht van de bedrijfstop. Meer gebundelde verantwoordelijkheden en een grotere vertegenwoordiging van [externe...] en niet uit de politiek afkomstige leden in de bestuursorganen van de spaarbank zorgen voor meer transparantie en efficiëntie bij de besluitvorming. Met deze maatregelen — en met de gewijzigde aandeelhoudersstructuur — worden de oorzaken voor de problemen van de spaarbank aangepakt, zodat het risico dat de spaarbank opnieuw bij politiek gemotiveerde projecten wordt betrokken die indruisen tegen de economische belangen van de spaarbank, tot een minimum beperkt is. Bovendien lijkt de onafhankelijkheid van de spaarbankdirectie in voldoende mate gewaarborgd door de bestaande wetgeving (Sparkassengesetz). De documentatie die de spaarbank heeft overgelegd ten bewijze dat zij sinds 2004 niet meer betrokken is geweest bij nieuwe politiek gemotiveerde projecten, toont aan dat de ingevoerde maatregelen doeltreffend zijn. Al met al is de nieuwe corporate governance-code in overeenstemming met de regelingen die in vergelijkbare gevallen zijn opgesteld (31). De reeds ten uitvoer gelegde en nog toegezegde wijzigingen in de corporate governance van de spaarbank kunnen derhalve geacht worden een passende en toereikende bijdrage te leveren tot het herstel van de levensvatbaarheid van de spaarbank op lange termijn.

| (81) | De Commissie is van oordeel dat het herstructureringsplan voor de spaarbank aan de onder de punten 9 en 12 tot en met 15 vermelde voorwaarden van de herstructureringsmededeling voldoet. Zo moet uit dat plan blijken hoe de financiële instelling zo snel mogelijk opnieuw op lange termijn levensvatbaar zal worden zonder staatssteun. Bovendien moet de financiële instelling in staat zijn een passend rendement op het eigen vermogen te bieden, alle kosten van de normale bedrijfsuitoefening te dragen en de toepasselijke prudentiële vereisten in acht te nemen. |
| --- | --- |

(81)

De Commissie is van oordeel dat het herstructureringsplan voor de spaarbank aan de onder de punten 9 en 12 tot en met 15 vermelde voorwaarden van de herstructureringsmededeling voldoet. Zo moet uit dat plan blijken hoe de financiële instelling zo snel mogelijk opnieuw op lange termijn levensvatbaar zal worden zonder staatssteun. Bovendien moet de financiële instelling in staat zijn een passend rendement op het eigen vermogen te bieden, alle kosten van de normale bedrijfsuitoefening te dragen en de toepasselijke prudentiële vereisten in acht te nemen.

| (82) | De spaarbank heeft financiële prognoses voor de periode 2008-2014 voorgelegd met gegevens over haar inkomsten, kosten, afwaarderingen, winsten en kapitaalpositie. De Commissie is van oordeel dat de prognoses van het basisscenario op realistische macro-economische veronderstellingen zijn gebaseerd. De spaarbank gaat ervan uit dat zij vanaf 2010 winst zal boeken en haar jaarresultaten vervolgens gedurende de gehele herstructureringsperiode continu zal kunnen verbeteren. Volgens de prognoses zal het rendement op het eigen vermogen in 2014 [9-10] % bedragen, wat voor een retailbank onder normale marktomstandigheden een goed resultaat is. Bovendien zal de spaarbank vanaf 2013 volledige vergoedingen voor de steunmaatregelen uitkeren. De kapitaalratio’s van de spaarbank zullen duidelijk boven de prudentiële minimumeisen blijven; voor 2014 wordt een Tier-1-ratio van [8-9] % verwacht (tegen 6,1 % in 2009). |
| --- | --- |

(82)

De spaarbank heeft financiële prognoses voor de periode 2008-2014 voorgelegd met gegevens over haar inkomsten, kosten, afwaarderingen, winsten en kapitaalpositie. De Commissie is van oordeel dat de prognoses van het basisscenario op realistische macro-economische veronderstellingen zijn gebaseerd. De spaarbank gaat ervan uit dat zij vanaf 2010 winst zal boeken en haar jaarresultaten vervolgens gedurende de gehele herstructureringsperiode continu zal kunnen verbeteren. Volgens de prognoses zal het rendement op het eigen vermogen in 2014 [9-10] % bedragen, wat voor een retailbank onder normale marktomstandigheden een goed resultaat is. Bovendien zal de spaarbank vanaf 2013 volledige vergoedingen voor de steunmaatregelen uitkeren. De kapitaalratio’s van de spaarbank zullen duidelijk boven de prudentiële minimumeisen blijven; voor 2014 wordt een Tier-1-ratio van [8-9] % verwacht (tegen 6,1 % in 2009).

| (83) | Daarnaast heeft de spaarbank aangetoond bestand te zijn tegen een eventueel stressscenario. Het beschreven stressscenario is op adequate veronderstellingen gebaseerd. Aangezien uit de stresstest naar voren kwam dat de resultaten van de spaarbank boven de prudentiële kapitaalvereisten zullen uitkomen, voldoet zij daarom ook aan de onder punt 13 van de herstructureringsmededeling geformuleerde voorwaarden. Uit de gevoeligheidsanalyse is voorts gebleken dat de spaarbank bestand zou zijn tegen een eventuele ingrijpende wijziging van de rentetarieven in de toekomst. |
| --- | --- |

(83)

Daarnaast heeft de spaarbank aangetoond bestand te zijn tegen een eventueel stressscenario. Het beschreven stressscenario is op adequate veronderstellingen gebaseerd. Aangezien uit de stresstest naar voren kwam dat de resultaten van de spaarbank boven de prudentiële kapitaalvereisten zullen uitkomen, voldoet zij daarom ook aan de onder punt 13 van de herstructureringsmededeling geformuleerde voorwaarden. Uit de gevoeligheidsanalyse is voorts gebleken dat de spaarbank bestand zou zijn tegen een eventuele ingrijpende wijziging van de rentetarieven in de toekomst.

| (84) | Bovendien heeft de spaarbank een strategie gepresenteerd voor een vroegtijdige terugbetaling van een deel van de door de overheid verschafte kapitaalinjecties. Deze gedeeltelijke terugbetaling is naar alle waarschijnlijkheid mogelijk zonder dat de kapitaalbasis van de spaarbank daardoor in het gedrang komt, aangezien haar Tier-1-ratio in 2010 naar verwachting [6-7]% zal bedragen en volgens het basisscenario daarna zal stijgen. Ook in het stressscenario zal deze ratio de prudentiële minimumeisen naar alle waarschijnlijkheid overtreffen. Om de kapitaalinjecties gedeeltelijk te kunnen terugbetalen, is noch de spaarbank noch een andere bij de transactie betrokken onderneming aangewezen op aanvullende steun. Ten eerste verkrijgt de Förderungsgesellschaft geen voordeel, doordat de koopprijs voor de eerste tranche van winstbewijzen ter waarde van 150 miljoen EUR vrijwel overeenkomt met de som die de Förderungsgesellschaft zou ontvangen indien zij het kapitaalinstrument zou behouden. Ten tweede vindt de overdracht van het kapitaal plaats tussen twee overheidinstellingen. Omdat het instrument, dat in Tier-1-kapitaal dient te worden omgezet, reeds als staatssteun is aangemerkt en omdat de spaarbank na omzetting ervan aan het Zweckverband een vergoeding van gelijke hoogte zal betalen, is aan de omzetting van het kapitaal volgens de Commissie geen verdere staatssteun verbonden. Ten slotte zal met de terugkoop van de tweede tranche van 150 miljoen EUR door de spaarbank eveneens een bedrag zijn gemoeid dat vrijwel overeenkomt met de cashflow die de Förderungsgesellschaft zou ontvangen indien zij het kapitaalinstrument zou behouden. |
| --- | --- |

(84)

Bovendien heeft de spaarbank een strategie gepresenteerd voor een vroegtijdige terugbetaling van een deel van de door de overheid verschafte kapitaalinjecties. Deze gedeeltelijke terugbetaling is naar alle waarschijnlijkheid mogelijk zonder dat de kapitaalbasis van de spaarbank daardoor in het gedrang komt, aangezien haar Tier-1-ratio in 2010 naar verwachting [6-7]% zal bedragen en volgens het basisscenario daarna zal stijgen. Ook in het stressscenario zal deze ratio de prudentiële minimumeisen naar alle waarschijnlijkheid overtreffen. Om de kapitaalinjecties gedeeltelijk te kunnen terugbetalen, is noch de spaarbank noch een andere bij de transactie betrokken onderneming aangewezen op aanvullende steun. Ten eerste verkrijgt de Förderungsgesellschaft geen voordeel, doordat de koopprijs voor de eerste tranche van winstbewijzen ter waarde van 150 miljoen EUR vrijwel overeenkomt met de som die de Förderungsgesellschaft zou ontvangen indien zij het kapitaalinstrument zou behouden. Ten tweede vindt de overdracht van het kapitaal plaats tussen twee overheidinstellingen. Omdat het instrument, dat in Tier-1-kapitaal dient te worden omgezet, reeds als staatssteun is aangemerkt en omdat de spaarbank na omzetting ervan aan het Zweckverband een vergoeding van gelijke hoogte zal betalen, is aan de omzetting van het kapitaal volgens de Commissie geen verdere staatssteun verbonden. Ten slotte zal met de terugkoop van de tweede tranche van 150 miljoen EUR door de spaarbank eveneens een bedrag zijn gemoeid dat vrijwel overeenkomt met de cashflow die de Förderungsgesellschaft zou ontvangen indien zij het kapitaalinstrument zou behouden.

| (85) | Bijgevolg komt de Commissie tot de conclusie dat het door de spaarbank ingediende herstructureringsplan voldoet aan de criteria van de herstructureringsmededeling inzake het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn en derhalve de in het besluit tot inleiding van de procedure uiteengezette mededingingsbezwaren van de Commissie wegneemt. |
| --- | --- |

(85)

Bijgevolg komt de Commissie tot de conclusie dat het door de spaarbank ingediende herstructureringsplan voldoet aan de criteria van de herstructureringsmededeling inzake het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn en derhalve de in het besluit tot inleiding van de procedure uiteengezette mededingingsbezwaren van de Commissie wegneemt.

ii)   Eigen bijdrage/lastenverdeling

| (86) | Volgens de herstructureringsmededeling dienen financiële instellingen en hun aandeelhouders zoveel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bij te dragen om te waarborgen dat de verleende steun tot het noodzakelijke minimum wordt beperkt. Hiertoe kunnen bijvoorbeeld activa van de financiële instelling worden verkocht. Verder dienen de verliezen van de financiële instelling zo veel mogelijk door de aandeelhouders te worden opgevangen. Door de verbintenissen die de spaarbank aangaat, wordt gegarandeerd dat eigen middelen worden gebruikt en dat particuliere beleggers die door de spaarbank uitgegeven hybride kapitaalinstrumenten aanhouden, een bijdrage aan de herstructurering leveren. |
| --- | --- |

(86)

Volgens de herstructureringsmededeling dienen financiële instellingen en hun aandeelhouders zoveel mogelijk uit eigen middelen aan de herstructurering bij te dragen om te waarborgen dat de verleende steun tot het noodzakelijke minimum wordt beperkt. Hiertoe kunnen bijvoorbeeld activa van de financiële instelling worden verkocht. Verder dienen de verliezen van de financiële instelling zo veel mogelijk door de aandeelhouders te worden opgevangen. Door de verbintenissen die de spaarbank aangaat, wordt gegarandeerd dat eigen middelen worden gebruikt en dat particuliere beleggers die door de spaarbank uitgegeven hybride kapitaalinstrumenten aanhouden, een bijdrage aan de herstructurering leveren.

| (87) | Uit het herstructureringsplan valt niet op te maken dat de verleende steun de aan het herstel van de levensvatbaarheid verbonden kosten overstijgt. Met de verleende steun wordt beoogd te waarborgen dat de spaarbank in het basisscenario over voldoende bufferkapitaal beschikt en in het stressscenario voldoet aan de prudentiële vereisten betreffende het eigen vermogen. |
| --- | --- |

(87)

Uit het herstructureringsplan valt niet op te maken dat de verleende steun de aan het herstel van de levensvatbaarheid verbonden kosten overstijgt. Met de verleende steun wordt beoogd te waarborgen dat de spaarbank in het basisscenario over voldoende bufferkapitaal beschikt en in het stressscenario voldoet aan de prudentiële vereisten betreffende het eigen vermogen.

| (88) | De Commissie constateert dat de spaarbank voor kostenbesparingen zorgt en zodoende met behulp van intern verkregen middelen een eigen bijdrage levert aan de financiering van de herstructurering. Deze besparingen zullen tot het einde van de herstructureringsperiode tot een verlaging van de jaarlijkse kosten met [25-35] miljoen EUR leiden (rond [5-8] % van de totale kosten in 2009). |
| --- | --- |

(88)

De Commissie constateert dat de spaarbank voor kostenbesparingen zorgt en zodoende met behulp van intern verkregen middelen een eigen bijdrage levert aan de financiering van de herstructurering. Deze besparingen zullen tot het einde van de herstructureringsperiode tot een verlaging van de jaarlijkse kosten met [25-35] miljoen EUR leiden (rond [5-8] % van de totale kosten in 2009).

| (89) | Daarenboven levert de afstoting van winstgevende dochterondernemingen die niet tot de kernactiviteiten behoren, inkomsten op die voor de financiering van de kosten van de herstructurering kunnen worden gebruikt. |
| --- | --- |

(89)

Daarenboven levert de afstoting van winstgevende dochterondernemingen die niet tot de kernactiviteiten behoren, inkomsten op die voor de financiering van de kosten van de herstructurering kunnen worden gebruikt.

| (90) | De spaarbank kan de uitkering van de coupons op hybride kapitaalinstrumenten niet opschorten of uitstellen wanneer zij in het betreffende jaar winst boekt. Toch zijn de verliezen van de spaarbank ook zoveel mogelijk aan de houders van hybride kapitaalinstrumenten doorgegeven, doordat couponbetalingen op hybride instrumenten werden opgeschort of doordat de nominale waarde van het hybride kapitaal werd verminderd door deelneming in de verliezen. De Commissie is derhalve van mening dat van de particuliere beleggers in de hybride instrumenten een zo groot mogelijke bijdrage in de lasten wordt verlangd, zodat aan de vereisten van de herstructureringsmededeling inzake de bijdrage van particuliere beleggers aan de bekostiging van de herstructurering is voldaan. |
| --- | --- |

(90)

De spaarbank kan de uitkering van de coupons op hybride kapitaalinstrumenten niet opschorten of uitstellen wanneer zij in het betreffende jaar winst boekt. Toch zijn de verliezen van de spaarbank ook zoveel mogelijk aan de houders van hybride kapitaalinstrumenten doorgegeven, doordat couponbetalingen op hybride instrumenten werden opgeschort of doordat de nominale waarde van het hybride kapitaal werd verminderd door deelneming in de verliezen. De Commissie is derhalve van mening dat van de particuliere beleggers in de hybride instrumenten een zo groot mogelijke bijdrage in de lasten wordt verlangd, zodat aan de vereisten van de herstructureringsmededeling inzake de bijdrage van particuliere beleggers aan de bekostiging van de herstructurering is voldaan.

| (91) | Volgens punt 24 van de herstructureringsmededeling kan ook voor een passende lastenverdeling worden gezorgd doordat voor de overheidsmaatregelen een afdoende vergoeding wordt betaald. De Commissie is van oordeel dat de in het kader van de herkapitaliseringsmaatregelen vastgestelde vergoeding, tegen de achtergrond van de andere reeds beschreven maatregelen tot waarborging van een passende lastenverdeling, afdoende is. De verwachte winst zal de spaarbank in staat stellen een vergoeding voor het door de overheid verstrekte kapitaal te betalen en de opgeschorte couponbetalingen overeenkomstig de bij de herkapitalisering gestelde voorwaarden alsnog uit te keren - dit geldt vanaf 2011 voor de winstbewijzen en vanaf 2013 voor de stille deelneming, na aanvulling van het nominale kapitaal van de instrumenten. De rente over de door de overheid aangehouden winstbewijzen groeit gedurende [2-6] jaar aan, en het door deelneming in verliezen verminderde kapitaal wordt voor beide herkapitaliseringsinstrumenten weer aangevuld. Volgens de financiële prognoses van het basisscenario worden de niet uitgekeerde rente over de winstbewijzen en het verminderde nominale bedrag van beide instrumenten later terugbetaald aan de overheid. |
| --- | --- |

(91)

Volgens punt 24 van de herstructureringsmededeling kan ook voor een passende lastenverdeling worden gezorgd doordat voor de overheidsmaatregelen een afdoende vergoeding wordt betaald. De Commissie is van oordeel dat de in het kader van de herkapitaliseringsmaatregelen vastgestelde vergoeding, tegen de achtergrond van de andere reeds beschreven maatregelen tot waarborging van een passende lastenverdeling, afdoende is. De verwachte winst zal de spaarbank in staat stellen een vergoeding voor het door de overheid verstrekte kapitaal te betalen en de opgeschorte couponbetalingen overeenkomstig de bij de herkapitalisering gestelde voorwaarden alsnog uit te keren - dit geldt vanaf 2011 voor de winstbewijzen en vanaf 2013 voor de stille deelneming, na aanvulling van het nominale kapitaal van de instrumenten. De rente over de door de overheid aangehouden winstbewijzen groeit gedurende [2-6] jaar aan, en het door deelneming in verliezen verminderde kapitaal wordt voor beide herkapitaliseringsinstrumenten weer aangevuld. Volgens de financiële prognoses van het basisscenario worden de niet uitgekeerde rente over de winstbewijzen en het verminderde nominale bedrag van beide instrumenten later terugbetaald aan de overheid.

| (92) | Daarom moet worden geconcludeerd dat het door Duitsland ingediende herstructureringsplan in een passende eigen bijdrage aan de herstructurering voorziet, zodat de in het besluit tot inleiding van de procedure vermelde mededingingsbezwaren zijn weggenomen. |
| --- | --- |

(92)

Daarom moet worden geconcludeerd dat het door Duitsland ingediende herstructureringsplan in een passende eigen bijdrage aan de herstructurering voorziet, zodat de in het besluit tot inleiding van de procedure vermelde mededingingsbezwaren zijn weggenomen.

iii)   Maatregelen ter beperking van concurrentievervalsing

| (93) | Volgens de herstructureringsmededeling moet het herstructureringsplan maatregelen omvatten om mogelijke concurrentievervalsing te beperken en een concurrerende financiële sector te waarborgen. Bovendien moet het probleem van een eventueel moral hazard worden aangepakt en moet worden voorkomen dat staatssteun wordt gebruikt voor de financiering van concurrentievervalsende gedragingen. |
| --- | --- |

(93)

Volgens de herstructureringsmededeling moet het herstructureringsplan maatregelen omvatten om mogelijke concurrentievervalsing te beperken en een concurrerende financiële sector te waarborgen. Bovendien moet het probleem van een eventueel moral hazard worden aangepakt en moet worden voorkomen dat staatssteun wordt gebruikt voor de financiering van concurrentievervalsende gedragingen.

| (94) | Het voorgelegde pakket maatregelen besteedt voldoende aandacht aan de kwestie van de moral hazard. De spaarbank verbindt zich ertoe om tal van winstgevende dochterondernemingen die niet tot haar kernactiviteiten behoren, af te stoten. Hiertoe behoren onder meer deelnemingen in de volgende grote [...] van de spaarbank: [...], [...], RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG en neue leben Pensionsverwaltung AG. |
| --- | --- |

(94)

Het voorgelegde pakket maatregelen besteedt voldoende aandacht aan de kwestie van de moral hazard. De spaarbank verbindt zich ertoe om tal van winstgevende dochterondernemingen die niet tot haar kernactiviteiten behoren, af te stoten. Hiertoe behoren onder meer deelnemingen in de volgende grote [...] van de spaarbank: [...], [...], RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG en neue leben Pensionsverwaltung AG.

| (95) | Duitsland heeft een gedetailleerd tijdschema voor de geplande afstotingen voorgelegd en heeft zich ertoe verplicht een monitoring trustee te benoemen, die ervoor moet zorgen dat de verplichtingen binnen de gestelde termijnen worden nagekomen. Ingeval het afgesproken tijdschema voor de afstotingen niet in acht wordt genomen, wordt voor de afstotingen een met de afstoting belaste trustee benoemd. |
| --- | --- |

(95)

Duitsland heeft een gedetailleerd tijdschema voor de geplande afstotingen voorgelegd en heeft zich ertoe verplicht een monitoring trustee te benoemen, die ervoor moet zorgen dat de verplichtingen binnen de gestelde termijnen worden nagekomen. Ingeval het afgesproken tijdschema voor de afstotingen niet in acht wordt genomen, wordt voor de afstotingen een met de afstoting belaste trustee benoemd.

| (96) | In het kader van de herstructurering van de spaarbank wordt haar aanwezigheid in bepaalde klantensegmenten gereduceerd. Door de geplande maatregelen krijgen concurrenten toegang tot een groot deel van de grote zakelijke en institutionele klanten van de spaarbank. Omdat het voornamelijk om grote ondernemingen gaat die over het algemeen toegang hebben tot de kapitaalmarkten, is de Commissie van mening dat geen noemenswaardig risico bestaat dat deze maatregel negatieve gevolgen voor de reële economie zal hebben. |
| --- | --- |

(96)

In het kader van de herstructurering van de spaarbank wordt haar aanwezigheid in bepaalde klantensegmenten gereduceerd. Door de geplande maatregelen krijgen concurrenten toegang tot een groot deel van de grote zakelijke en institutionele klanten van de spaarbank. Omdat het voornamelijk om grote ondernemingen gaat die over het algemeen toegang hebben tot de kapitaalmarkten, is de Commissie van mening dat geen noemenswaardig risico bestaat dat deze maatregel negatieve gevolgen voor de reële economie zal hebben.

| (97) | Voorts zal de spaarbank in het kader van de herstructureringsmaatregelen haar nominale balanstotaal met [15-20] % van de risicogewogen activa ([15-20] % van het balanstotaal) verminderen, wat neerkomt op [10-15] % van het balanstotaal wanneer rekening wordt gehouden met de toekomstige groei (5 % van het balanstotaal). Deze vermindering wordt voornamelijk bereikt door terugtrekking uit de SAA- en ABS-beleggingen, de stopzetting van de handel voor eigen rekening ([6-8] % van de risicogewogen activa, [6-8]% van het balanstotaal), door het terugdringen van grote kredieten en door de kredietlimieten voor institutionele klanten te verlagen ([5-7] % van de risicogewogen activa, [5-7] % van het balanstotaal). |
| --- | --- |

(97)

Voorts zal de spaarbank in het kader van de herstructureringsmaatregelen haar nominale balanstotaal met [15-20] % van de risicogewogen activa ([15-20] % van het balanstotaal) verminderen, wat neerkomt op [10-15] % van het balanstotaal wanneer rekening wordt gehouden met de toekomstige groei (5 % van het balanstotaal). Deze vermindering wordt voornamelijk bereikt door terugtrekking uit de SAA- en ABS-beleggingen, de stopzetting van de handel voor eigen rekening ([6-8] % van de risicogewogen activa, [6-8]% van het balanstotaal), door het terugdringen van grote kredieten en door de kredietlimieten voor institutionele klanten te verlagen ([5-7] % van de risicogewogen activa, [5-7] % van het balanstotaal).

| (98) | Gezien de hoogte van de aan de spaarbank verleende steun (3,3 % van de risicogewogen activa) kunnen deze maatregelen worden geacht te volstaan om het volume en de omvang van de activiteiten van Sparkasse KölnBonn te verminderen. De spaarbank is alleen actief in de economische regio Keulen-Bonn, waar zij op de markt weliswaar een belangrijke positie inneemt ([18-23]-[30-35] %, al naargelang het product). Bovendien is de spaarbank wat haar kernactiviteiten betreft geen prijsleider. In dit licht lijken aanvullende maatregelen voor een verdere verkleining van het marktaandeel van de spaarbank voor haar kernactiviteit retail banking niet zinvol, en wel om de volgende redenen: de kernactiviteiten waren niet de oorzaak van de problemen van de spaarbank. Daarnaast heeft Duitsland afdoende kunnen aantonen dat de uitvoering van dergelijke aanvullende maatregelen moeilijk zou zijn en onevenredig hoge kosten zou meebrengen, waardoor het rendement van haar activiteiten negatief zou worden beïnvloed en haar levensvatbaarheid op lange termijn in gevaar zou komen. Verder zouden dergelijke maatregelen een ongunstig effect hebben op de kernactiviteiten van de spaarbank, namelijk de dienstverlening aan het mkb en aan particuliere klanten, terwijl deze kernactiviteiten niet de oorzaak vormden van de problemen van de spaarbank. Gezien het feit dat er maar in beperkte mate alternatieve financieringsmogelijkheden beschikbaar zijn voor deze klantengroepen en dat de beschikkingspraktijk van de Commissie erop is gericht de kredietverschaffing aan de reële economie in stand te houden, is de Commissie van oordeel dat een verdere beperking van het werkterrein van de spaarbank afbreuk zou doen aan haar kernactiviteiten en daarom ook nadelig zou zijn voor de markten die van haar diensten gebruikmaken. |
| --- | --- |

(98)

Gezien de hoogte van de aan de spaarbank verleende steun (3,3 % van de risicogewogen activa) kunnen deze maatregelen worden geacht te volstaan om het volume en de omvang van de activiteiten van Sparkasse KölnBonn te verminderen. De spaarbank is alleen actief in de economische regio Keulen-Bonn, waar zij op de markt weliswaar een belangrijke positie inneemt ([18-23]-[30-35] %, al naargelang het product). Bovendien is de spaarbank wat haar kernactiviteiten betreft geen prijsleider. In dit licht lijken aanvullende maatregelen voor een verdere verkleining van het marktaandeel van de spaarbank voor haar kernactiviteit retail banking niet zinvol, en wel om de volgende redenen: de kernactiviteiten waren niet de oorzaak van de problemen van de spaarbank. Daarnaast heeft Duitsland afdoende kunnen aantonen dat de uitvoering van dergelijke aanvullende maatregelen moeilijk zou zijn en onevenredig hoge kosten zou meebrengen, waardoor het rendement van haar activiteiten negatief zou worden beïnvloed en haar levensvatbaarheid op lange termijn in gevaar zou komen. Verder zouden dergelijke maatregelen een ongunstig effect hebben op de kernactiviteiten van de spaarbank, namelijk de dienstverlening aan het mkb en aan particuliere klanten, terwijl deze kernactiviteiten niet de oorzaak vormden van de problemen van de spaarbank. Gezien het feit dat er maar in beperkte mate alternatieve financieringsmogelijkheden beschikbaar zijn voor deze klantengroepen en dat de beschikkingspraktijk van de Commissie erop is gericht de kredietverschaffing aan de reële economie in stand te houden, is de Commissie van oordeel dat een verdere beperking van het werkterrein van de spaarbank afbreuk zou doen aan haar kernactiviteiten en daarom ook nadelig zou zijn voor de markten die van haar diensten gebruikmaken.

| (99) | De Commissie neemt voorts nota van de door de spaarbank en Duitsland gedane toezeggingen met betrekking tot gedragsbeperkingen. Deze toezeggingen omvatten een verbod op prijsleiderschap en een verbod om in reclame uit te pakken met de ontvangen staatssteun, zodat de spaarbank de verstrekte steun niet kan gebruiken om concurrentieverstorende marktgedragingen te financieren. Ingevolge punt 40 van de herstructureringsmededeling wordt voorts door het verbod op acquisities gewaarborgd dat staatssteun niet wordt gebruikt voor de overname van concurrerende ondernemingen. |
| --- | --- |

(99)

De Commissie neemt voorts nota van de door de spaarbank en Duitsland gedane toezeggingen met betrekking tot gedragsbeperkingen. Deze toezeggingen omvatten een verbod op prijsleiderschap en een verbod om in reclame uit te pakken met de ontvangen staatssteun, zodat de spaarbank de verstrekte steun niet kan gebruiken om concurrentieverstorende marktgedragingen te financieren. Ingevolge punt 40 van de herstructureringsmededeling wordt voorts door het verbod op acquisities gewaarborgd dat staatssteun niet wordt gebruikt voor de overname van concurrerende ondernemingen.

| (100) | Uit het bovenstaande kan worden geconcludeerd dat aard en omvang van de voorgestelde maatregelen geschikt en afdoende zijn om eventuele concurrentiedistorsies tegen te gaan. Het herstructureringsplan voor de spaarbank voldoet derhalve aan de in de herstructureringsmededeling vastgestelde voorschriften inzake levensvatbaarheid, lastenverdeling en maatregelen ter beperking van concurrentievervalsing en neemt daarmee de in het besluit tot inleiding van de procedure geuite twijfel weg. |
| --- | --- |

(100)

Uit het bovenstaande kan worden geconcludeerd dat aard en omvang van de voorgestelde maatregelen geschikt en afdoende zijn om eventuele concurrentiedistorsies tegen te gaan. Het herstructureringsplan voor de spaarbank voldoet derhalve aan de in de herstructureringsmededeling vastgestelde voorschriften inzake levensvatbaarheid, lastenverdeling en maatregelen ter beperking van concurrentievervalsing en neemt daarmee de in het besluit tot inleiding van de procedure geuite twijfel weg.

8.2.3   Monitoring

| (101) | In deel 5 van de herstructureringsmededeling is bepaald dat regelmatig gedetailleerde verslagen moeten worden ingediend aan de hand waarvan de Commissie kan beoordelen of het herstructureringsplan naar behoren ten uitvoer wordt gelegd. Duitsland benoemt een monitoring trustee die om de zes maanden een monitoringverslag zal voorleggen. Het eerste verslag moet in februari 2011 worden overgelegd. De Commissie is daarom van oordeel dat voor een correcte monitoring van de uitvoering van het herstructureringsplan is gezorgd. |
| --- | --- |

(101)

In deel 5 van de herstructureringsmededeling is bepaald dat regelmatig gedetailleerde verslagen moeten worden ingediend aan de hand waarvan de Commissie kan beoordelen of het herstructureringsplan naar behoren ten uitvoer wordt gelegd. Duitsland benoemt een monitoring trustee die om de zes maanden een monitoringverslag zal voorleggen. Het eerste verslag moet in februari 2011 worden overgelegd. De Commissie is daarom van oordeel dat voor een correcte monitoring van de uitvoering van het herstructureringsplan is gezorgd.

| (102) | Het herstructureringsplan zoals dat in punt 4 van het onderhavige besluit is beschreven, is in overeenstemming met artikel 107, lid 3, onder b), VWEU. |
| --- | --- |

(102)

Het herstructureringsplan zoals dat in punt 4 van het onderhavige besluit is beschreven, is in overeenstemming met artikel 107, lid 3, onder b), VWEU.

9.   CONCLUSIE

| (103) | De herstructureringsmaatregelen zijn geschikt om de spaarbank in staat te stellen haar levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen, om een passende lastenverdeling te waarborgen en om de concurrentieverstorende effecten van de onderhavige steunmaatregelen op adequate en evenredige wijze tegen te gaan. Dientengevolge voldoet het voorgelegde herstructureringsplan naar het oordeel van de Commissie aan de criteria van de herstructureringsmededeling, zodat de herstructureringsmaatregelen verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU. De kapitaalinjecties kunnen derhalve worden goedgekeurd zoals in het herstructureringsplan voorzien, |
| --- | --- |

(103)

De herstructureringsmaatregelen zijn geschikt om de spaarbank in staat te stellen haar levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen, om een passende lastenverdeling te waarborgen en om de concurrentieverstorende effecten van de onderhavige steunmaatregelen op adequate en evenredige wijze tegen te gaan. Dientengevolge voldoet het voorgelegde herstructureringsplan naar het oordeel van de Commissie aan de criteria van de herstructureringsmededeling, zodat de herstructureringsmaatregelen verenigbaar kunnen worden verklaard met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU. De kapitaalinjecties kunnen derhalve worden goedgekeurd zoals in het herstructureringsplan voorzien,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De door publieke aandeelhouders aan Sparkasse KölnBonn verleende herstructureringssteun vormt staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

Deze steun is met de interne markt verenigbaar, mits het herstructureringsplan ten uitvoer wordt gelegd en de in de bijlagen I, II en III omschreven verbintenissen in acht worden genomen.

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 29 september 2010.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  Besluit van de Commissie betreffende steunmaatregel C 32/09 (ex NN 50/09) — Herstructurering van de Sparkasse KölnBonn (PB C 2 van 6.1.2010, blz. 13).

1

(2)  Zie voetnoot 1.

2

(3)  Bedrijfsgevoelige informatie.

3

(4)  Het aandeel van Sparkasse KölnBonn in de Duitse banksector als geheel is gering.

4

(5)  Eind september 2009 was 64 % van het totale volume van ABS-portefeuilles belegd in Duitsland en andere Europese landen, tegenover 17 % in de VS.

5

(6)  Residential mortgage-backed securities: effecten die door een pool van particuliere hypotheekleningen zijn gedekt.

6

(7)  Collateral debt obligation: effecten die door een kredietportefeuille (een pool van zakelijke en/of particuliere kredieten) gedekt zijn.

7

(8)  Commercial mortgage-backed securities: effecten met bedrijfshypotheken als onderpand.

8

(9)  Asset-backed securities: door activa gedekte effecten.

9

(10)  Collateralized loan obligation: effecten die door een kredietportefeuille gedekt zijn.

10

(11)  Real estate investment trusts.

11

(12)  In 2008 werd op de ABS-portefeuille een bedrag van 104,5 miljoen EUR afgeschreven.

12

(13)  Hierbij is rekening gehouden met prijs- en loonsverhogingen.

13

(14)  Een van de hoofdoorzaken van de problemen van Sparkasse KölnBonn is gelegen in haar deelnemingen in projecten en dochterondernemingen die geen verband hielden met de kernactiviteiten van de spaarbank. De activiteiten van deze dochterondernemingen waren verantwoordelijk voor een groot deel van de verliezen. Om de vestiging van nieuwe bedrijven in Keulen te stimuleren, participeerde de bank in de ontwikkeling van bedrijfs- en kantoorruimte en verstrekte zij huurgaranties ter bevordering van vastgoedontwikkelingsprojecten. De spaarbank voert inmiddels nieuwe onderhandelingen over de bestaande huurgaranties en -contracten, met het doel om uit de gesloten overeenkomsten te stappen en deze activiteiten zo mogelijk over te dragen aan derden.

14

(15)  Deze cijfers over risicogewogen activa hebben uitsluitend betrekking op Sparkasse KölnBonn.

15

(16)  Tier-1-ratio voor Sparkasse KölnBonn; de cijfers tussen haakjes hebben betrekking op het concern; CIR: cost income ratio; FTE: fulltime-equivalent (personeelssterkte).

16

(17)  Deze cijfers over risicogewogen activa hebben uitsluitend betrekking op Sparkasse KölnBonn.

17

(18)  Tier-1-ratio voor Sparkasse KölnBonn; de cijfers tussen haakjes hebben betrekking op het concern; CIR: cost income ratio; FTE: fulltime-equivalent (personeelssterkte).

18

(19)  Zie http://www.wlsgv.de/download/spkg28112008.pdf voor de actuele versie van 29 november 2008.

19

(20)  De Vorstand telt sinds 2010 nog maar 5 leden (tegen 9 leden in 2005); de Verwaltungsrat telt 18 leden (vroeger 27).

20

(21)  „Onafhankelijk” betekent in dit verband dat het lid geen lid is van de gemeenteraad die hem/haar heeft benoemd.

21

(22)  Als oplossing stelt Duitsland een zogeheten „Besserungsschein”-clausule voor, die voor dezelfde periode geldt als de cumulatie voor het oorspronkelijke instrument. Bij deze oplossing zou het Zweckverband aan de Förderungsgesellschaft een koopprijs betalen die op de boekwaarde van het instrument is gebaseerd (verschil tussen nominale waarde en deelneming in verlies). Volgens voornoemde clausule zou de Förderungsgesellschaft van het Zweckverband compensatiebetalingen ontvangen die qua omvang vergelijkbaar zijn met de inkomsten die de Förderungsgesellschaft bij behoud van het instrument zou ontvangen tot aan het tijdstip van verkoop. Het Zweckverband ontvangt van Sparkasse KölnBonn soortgelijke betalingen (rentebetalingen op het overgedragen kapitaal) aangezien de achterwege gebleven couponbetalingen voor de periode gedurende welke de Förderungsgesellschaft dit instrument in haar bezit had, onder toepassing van een surpluspercentage van 25 % aan de Förderungsgesellschaft zouden worden uitgekeerd. Duitsland beschouwt een dergelijke korting als geschikt instrument om het Zweckverband een vergoeding te doen toekomen voor het dragen van het rente- en herfinancieringsrisico en ter compensatie van het feit dat de Förderungsgesellschaft eerder over het kapitaal kan beschikken dan contractueel is vastgelegd. Ter verduidelijking: als de Förderungsgesellschaft het instrument, dat nominaal 150 miljoen EUR waard is, maar als gevolg van verliezen met 25 miljoen EUR in waarde is verminderd, in 2011 aan het Zweckverband verkoopt, zou zij in eerste instantie 125 miljoen EUR ontvangen. Indien Sparkasse KölnBonn in 2012 winst boekt en daardoor verplicht is het kapitaal van het instrument weer aan te vullen (indien de Förderungsgesellschaft het instrument behoudt), betaalt het Zweckverband het voor de aanvulling vereiste bedrag aan de Förderungsgesellschaft. Indien de in 2012 geboekte winst volstaat om de in de periode 2009-2011 achterwege gebleven couponbetalingen te dekken, zou het Zweckverband eveneens een vergelijkbaar bedrag aan de Förderungsgesellschaft moeten uitkeren.

22

(23)  Sparkasse KölnBonn is uit hoofde van contractuele bepalingen met betrekking tot haar indirecte deelnemingen in deze ondernemingen verplicht om haar deelneming aan de RSGV en andere leden van de spaarbanksector te verkopen.

23

(24)  Vanaf 1 december. 2009 zijn de artikelen 87 en 88 VEG respectievelijk de artikelen 107 en 108 VWEU geworden. De bepalingen in beide verdragen zijn inhoudelijk identiek. In het kader van dit besluit moeten verwijzingen naar de artikelen 107 en 108 VWEU waar nodig worden begrepen als verwijzingen naar, respectievelijk, de artikelen 87 en 88 VEG.

24

(25)  Afgezien van interne emissies binnen een concern en aankopen van de instrumenten door de overheid.

25

(26)  PB C 195 van 19.8.2009, blz. 9.

26

(27)  Zie punt 29 van het besluit van de Commissie van 30 april 2008 betreffende steunmaatregel NN 25/08 — Reddingssteun aan Risikoabschirmung WestLB; het besluit van de Commissie van 1 oktober 2008 betreffende steunmaatregel C 43/08 — WestLB Risikoabschirmung (PB C 322 van 17.12.2008, blz. 16) en de beschikking van de Commissie van 12 mei 2009 betreffende steunmaatregel C 43/08 — WestLB Risikoabschirmung. In de lopende gerechtelijke procedure betreffende het risicoschild voor WestLB heeft Duitsland geen bezwaar gemaakt tegen het feit dat bij de beoordeling uit mededingingsoogpunt de door de spaarbankfederaties RSGV en WLSGV verleende ondersteuning als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU was aangemerkt.

27

(28)  PB C 244 van 1.10.2004, blz. 2. Een uitdrukkelijke verwijzing naar deze richtsnoeren is opgenomen in punt 42 van de mededeling van de Commissie „De toepassing van de staatssteunregels op maatregelen in het kader van de huidige wereldwijde financiële crisis genomen met betrekking tot financiële instellingen” („de bankenmededeling”).

28

(29)  Deze toetsing van de balans door afstotingen weerspiegelt slechts de boekwaarde van de betrokken ondernemingen.

29

(30)  PB C 72 van 26.3.2009, blz. 1.

30

(31)  Besluit van de Commissie van 15 december 2009 betreffende steunmaatregel C 17/09 van Duitsland voor de herstructurering van de Landesbank Baden-Württemberg (PB L 188 van 21.7.2010, blz. 1).

31

---

BIJLAGEN

| Europese Commissie — Taskforce Financiële crisis |
| --- |
| DG Concurrentie |
| Jozef II-straat 70 |
| 1000 Brussel |
| Belgium |

Europese Commissie — Taskforce Financiële crisis

DG Concurrentie

Jozef II-straat 70

1000 Brussel

Belgium

Zaak C 32/09 — Sparkasse KölnBonn

VERBINTENISSEN JEGENS DE COMMISSIE

Duitsland gaat, overeenkomstig artikel 7, lid 3, van Verordening (EG) nr. 659/1999 (1) van de Raad, als gewijzigd, met betrekking tot Sparkasse KölnBonn (hierna ook „de spaarbank” genoemd) de volgende verbintenissen aan opdat de Europese Commissie (hierna „de Commissie” genoemd) bij besluit kan vaststellen dat de herkapitalisering van de spaarbank op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie verenigbaar is met de interne markt.

De verbintenissen gelden vanaf de datum van vaststelling van het besluit.

Deze tekst moet worden uitgelegd in het algemeen kader van het recht van de Unie, onder verwijzing naar Verordening (EG) nr. 659/1999 en rekening houdende met het besluit waaraan de verbintenissen zijn gehecht.

---

(1)  PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

BIJLAGE I

Deel A —   Verbintenissen

1.   Corporate governance: De Bondsregering en de spaarbank garanderen dat de spaarbank haar corporate governance als volgt wijzigt:

| a) | Het aantal externe leden van de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) wordt uiterlijk op 1 januari 2011 van twee tot vier verhoogd. Het totale aantal leden van de raad van commissar!issen (Verwaltungsrat) wordt tot maximaal 18 beperkt. |
| --- | --- |

a)

Het aantal externe leden van de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) wordt uiterlijk op 1 januari 2011 van twee tot vier verhoogd. Het totale aantal leden van de raad van commissar!issen (Verwaltungsrat) wordt tot maximaal 18 beperkt.

| b) | De raad van commissarissen (Verwaltungsrat) stelt voortaan slechts de volgende commissies in, waarvan het ledental uiterlijk op 1 januari 2011 wordt beperkt tot het aangegeven aantal:






  — | Bilanzprüfungsausschuss (auditcommissie) (7 leden) |
| --- | --- | --- |

b)

De raad van commissarissen (Verwaltungsrat) stelt voortaan slechts de volgende commissies in, waarvan het ledental uiterlijk op 1 januari 2011 wordt beperkt tot het aangegeven aantal:

—

Bilanzprüfungsausschuss (auditcommissie) (7 leden)

| — | Risikoausschuss (risicocommissie) (6 leden) |
| --- | --- |

—

Risikoausschuss (risicocommissie) (6 leden)

| — | Hauptausschuss (hoofdcommissie) (3 leden) |
| --- | --- |

—

Hauptausschuss (hoofdcommissie) (3 leden)

| c) | De Strategieausschuss (strategiecommissie) wordt uiterlijk op 31 december 2010 en de Beteiligungsausschuss (commissie inzake deelnemingen) uiterlijk op 31 december 2011 opgeheven. |
| --- | --- |

c)

De Strategieausschuss (strategiecommissie) wordt uiterlijk op 31 december 2010 en de Beteiligungsausschuss (commissie inzake deelnemingen) uiterlijk op 31 december 2011 opgeheven.

| d) | Alle leden van de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) moeten voldoen aan de kwalificaties als bedoeld in § 36, lid 3, volzin 1, van het Duitse Kreditwesengesetz (KWG). |
| --- | --- |

d)

Alle leden van de raad van commissarissen (Verwaltungsrat) moeten voldoen aan de kwalificaties als bedoeld in § 36, lid 3, volzin 1, van het Duitse Kreditwesengesetz (KWG).

| e) | De raad van bestuur (Vorstand) van de spaarbank scherpt de regels voor de besluitvorming over deelnemingen uiterlijk op 1 januari 2011 als volgt aan: beslissingen over deelnemingen kunnen op het niveau van de raad van bestuur (Vorstand) alleen nog maar unaniem worden genomen en beslissingen over deelnemingen met een nominale waarde vanaf [2-5] miljoen EUR kunnen alleen nog worden genomen na voorafgaande uitvoering van een due diligence-beoordeling, zo nodig na advies door een accountant. |
| --- | --- |

e)

De raad van bestuur (Vorstand) van de spaarbank scherpt de regels voor de besluitvorming over deelnemingen uiterlijk op 1 januari 2011 als volgt aan: beslissingen over deelnemingen kunnen op het niveau van de raad van bestuur (Vorstand) alleen nog maar unaniem worden genomen en beslissingen over deelnemingen met een nominale waarde vanaf [2-5] miljoen EUR kunnen alleen nog worden genomen na voorafgaande uitvoering van een due diligence-beoordeling, zo nodig na advies door een accountant.

2.   Handel voor eigen rekening: De spaarbank ziet af van handel voor eigen rekening. Dit houdt in dat de spaarbank alleen nog zakelijke transacties verricht die ofwel

| a) | noodzakelijk zijn voor het aannemen, doorgeven en uitvoeren van koop- en verkooporders van cliënten, of |
| --- | --- |

a)

noodzakelijk zijn voor het aannemen, doorgeven en uitvoeren van koop- en verkooporders van cliënten, of

| b) | noodzakelijk zijn voor het liquiditeits- of risicobeheer van de spaarbank. |
| --- | --- |

b)

noodzakelijk zijn voor het liquiditeits- of risicobeheer van de spaarbank.

In geen geval mag de spaarbank voor eigen rekening posities innemen, tenzij dergelijke posities resulteren uit het feit dat bijvoorbeeld bepaalde orders van cliënten niet in real time worden vereffend. Dergelijke posities en posities in het kader van het liquiditeits- en risicobeheer zijn alleen toegestaan voor zover zij de levensvatbaarheid en/of de liquiditeitspositie van de financiële instelling niet ondermijnen. De spaarbank beperkt derhalve het marktprijsrisico van haar handelsportefeuille tot [3-5] miljoen EUR (value at risk met een betrouwbaarheid van 99 %).

3.   Financiering van het bedrijfsleven: De spaarbank zal bij haar kredietverlening en kapitaalbelegging door middel van marktconforme condities en prudentieel/bankeconomisch redelijke voorwaarden voldoen aan de kredietbehoeften van het bedrijfsleven, in het bijzonder het mkb.

4.   Afbouw van grote posities en kaskredieten

De spaarbank zal, in het kader van haar nieuwe bedrijfsstrategie, haar activiteiten op het gebied van grote transacties voor zakelijke cliënten geleidelijk beperken om de risico’s terug te dringen die met dergelijke omvangrijke transacties gepaard gaan. Hiertoe worden maatregelen getroffen als de verlaging van kredietlijnen, het verlangen van aanvullende zekerheden of kredietrisicotransacties met andere financiële instellingen.

Uiterlijk eind 2013 worden de activiteiten op het gebied van grote posities met [0,9-1,1] miljard EUR verminderd. Tegen eind 2010 is de omvang van deze activiteiten reeds beperkt met [400-550] miljoen EUR. Uiterlijk 2013 wordt het volume van aan bovenregionale institutionele cliënten verleende kaskredieten met [0,8-0,9] miljard EUR verminderd.

5.   Verbod op prijsleiderschap: Zonder voorafgaande toestemming van de Commissie mag de spaarbank tot en met 31 december 2014 op de relevante markten op het gebied van deposito’s [...] en op het gebied van langetermijnfinanciering van woningen [...] geen voordeligere tarieven aanbieden dan de concurrent met de gunstigste tarieven onder de tien concurrenten met het grootste aandeel in de desbetreffende relevante markt (1).

6.   Zodra de spaarbank constateert dat zij voordeligere tarieven aanbiedt dan de concurrent met de gunstigste tarieven, past zij haar tarieven dienovereenkomstig aan.

7.   Verbod op dividend- en couponbetalingen: Met betrekking tot couponbetalingen en callopties voor eigen vermogensinstrumenten garandeert Duitsland dat:

| a) | de spaarbank noch een onderneming van de spaarbank kapitaal of reserves van de spaarbank gebruikt om coupons te betalen op eigen vermogensinstrumenten, tenzij a) de spaarbank hiertoe juridisch verplicht is, of b) de couponbetaling in kwestie gedekt is door de lopende winst van de spaarbank. In geval van twijfel of er in de zin van deze verbintenis sprake is van een juridische verplichting of dat de lopende winst voor de tenuitvoerlegging van deze verbintenis volstaat, verzoekt de spaarbank de Commissie om goedkeuring van de beoogde couponbetaling; |
| --- | --- |

a)

de spaarbank noch een onderneming van de spaarbank kapitaal of reserves van de spaarbank gebruikt om coupons te betalen op eigen vermogensinstrumenten, tenzij a) de spaarbank hiertoe juridisch verplicht is, of b) de couponbetaling in kwestie gedekt is door de lopende winst van de spaarbank. In geval van twijfel of er in de zin van deze verbintenis sprake is van een juridische verplichting of dat de lopende winst voor de tenuitvoerlegging van deze verbintenis volstaat, verzoekt de spaarbank de Commissie om goedkeuring van de beoogde couponbetaling;

| b) | geen onderneming van de spaarbank een calloptie voor deze hybride kapitaalinstrumenten uitoefent indien het totale eigen vermogen van de spaarbank daardoor zou worden verminderd. |
| --- | --- |

b)

geen onderneming van de spaarbank een calloptie voor deze hybride kapitaalinstrumenten uitoefent indien het totale eigen vermogen van de spaarbank daardoor zou worden verminderd.

De spaarbank zal tijdens de uitvoering van het herstructureringsplan, maximaal tot 31 december 2014, alleen rente betalen over achtergesteld kapitaal respectievelijk een verlies op de deelneming van achtergesteld kapitaal alleen vermijden, in zoverre zij hiertoe ook zonder liquidatie van financiële reserves of van bijzondere posten conform § 340f en § 340g van het Handelsgesetzbuch (HGB, Duitse wetboek van koophandel) is verplicht.

8.   Verbod op acquisities: Met ingang van de datum van inwerkingtreding van dit besluit ziet de spaarbank voor een periode van drie jaar af van de acquisitie van meer dan 20 % van de aandelen in andere financiële instellingen. Andere deelnemingsactiviteiten die niet in het kader van het bedrijfsmodel van de spaarbank tot de oorspronkelijke activiteiten voor klanten worden gerekend, blijven nog steeds mogelijk indien deze geen afbreuk doen aan de levensvatbaarheid van de bank en goedgekeurd zijn door de Commissie. Voorts ziet de spaarbank af van deelnemingen die niet noodzakelijk zijn voor de uitoefening van haar kernactiviteiten of een buitensporig risico inhouden.

9.   Verbod op vermelding van de staatssteun in reclame: De spaarbank zal de vaststelling van de Europese Commissie dat de door haar als staatssteun aangemerkte maatregelen verenigbaar zijn met de interne markt, of andere concurrentievoordelen die uit die maatregelen voortvloeien, niet voor reclamedoeleinden gebruiken.

Deel B —   Af te stoten bedrijfsonderdelen

10.   De spaarbank zal de hieronder vermelde deelnemingen (hierna „af te stoten bedrijfsonderdelen” genoemd), voor zover niet al afgestoten, uiterlijk binnen de aangegeven termijnen tegen zo goed mogelijke voorwaarden afstoten. Daarbij dienen de essentiële, waardebepalende onderdelen van de bestaande activiteiten van de deelnemingen tot de verkoop te worden gehandhaafd en te koop te worden gesteld.

| Deelneming | Te verkopen vóór |
| --- | --- |
| Golfclub Gut Lärchenhof GmbH | reeds verkocht in 2009 |
| TA Triumph Adler AG | reeds verkocht in 2009 |
| RW Holding AG | reeds verkocht in 2009 |
| S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH | reeds verkocht in 2009 |
| Schufa Holding AG | reeds verkocht in 2009 |
| Sparkassen Servicegesellschaft für Zahlungssysteme und elektronische Vertriebskanäle mbH & Co KG | activa verkocht/liquidatie gepland vóór eind 2010 |
| [...] | [...] |
| Campus Grundstückentwicklungs GmbH | activa/reeds verkocht/liquidatie in 2011 |
| [...] | [...] |
| [...] | [...] |
| [...] | [...] |
| neue leben Pensionsverwaltung AG | verkocht in augustus 2010 |
| [...] | [...] |
| [...] (2) | [...] |
| [...] (3) | [...] |

Deelneming

Te verkopen vóór

Golfclub Gut Lärchenhof GmbH

reeds verkocht in 2009

TA Triumph Adler AG

reeds verkocht in 2009

RW Holding AG

reeds verkocht in 2009

S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH

reeds verkocht in 2009

Schufa Holding AG

reeds verkocht in 2009

Sparkassen Servicegesellschaft für Zahlungssysteme und elektronische Vertriebskanäle mbH & Co KG

activa verkocht/liquidatie gepland vóór eind 2010

[...]

[...]

Campus Grundstückentwicklungs GmbH

activa/reeds verkocht/liquidatie in 2011

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

neue leben Pensionsverwaltung AG

verkocht in augustus 2010

[...]

[...]

[...] (2)

[...]

[...] (3)

[...]

11.   Om buitensporige concurrentieverstoringen te voorkomen, verbindt de spaarbank zich ertoe de genoemde af te stoten bedrijfsonderdelen als functionerende ondernemingen te (laten) verkopen met inachtneming van de verkoopvoorwaarden zoals goedgekeurd door de Commissie in overeenstemming met de in punt 26 van deze bijlage omschreven procedure. De spaarbank verbindt zich ertoe om vóór afloop van de eerste afstotingsperiode (4) een definitieve, bindende verkoopovereenkomst voor het af te stoten bedrijfsonderdeel te sluiten. Indien de spaarbank na afloop van de eerste afstotingsperiode nog geen verkoopovereenkomst heeft gesloten,

| a) | wordt die periode met [...] verlengd indien de spaarbank aantoont dat [...]. De spaarbank verbindt zich ertoe om [...] binnen de verlengde afstotingsperiode een definitieve, bindende verkoopovereenkomst voor het af te stoten bedrijfsonderdeel te sluiten; |
| --- | --- |

a)

wordt die periode met [...] verlengd indien de spaarbank aantoont dat [...]. De spaarbank verbindt zich ertoe om [...] binnen de verlengde afstotingsperiode een definitieve, bindende verkoopovereenkomst voor het af te stoten bedrijfsonderdeel te sluiten;

| b) | verleent zij aan de met de afstoting belaste trustee een exclusief mandaat tot verkoop van het af te stoten bedrijfsonderdeel binnen de duur van diens mandaat (5). De procedure voor de benoeming van de met de afstoting belaste trustee en zijn taken worden omschreven in bijlage III. |
| --- | --- |

b)

verleent zij aan de met de afstoting belaste trustee een exclusief mandaat tot verkoop van het af te stoten bedrijfsonderdeel binnen de duur van diens mandaat (5). De procedure voor de benoeming van de met de afstoting belaste trustee en zijn taken worden omschreven in bijlage III.

12.   Aan de verplichting tot afstoting wordt geacht te zijn voldaan wanneer de spaarbank vóór het verstrijken van de onder punt 10 van deze bijlage genoemde termijn of van de onder punt 11 van deze bijlage genoemde verlengde periode een definitieve, bindende overeenkomst heeft gesloten met een koper die aan de voorwaarden als bedoeld onder de punten 25 en 26 van deze bijlage voldoet, en de overdracht van het af te stoten bedrijfsonderdeel uiterlijk zes maanden na sluiting van de verkoopovereenkomst heeft plaatsgevonden.

13.   De spaarbank zal de hieronder vermelde deelnemingen uiterlijk op 31 maart 2011 aan de stad Keulen, een met de stad Keulen verbonden onderneming of een derde verkopen:

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

| — | [...] |
| --- | --- |

—

[...]

14.   Bij de individuele transacties met de stad Keulen moeten marktconforme condities in acht worden genomen. Daartoe wordt de op het tijdstip van overdracht geldende marktprijs van het af te stoten bedrijfsonderdeel bepaald door een onafhankelijke deskundige. De monitoring trustee houdt toezicht op de individuele transacties.

In het kader van transacties is het eveneens toegestaan, in plaats van de betrokken onderneming, de activa of bedrijfsonderdelen over te dragen, mits het nagestreefde economische doel op deze manier wordt bereikt.

15.   De waardebepaling en de contractueel overeen te komen economische kengetallen worden in opdracht van de koper door een accountantskantoor gecontroleerd.

16.   De monitoring trustee wordt vooraf op de hoogte gesteld van de concrete voorwaarden van elke transactie.

17.   Om te waarborgen dat de verbintenissen een structureel effect sorteren, mag de spaarbank gedurende een periode van [...] na de datum waarop deze ingaan noch direct, noch indirect invloed uitoefenen op het af te stoten bedrijfsonderdeel, noch een deel ervan verwerven, tenzij de Commissie eerder heeft vastgesteld dat de structuur van de markt zodanig is veranderd dat bescherming van het bedrijfsonderdeel tegen beïnvloeding niet langer noodzakelijk is om de verenigbaarheid van de herstructureringsmaatregelen met de interne markt te verzekeren.

18.   Voortaan verstrekt de spaarbank maximaal [30-60]% van de funding van de af te stoten dochterondernemingen. Dit laat bestaande overeenkomsten gedurende de nog resterende looptijd onverlet.

19.   De winst verkregen uit de verkoop van de deelnemingen van de spaarbank wordt volledig gebruikt ter financiering van het herstructureringsplan.

Deel C —   Verbintenissen met betrekking tot de afstoting

Behoud van de levensvatbaarheid, verkoopbaarheid en concurrentievermogen van af te stoten bedrijfsonderdelen

20.   Vanaf de datum waarop de verbintenissen ingaan tot aan de overdracht waarborgt de spaarbank de economische levensvatbaarheid, de verkoopbaarheid en het concurrentievermogen van de af te stoten bedrijfsonderdelen volgens goed zakelijk gebruik en beperkt zij het eventuele risico op verlies van hun concurrentiepotentieel zo veel mogelijk. Met name verbindt de spaarbank zich ertoe:

| a) | niets te ondernemen wat van negatieve invloed kan zijn op de waarde, de bedrijfsvoering of het concurrentievermogen van de af te stoten bedrijfsonderdelen of een wijziging kan inhouden van de aard en de omvang van de activiteiten, de technische of commerciële strategie of het beleggingsbeleid van de af te stoten bedrijfsonderdelen; |
| --- | --- |

a)

niets te ondernemen wat van negatieve invloed kan zijn op de waarde, de bedrijfsvoering of het concurrentievermogen van de af te stoten bedrijfsonderdelen of een wijziging kan inhouden van de aard en de omvang van de activiteiten, de technische of commerciële strategie of het beleggingsbeleid van de af te stoten bedrijfsonderdelen;

| b) | op basis van en met voorzetting van de bestaande businessplannen voldoende middelen ter beschikking te stellen van de af te stoten bedrijfsonderdelen; |
| --- | --- |

b)

op basis van en met voorzetting van de bestaande businessplannen voldoende middelen ter beschikking te stellen van de af te stoten bedrijfsonderdelen;

| c) | alle redelijke stappen te ondernemen om onder andere (in de branche gebruikelijke) prikkels te bieden opdat de medewerkers die sleutelfuncties bekleden, niet weggaan bij de af te stoten bedrijfsonderdelen. |
| --- | --- |

c)

alle redelijke stappen te ondernemen om onder andere (in de branche gebruikelijke) prikkels te bieden opdat de medewerkers die sleutelfuncties bekleden, niet weggaan bij de af te stoten bedrijfsonderdelen.

Gescheiden bedrijfsvoering (hold-separate) van de door de spaarbank af te stoten bedrijfsonderdelen

21.   De spaarbank verbindt zich ertoe de af te stoten bedrijfsonderdelen vanaf de datum waarop de verbintenissen ingaan tot aan de overdracht ervan gescheiden te houden van de onder haar beheer blijvende activiteiten en ervoor te zorgen dat de directieleden van de dochterondernemingen die af te stoten bedrijfsonderdelen besturen, niet betrokken zijn bij de onder het beheer van de spaarbank blijvende activiteiten, en omgekeerd.

22.   Tot aan de overdracht helpt de spaarbank de monitoring trustee te waarborgen dat de af te stoten bedrijfsonderdelen als zelfstandige, verkoopbare bedrijven worden beheerd.

Niet-werving

23.   De spaarbank verbindt zich ertoe om, behoudens de gebruikelijke beperkingen, gedurende een periode van twaalf maanden na de overdracht van af te stoten bedrijfsonderdelen geen medewerkers te werven welke bij die bedrijfsonderdelen sleutelfuncties bekleden, en ervoor te zorgen dat dergelijke medewerkers niet door verbonden ondernemingen worden geworven.

Due diligence

24.   Om potentiële kopers in de gelegenheid te stellen een grondig due diligence-onderzoek met betrekking tot de af te stoten bedrijfsonderdelen uit te voeren, is de spaarbank verplicht om, onder waarborging van de nodige geheimhouding en al naargelang de stand van het verkoopproces:

| a) | aan potentiële kopers voldoende informatie te verstrekken over het af te stoten bedrijfsonderdeel; |
| --- | --- |

a)

aan potentiële kopers voldoende informatie te verstrekken over het af te stoten bedrijfsonderdeel;

| b) | potentiële kopers voldoende informatie te verstrekken over het personeel van het af te stoten bedrijfsonderdeel en hun passende toegang te verlenen tot het personeel. |
| --- | --- |

b)

potentiële kopers voldoende informatie te verstrekken over het personeel van het af te stoten bedrijfsonderdeel en hun passende toegang te verlenen tot het personeel.

Deel D —   De koper

25.   Om te waarborgen dat de concurrentievoorwaarden onmiddellijk worden hersteld,

| a) | moet de koper onafhankelijk zijn van de spaarbank en mag hij geen banden hebben met de spaarbank; een uitzondering geldt voor de verkoop van [...], [...] en van de onder punt 13 van deze bijlage genoemde deelnemingen aan de gemeenten die „Träger” zijn, aan met deze gemeenten verbonden ondernemingen of aan leden van de Sparkassen-Finanzgruppe; |
| --- | --- |

a)

moet de koper onafhankelijk zijn van de spaarbank en mag hij geen banden hebben met de spaarbank; een uitzondering geldt voor de verkoop van [...], [...] en van de onder punt 13 van deze bijlage genoemde deelnemingen aan de gemeenten die „Träger” zijn, aan met deze gemeenten verbonden ondernemingen of aan leden van de Sparkassen-Finanzgruppe;

| b) | moet de koper over de nodige financiële middelen, vakkennis en belangstelling beschikken om de activiteiten van het af te stoten bedrijfsonderdeel als levensvatbare actieve mededinger in concurrentie met de spaarbank en andere concurrenten voort te zetten en uit te breiden; |
| --- | --- |

b)

moet de koper over de nodige financiële middelen, vakkennis en belangstelling beschikken om de activiteiten van het af te stoten bedrijfsonderdeel als levensvatbare actieve mededinger in concurrentie met de spaarbank en andere concurrenten voort te zetten en uit te breiden;

| c) | mag de koper, volgens de informatie waarover de Commissie beschikt, niet van dien aard zijn dat prima facie mededingingsbezwaren rijzen, noch mag het gevaar bestaan dat de nakoming van de verbintenissen door de koper wordt vertraagd, en moet voorts met name van de koper kunnen worden verwacht dat hij alle voor de acquisitie van het af te stoten bedrijfsonderdeel noodzakelijke toestemmingen verkrijgt van de bevoegde toezichthoudende autoriteiten. |
| --- | --- |

c)

mag de koper, volgens de informatie waarover de Commissie beschikt, niet van dien aard zijn dat prima facie mededingingsbezwaren rijzen, noch mag het gevaar bestaan dat de nakoming van de verbintenissen door de koper wordt vertraagd, en moet voorts met name van de koper kunnen worden verwacht dat hij alle voor de acquisitie van het af te stoten bedrijfsonderdeel noodzakelijke toestemmingen verkrijgt van de bevoegde toezichthoudende autoriteiten.

26.   Zodra de spaarbank een koper heeft gevonden, dient zij bij de Commissie en de monitoring trustee een voorstel in, voorzien van alle vereiste documenten, een uitvoerige motivering en een kopie van de definitieve koopovereenkomst. De spaarbank moet ten genoegen van de Commissie aantonen dat de koper aan de gestelde eisen voldoet en dat het af te stoten bedrijfsonderdeel in overeenstemming met de verbintenissen wordt verkocht. De Commissie gaat na of aan deze twee voorwaarden is voldaan.

Deel E —   Overige verbintenissen

27.   Vroegtijdige gedeeltelijke terugbetaling en gedeeltelijke omzetting van uitgegeven winstbewijzen (Genussrechte): de Bondsregering en de spaarbank garanderen de tenuitvoerlegging van het volgende samenhangende maatregelenpakket ter verbetering van de Tier-1-kapitaalratio van de spaarbank:

| a) | Zweckverband Sparkasse KölnBonn verwerft uiterlijk op 31 december 2011 met ingang van 1 januari 2011 een eerste tranche van winstbewijzen (Genussrechte) van Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft ter waarde van 150 miljoen EUR en zet deze om in een instrument dat overeenkomstig de prudentiële regelgeving als kernkapitaal („Tier-1-kapitaal”) kwalificeert; |
| --- | --- |

a)

Zweckverband Sparkasse KölnBonn verwerft uiterlijk op 31 december 2011 met ingang van 1 januari 2011 een eerste tranche van winstbewijzen (Genussrechte) van Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft ter waarde van 150 miljoen EUR en zet deze om in een instrument dat overeenkomstig de prudentiële regelgeving als kernkapitaal („Tier-1-kapitaal”) kwalificeert;

| b) | uiterlijk op 31 december 2011 koopt de spaarbank een tweede tranche winstbewijzen van Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft ter waarde van 150 miljoen EUR vroegtijdig terug, op voorwaarde dat dit verenigbaar is met de risicobestendigheid van de spaarbank en wordt goedgekeurd door de Duitse bankentoezichthouder, de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin). |
| --- | --- |

b)

uiterlijk op 31 december 2011 koopt de spaarbank een tweede tranche winstbewijzen van Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft ter waarde van 150 miljoen EUR vroegtijdig terug, op voorwaarde dat dit verenigbaar is met de risicobestendigheid van de spaarbank en wordt goedgekeurd door de Duitse bankentoezichthouder, de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin).

28.   Duitsland garandeert dat de condities voor de gedeeltelijke omzetting en gedeeltelijke terugkoop van de winstbewijzen zodanig zijn dat er geen sprake is van nieuwe staatssteun.

29.   Vermindering van het balanstotaal

Naast de reeds uitgevoerde maatregelen ter vermindering van het balanstotaal verbindt de spaarbank zich tot een reductie van andere activa (versterking grote kredieten, kaskredieten, beleggingen voor eigen rekening) met [2,5-4] miljard EUR vóór eind 2014. Daarentegen breidt de spaarbank haar kernactiviteiten uit (met name regionale kredietverlening aan particulieren en zakelijke klanten), zodat het balanstotaal eind 2014 per saldo niet meer zal bedragen dan [25-30] miljard EUR. De risicoactiva zullen dienovereenkomstig eind 2014 een waarde van [16-19] miljard EUR niet overschrijden.

30.   Een naar behoren gekwalificeerde onafhankelijke monitoring trustee ziet voortdurend en in volle omvang toe op de volledige en correcte nakoming van alle in dit document vermelde verplichtingen en onderwerpt de tenuitvoerlegging ervan aan een grondige controle. De procedure voor de benoeming van de monitoring trustee en zijn taken worden in bijlage II omschreven.

...

Gevolmachtigde vertegenwoordiger van

[naam van de lidstaat]

---

(1)  [...].

(2)  [...]

(3)  [...]

(4)  De periode lopend van de datum van inwerkingtreding van dit besluit tot de in punt 10 van deze bijlage vermelde respectievelijke datum.

(5)  [...].

BIJLAGE II

BENOEMING EN TAKEN VAN DE MONITORING TRUSTEE

I.   De monitoring trustee

| 1. | De Bondsrepubliek Duitsland benoemt een monitoring trustee. |
| --- | --- |

1.

De Bondsrepubliek Duitsland benoemt een monitoring trustee.

| 2. | De monitoring trustee(s) is (zijn) een (of meer) van de spaarbank onafhankelijke natuurlijke of rechtsperso(o)n(en) die door de Bondsrepubliek Duitsland met toestemming van de Commissie benoemd is (zijn) en tot taak heeft (hebben) erop toe te zien dat de spaarbank de verbintenissen jegens de Commissie nakomt en het herstructureringsplan ten uitvoer legt. |
| --- | --- |

2.

De monitoring trustee(s) is (zijn) een (of meer) van de spaarbank onafhankelijke natuurlijke of rechtsperso(o)n(en) die door de Bondsrepubliek Duitsland met toestemming van de Commissie benoemd is (zijn) en tot taak heeft (hebben) erop toe te zien dat de spaarbank de verbintenissen jegens de Commissie nakomt en het herstructureringsplan ten uitvoer legt.

| 3. | De monitoring trustee moet onafhankelijk zijn van de spaarbank. Als bijvoorbeeld beleggingsbank, adviseur of accountant beschikt hij over de voor de uitoefening van zijn mandaat benodigde vakbekwaamheid. De monitoring trustee mag geen belangenconflict hebben. De trustee ontvangt van de spaarbank een vergoeding die geen belemmering mag vormen voor de onafhankelijke en doeltreffende uitoefening van zijn mandaat. |
| --- | --- |

3.

De monitoring trustee moet onafhankelijk zijn van de spaarbank. Als bijvoorbeeld beleggingsbank, adviseur of accountant beschikt hij over de voor de uitoefening van zijn mandaat benodigde vakbekwaamheid. De monitoring trustee mag geen belangenconflict hebben. De trustee ontvangt van de spaarbank een vergoeding die geen belemmering mag vormen voor de onafhankelijke en doeltreffende uitoefening van zijn mandaat.

II.   Benoeming van de monitoring trustee

Voorstel van de Bondsrepubliek Duitsland

| 4. | Uiterlijk vier weken na de datum van kennisgeving van dit besluit stelt de Bondsrepubliek Duitsland twee of meer kandidaten voor de functie van monitoring trustee ter goedkeuring voor aan de Commissie en vermeldt daarbij aan welke kandidaat zij de voorkeur geeft. Het voorstel dient voldoende informatie over de kandidaten te bevatten zodat de Commissie kan nagaan of de voorgestelde monitoring trustee aan de onder punt 3 van deze bijlage vermelde voorwaarden voldoet, en moet met name het volgende omvatten:






  a) | de volledige voorwaarden waarop het voorgestelde mandaat dient te worden uitgeoefend, met inbegrip van alle bepalingen die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van het mandaat van de monitoring trustee conform de hier omschreven verbintenissen; |
| --- | --- | --- |

4.

Uiterlijk vier weken na de datum van kennisgeving van dit besluit stelt de Bondsrepubliek Duitsland twee of meer kandidaten voor de functie van monitoring trustee ter goedkeuring voor aan de Commissie en vermeldt daarbij aan welke kandidaat zij de voorkeur geeft. Het voorstel dient voldoende informatie over de kandidaten te bevatten zodat de Commissie kan nagaan of de voorgestelde monitoring trustee aan de onder punt 3 van deze bijlage vermelde voorwaarden voldoet, en moet met name het volgende omvatten:

a)

de volledige voorwaarden waarop het voorgestelde mandaat dient te worden uitgeoefend, met inbegrip van alle bepalingen die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van het mandaat van de monitoring trustee conform de hier omschreven verbintenissen;

| b) | het ontwerp van een werkplan waarin wordt beschreven hoe de monitoring trustee beoogt de hem opgedragen taken te vervullen. |
| --- | --- |

b)

het ontwerp van een werkplan waarin wordt beschreven hoe de monitoring trustee beoogt de hem opgedragen taken te vervullen.

Goedkeuring of afwijzing door de Commissie

| 5. | De Commissie heeft de discretionaire bevoegdheid om de benoeming van de voorgestelde kandidaten voor de functie van monitoring trustee goed te keuren of af te wijzen en om het voorgestelde mandaat met eventuele wijzigingen goed te keuren die zij voor de vervulling van de taken van de monitoring trustee noodzakelijk acht. De monitoring trustee wordt binnen een week na goedkeuring door de Commissie benoemd met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat. |
| --- | --- |

5.

De Commissie heeft de discretionaire bevoegdheid om de benoeming van de voorgestelde kandidaten voor de functie van monitoring trustee goed te keuren of af te wijzen en om het voorgestelde mandaat met eventuele wijzigingen goed te keuren die zij voor de vervulling van de taken van de monitoring trustee noodzakelijk acht. De monitoring trustee wordt binnen een week na goedkeuring door de Commissie benoemd met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat.

Nieuw voorstel van de Bondsrepubliek Duitsland

| 6. | Indien alle voorgestelde kandidaten voor de functie van monitoring trustee door de Commissie worden afgewezen, stelt de Bondsrepubliek Duitsland binnen een week na kennisgeving van de afwijzing ten minste twee andere personen of instellingen voor met inachtneming van de onder de punten 1 en 5 van deze bijlage vermelde voorwaarden en procedures. |
| --- | --- |

6.

Indien alle voorgestelde kandidaten voor de functie van monitoring trustee door de Commissie worden afgewezen, stelt de Bondsrepubliek Duitsland binnen een week na kennisgeving van de afwijzing ten minste twee andere personen of instellingen voor met inachtneming van de onder de punten 1 en 5 van deze bijlage vermelde voorwaarden en procedures.

Benoeming van de monitoring trustee door de Commissie

| 7. | Indien ook alle verdere voorgestelde kandidaten voor de functie van monitoring trustee door de Commissie worden afgewezen, draagt de Commissie zelf een monitoring trustee voor die de Bondsrepubliek Duitsland met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat zal aanstellen of laten aanstellen. |
| --- | --- |

7.

Indien ook alle verdere voorgestelde kandidaten voor de functie van monitoring trustee door de Commissie worden afgewezen, draagt de Commissie zelf een monitoring trustee voor die de Bondsrepubliek Duitsland met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat zal aanstellen of laten aanstellen.

III.   Taken van de monitoring trustee

| 8. | De monitoring trustee heeft ten taak toe te zien op de inachtneming van de aan het besluit gehechte verbintenissen en voorwaarden en de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan. |
| --- | --- |

8.

De monitoring trustee heeft ten taak toe te zien op de inachtneming van de aan het besluit gehechte verbintenissen en voorwaarden en de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan.

Taken en plichten van de monitoring trustee

| 9. | De monitoring trustee






  i) | legt aan de Commissie binnen vier weken na de dag van zijn benoeming een uitvoerig werkplan voor, waarin hij beschrijft hoe hij beoogt toe te zien op de nakoming van de verbintenissen jegens de Commissie en de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan; |
| --- | --- | --- |

9.

De monitoring trustee

i)

legt aan de Commissie binnen vier weken na de dag van zijn benoeming een uitvoerig werkplan voor, waarin hij beschrijft hoe hij beoogt toe te zien op de nakoming van de verbintenissen jegens de Commissie en de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan;

| ii) | houdt toezicht op de bedrijfsvoering van de af te stoten bedrijfsonderdelen, teneinde de economische levensvatbaarheid, de verkoopbaarheid en het concurrentievermogen ervan te waarborgen; |
| --- | --- |

ii)

houdt toezicht op de bedrijfsvoering van de af te stoten bedrijfsonderdelen, teneinde de economische levensvatbaarheid, de verkoopbaarheid en het concurrentievermogen ervan te waarborgen;

| iii) | ziet toe op de nakoming van alle verbintenissen jegens de Commissie en op de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan; |
| --- | --- |

iii)

ziet toe op de nakoming van alle verbintenissen jegens de Commissie en op de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan;

| iv) | stelt maatregelen voor die hij noodzakelijk acht om te waarborgen dat alle verbintenissen jegens de Commissie door de Bondsrepubliek Duitsland worden nagekomen, met name wat betreft het behoud van de onbeperkte economische levensvatbaarheid, de verkoopbaarheid en het concurrentievermogen van de af te stoten bedrijfsonderdelen, de gescheiden bedrijfsvoering van de af te stoten bedrijfsonderdelen en de geheimhouding van concurrentiegevoelige informatie; |
| --- | --- |

iv)

stelt maatregelen voor die hij noodzakelijk acht om te waarborgen dat alle verbintenissen jegens de Commissie door de Bondsrepubliek Duitsland worden nagekomen, met name wat betreft het behoud van de onbeperkte economische levensvatbaarheid, de verkoopbaarheid en het concurrentievermogen van de af te stoten bedrijfsonderdelen, de gescheiden bedrijfsvoering van de af te stoten bedrijfsonderdelen en de geheimhouding van concurrentiegevoelige informatie;

| v) | legt aan de Commissie, de spaarbank en de Bondsrepubliek Duitsland binnen 30 dagen na afloop van elk halfjaar een schriftelijk ontwerpverslag voor in de Duitse of Engelse taal. Hierin wordt verslag gedaan van de uitoefening van het mandaat door de monitoring trustee, de nakoming van alle vereisten en voorwaarden en de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan. De ontvangers van het verslag kunnen binnen vijf werkdagen na ontvangst opmerkingen indienen over het verslag. Binnen vijf werkdagen na ontvangst van de opmerkingen stelt de monitoring trustee een definitief verslag op, waarin hij naar eigen oordeel zo veel mogelijk rekening houdt met de opmerkingen, en legt dit definitieve verslag voor aan de Commissie. De monitoring trustee stuurt de Bondsrepubliek Duitsland en de spaarbank een kopie van het definitieve verslag. Indien het ontwerpverslag of het definitieve verslag informatie bevat, die niet bekend mag worden gemaakt aan de spaarbank of de Bondsrepubliek Duitsland, ontvangen de spaarbank en de Bondsrepubliek Duitsland slechts een niet-vertrouwelijke versie van het ontwerpverslag dan wel het definitieve verslag. De monitoring trustee zal de Bondsrepubliek Duitsland of de spaarbank geen versie van een verslag verstrekken dat hij nog niet aan de Commissie heeft voorgelegd. |
| --- | --- |

v)

legt aan de Commissie, de spaarbank en de Bondsrepubliek Duitsland binnen 30 dagen na afloop van elk halfjaar een schriftelijk ontwerpverslag voor in de Duitse of Engelse taal. Hierin wordt verslag gedaan van de uitoefening van het mandaat door de monitoring trustee, de nakoming van alle vereisten en voorwaarden en de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan. De ontvangers van het verslag kunnen binnen vijf werkdagen na ontvangst opmerkingen indienen over het verslag. Binnen vijf werkdagen na ontvangst van de opmerkingen stelt de monitoring trustee een definitief verslag op, waarin hij naar eigen oordeel zo veel mogelijk rekening houdt met de opmerkingen, en legt dit definitieve verslag voor aan de Commissie. De monitoring trustee stuurt de Bondsrepubliek Duitsland en de spaarbank een kopie van het definitieve verslag. Indien het ontwerpverslag of het definitieve verslag informatie bevat, die niet bekend mag worden gemaakt aan de spaarbank of de Bondsrepubliek Duitsland, ontvangen de spaarbank en de Bondsrepubliek Duitsland slechts een niet-vertrouwelijke versie van het ontwerpverslag dan wel het definitieve verslag. De monitoring trustee zal de Bondsrepubliek Duitsland of de spaarbank geen versie van een verslag verstrekken dat hij nog niet aan de Commissie heeft voorgelegd.

| 10. | De Commissie kan de monitoring trustee opdrachten of instructies geven om ervoor te zorgen dat de verbintenissen jegens de Commissie worden nagekomen en het herstructureringsplan ten uitvoer wordt gelegd. |
| --- | --- |

10.

De Commissie kan de monitoring trustee opdrachten of instructies geven om ervoor te zorgen dat de verbintenissen jegens de Commissie worden nagekomen en het herstructureringsplan ten uitvoer wordt gelegd.

| 11. | De stad Keulen, de stad Bonn en de spaarbank verbinden zich ertoe de monitoring trustee tijdens de duur van zijn mandaat alleen instructies te geven na instemming van de Commissie. |
| --- | --- |

11.

De stad Keulen, de stad Bonn en de spaarbank verbinden zich ertoe de monitoring trustee tijdens de duur van zijn mandaat alleen instructies te geven na instemming van de Commissie.

| 12. | De Bondsrepubliek Duitsland zorgt voor de samenwerking, ondersteuning en informatie die voor de vervulling van de taken van de monitoring trustee redelijkerwijs nodig zijn. De monitoring trustee heeft onbeperkte toegang tot alle voor de vervulling van zijn taken in overeenstemming met de verbintenissen noodzakelijke boekhoudkundige gegevens, notities, documenten, leidinggevenden en andere personeelsleden, installaties, filialen en technische informatie van de spaarbank of de af te stoten bedrijfsonderdelen. |
| --- | --- |

12.

De Bondsrepubliek Duitsland zorgt voor de samenwerking, ondersteuning en informatie die voor de vervulling van de taken van de monitoring trustee redelijkerwijs nodig zijn. De monitoring trustee heeft onbeperkte toegang tot alle voor de vervulling van zijn taken in overeenstemming met de verbintenissen noodzakelijke boekhoudkundige gegevens, notities, documenten, leidinggevenden en andere personeelsleden, installaties, filialen en technische informatie van de spaarbank of de af te stoten bedrijfsonderdelen.

BIJLAGE III

BENOEMING EN TAKEN VAN DE MET DE AFSTOTING BELASTE TRUSTEE

DE MET DE AFSTOTING BELASTE TRUSTEE

I.   De met de afstoting belaste trustee

| 1. | De Bondsrepubliek Duitsland benoemt een met de afstoting belaste trustee (divestiture trustee). |
| --- | --- |

1.

De Bondsrepubliek Duitsland benoemt een met de afstoting belaste trustee (divestiture trustee).

| 2. | De met de afstoting belaste trustee(s) is (zijn) een (of meer) natuurlijke of rechtsperso(o)n(en) die door de Bondsrepubliek Duitsland met toestemming van de Commissie benoemd is (zijn) en tot taak heeft (hebben) de af te stoten bedrijfsonderdelen in overeenstemming met de verbintenissen jegens de Commissie af te stoten. |
| --- | --- |

2.

De met de afstoting belaste trustee(s) is (zijn) een (of meer) natuurlijke of rechtsperso(o)n(en) die door de Bondsrepubliek Duitsland met toestemming van de Commissie benoemd is (zijn) en tot taak heeft (hebben) de af te stoten bedrijfsonderdelen in overeenstemming met de verbintenissen jegens de Commissie af te stoten.

| 3. | De met de afstoting belaste trustee moet onafhankelijk zijn van de spaarbank. Als bijvoorbeeld beleggingsbank, adviseur of accountant beschikt hij over de voor de uitoefening van zijn mandaat benodigde vakbekwaamheid. De met de afstoting belaste trustee mag geen belangenconflict hebben. De met de afstoting belaste trustee ontvangt van de spaarbank een marktconforme vergoeding die geen belemmering mag vormen voor de onafhankelijke en doeltreffende uitoefening van zijn mandaat. |
| --- | --- |

3.

De met de afstoting belaste trustee moet onafhankelijk zijn van de spaarbank. Als bijvoorbeeld beleggingsbank, adviseur of accountant beschikt hij over de voor de uitoefening van zijn mandaat benodigde vakbekwaamheid. De met de afstoting belaste trustee mag geen belangenconflict hebben. De met de afstoting belaste trustee ontvangt van de spaarbank een marktconforme vergoeding die geen belemmering mag vormen voor de onafhankelijke en doeltreffende uitoefening van zijn mandaat.

II.   Benoeming van de met de afstoting belaste trustee

Voorstel van de Bondsrepubliek Duitsland

| 4. | Indien de spaarbank een maand na het verstrijken van de verlengde afstotingsperiode nog geen bindende verkoopovereenkomst heeft gesloten, stelt de Bondsrepubliek Duitsland twee of meer kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee ter goedkeuring voor aan de Commissie en vermeldt daarbij aan welke kandidaat zij de voorkeur geeft. Het voorstel dient voldoende informatie over de kandidaten te bevatten zodat de Commissie kan nagaan of de voorgestelde met de afstoting belaste trustee aan de onder punt 3 van deze bijlage vermelde voorwaarden voldoet, en moet met name het volgende omvatten:






  a) | de volledige voorwaarden waarop het voorgestelde mandaat dient te worden uitgeoefend, met inbegrip van alle bepalingen die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van het mandaat van de met de afstoting belaste trustee conform de hier omschreven verbintenissen; |
| --- | --- | --- |

4.

Indien de spaarbank een maand na het verstrijken van de verlengde afstotingsperiode nog geen bindende verkoopovereenkomst heeft gesloten, stelt de Bondsrepubliek Duitsland twee of meer kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee ter goedkeuring voor aan de Commissie en vermeldt daarbij aan welke kandidaat zij de voorkeur geeft. Het voorstel dient voldoende informatie over de kandidaten te bevatten zodat de Commissie kan nagaan of de voorgestelde met de afstoting belaste trustee aan de onder punt 3 van deze bijlage vermelde voorwaarden voldoet, en moet met name het volgende omvatten:

a)

de volledige voorwaarden waarop het voorgestelde mandaat dient te worden uitgeoefend, met inbegrip van alle bepalingen die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van het mandaat van de met de afstoting belaste trustee conform de hier omschreven verbintenissen;

| b) | het ontwerp van een werkplan waarin wordt beschreven hoe de met de afstoting belaste trustee beoogt de hem opgedragen taken te vervullen. |
| --- | --- |

b)

het ontwerp van een werkplan waarin wordt beschreven hoe de met de afstoting belaste trustee beoogt de hem opgedragen taken te vervullen.

Goedkeuring of afwijzing door de Commissie

| 5. | De Commissie heeft de discretionaire bevoegdheid om de benoeming van de voorgestelde kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee goed te keuren of af te wijzen en om het voorgestelde mandaat met eventuele wijzigingen goed te keuren die zij voor de vervulling van de taken van de met de afstoting belaste trustee noodzakelijk acht. De met de afstoting belaste trustee wordt binnen een week na goedkeuring door de Commissie benoemd met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat. |
| --- | --- |

5.

De Commissie heeft de discretionaire bevoegdheid om de benoeming van de voorgestelde kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee goed te keuren of af te wijzen en om het voorgestelde mandaat met eventuele wijzigingen goed te keuren die zij voor de vervulling van de taken van de met de afstoting belaste trustee noodzakelijk acht. De met de afstoting belaste trustee wordt binnen een week na goedkeuring door de Commissie benoemd met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat.

Nieuw voorstel van de Bondsrepubliek Duitsland

| 6. | Indien alle voorgestelde kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee door de Commissie worden afgewezen, stelt de Bondsrepubliek Duitsland binnen een week na kennisgeving van de afwijzing ten minste twee andere personen of instellingen voor met inachtneming van de onder de punten 1 en 5 van deze bijlage vermelde voorwaarden en procedures. |
| --- | --- |

6.

Indien alle voorgestelde kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee door de Commissie worden afgewezen, stelt de Bondsrepubliek Duitsland binnen een week na kennisgeving van de afwijzing ten minste twee andere personen of instellingen voor met inachtneming van de onder de punten 1 en 5 van deze bijlage vermelde voorwaarden en procedures.

Benoeming van de met de afstoting belaste trustee door de Commissie

| 7. | Indien ook alle verdere voorgestelde kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee door de Commissie worden afgewezen, draagt de Commissie zelf een met de afstoting belaste trustee voor die de Bondsrepubliek Duitsland met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat zal aanstellen of laten aanstellen. |
| --- | --- |

7.

Indien ook alle verdere voorgestelde kandidaten voor de functie van met de afstoting belaste trustee door de Commissie worden afgewezen, draagt de Commissie zelf een met de afstoting belaste trustee voor die de Bondsrepubliek Duitsland met het oog op de uitoefening van het door de Commissie goedgekeurde mandaat zal aanstellen of laten aanstellen.

III.   Taken van de met de afstoting belaste trustee

| 8. | De met de afstoting belaste trustee heeft ten taak om aan de in het besluit vastgestelde vereisten en voorwaarden met betrekking tot de af te stoten bedrijfsonderdelen te voldoen. De met de afstoting belaste trustee bereidt de verkoop van de bedrijfsonderdelen voor en zorgt ervoor dat [...] een koopovereenkomst wordt ondertekend. De met de afstoting belaste trustee is bevoegd de verkoop van de af te stoten bedrijfsonderdelen voor rekening van de spaarbank [...] ten uitvoer te leggen en ontvangt daarbij geen instructies van anderen. |
| --- | --- |

8.

De met de afstoting belaste trustee heeft ten taak om aan de in het besluit vastgestelde vereisten en voorwaarden met betrekking tot de af te stoten bedrijfsonderdelen te voldoen. De met de afstoting belaste trustee bereidt de verkoop van de bedrijfsonderdelen voor en zorgt ervoor dat [...] een koopovereenkomst wordt ondertekend. De met de afstoting belaste trustee is bevoegd de verkoop van de af te stoten bedrijfsonderdelen voor rekening van de spaarbank [...] ten uitvoer te leggen en ontvangt daarbij geen instructies van anderen.

| 9. | De met de afstoting belaste trustee






  i) | legt aan de Commissie binnen vier weken na de dag van zijn benoeming een uitvoerig werkplan voor, waarin hij beschrijft hoe hij beoogt aan de in het besluit vastgestelde vereisten en voorwaarden met betrekking tot de af te stoten bedrijfsonderdelen te voldoen. Met name verstrekt hij een verkoopconcept en een beoordeling met betrekking tot de vraag welke afstotingsstrategie de meest geschikte is; |
| --- | --- | --- |

9.

De met de afstoting belaste trustee

i)

legt aan de Commissie binnen vier weken na de dag van zijn benoeming een uitvoerig werkplan voor, waarin hij beschrijft hoe hij beoogt aan de in het besluit vastgestelde vereisten en voorwaarden met betrekking tot de af te stoten bedrijfsonderdelen te voldoen. Met name verstrekt hij een verkoopconcept en een beoordeling met betrekking tot de vraag welke afstotingsstrategie de meest geschikte is;

| ii) | verkoopt de af te stoten bedrijfsonderdelen [...] aan een koper, tenzij de Commissie binnen vier weken na kennisgeving van de beoogde verkoop bezwaar aantekent tegen de koper of de definitieve, bindende koopovereenkomst. De met de afstoting belaste trustee neemt in de koopovereenkomst alle voorwaarden op die hij dienstig acht voor een vlotte verkoop. De met de afstoting belaste trustee kan in de koopovereenkomst de gebruikelijke verklaringen, garanties en schadevergoedingen opnemen die redelijkerwijs geacht kunnen worden noodzakelijk te zijn voor de afwikkeling van de verkoop; |
| --- | --- |

ii)

verkoopt de af te stoten bedrijfsonderdelen [...] aan een koper, tenzij de Commissie binnen vier weken na kennisgeving van de beoogde verkoop bezwaar aantekent tegen de koper of de definitieve, bindende koopovereenkomst. De met de afstoting belaste trustee neemt in de koopovereenkomst alle voorwaarden op die hij dienstig acht voor een vlotte verkoop. De met de afstoting belaste trustee kan in de koopovereenkomst de gebruikelijke verklaringen, garanties en schadevergoedingen opnemen die redelijkerwijs geacht kunnen worden noodzakelijk te zijn voor de afwikkeling van de verkoop;

| iii) | vervult de overige taken die de met de afstoting belaste trustee in het besluit worden opgedragen; |
| --- | --- |

iii)

vervult de overige taken die de met de afstoting belaste trustee in het besluit worden opgedragen;

| iv) | stelt maatregelen voor die hij noodzakelijk acht om te waarborgen dat alle verbintenissen jegens de Commissie door de Bondsrepubliek Duitsland worden nagekomen, met name wat betreft het behoud van de onbeperkte economische levensvatbaarheid, de verkoopbaarheid en het concurrentievermogen van de af te stoten bedrijfsonderdelen, de gescheiden bedrijfsvoering van de af te stoten bedrijfsonderdelen en de geheimhouding van concurrentiegevoelige informatie; |
| --- | --- |

iv)

stelt maatregelen voor die hij noodzakelijk acht om te waarborgen dat alle verbintenissen jegens de Commissie door de Bondsrepubliek Duitsland worden nagekomen, met name wat betreft het behoud van de onbeperkte economische levensvatbaarheid, de verkoopbaarheid en het concurrentievermogen van de af te stoten bedrijfsonderdelen, de gescheiden bedrijfsvoering van de af te stoten bedrijfsonderdelen en de geheimhouding van concurrentiegevoelige informatie;

| v) | dient bij de Commissie uitvoerige, in de Engelse of Duitse taal gestelde schriftelijke maandverslagen in over de voortgang van het verkoopproces. Hij legt deze verslagen binnen vijftien dagen na afloop van elke maand voor. Gelijktijdig ontvangt de spaarbank of de Bondsrepubliek Duitsland een niet-vertrouwelijke versie van elk voortgangsverslag. |
| --- | --- |

v)

dient bij de Commissie uitvoerige, in de Engelse of Duitse taal gestelde schriftelijke maandverslagen in over de voortgang van het verkoopproces. Hij legt deze verslagen binnen vijftien dagen na afloop van elke maand voor. Gelijktijdig ontvangt de spaarbank of de Bondsrepubliek Duitsland een niet-vertrouwelijke versie van elk voortgangsverslag.

| 10. | Met het oog op de voorbereiding en tenuitvoerlegging van de afstoting vervult de met de afstoting belaste trustee met name de volgende taken:






  i) | onderzoeken van alternatieve afstotingsmogelijkheden; indienen van een gedetailleerd voorstel waarin onder meer de randvoorwaarden voor de organisatie en het tijdschema van het verkoopproces zijn vastgelegd; |
| --- | --- | --- |

10.

Met het oog op de voorbereiding en tenuitvoerlegging van de afstoting vervult de met de afstoting belaste trustee met name de volgende taken:

i)

onderzoeken van alternatieve afstotingsmogelijkheden; indienen van een gedetailleerd voorstel waarin onder meer de randvoorwaarden voor de organisatie en het tijdschema van het verkoopproces zijn vastgelegd;

| ii) | opstellen van de noodzakelijke marketingdocumenten (met name het verkoopmemorandum, de vooraankondiging en andere presentaties die noodzakelijk of bevorderlijk zijn voor het beoogde verkoopproces). Deze documenten moeten potentiële kopers eerste informatie verschaffen over de op handen zijnde verkoop; |
| --- | --- |

ii)

opstellen van de noodzakelijke marketingdocumenten (met name het verkoopmemorandum, de vooraankondiging en andere presentaties die noodzakelijk of bevorderlijk zijn voor het beoogde verkoopproces). Deze documenten moeten potentiële kopers eerste informatie verschaffen over de op handen zijnde verkoop;

| iii) | inhoudelijke voorbereiding en logistieke coördinatie van de due diligence-procedure, in nauw overleg met de spaarbank; |
| --- | --- |

iii)

inhoudelijke voorbereiding en logistieke coördinatie van de due diligence-procedure, in nauw overleg met de spaarbank;

| iv) | vinden van gegadigden en contact opnemen met de bedrijfstop van de gegadigde ondernemingen. Indien daartoe dwingende juridische redenen bestaan, dient met het oog op gerechtvaardigde belangen bij geheimhouding en ter waarborging van niet-discriminerende verkoop een gegadigde op verzoek van de spaarbank te worden uitgesloten van de toegang tot due diligence-informatie (de bewijslast ligt in dezen bij de spaarbank); dit recht moet binnen drie werkdagen na ontvangst van de lijst van gegadigden worden uitgeoefend; |
| --- | --- |

iv)

vinden van gegadigden en contact opnemen met de bedrijfstop van de gegadigde ondernemingen. Indien daartoe dwingende juridische redenen bestaan, dient met het oog op gerechtvaardigde belangen bij geheimhouding en ter waarborging van niet-discriminerende verkoop een gegadigde op verzoek van de spaarbank te worden uitgesloten van de toegang tot due diligence-informatie (de bewijslast ligt in dezen bij de spaarbank); dit recht moet binnen drie werkdagen na ontvangst van de lijst van gegadigden worden uitgeoefend;

| v) | verkrijgen en onderzoeken van koopoffertes van gegadigden; ondersteuning bij de beoordeling van die offertes; |
| --- | --- |

v)

verkrijgen en onderzoeken van koopoffertes van gegadigden; ondersteuning bij de beoordeling van die offertes;

| vi) | voeren van onderhandelingen met geselecteerde gegadigden en voorbereiding van de ondertekening van een verkoopovereenkomst. |
| --- | --- |

vi)

voeren van onderhandelingen met geselecteerde gegadigden en voorbereiding van de ondertekening van een verkoopovereenkomst.

| 11. | De met de afstoting belaste trustee worden alle nodige volmachten verleend waarmee de spaarbank en de dochterondernemingen waarover zij zeggenschap heeft, de met de afstoting belaste trustee machtigen tot tenuitvoerlegging van de afstoting. Tot deze volmachten behoort ook de bevoegdheid om ondervolmachten te verlenen teneinde de verkoop naar behoren ten uitvoer te leggen. |
| --- | --- |

11.

De met de afstoting belaste trustee worden alle nodige volmachten verleend waarmee de spaarbank en de dochterondernemingen waarover zij zeggenschap heeft, de met de afstoting belaste trustee machtigen tot tenuitvoerlegging van de afstoting. Tot deze volmachten behoort ook de bevoegdheid om ondervolmachten te verlenen teneinde de verkoop naar behoren ten uitvoer te leggen.

| 12. | De volmachten gelden tot de tenuitvoerlegging van de verkoop volledig is afgerond. De volmachten en ondervolmachten komen te vervallen met het einde van de geldigheidsduur van de mandaatsovereenkomst. |
| --- | --- |

12.

De volmachten gelden tot de tenuitvoerlegging van de verkoop volledig is afgerond. De volmachten en ondervolmachten komen te vervallen met het einde van de geldigheidsduur van de mandaatsovereenkomst.

| 13. | De met de afstoting belaste trustee is bevoegd verdere adviseurs aan te trekken om hem bij het verkoopproces te ondersteunen. Wanneer de advieskosten een bedrag van in totaal [...] EUR overschrijden, moeten adviesopdrachten worden goedgekeurd door de spaarbank. Indien de spaarbank geen toestemming geeft, kan de Commissie de adviesopdrachten na overleg met de spaarbank goedkeuren. De met de afstoting belaste trustee heeft de exclusieve bevoegdheid om adviseurs opdrachten of instructies te geven. |
| --- | --- |

13.

De met de afstoting belaste trustee is bevoegd verdere adviseurs aan te trekken om hem bij het verkoopproces te ondersteunen. Wanneer de advieskosten een bedrag van in totaal [...] EUR overschrijden, moeten adviesopdrachten worden goedgekeurd door de spaarbank. Indien de spaarbank geen toestemming geeft, kan de Commissie de adviesopdrachten na overleg met de spaarbank goedkeuren. De met de afstoting belaste trustee heeft de exclusieve bevoegdheid om adviseurs opdrachten of instructies te geven.

| 14. | De met de afstoting belaste trustee betrekt de Europese Commissie bij alle beraadslagingen met de spaarbank, de „Träger” of de Bondsrepubliek Duitsland of stelt de Commissie onverwijld van dergelijke beraadslagingen op de hoogte. |
| --- | --- |

14.

De met de afstoting belaste trustee betrekt de Europese Commissie bij alle beraadslagingen met de spaarbank, de „Träger” of de Bondsrepubliek Duitsland of stelt de Commissie onverwijld van dergelijke beraadslagingen op de hoogte.

| 15. | De „Träger” en de spaarbank verbinden zich ertoe de met de afstoting belaste trustee te ondersteunen, met hem samen te werken en hem alle informatie te verstrekken die hij voor de behoorlijke uitoefening van zijn mandaat nodig heeft en verlangt. De met de afstoting belaste trustee heeft daartoe, voor zover bij de wet geoorloofd, tijdens de gebruikelijke kantooruren toegang tot alle documenten en boekhoudkundige gegevens alsmede tot leidinggevenden en andere personeelsleden van de spaarbank. |
| --- | --- |

15.

De „Träger” en de spaarbank verbinden zich ertoe de met de afstoting belaste trustee te ondersteunen, met hem samen te werken en hem alle informatie te verstrekken die hij voor de behoorlijke uitoefening van zijn mandaat nodig heeft en verlangt. De met de afstoting belaste trustee heeft daartoe, voor zover bij de wet geoorloofd, tijdens de gebruikelijke kantooruren toegang tot alle documenten en boekhoudkundige gegevens alsmede tot leidinggevenden en andere personeelsleden van de spaarbank.

| 16. | Voor zover de spaarbank en de „Träger” dit voor een behoorlijke tenuitvoerlegging van de verkoop noodzakelijk achten, maken zij voor de met de afstoting belaste trustee op diens verzoek eventuele gegevens en documenten toegankelijk waarover alleen zij beschikken. Dit geldt met name voor de door de Europese Commissie goedgekeurde actuele versie van het herstructureringsplan. |
| --- | --- |

16.

Voor zover de spaarbank en de „Träger” dit voor een behoorlijke tenuitvoerlegging van de verkoop noodzakelijk achten, maken zij voor de met de afstoting belaste trustee op diens verzoek eventuele gegevens en documenten toegankelijk waarover alleen zij beschikken. Dit geldt met name voor de door de Europese Commissie goedgekeurde actuele versie van het herstructureringsplan.

| 17. | De spaarbank verbindt zich ertoe de met de afstoting belaste trustee te vrijwaren tegen schadevergoedingsvorderingen van derden die uit de uitoefening van zijn mandaat voortvloeien of ermee verband houden. Hiervan uitgezonderd is de aansprakelijkheid voor schade als gevolg van plichtsverzuim door de met de afstoting belaste trustee. Indien de met de afstoting belaste trustee kennis krijgt van een vordering die tot een betalingsverplichting voor de „Träger” of de spaarbank zou kunnen leiden, deelt de met de afstoting belaste trustee dit onverwijld mede. |
| --- | --- |

17.

De spaarbank verbindt zich ertoe de met de afstoting belaste trustee te vrijwaren tegen schadevergoedingsvorderingen van derden die uit de uitoefening van zijn mandaat voortvloeien of ermee verband houden. Hiervan uitgezonderd is de aansprakelijkheid voor schade als gevolg van plichtsverzuim door de met de afstoting belaste trustee. Indien de met de afstoting belaste trustee kennis krijgt van een vordering die tot een betalingsverplichting voor de „Träger” of de spaarbank zou kunnen leiden, deelt de met de afstoting belaste trustee dit onverwijld mede.

| 18. | De met de afstoting belaste trustee is gehouden zijn taken te allen tijde met betrachting van de zorgvuldigheid van een oplettend koopman te vervullen. Indien er desondanks sprake is van plichtsverzuim door de met de afstoting belaste trustee, is deze tegenover de spaarbank, de „Träger” of de Bondsrepubliek Duitsland alleen aansprakelijk voor schade indien de met de afstoting belaste trustee, zijn organen, medewerkers of door hem met taken belaste personen deze opzettelijk of door grove nalatigheid hebben veroorzaakt, voor zover niet wezenlijke contractuele verplichtingen in het geding zijn. In het geval van niet-nakoming van een wezenlijke contractuele verplichting is de met de afstoting belaste trustee ook bij „gewone’ nalatigheid aansprakelijk, maar alleen tot het bedrag van de voorspelbare schade die zich gewoonlijk voordoet. Aansprakelijkheid voor gederfde winst is uitgesloten. |
| --- | --- |

18.

De met de afstoting belaste trustee is gehouden zijn taken te allen tijde met betrachting van de zorgvuldigheid van een oplettend koopman te vervullen. Indien er desondanks sprake is van plichtsverzuim door de met de afstoting belaste trustee, is deze tegenover de spaarbank, de „Träger” of de Bondsrepubliek Duitsland alleen aansprakelijk voor schade indien de met de afstoting belaste trustee, zijn organen, medewerkers of door hem met taken belaste personen deze opzettelijk of door grove nalatigheid hebben veroorzaakt, voor zover niet wezenlijke contractuele verplichtingen in het geding zijn. In het geval van niet-nakoming van een wezenlijke contractuele verplichting is de met de afstoting belaste trustee ook bij „gewone’ nalatigheid aansprakelijk, maar alleen tot het bedrag van de voorspelbare schade die zich gewoonlijk voordoet. Aansprakelijkheid voor gederfde winst is uitgesloten.

| 19. | De Commissie kan de met de afstoting belaste trustee opdrachten of instructies geven om ervoor te zorgen dat de in het besluit vastgestelde vereisten en voorwaarden met betrekking tot de af te stoten bedrijfsonderdelen in acht worden genomen. |
| --- | --- |

19.

De Commissie kan de met de afstoting belaste trustee opdrachten of instructies geven om ervoor te zorgen dat de in het besluit vastgestelde vereisten en voorwaarden met betrekking tot de af te stoten bedrijfsonderdelen in acht worden genomen.

| 20. | De stad Keulen, de stad Bonn en de spaarbank verbinden zich ertoe de met de afstoting belaste trustee tijdens de duur van zijn mandaat geen instructies te geven. |
| --- | --- |

20.

De stad Keulen, de stad Bonn en de spaarbank verbinden zich ertoe de met de afstoting belaste trustee tijdens de duur van zijn mandaat geen instructies te geven.

---

| 10.9.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 235/26 |
| --- | --- | --- | --- |

10.9.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 235/26

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 26 januari 2011

betreffende de steunmaatregel van Duitsland C 7/10 (ex CP 250/09 en NN 5/10) „KStG, Sanierungsklausel”

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 275)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2011/527/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE

Gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie en gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea (1),

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (2),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Bij brieven van 5 augustus 2009 en 30 september 2009 verzocht de Commissie Duitsland om informatie over § 8c van de Duitse vennootschapsbelastingwet (Körperschaftsteuergesetz, hierna „KStG” genoemd). De Duitse autoriteiten antwoordden bij brieven van 20 augustus 2009 en 5 november 2009. Bij besluit van 24 februari 2010 heeft de Commissie wegens staatssteun de formele onderzoekprocedure van artikel 108, lid 2, VWEU ingeleid. |
| --- | --- |

(1)

Bij brieven van 5 augustus 2009 en 30 september 2009 verzocht de Commissie Duitsland om informatie over § 8c van de Duitse vennootschapsbelastingwet (Körperschaftsteuergesetz, hierna „KStG” genoemd). De Duitse autoriteiten antwoordden bij brieven van 20 augustus 2009 en 5 november 2009. Bij besluit van 24 februari 2010 heeft de Commissie wegens staatssteun de formele onderzoekprocedure van artikel 108, lid 2, VWEU ingeleid.

| (2) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (3). Tegelijkertijd werden de belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen te maken. |
| --- | --- |

(2)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (3). Tegelijkertijd werden de belanghebbenden aangemaand hun opmerkingen te maken.

| (3) | De Duitse autoriteiten verstrekten vervolgens hun schrijven van 9 april 2010. |
| --- | --- |

(3)

De Duitse autoriteiten verstrekten vervolgens hun schrijven van 9 april 2010.

| (4) | Op 9 april en 3 juni 2010 vonden twee bijeenkomsten met vertegenwoordigers van Duitsland in Brussel plaats. Duitsland verstrekte op 2 juli 2010 nadere inlichtingen. De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen. |
| --- | --- |

(4)

Op 9 april en 3 juni 2010 vonden twee bijeenkomsten met vertegenwoordigers van Duitsland in Brussel plaats. Duitsland verstrekte op 2 juli 2010 nadere inlichtingen. De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen.

2.   BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

2.1.   Achtergrond

| (5) | De belasting op ondernemingen in Duitsland gebeurt in essentie via de wet inkomstenbelastingen (Einkommensteuergesetz, hierna „EStG” genoemd) en de KStG. Volgens § 10d (2) EStG kunnen in een belastingjaar gemaakte verliezen overgedragen worden. Dat betekent dat belastingplichtige inkomsten van toekomstige belastingjaren volgens het principe van de belastingcapaciteit via verrekening van verliezen tot een totaal bedrag van 1 miljoen EUR per jaar in mindering kunnen worden gebracht. Deze mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening bestaat volgens § 8 (1) KStG ook voor ondernemingen die vennootschapsbelastingplichtig zijn. |
| --- | --- |

(5)

De belasting op ondernemingen in Duitsland gebeurt in essentie via de wet inkomstenbelastingen (Einkommensteuergesetz, hierna „EStG” genoemd) en de KStG. Volgens § 10d (2) EStG kunnen in een belastingjaar gemaakte verliezen overgedragen worden. Dat betekent dat belastingplichtige inkomsten van toekomstige belastingjaren volgens het principe van de belastingcapaciteit via verrekening van verliezen tot een totaal bedrag van 1 miljoen EUR per jaar in mindering kunnen worden gebracht. Deze mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening bestaat volgens § 8 (1) KStG ook voor ondernemingen die vennootschapsbelastingplichtig zijn.

| (6) | De mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening leidde ertoe dat ondernemingen werden verworven die al geruime tijd alle bedrijfsactiviteiten hadden stopgezet, maar nog steeds verliezen voorwaarts konden verrekenen (zogenoemde lege vennootschappen of empty-shell companies). |
| --- | --- |

(6)

De mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening leidde ertoe dat ondernemingen werden verworven die al geruime tijd alle bedrijfsactiviteiten hadden stopgezet, maar nog steeds verliezen voorwaarts konden verrekenen (zogenoemde lege vennootschappen of empty-shell companies).

| (7) | Om dergelijke aankopen van lege vennootschappen tegen te gaan, beperkte de Duitse wetgever in 1997 de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening door in § 8 (4) KStG de zogenoemde „Mantelkaufregelung” (regeling inzake het aankopen van lege vennootschappen) in te voeren. Deze regeling beperkte de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening tot ondernemingen die juridisch en economisch identiek waren met de verliesgevende ondernemingen. Ze bevat weliswaar geen definitie van het begrip „economisch identiek”, maar wel één negatief en twee positieve voorbeelden.






  a) | Van economische identiteit is geen sprake wanneer meer dan de helft van de aandelen aan een kapitaalvennootschap overgedragen worden en de kapitaalvennootschap haar bedrijfsactiviteiten met overwegend nieuw bedrijfskapitaal voortzet of opnieuw opneemt. |
| --- | --- | --- |

(7)

Om dergelijke aankopen van lege vennootschappen tegen te gaan, beperkte de Duitse wetgever in 1997 de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening door in § 8 (4) KStG de zogenoemde „Mantelkaufregelung” (regeling inzake het aankopen van lege vennootschappen) in te voeren. Deze regeling beperkte de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening tot ondernemingen die juridisch en economisch identiek waren met de verliesgevende ondernemingen. Ze bevat weliswaar geen definitie van het begrip „economisch identiek”, maar wel één negatief en twee positieve voorbeelden.

a)

Van economische identiteit is geen sprake wanneer meer dan de helft van de aandelen aan een kapitaalvennootschap overgedragen worden en de kapitaalvennootschap haar bedrijfsactiviteiten met overwegend nieuw bedrijfskapitaal voortzet of opnieuw opneemt.

| b) | Van economische identiteit is daarentegen wél sprake wanneer de inbreng van nieuw bedrijfskapitaal alleen voor de sanering van de bedrijfsactiviteiten dient die de resterende verliesaftrek veroorzaakt hebben, en de vennootschap de bedrijfsactiviteiten tijdens de vijf volgende jaren in een, alle economische verhoudingen in acht genomen, vergelijkbare omvang voortzet. |
| --- | --- |

b)

Van economische identiteit is daarentegen wél sprake wanneer de inbreng van nieuw bedrijfskapitaal alleen voor de sanering van de bedrijfsactiviteiten dient die de resterende verliesaftrek veroorzaakt hebben, en de vennootschap de bedrijfsactiviteiten tijdens de vijf volgende jaren in een, alle economische verhoudingen in acht genomen, vergelijkbare omvang voortzet.

| c) | Van economische identiteit is eveneens sprake wanneer de overnemer, in plaats van nieuw bedrijfskapitaal in te brengen, de verliezen compenseert die de verliesgevende onderneming heeft opgelopen. |
| --- | --- |

c)

Van economische identiteit is eveneens sprake wanneer de overnemer, in plaats van nieuw bedrijfskapitaal in te brengen, de verliezen compenseert die de verliesgevende onderneming heeft opgelopen.

| (8) | De twee laatste voorbeelden werden gewoonlijk „Sanierungsklausel” genoemd. |
| --- | --- |

(8)

De twee laatste voorbeelden werden gewoonlijk „Sanierungsklausel” genoemd.

| (9) | § 8 (4) KStG werd met ingang van 1 januari 2008 door de hervormingswet inzake bedrijfsbelasting van 2008 ingetrokken. |
| --- | --- |

(9)

§ 8 (4) KStG werd met ingang van 1 januari 2008 door de hervormingswet inzake bedrijfsbelasting van 2008 ingetrokken.

| (10) | Met de hervormingswet inzake bedrijfsbelasting van 2008 werd tevens het nieuwe § 8c (1) KStG ingevoerd, dat ten opzichte van het vroegere § 8 (4) KStG de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening in het geval van de verwerving van een deelneming beduidend sterker beperkt. De nieuwe bepaling ziet er als volgt uit:






  a) | Onbenutte verliezen zijn in het geheel niet meer aftrekbaar wanneer meer dan 50 % van het maatschappelijk kapitaal, van de lidmaatschaps-, deelnemings- of stemrechten in een vennootschap aan een overnemer wordt overgedragen. |
| --- | --- | --- |

(10)

Met de hervormingswet inzake bedrijfsbelasting van 2008 werd tevens het nieuwe § 8c (1) KStG ingevoerd, dat ten opzichte van het vroegere § 8 (4) KStG de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening in het geval van de verwerving van een deelneming beduidend sterker beperkt. De nieuwe bepaling ziet er als volgt uit:

a)

Onbenutte verliezen zijn in het geheel niet meer aftrekbaar wanneer meer dan 50 % van het maatschappelijk kapitaal, van de lidmaatschaps-, deelnemings- of stemrechten in een vennootschap aan een overnemer wordt overgedragen.

| b) | Indien binnen een periode van vijf jaar meer dan 25 %, maar maximaal 50 % van het maatschappelijk kapitaal, van de lidmaatschaps-, deelnemings- of stemrechten in een vennootschap wordt overdragen, dan gaan onbenutte verliezen evenredig met de procentuele wijziging van de aandeelhouders teloor. |
| --- | --- |

b)

Indien binnen een periode van vijf jaar meer dan 25 %, maar maximaal 50 % van het maatschappelijk kapitaal, van de lidmaatschaps-, deelnemings- of stemrechten in een vennootschap wordt overdragen, dan gaan onbenutte verliezen evenredig met de procentuele wijziging van de aandeelhouders teloor.

| (11) | De nieuwe regeling voorzag aanvankelijk niet in een uitzondering voor ondernemingen waarbij tegelijk een sanering en een wezenlijke verandering van de aandeelhouders heeft plaatsgevonden. |
| --- | --- |

(11)

De nieuwe regeling voorzag aanvankelijk niet in een uitzondering voor ondernemingen waarbij tegelijk een sanering en een wezenlijke verandering van de aandeelhouders heeft plaatsgevonden.

| (12) | Volgens de door de Duitse Bondsdag samen met de hervormingswet inzake bedrijfsbelasting van 2008 aangenomen overwegingen bij de wet werd § 8 (4) KStG door de opvolgingsregeling § 8c (1) KStG vervangen om de regeling te vereenvoudigen (uit de overwegingen bij de wet blijkt dat de praktische toepassing van § 8 (4) KStG talrijke moeilijke rechtsvragen had opgeleverd) en gerichter tegen misbruik op te treden (4). De wetgever was zich ervan bewust dat die verandering betekende dat bij saneringen van ondernemingen in moeilijkheden die met de verwerving van een deelneming gepaard gaan, geen voorwaartse verliesverrekening meer mogelijk zou zijn. Dat werd echter als aanvaardbaar beschouwd omdat de belastingdienst in dergelijke situaties ook zonder uitdrukkelijke wettelijke regeling redelijkerwijs van belastingclaims kon afzien (5). |
| --- | --- |

(12)

Volgens de door de Duitse Bondsdag samen met de hervormingswet inzake bedrijfsbelasting van 2008 aangenomen overwegingen bij de wet werd § 8 (4) KStG door de opvolgingsregeling § 8c (1) KStG vervangen om de regeling te vereenvoudigen (uit de overwegingen bij de wet blijkt dat de praktische toepassing van § 8 (4) KStG talrijke moeilijke rechtsvragen had opgeleverd) en gerichter tegen misbruik op te treden (4). De wetgever was zich ervan bewust dat die verandering betekende dat bij saneringen van ondernemingen in moeilijkheden die met de verwerving van een deelneming gepaard gaan, geen voorwaartse verliesverrekening meer mogelijk zou zijn. Dat werd echter als aanvaardbaar beschouwd omdat de belastingdienst in dergelijke situaties ook zonder uitdrukkelijke wettelijke regeling redelijkerwijs van belastingclaims kon afzien (5).

2.2.   De maatregel

| (13) | In juni 2009 werd door een wijziging van § 8c KStG een bepaling als § 8c (1a) KStG ingevoerd die voorwaartse verliesverrekening ook dan mogelijk maakt indien de verwerving van een onderneming in moeilijkheden een sanering tot doel heeft. Deze wijziging maakte deel uit van de zogenaamde „Bürgerentlastungsgesetz Krankenversicherung” (6). De nieuwe bepaling wordt eveneens „Sanierungsklausel” of (om haar van de voorgaande regeling in § 8 (4) KStG te onderscheiden) „nieuwe Sanierungsklausel” genoemd. Daarmee wordt een uitzondering voor de door § 8c (1) KStG sinds 1 januari 2008 ingevoerde beperking van de voorwaartse verliesverrekening gecreëerd. |
| --- | --- |

(13)

In juni 2009 werd door een wijziging van § 8c KStG een bepaling als § 8c (1a) KStG ingevoerd die voorwaartse verliesverrekening ook dan mogelijk maakt indien de verwerving van een onderneming in moeilijkheden een sanering tot doel heeft. Deze wijziging maakte deel uit van de zogenaamde „Bürgerentlastungsgesetz Krankenversicherung” (6). De nieuwe bepaling wordt eveneens „Sanierungsklausel” of (om haar van de voorgaande regeling in § 8 (4) KStG te onderscheiden) „nieuwe Sanierungsklausel” genoemd. Daarmee wordt een uitzondering voor de door § 8c (1) KStG sinds 1 januari 2008 ingevoerde beperking van de voorwaartse verliesverrekening gecreëerd.

| (14) | Volgens § 8c (1a) KStG mag een vennootschap onder de volgende voorwaarden ook in het geval van een onder § 8c (1) KStG vallende verwerving van een deelneming voorwaartse verliesverrekening toepassen:






  a) | De verwerving van de deelneming dient de sanering van de vennootschap (7). |
| --- | --- | --- |

(14)

Volgens § 8c (1a) KStG mag een vennootschap onder de volgende voorwaarden ook in het geval van een onder § 8c (1) KStG vallende verwerving van een deelneming voorwaartse verliesverrekening toepassen:

a)

De verwerving van de deelneming dient de sanering van de vennootschap (7).

| b) | De onderneming gaat ten tijde van de verwerving gebukt onder insolventie of een te zware schuldenlast of dreigt eronder gebukt te gaan (8). |
| --- | --- |

b)

De onderneming gaat ten tijde van de verwerving gebukt onder insolventie of een te zware schuldenlast of dreigt eronder gebukt te gaan (8).

| c) | De essentiële bedrijsstructuren worden behouden, wat impliceert dat






  — | de vennootschap een gesloten exploitatieovereenkomst met een werkgelegenheidsregeling volgt, of |
| --- | --- | --- |

c)

De essentiële bedrijsstructuren worden behouden, wat impliceert dat

—

de vennootschap een gesloten exploitatieovereenkomst met een werkgelegenheidsregeling volgt, of

| — | 80 % van de banen (gemeten aan de jaarlijkse gemiddelde loonsom) gedurende de vijf eerste jaar na de verwerving van de deelneming behouden blijft, of |
| --- | --- |

—

80 % van de banen (gemeten aan de jaarlijkse gemiddelde loonsom) gedurende de vijf eerste jaar na de verwerving van de deelneming behouden blijft, of

| — | binnen twaalf maanden essentieel bedrijfskapitaal ingebracht wordt of verplichtingen kwijtgescholden worden die nog solide zijn; van een wezenlijke inbreng van bedrijfskapitaal is sprake wanneer het nieuwe bedrijfskapitaal ten minste beantwoordt aan 25 % van de activa van het voorgaande boekjaar; betalingen van de kapitaalvennootschap die binnen drie jaar na de inbreng van het nieuwe bedrijfskapitaal plaatsvinden, verminderen de waarde van het ingebrachte bedrijfskapitaal. |
| --- | --- |

—

binnen twaalf maanden essentieel bedrijfskapitaal ingebracht wordt of verplichtingen kwijtgescholden worden die nog solide zijn; van een wezenlijke inbreng van bedrijfskapitaal is sprake wanneer het nieuwe bedrijfskapitaal ten minste beantwoordt aan 25 % van de activa van het voorgaande boekjaar; betalingen van de kapitaalvennootschap die binnen drie jaar na de inbreng van het nieuwe bedrijfskapitaal plaatsvinden, verminderen de waarde van het ingebrachte bedrijfskapitaal.

| d) | Binnen vijf jaar na de verwerving van de deelneming vindt geen overschakeling naar een andere sector plaats. |
| --- | --- |

d)

Binnen vijf jaar na de verwerving van de deelneming vindt geen overschakeling naar een andere sector plaats.

| e) | De onderneming had de bedrijfsactiviteiten ten tijde van de verwerving van de deelneming niet stopgezet. |
| --- | --- |

e)

De onderneming had de bedrijfsactiviteiten ten tijde van de verwerving van de deelneming niet stopgezet.

| (15) | § 8c (1a) KStG trad op 10 juli 2009 in werking en geldt met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2008. |
| --- | --- |

(15)

§ 8c (1a) KStG trad op 10 juli 2009 in werking en geldt met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2008.

| (16) | § 8c (1a) KStG werd oorspronkelijk slechts beperkt tot 31 december 2009 ingevoerd. Op 22 december 2009 nam de Duitse Bondsdag echter in het kader van de Wachstumsbeschleunigungsgesetz 2009 (9) een bepaling aan waarmee de vervalbepaling (Verfallsklausel) in kwestie uit de KStG werd geschrapt. |
| --- | --- |

(16)

§ 8c (1a) KStG werd oorspronkelijk slechts beperkt tot 31 december 2009 ingevoerd. Op 22 december 2009 nam de Duitse Bondsdag echter in het kader van de Wachstumsbeschleunigungsgesetz 2009 (9) een bepaling aan waarmee de vervalbepaling (Verfallsklausel) in kwestie uit de KStG werd geschrapt.

| (17) | Dienaangaande dient erop te worden gewezen dat de overdraagbare verliezen enkel met de winsten van de te saneren onderneming kunnen worden verrekend. De overnemer kan die verliezen niet met zijn eigen winsten verrekenen. |
| --- | --- |

(17)

Dienaangaande dient erop te worden gewezen dat de overdraagbare verliezen enkel met de winsten van de te saneren onderneming kunnen worden verrekend. De overnemer kan die verliezen niet met zijn eigen winsten verrekenen.

| (18) | Dat geldt zelfs wanneer de overnemer zijn fiscale verplichtingen op concernniveau consolideert, aangezien § 15, eerste volzin, nr. 1 KStG voorwaartse verliesverrekening verbiedt wanneer een maatschappij deel van een Organschaft (groepsmaatschappij) uitmaakt (10). |
| --- | --- |

(18)

Dat geldt zelfs wanneer de overnemer zijn fiscale verplichtingen op concernniveau consolideert, aangezien § 15, eerste volzin, nr. 1 KStG voorwaartse verliesverrekening verbiedt wanneer een maatschappij deel van een Organschaft (groepsmaatschappij) uitmaakt (10).

| (19) | Volgens het Duitse vennootschapsrecht gaan dergelijke verliezen echter niet teloor; ze worden enkel op het niveau van de Organgesellschaft (een van de vennootschappen binnen de groepsmaatschappij) „bevroren” en kunnen pas gebruikt worden wanneer de onderneming niet meer geconsolideerd is. Bij die „bevroren” verliezen is er geen termijn voor de voorwaartse verliesverrekening. |
| --- | --- |

(19)

Volgens het Duitse vennootschapsrecht gaan dergelijke verliezen echter niet teloor; ze worden enkel op het niveau van de Organgesellschaft (een van de vennootschappen binnen de groepsmaatschappij) „bevroren” en kunnen pas gebruikt worden wanneer de onderneming niet meer geconsolideerd is. Bij die „bevroren” verliezen is er geen termijn voor de voorwaartse verliesverrekening.

| (20) | De overnemer wordt door § 8c (1a) KStG onrechtstreeks begunstigd, aangezien de belastingdruk van de gesaneerde onderneming na het succesvol afronden van de sanering vermindert. Bovendien kan de overnemer natuurlijk zijn bedrijfsactiviteiten helemaal of gedeeltelijk in de overgenomen onderneming inbrengen en zodoende de overgedragen verliezen benutten. |
| --- | --- |

(20)

De overnemer wordt door § 8c (1a) KStG onrechtstreeks begunstigd, aangezien de belastingdruk van de gesaneerde onderneming na het succesvol afronden van de sanering vermindert. Bovendien kan de overnemer natuurlijk zijn bedrijfsactiviteiten helemaal of gedeeltelijk in de overgenomen onderneming inbrengen en zodoende de overgedragen verliezen benutten.

2.3.   Vergelijking tussen § 8c (1a) KStG en § 8 (4) KStG

| (21) | De nieuwe regeling § 8c (1a) KStG onderscheidt zich van de voorgaande regeling, het opgeheven § 8 (4) KStG, op een belangrijk en voor de beoordeling van de steun beslissend aspect. |
| --- | --- |

(21)

De nieuwe regeling § 8c (1a) KStG onderscheidt zich van de voorgaande regeling, het opgeheven § 8 (4) KStG, op een belangrijk en voor de beoordeling van de steun beslissend aspect.

| (22) | Volgens § 8c (1) KStG kan een onderneming verliezen niet voorwaarts verrekenen indien meer dan de helft van de aandelen overgedragen worden, behalve wanneer de Sanierungsklausel kan worden toegepast. De algemene regel luidt dan ook dat de voorwaartse verliesverrekening bij een wezenlijke verandering van de aandeelhouders teloorgaat. De bestaande Sanierungsklausel vormt dan ook een uitzondering op de algemene regel. |
| --- | --- |

(22)

Volgens § 8c (1) KStG kan een onderneming verliezen niet voorwaarts verrekenen indien meer dan de helft van de aandelen overgedragen worden, behalve wanneer de Sanierungsklausel kan worden toegepast. De algemene regel luidt dan ook dat de voorwaartse verliesverrekening bij een wezenlijke verandering van de aandeelhouders teloorgaat. De bestaande Sanierungsklausel vormt dan ook een uitzondering op de algemene regel.

| (23) | Volgens het vroegere § 8 (4) KStG bestond de algemene regel erin dat voorwaartse verliesverrekeningen bij een wezenlijke verandering van de aandeelhouders nog steeds mogelijk waren, voor zover de onderneming een economische identiteit had. Die uitzondering was erop gericht misbruik (bijvoorbeeld in de vorm van het aankopen van lege vennootschappen) te voorkomen. |
| --- | --- |

(23)

Volgens het vroegere § 8 (4) KStG bestond de algemene regel erin dat voorwaartse verliesverrekeningen bij een wezenlijke verandering van de aandeelhouders nog steeds mogelijk waren, voor zover de onderneming een economische identiteit had. Die uitzondering was erop gericht misbruik (bijvoorbeeld in de vorm van het aankopen van lege vennootschappen) te voorkomen.

3.   HET BESLUIT TOT INLEIDING VAN DE PROCEDURE

| (24) | Bij schrijven van 24 februari 2010 deelde de Commissie Duitsland mee dat zij besloten had de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU wegens staatssteun in te leiden. |
| --- | --- |

(24)

Bij schrijven van 24 februari 2010 deelde de Commissie Duitsland mee dat zij besloten had de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU wegens staatssteun in te leiden.

| (25) | De Commissie was in haar besluit tot inleiding van de procedure van oordeel dat § 8c (1a) KStG in die mate een onderscheid maakt tussen gezonde ondernemingen die verliezen lijden en (mogelijk) insolvente of met een te zware schuldenlast kampende ondernemingen dat enkel die laatsten er voordeel uit halen. § 8c (1a) KStG leek dan ook een uitzondering op het referentiesysteem te vormen, waarin beide categorieën ondernemingen geen aanspraak maken op voorwaartse verliesverrekening. Aangezien aan de voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU klaarblijkelijk was voldaan, was de Commissie voorlopig van oordeel dat de maatregel selectief is en staatssteun behelst. Ten slotte verklaarde de Commissie dat ze twijfelde aan de verenigbaarheid van de maatregel met artikel 107, lid 3, onder b), VWEU bij de uitlegging van het tijdelijke steunkader (11) en de verenigbaarheid met artikel 107, lid 3, onder c), VWEU bij de uitlegging van de richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun (12) en van de richtsnoeren regionale steun (13). |
| --- | --- |

(25)

De Commissie was in haar besluit tot inleiding van de procedure van oordeel dat § 8c (1a) KStG in die mate een onderscheid maakt tussen gezonde ondernemingen die verliezen lijden en (mogelijk) insolvente of met een te zware schuldenlast kampende ondernemingen dat enkel die laatsten er voordeel uit halen. § 8c (1a) KStG leek dan ook een uitzondering op het referentiesysteem te vormen, waarin beide categorieën ondernemingen geen aanspraak maken op voorwaartse verliesverrekening. Aangezien aan de voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU klaarblijkelijk was voldaan, was de Commissie voorlopig van oordeel dat de maatregel selectief is en staatssteun behelst. Ten slotte verklaarde de Commissie dat ze twijfelde aan de verenigbaarheid van de maatregel met artikel 107, lid 3, onder b), VWEU bij de uitlegging van het tijdelijke steunkader (11) en de verenigbaarheid met artikel 107, lid 3, onder c), VWEU bij de uitlegging van de richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun (12) en van de richtsnoeren regionale steun (13).

| (26) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (14). De Commissie verzocht Duitsland en alle belanghebbenden hun opmerkingen kenbaar te maken. |
| --- | --- |

(26)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (14). De Commissie verzocht Duitsland en alle belanghebbenden hun opmerkingen kenbaar te maken.

| (27) | Na de inleiding van de formele onderzoekprocedure droeg het Duitse ministerie van Financiën de voor de belastingheffing verantwoordelijke autoriteiten op om § 8c (1a) KStG niet meer toe te passen tot de Commissie een definitief besluit in deze zaak had genomen en de ondernemingen in kwestie ervan op de hoogte te stellen dat de steun moet worden teruggevorderd indien de Commissie een negatief besluit vaststelt (15). |
| --- | --- |

(27)

Na de inleiding van de formele onderzoekprocedure droeg het Duitse ministerie van Financiën de voor de belastingheffing verantwoordelijke autoriteiten op om § 8c (1a) KStG niet meer toe te passen tot de Commissie een definitief besluit in deze zaak had genomen en de ondernemingen in kwestie ervan op de hoogte te stellen dat de steun moet worden teruggevorderd indien de Commissie een negatief besluit vaststelt (15).

4.   STANDPUNT VAN DUITSLAND

| (28) | Duitsland is van oordeel dat § 8c (1a) KStG wegens de drie volgende redenen geen staatssteun vormt:






  a) | De regeling houdt rekening met het beginsel van de particuliere schuldeiser (zie hoofdstuk 4.1). |
| --- | --- | --- |

(28)

Duitsland is van oordeel dat § 8c (1a) KStG wegens de drie volgende redenen geen staatssteun vormt:

a)

De regeling houdt rekening met het beginsel van de particuliere schuldeiser (zie hoofdstuk 4.1).

| b) | Zij is niet selectief (zie hoofdstuk 4.2). |
| --- | --- |

b)

Zij is niet selectief (zie hoofdstuk 4.2).

| c) | Zij is door de aard en de opzet van het Duitse belastingstelsel gerechtvaardigd (zie hoofdstuk 4.3). |
| --- | --- |

c)

Zij is door de aard en de opzet van het Duitse belastingstelsel gerechtvaardigd (zie hoofdstuk 4.3).

| (29) | Duitsland oppert bovendien dat de nieuwe Sanierungsklausel in § 8c (1a) KStG in wezen met de oude Sanierungsklausel in § 8c (1a) KStG overeenkomt waartegen de Commissie nooit bezwaren heeft geuit (zie hoofdstuk 4.4), en dat er in meerdere andere lidstaten gelijksoortige fiscale regelingen bestaan (zie hoofdstuk 4.5). |
| --- | --- |

(29)

Duitsland oppert bovendien dat de nieuwe Sanierungsklausel in § 8c (1a) KStG in wezen met de oude Sanierungsklausel in § 8c (1a) KStG overeenkomt waartegen de Commissie nooit bezwaren heeft geuit (zie hoofdstuk 4.4), en dat er in meerdere andere lidstaten gelijksoortige fiscale regelingen bestaan (zie hoofdstuk 4.5).

4.1.   Toepassing van het beginsel van de particuliere schuldeiser

| (30) | Dit argument werd door Duitsland voor het eerst bij brief van 2 juli 2010 naar voren gebracht. De Duitse autoriteiten verklaren daarin dat het beginsel van de particuliere schuldeiser ook op de heffing van fiscale of gelijksoortige vorderingen kan worden toegepast (16). De verhouding tussen de Duitse staat en zijn belastingbetalers is met een Dauerschuldverhältnis (langlopend contract) tussen een particuliere schuldeiser en een debiteur te vergelijken die bijvoorbeeld op een huur- of arbeidscontract berust. Duitsland is van oordeel dat een particuliere schuldeiser in een Dauerschuldverhältnis van een deel van zijn toekomstige vorderingen zou afzien indien daardoor een overname van de debiteur door een andere onderneming en bijgevolg het voortbestaan van de Dauerschuldverhältnis mogelijk zou worden. |
| --- | --- |

(30)

Dit argument werd door Duitsland voor het eerst bij brief van 2 juli 2010 naar voren gebracht. De Duitse autoriteiten verklaren daarin dat het beginsel van de particuliere schuldeiser ook op de heffing van fiscale of gelijksoortige vorderingen kan worden toegepast (16). De verhouding tussen de Duitse staat en zijn belastingbetalers is met een Dauerschuldverhältnis (langlopend contract) tussen een particuliere schuldeiser en een debiteur te vergelijken die bijvoorbeeld op een huur- of arbeidscontract berust. Duitsland is van oordeel dat een particuliere schuldeiser in een Dauerschuldverhältnis van een deel van zijn toekomstige vorderingen zou afzien indien daardoor een overname van de debiteur door een andere onderneming en bijgevolg het voortbestaan van de Dauerschuldverhältnis mogelijk zou worden.

4.2.   Ontbreken van selectiviteit

| (31) | Volgens Duitsland is § 8c (1a) KStG een algemene maatregel, aangezien ze door alle ondernemingen onafhankelijk van hun regio, bedrijfstak of grootte kan worden gebruikt. Duitsland merkt op dat elke onderneming potentieel in financiële moeilijkheden kan raken zonder daar zelf invloed op te hebben en voor de toepassing van de regeling in aanmerking komt. |
| --- | --- |

(31)

Volgens Duitsland is § 8c (1a) KStG een algemene maatregel, aangezien ze door alle ondernemingen onafhankelijk van hun regio, bedrijfstak of grootte kan worden gebruikt. Duitsland merkt op dat elke onderneming potentieel in financiële moeilijkheden kan raken zonder daar zelf invloed op te hebben en voor de toepassing van de regeling in aanmerking komt.

| (32) | Duitsland wijst erop dat de Commissie in haar mededeling belasting op ondernemingen 1998 zelf het oordeel verdedigt dat puur belastingtechnische maatregelen zoals voorschriften voor voorwaartse verliesverrekening niet selectief zijn „mits zij zonder onderscheid van toepassing zijn op alle ondernemingen en alle producties” en dat „het feit dat sommige ondernemingen of sectoren meer dan andere van een aantal van deze belastingmaatregelen profiteren, [...] niet noodzakelijk tot gevolg [heeft] dat zij binnen de werkingssfeer van de mededingingsregels voor staatssteun komen te vallen” (17). |
| --- | --- |

(32)

Duitsland wijst erop dat de Commissie in haar mededeling belasting op ondernemingen 1998 zelf het oordeel verdedigt dat puur belastingtechnische maatregelen zoals voorschriften voor voorwaartse verliesverrekening niet selectief zijn „mits zij zonder onderscheid van toepassing zijn op alle ondernemingen en alle producties” en dat „het feit dat sommige ondernemingen of sectoren meer dan andere van een aantal van deze belastingmaatregelen profiteren, [...] niet noodzakelijk tot gevolg [heeft] dat zij binnen de werkingssfeer van de mededingingsregels voor staatssteun komen te vallen” (17).

| (33) | Duitsland is van oordeel dat deze overwegingen voor de fiscale ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling, maar ook op het gebied van milieubescherming, opleiding of werkgelegenheid bijzonder belangrijk zijn. Belastingregelingen ten voordele van ondernemingen die op die gebieden bijzondere inspanningen leveren, zijn volgens Duitsland niet selectief, aangezien ze voor alle ondernemingen toegankelijk zijn, ook al profiteerden de facto ondernemingen die op bepaalde gebieden actief zijn er sterker van dan andere. Duitsland vindt dat dit ook voor fiscale regelingen moet gelden waarvan ondernemingen in moeilijkheden profiteren die met het oog op sanering worden verworven. |
| --- | --- |

(33)

Duitsland is van oordeel dat deze overwegingen voor de fiscale ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling, maar ook op het gebied van milieubescherming, opleiding of werkgelegenheid bijzonder belangrijk zijn. Belastingregelingen ten voordele van ondernemingen die op die gebieden bijzondere inspanningen leveren, zijn volgens Duitsland niet selectief, aangezien ze voor alle ondernemingen toegankelijk zijn, ook al profiteerden de facto ondernemingen die op bepaalde gebieden actief zijn er sterker van dan andere. Duitsland vindt dat dit ook voor fiscale regelingen moet gelden waarvan ondernemingen in moeilijkheden profiteren die met het oog op sanering worden verworven.

| (34) | Duitsland merkt op dat het Hof van Justitie en het Gerecht aanvaard hebben dat een maatregel waarvan uitsluitend ondernemingen in moeilijkheden profiteren in principe een algemene maatregel kan zijn die niet selectief is. Duitsland verwijst dienaangaande in eerste instantie naar de zaak-DMT, waarin het Hof van Justitie met betrekking tot een Belgische betalingsfaciliteit voor ondernemingen in moeilijkheden het volgende vaststelde (18):
  „Volgens de Franse regering vormen betalingsfaciliteiten voor socialezekerheidsbijdragen geen steunmaatregelen van de staat indien zij in dezelfde omstandigheden aan elke onderneming in financiële moeilijkheden worden toegekend. Dat zou volgens haar het geval zijn met het door de Belgische wettelijke regeling ingevoerde stelsel. De Commissie daarentegen beweert, dat de RSZ voor de toekenning van betalingsfaciliteiten over een discretionaire bevoegdheid beschikt.
  Uit de tekst van artikel 92, lid 1, van het Verdrag volgt, dat algemene maatregelen die niet uitsluitend bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigen, niet onder die bepaling vallen. Wanneer het orgaan dat de financiële voordelen toekent daarentegen over een discretionaire bevoegdheid beschikt op grond waarvan het de begunstigden kan kiezen of de voorwaarden kan bepalen waaronder de maatregel wordt toegekend, kan deze maatregel niet als een algemene maatregel worden aangemerkt (zie, in die zin, arrest van 26 september 1996, Frankrijk/Commissie, C-241/94, Jurispr. blz. I-4551, punten 23 en 24).
  Het staat aan de nationale rechter om in het hoofdgeding te bepalen, of de bevoegdheid van de RSZ tot toekenning van betalingsfaciliteiten al dan niet een discretionaire bevoegdheid is, en zo niet, om te bepalen of de door de RSZ verleende betalingsfaciliteiten een algemeen karakter hebben dan wel bepaalde ondernemingen begunstigen.”. |
| --- | --- |

(34)

Duitsland merkt op dat het Hof van Justitie en het Gerecht aanvaard hebben dat een maatregel waarvan uitsluitend ondernemingen in moeilijkheden profiteren in principe een algemene maatregel kan zijn die niet selectief is. Duitsland verwijst dienaangaande in eerste instantie naar de zaak-DMT, waarin het Hof van Justitie met betrekking tot een Belgische betalingsfaciliteit voor ondernemingen in moeilijkheden het volgende vaststelde (18):

„Volgens de Franse regering vormen betalingsfaciliteiten voor socialezekerheidsbijdragen geen steunmaatregelen van de staat indien zij in dezelfde omstandigheden aan elke onderneming in financiële moeilijkheden worden toegekend. Dat zou volgens haar het geval zijn met het door de Belgische wettelijke regeling ingevoerde stelsel. De Commissie daarentegen beweert, dat de RSZ voor de toekenning van betalingsfaciliteiten over een discretionaire bevoegdheid beschikt.

Uit de tekst van artikel 92, lid 1, van het Verdrag volgt, dat algemene maatregelen die niet uitsluitend bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigen, niet onder die bepaling vallen. Wanneer het orgaan dat de financiële voordelen toekent daarentegen over een discretionaire bevoegdheid beschikt op grond waarvan het de begunstigden kan kiezen of de voorwaarden kan bepalen waaronder de maatregel wordt toegekend, kan deze maatregel niet als een algemene maatregel worden aangemerkt (zie, in die zin, arrest van 26 september 1996, Frankrijk/Commissie, C-241/94, Jurispr. blz. I-4551, punten 23 en 24).

Het staat aan de nationale rechter om in het hoofdgeding te bepalen, of de bevoegdheid van de RSZ tot toekenning van betalingsfaciliteiten al dan niet een discretionaire bevoegdheid is, en zo niet, om te bepalen of de door de RSZ verleende betalingsfaciliteiten een algemeen karakter hebben dan wel bepaalde ondernemingen begunstigen.”.

| (35) | Voorts verwees Duitsland naar de zaak HAMSA, waarin de Spaanse autoriteiten hadden verklaard dat een maatregel niet selectief was omdat deze voor alle ondernemingen in moeilijkheden gold. Het Gerecht deed daarover de volgende uitspraak (19):
  „In casu kan het argument van verzoekster en het Koninkrijk Spanje, dat bij de Spaanse wet van 26 juli 1922 inzake de surseance van betaling een algemene procedure is ingevoerd die geldt voor elke onderneming in moeilijkheden, niet worden aanvaard. Weliswaar is deze wet niet bedoeld om selectief ten gunste van bepaalde categorieën van ondernemingen of bedrijfstakken te worden toegepast, maar de door de Commissie gelaakte kwijtscheldingen vloeien niet automatisch voort uit de toepassing van deze wet maar uit de discretionaire keuze van de betrokken overheidsorganen. Het is evenwel vaste rechtspraak dat, wanneer het orgaan dat de financiële voordelen toekent, over een discretionaire bevoegdheid beschikt op grond waarvan het de begunstigden kan kiezen of de voorwaarden kan bepalen waaronder de maatregel wordt toegekend, deze maatregel niet als een algemene maatregel kan worden aangemerkt (arrest Hof van 29 juni 1999, DM Transport, C-256/97, Jurispr. blz. I-3913, punt 27).”. |
| --- | --- |

(35)

Voorts verwees Duitsland naar de zaak HAMSA, waarin de Spaanse autoriteiten hadden verklaard dat een maatregel niet selectief was omdat deze voor alle ondernemingen in moeilijkheden gold. Het Gerecht deed daarover de volgende uitspraak (19):

„In casu kan het argument van verzoekster en het Koninkrijk Spanje, dat bij de Spaanse wet van 26 juli 1922 inzake de surseance van betaling een algemene procedure is ingevoerd die geldt voor elke onderneming in moeilijkheden, niet worden aanvaard. Weliswaar is deze wet niet bedoeld om selectief ten gunste van bepaalde categorieën van ondernemingen of bedrijfstakken te worden toegepast, maar de door de Commissie gelaakte kwijtscheldingen vloeien niet automatisch voort uit de toepassing van deze wet maar uit de discretionaire keuze van de betrokken overheidsorganen. Het is evenwel vaste rechtspraak dat, wanneer het orgaan dat de financiële voordelen toekent, over een discretionaire bevoegdheid beschikt op grond waarvan het de begunstigden kan kiezen of de voorwaarden kan bepalen waaronder de maatregel wordt toegekend, deze maatregel niet als een algemene maatregel kan worden aangemerkt (arrest Hof van 29 juni 1999, DM Transport, C-256/97, Jurispr. blz. I-3913, punt 27).”.

| (36) | Duitsland merkt op dat § 8c (1a) KStG — in tegenstelling tot de maatregelen waarvan sprake in de zaken DMT en HAMSA — niet in discretionaire bevoegdheid van de overheidsorganen voorziet; de toepassing van de maatregel vloeit automatisch uit de wet voort. Bijgevolg besluit Duitsland a contrario dat § 8c (1a) KStG niet selectief is. |
| --- | --- |

(36)

Duitsland merkt op dat § 8c (1a) KStG — in tegenstelling tot de maatregelen waarvan sprake in de zaken DMT en HAMSA — niet in discretionaire bevoegdheid van de overheidsorganen voorziet; de toepassing van de maatregel vloeit automatisch uit de wet voort. Bijgevolg besluit Duitsland a contrario dat § 8c (1a) KStG niet selectief is.

| (37) | Duitsland is voorts van oordeel dat § 8c (1a) KStG een norm voor het insolventierecht is. De subsidiabiliteit van ondernemingen berust op de begrippen „insolventie”, „dreigende insolventie” en „te zware schuldenlast”, die in de faillissementswet worden gedefinieerd en insolventiemotieven vormden. |
| --- | --- |

(37)

Duitsland is voorts van oordeel dat § 8c (1a) KStG een norm voor het insolventierecht is. De subsidiabiliteit van ondernemingen berust op de begrippen „insolventie”, „dreigende insolventie” en „te zware schuldenlast”, die in de faillissementswet worden gedefinieerd en insolventiemotieven vormden.

| (38) | Duitsland trekt met betrekking tot de selectiviteit de conclusie dat uit het oordeel van de Commissie kan worden afgeleid dat elke belastingvermindering staatssteun behelst, ook al is zij algemeen toepasselijk, en dat een dergelijk oordeel een inbreuk op het VWEU vormt. |
| --- | --- |

(38)

Duitsland trekt met betrekking tot de selectiviteit de conclusie dat uit het oordeel van de Commissie kan worden afgeleid dat elke belastingvermindering staatssteun behelst, ook al is zij algemeen toepasselijk, en dat een dergelijk oordeel een inbreuk op het VWEU vormt.

4.3.   Rechtvaardiging door de aard of de opzet van het belastingstelsel

| (39) | Duitsland is van oordeel dat de door § 8c (1a) KStG gecreëerde uitzondering door de aard en de opzet van het Duitse stelsel voor vennootschapsbelasting gerechtvaardigd is. Er is een objectief verschil tussen ondernemingen in moeilijkheden die moeten worden gesaneerd en andere ondernemingen, en dat objectieve verschil rechtvaardigt een andere behandeling van ondernemingen in moeilijkheden die met het oog op sanering worden verworven. Duitsland schraagt die argumentatie op drie overwegingen. |
| --- | --- |

(39)

Duitsland is van oordeel dat de door § 8c (1a) KStG gecreëerde uitzondering door de aard en de opzet van het Duitse stelsel voor vennootschapsbelasting gerechtvaardigd is. Er is een objectief verschil tussen ondernemingen in moeilijkheden die moeten worden gesaneerd en andere ondernemingen, en dat objectieve verschil rechtvaardigt een andere behandeling van ondernemingen in moeilijkheden die met het oog op sanering worden verworven. Duitsland schraagt die argumentatie op drie overwegingen.

| (40) | Ten eerste zouden ondernemingen in moeilijkheden in tegenstelling tot financieel gezonde ondernemingen die tussen een financiering via de kapitaalmarkt en de zoektocht naar een overnemer zouden kunnen kiezen, enkel de mogelijkheid hebben naar een overnemer op zoek te gaan, aangezien ze op de kapitaalmarkt geen vreemd vermogen zouden kunnen aantrekken en evenmin een bankkrediet zouden krijgen. Bijgevolg zouden ondernemingen in moeilijkheden systematisch de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening verliezen, terwijl gezonde ondernemingen steeds de keuze zouden hebben tussen het aantrekken van vreemd vermogen en de zoektocht naar een koper. |
| --- | --- |

(40)

Ten eerste zouden ondernemingen in moeilijkheden in tegenstelling tot financieel gezonde ondernemingen die tussen een financiering via de kapitaalmarkt en de zoektocht naar een overnemer zouden kunnen kiezen, enkel de mogelijkheid hebben naar een overnemer op zoek te gaan, aangezien ze op de kapitaalmarkt geen vreemd vermogen zouden kunnen aantrekken en evenmin een bankkrediet zouden krijgen. Bijgevolg zouden ondernemingen in moeilijkheden systematisch de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening verliezen, terwijl gezonde ondernemingen steeds de keuze zouden hebben tussen het aantrekken van vreemd vermogen en de zoektocht naar een koper.

| (41) | Ten tweede merkt Duitsland op dat de geest van § 8c (1) KStG — het voorkomen van het aankopen van lege vennootschappen — de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening niet dient uit te sluiten in gevallen waarbij de verwerving met het oog op sanering gebeurt en niet uitsluitend door fiscale motieven is ingegeven. Indien § 8c (1a) KStG de verwerving van ondernemingen in moeilijkheden niet zou beperken tot die met het oog op sanering, d.w.z. indien ook andere soorten verwerving zouden worden toegestaan, zou het bereiken van de doelstelling niet kunnen worden gegarandeerd. |
| --- | --- |

(41)

Ten tweede merkt Duitsland op dat de geest van § 8c (1) KStG — het voorkomen van het aankopen van lege vennootschappen — de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening niet dient uit te sluiten in gevallen waarbij de verwerving met het oog op sanering gebeurt en niet uitsluitend door fiscale motieven is ingegeven. Indien § 8c (1a) KStG de verwerving van ondernemingen in moeilijkheden niet zou beperken tot die met het oog op sanering, d.w.z. indien ook andere soorten verwerving zouden worden toegestaan, zou het bereiken van de doelstelling niet kunnen worden gegarandeerd.

| (42) | Ten derde betoogt Duitsland dat door § 8c (1) KStG moet worden verzekerd dat de koopprijs voor bedrijfsdeelnemingen enkel op de economische waarde van de onderneming berust en de waarde van de geaccumuleerde verliezen voor de fiscale optimalisering geen invloed op de koopprijs heeft. Indien daarentegen een onderneming in moeilijheden met het oog op sanering wordt verworven, speelt de mogelijke waarde van de geaccumuleerde verliezen geen bijzondere rol. Ter staving van dat argument wijst Duitsland erop dat accountants bij de volgens de handelsrechtelijke normen gestelde jaarrekening de mogelijk overgedragen verliezen van een vennootschap in slechte papieren geen belang toekennen. |
| --- | --- |

(42)

Ten derde betoogt Duitsland dat door § 8c (1) KStG moet worden verzekerd dat de koopprijs voor bedrijfsdeelnemingen enkel op de economische waarde van de onderneming berust en de waarde van de geaccumuleerde verliezen voor de fiscale optimalisering geen invloed op de koopprijs heeft. Indien daarentegen een onderneming in moeilijheden met het oog op sanering wordt verworven, speelt de mogelijke waarde van de geaccumuleerde verliezen geen bijzondere rol. Ter staving van dat argument wijst Duitsland erop dat accountants bij de volgens de handelsrechtelijke normen gestelde jaarrekening de mogelijk overgedragen verliezen van een vennootschap in slechte papieren geen belang toekennen.

| (43) | Op grond van de combinatie van deze omstandigheden is Duitsland van mening dat § 8c (1a) KStG, ook al was deze op het eerste gezicht selectief, in ieder geval door de aard en de opzet van het Duitse vennootschapsbelastingstelsel gerechtvaardigd is. |
| --- | --- |

(43)

Op grond van de combinatie van deze omstandigheden is Duitsland van mening dat § 8c (1a) KStG, ook al was deze op het eerste gezicht selectief, in ieder geval door de aard en de opzet van het Duitse vennootschapsbelastingstelsel gerechtvaardigd is.

4.4.   Verband tussen nieuwe en oude Sanierungsklausel

| (44) | Duitsland merkt op dat § 8c KStG op 1 januari 2008 een gelijksoortige regeling — § 8 (4) KStG — heeft vervangen die terzelfder tijd werd afgeschaft. Beide regelingen zouden hetzelfde doel — het voorkomen van het aankopen van lege vennootschappen — hebben gehad. |
| --- | --- |

(44)

Duitsland merkt op dat § 8c KStG op 1 januari 2008 een gelijksoortige regeling — § 8 (4) KStG — heeft vervangen die terzelfder tijd werd afgeschaft. Beide regelingen zouden hetzelfde doel — het voorkomen van het aankopen van lege vennootschappen — hebben gehad.

| (45) | Duitsland wijst erop dat de Commissie nooit bezwaren met betrekking tot § 8 (4) KStG heeft geuit en dat deze regeling bijgevolg geen staatssteun zou mogen hebben gevormd. |
| --- | --- |

(45)

Duitsland wijst erop dat de Commissie nooit bezwaren met betrekking tot § 8 (4) KStG heeft geuit en dat deze regeling bijgevolg geen staatssteun zou mogen hebben gevormd.

| (46) | Duitsland vindt de desbetreffende positie van de Commissie daarom incoherent. |
| --- | --- |

(46)

Duitsland vindt de desbetreffende positie van de Commissie daarom incoherent.

4.5.   Gelijksoortige regeling in andere belastingstelsels

| (47) | Volgens Duitsland zijn er in heel wat andere lidstaten gelijksoortige regelingen als § 8c (1a) KStG. Als voorbeeld worden België, Finland, Italië, Luxemburg, Nederland en Oostenrijk genoemd. Ondanks de grote gelijkenissen tussen de stelsels heeft de Commissie met betrekking tot deze lidstaten geen enkele van de maatregelen getroffen die haar op basis van haar bevoegdheden op het gebied van staatssteun ter beschikking staan. |
| --- | --- |

(47)

Volgens Duitsland zijn er in heel wat andere lidstaten gelijksoortige regelingen als § 8c (1a) KStG. Als voorbeeld worden België, Finland, Italië, Luxemburg, Nederland en Oostenrijk genoemd. Ondanks de grote gelijkenissen tussen de stelsels heeft de Commissie met betrekking tot deze lidstaten geen enkele van de maatregelen getroffen die haar op basis van haar bevoegdheden op het gebied van staatssteun ter beschikking staan.

| (48) | Duitsland verklaart aangaande punt 34 van het besluit tot inleiding van de procedure, waarin de maatregelen van de Commissie met betrekking tot het Franse belastingstelsel worden uiteengezet, dat het Duitse stelsel zich van het Franse onderscheidt, dat tot bepaalde economische sectoren is beperkt en in een volledige vrijstelling van de vennootschapsbelasting voorziet. |
| --- | --- |

(48)

Duitsland verklaart aangaande punt 34 van het besluit tot inleiding van de procedure, waarin de maatregelen van de Commissie met betrekking tot het Franse belastingstelsel worden uiteengezet, dat het Duitse stelsel zich van het Franse onderscheidt, dat tot bepaalde economische sectoren is beperkt en in een volledige vrijstelling van de vennootschapsbelasting voorziet.

5.   BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

| (49) | Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. |
| --- | --- |

(49)

Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

5.1.   Staatsmiddelen en toewijzing als staatsmiddelen

| (50) | Een maatregel moet met staatsmiddelen worden gefinancierd en het gebruik van staatsmiddelen moet aan de staat kunnen worden toegerekend. Een derving van belastinginkomsten komt op hetzelfde neer als het gebruik van staatsmiddelen in de vorm van begrotingsuitgaven. Doordat de Duitse regering ondernemingen toestaat hun vennootschapsbelastingdruk met behulp van voorwaartse verliesverrekening te verkleinen, derft Duitsland inkomsten, wat staatssteun vormt. Duitsland heeft de Commissie ervan op de hoogte gebracht dat de omzetting van de maatregel tot een daling van de belastinginkomsten van jaarlijks 900 miljoen EUR zou kunnen leiden. Aangezien de maatregel met een verlies aan staatsmiddelen gepaard gaat, wordt deze met staatsmiddelen gefinancierd. De steun wordt op basis van een wet verleend en is bijgevolg toerekenbaar aan de staat. |
| --- | --- |

(50)

Een maatregel moet met staatsmiddelen worden gefinancierd en het gebruik van staatsmiddelen moet aan de staat kunnen worden toegerekend. Een derving van belastinginkomsten komt op hetzelfde neer als het gebruik van staatsmiddelen in de vorm van begrotingsuitgaven. Doordat de Duitse regering ondernemingen toestaat hun vennootschapsbelastingdruk met behulp van voorwaartse verliesverrekening te verkleinen, derft Duitsland inkomsten, wat staatssteun vormt. Duitsland heeft de Commissie ervan op de hoogte gebracht dat de omzetting van de maatregel tot een daling van de belastinginkomsten van jaarlijks 900 miljoen EUR zou kunnen leiden. Aangezien de maatregel met een verlies aan staatsmiddelen gepaard gaat, wordt deze met staatsmiddelen gefinancierd. De steun wordt op basis van een wet verleend en is bijgevolg toerekenbaar aan de staat.

5.2.   Bestaan van een selectief voordeel

| (51) | De maatregel moet bovendien de begunstigde een selectief voordeel verschaffen. Volgens vaste rechtspraak omvat het begrip staatssteun niet alleen positieve betalingen, maar ook maatregelen die op verschillende wijze de lasten verminderen die een onderneming normaal gesproken zou moeten dragen (20). |
| --- | --- |

(51)

De maatregel moet bovendien de begunstigde een selectief voordeel verschaffen. Volgens vaste rechtspraak omvat het begrip staatssteun niet alleen positieve betalingen, maar ook maatregelen die op verschillende wijze de lasten verminderen die een onderneming normaal gesproken zou moeten dragen (20).

| (52) | Volgens § 8c (1) KStG leiden bepaalde veranderingen aan de aandeelhoudersstructuur van een onderneming ertoe dat de mogelijkheid tot overdracht van eerdere verliezen met het oog op fiscaal voordeel ten dele of geheel verloren gaat. |
| --- | --- |

(52)

Volgens § 8c (1) KStG leiden bepaalde veranderingen aan de aandeelhoudersstructuur van een onderneming ertoe dat de mogelijkheid tot overdracht van eerdere verliezen met het oog op fiscaal voordeel ten dele of geheel verloren gaat.

| (53) | § 8c (1a) KStG creëert een uitzondering op deze regel voor het geval dat de verwerving van de deelneming een onderneming in moeilijkheden betreft en met het oog op sanering plaatsvindt. |
| --- | --- |

(53)

§ 8c (1a) KStG creëert een uitzondering op deze regel voor het geval dat de verwerving van de deelneming een onderneming in moeilijkheden betreft en met het oog op sanering plaatsvindt.

| (54) | § 8c (1a) KStG kan dan ook ondernemingen die aan die voorwaarden voldoen een selectief voordeel verschaffen, aangezien het hun de mogelijkheid biedt om bij de berekening van hun belastingplichtige inkomen in het verleden geboekte verliezen met toekomstige winsten te verrekenen. |
| --- | --- |

(54)

§ 8c (1a) KStG kan dan ook ondernemingen die aan die voorwaarden voldoen een selectief voordeel verschaffen, aangezien het hun de mogelijkheid biedt om bij de berekening van hun belastingplichtige inkomen in het verleden geboekte verliezen met toekomstige winsten te verrekenen.

| (55) | Duitsland merkt op dat, zoals in overweging 28 werd uiteengezet, § 8c (1a) KStG geen dergelijk selectief voordeel vormt. Deze argumentatie is op de drie volgende overwegingen gebaseerd:






  a) | § 8c (1a) KStG houdt rekening met het beginsel van de particuliere schuldeiser (5.2.1). |
| --- | --- | --- |

(55)

Duitsland merkt op dat, zoals in overweging 28 werd uiteengezet, § 8c (1a) KStG geen dergelijk selectief voordeel vormt. Deze argumentatie is op de drie volgende overwegingen gebaseerd:

a)

§ 8c (1a) KStG houdt rekening met het beginsel van de particuliere schuldeiser (5.2.1).

| b) | § 8c (1a) KStG is op het eerste gezicht niet selectief (5.2.2). |
| --- | --- |

b)

§ 8c (1a) KStG is op het eerste gezicht niet selectief (5.2.2).

| c) | § 8c (1a) KStG is door de aard of de opzet van het belastingstelsel gerechtvaardigd (5.2.3). |
| --- | --- |

c)

§ 8c (1a) KStG is door de aard of de opzet van het belastingstelsel gerechtvaardigd (5.2.3).

| (56) | Voorts wijst Duitsland op gelijkenissen tussen § 8c (1a) KStG en de voorgaande regeling 8 (4) KStG (zie 5.2.4), alsook op het feit dat in andere lidstaten gelijksoortige regelingen voorkomen (zie 5.2.5). |
| --- | --- |

(56)

Voorts wijst Duitsland op gelijkenissen tussen § 8c (1a) KStG en de voorgaande regeling 8 (4) KStG (zie 5.2.4), alsook op het feit dat in andere lidstaten gelijksoortige regelingen voorkomen (zie 5.2.5).

5.2.1.   Mogelijke toepassing van het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie

| (57) | Duitsland merkt op dat § 8c (1a) KStG met het beginsel van de particuliere schuldeiser verenigbaar is, daar het met het gedrag van een particuliere schuldeiser in een markteconomie strookt met wie de debiteur een Dauerschuldverhältnis heeft. |
| --- | --- |

(57)

Duitsland merkt op dat § 8c (1a) KStG met het beginsel van de particuliere schuldeiser verenigbaar is, daar het met het gedrag van een particuliere schuldeiser in een markteconomie strookt met wie de debiteur een Dauerschuldverhältnis heeft.

| (58) | Volgens de Commissie is dit standpunt om meerdere redenen niet verdedigbaar. Volgens rechtspraak van het Hof van Justitie en van het Gerecht kan het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie enkel worden toegepast wanneer de staat als een marktdeelnemer handelt; dit beginsel kan niet worden toegepast wanneer de staat zijn prerogatieven als verantwoordelijke voor het openbare gezag waarneemt (21). In het onderhavige geval beschikt de staat als verantwoordelijke voor het openbare gezag over het belastingmonopolie. |
| --- | --- |

(58)

Volgens de Commissie is dit standpunt om meerdere redenen niet verdedigbaar. Volgens rechtspraak van het Hof van Justitie en van het Gerecht kan het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie enkel worden toegepast wanneer de staat als een marktdeelnemer handelt; dit beginsel kan niet worden toegepast wanneer de staat zijn prerogatieven als verantwoordelijke voor het openbare gezag waarneemt (21). In het onderhavige geval beschikt de staat als verantwoordelijke voor het openbare gezag over het belastingmonopolie.

| (59) | Volgens de Commissie doet de door Duitsland geciteerde rechtspraak niets aan die inschatting af. Bij § 8c (1a) KStG gaat het om het ontstaan van een belastingschuld, terwijl het bij de feiten die tot de arresten in de zaken Spanje/Commissie (22) en DMT (23) leidden, om situaties ging waarbij het bestuur de mogelijkheid had de bestaande belastingschulden kwijt te schelden. Derhalve kan het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie in deze zaak niet worden toegepast. |
| --- | --- |

(59)

Volgens de Commissie doet de door Duitsland geciteerde rechtspraak niets aan die inschatting af. Bij § 8c (1a) KStG gaat het om het ontstaan van een belastingschuld, terwijl het bij de feiten die tot de arresten in de zaken Spanje/Commissie (22) en DMT (23) leidden, om situaties ging waarbij het bestuur de mogelijkheid had de bestaande belastingschulden kwijt te schelden. Derhalve kan het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie in deze zaak niet worden toegepast.

| (60) | Ten tweede noteert de Commissie dat, ook al zou het beginsel kunnen worden toegepast, wat zij betwist, het belastingvoordeel automatisch wordt toegekend, zonder dat tevoren nagegaan werd hoe hoog de verliezen in totaal zijn (beslissend voor het maximumbedrag van de toekomstige belastingvermindering), in hoeverre de begunstigde in staat zal zijn opnieuw rendabel zaken te doen en of de debiteur een strategisch belangrijke rol speelt. Een particuliere schuldeiser in een markteconomie zou een dergelijke automatische kwijtschelding van toekomstige schulden niet in zijn algemene voorwaarden opnemen, behalve wanneer hij zich op voorhand een beeld heeft gevormd van de omvang van de kwijtschelding, de financiële vooruitzichten van de debiteur en diens strategische belang. |
| --- | --- |

(60)

Ten tweede noteert de Commissie dat, ook al zou het beginsel kunnen worden toegepast, wat zij betwist, het belastingvoordeel automatisch wordt toegekend, zonder dat tevoren nagegaan werd hoe hoog de verliezen in totaal zijn (beslissend voor het maximumbedrag van de toekomstige belastingvermindering), in hoeverre de begunstigde in staat zal zijn opnieuw rendabel zaken te doen en of de debiteur een strategisch belangrijke rol speelt. Een particuliere schuldeiser in een markteconomie zou een dergelijke automatische kwijtschelding van toekomstige schulden niet in zijn algemene voorwaarden opnemen, behalve wanneer hij zich op voorhand een beeld heeft gevormd van de omvang van de kwijtschelding, de financiële vooruitzichten van de debiteur en diens strategische belang.

| (61) | Ten derde stelt de Commissie vast dat § 8c (1a) KStG in tegenstelling tot een langdurige contractuele verbintenis niet op een kwijtschelding van bestaande schulden betrekking heeft, maar op de vermindering van mogelijke toekomstige schulden die kunnen ontstaan nadat de debiteur financieel weer gezond is geworden. Met andere woorden: er zijn op het moment dat de staat de voorwaartse verliesverrekening toestaat helemaal geen uitstaande schulden. |
| --- | --- |

(61)

Ten derde stelt de Commissie vast dat § 8c (1a) KStG in tegenstelling tot een langdurige contractuele verbintenis niet op een kwijtschelding van bestaande schulden betrekking heeft, maar op de vermindering van mogelijke toekomstige schulden die kunnen ontstaan nadat de debiteur financieel weer gezond is geworden. Met andere woorden: er zijn op het moment dat de staat de voorwaartse verliesverrekening toestaat helemaal geen uitstaande schulden.

| (62) | Ten vierde wijst de Commissie erop dat in geval van insolventie de activiteiten van de debiteur normaal gesproken door een andere onderneming worden overgenomen, waarbij de staat dan op basis van zijn belastingmonopolie de belastingen kan heffen. De plaats van de debiteur die de markt verlaat, wordt zodoende door een andere debiteur ingenomen. In tegenstelling tot het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie speelt het concept van de trouwe klant bij de beslissing van de staat geen rol. |
| --- | --- |

(62)

Ten vierde wijst de Commissie erop dat in geval van insolventie de activiteiten van de debiteur normaal gesproken door een andere onderneming worden overgenomen, waarbij de staat dan op basis van zijn belastingmonopolie de belastingen kan heffen. De plaats van de debiteur die de markt verlaat, wordt zodoende door een andere debiteur ingenomen. In tegenstelling tot het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie speelt het concept van de trouwe klant bij de beslissing van de staat geen rol.

| (63) | De Commissie komt tot de conclusie dat het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie in de onderhavige zaak niet kan worden toegepast, aangezien de staat zijn prerogatieven als vertegenwoordiger van het openbare gezag uitoefent en niet als marktdeelnemer handelt. Ook al zou het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie in de onderhavige zaak kunnen worden toegepast, dan nog heeft de Commissie bovendien bewezen dat een particuliere schuldeiser die zich in dezelfde situatie als de staat bevindt, bij een langdurige contractuele verbintenis geen met § 8c (1a) KStG vergelijkbare maatregel zou hebben getroffen. |
| --- | --- |

(63)

De Commissie komt tot de conclusie dat het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie in de onderhavige zaak niet kan worden toegepast, aangezien de staat zijn prerogatieven als vertegenwoordiger van het openbare gezag uitoefent en niet als marktdeelnemer handelt. Ook al zou het beginsel van de particuliere schuldeiser in een markteconomie in de onderhavige zaak kunnen worden toegepast, dan nog heeft de Commissie bovendien bewezen dat een particuliere schuldeiser die zich in dezelfde situatie als de staat bevindt, bij een langdurige contractuele verbintenis geen met § 8c (1a) KStG vergelijkbare maatregel zou hebben getroffen.

5.2.2.   Selectiviteit — op het eerste gezicht

| (64) | Volgens de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie inzake de selectiviteit van een fiscale maatregel dient op grond van artikel 107, lid 1, VWEU te worden nagegaan of een nationale maatregel in het kader van een bepaalde juridische regeling geschikt is om „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” te begunstigen tegenover andere ondernemingen of producties die zich, wat betreft de doelstelling van de regeling in kwestie, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden (24). |
| --- | --- |

(64)

Volgens de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie inzake de selectiviteit van een fiscale maatregel dient op grond van artikel 107, lid 1, VWEU te worden nagegaan of een nationale maatregel in het kader van een bepaalde juridische regeling geschikt is om „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” te begunstigen tegenover andere ondernemingen of producties die zich, wat betreft de doelstelling van de regeling in kwestie, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden (24).

| (65) | Bijgevolg dient de Commissie wanneer zij de selectieve aard van een belastingregeling op het al dan niet aanwezig zijn van steun beoordeelt, eerst te bepalen hoe het belastinggebied in kwestie volgens het geldende belastingstelsel (hierna „referentiestelsel” genoemd) in het algemeen of „normaal gesproken” geregeld is. In tweede instantie dient te worden nagegaan en vastgesteld of de maatregel in zoverre een uitzondering op het referentiestelsel vormt dat deze een onderscheid maakt tussen marktdeelnemers die zich, wat betreft de doelstelling van het belastingstelsel van de lidstaat in kwestie, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden. |
| --- | --- |

(65)

Bijgevolg dient de Commissie wanneer zij de selectieve aard van een belastingregeling op het al dan niet aanwezig zijn van steun beoordeelt, eerst te bepalen hoe het belastinggebied in kwestie volgens het geldende belastingstelsel (hierna „referentiestelsel” genoemd) in het algemeen of „normaal gesproken” geregeld is. In tweede instantie dient te worden nagegaan en vastgesteld of de maatregel in zoverre een uitzondering op het referentiestelsel vormt dat deze een onderscheid maakt tussen marktdeelnemers die zich, wat betreft de doelstelling van het belastingstelsel van de lidstaat in kwestie, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden.

5.2.2.1.   Referentiestelsel

| (66) | Volgens de Commissie is het Duitse vennootschapsbelastingstelsel in de huidige versie, in het bijzonder de regels van § 8c (1) KStG over de verliesaftrek bij vennootschappen waarbij het tot de verwerving van een deelneming komt, het referentiestelsel. Zoals in overweging 10 wordt toegelicht, zijn onbenutte verliezen volgens die regeling niet meer aftrekbaar wanneer meer dan 50 % van de deelnemingsrechten in een vennootschap aan een overnemer wordt overgedragen; ze gaan evenredig verloren indien binnen een periode van vijf jaar meer dan 25 %, maar maximaal 50 % van de deelnemingsrechten wordt overgedragen. Daaruit besluit de Commissie dat het verval van verliezen de normale situatie is, d.w.z. in geval van verandering van de aandeelhouders het referentiestelsel vormt. |
| --- | --- |

(66)

Volgens de Commissie is het Duitse vennootschapsbelastingstelsel in de huidige versie, in het bijzonder de regels van § 8c (1) KStG over de verliesaftrek bij vennootschappen waarbij het tot de verwerving van een deelneming komt, het referentiestelsel. Zoals in overweging 10 wordt toegelicht, zijn onbenutte verliezen volgens die regeling niet meer aftrekbaar wanneer meer dan 50 % van de deelnemingsrechten in een vennootschap aan een overnemer wordt overgedragen; ze gaan evenredig verloren indien binnen een periode van vijf jaar meer dan 25 %, maar maximaal 50 % van de deelnemingsrechten wordt overgedragen. Daaruit besluit de Commissie dat het verval van verliezen de normale situatie is, d.w.z. in geval van verandering van de aandeelhouders het referentiestelsel vormt.

| (67) | De Commissie wijst erop dat zij reeds in een eerdere zaak § 8c (1) KStG als referentiestelsel had genomen (25). De Commissie verklaarde toen een uitzondering op § 8c (1) KStG onverenigbaar met de interne markt waarbij voorwaartse verliesverrekening voor ondernemingen die door risicokapitaalondernemingen zijn overgenomen ondanks de verandering van aandeelhouders toegelaten was. De motivering van dat besluit geldt ook voor deze zaak. |
| --- | --- |

(67)

De Commissie wijst erop dat zij reeds in een eerdere zaak § 8c (1) KStG als referentiestelsel had genomen (25). De Commissie verklaarde toen een uitzondering op § 8c (1) KStG onverenigbaar met de interne markt waarbij voorwaartse verliesverrekening voor ondernemingen die door risicokapitaalondernemingen zijn overgenomen ondanks de verandering van aandeelhouders toegelaten was. De motivering van dat besluit geldt ook voor deze zaak.

5.2.2.2.   Het onderscheiden tussen ondernemingen die zich wat betreft de doelstelling van het belastingstelsel in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden

| (68) | Anders dan in het referentiescenario is het volgens § 8c (1a) KStG mogelijk dat ondernemingen die ten tijde van de verwerving van de deelneming voor herstructureringsdoeleinden met insolventie of een te zware schuldenlast te kampen (dreigen) te hebben, hun verliezen overdragen wanneer bepaalde voorwaarden zijn vervuld (zie overweging 14). |
| --- | --- |

(68)

Anders dan in het referentiescenario is het volgens § 8c (1a) KStG mogelijk dat ondernemingen die ten tijde van de verwerving van de deelneming voor herstructureringsdoeleinden met insolventie of een te zware schuldenlast te kampen (dreigen) te hebben, hun verliezen overdragen wanneer bepaalde voorwaarden zijn vervuld (zie overweging 14).

| (69) | Duitsland merkt op dat met § 8c (1a) KStG een fiscale hindernis voor de herstructurering van ondernemingen in moeilijkheden uit de weg dient te worden geruimd. Bijgevolg bevinden zich, wat de doelstelling van de belastingregeling betreft, enkel ondernemingen in moeilijkheden in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie. Wat de toepasbaarheid van § 8c (1a) KStG op alle ondernemingen in moeilijkheden betreft, is § 8c (1a) KStG niet selectief. |
| --- | --- |

(69)

Duitsland merkt op dat met § 8c (1a) KStG een fiscale hindernis voor de herstructurering van ondernemingen in moeilijkheden uit de weg dient te worden geruimd. Bijgevolg bevinden zich, wat de doelstelling van de belastingregeling betreft, enkel ondernemingen in moeilijkheden in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie. Wat de toepasbaarheid van § 8c (1a) KStG op alle ondernemingen in moeilijkheden betreft, is § 8c (1a) KStG niet selectief.

| (70) | De arresten in de zaken DMT (26) en HAMSA (27) staven volgens Duitsland dit standpunt. In die zaken zijn het Hof van Justitie en het Gerecht tot de conclusie gekomen dat de maatregelen selectief zijn, aangezien het om discretionaire oordelen van de autoriteiten ging. A contrario kan uit deze arresten worden afgeleid dat een maatregel die voor alle ondernemingen in moeilijkheden geldt en de autoriteiten geen discretionaire bevoegdheid laat, niet selectief is. |
| --- | --- |

(70)

De arresten in de zaken DMT (26) en HAMSA (27) staven volgens Duitsland dit standpunt. In die zaken zijn het Hof van Justitie en het Gerecht tot de conclusie gekomen dat de maatregelen selectief zijn, aangezien het om discretionaire oordelen van de autoriteiten ging. A contrario kan uit deze arresten worden afgeleid dat een maatregel die voor alle ondernemingen in moeilijkheden geldt en de autoriteiten geen discretionaire bevoegdheid laat, niet selectief is.

| (71) | De Commissie wijst er vooreerst op dat de doelstelling van het belastingstelsel op het niveau van het referentiestelsel en niet op het niveau van de uitzonderingsregeling dient te worden gedefinieerd (28). Het is de geest van het vennootschapsbelastingstelsel om inkomsten voor de begroting te genereren. Het is de vraag of met die doelstelling rekening wordt gehouden wanneer ondernemingen hun belastinggrondslag door gebruikmaking van voorwaartse verliesverrekening uit lege vennootschappen overmatig reduceren. Met § 8c (1) KStG moet worden voorkomen dat ondernemingen waarvan de aandeelhouders veranderen hun verliezen overdragen. Dat blijkt duidelijk uit de overweging bij de wet waarmee § 8c (1) KStG werd ingevoerd en § 8 (4) KStG werd geschrapt (29). Bijgevolg bevinden alle ondernemingen waarvan de aandeelhouders veranderen zich wat de doelstelling van het belastingstelsel betreft in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie. |
| --- | --- |

(71)

De Commissie wijst er vooreerst op dat de doelstelling van het belastingstelsel op het niveau van het referentiestelsel en niet op het niveau van de uitzonderingsregeling dient te worden gedefinieerd (28). Het is de geest van het vennootschapsbelastingstelsel om inkomsten voor de begroting te genereren. Het is de vraag of met die doelstelling rekening wordt gehouden wanneer ondernemingen hun belastinggrondslag door gebruikmaking van voorwaartse verliesverrekening uit lege vennootschappen overmatig reduceren. Met § 8c (1) KStG moet worden voorkomen dat ondernemingen waarvan de aandeelhouders veranderen hun verliezen overdragen. Dat blijkt duidelijk uit de overweging bij de wet waarmee § 8c (1) KStG werd ingevoerd en § 8 (4) KStG werd geschrapt (29). Bijgevolg bevinden alle ondernemingen waarvan de aandeelhouders veranderen zich wat de doelstelling van het belastingstelsel betreft in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie.

| (72) | De Commissie wijst erop dat volgens § 8c (1a) KStG uitsluitend ondernemingen in moeilijkheden voor de uitzonderingsregeling in aanmerking komen. Ondernemingen die ten tijde van de verwerving niet met insolventie of een te zware schuldenlast (dreigen) te kampen hebben, laten mogelijk eveneens verliezen optekenen, maar mogen niet aan voorwaartse verliesverrekening doen. |
| --- | --- |

(72)

De Commissie wijst erop dat volgens § 8c (1a) KStG uitsluitend ondernemingen in moeilijkheden voor de uitzonderingsregeling in aanmerking komen. Ondernemingen die ten tijde van de verwerving niet met insolventie of een te zware schuldenlast (dreigen) te kampen hebben, laten mogelijk eveneens verliezen optekenen, maar mogen niet aan voorwaartse verliesverrekening doen.

| (73) | De Commissie komt dan ook tot de conclusie dat § 8c (1a) KStG een onderscheid maakt tussen verliesgevende, maar voorts gezonde ondernemingen enerzijds en ondernemingen die met insolventie of een te zware schuldenlast (dreigen) te kampen hebben anderzijds, waarbij die laatsten worden bevoordeeld. § 8c (1a) KStG maakt bijgevolg een onderscheid tussen ondernemingen die zich wat betreft de doelstelling van het belastingstelsel in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden. |
| --- | --- |

(73)

De Commissie komt dan ook tot de conclusie dat § 8c (1a) KStG een onderscheid maakt tussen verliesgevende, maar voorts gezonde ondernemingen enerzijds en ondernemingen die met insolventie of een te zware schuldenlast (dreigen) te kampen hebben anderzijds, waarbij die laatsten worden bevoordeeld. § 8c (1a) KStG maakt bijgevolg een onderscheid tussen ondernemingen die zich wat betreft de doelstelling van het belastingstelsel in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden.

| (74) | Ten tweede benadrukt de Commissie dat de rechtspraak van het Hof van Justitie en van het Gerecht in tegenstelling tot het Duitse standpunt nooit het standpunt heeft verdedigd dat een maatregel die voor alle ondernemingen in moeilijkheden open staat en de autoriteiten geen discretionaire bevoegdheid laat, per definitie niet selectief is. |
| --- | --- |

(74)

Ten tweede benadrukt de Commissie dat de rechtspraak van het Hof van Justitie en van het Gerecht in tegenstelling tot het Duitse standpunt nooit het standpunt heeft verdedigd dat een maatregel die voor alle ondernemingen in moeilijkheden open staat en de autoriteiten geen discretionaire bevoegdheid laat, per definitie niet selectief is.

| (75) | Bij de zaak-DMT dient te worden opgemerkt dat het Hof van Justitie met betrekking tot de argumenten van de Franse regering, die met het standpunt van Duitsland overeenkomen, in punt 28 tot de conclusie komt dat zelfs als de nationale autoriteiten niet over discretionaire bevoegdheid beschikken, het desondanks de taak van de nationale rechter is om na te gaan of de nationale maatregel algemeen of selectief van aard is. Het Hof van Justitie erkent zodoende impliciet dat een nationale maatregel die voor alle ondernemingen in moeilijkheden toegankelijk is en de autoriteiten geen discretionaire bevoegdheid laat, toch selectief kan zijn. |
| --- | --- |

(75)

Bij de zaak-DMT dient te worden opgemerkt dat het Hof van Justitie met betrekking tot de argumenten van de Franse regering, die met het standpunt van Duitsland overeenkomen, in punt 28 tot de conclusie komt dat zelfs als de nationale autoriteiten niet over discretionaire bevoegdheid beschikken, het desondanks de taak van de nationale rechter is om na te gaan of de nationale maatregel algemeen of selectief van aard is. Het Hof van Justitie erkent zodoende impliciet dat een nationale maatregel die voor alle ondernemingen in moeilijkheden toegankelijk is en de autoriteiten geen discretionaire bevoegdheid laat, toch selectief kan zijn.

| (76) | Bij de zaak-HAMSA merkt de Commissie op dat het obiter dictum van het Hof van Justitie in punt 157 op het algemene Spaanse insolventierecht betrekking heeft. In de zaak-HAMSA gaat het evenwel niet om een insolventiemaatregel, maar om een kwijtschelding door de Spaanse autoriteiten die op vrijwillige basis plaatsvindt, waartoe de autoriteiten wettelijk niet verplicht waren en die qua grootteorde ver boven de kwijtscheldingen van particuliere investeerders lag. Bijgevolg is deze zaak voor de beoordeling van de maatregel in kwestie niet van belang. |
| --- | --- |

(76)

Bij de zaak-HAMSA merkt de Commissie op dat het obiter dictum van het Hof van Justitie in punt 157 op het algemene Spaanse insolventierecht betrekking heeft. In de zaak-HAMSA gaat het evenwel niet om een insolventiemaatregel, maar om een kwijtschelding door de Spaanse autoriteiten die op vrijwillige basis plaatsvindt, waartoe de autoriteiten wettelijk niet verplicht waren en die qua grootteorde ver boven de kwijtscheldingen van particuliere investeerders lag. Bijgevolg is deze zaak voor de beoordeling van de maatregel in kwestie niet van belang.

| (77) | Advocaat-generaal Fennelly heeft in de conclusie bij de zaak-Ecotrade bevestigd dat regels die voor alle ondernemingen in moeilijkheden gelden, selectief zijn en staatssteun kunnen vormen (30). |
| --- | --- |

(77)

Advocaat-generaal Fennelly heeft in de conclusie bij de zaak-Ecotrade bevestigd dat regels die voor alle ondernemingen in moeilijkheden gelden, selectief zijn en staatssteun kunnen vormen (30).

| (78) | Bijgevolg is de beoordeling door de Commissie van de maatregel in kwestie — in tegenstelling tot het standpunt van Duitsland — in overeenstemming met de rechtspraak van het Hof van Justitie en het Gerecht. |
| --- | --- |

(78)

Bijgevolg is de beoordeling door de Commissie van de maatregel in kwestie — in tegenstelling tot het standpunt van Duitsland — in overeenstemming met de rechtspraak van het Hof van Justitie en het Gerecht.

| (79) | De Commissie is dan ook van oordeel dat § 8c (1a) KStG op het eerste gezicht selectief is. |
| --- | --- |

(79)

De Commissie is dan ook van oordeel dat § 8c (1a) KStG op het eerste gezicht selectief is.

5.2.3.   Rechtvaardiging op basis van de aard of de opzet van het belastingstelsel waartoe de maatregel behoort

| (80) | Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie geldt deze voorwaarde van selectiviteit echter niet bij een maatregel die weliswaar een voordeel voor de begunstigde vormt, maar door de aard of de opzet van het stelsel waartoe hij behoort, gerechtvaardigd is (31). |
| --- | --- |

(80)

Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie geldt deze voorwaarde van selectiviteit echter niet bij een maatregel die weliswaar een voordeel voor de begunstigde vormt, maar door de aard of de opzet van het stelsel waartoe hij behoort, gerechtvaardigd is (31).

| (81) | Wanneer de Commissie zodoende, zoals in de onderhavige zaak, tot de conclusie komt dat de maatregel op het eerste gezicht selectief lijkt te zijn, moet ze nagaan of de aard of de opzet van het belastingstelsel waartoe de maatregel behoort een dergelijke differentiëring rechtvaardigt. |
| --- | --- |

(81)

Wanneer de Commissie zodoende, zoals in de onderhavige zaak, tot de conclusie komt dat de maatregel op het eerste gezicht selectief lijkt te zijn, moet ze nagaan of de aard of de opzet van het belastingstelsel waartoe de maatregel behoort een dergelijke differentiëring rechtvaardigt.

| (82) | De Commissie noteert dat, volgens de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie, de lidstaat in kwestie het bewijs voor een dergelijke rechtvaardiging moet leveren (32). |
| --- | --- |

(82)

De Commissie noteert dat, volgens de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie, de lidstaat in kwestie het bewijs voor een dergelijke rechtvaardiging moet leveren (32).

| (83) | Volgens de argumenten van het Hof van Justitie moet daarbij een onderscheid worden gemaakt tussen de doelstellingen van een specifiek belastingstelsel die buiten dat stelsel zijn gelegen enerzijds en de voor het bereiken van dergelijke doelstellingen noodzakelijke mechanismen die inherent zijn aan het belastingstelsel zelf anderzijds. Enkel de laatstgenoemde mechanismen komen als motivering met betrekking tot de aard of de opzet van het belastingstelsel waartoe de maatregel behoort in aanmerking. |
| --- | --- |

(83)

Volgens de argumenten van het Hof van Justitie moet daarbij een onderscheid worden gemaakt tussen de doelstellingen van een specifiek belastingstelsel die buiten dat stelsel zijn gelegen enerzijds en de voor het bereiken van dergelijke doelstellingen noodzakelijke mechanismen die inherent zijn aan het belastingstelsel zelf anderzijds. Enkel de laatstgenoemde mechanismen komen als motivering met betrekking tot de aard of de opzet van het belastingstelsel waartoe de maatregel behoort in aanmerking.

| (84) | De Commissie is van oordeel dat in de onderhavige zaak een onderscheid dient te worden gemaakt tussen de doelstelling van § 8c (1) KStG en die van § 8c (1a) KStG. |
| --- | --- |

(84)

De Commissie is van oordeel dat in de onderhavige zaak een onderscheid dient te worden gemaakt tussen de doelstelling van § 8c (1) KStG en die van § 8c (1a) KStG.

| (85) | Volgens de argumenten van Duitsland bestaat de geest van § 8c (1) KStG erin met het oog op misbruik opgezette constructies uit te sluiten die door middel van het aankopen van lege vennootschappen van de in het Duitse belastingstelsel opgenomen voorwaartse verliesverrekening gebruikmaken. |
| --- | --- |

(85)

Volgens de argumenten van Duitsland bestaat de geest van § 8c (1) KStG erin met het oog op misbruik opgezette constructies uit te sluiten die door middel van het aankopen van lege vennootschappen van de in het Duitse belastingstelsel opgenomen voorwaartse verliesverrekening gebruikmaken.

| (86) | De Commissie neemt er dienaangaande akte van dat § 8c (1) KStG een veel groter toepassingsbereik heeft dan de voorgaande regeling (§ 8 (4) KStG). Terwijl volgens § 8 (4) KStG voorwaartse verliesverrekening enkel uitgesloten was wanneer twee voorwaarden tegelijk waren vervuld (verwerving van een deelneming door een andere vennootschap alsook nieuwe activiteiten), ontbreekt de tweede voorwaarde in de nieuwe Sanierungsklausel. Indien een andere vennootschap een deelneming verwerft, gaat de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening reeds verloren. De wetgever was zich bewust van deze wijziging in het toepassingsbereik, aangezien de wijziging van de wetgeving er met het uitdrukkelijke doel kwam de verlaging van de vennootschapsbelasting van 25 % naar 15 % te financieren (33). |
| --- | --- |

(86)

De Commissie neemt er dienaangaande akte van dat § 8c (1) KStG een veel groter toepassingsbereik heeft dan de voorgaande regeling (§ 8 (4) KStG). Terwijl volgens § 8 (4) KStG voorwaartse verliesverrekening enkel uitgesloten was wanneer twee voorwaarden tegelijk waren vervuld (verwerving van een deelneming door een andere vennootschap alsook nieuwe activiteiten), ontbreekt de tweede voorwaarde in de nieuwe Sanierungsklausel. Indien een andere vennootschap een deelneming verwerft, gaat de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening reeds verloren. De wetgever was zich bewust van deze wijziging in het toepassingsbereik, aangezien de wijziging van de wetgeving er met het uitdrukkelijke doel kwam de verlaging van de vennootschapsbelasting van 25 % naar 15 % te financieren (33).

| (87) | Het doel van § 8c (1a) KStG was daarentegen niet om met het oog op misbruik opgezette constructies te voorkomen. Dat blijkt uit de overwegingen bij de wet die de Duitse Bondsdag formuleerde naar aanleiding van de nieuwe Sanierungsklausel. Daarin staat dat § 8c (1a) KStG ingevoerd werd om de problemen ten gevolge van de financiële en economische crisis aan te pakken (34). Tijdens de crisis golden de beperkingen voor voorwaartse verliesverrekening als bijzondere hinderpaal voor de herstructurering van ondernemingen. |
| --- | --- |

(87)

Het doel van § 8c (1a) KStG was daarentegen niet om met het oog op misbruik opgezette constructies te voorkomen. Dat blijkt uit de overwegingen bij de wet die de Duitse Bondsdag formuleerde naar aanleiding van de nieuwe Sanierungsklausel. Daarin staat dat § 8c (1a) KStG ingevoerd werd om de problemen ten gevolge van de financiële en economische crisis aan te pakken (34). Tijdens de crisis golden de beperkingen voor voorwaartse verliesverrekening als bijzondere hinderpaal voor de herstructurering van ondernemingen.

| (88) | De Commissie noteert dat Duitsland er in zijn opmerkingen bij het besluit tot inleiding van de procedure zelf uitdrukkelijk op heeft gewezen dat het bij § 8c (1a) KStG niet om een maatregel gaat die misbruik van het belastingstelsel moet voorkomen, maar dat de Sanierungsklausel is ingevoerd om noodlijdende ondernemingen tijdens de financiële en economische crisis te ondersteunen. |
| --- | --- |

(88)

De Commissie noteert dat Duitsland er in zijn opmerkingen bij het besluit tot inleiding van de procedure zelf uitdrukkelijk op heeft gewezen dat het bij § 8c (1a) KStG niet om een maatregel gaat die misbruik van het belastingstelsel moet voorkomen, maar dat de Sanierungsklausel is ingevoerd om noodlijdende ondernemingen tijdens de financiële en economische crisis te ondersteunen.

| (89) | De Commissie komt tot de conlusie dat het met deze specifieke belastingmaatregel beoogde doel buiten het belastingstelsel om ligt. Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie op dit vlak kan een dergelijke extrinsieke doelstelling niet als rechtvaardiging van de maatregel op basis van de aard of de opzet van het belastingstelsel worden gebruikt (35). Dit kan alleen worden onderzocht wanneer de verenigbaarheid van de maatregel met de interne markt wordt nagegaan. |
| --- | --- |

(89)

De Commissie komt tot de conlusie dat het met deze specifieke belastingmaatregel beoogde doel buiten het belastingstelsel om ligt. Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie op dit vlak kan een dergelijke extrinsieke doelstelling niet als rechtvaardiging van de maatregel op basis van de aard of de opzet van het belastingstelsel worden gebruikt (35). Dit kan alleen worden onderzocht wanneer de verenigbaarheid van de maatregel met de interne markt wordt nagegaan.

| (90) | De drie door Duitsland naar voren gebrachte argumenten veranderen niets aan deze beoordeling. |
| --- | --- |

(90)

De drie door Duitsland naar voren gebrachte argumenten veranderen niets aan deze beoordeling.

| (91) | Met betrekking tot het argument van Duitsland dat een onderneming in moeilijkheden enkel via een investeerder aan financieringsmiddelen kan geraken, terwijl een gezonde onderneming die tijdelijk verliezen laat optekenen, kan kiezen of ze financieringsmiddelen op de kapitaalmarkt aantrekt dan wel of ze zich door door een investeerder laat overnemen en daarna nieuw kapitaal verwerft, is de Commissie van oordeel dat het wat de doelstelling van het belastingrecht betreft geen belang heeft hoe een onderneming haar activiteiten financiert. Een vennootschapsbelastingstelsel berust op de belasting van winsten en de toelichting van verliezen. Zoals tijdens de financiële en economische crisis kon worden vastgesteld, lieten ook financieel gezonde ondernemingen tijdelijk verliezen optekenen. Deze financieel gezonde ondernemingen komen echter volgens de Sanierungsklausel niet voor voorwaartse verliesverrekening in aanmerking en worden zodoende bij een verandering van de aandeelhouders en een daarop volgende nieuwe verwerving van kapitaal benadeeld in vergelijking met gehavende verliesgevende ondernemingen. Voorts stelt de Commissie vast dat de toegang tot de kapitaalmarkten tijdens de financiële en economische crisis ook voor gezonde ondernemingen die tijdelijk verliezen lieten optekenen, moeilijk was. Bijgevolg zijn de feitelijke veronderstellingen waarop het eerste argument is gebaseerd, niet correct. De Commissie verwerpt dan ook het eerste argument van Duitsland. |
| --- | --- |

(91)

Met betrekking tot het argument van Duitsland dat een onderneming in moeilijkheden enkel via een investeerder aan financieringsmiddelen kan geraken, terwijl een gezonde onderneming die tijdelijk verliezen laat optekenen, kan kiezen of ze financieringsmiddelen op de kapitaalmarkt aantrekt dan wel of ze zich door door een investeerder laat overnemen en daarna nieuw kapitaal verwerft, is de Commissie van oordeel dat het wat de doelstelling van het belastingrecht betreft geen belang heeft hoe een onderneming haar activiteiten financiert. Een vennootschapsbelastingstelsel berust op de belasting van winsten en de toelichting van verliezen. Zoals tijdens de financiële en economische crisis kon worden vastgesteld, lieten ook financieel gezonde ondernemingen tijdelijk verliezen optekenen. Deze financieel gezonde ondernemingen komen echter volgens de Sanierungsklausel niet voor voorwaartse verliesverrekening in aanmerking en worden zodoende bij een verandering van de aandeelhouders en een daarop volgende nieuwe verwerving van kapitaal benadeeld in vergelijking met gehavende verliesgevende ondernemingen. Voorts stelt de Commissie vast dat de toegang tot de kapitaalmarkten tijdens de financiële en economische crisis ook voor gezonde ondernemingen die tijdelijk verliezen lieten optekenen, moeilijk was. Bijgevolg zijn de feitelijke veronderstellingen waarop het eerste argument is gebaseerd, niet correct. De Commissie verwerpt dan ook het eerste argument van Duitsland.

| (92) | Het tweede argument van Duitsland luidt dat de in § 8c (1a) KStG opgenomen uitzondering op het in § 8c (1) KStG vastgelegde algemene verbod op voorwaartse verliesverrekening bij een verandering van de aandeelhouders door de ratio legis van § 8c (1) KStG is gerechtvaardigd omdat bij de herstructurering van een onderneming in moeilijkheden geen risico op misbruik bestaat. De Commissie stelt dienaangaande vast dat dit argument de beperking van § 8c (1a) KStG tot ondernemingen in moeilijkheden niet rechtvaardigt. De Commissie benadrukt dat ook bij de verwerving van een financieel gezonde onderneming geen risico op misbruik bestaat. Een risico op misbruik bestaat enkel bij lege vennootschappen. De ratio legis van § 8c (1) KStG gaat verder dan het voorkomen van misbruik. Ze wil eveneens de grondslag voor de vennootschapsbelasting verhogen en de vermindering van de vennootschapsbelasting van 25 % naar 15 % compenseren. Daaruit blijkt waarom in § 8c (1) KStG tevens een aantal verwervingen van deelnemingen zijn opgenomen waarbij geen risico op misbruik bestaat. De Commissie verwerpt dan ook het argument van Duitsland dat de door § 8c (1a) KStG ingevoerde uitzondering met de ratio legis van § 8c (1) KStG zou overeenstemmen. |
| --- | --- |

(92)

Het tweede argument van Duitsland luidt dat de in § 8c (1a) KStG opgenomen uitzondering op het in § 8c (1) KStG vastgelegde algemene verbod op voorwaartse verliesverrekening bij een verandering van de aandeelhouders door de ratio legis van § 8c (1) KStG is gerechtvaardigd omdat bij de herstructurering van een onderneming in moeilijkheden geen risico op misbruik bestaat. De Commissie stelt dienaangaande vast dat dit argument de beperking van § 8c (1a) KStG tot ondernemingen in moeilijkheden niet rechtvaardigt. De Commissie benadrukt dat ook bij de verwerving van een financieel gezonde onderneming geen risico op misbruik bestaat. Een risico op misbruik bestaat enkel bij lege vennootschappen. De ratio legis van § 8c (1) KStG gaat verder dan het voorkomen van misbruik. Ze wil eveneens de grondslag voor de vennootschapsbelasting verhogen en de vermindering van de vennootschapsbelasting van 25 % naar 15 % compenseren. Daaruit blijkt waarom in § 8c (1) KStG tevens een aantal verwervingen van deelnemingen zijn opgenomen waarbij geen risico op misbruik bestaat. De Commissie verwerpt dan ook het argument van Duitsland dat de door § 8c (1a) KStG ingevoerde uitzondering met de ratio legis van § 8c (1) KStG zou overeenstemmen.

| (93) | Het derde argument van Duitsland luidt dat accountants bij de geconsolideerde balans regelmatig geen belang toekennen aan de verliezen van een financieel gehavende vennootschap bij het onderzoek naar mogelijke latente belastingschulden en dat de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening bijgevolg geen invloed heeft op de verkoopprijs van de vennootschap in slechte papieren. De Commissie merkt dienaangaande vooreerst op dat dit argument rekening houdt met boekhoudkundige criteria en bijgevolg irrelevant is voor fiscale overwegingen. Bovendien stelt de Commissie vast dat dit argument in tegenstelling tot de vaststelling van Duitsland staat dat het ontbreken van de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening de herstructurering belemmert. Dit geldt enkel wanneer de overnemer financieel belang hecht aan de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening. De Commissie verwerpt bijgevolg ook het derde argument van Duitsland. |
| --- | --- |

(93)

Het derde argument van Duitsland luidt dat accountants bij de geconsolideerde balans regelmatig geen belang toekennen aan de verliezen van een financieel gehavende vennootschap bij het onderzoek naar mogelijke latente belastingschulden en dat de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening bijgevolg geen invloed heeft op de verkoopprijs van de vennootschap in slechte papieren. De Commissie merkt dienaangaande vooreerst op dat dit argument rekening houdt met boekhoudkundige criteria en bijgevolg irrelevant is voor fiscale overwegingen. Bovendien stelt de Commissie vast dat dit argument in tegenstelling tot de vaststelling van Duitsland staat dat het ontbreken van de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening de herstructurering belemmert. Dit geldt enkel wanneer de overnemer financieel belang hecht aan de mogelijkheid tot voorwaartse verliesverrekening. De Commissie verwerpt bijgevolg ook het derde argument van Duitsland.

| (94) | Bovendien beweert Duitsland dat ook andere lidstaten in verlichting van de belastingdruk bij saneringen hebben voorzien. Het verwijst daarbij bijvoorbeeld naar de Franse regeling voor de overname van ondernemingen in moeilijkheden. De Commissie kan zich niet aansluiten bij dat op een vergelijking gebaseerde argument van Duitsland. Ten eerste kunnen de lidstaten ter rechtvaardiging van een maatregel enkel de beginselen die eigen zijn aan hun belastingstelsel als referentiestelsel aanvoeren. Aan de hand daarvan wordt nagegaan of een onderneming een voordeel in de zin van staatssteun wordt verleend. Het feit dat er in de andere lidstaten mogelijk vergelijkbare fiscale maatregelen zijn, is irrelevant omdat dergelijke maatregelen eveneens onder de in het Verdrag vastgestelde regels zouden kunnen vallen. Ten tweede zijn de maatregelen in de Franse regeling met andere voorwaarden verbonden dan bij § 8c (1a) KStG. De Franse regeling voorziet in een fiscale vrijstelling voor pas opgerichte ondernemingen die een onderneming in moeilijkheden overnemen. De Commissie verklaarde deze regeling in 2004 onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt (36), waarna Frankrijk de regeling wijzigde om ze in overeenstemming met de staatssteunregels te brengen. Enkele van de uit de regeling voortvloeiende voordelen zijn onbeduidend. De overige voordelen zijn als regionale steun of als steun voor kleine en middelgrote ondernemingen (hierna „kmo’s” genoemd) in overeenstemming met de regels inzake staatssteun (37). |
| --- | --- |

(94)

Bovendien beweert Duitsland dat ook andere lidstaten in verlichting van de belastingdruk bij saneringen hebben voorzien. Het verwijst daarbij bijvoorbeeld naar de Franse regeling voor de overname van ondernemingen in moeilijkheden. De Commissie kan zich niet aansluiten bij dat op een vergelijking gebaseerde argument van Duitsland. Ten eerste kunnen de lidstaten ter rechtvaardiging van een maatregel enkel de beginselen die eigen zijn aan hun belastingstelsel als referentiestelsel aanvoeren. Aan de hand daarvan wordt nagegaan of een onderneming een voordeel in de zin van staatssteun wordt verleend. Het feit dat er in de andere lidstaten mogelijk vergelijkbare fiscale maatregelen zijn, is irrelevant omdat dergelijke maatregelen eveneens onder de in het Verdrag vastgestelde regels zouden kunnen vallen. Ten tweede zijn de maatregelen in de Franse regeling met andere voorwaarden verbonden dan bij § 8c (1a) KStG. De Franse regeling voorziet in een fiscale vrijstelling voor pas opgerichte ondernemingen die een onderneming in moeilijkheden overnemen. De Commissie verklaarde deze regeling in 2004 onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt (36), waarna Frankrijk de regeling wijzigde om ze in overeenstemming met de staatssteunregels te brengen. Enkele van de uit de regeling voortvloeiende voordelen zijn onbeduidend. De overige voordelen zijn als regionale steun of als steun voor kleine en middelgrote ondernemingen (hierna „kmo’s” genoemd) in overeenstemming met de regels inzake staatssteun (37).

| (95) | De Commissie trekt dan ook uit de bovenstaande argumenten de conclusie dat de maatregel in kwestie niet rechtstreeks uit de hoofdbeginselen van het belastingstelsel voortvloeit en op grond van de aard of de opzet van het belastingstelsel niet gerechtvaardigd is. |
| --- | --- |

(95)

De Commissie trekt dan ook uit de bovenstaande argumenten de conclusie dat de maatregel in kwestie niet rechtstreeks uit de hoofdbeginselen van het belastingstelsel voortvloeit en op grond van de aard of de opzet van het belastingstelsel niet gerechtvaardigd is.

5.2.4.   Band tussen oude en nieuwe Sanierungsklausel

| (96) | Duitsland stelt dat § 8c (1a) KStG in wezen met het vroegere § 8 (4) KStG overeenkomt en dat de Commissie nooit van oordeel is geweest dat § 8 (4) KStG staatssteun vormt. |
| --- | --- |

(96)

Duitsland stelt dat § 8c (1a) KStG in wezen met het vroegere § 8 (4) KStG overeenkomt en dat de Commissie nooit van oordeel is geweest dat § 8 (4) KStG staatssteun vormt.

| (97) | De Commissie wijst erop dat Duitsland § 8 (4) KStG nooit heeft aangemeld, zodat zij nog geen standpunt heeft ingenomen over de vraag of het bij § 8 (4) KStG om staatssteun gaat. |
| --- | --- |

(97)

De Commissie wijst erop dat Duitsland § 8 (4) KStG nooit heeft aangemeld, zodat zij nog geen standpunt heeft ingenomen over de vraag of het bij § 8 (4) KStG om staatssteun gaat.

| (98) | Deze procedure ziet enkel op § 8c (1a) KStG, aangezien de inleiding van de formele onderzoekprocedure enkel betrekking heeft op die bepaling. Duitsland kan zich ter rechtvaardiging van § 8c (1a) KStG niet beroepen op het argument dat de Commissie nooit formeel bezwaar tegen § 8 (4) KStG heeft gemaakt, omdat Duitsland die bepaling nooit heeft aangemeld. |
| --- | --- |

(98)

Deze procedure ziet enkel op § 8c (1a) KStG, aangezien de inleiding van de formele onderzoekprocedure enkel betrekking heeft op die bepaling. Duitsland kan zich ter rechtvaardiging van § 8c (1a) KStG niet beroepen op het argument dat de Commissie nooit formeel bezwaar tegen § 8 (4) KStG heeft gemaakt, omdat Duitsland die bepaling nooit heeft aangemeld.

| (99) | De Commissie behoudt zich het recht voor § 8 (4) KStG volgens de staatssteunregels te onderzoeken, mocht blijken dat die bepaling ondernemingen een selectief voordeel heeft opgeleverd. |
| --- | --- |

(99)

De Commissie behoudt zich het recht voor § 8 (4) KStG volgens de staatssteunregels te onderzoeken, mocht blijken dat die bepaling ondernemingen een selectief voordeel heeft opgeleverd.

5.2.5.   Gelijksoortige belastingstelsels in andere lidstaten

| (100) | Het feit dat in andere lidstaten gelijksoortige of identieke belastingstelsels bestaan die niet bij de Commissie werden aangemeld, heeft geen invloed op het onderzoek naar de vraag of een bepaalde maatregel staatssteun vormt. |
| --- | --- |

(100)

Het feit dat in andere lidstaten gelijksoortige of identieke belastingstelsels bestaan die niet bij de Commissie werden aangemeld, heeft geen invloed op het onderzoek naar de vraag of een bepaalde maatregel staatssteun vormt.

| (101) | De Commissie zal de door Duitsland ingediende informatie op grond van artikel 10 van de procedureverordening onderzoeken (38). |
| --- | --- |

(101)

De Commissie zal de door Duitsland ingediende informatie op grond van artikel 10 van de procedureverordening onderzoeken (38).

5.2.6.   Conclusie over het bestaan van een selectief voordeel

| (102) | De Commissie komt tot de conclusie dat § 8c (1a) KStG de ondernemingen die binnen het toepassingsbereik ervan vallen een selectief voordeel heeft opgeleverd. |
| --- | --- |

(102)

De Commissie komt tot de conclusie dat § 8c (1a) KStG de ondernemingen die binnen het toepassingsbereik ervan vallen een selectief voordeel heeft opgeleverd.

5.3.   Gevolgen voor het handelsverkeer op de interne markt

| (103) | De maatregel moet het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen. § 8c (1a) KStG is niet sectorspecifiek, d.w.z. dat alle economische sectoren van de regeling kunnen profiteren. Bijna alle takken van de Duitse economie zijn op markten vertegenwoordigd waarop concurrentie heerst en handelsverkeer tussen de lidstaten plaatsvindt. Bijgevolg zou de maatregel het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden of de mededinging kunnen vervalsen of dreigen te vervalsen. |
| --- | --- |

(103)

De maatregel moet het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen. § 8c (1a) KStG is niet sectorspecifiek, d.w.z. dat alle economische sectoren van de regeling kunnen profiteren. Bijna alle takken van de Duitse economie zijn op markten vertegenwoordigd waarop concurrentie heerst en handelsverkeer tussen de lidstaten plaatsvindt. Bijgevolg zou de maatregel het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden of de mededinging kunnen vervalsen of dreigen te vervalsen.

| (104) | De Commissie stelt vast dat volgens de door Duitsland ingediende informatie voor alle ondernemingen die voor de maatregel in aanmerking komen een insolventieprocedure op grond van de Duitse faillissementswet zou kunnen worden ingeleid (zie overweging 14 en voetnoot 7). Het gaat dan ook bij alle potentiële begunstigden van de maatregel om ondernemingen in moeilijkheden in de zin van punt 10, onder c) van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna „richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun” genoemd). Bijgevolg komt geen enkele begunstigde in aanmerking voor de minimis-steun op grond van Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie van 15 december 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op de-minimissteun (39), omdat ondernemingen in moeilijkheden volgens artikel 1, onder h), van die verordening niet binnen het toepassingsbereik daarvan vallen. |
| --- | --- |

(104)

De Commissie stelt vast dat volgens de door Duitsland ingediende informatie voor alle ondernemingen die voor de maatregel in aanmerking komen een insolventieprocedure op grond van de Duitse faillissementswet zou kunnen worden ingeleid (zie overweging 14 en voetnoot 7). Het gaat dan ook bij alle potentiële begunstigden van de maatregel om ondernemingen in moeilijkheden in de zin van punt 10, onder c) van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna „richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun” genoemd). Bijgevolg komt geen enkele begunstigde in aanmerking voor de minimis-steun op grond van Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie van 15 december 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op de-minimissteun (39), omdat ondernemingen in moeilijkheden volgens artikel 1, onder h), van die verordening niet binnen het toepassingsbereik daarvan vallen.

5.4.   Conclusie

| (105) | Aangezien aan alle voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU is voldaan, is de Commissie van oordeel dat de bepalingen van de vennootschapsbelastingwet over de fiscale voorwaartse verliesverrekening (Sanierungsklausel) staatssteun vormen in de zin van artikel 107 VWEU. |
| --- | --- |

(105)

Aangezien aan alle voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU is voldaan, is de Commissie van oordeel dat de bepalingen van de vennootschapsbelastingwet over de fiscale voorwaartse verliesverrekening (Sanierungsklausel) staatssteun vormen in de zin van artikel 107 VWEU.

6.   BEOORDELING VAN DE VERENIGBAARHEID VAN DE MAATREGEL MET DE INTERNE MARKT

| (106) | De Commissie kan staatssteun op grond van artikel 107, lid 3, VWEU met de interne markt verenigbaar verklaren. Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie dient de lidstaat het bewijs te leveren dat een maatregel met de interne markt verenigbaar is (40). De Commissie stelt dienaangaande vast dat Duitsland ondanks de uitdrukkelijke aanmaning in het besluit tot inleiding van de procedure van de Commissie geen informatie over dit punt heeft ingediend. Alleen al daarom kan de Commissie de steunmaatregel in kwestie niet met de interne markt verenigbaar verklaren. |
| --- | --- |

(106)

De Commissie kan staatssteun op grond van artikel 107, lid 3, VWEU met de interne markt verenigbaar verklaren. Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie dient de lidstaat het bewijs te leveren dat een maatregel met de interne markt verenigbaar is (40). De Commissie stelt dienaangaande vast dat Duitsland ondanks de uitdrukkelijke aanmaning in het besluit tot inleiding van de procedure van de Commissie geen informatie over dit punt heeft ingediend. Alleen al daarom kan de Commissie de steunmaatregel in kwestie niet met de interne markt verenigbaar verklaren.

| (107) | De Commissie is desondanks nagegaan of de maatregel verenigbaar met de interne markt zou kunnen worden verklaard. De Commissie heeft bij steunzaken die onder artikel 107, lid 3, VWEU vallen een grote discretionaire bevoegdheid (41). Bij de uitoefening van die discretionaire bevoegdheid heeft zij richtsnoeren en mededelingen gepubliceerd waarin de criteria zijn vastgelegd aan de hand waarvan bepaalde soorten steun op grond van artikel 107, lid 3, VWEU met de interne markt verenigbaar kunnen worden verklaard. Volgens de vaste rechtspraak is de Commissie gebonden door de richtsnoeren en mededelingen die zij op het gebied van staatssteuntoezicht heeft gepubliceerd, voor zover die niet van de regels van het VWEU afwijken en door de lidstaten zijn erkend (42). |
| --- | --- |

(107)

De Commissie is desondanks nagegaan of de maatregel verenigbaar met de interne markt zou kunnen worden verklaard. De Commissie heeft bij steunzaken die onder artikel 107, lid 3, VWEU vallen een grote discretionaire bevoegdheid (41). Bij de uitoefening van die discretionaire bevoegdheid heeft zij richtsnoeren en mededelingen gepubliceerd waarin de criteria zijn vastgelegd aan de hand waarvan bepaalde soorten steun op grond van artikel 107, lid 3, VWEU met de interne markt verenigbaar kunnen worden verklaard. Volgens de vaste rechtspraak is de Commissie gebonden door de richtsnoeren en mededelingen die zij op het gebied van staatssteuntoezicht heeft gepubliceerd, voor zover die niet van de regels van het VWEU afwijken en door de lidstaten zijn erkend (42).

| (108) | Eerst dient dan ook te worden onderzocht of de aangemelde steun binnen het toepassingsbereik van een of meer richtsnoeren of mededelingen valt en verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard omdat hij aan de daarin vastgelegde verenigbaarheidsvoorwaarden voldoet. |
| --- | --- |

(108)

Eerst dient dan ook te worden onderzocht of de aangemelde steun binnen het toepassingsbereik van een of meer richtsnoeren of mededelingen valt en verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard omdat hij aan de daarin vastgelegde verenigbaarheidsvoorwaarden voldoet.

6.1.   Mogelijke verenigbaarheid met de tijdelijke communautaire kaderregeling
   (43)

| (109) | Omdat § 8c (1a) KStG werd ingevoerd om de problemen ten gevolge van de financiële en economische crisis aan te pakken, onderzocht de Commissie of de regeling op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU, zoals uitgelegd in de tijdelijke communautaire kaderregeling, verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard. |
| --- | --- |

(109)

Omdat § 8c (1a) KStG werd ingevoerd om de problemen ten gevolge van de financiële en economische crisis aan te pakken, onderzocht de Commissie of de regeling op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU, zoals uitgelegd in de tijdelijke communautaire kaderregeling, verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard.

| (110) | Wegens de huidige financiële en economische crisis en de macro-economische gevolgen ervan in de lidstaten is de Commissie van oordeel dat bepaalde soorten staatssteun om de crisis te overwinnen gedurende een bepaalde termijn gerechtvaardigd zijn en op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU verenigbaar met de interne markt kunnen worden verklaard. In de tijdelijke communautaire kaderregeling zijn de voorwaarden vastgelegd waaronder de Commissie dergelijke steunregelingen verenigbaar met de interne markt verklaart. |
| --- | --- |

(110)

Wegens de huidige financiële en economische crisis en de macro-economische gevolgen ervan in de lidstaten is de Commissie van oordeel dat bepaalde soorten staatssteun om de crisis te overwinnen gedurende een bepaalde termijn gerechtvaardigd zijn en op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU verenigbaar met de interne markt kunnen worden verklaard. In de tijdelijke communautaire kaderregeling zijn de voorwaarden vastgelegd waaronder de Commissie dergelijke steunregelingen verenigbaar met de interne markt verklaart.

| (111) | § 8c (1a) KStG kan echter aan geen enkele van de in de tijdelijke kaderregeling genoemde maatregelen worden toegerekend, aangezien de regeling over belastingvoordelen voor ondernemingen in moeilijkheden gaat. In de tijdelijke kaderregeling is echter geen staatssteun in de vorm van belastingvoordelen opgenomen. |
| --- | --- |

(111)

§ 8c (1a) KStG kan echter aan geen enkele van de in de tijdelijke kaderregeling genoemde maatregelen worden toegerekend, aangezien de regeling over belastingvoordelen voor ondernemingen in moeilijkheden gaat. In de tijdelijke kaderregeling is echter geen staatssteun in de vorm van belastingvoordelen opgenomen.

| (112) | De Commissie is bijgevolg van oordeel dat § 8c (1a) KStG niet aan de vereiste voorwaarden voldoet om op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU zoals uitgelegd in de tijdelijke communautaire kaderregeling, verenigbaar met de interne markt te worden beschouwd. |
| --- | --- |

(112)

De Commissie is bijgevolg van oordeel dat § 8c (1a) KStG niet aan de vereiste voorwaarden voldoet om op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU zoals uitgelegd in de tijdelijke communautaire kaderregeling, verenigbaar met de interne markt te worden beschouwd.

| (113) | De Commissie stelt echter vast dat steunbedragen voor bepaalde begunstigden volgens hoofdstuk 4.2 van de tijdelijke communautaire kaderregeling als beperkte steunbedragen verenigbaar met de interne markt kunnen worden verklaard, voor zover ze aan alle voorwaarden van een Duitse steunregeling voldoen die de Commissie op die rechtsgrondslag heeft goedgekeurd. Om voor dat soort steun in aanmerking te komen, moet de begunstigde in het bijzonder bewijzen dat hij tot 1 juli 2008 geen onderneming in moeilijkheden was in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun (in het geval van grote ondernemingen) of in de zin van artikel 1, lid 7, van Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie van 6 augustus 2008 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden verklaard (algemene groepsvrijstellingsverordening) (44) (in het geval van kmo’s) en dat het brutosubsidie-equivalent van de steun 500 000 EUR niet overschrijdt. Voorts dient ook aan de andere voorwaarden van hoofdstuk 4.2.2 van de tijdelijke communautaire kaderregeling en van het besluit tot goedkeuring van de Duitse steunregeling te worden voldaan. |
| --- | --- |

(113)

De Commissie stelt echter vast dat steunbedragen voor bepaalde begunstigden volgens hoofdstuk 4.2 van de tijdelijke communautaire kaderregeling als beperkte steunbedragen verenigbaar met de interne markt kunnen worden verklaard, voor zover ze aan alle voorwaarden van een Duitse steunregeling voldoen die de Commissie op die rechtsgrondslag heeft goedgekeurd. Om voor dat soort steun in aanmerking te komen, moet de begunstigde in het bijzonder bewijzen dat hij tot 1 juli 2008 geen onderneming in moeilijkheden was in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun (in het geval van grote ondernemingen) of in de zin van artikel 1, lid 7, van Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie van 6 augustus 2008 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden verklaard (algemene groepsvrijstellingsverordening) (44) (in het geval van kmo’s) en dat het brutosubsidie-equivalent van de steun 500 000 EUR niet overschrijdt. Voorts dient ook aan de andere voorwaarden van hoofdstuk 4.2.2 van de tijdelijke communautaire kaderregeling en van het besluit tot goedkeuring van de Duitse steunregeling te worden voldaan.

6.2.   Mogelijke verenigbaarheid op grond van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun
   (45)

| (114) | Aangezien § 8c (1a) KStG belastingvoordelen voor gehavende ondernemingen betreft, betrok de Commissie tevens de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun bij haar beoordeling van de verenigbaarheid. Volgens die richtsnoeren komen enkel ondernemingen in moeilijkheden voor steun in aanmerking. Een insolvente of onder een te zware schuldenlast gebukt gaande onderneming kan weliswaar als onderneming in moeilijkheden in de zin van die richtsnoeren worden beschouwd, maar ondernemingen die deel van een grotere ondernemingsgroep uitmaken of op het punt staan door een ondernemingsgroep te worden overgenomen, komen in de regel niet voor reddings- of herstructureringssteun in aanmerking (punt 13 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun). Tot de voorwaarden voor de toepassing van § 8c (1a) KStG behoort de verwerving van een deelneming. Na de verwerving van een deelneming behoort de doelonderneming mogelijk tot een groep. In dat geval zou de groep normaal gesproken voor de onderneming in moeilijkheden moeten zorgen, die dan volgens de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun niet voor steun in aanmerking zou komen. |
| --- | --- |

(114)

Aangezien § 8c (1a) KStG belastingvoordelen voor gehavende ondernemingen betreft, betrok de Commissie tevens de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun bij haar beoordeling van de verenigbaarheid. Volgens die richtsnoeren komen enkel ondernemingen in moeilijkheden voor steun in aanmerking. Een insolvente of onder een te zware schuldenlast gebukt gaande onderneming kan weliswaar als onderneming in moeilijkheden in de zin van die richtsnoeren worden beschouwd, maar ondernemingen die deel van een grotere ondernemingsgroep uitmaken of op het punt staan door een ondernemingsgroep te worden overgenomen, komen in de regel niet voor reddings- of herstructureringssteun in aanmerking (punt 13 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun). Tot de voorwaarden voor de toepassing van § 8c (1a) KStG behoort de verwerving van een deelneming. Na de verwerving van een deelneming behoort de doelonderneming mogelijk tot een groep. In dat geval zou de groep normaal gesproken voor de onderneming in moeilijkheden moeten zorgen, die dan volgens de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun niet voor steun in aanmerking zou komen.

| (115) | Bovendien is zelfs bij begunstigden die op grond van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun voor steun in aanmerking komen, aan andere voorwaarden van die richtsnoeren niet voldaan. |
| --- | --- |

(115)

Bovendien is zelfs bij begunstigden die op grond van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun voor steun in aanmerking komen, aan andere voorwaarden van die richtsnoeren niet voldaan.

| (116) | Volgens punt 25, onder a), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun kan reddingssteun enkel in de vorm van leningen of leninggaranties worden toegekend. Het belastingvoordeel in kwestie kan bijgevolg niet als reddingssteun worden beschouwd. |
| --- | --- |

(116)

Volgens punt 25, onder a), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun kan reddingssteun enkel in de vorm van leningen of leninggaranties worden toegekend. Het belastingvoordeel in kwestie kan bijgevolg niet als reddingssteun worden beschouwd.

| (117) | Bij herstructureringssteun dient overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun een uitvoerbaar herstructureringsplan te worden voorgelegd dat het mogelijk maakt de rentabiliteit van de onderneming te herstellen. De steun moet tot het noodzakelijke minimum beperkt zijn. Volgens de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun moet de begunstigde uit eigen middelen een belangrijke bijdrage aan het herstructureringsplan leveren. Voorts dienen overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun compenserende maatregelen te worden genomen om te garanderen dat de ongunstige effecten op de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, zo beperkt mogelijk blijven. |
| --- | --- |

(117)

Bij herstructureringssteun dient overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun een uitvoerbaar herstructureringsplan te worden voorgelegd dat het mogelijk maakt de rentabiliteit van de onderneming te herstellen. De steun moet tot het noodzakelijke minimum beperkt zijn. Volgens de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun moet de begunstigde uit eigen middelen een belangrijke bijdrage aan het herstructureringsplan leveren. Voorts dienen overeenkomstig de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun compenserende maatregelen te worden genomen om te garanderen dat de ongunstige effecten op de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, zo beperkt mogelijk blijven.

| (118) | § 8c (1a) KStG voldoet aan geen van deze voorwaarden. In de overwegingen bij de wet wordt weliswaar vermeld dat de doelonderneming een saneringsplan met positieve commerciële prognoses dient voor te leggen, maar het valt niet in te schatten of een dergelijk plan aan de vereisten van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun zou voldoen en of het steunbedrag tot het noodzakelijke minimum werd beperkt. Het steunbedrag is immers gebaseerd op de verliezen die een onderneming in het verleden heeft geleden. Bovendien voorziet § 8c (1a) KStG in een bijdrage uit eigen middelen noch in compenserende maatregelen. |
| --- | --- |

(118)

§ 8c (1a) KStG voldoet aan geen van deze voorwaarden. In de overwegingen bij de wet wordt weliswaar vermeld dat de doelonderneming een saneringsplan met positieve commerciële prognoses dient voor te leggen, maar het valt niet in te schatten of een dergelijk plan aan de vereisten van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun zou voldoen en of het steunbedrag tot het noodzakelijke minimum werd beperkt. Het steunbedrag is immers gebaseerd op de verliezen die een onderneming in het verleden heeft geleden. Bovendien voorziet § 8c (1a) KStG in een bijdrage uit eigen middelen noch in compenserende maatregelen.

| (119) | Ten slotte moet reddings- en herstructureringssteun voor grote ondernemingen individueel worden aangemeld. De steun kan niet op basis van één regeling worden toegekend. In § 8c (1a) KStG wordt echter geen onderscheid gemaakt tussen grote ondernemingen en kmo’s. |
| --- | --- |

(119)

Ten slotte moet reddings- en herstructureringssteun voor grote ondernemingen individueel worden aangemeld. De steun kan niet op basis van één regeling worden toegekend. In § 8c (1a) KStG wordt echter geen onderscheid gemaakt tussen grote ondernemingen en kmo’s.

| (120) | Zelfs met betrekking tot kmo’s waaraan fundamentele reddings- en herstructureringssteun in de vorm van een regeling kan worden toegekend, stelt de Commissie vast dat wegens de in overweging 117 van dit besluit genoemde redenen niet is voldaan aan de in punt 82 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun voor een dergelijke regeling vastgelegde bijzondere vereisten. |
| --- | --- |

(120)

Zelfs met betrekking tot kmo’s waaraan fundamentele reddings- en herstructureringssteun in de vorm van een regeling kan worden toegekend, stelt de Commissie vast dat wegens de in overweging 117 van dit besluit genoemde redenen niet is voldaan aan de in punt 82 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun voor een dergelijke regeling vastgelegde bijzondere vereisten.

| (121) | De Commissie is dan ook van oordeel dat § 8c (1a) KStG als herstructureringssteun niet verenigbaar is met de interne markt. |
| --- | --- |

(121)

De Commissie is dan ook van oordeel dat § 8c (1a) KStG als herstructureringssteun niet verenigbaar is met de interne markt.

6.3.   Mogelijke verenigbaarheid op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen
   (46)

| (122) | § 8c (1a) KStG dient ook aan de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen te worden getoetst. |
| --- | --- |

(122)

§ 8c (1a) KStG dient ook aan de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen te worden getoetst.

| (123) | Potentiële begunstigden van regionale steunmaatregelen moeten in Duitsland in een voor regionale steun in aanmerking komend gebied gevestigd zijn. Bij de toepassing van § 8c (1a) KStG is dat niet automatisch het geval, omdat de bepaling voor ondernemingen in heel Duitsland geldt. |
| --- | --- |

(123)

Potentiële begunstigden van regionale steunmaatregelen moeten in Duitsland in een voor regionale steun in aanmerking komend gebied gevestigd zijn. Bij de toepassing van § 8c (1a) KStG is dat niet automatisch het geval, omdat de bepaling voor ondernemingen in heel Duitsland geldt.

| (124) | Voorts vallen ondernemingen in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun niet binnen het toepassingsbereik van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (zie punt 9 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen). Bijgevolg kan ook steun voor ondernemingen in steungebieden op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen niet verenigbaar met de interne markt worden verklaard. |
| --- | --- |

(124)

Voorts vallen ondernemingen in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun niet binnen het toepassingsbereik van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (zie punt 9 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen). Bijgevolg kan ook steun voor ondernemingen in steungebieden op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen niet verenigbaar met de interne markt worden verklaard.

| (125) | De Commissie is dan ook van oordeel dat de maatregel als regionale steun niet verenigbaar is met de interne markt. |
| --- | --- |

(125)

De Commissie is dan ook van oordeel dat de maatregel als regionale steun niet verenigbaar is met de interne markt.

6.4.   Mogelijke verenigbaarheid op grond van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming
   (47)

| (126) | § 8c (1a) KStG dient tevens aan de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming te worden getoetst. |
| --- | --- |

(126)

§ 8c (1a) KStG dient tevens aan de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming te worden getoetst.

| (127) | De belangrijkste doelstelling van staatssteuntoezicht op het gebied van milieubescherming is te garanderen dat staatssteun leidt tot een hoger milieubeschermingsniveau, dat zonder de steun niet zou worden bereikt, en te garanderen dat de positieve gevolgen van de steun groter zijn dan de negatieve in verband met vervalsing van de mededinging, rekening houdende met het beginsel „de vervuiler betaalt”, dat is vastgesteld in artikel 191 van het VWEU. |
| --- | --- |

(127)

De belangrijkste doelstelling van staatssteuntoezicht op het gebied van milieubescherming is te garanderen dat staatssteun leidt tot een hoger milieubeschermingsniveau, dat zonder de steun niet zou worden bereikt, en te garanderen dat de positieve gevolgen van de steun groter zijn dan de negatieve in verband met vervalsing van de mededinging, rekening houdende met het beginsel „de vervuiler betaalt”, dat is vastgesteld in artikel 191 van het VWEU.

| (128) | § 8c (1a) KStG voldoet niet aan die doelstelling. In de overwegingen bij de wet wordt geen doelstelling in de zin van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming vermeld. |
| --- | --- |

(128)

§ 8c (1a) KStG voldoet niet aan die doelstelling. In de overwegingen bij de wet wordt geen doelstelling in de zin van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming vermeld.

| (129) | Zoals in punt 20 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun wordt vermeld, kan een onderneming in moeilijkheden, aangezien het bestaan ervan zelf in het gedrang is, geen passend instrument vormen om aan de verwezenlijking van andere beleidsdoelstellingen bij te dragen, zolang haar levensvatbaarheid niet is verzekerd. Aangezien het bij alle potentiële begunstigden van § 8c (1a) KStG om ondernemingen in moeilijkheden in de zin van punt 10, onder c), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun gaat, is de Commissie van oordeel dat § 8c (1a) KStG niet als steun voor milieubescherming met de interne markt verenigbaar kan worden verklaard. |
| --- | --- |

(129)

Zoals in punt 20 van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun wordt vermeld, kan een onderneming in moeilijkheden, aangezien het bestaan ervan zelf in het gedrang is, geen passend instrument vormen om aan de verwezenlijking van andere beleidsdoelstellingen bij te dragen, zolang haar levensvatbaarheid niet is verzekerd. Aangezien het bij alle potentiële begunstigden van § 8c (1a) KStG om ondernemingen in moeilijkheden in de zin van punt 10, onder c), van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun gaat, is de Commissie van oordeel dat § 8c (1a) KStG niet als steun voor milieubescherming met de interne markt verenigbaar kan worden verklaard.

6.5.   Mogelijke verenigbaarheid met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, VWEU

| (130) | De Commissie stelt vast dat de aangemelde maatregel zowel binnen het toepassingsbereik van de tijdelijke communautaire kaderregeling als die van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun valt. Bijgevolg is zij bij de uitoefening van haar discretionaire bevoegdheid volgens artikel 107, lid 3, onder b) en c), VWEU wegens de in overweging 109 e.v. genoemde redenen door die twee instrumenten gebonden. |
| --- | --- |

(130)

De Commissie stelt vast dat de aangemelde maatregel zowel binnen het toepassingsbereik van de tijdelijke communautaire kaderregeling als die van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun valt. Bijgevolg is zij bij de uitoefening van haar discretionaire bevoegdheid volgens artikel 107, lid 3, onder b) en c), VWEU wegens de in overweging 109 e.v. genoemde redenen door die twee instrumenten gebonden.

| (131) | Indien de Commissie dwingende redenen worden voorgelegd, kan zij echter opnieuw gebruikmaken van haar discretionaire bevoegdheid, op voorwaarde dat ze binnen het kader handelt van het VWEU en de algemene rechtsbeginselen - in het bijzonder het beginsel van gelijke behandeling zoals dat in de rechtspraak van het Hof van Justitie werd uitgelegd (48). In deze context kan de Commissie volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie staatssteun verenigbaar met de interne markt verklaren indien de staatssteun erop gericht is een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen (artikel 107, lid 3, onder b), VWEU) of de verwezenlijking van een doel van gemeenschappelijk belang bevordert (artikel 107, lid 3, onder c), VWEU) (49), noodzakelijk is voor de verwezenlijking van dat doel (50) en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. |
| --- | --- |

(131)

Indien de Commissie dwingende redenen worden voorgelegd, kan zij echter opnieuw gebruikmaken van haar discretionaire bevoegdheid, op voorwaarde dat ze binnen het kader handelt van het VWEU en de algemene rechtsbeginselen - in het bijzonder het beginsel van gelijke behandeling zoals dat in de rechtspraak van het Hof van Justitie werd uitgelegd (48). In deze context kan de Commissie volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie staatssteun verenigbaar met de interne markt verklaren indien de staatssteun erop gericht is een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen (artikel 107, lid 3, onder b), VWEU) of de verwezenlijking van een doel van gemeenschappelijk belang bevordert (artikel 107, lid 3, onder c), VWEU) (49), noodzakelijk is voor de verwezenlijking van dat doel (50) en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

| (132) | In het onderhavige geval heeft Duitsland geen argumenten aangebracht die aantonen dat de steun rechtstreeks op grond van artikel 107, lid 3, onder b) of c), VWEU verenigbaar met de interne markt is. |
| --- | --- |

(132)

In het onderhavige geval heeft Duitsland geen argumenten aangebracht die aantonen dat de steun rechtstreeks op grond van artikel 107, lid 3, onder b) of c), VWEU verenigbaar met de interne markt is.

| (133) | De Commissie stelt vast dat het bedrag van de steun door de wijze waarop de maatregel is vormgegeven, van de verliezen afhangt die de begunstigde in het verleden heeft geleden. Er is dan ook geen verband tussen het steunbedrag dat een onderneming ontvangt en de doelstelling van de steunregeling, namelijk het uit de weg ruimen van saneringsbelemmeringen en de ondersteuning van ondernemingen in moeilijkheden tijdens de financiële en economische crisis. De Commissie komt bijgevolg tot de slotsom dat de steunregeling niet beperkt is tot het voor de verwezenlijking van het doel noodzakelijke. De regeling vervalst dan ook de mededinging op de interne markt zodanig dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. |
| --- | --- |

(133)

De Commissie stelt vast dat het bedrag van de steun door de wijze waarop de maatregel is vormgegeven, van de verliezen afhangt die de begunstigde in het verleden heeft geleden. Er is dan ook geen verband tussen het steunbedrag dat een onderneming ontvangt en de doelstelling van de steunregeling, namelijk het uit de weg ruimen van saneringsbelemmeringen en de ondersteuning van ondernemingen in moeilijkheden tijdens de financiële en economische crisis. De Commissie komt bijgevolg tot de slotsom dat de steunregeling niet beperkt is tot het voor de verwezenlijking van het doel noodzakelijke. De regeling vervalst dan ook de mededinging op de interne markt zodanig dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

| (134) | De Commissie komt bijgevolg tot de conclusie dat de maatregel niet rechtstreeks op grond van artikel 107, lid 3, onder b) of c), VWEU verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard. |
| --- | --- |

(134)

De Commissie komt bijgevolg tot de conclusie dat de maatregel niet rechtstreeks op grond van artikel 107, lid 3, onder b) of c), VWEU verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard.

7.   TERUGVORDERING

| (135) | Aangezien de steunregeling niet werd aangemeld, vormt zij onrechtmatige steun. |
| --- | --- |

(135)

Aangezien de steunregeling niet werd aangemeld, vormt zij onrechtmatige steun.

| (136) | Op grond van de vaste beschikkingspraktijk van de Commissie dient alle steun die onrechtmatig werd toegekend en niet op grond van artikel 107 VWEU verenigbaar met de interne markt is, van de begunstigden te worden teruggevorderd. Die beschikkingspraktijk werd bevestigd door artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (51), waarin het volgende wordt vastgesteld: „Indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun beschikt de Commissie dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen.” |
| --- | --- |

(136)

Op grond van de vaste beschikkingspraktijk van de Commissie dient alle steun die onrechtmatig werd toegekend en niet op grond van artikel 107 VWEU verenigbaar met de interne markt is, van de begunstigden te worden teruggevorderd. Die beschikkingspraktijk werd bevestigd door artikel 14 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (51), waarin het volgende wordt vastgesteld: „Indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun beschikt de Commissie dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen.”

| (137) | Aangezien de maatregel in kwestie onrechtmatige en met de interne markt onverenigbare steun vormt, dient de steun te worden teruggevorderd om de toestand op de markt vóór de toekenning van de steun te herstellen. De terugbetaling dient derhalve plaats te vinden vanaf het tijdstip waarop het voordeel bij de begunstigde is ontstaan, met andere woorden het tijdstip waarop de steun de begunstigde ter beschikking werd gesteld. Tot de daadwerkelijke terugbetaling van de steun dient rente te worden betaald. |
| --- | --- |

(137)

Aangezien de maatregel in kwestie onrechtmatige en met de interne markt onverenigbare steun vormt, dient de steun te worden teruggevorderd om de toestand op de markt vóór de toekenning van de steun te herstellen. De terugbetaling dient derhalve plaats te vinden vanaf het tijdstip waarop het voordeel bij de begunstigde is ontstaan, met andere woorden het tijdstip waarop de steun de begunstigde ter beschikking werd gesteld. Tot de daadwerkelijke terugbetaling van de steun dient rente te worden betaald.

| (138) | De Commissie is van oordeel dat de jaarlijkse vervaldag van de vennootschapsbelasting relevant is voor de vaststelling van het moment waarop de steun de begunstigden ter beschikking werd gesteld. |
| --- | --- |

(138)

De Commissie is van oordeel dat de jaarlijkse vervaldag van de vennootschapsbelasting relevant is voor de vaststelling van het moment waarop de steun de begunstigden ter beschikking werd gesteld.

| (139) | Duitsland moet alle noodzakelijke maatregelen nemen om de steun van de begunstigden terug te vorderen. Om het aantal gevallen vast te stellen waarin terugvordering dient plaats te vinden, moet Duitsland een lijst van de ondernemingen opstellen die sinds 1 januari 2008 door de maatregel in kwestie worden begunstigd. Dienaangaande stelt de Commissie vast dat Duitsland de maatregel sinds 30 april 2010 niet meer toepast. Het Duitse ministerie van Financiën droeg de voor de belastingheffing verantwoordelijke autoriteiten op om de Sanierungsklausel niet meer toe te passen totdat de Commissie in deze zaak tot een definitief besluit was gekomen (52). |
| --- | --- |

(139)

Duitsland moet alle noodzakelijke maatregelen nemen om de steun van de begunstigden terug te vorderen. Om het aantal gevallen vast te stellen waarin terugvordering dient plaats te vinden, moet Duitsland een lijst van de ondernemingen opstellen die sinds 1 januari 2008 door de maatregel in kwestie worden begunstigd. Dienaangaande stelt de Commissie vast dat Duitsland de maatregel sinds 30 april 2010 niet meer toepast. Het Duitse ministerie van Financiën droeg de voor de belastingheffing verantwoordelijke autoriteiten op om de Sanierungsklausel niet meer toe te passen totdat de Commissie in deze zaak tot een definitief besluit was gekomen (52).

| (140) | De terug te vorderen staatssteun dient op basis van de belastingaangiften van de ondernemingen in kwestie, d.w.z. de begunstigden van § 8c (1a) KStG, te worden berekend. Het steunbedrag wordt berekend als het verschil tussen de belasting die zonder de toepassing van § 8c (1a) KStG zou moeten worden betaald enerzijds en de belasting die op basis van § 8c (1a) KStG daadwerkelijk werd betaald anderzijds. |
| --- | --- |

(140)

De terug te vorderen staatssteun dient op basis van de belastingaangiften van de ondernemingen in kwestie, d.w.z. de begunstigden van § 8c (1a) KStG, te worden berekend. Het steunbedrag wordt berekend als het verschil tussen de belasting die zonder de toepassing van § 8c (1a) KStG zou moeten worden betaald enerzijds en de belasting die op basis van § 8c (1a) KStG daadwerkelijk werd betaald anderzijds.

| (141) | Een en ander geldt onverminderd de mogelijkheid dat de steun op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU, zoals uitgelegd in de tijdelijke communautaire kaderregeling, en op grond van een door de Commissie goedgekeurde Duitse steunregeling verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard, indien het totale bedrag van de op die manier toegekende steun het brutosubsidie-equivalent van 500 000 EUR niet overschrijdt en indien aan alle andere voorwaarden van hoofdstuk 4.2.2 van de tijdelijke communautaire kaderregeling alsook van het besluit van de Commissie waarmee een Duitse steunregeling onder die voorwaarden wordt goedgekeurd, is voldaan, in het bijzonder de voorwaarde dat de onderneming zich op 1 juli 2008 niet in moeilijkheden bevond. Zodra het totale bedrag 500 000 EUR overschrijdt, dient het daar boven uitkomende bedrag te worden teruggevorderd. |
| --- | --- |

(141)

Een en ander geldt onverminderd de mogelijkheid dat de steun op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU, zoals uitgelegd in de tijdelijke communautaire kaderregeling, en op grond van een door de Commissie goedgekeurde Duitse steunregeling verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard, indien het totale bedrag van de op die manier toegekende steun het brutosubsidie-equivalent van 500 000 EUR niet overschrijdt en indien aan alle andere voorwaarden van hoofdstuk 4.2.2 van de tijdelijke communautaire kaderregeling alsook van het besluit van de Commissie waarmee een Duitse steunregeling onder die voorwaarden wordt goedgekeurd, is voldaan, in het bijzonder de voorwaarde dat de onderneming zich op 1 juli 2008 niet in moeilijkheden bevond. Zodra het totale bedrag 500 000 EUR overschrijdt, dient het daar boven uitkomende bedrag te worden teruggevorderd.

| (142) | De Commissie wijst Duitsland erop dat de steun niet overeenkomstig de de-minimisregels (53), een onder de algemene groepsvrijstellingsverordening (54) vallende regeling of een steunregeling op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen of de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (55) verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard, aangezien al deze instrumenten het toekennen van staatssteun aan ondernemingen in moeilijkheden uitsluiten (56). Bij alle andere goedgekeurde steunregelingen moet Duitsland nagaan of het besluit tot goedkeuring van de steunregeling in een uitzondering voor ondernemingen in moeilijkheden voorziet. Zoniet zou de steun volgens die regelingen verenigbaar met de interne markt kunnen worden verklaard, voor zover Duitsland bewijst dat ten tijde van de toekenning van de steun aan alle voorwaarden van de regelingen in kwestie werd voldaan. |
| --- | --- |

(142)

De Commissie wijst Duitsland erop dat de steun niet overeenkomstig de de-minimisregels (53), een onder de algemene groepsvrijstellingsverordening (54) vallende regeling of een steunregeling op grond van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen of de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (55) verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard, aangezien al deze instrumenten het toekennen van staatssteun aan ondernemingen in moeilijkheden uitsluiten (56). Bij alle andere goedgekeurde steunregelingen moet Duitsland nagaan of het besluit tot goedkeuring van de steunregeling in een uitzondering voor ondernemingen in moeilijkheden voorziet. Zoniet zou de steun volgens die regelingen verenigbaar met de interne markt kunnen worden verklaard, voor zover Duitsland bewijst dat ten tijde van de toekenning van de steun aan alle voorwaarden van de regelingen in kwestie werd voldaan.

8.   CONCLUSIES

| (143) | Op basis van de bovenstaande argumenten komt de Commissie tot de conclusie dat § 8c (1a) KStG (Sanierungsklausel) staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormt die onrechtmatig en in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU ten uitvoer werd gelegd. De regeling is onverenigbaar met de interne markt. |
| --- | --- |

(143)

Op basis van de bovenstaande argumenten komt de Commissie tot de conclusie dat § 8c (1a) KStG (Sanierungsklausel) staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormt die onrechtmatig en in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU ten uitvoer werd gelegd. De regeling is onverenigbaar met de interne markt.

| (144) | De Commissie is van oordeel dat Duitsland alle noodzakelijke maatregelen moet nemen om de steun van de begunstigden van de Sanierungsklausel terug te vorderen, |
| --- | --- |

(144)

De Commissie is van oordeel dat Duitsland alle noodzakelijke maatregelen moet nemen om de steun van de begunstigden van de Sanierungsklausel terug te vorderen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De op grond van § 8c (1a) van de vennootschapsbelastingwet toegekende staatssteunregeling die Duitsland in strijd met artikel 8, lid 3, VWEU onrechtmatig heeft verleend, is onverenigbaar met de interne markt.

Artikel 2

In het kader van de in artikel 1 genoemde regeling verleende individuele steun is op basis van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU, zoals uitgelegd in de tijdelijke communautaire kaderregeling, verenigbaar met de interne markt, voor zover het steunbedrag 500 000 EUR niet overschrijdt, de begunstigde op 1 juli 2008 geen onderneming in moeilijkheden was en aan alle andere voorwaarden van hoofdstuk 4.2.2 van de tijdelijke communautaire kaderregeling en van het besluit tot goedkeuring van de Duitse steunregeling is voldaan.

Artikel 3

In het kader van de in artikel 1 genoemde regelingen verleende individuele steun die ten tijde van de toekenning voldoet aan de voorwaarden van een steunregeling die door de Commissie op een andere rechtsgrondslag dan de algemene groepsvrijstellingsverordening, de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen of de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie werd goedgekeurd en die ondernemingen in moeilijkheden als potentiële begunstigden van de steun niet uitsluit, zijn verenigbaar met de interne markt tot het voor deze soort steun geldende steunplafond.

Artikel 4

1.   Duitsland trekt de in artikel 1 bedoelde steunregeling in.

2.   Duitsland vordert de onverenigbare steun die onder de in artikel 1 bedoelde steunregeling is verleend, terug van de begunstigden.

3.   De terug te vorderen bedragen omvatten rente vanaf de datum waarop zij de begunstigde ter beschikking zijn gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

4.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (57).

5.   Duitsland schorst alle uitstaande betalingen van de in artikel 1 bedoelde steunregeling vanaf de datum van kennisgeving van dit besluit.

Artikel 5

1.   De terugvordering van de in het kader van de in artikel 1 vermelde regeling verleende steun geschiedt onverwijld en daadwerkelijk.

2.   Duitsland zorgt ervoor dat onderhavig besluit binnen vier maanden na de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 6

1.   Binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit verstrekt Duitsland de volgende informatie aan de Commissie:

| a) | een lijst van de begunstigden die op grond van de in artikel 1 genoemde regeling steun hebben ontvangen, en het totale bedrag aan steun dat iedere begunstigde in het kader van de regeling heeft ontvangen; |
| --- | --- |

a)

een lijst van de begunstigden die op grond van de in artikel 1 genoemde regeling steun hebben ontvangen, en het totale bedrag aan steun dat iedere begunstigde in het kader van de regeling heeft ontvangen;

| b) | het totale (hoofdsom en rente), van elk van de begunstigden terug te vorderen bedrag; |
| --- | --- |

b)

het totale (hoofdsom en rente), van elk van de begunstigden terug te vorderen bedrag;

| c) | een gedetailleerde beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen; |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen;

| d) | documenten waaruit blijkt dat de begunstigden gelast werden tot terugbetaling van de steun. |
| --- | --- |

d)

documenten waaruit blijkt dat de begunstigden gelast werden tot terugbetaling van de steun.

2.   Duitsland houdt de Commissie op de hoogte van de stand van uitvoering van de nationale maatregelen die het heeft genomen om dit besluit ten uitvoer te leggen, totdat de in artikel 1 bedoelde steun volledig is terugbetaald. Het verstrekt, op eenvoudig verzoek van de Commissie, onverwijld alle inlichtingen over de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Het verstrekt eveneens nadere inlichtingen over de reeds door de begunstigden terugbetaalde steunbedragen en rente.

Artikel 7

Dit besluit is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 26 januari 2011.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  Vanaf 1.12.2009 zijn de artikelen 87 en 88 VEG respectievelijk de artikelen 107 en 108 VWEU geworden. De bepalingen in beide verdragen zijn inhoudelijk identiek. In het kader van dit besluit moeten verwijzingen naar de artikelen 107 en 108 VWEU waar nodig worden begrepen als verwijzingen naar, respectievelijk, de artikelen 87 en 88 VEG.

1

(2)  PB C 90 van 8.4.2010, blz. 8.

2

(3)  Zie voetnoot 2.

3

(4)  Bundestagsdrucksache 16/4841, blz. 74.

4

(5)  Bundestagsdrucksache 16/4841, blz. 76, verwijzing naar een brief van de minister van Financiën van 27 maart 2003; BStBl I, blz. 240.

5

(6)  Gesetz zur verbesserten steuerlichen Berücksichtigung von Vorsorgeaufwendungen (Bürgerentlastungsgesetz Krankenversicherung) van 16 juli 2009, BGBl. I nr. 43, blz. 1959.

6

(7)  Sanering is een maatregel die erop gericht is de insolventie of te zware schuldenlast te voorkomen of weg te werken. Bijgevolg komen enkel vennootschappen in aanmerking die ten tijde van de verwerving van een deelneming onder insolventie of een te zware schuldenlast gebukt (dreigen te) gaan.

7

(8)  De begrippen „insolventie” („Zahlungsunfähigkeit”), „dreigende insolventie” („drohende Zahlungsunfähigkeit”) en „te zware schuldenlast” („Überschuldung”) worden in de Duitse faillissementswet („Insolvenzordnung” of „InsO”) gedefinieerd. Insolventie (§ 17 van de faillissementswet): de debiteur is insolvent wanneer hij niet in staat is aan de opeisbare betalingsverplichtingen te voldoen. Insolventie wordt in de regel vermoed wanneer de debiteur zijn betalingen heeft opgeschort. Dreigende insolventie (§ 18 van de faillissementswet): de debiteur dreigt insolvent te worden wanneer hij vermoedelijk niet in staat zal zijn aan de bestaande betalingsverplichtingen te voldoen wanneer deze opeisbaar worden. Te zware schuldenlast (§ 19 van de faillissementswet): van te zware schuldenlast is sprake wanneer het kapitaal van de debiteur de bestaande verplichtingen niet meer dekt, tenzij de voortzetting van de onderneming volgens de omstandigheden overwegend waarschijnlijk is.

8

(9)  Wet ter bespoediging van de economische groei (Wachstumsbeschleunigungsgesetz) van 22 december 2009 (BGBl. I blz. 3950), § 2, lid 3, onder b.

9

(10)  De zogenaamde vororganschaftliche Verluste, zie § 15, nr. 1 KStG.

10

(11)  Mededeling van de Commissie „Tijdelijke communautaire kaderregeling inzake staatssteun ter stimulering van de toegang tot financiering in de huidige financiële en economische crisis” (PB C 83 van 7.4.2009, blz. 1).

11

(12)  Communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (PB C 244 van 1.10.2004, blz. 2).

12

(13)  Richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13).

13

(14)  Zie voetnoot 2.

14

(15)  Brief van het Duitse ministerie van Financiën van 30 april 2010 aan de (voor de belastingheffing verantwoordelijke) fiscale autoriteiten van de deelstaten: http://www.bundesfinanzministerium.de/DE/BMF_Startseite/Aktuelles/BMF_Schreiben/Veroffentlichungen_zu_Steuerarten/koerperschaftsteuer_umwandlungsteuerrecht/009.html.

15

(16)  Duitsland citeert de volgende arresten: arrest van 14 september 2004, zaak C-276/02, Spanje/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-8091, punten 15 en 26; arrest van 29 juni 1999, zaak C-256/97, Déménagements-Manutention Transport SA (DMT), Jurispr. 1999, blz. I-3913, punten 22 en 25.

16

(17)  Mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen (PB C 384 van 10.12.1998, blz. 3, punten 13 en 14).

17

(18)  Arrest van 29 juni 1999, zaak C-256/97, Déménagements-Manutention Transport SA (DMT), Jurispr. 1999, blz. I-3913, overwegingen 26 tot 28.

18

(19)  Arrest van 11 juli 2002, zaak T-152/99, Hijos de Andrés Molina, SA (HAMSA)/Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-3049, punt 157.

19

(20)  Arrest van 22 juni 2006, gevoegde zaken C-182/03 en C-217/03, België/Commissie, Jurispr. 2006, blz. I 5479, punt 86 tot 87.

20

(21)  Arrest van 17 december 2008, zaak T-196/04, Ryanair/Commissie, Jurispr. 2008, blz. II-3643, punt 84 tot 85; arrest van 29 april 2004, zaak C-334/99, Duitsland/Commissie, Jurispr. 2003, blz. I-1139, punt 133 tot 134.

21

(22)  Zie voetnoot 16.

22

(23)  Zie voetnoot 16.

23

(24)  Arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 41; arrest van 29 april 2004, zaak C-308/01, GIL Insurance e.a., Jurispr. 2004, blz. I-4777, punt 68; arrest van 3 maart 2005, zaak C-172/03, Heiser, Jurispr. 2005, blz. I-1627, punt 40; zie ook de mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen.

24

(25)  Steunmaatregel C 2/09, Algemene voorwaarden voor kapitaaldeelnemingen („MoRaKG”) (PB L 6 van 9.1.2010, blz. 32).

25

(26)  Zie voetnoot 18.

26

(27)  Zie voetnoot 19.

27

(28)  Arrest van 29 september 2000, zaak T-55/99, CETM, punt 53.

28

(29)  Zie Bundestagsdrucksache 16/4841, blz. 75 e.v.

29

(30)  Conclusies van 16 juli 1998 in zaak C-200/97, punten 26 tot 32.

30

(31)  Arrest van 2 juli 1974, zaak 173/73, Italië/Commissie, Jurisprudentie 1974, blz. 709, rechtsoverweging 33; arrest van 17 juni 1974, zaak C-75/97, België/Commissie, Jurispr. 1999, blz. I-3671, punt 33; evenals arrest-Adria-Wien Pipeline und Wietersdorfer & Peggauer Zementwerke, aangehaald in voetnoot 24, punt 42; arrest-GIL Insurance, aangehaald in voetnoot 24, punt 72; arrest-Heiser, aangehaald in voetnoot 24, punt 43; arrest van 15 december 2005, zaak C-148/04, Unicredito Italiano, Jurispr. 2005, blz. I-11137, punt 51; arrest van 6 september 2006, zaak C-88/03, Portugal/Commissie, Jurispr. 2006, blz. I-7145, punt 52.

31

(32)  Arrest-Portugal/Commissie, aangehaald in voetnoot 31, punt 81.

32

(33)  Bundestagsdrucksache 16/4841., blz. 30 e.v.

33

(34)  Bundestagsdrucksache 16/13429, blz. 50, en Bundestagsdrucksache 16/12674, blz. 10.

34

(35)  Arrest-Portugal/Commissie, aangehaald in voetnoot 31, punt 82, waarin naar „sociale cohesie” en „regionale ontwikkeling” als extrinsieke politieke doelstellingen verwezen wordt.

35

(36)  Steunmaatregel C 57/02, Belastingvrijstelling voor de overname van ondernemingen in moeilijkheden (PB L 108 van 16.4.2004, blz. 38).

36

(37)  Steunmaatregel N 553/04, Belastingvrijstelling voor de overname van ondernemingen in moeilijkheden (PB C 242 van 1.10.2005, blz. 5).

37

(38)  Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1).

38

(39)  PB L 379 van 28.12.2006, blz. 5.

39

(40)  Arrest van 28 april 1993, zaak C-364/90, Italië/Commissie, Jurispr. 1993, blz. I-2097, punt 20; arrest van 15 december 1999, gevoegde zaken T-132/96 en T-143/96, Freistaat Sachsen, Volkswagen AG en Volkswagen Sachsen GmbH/Commissie, Jurispr. 1999, blz. II-3663, punt 140; arrest van 29 april 2004, zaak C-372/97, Italië/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-3679, punt 81.

40

(41)  Arrest van 21 maart 1990, zaak C-142/87, België/Commissie, Jurispr. 1990, blz. I-959, punt 56; arrest van 11 juli 1996, zaak C-39/94, Syndicat français de l’Express international (SFEI) e.a./La Poste e.a., Jurispr. 1996, blz. I-3547, punt 36.

41

(42)  Arrest van 24 maart 1993, zaak C-313/90, Comité international de la rayonne et des fibres synthétiques/Commissie, Jurispr. 1993, blz. I-1125, punt 36; arrest van 15 oktober 1996, zaak C-311/94, IJssel-Vliet Combinatie BV/minister van Economische Zaken, Jurispr. 1996, blz. I-5023, punt 43; arrest van 26 september 2002, zaak C-351/98, Spanje/Commissie, Jurispr. 2002, blz. I-8031, punt 53.

42

(43)  Mededeling van de Commissie „Tijdelijke communautaire kaderregeling inzake staatssteun ter stimulering van de toegang tot financiering in de huidige financiële en economische crisis”, PB C 83 van 7.4.2009, blz. 1. Met ingang van 1 januari 2011 werd die mededeling door een nieuwe versie vervangen, PB C 6 van 11.1.2011, blz. 5. Volgens hoofdstuk 5 van die nieuwe versie geldt deze echter uitsluitend voor onrechtmatige steun die na 1 januari 2011 werd toegekend. Omdat Duitsland de tenuitvoerlegging van de maatregel heeft opgeschort, werd na die datum geen steun toegekend.

43

(44)  PB L 214 van 9.8.2008, blz. 3.

44

(45)  Communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (PB C 244 van 1.10.2004, blz. 2).

45

(46)  Richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 (PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13).

46

(47)  Communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (PB C 82 van 1.4.2008, blz. 1).

47

(48)  Zie in het bijzonder het arrest van 24 maart 1993, zaak C-313/90, Comité International de la Rayonne et des Fibres Synthétiques (CIRFS)/Commissie, Jurispr. 1993, blz. I-1125.

48

(49)  Arrest van 14 januari 2009, zaak T-162/06, Kronoply/Commissie, Jurispr. 2009, blz. II-1, in het bijzonder de punten 65, 66, 74 en 75.

49

(50)  Arrest van 7 juni 2001, zaak T-187/99, Agrana Zucker und Stärke/Commissie, Jurispr. 2001, blz. II-1587, punt 74; arrest van 14 mei 2002, zaak T-126/99, Graphischer Maschinenbau/Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-2427, punten 41-43; arrest van 15 april 2008, zaak C-390/06, Nuova Agricast Srl/Ministero delle Attività Produttive, Jurispr. 2008, blz. I-2577, punten 68-69.

50

(51)  PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

51

(52)  Zie voetnoot 15.

52

(53)  Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie van 15 december 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de-minimissteun (PB L 379 van 28.12.2006, blz. 5).

53

(54)  Zie voetnoot 44.

54

(55)  Communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (PB C 323 van 30.12.2006, blz. 1).

55

(56)  Zie artikel 1, lid 6, onder c), van de algemene groepsvrijstellingsverordening; punt 9 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen; hoofdstuk 2.1 (laatste alinea) van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie.

56

(57)  PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1.

57

---

| 10.9.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 235/42 |
| --- | --- | --- | --- |

10.9.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 235/42

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 8 maart 2011

betreffende de staatssteun in zaak C 24/09 (ex N 446/08) — Staatssteun voor energie-intensieve ondernemingen, Wet op groene elektriciteit, Oostenrijk

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 1363)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2011/528/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

| (1) | Op 27 juni 2008 heeft Oostenrijk middels een voorafgaande aanmelding zijn voornemen kenbaar gemaakt om de van kracht zijnde Oostenrijkse Wet op groene elektriciteit (hierna „GEA” (Green Electricity Act) genoemd) te wijzigen. De Commissie heeft die wet in de versie van 2006 aangemerkt als staatssteun die met de interne markt verenigbaar is (2). Op 4 september 2008 heeft Oostenrijk een nieuwe versie van de GEA aangemeld die thans onderwerp van het onderhavige besluit van de Commissie is. |
| --- | --- |

(1)

Op 27 juni 2008 heeft Oostenrijk middels een voorafgaande aanmelding zijn voornemen kenbaar gemaakt om de van kracht zijnde Oostenrijkse Wet op groene elektriciteit (hierna „GEA” (Green Electricity Act) genoemd) te wijzigen. De Commissie heeft die wet in de versie van 2006 aangemerkt als staatssteun die met de interne markt verenigbaar is (2). Op 4 september 2008 heeft Oostenrijk een nieuwe versie van de GEA aangemeld die thans onderwerp van het onderhavige besluit van de Commissie is.

| (2) | Bij schrijven van 28 oktober 2008 heeft de Commissie om aanvullende informatie verzocht. Na een herinnering heeft Oostenrijk bij schrijven van 22 december 2008 aanvullende informatie verstrekt. Naar aanleiding van een bijeenkomst op 11 februari 2009 met vertegenwoordigers van Oostenrijk heeft de Commissie bij brief van 19 februari 2009 om nog meer aanvullende informatie verzocht, die Oostenrijk op 17 maart 2009 verschaft heeft. Bij schrijven van 8 mei 2009 heeft de Commissie wederom om aanvullende informatie verzocht, die Oostenrijk bij brieven van 9 en 19 juni 2009 heeft verstrekt. |
| --- | --- |

(2)

Bij schrijven van 28 oktober 2008 heeft de Commissie om aanvullende informatie verzocht. Na een herinnering heeft Oostenrijk bij schrijven van 22 december 2008 aanvullende informatie verstrekt. Naar aanleiding van een bijeenkomst op 11 februari 2009 met vertegenwoordigers van Oostenrijk heeft de Commissie bij brief van 19 februari 2009 om nog meer aanvullende informatie verzocht, die Oostenrijk op 17 maart 2009 verschaft heeft. Bij schrijven van 8 mei 2009 heeft de Commissie wederom om aanvullende informatie verzocht, die Oostenrijk bij brieven van 9 en 19 juni 2009 heeft verstrekt.

| (3) | Op 9 juli 2008 heeft de Commissie van de Oostenrijkse Bundesarbeitskammer een klacht tegen de GEA ontvangen omdat de wet een maatregel zou bevatten die energie-intensieve ondernemingen zou begunstigen. |
| --- | --- |

(3)

Op 9 juli 2008 heeft de Commissie van de Oostenrijkse Bundesarbeitskammer een klacht tegen de GEA ontvangen omdat de wet een maatregel zou bevatten die energie-intensieve ondernemingen zou begunstigen.

| (4) | Op 22 juli 2009 heeft de Commissie een tweeledig besluit vastgesteld waarbij zij enerzijds maatregelen ten gunste van producenten van groene elektriciteit goedkeurde omdat zij deze verenigbaar achtte met de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (hierna „richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming” genoemd) (3), maar waarbij zij anderzijds heeft besloten de formele onderzoeksprocedure in te leiden ten aanzien van het vrijstellingsmechanisme van de GEA voor energie-intensieve ondernemingen (4). |
| --- | --- |

(4)

Op 22 juli 2009 heeft de Commissie een tweeledig besluit vastgesteld waarbij zij enerzijds maatregelen ten gunste van producenten van groene elektriciteit goedkeurde omdat zij deze verenigbaar achtte met de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (hierna „richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming” genoemd) (3), maar waarbij zij anderzijds heeft besloten de formele onderzoeksprocedure in te leiden ten aanzien van het vrijstellingsmechanisme van de GEA voor energie-intensieve ondernemingen (4).

| (5) | Bij schrijven van 23 juli 2009 heeft de Commissie Oostenrijk van dit besluit in kennis gesteld en Oostenrijk verzocht alle informatie over te leggen die noodzakelijk is voor een beoordeling van de maatregel. |
| --- | --- |

(5)

Bij schrijven van 23 juli 2009 heeft de Commissie Oostenrijk van dit besluit in kennis gesteld en Oostenrijk verzocht alle informatie over te leggen die noodzakelijk is voor een beoordeling van de maatregel.

| (6) | De Commissie heeft haar besluit in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (5) gepubliceerd, waarbij belanghebbenden opgeroepen werden om hun opmerkingen over de maatregel in te dienen. |
| --- | --- |

(6)

De Commissie heeft haar besluit in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (5) gepubliceerd, waarbij belanghebbenden opgeroepen werden om hun opmerkingen over de maatregel in te dienen.

| (7) | Bij schrijven van 19 augustus 2009 heeft Oostenrijk om een verlenging van de termijn verzocht, welk verzoek door de Commissie bij schrijven van 9 september 2009 is ingewilligd. Oostenrijk heeft zijn standpunt uiteindelijk op 8 oktober 2009 kenbaar gemaakt. |
| --- | --- |

(7)

Bij schrijven van 19 augustus 2009 heeft Oostenrijk om een verlenging van de termijn verzocht, welk verzoek door de Commissie bij schrijven van 9 september 2009 is ingewilligd. Oostenrijk heeft zijn standpunt uiteindelijk op 8 oktober 2009 kenbaar gemaakt.

| (8) | In de tussentijd heeft de Oostenrijkse Bundesarbeitskammer bij brief van 7 oktober 2009 zijn standpunt over de maatregel ten gunste van energie-intensieve ondernemingen ingediend. Dit standpunt is aan Oostenrijk voorgelegd, met het verzoek om hierover opmerkingen te maken. Op 23 december 2009 heeft Oostenrijk zijn standpunt kenbaar gemaakt, en op 23 april 2010 is er aanvullende informatie overgelegd. |
| --- | --- |

(8)

In de tussentijd heeft de Oostenrijkse Bundesarbeitskammer bij brief van 7 oktober 2009 zijn standpunt over de maatregel ten gunste van energie-intensieve ondernemingen ingediend. Dit standpunt is aan Oostenrijk voorgelegd, met het verzoek om hierover opmerkingen te maken. Op 23 december 2009 heeft Oostenrijk zijn standpunt kenbaar gemaakt, en op 23 april 2010 is er aanvullende informatie overgelegd.

| (9) | Bij schrijven van 21 juni 2010 en van 19 juli 2010 heeft de Commissie Oostenrijk om aanvullende informatie verzocht, die op 13 september 2010 is verstrekt. Op verzoek van Oostenrijk heeft er op 9 juli 2010 een bijeenkomst plaatsgevonden tussen de Commissie en vertegenwoordigers van Oostenrijk. |
| --- | --- |

(9)

Bij schrijven van 21 juni 2010 en van 19 juli 2010 heeft de Commissie Oostenrijk om aanvullende informatie verzocht, die op 13 september 2010 is verstrekt. Op verzoek van Oostenrijk heeft er op 9 juli 2010 een bijeenkomst plaatsgevonden tussen de Commissie en vertegenwoordigers van Oostenrijk.

| (10) | Bij schrijven van 24 november 2010 heeft Oostenrijk het belang van de GEA voor Oostenrijk benadrukt en verzocht om uiterlijk begin december 2010 hierover een besluit te nemen. De Commissie heeft hierop bij schrijven van 7 december 2010 geantwoord. Op 9 december 2010 heeft er wederom een bijeenkomst met vertegenwoordigers van Oostenrijk plaatsgevonden. |
| --- | --- |

(10)

Bij schrijven van 24 november 2010 heeft Oostenrijk het belang van de GEA voor Oostenrijk benadrukt en verzocht om uiterlijk begin december 2010 hierover een besluit te nemen. De Commissie heeft hierop bij schrijven van 7 december 2010 geantwoord. Op 9 december 2010 heeft er wederom een bijeenkomst met vertegenwoordigers van Oostenrijk plaatsgevonden.

| (11) | Bij schrijven van 30 december 2010 heeft Oostenrijk zijn argumenten ingetrokken die in het kader van de procedure ten gunste van de maatregel zijn aangevoerd, en de Commissie verzocht om het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen goed te keuren. De Commissie heeft op 25 januari 2011 op voornoemd schrijven geantwoord. |
| --- | --- |

(11)

Bij schrijven van 30 december 2010 heeft Oostenrijk zijn argumenten ingetrokken die in het kader van de procedure ten gunste van de maatregel zijn aangevoerd, en de Commissie verzocht om het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen goed te keuren. De Commissie heeft op 25 januari 2011 op voornoemd schrijven geantwoord.

2.   GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

| (12) | Bij haar besluit van 22 juli 2009 heeft de Commissie de gewijzigde versie van de GEA goedgekeurd, met uitzondering van artikel 22c van de GEA, dat betrekking heeft op het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen. Derhalve beperkt de onderhavige beschrijving zich tot dat mechanisme. |
| --- | --- |

(12)

Bij haar besluit van 22 juli 2009 heeft de Commissie de gewijzigde versie van de GEA goedgekeurd, met uitzondering van artikel 22c van de GEA, dat betrekking heeft op het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen. Derhalve beperkt de onderhavige beschrijving zich tot dat mechanisme.

2.1.   Beschrijving van het vrijstellingsmechanisme voor ondernemingen in de energie-intensieve sector

| (13) | In overeenstemming met deel 3 van de GEA kan Oostenrijk een of meer ondernemingen een concessie verlenen voor het uitvoeren van de taken van een afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit. De concessiehouder is er met name verantwoordelijk voor dat er voor een vaste prijs groene elektriciteit van producenten wordt gekocht, waarna die groene elektriciteit vervolgens tegen een vaste prijs aan de leveranciers van elektriciteit wordt verkocht. Die leveranciers zijn op hun beurt weer verplicht om een bepaald percentage van hun totale aanbod af te nemen van de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit; dat verplichte percentage komt overeen met het gemiddelde aandeel van de groene elektriciteit aan de totale elektriciteitsmix in Oostenrijk. |
| --- | --- |

(13)

In overeenstemming met deel 3 van de GEA kan Oostenrijk een of meer ondernemingen een concessie verlenen voor het uitvoeren van de taken van een afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit. De concessiehouder is er met name verantwoordelijk voor dat er voor een vaste prijs groene elektriciteit van producenten wordt gekocht, waarna die groene elektriciteit vervolgens tegen een vaste prijs aan de leveranciers van elektriciteit wordt verkocht. Die leveranciers zijn op hun beurt weer verplicht om een bepaald percentage van hun totale aanbod af te nemen van de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit; dat verplichte percentage komt overeen met het gemiddelde aandeel van de groene elektriciteit aan de totale elektriciteitsmix in Oostenrijk.

| (14) | Oostenrijk heeft op dit moment de Abwicklungsstelle für Ökostrom AG (OeMAG) een exclusieve concessie verleend om als afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit voor het gehele land te fungeren. OeMAG is een privaatrechtelijke naamloze vennootschap die door een registeraccountant gecontroleerd wordt. Het Oostenrijkse ministerie voor Economie en Werk en de Oostenrijkse energietoezichthouder E-Control GmbH zijn verantwoordelijk voor het toezicht op OeMAG. De bepalende elementen voor de omzetting van de maatregel ten gunste van energie-intensieve ondernemingen (zoals de bepalingen inzake de wijze waarop de elektriciteit onder de elektriciteitsleveranciers wordt verdeeld, de prijs die door de leveranciers moet worden betaald en de bijdrage van de eindgebruikers) worden door de Oostenrijkse autoriteiten vooraf bij wet of verordening vastgelegd. Geschillen tussen de betrokken ondernemingen worden via de gewone rechter beslecht en niet via een administratieve procedure. |
| --- | --- |

(14)

Oostenrijk heeft op dit moment de Abwicklungsstelle für Ökostrom AG (OeMAG) een exclusieve concessie verleend om als afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit voor het gehele land te fungeren. OeMAG is een privaatrechtelijke naamloze vennootschap die door een registeraccountant gecontroleerd wordt. Het Oostenrijkse ministerie voor Economie en Werk en de Oostenrijkse energietoezichthouder E-Control GmbH zijn verantwoordelijk voor het toezicht op OeMAG. De bepalende elementen voor de omzetting van de maatregel ten gunste van energie-intensieve ondernemingen (zoals de bepalingen inzake de wijze waarop de elektriciteit onder de elektriciteitsleveranciers wordt verdeeld, de prijs die door de leveranciers moet worden betaald en de bijdrage van de eindgebruikers) worden door de Oostenrijkse autoriteiten vooraf bij wet of verordening vastgelegd. Geschillen tussen de betrokken ondernemingen worden via de gewone rechter beslecht en niet via een administratieve procedure.

| (15) | OeMAG is een naamloze vennootschap die in gezamenlijke handen is van transportnetbeheerders, banken en industriële ondernemingen. Verbund-APG bezit 24,4 % van de aandelen, terwijl VKW Netz AG, TIWAG Netz AG, CISMO GmbH, Österreichische Kontrollbank AG (OeKB), Investkreditbank AG en Smart Technologies elk 12,6 % van de aandelen OeMAG hebben. Verbund-APG is een volledige dochter van Verbund AG (de Oostenrijkse naamloze vennootschap voor de elektriciteitsvoorziening, een Verbundgesellschaft), waarvan de Republiek Oostenrijk 51 % van de aandelen bezit. VKW Netz AG is eigendom van Illwerke AG, die op zijn beurt voor 95,5 % in handen is van de deelstaat Vorarlberg. TIWAG-Netz AG is eigendom van TIWAG AG, die op zijn beurt volledig toebehoort aan de deelstaat Tirol. De zeggenschap over CISMO GmbH berust bij Österreichische Kontrollbank AG, de transportnetbeheerders en elektriciteits- en gasbedrijven. Österreichische Kontrollbank AG (OeKB) is op haar beurt eigendom van Oostenrijkse banken, terwijl Investkredit Bank AG eigendom is van Volksbanken AG, en de zeggenschap over Smart Technologies bij Siemens berust. Dat betekent dat de aandelen OeMAG voor 49,6 % in handen zijn van aandeelhouders waarover de overheid zeggenschap uitoefent en voor 50,4 % in particuliere eigendom zijn. De Commissie beschikt niet over aanwijzingen dat de door de overheid gecontroleerde aandeelhouders de zeggenschap, althans een gezamenlijke zeggenschap, over OeMAG kunnen uitoefenen. |
| --- | --- |

(15)

OeMAG is een naamloze vennootschap die in gezamenlijke handen is van transportnetbeheerders, banken en industriële ondernemingen. Verbund-APG bezit 24,4 % van de aandelen, terwijl VKW Netz AG, TIWAG Netz AG, CISMO GmbH, Österreichische Kontrollbank AG (OeKB), Investkreditbank AG en Smart Technologies elk 12,6 % van de aandelen OeMAG hebben. Verbund-APG is een volledige dochter van Verbund AG (de Oostenrijkse naamloze vennootschap voor de elektriciteitsvoorziening, een Verbundgesellschaft), waarvan de Republiek Oostenrijk 51 % van de aandelen bezit. VKW Netz AG is eigendom van Illwerke AG, die op zijn beurt voor 95,5 % in handen is van de deelstaat Vorarlberg. TIWAG-Netz AG is eigendom van TIWAG AG, die op zijn beurt volledig toebehoort aan de deelstaat Tirol. De zeggenschap over CISMO GmbH berust bij Österreichische Kontrollbank AG, de transportnetbeheerders en elektriciteits- en gasbedrijven. Österreichische Kontrollbank AG (OeKB) is op haar beurt eigendom van Oostenrijkse banken, terwijl Investkredit Bank AG eigendom is van Volksbanken AG, en de zeggenschap over Smart Technologies bij Siemens berust. Dat betekent dat de aandelen OeMAG voor 49,6 % in handen zijn van aandeelhouders waarover de overheid zeggenschap uitoefent en voor 50,4 % in particuliere eigendom zijn. De Commissie beschikt niet over aanwijzingen dat de door de overheid gecontroleerde aandeelhouders de zeggenschap, althans een gezamenlijke zeggenschap, over OeMAG kunnen uitoefenen.

| (16) | Op grond van een in artikel 22c, lid 1, GEA, vervatte bepaling kunnen energie-intensieve ondernemingen bij hun elektriciteitsleveranciers een verzoek indienen om geen groene elektriciteit geleverd te krijgen. Dergelijke ondernemingen dienen dan wel aan te kunnen tonen dat:






  a) | zij aanspraak kunnen maken op terugbetaling in de zin van de Wet op de restitutie van energiebelasting, en |
| --- | --- | --- |

(16)

Op grond van een in artikel 22c, lid 1, GEA, vervatte bepaling kunnen energie-intensieve ondernemingen bij hun elektriciteitsleveranciers een verzoek indienen om geen groene elektriciteit geleverd te krijgen. Dergelijke ondernemingen dienen dan wel aan te kunnen tonen dat:

a)

zij aanspraak kunnen maken op terugbetaling in de zin van de Wet op de restitutie van energiebelasting, en

| b) | de kosten van groene elektriciteit ten minste 0,5 % van de nettoproductiewaarde bedragen. |
| --- | --- |

b)

de kosten van groene elektriciteit ten minste 0,5 % van de nettoproductiewaarde bedragen.

De vrijstelling wordt op verzoek door Energie-Control GmbH, de Oostenrijkse toezichthouder op energiegebied, verleend.

| (17) | Indien de vrijstelling wordt verleend, is het de leveranciers van elektriciteit wettelijk verboden om deze grootverbruikers van elektriciteit de meerkosten voor groene elektriciteit in rekening te brengen. |
| --- | --- |

(17)

Indien de vrijstelling wordt verleend, is het de leveranciers van elektriciteit wettelijk verboden om deze grootverbruikers van elektriciteit de meerkosten voor groene elektriciteit in rekening te brengen.

| (18) | In artikel 22c, lid 5, GEA, is op dit punt het navolgende vastgelegd: „Overeenkomsten tussen elektriciteitsleveranciers en (grote elektriciteits-) eindverbruikers dienen ... verplicht een bepaling te bevatten op grond waarvan deze eindverbruikers ... geen groene elektriciteit meer geleverd krijgen die door de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit aan de leveranciers is toegewezen ... waarbij de extra kosten van die groene elektriciteit niet mogen worden doorberekend. Alle andersluidende bepalingen zijn nietig” (6). |
| --- | --- |

(18)

In artikel 22c, lid 5, GEA, is op dit punt het navolgende vastgelegd: „Overeenkomsten tussen elektriciteitsleveranciers en (grote elektriciteits-) eindverbruikers dienen ... verplicht een bepaling te bevatten op grond waarvan deze eindverbruikers ... geen groene elektriciteit meer geleverd krijgen die door de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit aan de leveranciers is toegewezen ... waarbij de extra kosten van die groene elektriciteit niet mogen worden doorberekend. Alle andersluidende bepalingen zijn nietig” (6).

| (19) | Indien een energie-intensieve onderneming vrijgesteld wordt van de afnameplicht, dient zij in overeenstemming met artikel 22c, lid 2, GEA, een compensatievergoeding aan OeMAG te betalen ter hoogte van 0,5 % van de nettoproductiewaarde van het voorgaande kalenderjaar. |
| --- | --- |

(19)

Indien een energie-intensieve onderneming vrijgesteld wordt van de afnameplicht, dient zij in overeenstemming met artikel 22c, lid 2, GEA, een compensatievergoeding aan OeMAG te betalen ter hoogte van 0,5 % van de nettoproductiewaarde van het voorgaande kalenderjaar.

2.2.   Samenvatting van de inhoud van het besluit om de procedure in te leiden

| (20) | In de aanmelding heeft Oostenrijk aangevoerd dat het vrijstellingsmechanisme los van de algemene steunregeling voor producenten van groene elektriciteit onderzocht moet worden, aangezien het slechts betrekking zou hebben op „privaatrechtelijke contractuele betrekkingen” tussen energie-intensieve ondernemingen en elektriciteitsleveranciers. Oostenrijk heeft gesteld dat de vrijstelling geen staatssteun vormt en dat zelfs indien dit wel het geval zou zijn, deze steun verenigbaar is met deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. |
| --- | --- |

(20)

In de aanmelding heeft Oostenrijk aangevoerd dat het vrijstellingsmechanisme los van de algemene steunregeling voor producenten van groene elektriciteit onderzocht moet worden, aangezien het slechts betrekking zou hebben op „privaatrechtelijke contractuele betrekkingen” tussen energie-intensieve ondernemingen en elektriciteitsleveranciers. Oostenrijk heeft gesteld dat de vrijstelling geen staatssteun vormt en dat zelfs indien dit wel het geval zou zijn, deze steun verenigbaar is met deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming.

| (21) | Al in het besluit om de procedure in te leiden, kwam de Commissie echter tot de conclusie dat — wat de vraag betreft of er sprake is van staatssteun — de „vrijstelling” van het financieringsmechanisme niet onafhankelijk van dat financieringsmechanisme zelf beoordeeld kan worden. De Commissie was van mening dat een „uitzondering” (vrijstelling) per definitie onlosmakelijk met de „regel” verbonden is en dat het vrijstellingsmechanisme een integraal onderdeel vormt van de algemene regeling en dus vanuit het oogpunt van de staatssteunregels dienovereenkomstig beoordeeld moet worden. Daarbij komt dat elektriciteitsleveranciers met een hoog percentage klanten die onder die vrijstelling vallen wettelijk kunnen verzoeken om vrijgesteld te worden van de betaling van het feed-in-tarief. Dat betekent dat de regeling ook tot directe verliezen voor OeMAG kan leiden, wat de conclusie bevestigt dat er sprake is van staatssteun (7). |
| --- | --- |

(21)

Al in het besluit om de procedure in te leiden, kwam de Commissie echter tot de conclusie dat — wat de vraag betreft of er sprake is van staatssteun — de „vrijstelling” van het financieringsmechanisme niet onafhankelijk van dat financieringsmechanisme zelf beoordeeld kan worden. De Commissie was van mening dat een „uitzondering” (vrijstelling) per definitie onlosmakelijk met de „regel” verbonden is en dat het vrijstellingsmechanisme een integraal onderdeel vormt van de algemene regeling en dus vanuit het oogpunt van de staatssteunregels dienovereenkomstig beoordeeld moet worden. Daarbij komt dat elektriciteitsleveranciers met een hoog percentage klanten die onder die vrijstelling vallen wettelijk kunnen verzoeken om vrijgesteld te worden van de betaling van het feed-in-tarief. Dat betekent dat de regeling ook tot directe verliezen voor OeMAG kan leiden, wat de conclusie bevestigt dat er sprake is van staatssteun (7).

| (22) | De Commissie heeft haar twijfels geuit over de verenigbaarheid van het vrijstellingsmechanisme met de staatssteunregels. Daarom heeft de Commissie besloten om de formele onderzoeksprocedure in te leiden in verband met dat vrijstellingsmechanisme. |
| --- | --- |

(22)

De Commissie heeft haar twijfels geuit over de verenigbaarheid van het vrijstellingsmechanisme met de staatssteunregels. Daarom heeft de Commissie besloten om de formele onderzoeksprocedure in te leiden in verband met dat vrijstellingsmechanisme.

| (23) | Aangezien de Commissie nog geen definitief besluit heeft genomen, heeft Oostenrijk de uit het vrijstellingsmechanisme (8) voortvloeiende voordelen toegekend op grond van de in de tijdelijke communautaire kaderregeling inzake staatssteun vervatte mogelijkheid om steun te verlenen tot een maximum van 500 000 EUR in de periode van 1 januari 2008 tot en met 31 december 2010 (9). De Commissie heeft de regeling „Beperkte staatssteun die met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is op grond van de tijdelijke communautaire kaderregeling („Oostenrijkse regeling voor beperkte staatssteun”)” (N 47 a/09) goedgekeurd (10). De regeling is op alle ondernemingen van toepassing die zich op 1 juli 2008 niet in moeilijkheden bevonden en geldt voor alle economische sectoren met uitzondering van de visserij en de primaire productie van landbouwproducten. Meer dan 2 000 ondernemingen hebben een beroep op de maatregel gedaan. |
| --- | --- |

(23)

Aangezien de Commissie nog geen definitief besluit heeft genomen, heeft Oostenrijk de uit het vrijstellingsmechanisme (8) voortvloeiende voordelen toegekend op grond van de in de tijdelijke communautaire kaderregeling inzake staatssteun vervatte mogelijkheid om steun te verlenen tot een maximum van 500 000 EUR in de periode van 1 januari 2008 tot en met 31 december 2010 (9). De Commissie heeft de regeling „Beperkte staatssteun die met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is op grond van de tijdelijke communautaire kaderregeling („Oostenrijkse regeling voor beperkte staatssteun”)” (N 47 a/09) goedgekeurd (10). De regeling is op alle ondernemingen van toepassing die zich op 1 juli 2008 niet in moeilijkheden bevonden en geldt voor alle economische sectoren met uitzondering van de visserij en de primaire productie van landbouwproducten. Meer dan 2 000 ondernemingen hebben een beroep op de maatregel gedaan.

3.   OPMERKINGEN VAN OOSTENRIJK

| (24) | NET als in de vooraanmeldings- en aanmeldingsprocedure stelt Oostenrijk zich op het standpunt dat de maatregel ten gunste van energie-intensieve ondernemingen geen staatssteun vormt, omdat er geen staatsmiddelen mee zijn gemoeid en de steun niet selectief is. |
| --- | --- |

(24)

NET als in de vooraanmeldings- en aanmeldingsprocedure stelt Oostenrijk zich op het standpunt dat de maatregel ten gunste van energie-intensieve ondernemingen geen staatssteun vormt, omdat er geen staatsmiddelen mee zijn gemoeid en de steun niet selectief is.

| (25) | Het vrijstellingsmechanisme kan, zelfs al zou het staatssteun inhouden, als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd op grond van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, artikel 25 van Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie van 6 augustus 2008 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de „algemene groepsvrijstellingsverordening” (11), hierna de „AGVV” genoemd) en artikel 17 van Richtlijn 2003/96/EG van de Raad van 27 oktober 2003 tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit (12) (hierna „richtlijn energiebelasting” genoemd). |
| --- | --- |

(25)

Het vrijstellingsmechanisme kan, zelfs al zou het staatssteun inhouden, als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd op grond van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, artikel 25 van Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie van 6 augustus 2008 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de „algemene groepsvrijstellingsverordening” (11), hierna de „AGVV” genoemd) en artikel 17 van Richtlijn 2003/96/EG van de Raad van 27 oktober 2003 tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit (12) (hierna „richtlijn energiebelasting” genoemd).

3.1.   Staatsmiddelen en toerekenbaarheid

| (26) | Wat de staatsmiddelen betreft, is Oostenrijk van mening dat de GEA te vergelijken is met de Duitse Wet op hernieuwbare energie en dat beide wetten geen gebruikmaken van staatsmiddelen. Oostenrijk verwijst in dit verband naar het arrest van het Hof van Justitie in de zaak PreussenElektra (13). |
| --- | --- |

(26)

Wat de staatsmiddelen betreft, is Oostenrijk van mening dat de GEA te vergelijken is met de Duitse Wet op hernieuwbare energie en dat beide wetten geen gebruikmaken van staatsmiddelen. Oostenrijk verwijst in dit verband naar het arrest van het Hof van Justitie in de zaak PreussenElektra (13).

| (27) | Volgens Oostenrijk vertonen het vrijstellingsmechanisme in het kader van de GEA en de Duitse Wet op hernieuwbare energie de volgende overeenkomsten:






  a) | in beide systemen komen de extra kosten als gevolg van het gegarandeerde feed-in-tarief voor rekening van de elektriciteitsleveranciers, die een bepaald percentage hernieuwbare energie tegen een vaste prijs moeten kopen; |
| --- | --- | --- |

(27)

Volgens Oostenrijk vertonen het vrijstellingsmechanisme in het kader van de GEA en de Duitse Wet op hernieuwbare energie de volgende overeenkomsten:

a)

in beide systemen komen de extra kosten als gevolg van het gegarandeerde feed-in-tarief voor rekening van de elektriciteitsleveranciers, die een bepaald percentage hernieuwbare energie tegen een vaste prijs moeten kopen;

| b) | in beide systemen zijn de elektriciteitsleveranciers niet verplicht groene elektriciteit te kopen voor afnemers die vrijgesteld zijn van de verplichting groene elektriciteit af te nemen; |
| --- | --- |

b)

in beide systemen zijn de elektriciteitsleveranciers niet verplicht groene elektriciteit te kopen voor afnemers die vrijgesteld zijn van de verplichting groene elektriciteit af te nemen;

| c) | beide systemen kennen de verplichting voor marktdeelnemers die geen publieke taak hebben om groene elektriciteit van producenten te kopen; deze marktdeelnemers zijn wettelijk gerechtigd om de extra kosten aan de elektriciteitsleveranciers door te berekenen, waarbij de desbetreffende afnameverplichtingen en prijzen bij wet zijn vastgesteld; |
| --- | --- |

c)

beide systemen kennen de verplichting voor marktdeelnemers die geen publieke taak hebben om groene elektriciteit van producenten te kopen; deze marktdeelnemers zijn wettelijk gerechtigd om de extra kosten aan de elektriciteitsleveranciers door te berekenen, waarbij de desbetreffende afnameverplichtingen en prijzen bij wet zijn vastgesteld;

| d) | in beide systemen toetst de toezichthoudende autoriteit of er geen sprake is van overcompensatie voor ondernemingen die verplicht zijn om groene stroom van producenten af te nemen. |
| --- | --- |

d)

in beide systemen toetst de toezichthoudende autoriteit of er geen sprake is van overcompensatie voor ondernemingen die verplicht zijn om groene stroom van producenten af te nemen.

| (28) | In haar inleidingsbesluit heeft de Commissie in de overwegingen 42 tot en met 48 toegelicht waarom en in welk opzicht de beoordeelde maatregel vergelijkbaar is met de maatregel waarover het Hof van Justitie in de zaak Essent uitspraak heeft gedaan (14). Oostenrijk betwist dat standpunt op grond van de volgende redenen:






  a) | OeMAG is geen door de overheid aangewezen instantie voor het innen van heffingen. In dit verband verwijst Oostenrijk wederom naar Duitsland waar de netwerkexploitanten zijns inziens eenzelfde rol vervullen als OeMAG; |
| --- | --- | --- |

(28)

In haar inleidingsbesluit heeft de Commissie in de overwegingen 42 tot en met 48 toegelicht waarom en in welk opzicht de beoordeelde maatregel vergelijkbaar is met de maatregel waarover het Hof van Justitie in de zaak Essent uitspraak heeft gedaan (14). Oostenrijk betwist dat standpunt op grond van de volgende redenen:

a)

OeMAG is geen door de overheid aangewezen instantie voor het innen van heffingen. In dit verband verwijst Oostenrijk wederom naar Duitsland waar de netwerkexploitanten zijns inziens eenzelfde rol vervullen als OeMAG;

| b) | OeMAG is een particuliere onderneming en geen publiekrechtelijk lichaam zoals de instanties waarop de arresten in de zaak Air France (15) en Salvat Père (16) betrekking hadden. In dit verband wijst Oostenrijk erop dat de niet bevoegd is om leden van de directie of de raad van commissarissen te benoemen, geen vetorecht heeft met betrekking tot de besluiten van OeMAG en geen toezichtbevoegdheden heeft. Evenmin heeft de overheid de bevoegdheid om de taak van OeMAG over te nemen; |
| --- | --- |

b)

OeMAG is een particuliere onderneming en geen publiekrechtelijk lichaam zoals de instanties waarop de arresten in de zaak Air France (15) en Salvat Père (16) betrekking hadden. In dit verband wijst Oostenrijk erop dat de niet bevoegd is om leden van de directie of de raad van commissarissen te benoemen, geen vetorecht heeft met betrekking tot de besluiten van OeMAG en geen toezichtbevoegdheden heeft. Evenmin heeft de overheid de bevoegdheid om de taak van OeMAG over te nemen;

| c) | juridische geschillen waarbij OeMAG betrokken is, worden aan de gewone rechtbank voorgelegd; |
| --- | --- |

c)

juridische geschillen waarbij OeMAG betrokken is, worden aan de gewone rechtbank voorgelegd;

| d) | de enige openbare controle waaraan OeMAG onderworpen wordt, is een ex-postcontrole door de Oostenrijkse Rekenkamer; |
| --- | --- |

d)

de enige openbare controle waaraan OeMAG onderworpen wordt, is een ex-postcontrole door de Oostenrijkse Rekenkamer;

| e) | op de overheidsbegroting zijn geen voorzieningen voor eventuele verliezen van OeMAG opgenomen; de rol van de overheidsinstanties is beperkt tot het bepalen van de prijzen voor de aankoop en verkoop van groene elektriciteit. Dat betekent dat OeMAG niet op de overheidsbegroting drukt, zoals wel is aangetoond in de zaken Sloman Neptun (17) en Pearle (18); |
| --- | --- |

e)

op de overheidsbegroting zijn geen voorzieningen voor eventuele verliezen van OeMAG opgenomen; de rol van de overheidsinstanties is beperkt tot het bepalen van de prijzen voor de aankoop en verkoop van groene elektriciteit. Dat betekent dat OeMAG niet op de overheidsbegroting drukt, zoals wel is aangetoond in de zaken Sloman Neptun (17) en Pearle (18);

| f) | Energie-Control GmbH heeft geen beoordelingsruimte wat de toekenning van een vrijstelling op grond van artikel 22c GEA betreft; |
| --- | --- |

f)

Energie-Control GmbH heeft geen beoordelingsruimte wat de toekenning van een vrijstelling op grond van artikel 22c GEA betreft;

| g) | het vrijstellingsmechanisme is niet van invloed op het totaalbedrag dat door de elektriciteitsleveranciers aan OeMAG wordt betaald. Het enige wat er verandert, is de verdeling van dat totaalbedrag over de verschillende categorieën afnemers. |
| --- | --- |

g)

het vrijstellingsmechanisme is niet van invloed op het totaalbedrag dat door de elektriciteitsleveranciers aan OeMAG wordt betaald. Het enige wat er verandert, is de verdeling van dat totaalbedrag over de verschillende categorieën afnemers.

3.2.   Selectiviteit

| (29) | Oostenrijk stelt dat de vrijstelling voor energie-intensieve ondernemingen geen staatssteun vormt, omdat die steun niet selectief zou zijn. |
| --- | --- |

(29)

Oostenrijk stelt dat de vrijstelling voor energie-intensieve ondernemingen geen staatssteun vormt, omdat die steun niet selectief zou zijn.

| (30) | Oostenrijk brengt in herinnering dat energie-intensieve ondernemingen slechts gedeeltelijk vrijgesteld worden van de financiering van de steun voor groene-elektriciteitsproducenten. Zij moeten immers een compensatievergoeding van 0,5 % van hun nettoproductiewaarde rechtstreeks aan OeMAG voldoen en leveren daarmee dus ook een bijdrage aan de financiering van de steun voor groene-elektriciteitsproducenten. |
| --- | --- |

(30)

Oostenrijk brengt in herinnering dat energie-intensieve ondernemingen slechts gedeeltelijk vrijgesteld worden van de financiering van de steun voor groene-elektriciteitsproducenten. Zij moeten immers een compensatievergoeding van 0,5 % van hun nettoproductiewaarde rechtstreeks aan OeMAG voldoen en leveren daarmee dus ook een bijdrage aan de financiering van de steun voor groene-elektriciteitsproducenten.

| (31) | Oostenrijk stelt op grond van het arrest in de zaak Adria-Wien Pipeline (19) dat de maatregel niet de jure tot bepaalde economische sectoren beperkt is, en evenmin de facto selectief is. Zelfs indien er prima facie sprake zou zijn van selectiviteit, wordt dat in ieder geval door de opzet van het systeem gerechtvaardigd. |
| --- | --- |

(31)

Oostenrijk stelt op grond van het arrest in de zaak Adria-Wien Pipeline (19) dat de maatregel niet de jure tot bepaalde economische sectoren beperkt is, en evenmin de facto selectief is. Zelfs indien er prima facie sprake zou zijn van selectiviteit, wordt dat in ieder geval door de opzet van het systeem gerechtvaardigd.

| (32) | De jure selectiviteit: Overeenkomstig de GEA komen geen specifieke economische sectoren of ondernemingen van een bepaalde omvang voor steun in aanmerking en is er ook niet in andere selectieve criteria voorzien. Oostenrijk voert in dit verband aan dat er in de rechtspraak geen aanknopingspunten te vinden zijn voor de stelling dat het vaststellen van een bepaalde nettoproductiewaarde op zich al voldoende is om te concluderen dat er aan het kenmerk van „selectiviteit” is voldaan, hetgeen er vervolgens op zou duiden dat er sprake is van staatssteun. Daarnaast wijst Oostenrijk erop dat de maatregel geen beperkingen tot bepaalde economische sectoren of tot ondernemingen van een bepaalde omvang omvat en dat er ook geen andere selectieve criteria worden gehanteerd. Oostenrijk benadrukt dat er door circa 2 300 bedrijven uit 19 verschillende sectoren een beroep op de maatregel is gedaan, die overigens tijdelijk van aard is. Dat is de reden dat de maatregel juridisch niet selectief is. |
| --- | --- |

(32)

De jure selectiviteit: Overeenkomstig de GEA komen geen specifieke economische sectoren of ondernemingen van een bepaalde omvang voor steun in aanmerking en is er ook niet in andere selectieve criteria voorzien. Oostenrijk voert in dit verband aan dat er in de rechtspraak geen aanknopingspunten te vinden zijn voor de stelling dat het vaststellen van een bepaalde nettoproductiewaarde op zich al voldoende is om te concluderen dat er aan het kenmerk van „selectiviteit” is voldaan, hetgeen er vervolgens op zou duiden dat er sprake is van staatssteun. Daarnaast wijst Oostenrijk erop dat de maatregel geen beperkingen tot bepaalde economische sectoren of tot ondernemingen van een bepaalde omvang omvat en dat er ook geen andere selectieve criteria worden gehanteerd. Oostenrijk benadrukt dat er door circa 2 300 bedrijven uit 19 verschillende sectoren een beroep op de maatregel is gedaan, die overigens tijdelijk van aard is. Dat is de reden dat de maatregel juridisch niet selectief is.

| (33) | De facto selectiviteit: Oostenrijk is van mening dat de maatregel de facto een algemene maatregel is gezien het grote aantal economische sectoren en ondernemingen dat gebruik maakt van het vrijstellingsmechanisme in combinatie met het feit dat de maatregel geen beperkingen oplegt op grond van economische sector of omvang van ondernemingen en ook geen andere selectieve criteria omvat. Voor dit standpunt zou ook steun te vinden zijn in de zaak Adria-Wien Pipeline, waarin het Hof een gedeeltelijke restitutie van energieheffingen heeft getoetst die aan ondernemingen werd toegekend met een hogere energieheffing dan 0,35 % van hun nettoproductiewaarde. Het Hof oordeelde als volgt: „Nationale maatregelen die voorzien in gedeeltelijke restitutie van energieheffingen op aardgas en elektriciteit zijn geen steunmaatregelen in de zin van artikel 92 van het Verdrag [...] [thans artikel 107 VWEU], indien zij van toepassing zijn op alle ondernemingen op het nationale grondgebied, ongeacht de aard van hun activiteiten” (20). |
| --- | --- |

(33)

De facto selectiviteit: Oostenrijk is van mening dat de maatregel de facto een algemene maatregel is gezien het grote aantal economische sectoren en ondernemingen dat gebruik maakt van het vrijstellingsmechanisme in combinatie met het feit dat de maatregel geen beperkingen oplegt op grond van economische sector of omvang van ondernemingen en ook geen andere selectieve criteria omvat. Voor dit standpunt zou ook steun te vinden zijn in de zaak Adria-Wien Pipeline, waarin het Hof een gedeeltelijke restitutie van energieheffingen heeft getoetst die aan ondernemingen werd toegekend met een hogere energieheffing dan 0,35 % van hun nettoproductiewaarde. Het Hof oordeelde als volgt: „Nationale maatregelen die voorzien in gedeeltelijke restitutie van energieheffingen op aardgas en elektriciteit zijn geen steunmaatregelen in de zin van artikel 92 van het Verdrag [...] [thans artikel 107 VWEU], indien zij van toepassing zijn op alle ondernemingen op het nationale grondgebied, ongeacht de aard van hun activiteiten” (20).

| (34) | Rechtvaardiging op grond van de opzet van het stelsel: Wat de structuur van het herfinancierings- en vrijstellingsmechanisme betreft, constateert Oostenrijk dat de differentiatie aan de financieringszijde in overeenstemming is met andere stelsels die door belastingen of heffingen gefinancierd worden. Indien bij een dergelijke differentiatie rekening wordt gehouden met de draagkracht van ondernemingen, vloeit dit voort uit de opzet van het stelsel en is er derhalve geen sprake van staatssteun. Volgens Oostenrijk heeft de Commissie dit standpunt zelf ook in twee eerdere besluiten over staatssteun ingenomen (21). |
| --- | --- |

(34)

Rechtvaardiging op grond van de opzet van het stelsel: Wat de structuur van het herfinancierings- en vrijstellingsmechanisme betreft, constateert Oostenrijk dat de differentiatie aan de financieringszijde in overeenstemming is met andere stelsels die door belastingen of heffingen gefinancierd worden. Indien bij een dergelijke differentiatie rekening wordt gehouden met de draagkracht van ondernemingen, vloeit dit voort uit de opzet van het stelsel en is er derhalve geen sprake van staatssteun. Volgens Oostenrijk heeft de Commissie dit standpunt zelf ook in twee eerdere besluiten over staatssteun ingenomen (21).

| (35) | Voorts wijst Oostenrijk erop dat de milieuvoordelen die door de GEA worden gecreëerd niet door het vrijstellingsmechanisme worden beïnvloed, aangezien de steun voor de productie van groene elektriciteit niet wordt gereduceerd. Een duurzaam financieringsmechanisme voor groene elektriciteit kan uitsluitend via een verlaging van de milieukosten voor bepaalde ondernemingen tot stand worden gebracht; dit is een noodzakelijke voorwaarde om de steun voor hernieuwbare energiedragers te waarborgen. |
| --- | --- |

(35)

Voorts wijst Oostenrijk erop dat de milieuvoordelen die door de GEA worden gecreëerd niet door het vrijstellingsmechanisme worden beïnvloed, aangezien de steun voor de productie van groene elektriciteit niet wordt gereduceerd. Een duurzaam financieringsmechanisme voor groene elektriciteit kan uitsluitend via een verlaging van de milieukosten voor bepaalde ondernemingen tot stand worden gebracht; dit is een noodzakelijke voorwaarde om de steun voor hernieuwbare energiedragers te waarborgen.

3.3.   Verenigbaarheid

| (36) | Met het oog op de verenigbaarheid voert Oostenrijk aan dat er sprake is van een analogie tussen het vrijstellingsmechanisme en deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. |
| --- | --- |

(36)

Met het oog op de verenigbaarheid voert Oostenrijk aan dat er sprake is van een analogie tussen het vrijstellingsmechanisme en deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming.

| (37) | Deel 4 van de richtsnoeren voor milieubescherming (de punten 151-159) bevat voorschriften voor staatssteun die in de vorm van verlagingen of vrijstellingen van milieubelasting wordt verstrekt. Er zijn twee soorten onderzoeken voorzien: steun in de vorm van verlagingen of vrijstellingen van belastingen in geval van geharmoniseerde milieubelastingen kan als verenigbaar met de interne markt aangemerkt worden wanneer de begunstigden ten minste het bij de desbetreffende toepasselijke richtlijn vastgestelde communautaire minimumbelastingniveau betalen (22). Indien de maatregel in het geval van geharmoniseerde milieubelastingen verlagingen of vrijstellingen van belastingen omvat die hoger zijn dan dat minimumbelastingniveau, dan wel verlagingen of vrijstellingen van niet-geharmoniseerde milieubelastingen, dienen de lidstaten uitgebreide informatie te verstrekken over de noodzakelijkheid en evenredigheid van de betreffende maatregel. |
| --- | --- |

(37)

Deel 4 van de richtsnoeren voor milieubescherming (de punten 151-159) bevat voorschriften voor staatssteun die in de vorm van verlagingen of vrijstellingen van milieubelasting wordt verstrekt. Er zijn twee soorten onderzoeken voorzien: steun in de vorm van verlagingen of vrijstellingen van belastingen in geval van geharmoniseerde milieubelastingen kan als verenigbaar met de interne markt aangemerkt worden wanneer de begunstigden ten minste het bij de desbetreffende toepasselijke richtlijn vastgestelde communautaire minimumbelastingniveau betalen (22). Indien de maatregel in het geval van geharmoniseerde milieubelastingen verlagingen of vrijstellingen van belastingen omvat die hoger zijn dan dat minimumbelastingniveau, dan wel verlagingen of vrijstellingen van niet-geharmoniseerde milieubelastingen, dienen de lidstaten uitgebreide informatie te verstrekken over de noodzakelijkheid en evenredigheid van de betreffende maatregel.

| (38) | In dit verband stelt Oostenrijk voor om deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, dat betrekking heeft op verlagingen en vrijstellingen van milieubelastingen, op dezelfde wijze toe te passen. Op grond van de argumentatie van Oostenrijk zou de maatregel primair naar analogie van de bepalingen over de geharmoniseerde milieubelastingen beoordeeld kunnen worden. Op basis van deze rechtsgrondslag zou het vrijstellingsmechanisme als verenigbaar met de interne markt aangemerkt kunnen worden in zoverre de betrokken ondernemingen nog steeds het in de richtlijn energiebelasting vastgestelde minimumbelastingbedrag van 0,5 EUR/MWh betalen. Volgens Oostenrijk is dat het geval. Daaruit blijkt dat de aanvullende vrijstelling van het feed-in-tariefsysteem in de vorm van een gedeeltelijke vrijstelling van het betalen van een bedrag voor de financiering ervan, als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt omdat de resterende bijdrage aan de financiering van de steun voor groene-elektriciteitsproductie nog steeds een aanvulling vormt op de minimumbelasting voor elektriciteit. |
| --- | --- |

(38)

In dit verband stelt Oostenrijk voor om deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, dat betrekking heeft op verlagingen en vrijstellingen van milieubelastingen, op dezelfde wijze toe te passen. Op grond van de argumentatie van Oostenrijk zou de maatregel primair naar analogie van de bepalingen over de geharmoniseerde milieubelastingen beoordeeld kunnen worden. Op basis van deze rechtsgrondslag zou het vrijstellingsmechanisme als verenigbaar met de interne markt aangemerkt kunnen worden in zoverre de betrokken ondernemingen nog steeds het in de richtlijn energiebelasting vastgestelde minimumbelastingbedrag van 0,5 EUR/MWh betalen. Volgens Oostenrijk is dat het geval. Daaruit blijkt dat de aanvullende vrijstelling van het feed-in-tariefsysteem in de vorm van een gedeeltelijke vrijstelling van het betalen van een bedrag voor de financiering ervan, als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt omdat de resterende bijdrage aan de financiering van de steun voor groene-elektriciteitsproductie nog steeds een aanvulling vormt op de minimumbelasting voor elektriciteit.

| (39) | Volgens Oostenrijk leidt het vrijstellingsmechanisme in ieder geval indirect tot een hoger niveau van milieubescherming. Het vrijstellingsmechanisme is in dat verband een noodzakelijk instrument om een algemene verhoging van het bedrag dat elektriciteitsverbruikers voor groene elektriciteit betalen, te bewerkstelligen. |
| --- | --- |

(39)

Volgens Oostenrijk leidt het vrijstellingsmechanisme in ieder geval indirect tot een hoger niveau van milieubescherming. Het vrijstellingsmechanisme is in dat verband een noodzakelijk instrument om een algemene verhoging van het bedrag dat elektriciteitsverbruikers voor groene elektriciteit betalen, te bewerkstelligen.

| (40) | Oostenrijk onderbouwt dit argument door een vergelijking te maken tussen punt 152 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming en artikel 25 van de algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV) (23). Door middel van een vergelijking van de AGVV in verscheidene taalversies komt Oostenrijk tot de conclusie dat artikel 25 van de AGVV ruimer geformuleerd is dan punt 152 van de richtsnoeren: terwijl voor verlagingen van de milieubelastingen overeenkomstig punt 152 van de richtsnoeren volledige geharmoniseerde energiebelastingen vereist zijn, valt uit artikel 25 AGVV af te leiden dat verlagingen van de milieubelastingen — zoals verlagingen van een elektriciteitsheffing op grond van de richtlijn energiebelasting — ook al zijn vrijgesteld wanneer de maatregel aan de vereisten van de richtlijn energiebelasting (Richtlijn 2003/96/EG) voldoet. Daaruit volgt dat de in de richtlijn energiebelasting vastgelegde voorschriften voor belastingverlagingen in het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen besloten liggen. De opzet, de beoordelingen en reguleringsaspecten van de richtlijn energiebelasting en de bepalingen die op die richtlijn zijn gebaseerd (zoals artikel 25 AGVV) zouden dan ook op het voorgestelde vrijstellingsmechanisme van toepassing zijn. Zowel het vrijstellingsmechanisme als het Oostenrijkse systeem inzake de belasting van het elektriciteitsverbruik voldoen derhalve aan de voorwaarden van de richtlijn energiebelasting en zijn overeenkomstig artikel 25 AGVV gerechtvaardigd c.q. naar analogie van artikel 25 AGVV verenigbaar met de interne markt (24). |
| --- | --- |

(40)

Oostenrijk onderbouwt dit argument door een vergelijking te maken tussen punt 152 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming en artikel 25 van de algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV) (23). Door middel van een vergelijking van de AGVV in verscheidene taalversies komt Oostenrijk tot de conclusie dat artikel 25 van de AGVV ruimer geformuleerd is dan punt 152 van de richtsnoeren: terwijl voor verlagingen van de milieubelastingen overeenkomstig punt 152 van de richtsnoeren volledige geharmoniseerde energiebelastingen vereist zijn, valt uit artikel 25 AGVV af te leiden dat verlagingen van de milieubelastingen — zoals verlagingen van een elektriciteitsheffing op grond van de richtlijn energiebelasting — ook al zijn vrijgesteld wanneer de maatregel aan de vereisten van de richtlijn energiebelasting (Richtlijn 2003/96/EG) voldoet. Daaruit volgt dat de in de richtlijn energiebelasting vastgelegde voorschriften voor belastingverlagingen in het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen besloten liggen. De opzet, de beoordelingen en reguleringsaspecten van de richtlijn energiebelasting en de bepalingen die op die richtlijn zijn gebaseerd (zoals artikel 25 AGVV) zouden dan ook op het voorgestelde vrijstellingsmechanisme van toepassing zijn. Zowel het vrijstellingsmechanisme als het Oostenrijkse systeem inzake de belasting van het elektriciteitsverbruik voldoen derhalve aan de voorwaarden van de richtlijn energiebelasting en zijn overeenkomstig artikel 25 AGVV gerechtvaardigd c.q. naar analogie van artikel 25 AGVV verenigbaar met de interne markt (24).

| (41) | In dit verband brengt Oostenrijk in herinnering dat de inhoud van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming tot kritische reacties van de lidstaten heeft geleid. Bovendien beroept Oostenrijk zich op het „Joint paper on the revision of the Community guidelines on State aid for environmental protection and Energy Tax Directive” van 7 december 2006 (25). In dit Joint paper zou zijn aangetoond dat de lidstaten flexibiliteit nodig hebben om zinvolle differentiaties door te voeren. De aard en opzet van milieubelastingen en milieuheffingen bieden ook ruimte voor vrijstellingen of voor gedifferentieerde tarieven. De betreffende lidstaten hebben zich dus uitgesproken voor een ruime interpretatie van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming en van de AGVV. |
| --- | --- |

(41)

In dit verband brengt Oostenrijk in herinnering dat de inhoud van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming tot kritische reacties van de lidstaten heeft geleid. Bovendien beroept Oostenrijk zich op het „Joint paper on the revision of the Community guidelines on State aid for environmental protection and Energy Tax Directive” van 7 december 2006 (25). In dit Joint paper zou zijn aangetoond dat de lidstaten flexibiliteit nodig hebben om zinvolle differentiaties door te voeren. De aard en opzet van milieubelastingen en milieuheffingen bieden ook ruimte voor vrijstellingen of voor gedifferentieerde tarieven. De betreffende lidstaten hebben zich dus uitgesproken voor een ruime interpretatie van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming en van de AGVV.

| (42) | Tot slot licht Oostenrijk uitgebreid toe dat er in andere lidstaten soortgelijke systemen worden gehanteerd en benadrukt het dat de GEA in hoge mate overeenkomt met de Duitse Wet op hernieuwbare energie (EEG). Aangezien de Oostenrijkse energie-intensieve ondernemingen met bedrijven in andere lidstaten (bijvoorbeeld Duitsland) en in derde landen concurreren, is het vrijstellingsmechanisme belangrijk om een nadelige positie in de internationale concurrentiestrijd te voorkomen. |
| --- | --- |

(42)

Tot slot licht Oostenrijk uitgebreid toe dat er in andere lidstaten soortgelijke systemen worden gehanteerd en benadrukt het dat de GEA in hoge mate overeenkomt met de Duitse Wet op hernieuwbare energie (EEG). Aangezien de Oostenrijkse energie-intensieve ondernemingen met bedrijven in andere lidstaten (bijvoorbeeld Duitsland) en in derde landen concurreren, is het vrijstellingsmechanisme belangrijk om een nadelige positie in de internationale concurrentiestrijd te voorkomen.

4.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (43) | Na de inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Oostenrijkse Bundesarbeitskammer opmerkingen ingediend. De Bundesarbeitskammer, met 3,2 miljoen leden, is van mening dat het financieringssysteem van de GEA ook een staatssteuncomponent omvat. Daarnaast kan hij het standpunt van Oostenrijk niet delen dat het vrijstellingsmechanisme ten gunste van grote elektriciteitsafnemers verenigbaar is met de staatssteunregels. De Bundesarbeitskammer benadrukt dat het mechanisme tot een extra belasting van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en huishoudens leidt, omdat die verplicht zijn de met groene stroom verbonden meerkosten te dragen, zonder dat zij hoofdverbruikers zijn. Deze situatie leidt tot een verstoring van de concurrentie ten nadele van de kmo’s. |
| --- | --- |

(43)

Na de inleiding van de formele onderzoeksprocedure heeft de Oostenrijkse Bundesarbeitskammer opmerkingen ingediend. De Bundesarbeitskammer, met 3,2 miljoen leden, is van mening dat het financieringssysteem van de GEA ook een staatssteuncomponent omvat. Daarnaast kan hij het standpunt van Oostenrijk niet delen dat het vrijstellingsmechanisme ten gunste van grote elektriciteitsafnemers verenigbaar is met de staatssteunregels. De Bundesarbeitskammer benadrukt dat het mechanisme tot een extra belasting van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en huishoudens leidt, omdat die verplicht zijn de met groene stroom verbonden meerkosten te dragen, zonder dat zij hoofdverbruikers zijn. Deze situatie leidt tot een verstoring van de concurrentie ten nadele van de kmo’s.

| (44) | De Bundesarbeitskammer verwijst in zijn opmerkingen naar de beschikking van de Commissie van 4 juli 2006 (26) waarin de Commissie de feed-in-tarieven reeds als staatssteun heeft aangemerkt. Aangezien het rechtskader voor die feed-in-tarieven sindsdien niet is gewijzigd, vormt de steunregeling zoals vastgesteld in de versie van de GEA van 2008 nog steeds staatssteun. Derhalve stelt de Bundesarbeitskammer de vraag waarom Oostenrijk thans een ander standpunt inneemt dan bij de aanmelding van de eerdere versie van de GEA. |
| --- | --- |

(44)

De Bundesarbeitskammer verwijst in zijn opmerkingen naar de beschikking van de Commissie van 4 juli 2006 (26) waarin de Commissie de feed-in-tarieven reeds als staatssteun heeft aangemerkt. Aangezien het rechtskader voor die feed-in-tarieven sindsdien niet is gewijzigd, vormt de steunregeling zoals vastgesteld in de versie van de GEA van 2008 nog steeds staatssteun. Derhalve stelt de Bundesarbeitskammer de vraag waarom Oostenrijk thans een ander standpunt inneemt dan bij de aanmelding van de eerdere versie van de GEA.

| (45) | De Bundesarbeitskammer is het niet met Oostenrijk eens dat de vrijstelling van de afnameverplichting voor grote afnemers zoals voorzien in de GEA, gelijk te stellen is met een plafonnering van energiebelastingen. Onder verwijzing naar een eerdere beschikking van de Commissie waarin een plafonnering van energiebelastingen werd goedgekeurd, verzoekt Oostenrijk nu ten onrechte ook om de goedkeuring van het vrijstellingsmechanisme voor grote elektriciteitsafnemers. De Bundesarbeitskammer is echter van mening dat er geen gegronde redenen zijn voor deze gelijkstelling. |
| --- | --- |

(45)

De Bundesarbeitskammer is het niet met Oostenrijk eens dat de vrijstelling van de afnameverplichting voor grote afnemers zoals voorzien in de GEA, gelijk te stellen is met een plafonnering van energiebelastingen. Onder verwijzing naar een eerdere beschikking van de Commissie waarin een plafonnering van energiebelastingen werd goedgekeurd, verzoekt Oostenrijk nu ten onrechte ook om de goedkeuring van het vrijstellingsmechanisme voor grote elektriciteitsafnemers. De Bundesarbeitskammer is echter van mening dat er geen gegronde redenen zijn voor deze gelijkstelling.

| (46) | De plafonnering van energiebelastingen is bijvoorbeeld een fiscale steunmaatregel die in ieder geval indirect tot een verbetering van de milieubescherming moet leiden. De vrijstelling van de afnameverplichting voor energie-intensieve ondernemingen kan bij gebrek aan doelstellingen op het gebied van het milieubeleid echter niet op grond van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming worden beoordeeld. |
| --- | --- |

(46)

De plafonnering van energiebelastingen is bijvoorbeeld een fiscale steunmaatregel die in ieder geval indirect tot een verbetering van de milieubescherming moet leiden. De vrijstelling van de afnameverplichting voor energie-intensieve ondernemingen kan bij gebrek aan doelstellingen op het gebied van het milieubeleid echter niet op grond van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming worden beoordeeld.

| (47) | Aangezien in de GEA met name de vrijstelling van de afnameverplichting voor grote afnemers is geregeld, kan deze bepaling niet als een vrijstelling of verlaging van milieubelastingen worden beschouwd als bedoeld in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. |
| --- | --- |

(47)

Aangezien in de GEA met name de vrijstelling van de afnameverplichting voor grote afnemers is geregeld, kan deze bepaling niet als een vrijstelling of verlaging van milieubelastingen worden beschouwd als bedoeld in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming.

| (48) | Zelfs indien deel 4 analoog zou kunnen worden toegepast, zou het vrijstellingsmechanisme om de volgende redenen nog steeds niet verenigbaar zijn met de desbetreffende bepalingen: er is geen beperking van de maatregel tot tien jaar voorzien. Daarnaast kan een eventuele stijging van de productiekosten van de betrokken economische sectoren (bijvoorbeeld de papier- en staalsector) gewoon worden afgewenteld op de afnemers, aangezien de prijselasticiteit in de huidige marktsituatie daarvoor hoog genoeg is. Dat betekent dat het vrijstellingsmechanisme niet voldoet aan de eis die in punt 158, onder c), van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming wordt gesteld. |
| --- | --- |

(48)

Zelfs indien deel 4 analoog zou kunnen worden toegepast, zou het vrijstellingsmechanisme om de volgende redenen nog steeds niet verenigbaar zijn met de desbetreffende bepalingen: er is geen beperking van de maatregel tot tien jaar voorzien. Daarnaast kan een eventuele stijging van de productiekosten van de betrokken economische sectoren (bijvoorbeeld de papier- en staalsector) gewoon worden afgewenteld op de afnemers, aangezien de prijselasticiteit in de huidige marktsituatie daarvoor hoog genoeg is. Dat betekent dat het vrijstellingsmechanisme niet voldoet aan de eis die in punt 158, onder c), van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming wordt gesteld.

| (49) | Bovendien is de vrijstelling ook niet evenredig, omdat energie-intensieve afnemers geen groene elektriciteit hoeven aan te kopen, waardoor het langer gaat duren voordat de prijs van alternatieve energiebronnen marktconform is. Bovendien komen de meerkosten voor de productie van groene elektriciteit alleen op de schouders van de kmo’s en huishoudens terecht, hoewel zij slechts weinig energie verbruiken. Dat betekent dat er ook niet is voldaan aan de voorwaarden van punt 159, onder a), van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. |
| --- | --- |

(49)

Bovendien is de vrijstelling ook niet evenredig, omdat energie-intensieve afnemers geen groene elektriciteit hoeven aan te kopen, waardoor het langer gaat duren voordat de prijs van alternatieve energiebronnen marktconform is. Bovendien komen de meerkosten voor de productie van groene elektriciteit alleen op de schouders van de kmo’s en huishoudens terecht, hoewel zij slechts weinig energie verbruiken. Dat betekent dat er ook niet is voldaan aan de voorwaarden van punt 159, onder a), van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming.

| (50) | Er is evenmin sprake van overeenkomsten als bedoeld in punt 159, onder c), van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, waarin de desbetreffende grote afnemers van energie zich ertoe verbinden om de in de GEA vastgelegde milieubeschermingsdoelstellingen te verwezenlijken. Tot slot is het vrijstellingsmechanisme ten gunste van grootverbruikers er uiteindelijk niet op gericht om deze ondernemingen aan te zetten tot meer energie-efficiëntie of een milieuvriendelijker energiegebruik. Integendeel, het mechanisme stelt deze ondernemingen juist vrij van deelname aan het verwezenlijken van Europese milieubeschermingsdoelstellingen. |
| --- | --- |

(50)

Er is evenmin sprake van overeenkomsten als bedoeld in punt 159, onder c), van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, waarin de desbetreffende grote afnemers van energie zich ertoe verbinden om de in de GEA vastgelegde milieubeschermingsdoelstellingen te verwezenlijken. Tot slot is het vrijstellingsmechanisme ten gunste van grootverbruikers er uiteindelijk niet op gericht om deze ondernemingen aan te zetten tot meer energie-efficiëntie of een milieuvriendelijker energiegebruik. Integendeel, het mechanisme stelt deze ondernemingen juist vrij van deelname aan het verwezenlijken van Europese milieubeschermingsdoelstellingen.

| (51) | Vanuit het perspectief van de Bundesarbeitskammer omvat artikel 22 van de GEA dan ook exploitatiesteun sui generis die niet onder de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming valt, omdat er geen voordelen voor het milieu aan verbonden zijn. Aangezien de steun noch in de tijd beperkt is noch geleidelijk in omvang vermindert, en op den duur tot een concurrentieverstoring ten nadele van met name de kmo’s leidt, is de Bundesarbeitskammer van mening dat hij niet goedgekeurd zou mogen worden. |
| --- | --- |

(51)

Vanuit het perspectief van de Bundesarbeitskammer omvat artikel 22 van de GEA dan ook exploitatiesteun sui generis die niet onder de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming valt, omdat er geen voordelen voor het milieu aan verbonden zijn. Aangezien de steun noch in de tijd beperkt is noch geleidelijk in omvang vermindert, en op den duur tot een concurrentieverstoring ten nadele van met name de kmo’s leidt, is de Bundesarbeitskammer van mening dat hij niet goedgekeurd zou mogen worden.

5.   BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGEL

| (52) | De Commissie heeft de aangemelde maatregel onderzocht op basis van artikel 107 e.v. VWEU en artikel 61 e.v. van de EER-overeenkomst (27). |
| --- | --- |

(52)

De Commissie heeft de aangemelde maatregel onderzocht op basis van artikel 107 e.v. VWEU en artikel 61 e.v. van de EER-overeenkomst (27).

| (53) | De Commissie wijst er in de eerste plaats op dat de aangemelde wet twee afzonderlijke maatregelen omvat die allebei in het kader van een besluit van de Commissie van 22 juli 2009 zijn beoordeeld in het licht van de staatssteunregels (28). Enerzijds omvat de GEA steun in de vorm van feed-in-tarieven ten gunste van groene-elektriciteitsproducenten. Anderzijds bevat de GEA een bepaling op grond waarvan energie-intensieve ondernemingen — onder bepaalde voorwaarden — (gedeeltelijk) van de verplichting kunnen worden vrijgesteld om die feed-in-tarieven te betalen. In haar besluit van 22 juli 2009 heeft de Commissie de feed-in-tarieven ten gunste van groene-elektriciteitsproducenten goedgekeurd als steun die verenigbaar is met de interne markt. Tegelijkertijd heeft de Commissie echter ook haar twijfels geuit over de vraag of het vrijstellingsmechanisme verenigbaar is met de staatssteunregels, en heeft zij daarom voor dit gedeelte van de GEA de formele onderzoeksprocedure ingeleid. In haar besluit van 22 juli 2009 heeft de Commissie de steun aan producenten van groene elektriciteit weliswaar als verenigbaar met de interne markt aangemerkt, maar heeft zij geen definitief standpunt ingenomen over de vraag of de vrijstelling van de afnameplicht voor energie-intensieve ondernemingen staatssteun vormt en of, als dat inderdaad het geval is, dat vrijstellingsmechanisme verenigbaar is met de staatssteunregels. Deze vragen zijn echter wel beantwoord in het kader van de formele onderzoeksprocedure die aan het onderhavige besluit is voorafgegaan. Zoals hieronder nader zal worden toegelicht, is het feit dat in het besluit van 22 juli 2009 de middelen die via OeMAG over de groene-elektriciteitsproducenten worden verdeeld, als staatsmiddelen worden aangemerkt, een belangrijke factor bij de vaststelling of er bij dit mechanisme, dat energie-intensieve ondernemingen vrijstelt van het betalen van belastingheffingen, gebruik wordt gemaakt van staatsmiddelen. |
| --- | --- |

(53)

De Commissie wijst er in de eerste plaats op dat de aangemelde wet twee afzonderlijke maatregelen omvat die allebei in het kader van een besluit van de Commissie van 22 juli 2009 zijn beoordeeld in het licht van de staatssteunregels (28). Enerzijds omvat de GEA steun in de vorm van feed-in-tarieven ten gunste van groene-elektriciteitsproducenten. Anderzijds bevat de GEA een bepaling op grond waarvan energie-intensieve ondernemingen — onder bepaalde voorwaarden — (gedeeltelijk) van de verplichting kunnen worden vrijgesteld om die feed-in-tarieven te betalen. In haar besluit van 22 juli 2009 heeft de Commissie de feed-in-tarieven ten gunste van groene-elektriciteitsproducenten goedgekeurd als steun die verenigbaar is met de interne markt. Tegelijkertijd heeft de Commissie echter ook haar twijfels geuit over de vraag of het vrijstellingsmechanisme verenigbaar is met de staatssteunregels, en heeft zij daarom voor dit gedeelte van de GEA de formele onderzoeksprocedure ingeleid. In haar besluit van 22 juli 2009 heeft de Commissie de steun aan producenten van groene elektriciteit weliswaar als verenigbaar met de interne markt aangemerkt, maar heeft zij geen definitief standpunt ingenomen over de vraag of de vrijstelling van de afnameplicht voor energie-intensieve ondernemingen staatssteun vormt en of, als dat inderdaad het geval is, dat vrijstellingsmechanisme verenigbaar is met de staatssteunregels. Deze vragen zijn echter wel beantwoord in het kader van de formele onderzoeksprocedure die aan het onderhavige besluit is voorafgegaan. Zoals hieronder nader zal worden toegelicht, is het feit dat in het besluit van 22 juli 2009 de middelen die via OeMAG over de groene-elektriciteitsproducenten worden verdeeld, als staatsmiddelen worden aangemerkt, een belangrijke factor bij de vaststelling of er bij dit mechanisme, dat energie-intensieve ondernemingen vrijstelt van het betalen van belastingheffingen, gebruik wordt gemaakt van staatsmiddelen.

5.1.   Is er sprake van staatssteun?

| (54) | Een maatregel is staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, indien 1) de maatregel de begunstigde een voordeel oplevert, 2) de maatregel door de staat of met staatsmiddelen bekostigd wordt, 3) afzonderlijke ondernemingen of producties selectief voordeel van de maatregel genieten, en 4) de maatregel het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig kan beïnvloeden of de mededinging op de interne markt kan vervalsen of kan dreigen te vervalsen. |
| --- | --- |

(54)

Een maatregel is staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, indien 1) de maatregel de begunstigde een voordeel oplevert, 2) de maatregel door de staat of met staatsmiddelen bekostigd wordt, 3) afzonderlijke ondernemingen of producties selectief voordeel van de maatregel genieten, en 4) de maatregel het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig kan beïnvloeden of de mededinging op de interne markt kan vervalsen of kan dreigen te vervalsen.

5.1.1.   Voordeel

| (55) | Indien het mogelijke voordeel een gevolg is van een (gedeeltelijke) vrijstelling van een heffing op grond van de regelgeving, hoeft alleen te worden vastgesteld of een overheidsmaatregel binnen het kader van een wettelijke regeling bepaalde ondernemingen of bepaalde producties in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, kan begunstigen ten opzichte van andere ondernemingen die zich in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden, gelet op de doelstelling van de betrokken maatregel (29). |
| --- | --- |

(55)

Indien het mogelijke voordeel een gevolg is van een (gedeeltelijke) vrijstelling van een heffing op grond van de regelgeving, hoeft alleen te worden vastgesteld of een overheidsmaatregel binnen het kader van een wettelijke regeling bepaalde ondernemingen of bepaalde producties in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, kan begunstigen ten opzichte van andere ondernemingen die zich in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden, gelet op de doelstelling van de betrokken maatregel (29).

| (56) | In het onderhavige geval is de betrokken maatregel bedoeld om inkomsten van elektriciteitsverbruikers te genereren met het oog op de financiering van de productie van groene elektriciteit. De energie-intensieve ondernemingen bevinden zich feitelijk en juridisch in dezelfde situatie als alle andere verbruikers van elektriciteit, omdat zij allemaal elektriciteit verbruiken die zij afnemen van leveranciers die van hun kant verplicht zijn om in een bepaalde mate tegen een wettelijk of per verordening bepaalde vaste prijs (verrekenprijs) groene elektriciteit aan te kopen. Zonder vrijstellingsmechanisme betalen energie-intensieve ondernemingen de elektriciteitsleveranciers de meerkosten voor die groene elektriciteit (die op de betreffende facturen nader worden gespecificeerd). De elektriciteitsleveranciers geven op hun beurt de extra kosten door die voortvloeien uit hun verplichting om groene elektriciteit van de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit te kopen. Tegelijkertijd beschikken andere elektriciteitsverbruikers niet over deze mogelijkheid, hoewel zij zich in dezelfde feitelijke en juridische situatie bevinden omdat zij allemaal elektriciteit moeten afnemen. Dat betekent dat het vrijstellingsmechanisme energie-intensieve ondernemingen begunstigt ten opzichte van andere elektriciteitsverbruikers. |
| --- | --- |

(56)

In het onderhavige geval is de betrokken maatregel bedoeld om inkomsten van elektriciteitsverbruikers te genereren met het oog op de financiering van de productie van groene elektriciteit. De energie-intensieve ondernemingen bevinden zich feitelijk en juridisch in dezelfde situatie als alle andere verbruikers van elektriciteit, omdat zij allemaal elektriciteit verbruiken die zij afnemen van leveranciers die van hun kant verplicht zijn om in een bepaalde mate tegen een wettelijk of per verordening bepaalde vaste prijs (verrekenprijs) groene elektriciteit aan te kopen. Zonder vrijstellingsmechanisme betalen energie-intensieve ondernemingen de elektriciteitsleveranciers de meerkosten voor die groene elektriciteit (die op de betreffende facturen nader worden gespecificeerd). De elektriciteitsleveranciers geven op hun beurt de extra kosten door die voortvloeien uit hun verplichting om groene elektriciteit van de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit te kopen. Tegelijkertijd beschikken andere elektriciteitsverbruikers niet over deze mogelijkheid, hoewel zij zich in dezelfde feitelijke en juridische situatie bevinden omdat zij allemaal elektriciteit moeten afnemen. Dat betekent dat het vrijstellingsmechanisme energie-intensieve ondernemingen begunstigt ten opzichte van andere elektriciteitsverbruikers.

| (57) | Uit hoofde van de door E-Control GmbH verleende vrijstelling kunnen energie-intensieve ondernemingen een verzoek indienen om niet van groene elektriciteit te worden voorzien. Het is de elektriciteitsleveranciers in dergelijke gevallen wettelijk verboden om de kosten als gevolg van hun verplichting om groene elektriciteit van de afwikkelingsinstantie af te nemen, door te berekenen aan vrijgestelde ondernemingen. In plaats daarvan betalen de energie-intensieve ondernemingen 0,5 % van hun nettoproductiewaarde aan de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit. |
| --- | --- |

(57)

Uit hoofde van de door E-Control GmbH verleende vrijstelling kunnen energie-intensieve ondernemingen een verzoek indienen om niet van groene elektriciteit te worden voorzien. Het is de elektriciteitsleveranciers in dergelijke gevallen wettelijk verboden om de kosten als gevolg van hun verplichting om groene elektriciteit van de afwikkelingsinstantie af te nemen, door te berekenen aan vrijgestelde ondernemingen. In plaats daarvan betalen de energie-intensieve ondernemingen 0,5 % van hun nettoproductiewaarde aan de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit.

| (58) | Dat betekent dat het vrijstellingsmechanisme ertoe leidt dat de bijdrage van energie-intensieve ondernemingen aan de inkomsten van de afwikkelingsinstantie beperkt is tot een vooraf bepaald maximum. Zij zijn derhalve op grond van een wettelijke regeling vrijgesteld van een heffing die zij onder normale marktomstandigheden wel hadden moeten betalen. Dit houdt in dat ondernemingen die gebruik kunnen maken van het vrijstellingsmechanisme, hierdoor bevoordeeld worden. |
| --- | --- |

(58)

Dat betekent dat het vrijstellingsmechanisme ertoe leidt dat de bijdrage van energie-intensieve ondernemingen aan de inkomsten van de afwikkelingsinstantie beperkt is tot een vooraf bepaald maximum. Zij zijn derhalve op grond van een wettelijke regeling vrijgesteld van een heffing die zij onder normale marktomstandigheden wel hadden moeten betalen. Dit houdt in dat ondernemingen die gebruik kunnen maken van het vrijstellingsmechanisme, hierdoor bevoordeeld worden.

| (59) | Volgens informatie van Oostenrijk zou de lastenvermindering in totaal een bedrag van 44 miljoen EUR per jaar kunnen belopen (30). Dat betekent dat de maatregel een voordeel voor energie-intensieve ondernemingen oplevert. |
| --- | --- |

(59)

Volgens informatie van Oostenrijk zou de lastenvermindering in totaal een bedrag van 44 miljoen EUR per jaar kunnen belopen (30). Dat betekent dat de maatregel een voordeel voor energie-intensieve ondernemingen oplevert.

5.1.2.   Staatsmiddelen en toerekenbaarheid

Het is vaste jurisprudentie dat voordelen uitsluitend als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, kunnen worden beschouwd indien zij rechtstreeks of zijdelings met staatsmiddelen zijn bekostigd en het gebruik van deze middelen aan de staat kan worden toegerekend (31).

| (60) | Op dit punt heeft Oostenrijk een tweeledige argumentatie gepresenteerd. In de eerste plaats kunnen de middelen die aan OeMAG ter beschikking staan, niet aan de staat toegerekend worden. In de tweede plaats — voor het geval de middelen van OeMAG toch aan de staat toegerekend zouden kunnen worden — vormen de verliezen aan inkomsten als gevolg van het vrijstellingsmechanisme geen derving van staatsmiddelen aangezien er beneden het niveau van OeMAG (d.w.z. op het niveau van de energie-intensieve afnemers en elektriciteitsleveranciers) geen sprake is van enige betrokkenheid van de staat. |
| --- | --- |

(60)

Op dit punt heeft Oostenrijk een tweeledige argumentatie gepresenteerd. In de eerste plaats kunnen de middelen die aan OeMAG ter beschikking staan, niet aan de staat toegerekend worden. In de tweede plaats — voor het geval de middelen van OeMAG toch aan de staat toegerekend zouden kunnen worden — vormen de verliezen aan inkomsten als gevolg van het vrijstellingsmechanisme geen derving van staatsmiddelen aangezien er beneden het niveau van OeMAG (d.w.z. op het niveau van de energie-intensieve afnemers en elektriciteitsleveranciers) geen sprake is van enige betrokkenheid van de staat.

| (61) | De Commissie constateert dat het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen tot een vermindering leidt van de inkomsten van de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit (OeMAG), omdat de elektriciteitsleveranciers geen groene elektriciteit voor vrijgestelde ondernemingen hoeven in te kopen. Dat betekent dat de directe betalingen van de energie-intensieve ondernemingen aan OeMAG lager uitvallen dan de bedragen die OeMAG zou hebben ontvangen wanneer aan die ondernemingen geen vrijstelling was verleend. |
| --- | --- |

(61)

De Commissie constateert dat het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen tot een vermindering leidt van de inkomsten van de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit (OeMAG), omdat de elektriciteitsleveranciers geen groene elektriciteit voor vrijgestelde ondernemingen hoeven in te kopen. Dat betekent dat de directe betalingen van de energie-intensieve ondernemingen aan OeMAG lager uitvallen dan de bedragen die OeMAG zou hebben ontvangen wanneer aan die ondernemingen geen vrijstelling was verleend.

| (62) | Derhalve moet de Commissie vaststellen of de middelen waarover de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit (OeMAG) op grond van de GEA beschikt, als staatsmiddelen moeten worden beschouwd. Indien dat het geval is, leidt de betrokken maatregel tot een verlies aan overheidsinkomsten en wordt hij met staatsmiddelen bekostigd. |
| --- | --- |

(62)

Derhalve moet de Commissie vaststellen of de middelen waarover de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit (OeMAG) op grond van de GEA beschikt, als staatsmiddelen moeten worden beschouwd. Indien dat het geval is, leidt de betrokken maatregel tot een verlies aan overheidsinkomsten en wordt hij met staatsmiddelen bekostigd.

| (63) | In de zaak Essent (32) was de SEP, een onderneming die eigendom is van verschillende Nederlandse elektriciteitsproducenten, door de staat belast met het beheer van een economische dienst van algemeen belang, te weten het innen van belasting die aan de gebruikers van het elektriciteitsnet is opgelegd. Op grond van de wetgeving mocht de SEP de opbrengst van die belasting uitsluitend voor het wettelijk vastgelegde doel gebruiken, namelijk voor het compenseren van de gestrande kosten die de elektriciteitsbedrijven moesten maken als gevolg van de liberalisering van de elektriciteitsmarkt. |
| --- | --- |

(63)

In de zaak Essent (32) was de SEP, een onderneming die eigendom is van verschillende Nederlandse elektriciteitsproducenten, door de staat belast met het beheer van een economische dienst van algemeen belang, te weten het innen van belasting die aan de gebruikers van het elektriciteitsnet is opgelegd. Op grond van de wetgeving mocht de SEP de opbrengst van die belasting uitsluitend voor het wettelijk vastgelegde doel gebruiken, namelijk voor het compenseren van de gestrande kosten die de elektriciteitsbedrijven moesten maken als gevolg van de liberalisering van de elektriciteitsmarkt.

| (64) | Het Hof was van oordeel dat de heffingen die door de SEP werden geïnd, als staatsmiddelen moesten worden beschouwd, aangezien er aan de volgende voorwaarden is voldaan:






  a) | de prijsopslag is een belasting die door de staat aan particuliere ondernemingen is opgelegd (punten 47 en 66 van het arrest); |
| --- | --- | --- |

(64)

Het Hof was van oordeel dat de heffingen die door de SEP werden geïnd, als staatsmiddelen moesten worden beschouwd, aangezien er aan de volgende voorwaarden is voldaan:

a)

de prijsopslag is een belasting die door de staat aan particuliere ondernemingen is opgelegd (punten 47 en 66 van het arrest);

| b) | de SEP is bij wet belast met het beheer van een economische dienst van algemeen belang, te weten het innen van de betreffende belasting (punt 68); |
| --- | --- |

b)

de SEP is bij wet belast met het beheer van een economische dienst van algemeen belang, te weten het innen van de betreffende belasting (punt 68);

| c) | de SEP heeft geen enkele mogelijkheid om de opbrengst van de belasting te gebruiken voor andere doeleinden dan die welke zijn vastgelegd in de wet, en de uitvoering van die taak wordt streng gecontroleerd (punt 69). |
| --- | --- |

c)

de SEP heeft geen enkele mogelijkheid om de opbrengst van de belasting te gebruiken voor andere doeleinden dan die welke zijn vastgelegd in de wet, en de uitvoering van die taak wordt streng gecontroleerd (punt 69).

| (65) | Uit het arrest blijkt duidelijk dat deze zaak niet vergelijkbaar is met de Duitse zaak PreussenElektra. Het Hof overwoog in PreussenElektra namelijk: „In die zaak waren de ondernemingen door de staat niet belast met het beheer van staatsmiddelen, maar waren zij verplicht om met hun eigen financiële middelen aankopen te verrichten” (33). Bijgevolg heeft de Commissie in haar besluit van 22 juli 2009 vastgesteld dat OeMAG in casu door de Oostenrijke staat is opgericht en een vergunning heeft gekregen en dat het op grond van zijn statuten belast is met het beheer van voor de ondersteuning van groene elektriciteit bestemde middelen. Op grond daarvan heeft de Commissie geconcludeerd dat het particuliere karakter van OeMAG niet toereikend is om vast te kunnen stellen dat de maatregel vrij is van staatssteun. De Commissie heeft meer in het bijzonder geconcludeerd dat de aangemelde maatregel niet met het PreussenElektra-stelsel vergelijkbaar is. In het kader van PreussenElektra waren slechts de zakelijke betrekkingen tussen particuliere ondernemingen geregeld, zonder de tussenkomst van een ander orgaan. OeMAG is door de Oostenrijkse Wet op groene elektriciteit echter belast met het innen en verdelen van middelen die voor de ondersteuning van de productie van groene elektriciteit bestemd zijn. |
| --- | --- |

(65)

Uit het arrest blijkt duidelijk dat deze zaak niet vergelijkbaar is met de Duitse zaak PreussenElektra. Het Hof overwoog in PreussenElektra namelijk: „In die zaak waren de ondernemingen door de staat niet belast met het beheer van staatsmiddelen, maar waren zij verplicht om met hun eigen financiële middelen aankopen te verrichten” (33). Bijgevolg heeft de Commissie in haar besluit van 22 juli 2009 vastgesteld dat OeMAG in casu door de Oostenrijke staat is opgericht en een vergunning heeft gekregen en dat het op grond van zijn statuten belast is met het beheer van voor de ondersteuning van groene elektriciteit bestemde middelen. Op grond daarvan heeft de Commissie geconcludeerd dat het particuliere karakter van OeMAG niet toereikend is om vast te kunnen stellen dat de maatregel vrij is van staatssteun. De Commissie heeft meer in het bijzonder geconcludeerd dat de aangemelde maatregel niet met het PreussenElektra-stelsel vergelijkbaar is. In het kader van PreussenElektra waren slechts de zakelijke betrekkingen tussen particuliere ondernemingen geregeld, zonder de tussenkomst van een ander orgaan. OeMAG is door de Oostenrijkse Wet op groene elektriciteit echter belast met het innen en verdelen van middelen die voor de ondersteuning van de productie van groene elektriciteit bestemd zijn.

| (66) | Het Hof maakt daarom een onderscheid tussen deze zaak en de zaken Pearle en PreussenElektra. In de zaak Pearle was de besteding van de middelen die door een beroepsorganisatie waren geïnd, niet van overheidswege voorgeschreven, maar waren die middelen bestemd voor een particuliere reclamecampagne. In de zaak PreussenElektra gebruikten de particuliere elektriciteitsleveranciers, die verplicht waren om groene elektriciteit tegen een vaste prijs af te nemen, hun eigen middelen en niet de opbrengst van een namens de overheid geïnde belasting (overwegingen 72 tot en met 74). |
| --- | --- |

(66)

Het Hof maakt daarom een onderscheid tussen deze zaak en de zaken Pearle en PreussenElektra. In de zaak Pearle was de besteding van de middelen die door een beroepsorganisatie waren geïnd, niet van overheidswege voorgeschreven, maar waren die middelen bestemd voor een particuliere reclamecampagne. In de zaak PreussenElektra gebruikten de particuliere elektriciteitsleveranciers, die verplicht waren om groene elektriciteit tegen een vaste prijs af te nemen, hun eigen middelen en niet de opbrengst van een namens de overheid geïnde belasting (overwegingen 72 tot en met 74).

| (67) | De Commissie moet derhalve nagaan of OeMAG in het onderhavige geval, net als de SEP, met een heffings- en beheertaak is belast, of dat OeMAG evenals PreussenElektra, eigen middelen heeft gebruikt (34). |
| --- | --- |

(67)

De Commissie moet derhalve nagaan of OeMAG in het onderhavige geval, net als de SEP, met een heffings- en beheertaak is belast, of dat OeMAG evenals PreussenElektra, eigen middelen heeft gebruikt (34).

| (68) | Is er sprake van een belastingheffing? De Commissie dient allereerst vast te stellen of de door OeMAG geïnde middelen als heffingen moeten worden beschouwd. In dit verband merkt de Commissie op dat de artikelen 10 en 19 GEA de elektriciteitsleveranciers ertoe verplichten een bepaald volume aan groene elektriciteit af te nemen tegen een prijs die hoger ligt dan de marktprijs, de zogeheten verrekenprijs. In overeenstemming met artikel 22 GEA wordt die verrekenprijs elk jaar door de minister voor Economie en Werk bepaald, terwijl in artikel 22b GEA standaardwaarden zijn vastgelegd. Dat betekent dat het verschil tussen de marktprijs voor elektriciteit en de van overheidswege vastgelegde verrekenprijs als een elektriciteitsbelasting moet worden beschouwd. Anders dan in de zaak PreussenElektra wordt dit bedrag in het onderhavige geval niet aan andere marktdeelnemers betaald die normale commerciële bedrijfsactiviteiten verrichten (in de zaak PreussenElektra was het Hof daarom van oordeel dat het geen staatsmiddelen betrof). In het onderhavige geval geschiedt de betaling veeleer aan een instantie die specifiek is belast met het innen en verdelen van deze middelen die uitsluitend een doel van algemeen belang dienen. |
| --- | --- |

(68)

Is er sprake van een belastingheffing? De Commissie dient allereerst vast te stellen of de door OeMAG geïnde middelen als heffingen moeten worden beschouwd. In dit verband merkt de Commissie op dat de artikelen 10 en 19 GEA de elektriciteitsleveranciers ertoe verplichten een bepaald volume aan groene elektriciteit af te nemen tegen een prijs die hoger ligt dan de marktprijs, de zogeheten verrekenprijs. In overeenstemming met artikel 22 GEA wordt die verrekenprijs elk jaar door de minister voor Economie en Werk bepaald, terwijl in artikel 22b GEA standaardwaarden zijn vastgelegd. Dat betekent dat het verschil tussen de marktprijs voor elektriciteit en de van overheidswege vastgelegde verrekenprijs als een elektriciteitsbelasting moet worden beschouwd. Anders dan in de zaak PreussenElektra wordt dit bedrag in het onderhavige geval niet aan andere marktdeelnemers betaald die normale commerciële bedrijfsactiviteiten verrichten (in de zaak PreussenElektra was het Hof daarom van oordeel dat het geen staatsmiddelen betrof). In het onderhavige geval geschiedt de betaling veeleer aan een instantie die specifiek is belast met het innen en verdelen van deze middelen die uitsluitend een doel van algemeen belang dienen.

| (69) | Aanwijzing van een particuliere instantie voor het innen en beheren van de belasting: In de GEA is bepaald dat de heffing niet door de staat wordt geïnd, maar door een rechtspersoon die een concessie bezit heeft als afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit. Op dit moment fungeert OeMAG als de enige concessiehouder voor het gehele Oostenrijkse grondgebied. Op grond van deze concessie is OeMAG belast met een economische dienst van algemeen belang, namelijk met de inning van de heffing in de vorm van de verrekenprijs van alle elektriciteitsleveranciers. |
| --- | --- |

(69)

Aanwijzing van een particuliere instantie voor het innen en beheren van de belasting: In de GEA is bepaald dat de heffing niet door de staat wordt geïnd, maar door een rechtspersoon die een concessie bezit heeft als afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit. Op dit moment fungeert OeMAG als de enige concessiehouder voor het gehele Oostenrijkse grondgebied. Op grond van deze concessie is OeMAG belast met een economische dienst van algemeen belang, namelijk met de inning van de heffing in de vorm van de verrekenprijs van alle elektriciteitsleveranciers.

| (70) | In het algemeen hebben de elektriciteitsleveranciers de vrijheid om de heffing aan de elektriciteitsverbruikers door te berekenen, en vanuit commercieel oogpunt mag ervan worden uitgegaan dat dit doorgaans ook zal gebeuren. Op grond van de GEA is het de leveranciers echter verboden om de heffing aan energie-intensieve ondernemingen door te berekenen die in overeenstemming met artikel 22c GEA vrijgesteld zijn van de verplichting om groene elektriciteit af te nemen. |
| --- | --- |

(70)

In het algemeen hebben de elektriciteitsleveranciers de vrijheid om de heffing aan de elektriciteitsverbruikers door te berekenen, en vanuit commercieel oogpunt mag ervan worden uitgegaan dat dit doorgaans ook zal gebeuren. Op grond van de GEA is het de leveranciers echter verboden om de heffing aan energie-intensieve ondernemingen door te berekenen die in overeenstemming met artikel 22c GEA vrijgesteld zijn van de verplichting om groene elektriciteit af te nemen.

| (71) | Op basis van bovenstaande overwegingen concludeert de Commissie dat OeMAG door de staat belast is met een economische dienst van algemeen belang, te weten het innen en beheren van milieuheffingen. |
| --- | --- |

(71)

Op basis van bovenstaande overwegingen concludeert de Commissie dat OeMAG door de staat belast is met een economische dienst van algemeen belang, te weten het innen en beheren van milieuheffingen.

| (72) | Gebruik van de middelen voor een wettelijk vastgelegd doel en zeggenschap over die middelen: De Commissie stelt vast dat OeMAG conform artikel 23 GEA voor het beheer van de inkomsten uit de verrekenprijs een speciale bankrekening moet gebruiken. De middelen die op deze bankrekening worden gestort, mogen uitsluitend voor de aankoop van groene elektriciteit worden gebruikt. OeMAG moet de minister voor Economie en Werk en de Oostenrijkse Rekenkamer te allen tijde inzage verschaffen in alle documenten die betrekking hebben op de desbetreffende bankrekening. Overeenkomstig artikel 15 GEA is de Oostenrijkse Rekenkamer daarnaast verplicht, los van de eigendomsstructuur van OeMAG, om ex-post-controles bij OeMAG uit te voeren. |
| --- | --- |

(72)

Gebruik van de middelen voor een wettelijk vastgelegd doel en zeggenschap over die middelen: De Commissie stelt vast dat OeMAG conform artikel 23 GEA voor het beheer van de inkomsten uit de verrekenprijs een speciale bankrekening moet gebruiken. De middelen die op deze bankrekening worden gestort, mogen uitsluitend voor de aankoop van groene elektriciteit worden gebruikt. OeMAG moet de minister voor Economie en Werk en de Oostenrijkse Rekenkamer te allen tijde inzage verschaffen in alle documenten die betrekking hebben op de desbetreffende bankrekening. Overeenkomstig artikel 15 GEA is de Oostenrijkse Rekenkamer daarnaast verplicht, los van de eigendomsstructuur van OeMAG, om ex-post-controles bij OeMAG uit te voeren.

| (73) | De Commissie concludeert hieruit dat OeMAG de middelen voor een wettelijk vastgelegd doel moet gebruiken en dat de staat een strenge controle over de besteding van die middelen uitoefent. |
| --- | --- |

(73)

De Commissie concludeert hieruit dat OeMAG de middelen voor een wettelijk vastgelegd doel moet gebruiken en dat de staat een strenge controle over de besteding van die middelen uitoefent.

| (74) | De Commissie komt derhalve tot de conclusie — overeenkomstig de zaken Essent en Steinike — dat de middelen die door OeMAG worden geïnd en beheerd, als staatsmiddelen moeten worden beschouwd. |
| --- | --- |

(74)

De Commissie komt derhalve tot de conclusie — overeenkomstig de zaken Essent en Steinike — dat de middelen die door OeMAG worden geïnd en beheerd, als staatsmiddelen moeten worden beschouwd.

| (75) | Oostenrijk heeft talrijke argumenten naar voren gebracht om aan te tonen dat de situatie van OeMAG vergelijkbaar is met die van PreussenElektra en niet met die van Essent. Uit de volgende overwegingen zal blijken dat die argumenten bij een nadere beschouwing geen stand houden. |
| --- | --- |

(75)

Oostenrijk heeft talrijke argumenten naar voren gebracht om aan te tonen dat de situatie van OeMAG vergelijkbaar is met die van PreussenElektra en niet met die van Essent. Uit de volgende overwegingen zal blijken dat die argumenten bij een nadere beschouwing geen stand houden.

| (76) | Allereerst wil de Commissie echter opmerken dat Oostenrijk de Wet op groene elektriciteit met de vroegere en huidige Duitse Wet op de hernieuwbare energie heeft vergeleken en daarnaast verwezen heeft naar het arrest PreussenElektra van het Europees Hof van Justitie van 13 maart 2001 (35). Die vergelijking is voor de onderhavige kwestie echter niet van belang. In het onderhavige besluit beoordeelt de Commissie slechts de voorgestelde maatregel en niet de Duitse of een vergelijkbare wetgeving, aangezien elke zaak op grond van zijn eigen omstandigheden moet worden beoordeeld. In ieder geval moet, met het oog op de aangevoerde argumenten, worden vastgesteld dat de Oostenrijkse wetgeving aanzienlijk afwijkt van de Duitse wet die in de zaak PreussenElektra werd beoordeeld. In het arrest PreussenElektra heeft het Hof vastgesteld dat uitsluitend voordelen die rechtstreeks door de staat worden toegekend dan wel voordelen die worden toegekend door een van overheidswege ingesteld of aangewezen publiek- of privaatrechtelijk lichaam, staatsmiddelen kunnen omvatten. Vervolgens heeft het Hof vastgesteld dat de aan particuliere elektriciteitsbedrijven opgelegde verplichting elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen af te nemen, geen enkele rechtstreekse of zijdelingse overdracht van staatsmiddelen met zich brengt. De onderhavige aangemelde regeling is derhalve niet gelijk aan de maatregelen die in het arrest PreussenElektra zijn beoordeeld. Zoals toegelicht in het besluit van 22 juli 2009 heeft de Commissie vastgesteld dat het Oostenrijkse stelsel middelen omvat die toerekenbaar zijn aan de staat. De Commissie heeft meer in het bijzonder vastgesteld dat het Oostenrijkse stelsel in zoverre van het Duitse stelsel afwijkt dat er een door de staat benoemd privaatrechtelijk lichaam (zoals OeMAG) als tussenliggende schakel voorzien is. Daarnaast volgt en controleert de staat het innen en verdelen van de middelen die door dit lichaam worden beheerd. Bovendien heeft de Commissie vastgesteld dat in het Oostenrijkse stelsel ook rechtstreekse betalingen van de overheid aan OeMAG mogelijk zouden kunnen zijn. |
| --- | --- |

(76)

Allereerst wil de Commissie echter opmerken dat Oostenrijk de Wet op groene elektriciteit met de vroegere en huidige Duitse Wet op de hernieuwbare energie heeft vergeleken en daarnaast verwezen heeft naar het arrest PreussenElektra van het Europees Hof van Justitie van 13 maart 2001 (35). Die vergelijking is voor de onderhavige kwestie echter niet van belang. In het onderhavige besluit beoordeelt de Commissie slechts de voorgestelde maatregel en niet de Duitse of een vergelijkbare wetgeving, aangezien elke zaak op grond van zijn eigen omstandigheden moet worden beoordeeld. In ieder geval moet, met het oog op de aangevoerde argumenten, worden vastgesteld dat de Oostenrijkse wetgeving aanzienlijk afwijkt van de Duitse wet die in de zaak PreussenElektra werd beoordeeld. In het arrest PreussenElektra heeft het Hof vastgesteld dat uitsluitend voordelen die rechtstreeks door de staat worden toegekend dan wel voordelen die worden toegekend door een van overheidswege ingesteld of aangewezen publiek- of privaatrechtelijk lichaam, staatsmiddelen kunnen omvatten. Vervolgens heeft het Hof vastgesteld dat de aan particuliere elektriciteitsbedrijven opgelegde verplichting elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen af te nemen, geen enkele rechtstreekse of zijdelingse overdracht van staatsmiddelen met zich brengt. De onderhavige aangemelde regeling is derhalve niet gelijk aan de maatregelen die in het arrest PreussenElektra zijn beoordeeld. Zoals toegelicht in het besluit van 22 juli 2009 heeft de Commissie vastgesteld dat het Oostenrijkse stelsel middelen omvat die toerekenbaar zijn aan de staat. De Commissie heeft meer in het bijzonder vastgesteld dat het Oostenrijkse stelsel in zoverre van het Duitse stelsel afwijkt dat er een door de staat benoemd privaatrechtelijk lichaam (zoals OeMAG) als tussenliggende schakel voorzien is. Daarnaast volgt en controleert de staat het innen en verdelen van de middelen die door dit lichaam worden beheerd. Bovendien heeft de Commissie vastgesteld dat in het Oostenrijkse stelsel ook rechtstreekse betalingen van de overheid aan OeMAG mogelijk zouden kunnen zijn.

| (77) | Met betrekking tot de Duitse Wet op hernieuwbare energie kan worden opgemerkt dat die wet geen onderwerp van de onderhavige aanmelding vormt en dat de Commissie deze maatregel tot nu toe ook niet heeft beoordeeld. Dat betekent dat de Commissie ook niet op de nadere bijzonderheden van een mogelijke analogie tussen de Wet op groene elektriciteit en de huidige Wet op hernieuwbare energie zal ingaan. |
| --- | --- |

(77)

Met betrekking tot de Duitse Wet op hernieuwbare energie kan worden opgemerkt dat die wet geen onderwerp van de onderhavige aanmelding vormt en dat de Commissie deze maatregel tot nu toe ook niet heeft beoordeeld. Dat betekent dat de Commissie ook niet op de nadere bijzonderheden van een mogelijke analogie tussen de Wet op groene elektriciteit en de huidige Wet op hernieuwbare energie zal ingaan.

| (78) | Oostenrijk betoogt verder dat OeMAG een particuliere onderneming en geen publiekrechtelijk lichaam is zoals de publiekrechtelijke lichamen waarop de arresten in de zaken Air France en Salvat Père betrekking hadden. De Oostenrijkse autoriteiten kunnen slechts controle over OeMAG uitoefenen via een ex-post-controle van de boekhouding of het intrekken van de concessie. |
| --- | --- |

(78)

Oostenrijk betoogt verder dat OeMAG een particuliere onderneming en geen publiekrechtelijk lichaam is zoals de publiekrechtelijke lichamen waarop de arresten in de zaken Air France en Salvat Père betrekking hadden. De Oostenrijkse autoriteiten kunnen slechts controle over OeMAG uitoefenen via een ex-post-controle van de boekhouding of het intrekken van de concessie.

| (79) | Onder verwijzing naar de zaak Essent wijst de Commissie er in dit verband op dat het irrelevant is of de overheid een particuliere of publieke instantie met het innen en beheren van de inkomsten heeft belast. Uit de toelichting van het Hof blijkt niet of de SEP een openbaar of particulier lichaam was, dus dit is niet van belang voor de beoordeling. Dit is ook in overeenstemming met punt 106 van de conclusie van AG Mengozzi in de zaak Essent en met het arrest van het Hof in de zaak Steinike (36). |
| --- | --- |

(79)

Onder verwijzing naar de zaak Essent wijst de Commissie er in dit verband op dat het irrelevant is of de overheid een particuliere of publieke instantie met het innen en beheren van de inkomsten heeft belast. Uit de toelichting van het Hof blijkt niet of de SEP een openbaar of particulier lichaam was, dus dit is niet van belang voor de beoordeling. Dit is ook in overeenstemming met punt 106 van de conclusie van AG Mengozzi in de zaak Essent en met het arrest van het Hof in de zaak Steinike (36).

| (80) | Het feit dat OeMAG een onderneming is die onder particuliere zeggenschap staat, sluit dus niet uit dat er sprake kan zijn van staatssteun. De doorslaggevende vraag is veeleer of OeMAG door de overheid belast is met het innen en beheren van belasting. |
| --- | --- |

(80)

Het feit dat OeMAG een onderneming is die onder particuliere zeggenschap staat, sluit dus niet uit dat er sprake kan zijn van staatssteun. De doorslaggevende vraag is veeleer of OeMAG door de overheid belast is met het innen en beheren van belasting.

| (81) | Oostenrijk geeft daarnaast aan dat eventuele verliezen van OeMAG niet ten laste van de overheidsbegroting komen, en dat de rol van de overheidsinstanties beperkt is tot het bepalen van de prijzen voor de aankoop en verkoop van groene elektriciteit. Dat betekent dat OeMAG niet op de overheidsbegroting drukt, hetgeen in de zaken Sloman Neptun en Pearle wel het geval was. |
| --- | --- |

(81)

Oostenrijk geeft daarnaast aan dat eventuele verliezen van OeMAG niet ten laste van de overheidsbegroting komen, en dat de rol van de overheidsinstanties beperkt is tot het bepalen van de prijzen voor de aankoop en verkoop van groene elektriciteit. Dat betekent dat OeMAG niet op de overheidsbegroting drukt, hetgeen in de zaken Sloman Neptun en Pearle wel het geval was.

| (82) | In dit verband benadrukt de Commissie, onder verwijzing naar de zaak Essent, dat de middelen die ter beschikking staan van particuliere instanties die door de overheid belast zijn met het innen en beheren van een heffing, als staatsmiddelen moeten worden aangemerkt. Derhalve houdt een verlaging van de heffing die door bepaalde ondernemingen aan die instantie verschuldigd is, op zich al een nadeel in voor de overheid. |
| --- | --- |

(82)

In dit verband benadrukt de Commissie, onder verwijzing naar de zaak Essent, dat de middelen die ter beschikking staan van particuliere instanties die door de overheid belast zijn met het innen en beheren van een heffing, als staatsmiddelen moeten worden aangemerkt. Derhalve houdt een verlaging van de heffing die door bepaalde ondernemingen aan die instantie verschuldigd is, op zich al een nadeel in voor de overheid.

| (83) | Met het oog op het argument van Oostenrijk dat Energie-Control GmbH geen beoordelingsvrijheid heeft wat de toekenning van vrijstellingen van de afnameverplichting betreft, wijst de Commissie op de toelichting van AG Mengozzi die in punt 109 van zijn conclusie in de zaak Essent van mening was dat het bij de beoordeling van de vraag of bepaalde middelen staatsmiddelen vormen, irrelevant is of de tussenpersoon die door de staat voor het innen en beheren van de heffing is aangewezen, over enige discretionaire marge beschikt. |
| --- | --- |

(83)

Met het oog op het argument van Oostenrijk dat Energie-Control GmbH geen beoordelingsvrijheid heeft wat de toekenning van vrijstellingen van de afnameverplichting betreft, wijst de Commissie op de toelichting van AG Mengozzi die in punt 109 van zijn conclusie in de zaak Essent van mening was dat het bij de beoordeling van de vraag of bepaalde middelen staatsmiddelen vormen, irrelevant is of de tussenpersoon die door de staat voor het innen en beheren van de heffing is aangewezen, over enige discretionaire marge beschikt.

| (84) | Het laatste argument van Oostenrijk op dit punt is dat het totaalbedrag dat de elektriciteitsleveranciers aan OeMAG betalen, niet door het vrijstellingsmechanisme wordt beïnvloed, omdat uitsluitend de verdeling van dat totaalbedrag over de verschillende categorieën eindafnemers verandert. Wat dit argument betreft, wijst de Commissie erop dat het feit dat de derving van overheidsinkomsten wordt gecompenseerd door inkomsten uit andere bronnen, irrelevant is voor de vraag of er sprake is van staatsmiddelen. Het is veeleer doorslaggevend dat een onderneming wordt begunstigd en dat deze begunstiging tot een verlies aan staatsinkomsten leidt. Het spreekt voor zich dat de staat uiteindelijk andere inkomstenbronnen zal moeten zoeken om dat verlies te compenseren. |
| --- | --- |

(84)

Het laatste argument van Oostenrijk op dit punt is dat het totaalbedrag dat de elektriciteitsleveranciers aan OeMAG betalen, niet door het vrijstellingsmechanisme wordt beïnvloed, omdat uitsluitend de verdeling van dat totaalbedrag over de verschillende categorieën eindafnemers verandert. Wat dit argument betreft, wijst de Commissie erop dat het feit dat de derving van overheidsinkomsten wordt gecompenseerd door inkomsten uit andere bronnen, irrelevant is voor de vraag of er sprake is van staatsmiddelen. Het is veeleer doorslaggevend dat een onderneming wordt begunstigd en dat deze begunstiging tot een verlies aan staatsinkomsten leidt. Het spreekt voor zich dat de staat uiteindelijk andere inkomstenbronnen zal moeten zoeken om dat verlies te compenseren.

| (85) | De Commissie komt derhalve tot de conclusie dat de situatie in het onderhavige geval overeenkomt met de feiten zoals die in de arresten Essent en Steinike zijn onderzocht; er is aan alle criteria voldaan die in beide laatstgenoemde zaken zijn geformuleerd om te bepalen of er sprake is van staatsmiddelen. Derhalve is de te beoordelen maatregel met staatsmiddelen gefinancierd. |
| --- | --- |

(85)

De Commissie komt derhalve tot de conclusie dat de situatie in het onderhavige geval overeenkomt met de feiten zoals die in de arresten Essent en Steinike zijn onderzocht; er is aan alle criteria voldaan die in beide laatstgenoemde zaken zijn geformuleerd om te bepalen of er sprake is van staatsmiddelen. Derhalve is de te beoordelen maatregel met staatsmiddelen gefinancierd.

| (86) | Het gebruik van de middelen waarover OeMAG de beschikking heeft, is wettelijk door de GEA geregeld. Dat betekent dat het gebruik van die middelen aan de staat kan worden toegerekend. |
| --- | --- |

(86)

Het gebruik van de middelen waarover OeMAG de beschikking heeft, is wettelijk door de GEA geregeld. Dat betekent dat het gebruik van die middelen aan de staat kan worden toegerekend.

| (87) | Op grond van het bovenstaande kan worden geconcludeerd dat het vrijstellingmechanisme tot een verlies aan staatsmiddelen leidt en dat dit verlies aan de staat kan worden toegerekend. |
| --- | --- |

(87)

Op grond van het bovenstaande kan worden geconcludeerd dat het vrijstellingmechanisme tot een verlies aan staatsmiddelen leidt en dat dit verlies aan de staat kan worden toegerekend.

5.1.3.   Selectiviteit van de maatregel

| (88) | De Commissie wijst erop dat een maatregel — theoretisch gezien — zowel wat de ondernemingen als de economische sector betreft weliswaar neutraal kan lijken, maar dat deze — in de praktijk — toch selectief kan zijn. |
| --- | --- |

(88)

De Commissie wijst erop dat een maatregel — theoretisch gezien — zowel wat de ondernemingen als de economische sector betreft weliswaar neutraal kan lijken, maar dat deze — in de praktijk — toch selectief kan zijn.

| (89) | Oostenrijk is van mening dat het vrijstellingsmechanisme geen staatssteun vormt, omdat het niet selectief is en het veeleer om een algemene maatregel gaat waarvan alle ondernemingen en economische sectoren gebruik kunnen maken. In de eerste plaats stelt Oostenrijk dat er door de drempel van 0,5 % in de aangemelde regeling geen beperkingen worden gecreëerd voor bepaalde productiesectoren of voor ondernemingen van een bepaalde omvang en dat de regeling ook geen andere selectieve criteria bevat (37). In de tweede plaats voert Oostenrijk aan dat er de facto door 2 300 bedrijven uit 19 verschillende economische sectoren van de maatregel gebruik is gemaakt, waaruit blijkt dat die maatregel — in de praktijk — voor alle ondernemingen en economische sectoren toegankelijk is. |
| --- | --- |

(89)

Oostenrijk is van mening dat het vrijstellingsmechanisme geen staatssteun vormt, omdat het niet selectief is en het veeleer om een algemene maatregel gaat waarvan alle ondernemingen en economische sectoren gebruik kunnen maken. In de eerste plaats stelt Oostenrijk dat er door de drempel van 0,5 % in de aangemelde regeling geen beperkingen worden gecreëerd voor bepaalde productiesectoren of voor ondernemingen van een bepaalde omvang en dat de regeling ook geen andere selectieve criteria bevat (37). In de tweede plaats voert Oostenrijk aan dat er de facto door 2 300 bedrijven uit 19 verschillende economische sectoren van de maatregel gebruik is gemaakt, waaruit blijkt dat die maatregel — in de praktijk — voor alle ondernemingen en economische sectoren toegankelijk is.

| (90) | Een maatregel is selectief wanneer hierdoor slechts bepaalde bedrijven of economische sectoren worden begunstigd. Een maatregel is daarentegen niet selectief wanneer alle ondernemingen in het betreffende land ervan kunnen profiteren. |
| --- | --- |

(90)

Een maatregel is selectief wanneer hierdoor slechts bepaalde bedrijven of economische sectoren worden begunstigd. Een maatregel is daarentegen niet selectief wanneer alle ondernemingen in het betreffende land ervan kunnen profiteren.

| (91) | Wat de eerste argumentatie van Oostenrijk betreft, constateert de Commissie dat de 0,5 %-drempel op zich niet toereikend is om de aangemelde regeling als een algemene maatregel aan te kunnen merken. Integendeel, de Commissie concludeert dat, als gevolg van deze drempel, niet alle ondernemingen in Oostenrijk van de aangemelde maatregel gebruik kunnen maken. |
| --- | --- |

(91)

Wat de eerste argumentatie van Oostenrijk betreft, constateert de Commissie dat de 0,5 %-drempel op zich niet toereikend is om de aangemelde regeling als een algemene maatregel aan te kunnen merken. Integendeel, de Commissie concludeert dat, als gevolg van deze drempel, niet alle ondernemingen in Oostenrijk van de aangemelde maatregel gebruik kunnen maken.

| (92) | Oostenrijk stelt dat de aangemelde maatregel is voorbehouden aan ondernemingen waarvan de kosten als gevolg van hun bijdrage aan de bevordering van het gebruik van groene elektriciteit met meer dan 0,5 % van hun nettoproductiewaarde toenemen. De Commissie stelt vast dat deze randvoorwaarden in hoge mate overeenkomen met de definitie van energie-intensieve productiesectoren in artikel 17, lid 1, onder a), van de richtlijn energiebelasting (38). Oostenrijk voert echter aan dat de 0,5 %-drempel geen reden is om de aangemelde maatregel als selectief aan te merken. Oostenrijk is van mening dat dit standpunt ondersteund wordt door het Hof in zijn arrest Adria Wien. In dit arrest toetste het Hof een (gedeeltelijke) restitutie van de energieheffingen voor ondernemingen ten aanzien waarvan die heffingen meer dan 0,35 % van hun nettoproductiewaarde uitmaakten. Het Hof concludeerde in dat verband als volgt: „Nationale maatregelen die voorzien in gedeeltelijke restitutie van energieheffingen op aardgas en elektriciteit zijn geen steunmaatregelen in de zin van artikel 92 van het Verdrag [...] [thans artikel 107 VWEU], indien zij van toepassing zijn op alle ondernemingen op het nationale grondgebied, ongeacht de aard van hun activiteiten” (39). |
| --- | --- |

(92)

Oostenrijk stelt dat de aangemelde maatregel is voorbehouden aan ondernemingen waarvan de kosten als gevolg van hun bijdrage aan de bevordering van het gebruik van groene elektriciteit met meer dan 0,5 % van hun nettoproductiewaarde toenemen. De Commissie stelt vast dat deze randvoorwaarden in hoge mate overeenkomen met de definitie van energie-intensieve productiesectoren in artikel 17, lid 1, onder a), van de richtlijn energiebelasting (38). Oostenrijk voert echter aan dat de 0,5 %-drempel geen reden is om de aangemelde maatregel als selectief aan te merken. Oostenrijk is van mening dat dit standpunt ondersteund wordt door het Hof in zijn arrest Adria Wien. In dit arrest toetste het Hof een (gedeeltelijke) restitutie van de energieheffingen voor ondernemingen ten aanzien waarvan die heffingen meer dan 0,35 % van hun nettoproductiewaarde uitmaakten. Het Hof concludeerde in dat verband als volgt: „Nationale maatregelen die voorzien in gedeeltelijke restitutie van energieheffingen op aardgas en elektriciteit zijn geen steunmaatregelen in de zin van artikel 92 van het Verdrag [...] [thans artikel 107 VWEU], indien zij van toepassing zijn op alle ondernemingen op het nationale grondgebied, ongeacht de aard van hun activiteiten” (39).

| (93) | De Commissie is echter van mening dat dit arrest niet uitsluit dat de 0,5 %-drempel in de onderhavige zaak als selectief moet worden aangemerkt. De Commissie constateert dat het arrest betrekking had op het verzoek van een Oostenrijks Gerechtshof om een prejudiciële beslissing over de bestaande regeling voor energierestituties. Het Oostenrijkse Gerechtshof had twee vragen voorgelegd: de eerste vraag was of de teruggaaf van energieheffingen in het kader van de bestaande regeling als selectief moest worden beschouwd, omdat deze uitsluitend van toepassing was op ondernemingen die stoffelijke goederen produceerden. In de tweede plaats was de (hypothetische) vraag voorgelegd hoe het Hof een heffingsrestitutie zou beoordelen die niet beperkt was tot ondernemingen die voornamelijk stoffelijke economische goederen produceerden, maar op alle ondernemingen, ongeacht de aard van hun activiteiten. |
| --- | --- |

(93)

De Commissie is echter van mening dat dit arrest niet uitsluit dat de 0,5 %-drempel in de onderhavige zaak als selectief moet worden aangemerkt. De Commissie constateert dat het arrest betrekking had op het verzoek van een Oostenrijks Gerechtshof om een prejudiciële beslissing over de bestaande regeling voor energierestituties. Het Oostenrijkse Gerechtshof had twee vragen voorgelegd: de eerste vraag was of de teruggaaf van energieheffingen in het kader van de bestaande regeling als selectief moest worden beschouwd, omdat deze uitsluitend van toepassing was op ondernemingen die stoffelijke goederen produceerden. In de tweede plaats was de (hypothetische) vraag voorgelegd hoe het Hof een heffingsrestitutie zou beoordelen die niet beperkt was tot ondernemingen die voornamelijk stoffelijke economische goederen produceerden, maar op alle ondernemingen, ongeacht de aard van hun activiteiten.

| (94) | Met betrekking tot de eerste vraag heeft het Hof vastgesteld dat de maatregel, vanwege de beperking van de heffingsrestitutie tot ondernemingen die stoffelijke economische goederen produceren, selectief van aard was. Wat de tweede vraag betreft, hoe het Hof een heffingsrestitutie zou beoordelen die voor alle economische sectoren openstaat, was het antwoord van het Hof algemeen van aard: een maatregel is selectief wanneer deze bepaalde ondernemingen of producties begunstigt, terwijl een maatregel niet selectief is als deze zonder onderscheid alle ondernemingen op het nationale grondgebied begunstigt (40). Aansluitend concludeerde het Hof dat nationale maatregelen geen staatssteun vormen „...indien zij van toepassing zijn op alle ondernemingen op het nationale grondgebied, ongeacht de aard van hun activiteiten” (41). Het Hof heeft echter niet vastgesteld of een maatregel die een 0,35 %-drempel hanteert, naar zijn mening ook daadwerkelijk op alle ondernemingen van toepassing is. Dit wordt bevestigd door AG Jacobs in zijn conclusie inzake het aansluitende arrest van het Hof: „... dat de gevolgen van de 0,35 % drempel door het Hof in het arrest Adria-Wien Pipeline ... niet zijn onderzocht” (42). Het Hof moest immers niet beoordelen of het vrijstellingsmechanisme op zich (d.w.z. zonder de beperking tot ondernemingen die voornamelijk stoffelijke economische goederen produceren) in feite selectief was. Het Hof heeft derhalve niet uitgesloten dat de 0,35 %-drempel selectief is indien die ertoe leidt dat de maatregel in feite niet voor alle ondernemingen op het nationale grondgebied zou gelden. |
| --- | --- |

(94)

Met betrekking tot de eerste vraag heeft het Hof vastgesteld dat de maatregel, vanwege de beperking van de heffingsrestitutie tot ondernemingen die stoffelijke economische goederen produceren, selectief van aard was. Wat de tweede vraag betreft, hoe het Hof een heffingsrestitutie zou beoordelen die voor alle economische sectoren openstaat, was het antwoord van het Hof algemeen van aard: een maatregel is selectief wanneer deze bepaalde ondernemingen of producties begunstigt, terwijl een maatregel niet selectief is als deze zonder onderscheid alle ondernemingen op het nationale grondgebied begunstigt (40). Aansluitend concludeerde het Hof dat nationale maatregelen geen staatssteun vormen „...indien zij van toepassing zijn op alle ondernemingen op het nationale grondgebied, ongeacht de aard van hun activiteiten” (41). Het Hof heeft echter niet vastgesteld of een maatregel die een 0,35 %-drempel hanteert, naar zijn mening ook daadwerkelijk op alle ondernemingen van toepassing is. Dit wordt bevestigd door AG Jacobs in zijn conclusie inzake het aansluitende arrest van het Hof: „... dat de gevolgen van de 0,35 % drempel door het Hof in het arrest Adria-Wien Pipeline ... niet zijn onderzocht” (42). Het Hof moest immers niet beoordelen of het vrijstellingsmechanisme op zich (d.w.z. zonder de beperking tot ondernemingen die voornamelijk stoffelijke economische goederen produceren) in feite selectief was. Het Hof heeft derhalve niet uitgesloten dat de 0,35 %-drempel selectief is indien die ertoe leidt dat de maatregel in feite niet voor alle ondernemingen op het nationale grondgebied zou gelden.

| (95) | De Commissie is daarentegen van mening dat het Hof bepaalde aanknopingspunten heeft gegeven die erop wijzen dat een dergelijke drempel een selectieve werking zou kunnen hebben, ook wanneer de maatregel eventueel op een reeks verschillende economische sectoren van toepassing is. Zo heeft het Hof in zijn antwoord op de tweede vraag meer in het bijzonder vastgesteld dat noch het grote aantal begunstigde ondernemingen, noch de verscheidenheid en het belang van de sectoren waartoe deze ondernemingen behoren, aanleiding kunnen zijn om een overheidsinitiatief als algemene maatregel van economische politiek te beschouwen (43). Daarnaast heeft de Commissie vastgesteld dat een groot aantal niet-sectorspecifieke maatregelen op grond van de jurisprudentie van het Hof als selectief kunnen worden aangemerkt, wanneer zij — de facto — niet van toepassing zijn op alle ondernemingen op het nationale grondgebied (44). Uit het vorenstaande blijkt dat ook maatregelen die voor alle economische sectoren gelden, om die reden als selectief kunnen worden aangemerkt wanneer niet alle ondernemingen op het nationale grondgebied een beroep op die maatregel kunnen doen. |
| --- | --- |

(95)

De Commissie is daarentegen van mening dat het Hof bepaalde aanknopingspunten heeft gegeven die erop wijzen dat een dergelijke drempel een selectieve werking zou kunnen hebben, ook wanneer de maatregel eventueel op een reeks verschillende economische sectoren van toepassing is. Zo heeft het Hof in zijn antwoord op de tweede vraag meer in het bijzonder vastgesteld dat noch het grote aantal begunstigde ondernemingen, noch de verscheidenheid en het belang van de sectoren waartoe deze ondernemingen behoren, aanleiding kunnen zijn om een overheidsinitiatief als algemene maatregel van economische politiek te beschouwen (43). Daarnaast heeft de Commissie vastgesteld dat een groot aantal niet-sectorspecifieke maatregelen op grond van de jurisprudentie van het Hof als selectief kunnen worden aangemerkt, wanneer zij — de facto — niet van toepassing zijn op alle ondernemingen op het nationale grondgebied (44). Uit het vorenstaande blijkt dat ook maatregelen die voor alle economische sectoren gelden, om die reden als selectief kunnen worden aangemerkt wanneer niet alle ondernemingen op het nationale grondgebied een beroep op die maatregel kunnen doen.

| (96) | Dit standpunt komt ook in een besluit van de Commissie over de Oostenrijkse energiebelastingrestitutie naar voren (45). Naar aanleiding van eerder genoemd arrest heeft Oostenrijk de maatregel zodanig uitgebreid dat ondernemingen uit alle economische sectoren voortaan een beroep op de energiebelastingrestitutie kunnen doen. Ook in haar beoordeling van de herziene regeling bleef de Commissie echter van mening dat de maatregel selectief was. Formeel kwamen weliswaar alle ondernemingen voor die restitutie in aanmerking, maar in feite kwam die restitutie alleen maar ten goede aan ondernemingen die in verhouding tot hun nettoproductiewaarde een hoog energieverbruik hadden (46). De Commissie concludeerde derhalve dat de energiebelastingrestitutie als onwettige (d.w.z. niet aangemelde) staatssteun moet worden beschouwd die niet met de interne markt verenigbaar is (47). |
| --- | --- |

(96)

Dit standpunt komt ook in een besluit van de Commissie over de Oostenrijkse energiebelastingrestitutie naar voren (45). Naar aanleiding van eerder genoemd arrest heeft Oostenrijk de maatregel zodanig uitgebreid dat ondernemingen uit alle economische sectoren voortaan een beroep op de energiebelastingrestitutie kunnen doen. Ook in haar beoordeling van de herziene regeling bleef de Commissie echter van mening dat de maatregel selectief was. Formeel kwamen weliswaar alle ondernemingen voor die restitutie in aanmerking, maar in feite kwam die restitutie alleen maar ten goede aan ondernemingen die in verhouding tot hun nettoproductiewaarde een hoog energieverbruik hadden (46). De Commissie concludeerde derhalve dat de energiebelastingrestitutie als onwettige (d.w.z. niet aangemelde) staatssteun moet worden beschouwd die niet met de interne markt verenigbaar is (47).

| (97) | Als gevolg van de beschikking van de Commissie heeft het Oostenrijkse Verwaltungsgerichtshof later om een prejudiciële beslissing van het Hof verzocht (48). De vragen die het Verwaltungsgerichtshof daarbij heeft voorgelegd, hadden betrekking op het toepassingsgebied van de gevolgen van de onwettigheid van de restitutie van energieheffingen, waarbij het Hof het aspect van de selectiviteit niet opnieuw heeft getoetst. Dit aspect kwam daarentegen wel aan de orde in de opmerkingen van de advocaat-generaal. In zijn conclusie stelde de AG vast: „Derhalve zou, zoals de Commissie opmerkt, het slechts verlenen van restituties aan dienstverlenende ondernemingen (naast productiebedrijven) die daarvan niet op grond van de drempel van 0,35 % waren uitgesloten, er alleen toe leiden dat de kring van steunontvangers wordt vergroot. Het zou echter de steunmaatregelen niet beroven van hun gevolgen als zodanig, omdat er nog steeds een selectiviteitscriterium zou bestaan” (49). De AG concludeerde daarnaast als volgt: „De redenering van de Commissie in haar beschikking van 2004 is overtuigend ten aanzien van de selectieve aard van de 0,35 % drempel in het gewijzigde stelsel ...” (50). |
| --- | --- |

(97)

Als gevolg van de beschikking van de Commissie heeft het Oostenrijkse Verwaltungsgerichtshof later om een prejudiciële beslissing van het Hof verzocht (48). De vragen die het Verwaltungsgerichtshof daarbij heeft voorgelegd, hadden betrekking op het toepassingsgebied van de gevolgen van de onwettigheid van de restitutie van energieheffingen, waarbij het Hof het aspect van de selectiviteit niet opnieuw heeft getoetst. Dit aspect kwam daarentegen wel aan de orde in de opmerkingen van de advocaat-generaal. In zijn conclusie stelde de AG vast: „Derhalve zou, zoals de Commissie opmerkt, het slechts verlenen van restituties aan dienstverlenende ondernemingen (naast productiebedrijven) die daarvan niet op grond van de drempel van 0,35 % waren uitgesloten, er alleen toe leiden dat de kring van steunontvangers wordt vergroot. Het zou echter de steunmaatregelen niet beroven van hun gevolgen als zodanig, omdat er nog steeds een selectiviteitscriterium zou bestaan” (49). De AG concludeerde daarnaast als volgt: „De redenering van de Commissie in haar beschikking van 2004 is overtuigend ten aanzien van de selectieve aard van de 0,35 % drempel in het gewijzigde stelsel ...” (50).

| (98) | De Commissie concludeert uit het bovenstaande dat de 0,5 %-drempel in het onderhavige geval als selectiecriterium fungeert, aangezien een beroep op de aangemelde maatregel in feite beperkt wordt tot energie-intensieve ondernemingen terwijl niet-energie-intensieve ondernemingen hiervan uitgesloten worden. Los van het aantal economische sectoren dat van de maatregel profiteert, leidt de drempel op zich er dus toe dat de aangemelde maatregel niet aan alle ondernemingen op het nationale grondgebied ten goede komt. Dat betekent dat de maatregel door die drempel een selectief karakter krijgt. |
| --- | --- |

(98)

De Commissie concludeert uit het bovenstaande dat de 0,5 %-drempel in het onderhavige geval als selectiecriterium fungeert, aangezien een beroep op de aangemelde maatregel in feite beperkt wordt tot energie-intensieve ondernemingen terwijl niet-energie-intensieve ondernemingen hiervan uitgesloten worden. Los van het aantal economische sectoren dat van de maatregel profiteert, leidt de drempel op zich er dus toe dat de aangemelde maatregel niet aan alle ondernemingen op het nationale grondgebied ten goede komt. Dat betekent dat de maatregel door die drempel een selectief karakter krijgt.

| (99) | De Commissie stelt bovendien vast dat uitsluitend ondernemingen een beroep kunnen doen op het te beoordelen vrijstellingsmechanisme die op grond van de Oostenrijkse Wet op de energiebelastingrestitutie in aanmerking komen voor die restitutie (de betreffende wet is beoordeeld in het kader van de beschikking van de Commissie inzake staatssteunmaatregel C-33/03). De argumentatie van de Commissie in de betreffende beschikking is onverminderd van toepassing op het onderhavige geval. |
| --- | --- |

(99)

De Commissie stelt bovendien vast dat uitsluitend ondernemingen een beroep kunnen doen op het te beoordelen vrijstellingsmechanisme die op grond van de Oostenrijkse Wet op de energiebelastingrestitutie in aanmerking komen voor die restitutie (de betreffende wet is beoordeeld in het kader van de beschikking van de Commissie inzake staatssteunmaatregel C-33/03). De argumentatie van de Commissie in de betreffende beschikking is onverminderd van toepassing op het onderhavige geval.

| (100) | Wat de tweede argumentatie van Oostenrijk betreft, constateert de Commissie dat de aangemelde maatregel ook selectief is omdat deze in feite vooral gericht is op een beperkt aantal ondernemingen dat bepaalde energie-intensieve goederen produceert. De Commissie constateert op grond van de jurisprudentie van het Hof dat een maatregel niet op grond van de oorzaken of doeleinden beoordeeld moet worden, maar aan de hand van de gevolgen (51). Ook wanneer een maatregel formeel aan alle economische sectoren en ondernemingen ten goede komt, kan deze nog als selectief aangemerkt worden wanneer zij niet de facto aan alle ondernemingen op het nationale grondgebied ten goede komt. Het Hof oordeelde in dit verband: „Noch op grond van het grote aantal begunstigde ondernemingen, noch op grond van de verscheidenheid en het belang van de industriële sectoren waartoe deze ondernemingen behoren, kan worden aangenomen dat [deze regeling] ... een algemene maatregel van economische politiek is” (52). |
| --- | --- |

(100)

Wat de tweede argumentatie van Oostenrijk betreft, constateert de Commissie dat de aangemelde maatregel ook selectief is omdat deze in feite vooral gericht is op een beperkt aantal ondernemingen dat bepaalde energie-intensieve goederen produceert. De Commissie constateert op grond van de jurisprudentie van het Hof dat een maatregel niet op grond van de oorzaken of doeleinden beoordeeld moet worden, maar aan de hand van de gevolgen (51). Ook wanneer een maatregel formeel aan alle economische sectoren en ondernemingen ten goede komt, kan deze nog als selectief aangemerkt worden wanneer zij niet de facto aan alle ondernemingen op het nationale grondgebied ten goede komt. Het Hof oordeelde in dit verband: „Noch op grond van het grote aantal begunstigde ondernemingen, noch op grond van de verscheidenheid en het belang van de industriële sectoren waartoe deze ondernemingen behoren, kan worden aangenomen dat [deze regeling] ... een algemene maatregel van economische politiek is” (52).

| (101) | Bij haar toetsing heeft de Commissie vastgesteld dat de aangemelde regeling vooral gericht is op een zeer beperkt aantal ondernemingen, voor het merendeel productiebedrijven. In dit verband heeft Oostenrijk op 9 september 2010 gegevens overgelegd die betrekking hadden op de toenmalige toepassing van de regeling die voorzag in steunintensiteiten die lager waren dan de aanmeldingsdrempels. Volgens deze gegevens hebben van de circa 300 000 Oostenrijkse bedrijven rond 2 000 een beroep op de regeling gedaan (dat is minder dan 1 % van alle Oostenrijkse bedrijven). Daarnaast komt in het kader van de huidige toepassing van de regeling circa 66 % van de middelen ten goede aan ondernemingen die zich met de „productie van goederen” bezighouden (53). Met het oog op de situatie dat Oostenrijk de steunintensiteiten boven de „de minimis”-drempels zou verhogen (dus beneden de drempels die op dit moment voorlopig worden toegepast), heeft de Commissie daarnaast vastgesteld dat de maatregel dan waarschijnlijk nog meer op ondernemingen gericht zal zijn die in de goederenproductie actief zijn. Uit de door Oostenrijk verstrekte gegevens blijkt namelijk dat slechts twaalf ondernemingen van hogere steunintensiteiten zouden profiteren ten opzichte van de huidige versie van de regeling; slechts twee van die ondernemingen zijn in de vervoerssector actief, terwijl de overige tien zich met goederenproductie bezighouden (54). |
| --- | --- |

(101)

Bij haar toetsing heeft de Commissie vastgesteld dat de aangemelde regeling vooral gericht is op een zeer beperkt aantal ondernemingen, voor het merendeel productiebedrijven. In dit verband heeft Oostenrijk op 9 september 2010 gegevens overgelegd die betrekking hadden op de toenmalige toepassing van de regeling die voorzag in steunintensiteiten die lager waren dan de aanmeldingsdrempels. Volgens deze gegevens hebben van de circa 300 000 Oostenrijkse bedrijven rond 2 000 een beroep op de regeling gedaan (dat is minder dan 1 % van alle Oostenrijkse bedrijven). Daarnaast komt in het kader van de huidige toepassing van de regeling circa 66 % van de middelen ten goede aan ondernemingen die zich met de „productie van goederen” bezighouden (53). Met het oog op de situatie dat Oostenrijk de steunintensiteiten boven de „de minimis”-drempels zou verhogen (dus beneden de drempels die op dit moment voorlopig worden toegepast), heeft de Commissie daarnaast vastgesteld dat de maatregel dan waarschijnlijk nog meer op ondernemingen gericht zal zijn die in de goederenproductie actief zijn. Uit de door Oostenrijk verstrekte gegevens blijkt namelijk dat slechts twaalf ondernemingen van hogere steunintensiteiten zouden profiteren ten opzichte van de huidige versie van de regeling; slechts twee van die ondernemingen zijn in de vervoerssector actief, terwijl de overige tien zich met goederenproductie bezighouden (54).

| (102) | Uit de voorgaande overwegingen concludeert de Commissie dat de aangemelde regeling niet, of slechts in geringe mate ten goede zal komen aan de meerderheid van de bedrijven in de Oostenrijkse economie en dat hoofdzakelijk ondernemingen in één bepaalde sector, de productie van goederen, van die regeling zullen profiteren. Los van het aantal economische sectoren dat van de maatregel zou kunnen profiteren, blijkt de maatregel zich voornamelijk te concentreren op ondernemingen die goederen produceren, hetgeen betekent dat de maatregel de facto als selectief moet worden aangemerkt. |
| --- | --- |

(102)

Uit de voorgaande overwegingen concludeert de Commissie dat de aangemelde regeling niet, of slechts in geringe mate ten goede zal komen aan de meerderheid van de bedrijven in de Oostenrijkse economie en dat hoofdzakelijk ondernemingen in één bepaalde sector, de productie van goederen, van die regeling zullen profiteren. Los van het aantal economische sectoren dat van de maatregel zou kunnen profiteren, blijkt de maatregel zich voornamelijk te concentreren op ondernemingen die goederen produceren, hetgeen betekent dat de maatregel de facto als selectief moet worden aangemerkt.

| (103) | Uit de voorgaande overwegingen concludeert de Commissie dat het aangemelde vrijstellingsmechanisme selectief is, omdat er enerzijds een 5 %-drempel is voorzien, waardoor de maatregel voorbehouden is aan energie-intensieve ondernemingen, terwijl het anderzijds voornamelijk ondernemingen betreft die zich bezighouden met de productie van goederen. |
| --- | --- |

(103)

Uit de voorgaande overwegingen concludeert de Commissie dat het aangemelde vrijstellingsmechanisme selectief is, omdat er enerzijds een 5 %-drempel is voorzien, waardoor de maatregel voorbehouden is aan energie-intensieve ondernemingen, terwijl het anderzijds voornamelijk ondernemingen betreft die zich bezighouden met de productie van goederen.

| (104) | De Commissie stelt vast dat een maatregel, ondanks zijn selectieve karakter, niet aan de selectiviteitsvoorwaarde voldoet wanneer dit door zijn aard of door de algemene opzet van het stelsel waartoe hij behoort, gerechtvaardigd is (55). De Commissie blijft zich op het standpunt stellen dat het vaste jurisprudentie van het Hof is dat de betreffende lidstaat dit dient aan te tonen (56). |
| --- | --- |

(104)

De Commissie stelt vast dat een maatregel, ondanks zijn selectieve karakter, niet aan de selectiviteitsvoorwaarde voldoet wanneer dit door zijn aard of door de algemene opzet van het stelsel waartoe hij behoort, gerechtvaardigd is (55). De Commissie blijft zich op het standpunt stellen dat het vaste jurisprudentie van het Hof is dat de betreffende lidstaat dit dient aan te tonen (56).

| (105) | Uit de toelichting van het Hof blijkt dat hierbij een onderscheid moet worden gemaakt tussen de doelstellingen van een specifiek belastingstelsel die buiten dat stelsel zijn gelegen, en de voor het bereiken van dergelijke doelstellingen noodzakelijke mechanismen die inherent zijn aan het belastingstelsel zelf. Alleen de laatstgenoemde mechanismen komen in aanmerking als mogelijke rechtvaardiging van een maatregel op grond van de aard c.q. de algemene opzet van het belastingstelsel waarvan hij deel uitmaakt (57). De extrinsieke doelstellingen moeten in het kader van de toetsing van de verenigbaarheid in aanmerking worden genomen (58). |
| --- | --- |

(105)

Uit de toelichting van het Hof blijkt dat hierbij een onderscheid moet worden gemaakt tussen de doelstellingen van een specifiek belastingstelsel die buiten dat stelsel zijn gelegen, en de voor het bereiken van dergelijke doelstellingen noodzakelijke mechanismen die inherent zijn aan het belastingstelsel zelf. Alleen de laatstgenoemde mechanismen komen in aanmerking als mogelijke rechtvaardiging van een maatregel op grond van de aard c.q. de algemene opzet van het belastingstelsel waarvan hij deel uitmaakt (57). De extrinsieke doelstellingen moeten in het kader van de toetsing van de verenigbaarheid in aanmerking worden genomen (58).

| (106) | Oostenrijk is van mening dat de differentiatie van de bijdragen op grond van artikel 22c GEA bedoeld is om rekening te houden met de capaciteiten van de ondernemingen in samenhang met de betaling van aanvullende heffingen. Daarnaast worden de milieuvoordelen die in de GEA zijn voorzien, door het vrijstellingsmechanisme niet nadelig beïnvloed, aangezien de bijdragen voor de steun van de productie van groene elektriciteit niet omlaag gaan. Het creëren van een duurzaam financieringsmechanisme voor groene elektriciteit is uitsluitend mogelijk door een verlaging van de milieukosten voor bepaalde ondernemingen; dat mechanisme is onontbeerlijk voor het bevorderen van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

(106)

Oostenrijk is van mening dat de differentiatie van de bijdragen op grond van artikel 22c GEA bedoeld is om rekening te houden met de capaciteiten van de ondernemingen in samenhang met de betaling van aanvullende heffingen. Daarnaast worden de milieuvoordelen die in de GEA zijn voorzien, door het vrijstellingsmechanisme niet nadelig beïnvloed, aangezien de bijdragen voor de steun van de productie van groene elektriciteit niet omlaag gaan. Het creëren van een duurzaam financieringsmechanisme voor groene elektriciteit is uitsluitend mogelijk door een verlaging van de milieukosten voor bepaalde ondernemingen; dat mechanisme is onontbeerlijk voor het bevorderen van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen.

| (107) | De Commissie constateert in dit verband dat de intrinsieke doelstelling van het stelsel, dat gebaseerd is op verrekenprijzen, kan worden omschreven als het genereren van inkomsten die met name voor het bevorderen van hernieuwbare energieën moeten worden gebruikt. Het vrijstellingsmechanisme is daarentegen gebaseerd op de doelstelling om het concurrentievermogen van energie-intensieve ondernemingen te verbeteren door hen een lagere elektriciteitsprijs te laten betalen, waarmee tegelijkertijd getracht wordt om de acceptatie van het op verrekenprijzen gebaseerde stelsel te vergroten. Dat betekent dat er naar de verwezenlijking van een doel wordt gestreefd dat geen verband houdt met de opzet en de algemene structuur van het stelsel. |
| --- | --- |

(107)

De Commissie constateert in dit verband dat de intrinsieke doelstelling van het stelsel, dat gebaseerd is op verrekenprijzen, kan worden omschreven als het genereren van inkomsten die met name voor het bevorderen van hernieuwbare energieën moeten worden gebruikt. Het vrijstellingsmechanisme is daarentegen gebaseerd op de doelstelling om het concurrentievermogen van energie-intensieve ondernemingen te verbeteren door hen een lagere elektriciteitsprijs te laten betalen, waarmee tegelijkertijd getracht wordt om de acceptatie van het op verrekenprijzen gebaseerde stelsel te vergroten. Dat betekent dat er naar de verwezenlijking van een doel wordt gestreefd dat geen verband houdt met de opzet en de algemene structuur van het stelsel.

| (108) | Op grond van de jurisprudentie van het Hof kan het verwezenlijken van een dergelijk extern doel niet dienen als rechtvaardiging voor een maatregel op grond van de aard c.q. algemene opzet van het belastingstelsel (59). Dit kan uitsluitend nader beoordeeld worden in het kader van de toetsing van de verenigbaarheid (60). |
| --- | --- |

(108)

Op grond van de jurisprudentie van het Hof kan het verwezenlijken van een dergelijk extern doel niet dienen als rechtvaardiging voor een maatregel op grond van de aard c.q. algemene opzet van het belastingstelsel (59). Dit kan uitsluitend nader beoordeeld worden in het kader van de toetsing van de verenigbaarheid (60).

| (109) | Oostenrijk heeft zich op twee beschikkingen inzake staatssteun beroepen om het argument te staven dat het vrijstellingsmechanisme op grond van de opzet en de algemene structuur van het stelsel gerechtvaardigd zou zijn. De Commissie constateert echter dat het in beide zaken een andere situatie betrof. In beschikking N 271/06 over de belastingvoorschriften in Denemarken in verband met warmteoverschotten stond het waarborgen van de neutraliteit van de fiscale behandeling van alle energieproducten centraal en niet het verbeteren van het concurrentievermogen. Beschikking N 820/06 inzake belastingvrijstellingen in Duitsland voor energieproducten met een duaal gebruik had betrekking op het beginsel om alleen energieproducten die als brandstof worden gebruikt, fiscaal te belasten. |
| --- | --- |

(109)

Oostenrijk heeft zich op twee beschikkingen inzake staatssteun beroepen om het argument te staven dat het vrijstellingsmechanisme op grond van de opzet en de algemene structuur van het stelsel gerechtvaardigd zou zijn. De Commissie constateert echter dat het in beide zaken een andere situatie betrof. In beschikking N 271/06 over de belastingvoorschriften in Denemarken in verband met warmteoverschotten stond het waarborgen van de neutraliteit van de fiscale behandeling van alle energieproducten centraal en niet het verbeteren van het concurrentievermogen. Beschikking N 820/06 inzake belastingvrijstellingen in Duitsland voor energieproducten met een duaal gebruik had betrekking op het beginsel om alleen energieproducten die als brandstof worden gebruikt, fiscaal te belasten.

| (110) | Hieruit volgt dat de aangemelde vrijstelling van energie-intensieve productiesectoren niet gerechtvaardigd kan worden door de aard of de algemene opzet van het stelsel waar die vrijstelling deel van uitmaakt. |
| --- | --- |

(110)

Hieruit volgt dat de aangemelde vrijstelling van energie-intensieve productiesectoren niet gerechtvaardigd kan worden door de aard of de algemene opzet van het stelsel waar die vrijstelling deel van uitmaakt.

| (111) | Derhalve concludeert de Commissie dat de aangemelde maatregel voldoet aan het selectiviteitscriterium omdat hij de facto selectief is en niet door de aard en de algemene opzet van het stelsel wordt gerechtvaardigd. |
| --- | --- |

(111)

Derhalve concludeert de Commissie dat de aangemelde maatregel voldoet aan het selectiviteitscriterium omdat hij de facto selectief is en niet door de aard en de algemene opzet van het stelsel wordt gerechtvaardigd.

5.1.4.   Vervalsing van de mededinging en beïnvloeding van de handel

| (112) | De begunstigden van de maatregel die volgens de Commissie als staatssteun moet worden aangemerkt, houden zich voornamelijk bezig met de productie van energie-intensieve goederen zoals metaal en papierproducten (61). In deze economische sectoren vindt handel tussen lidstaten plaats en concurreren de betrokken ondernemingen met bedrijven uit andere lidstaten. Dat betekent dat de onderhavige maatregel kan leiden tot een vervalsing van de mededinging en tot een beïnvloeding van de handel op de interne markt. |
| --- | --- |

(112)

De begunstigden van de maatregel die volgens de Commissie als staatssteun moet worden aangemerkt, houden zich voornamelijk bezig met de productie van energie-intensieve goederen zoals metaal en papierproducten (61). In deze economische sectoren vindt handel tussen lidstaten plaats en concurreren de betrokken ondernemingen met bedrijven uit andere lidstaten. Dat betekent dat de onderhavige maatregel kan leiden tot een vervalsing van de mededinging en tot een beïnvloeding van de handel op de interne markt.

5.1.5.   Conclusie

| (113) | De Commissie concludeert dat het vrijstellingsmechanisme staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, aangezien het tot een verlies aan staatsmiddelen leidt waardoor energie-intensieve ondernemingen een selectief voordeel verkrijgen. De maatregel kan derhalve de handel tussen lidstaten beïnvloeden en de mededinging op de interne markt vervalsen. |
| --- | --- |

(113)

De Commissie concludeert dat het vrijstellingsmechanisme staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, aangezien het tot een verlies aan staatsmiddelen leidt waardoor energie-intensieve ondernemingen een selectief voordeel verkrijgen. De maatregel kan derhalve de handel tussen lidstaten beïnvloeden en de mededinging op de interne markt vervalsen.

5.2.   Rechtmatigheid van de steun

| (114) | Oostenrijk heeft zich ertoe verplicht om de steun zonder de toestemming van de Commissie niet ten uitvoer te brengen. Oostenrijk heeft de maatregel voor de tenuitvoerbrenging aangemeld en is daarmee zijn verplichting ingevolge artikel 108, lid 3, VWEU nagekomen (62). |
| --- | --- |

(114)

Oostenrijk heeft zich ertoe verplicht om de steun zonder de toestemming van de Commissie niet ten uitvoer te brengen. Oostenrijk heeft de maatregel voor de tenuitvoerbrenging aangemeld en is daarmee zijn verplichting ingevolge artikel 108, lid 3, VWEU nagekomen (62).

5.3.   Beoordeling van de verenigbaarheid van de steun met de interne markt

| (115) | De Commissie kan staatssteun op grond van artikel 107, lid 3, VWEU, verenigbaar met de interne markt verklaren. Volgens de vaste jurisprudentie van het Hof dient de betreffende lidstaat aan te tonen dat een maatregel verenigbaar is met de interne markt (63). |
| --- | --- |

(115)

De Commissie kan staatssteun op grond van artikel 107, lid 3, VWEU, verenigbaar met de interne markt verklaren. Volgens de vaste jurisprudentie van het Hof dient de betreffende lidstaat aan te tonen dat een maatregel verenigbaar is met de interne markt (63).

| (116) | Bij staatssteunzaken die onder het toepassingsgebied van artikel 107, lid 3, VWEU vallen, heeft de Commissie een grote beoordelingsvrijheid (64). In het kader van die vrijheid heeft zij richtsnoeren en mededelingen gepubliceerd met daarin criteria op basis waarvan bepaalde vormen van steun op grond van artikel 107, lid 3, VWEU, als verenigbaar met de interne markt kunnen worden aangemerkt. Conform de vaste jurisprudentie is de Commissie gebonden aan de richtsnoeren en mededelingen die zij vaststelt op het gebied van het toezicht op staatssteun, voor zover deze niet afwijken van het VWEU en door de lidstaten zijn aanvaard (65). |
| --- | --- |

(116)

Bij staatssteunzaken die onder het toepassingsgebied van artikel 107, lid 3, VWEU vallen, heeft de Commissie een grote beoordelingsvrijheid (64). In het kader van die vrijheid heeft zij richtsnoeren en mededelingen gepubliceerd met daarin criteria op basis waarvan bepaalde vormen van steun op grond van artikel 107, lid 3, VWEU, als verenigbaar met de interne markt kunnen worden aangemerkt. Conform de vaste jurisprudentie is de Commissie gebonden aan de richtsnoeren en mededelingen die zij vaststelt op het gebied van het toezicht op staatssteun, voor zover deze niet afwijken van het VWEU en door de lidstaten zijn aanvaard (65).

| (117) | Dat betekent dat er allereerst moet worden onderzocht of de aangemelde steun onder het toepassingsgebied van een of meer richtsnoeren of mededelingen valt. Mocht de steun aan de daarin vastgelegde criteria voldoen, dan kan zij vervolgens als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. |
| --- | --- |

(117)

Dat betekent dat er allereerst moet worden onderzocht of de aangemelde steun onder het toepassingsgebied van een of meer richtsnoeren of mededelingen valt. Mocht de steun aan de daarin vastgelegde criteria voldoen, dan kan zij vervolgens als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd.

| (118) | Oostenrijk stelt dat de aangemelde maatregel onder het toepassingsgebied van de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (66) valt c.q. dat deze richtsnoeren dienovereenkomstig moeten worden toegepast. Daarnaast is Oostenrijk van mening dat de steun ook onder het toepassingsgebied van de AGVV valt (67). |
| --- | --- |

(118)

Oostenrijk stelt dat de aangemelde maatregel onder het toepassingsgebied van de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (66) valt c.q. dat deze richtsnoeren dienovereenkomstig moeten worden toegepast. Daarnaast is Oostenrijk van mening dat de steun ook onder het toepassingsgebied van de AGVV valt (67).

| (119) | Er zijn echter ook nauwomschreven situaties waarin exploitatiesteun wel is toegestaan. Meer in het bijzonder is het mogelijk om onder bepaalde voorwaarden exploitatiesteun in de vorm van belastingverlagingen te verlenen op basis van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (68) of artikel 25 AGVV (69). Voorts kunnen maatregelen ook, onder bepaalde voorwaarden, rechtstreeks aan de hand van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU worden onderzocht. |
| --- | --- |

(119)

Er zijn echter ook nauwomschreven situaties waarin exploitatiesteun wel is toegestaan. Meer in het bijzonder is het mogelijk om onder bepaalde voorwaarden exploitatiesteun in de vorm van belastingverlagingen te verlenen op basis van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (68) of artikel 25 AGVV (69). Voorts kunnen maatregelen ook, onder bepaalde voorwaarden, rechtstreeks aan de hand van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU worden onderzocht.

5.3.1.   Richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming

| (120) | Het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming is als volgt gedefinieerd (70):






  „(58) | Deze richtsnoeren zijn van toepassing op staatssteun ten behoeve van het milieu. Zij zullen worden toegepast in overeenstemming met ander communautair beleid op het gebied van staatssteun, andere bepalingen van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en van het Verdrag betreffende de Europese Unie en wetgeving die op grond van deze verdragen is aangenomen. |
| --- | --- | --- |

(120)

Het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming is als volgt gedefinieerd (70):

„(58)

| (59) | Deze richtsnoeren zijn van toepassing op steun (24) ter ondersteuning van milieubescherming in alle sectoren die onder het EG-Verdrag vallen. Zij zijn tevens van toepassing op de sectoren waarop bijzondere communautaire staatssteunregels van toepassing zijn (ijzer- en staalindustrie, scheepsbouw, automobielindustrie, de sector synthetische vezels, vervoer, kolen, landbouw en visserij), tenzij in die bijzondere regels anders is bepaald.” |
| --- | --- |

(59)

| (121) | In punt 70, onder 1, van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming wordt die milieubescherming als volgt gedefinieerd: elke maatregel die is gericht op de preventie of het herstel van aantastingen van de natuurlijke omgeving of de natuurlijke hulpbronnen door de eigen activiteiten van de begunstigde, op het beperken van het risico op dergelijke aantastingen, dan wel op de aanmoediging van een rationeler gebruik van die hulpbronnen, met inbegrip van energiebesparende maatregelen en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. Uit punt 151 blijkt dat maatregelen die ten minste indirect bijdragen tot de verbetering van het niveau van de milieubescherming, onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming vallen. |
| --- | --- |

(121)

In punt 70, onder 1, van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming wordt die milieubescherming als volgt gedefinieerd: elke maatregel die is gericht op de preventie of het herstel van aantastingen van de natuurlijke omgeving of de natuurlijke hulpbronnen door de eigen activiteiten van de begunstigde, op het beperken van het risico op dergelijke aantastingen, dan wel op de aanmoediging van een rationeler gebruik van die hulpbronnen, met inbegrip van energiebesparende maatregelen en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. Uit punt 151 blijkt dat maatregelen die ten minste indirect bijdragen tot de verbetering van het niveau van de milieubescherming, onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming vallen.

| (122) | Oostenrijk is van mening dat het vrijstellingsmechanisme om twee redenen direct bijdraagt aan de milieubescherming: in de eerste plaats vormt het mechanisme een wezenlijke voorwaarde om het politieke draagvlak voor een verhoging van het niveau van de verrekenprijs te waarborgen. Die verhoging is noodzakelijk om een verdere uitbreiding van de productie van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen te financieren. In de tweede plaats leidt het mechanisme tot hogere prijzen voor het elektriciteitsverbruik, hetgeen een prikkel vormt voor een energie-efficiënter gebruik van elektriciteit. |
| --- | --- |

(122)

Oostenrijk is van mening dat het vrijstellingsmechanisme om twee redenen direct bijdraagt aan de milieubescherming: in de eerste plaats vormt het mechanisme een wezenlijke voorwaarde om het politieke draagvlak voor een verhoging van het niveau van de verrekenprijs te waarborgen. Die verhoging is noodzakelijk om een verdere uitbreiding van de productie van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen te financieren. In de tweede plaats leidt het mechanisme tot hogere prijzen voor het elektriciteitsverbruik, hetgeen een prikkel vormt voor een energie-efficiënter gebruik van elektriciteit.

| (123) | De Commissie stelt met betrekking tot het eerste argument vast dat er geen noodzakelijk verband bestaat tussen de verrekenprijs en de toename van de productie van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen. Oostenrijk is op grond van Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en houdende wijziging en intrekking van Richtlijn 2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG (hierna de „richtlijn hernieuwbare energiebronnen” te noemen) (71) verplicht om de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen te vergroten. Het staat Oostenrijk echter vrij om te beslissen op welke wijze die toename gefinancierd wordt. Zo zou Oostenrijk bijvoorbeeld ook gebruik kunnen maken van belastinginkomsten. Het vrijstellingsmechanisme is niet per se noodzakelijk om de productie van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen te vergroten. |
| --- | --- |

(123)

De Commissie stelt met betrekking tot het eerste argument vast dat er geen noodzakelijk verband bestaat tussen de verrekenprijs en de toename van de productie van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen. Oostenrijk is op grond van Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en houdende wijziging en intrekking van Richtlijn 2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG (hierna de „richtlijn hernieuwbare energiebronnen” te noemen) (71) verplicht om de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen te vergroten. Het staat Oostenrijk echter vrij om te beslissen op welke wijze die toename gefinancierd wordt. Zo zou Oostenrijk bijvoorbeeld ook gebruik kunnen maken van belastinginkomsten. Het vrijstellingsmechanisme is niet per se noodzakelijk om de productie van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen te vergroten.

| (124) | Wat het tweede argument betreft, constateert de Commissie dat het vrijstellingsmechanisme als een bovenbegrenzing fungeert. De gemiddelde elektriciteitsprijs die door energie-intensieve ondernemingen wordt betaald, daalt met elk extra verbruikt kWh dat boven de drempel ligt. In plaats van een prikkel te geven ter bevordering van de energie-efficiënte, leidt het vrijstellingsmechanisme veeleer tot een vermindering van die energie-efficiëntie. |
| --- | --- |

(124)

Wat het tweede argument betreft, constateert de Commissie dat het vrijstellingsmechanisme als een bovenbegrenzing fungeert. De gemiddelde elektriciteitsprijs die door energie-intensieve ondernemingen wordt betaald, daalt met elk extra verbruikt kWh dat boven de drempel ligt. In plaats van een prikkel te geven ter bevordering van de energie-efficiënte, leidt het vrijstellingsmechanisme veeleer tot een vermindering van die energie-efficiëntie.

| (125) | De Commissie komt dan ook tot de conclusie dat het vrijstellingsmechanisme niet onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming valt. |
| --- | --- |

(125)

De Commissie komt dan ook tot de conclusie dat het vrijstellingsmechanisme niet onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming valt.

| (126) | Zelfs indien de maatregel onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming zou vallen — wat niet het geval is — constateert de Commissie dat de maatregel niet als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt, aangezien er niet aan de voorwaarden is voldaan zoals die in deel 4 van de richtsnoeren zijn geformuleerd. |
| --- | --- |

(126)

Zelfs indien de maatregel onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming zou vallen — wat niet het geval is — constateert de Commissie dat de maatregel niet als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt, aangezien er niet aan de voorwaarden is voldaan zoals die in deel 4 van de richtsnoeren zijn geformuleerd.

| (127) | In deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming wordt in verband met de beoordeling van de verenigbaarheid onderscheid gemaakt tussen geharmoniseerde en niet-geharmoniseerde milieubelastingen. De parafiscale heffing in de vorm van de verrekenprijs vormt geen milieubelasting die op het niveau van de Unie is geharmoniseerd. Tegen deze achtergrond stelt de Commissie vast dat de lidstaten met betrekking tot de bindende doelstellingen zoals die in de richtlijn hernieuwbare energie zijn opgenomen op het gebied van dergelijke energiebronnen, zelf kunnen bepalen op welke wijze deze doelstellingen worden verwezenlijkt. |
| --- | --- |

(127)

In deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming wordt in verband met de beoordeling van de verenigbaarheid onderscheid gemaakt tussen geharmoniseerde en niet-geharmoniseerde milieubelastingen. De parafiscale heffing in de vorm van de verrekenprijs vormt geen milieubelasting die op het niveau van de Unie is geharmoniseerd. Tegen deze achtergrond stelt de Commissie vast dat de lidstaten met betrekking tot de bindende doelstellingen zoals die in de richtlijn hernieuwbare energie zijn opgenomen op het gebied van dergelijke energiebronnen, zelf kunnen bepalen op welke wijze deze doelstellingen worden verwezenlijkt.

| (128) | Dat betekent dat het vrijstellingsmechanisme moet worden getoetst aan de hand van de regels die conform deel 4 van de richtsnoeren van toepassing zijn op niet-geharmoniseerde milieubelastingen (72). |
| --- | --- |

(128)

Dat betekent dat het vrijstellingsmechanisme moet worden getoetst aan de hand van de regels die conform deel 4 van de richtsnoeren van toepassing zijn op niet-geharmoniseerde milieubelastingen (72).

| (129) | Op grond van die regels moet de betreffende lidstaat informatie verstrekken over welke respectieve sector of sectoren of categorieën begunstigden onder de vrijstellingen of verlagingen vallen en wat de situatie van de belangrijkste begunstigden in elke betrokken sector is en hoe de belastingen kunnen bijdragen tot milieubescherming. De vrijgestelde sectoren dienen naar behoren te worden beschreven, en er moet voor elke sector een lijst worden verstrekt van de grootste begunstigden (met name rekening houdend met de omzet, de marktaandelen en de omvang van de belastinggrondslag) (73). Op basis van deze informatie moet de Commissie beoordelen of de verlagingen of vrijstellingen van de milieubelastingen noodzakelijk en evenredig zijn. Aangaande het criterium van de noodzakelijkheid moet de keuze van de begunstigden op objectieve en doorzichtige criteria gebaseerd zijn en moet de milieubelasting zonder verlaging tot een aanzienlijke stijging van de productiekosten leiden die niet op de klanten kan worden afgewenteld zonder dat dit aanzienlijk omzetverlies tot gevolg heeft (74). Wat de evenredigheid van de steun betreft, dient de betreffende lidstaat aan te tonen dat elke individuele begunstigde een deel van de nationale belasting betaalt dat grotendeels equivalent is aan de milieuprestatie, dat de begunstigden van de steun ten minste 20 % van de nationale belasting betalen, tenzij een lager percentage gerechtvaardigd is, en dat de verlagingen of vrijstellingen afhankelijk worden gesteld van het sluiten van overeenkomsten ter verwezenlijking van milieubeschermingsdoelstellingen (75). |
| --- | --- |

(129)

Op grond van die regels moet de betreffende lidstaat informatie verstrekken over welke respectieve sector of sectoren of categorieën begunstigden onder de vrijstellingen of verlagingen vallen en wat de situatie van de belangrijkste begunstigden in elke betrokken sector is en hoe de belastingen kunnen bijdragen tot milieubescherming. De vrijgestelde sectoren dienen naar behoren te worden beschreven, en er moet voor elke sector een lijst worden verstrekt van de grootste begunstigden (met name rekening houdend met de omzet, de marktaandelen en de omvang van de belastinggrondslag) (73). Op basis van deze informatie moet de Commissie beoordelen of de verlagingen of vrijstellingen van de milieubelastingen noodzakelijk en evenredig zijn. Aangaande het criterium van de noodzakelijkheid moet de keuze van de begunstigden op objectieve en doorzichtige criteria gebaseerd zijn en moet de milieubelasting zonder verlaging tot een aanzienlijke stijging van de productiekosten leiden die niet op de klanten kan worden afgewenteld zonder dat dit aanzienlijk omzetverlies tot gevolg heeft (74). Wat de evenredigheid van de steun betreft, dient de betreffende lidstaat aan te tonen dat elke individuele begunstigde een deel van de nationale belasting betaalt dat grotendeels equivalent is aan de milieuprestatie, dat de begunstigden van de steun ten minste 20 % van de nationale belasting betalen, tenzij een lager percentage gerechtvaardigd is, en dat de verlagingen of vrijstellingen afhankelijk worden gesteld van het sluiten van overeenkomsten ter verwezenlijking van milieubeschermingsdoelstellingen (75).

| (130) | De Commissie constateert echter dat Oostenrijk voornoemde informatie — ondanks herhaalde verzoeken van de Commissie — niet heeft verstrekt (76). Derhalve heeft de Commissie niet kunnen nagaan of de steun noodzakelijk en evenredig is, dan wel op welke wijze die steun een bijdrage levert aan de milieubescherming. |
| --- | --- |

(130)

De Commissie constateert echter dat Oostenrijk voornoemde informatie — ondanks herhaalde verzoeken van de Commissie — niet heeft verstrekt (76). Derhalve heeft de Commissie niet kunnen nagaan of de steun noodzakelijk en evenredig is, dan wel op welke wijze die steun een bijdrage levert aan de milieubescherming.

5.3.2.   Analogie met deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming

| (131) | Gezien het feit dat het aangemelde vrijstellingsmechanisme zelfs niet indirect aan de milieubescherming bijdraagt, heeft de Commissie daarnaast onderzocht of zij het vrijstellingsmechanisme op grond van deel 4 van de richtsnoeren zou kunnen goedkeuren. |
| --- | --- |

(131)

Gezien het feit dat het aangemelde vrijstellingsmechanisme zelfs niet indirect aan de milieubescherming bijdraagt, heeft de Commissie daarnaast onderzocht of zij het vrijstellingsmechanisme op grond van deel 4 van de richtsnoeren zou kunnen goedkeuren.

| (132) | Volgens Oostenrijk zou het vrijstellingsmechanisme op identieke wijze als de voorschriften voor verlagingen van geharmoniseerde energiebelastingen kunnen worden onderzocht (conform de punten 152 en 153 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming). In dit verband herinnert de Commissie eraan dat in deel 4 van die richtsnoeren twee soorten toetsingen van verlagingen van milieubelastingen zijn voorzien die tot verschillende conclusies kunnen leiden. In de eerste plaats bevat deel 4 voorschriften voor geharmoniseerde energiebelastingen in het kader van de richtlijn energiebelasting. Dergelijke verlagingen kunnen zonder verder onderzoek als verenigbaar met de interne markt worden aangemerkt in zoverre er aan de minimale belastingbedragen is voldaan zoals neergelegd in de richtlijn energiebelasting. In de tweede plaats bevat deel 4 bepaalde regels voor de toetsing van verlagingen van niet-geharmoniseerde milieubelastingen en voor geharmoniseerde verlagingen van milieubelastingen die onder de minimumnorm liggen zoals vastgelegd in de richtlijn energiebelasting. Op grond van deze regels moeten lidstaten onder andere uitgebreide informatie verstrekken over de noodzaak en de evenredigheid van de desbetreffende maatregelen. Oostenrijk voert aan dat de Commissie het vrijstellingsmechanisme voor parafiscale heffingen kan goedkeuren vanwege het feit dat de begunstigde ondernemingen ten minste het minimumbedrag aan Oostenrijkse energiebelasting betalen. |
| --- | --- |

(132)

Volgens Oostenrijk zou het vrijstellingsmechanisme op identieke wijze als de voorschriften voor verlagingen van geharmoniseerde energiebelastingen kunnen worden onderzocht (conform de punten 152 en 153 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming). In dit verband herinnert de Commissie eraan dat in deel 4 van die richtsnoeren twee soorten toetsingen van verlagingen van milieubelastingen zijn voorzien die tot verschillende conclusies kunnen leiden. In de eerste plaats bevat deel 4 voorschriften voor geharmoniseerde energiebelastingen in het kader van de richtlijn energiebelasting. Dergelijke verlagingen kunnen zonder verder onderzoek als verenigbaar met de interne markt worden aangemerkt in zoverre er aan de minimale belastingbedragen is voldaan zoals neergelegd in de richtlijn energiebelasting. In de tweede plaats bevat deel 4 bepaalde regels voor de toetsing van verlagingen van niet-geharmoniseerde milieubelastingen en voor geharmoniseerde verlagingen van milieubelastingen die onder de minimumnorm liggen zoals vastgelegd in de richtlijn energiebelasting. Op grond van deze regels moeten lidstaten onder andere uitgebreide informatie verstrekken over de noodzaak en de evenredigheid van de desbetreffende maatregelen. Oostenrijk voert aan dat de Commissie het vrijstellingsmechanisme voor parafiscale heffingen kan goedkeuren vanwege het feit dat de begunstigde ondernemingen ten minste het minimumbedrag aan Oostenrijkse energiebelasting betalen.

| (133) | De Commissie constateert dat er noch in haar besluitvormingspraktijk noch in de jurisprudentie van de Europese rechtbanken precedenten te vinden zijn waarin de regels voor het onderzoeken van geharmoniseerde energiebelastingen overeenkomstig deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, op dezelfde wijze als met betrekking tot parafiscale heffingen zijn toegepast. |
| --- | --- |

(133)

De Commissie constateert dat er noch in haar besluitvormingspraktijk noch in de jurisprudentie van de Europese rechtbanken precedenten te vinden zijn waarin de regels voor het onderzoeken van geharmoniseerde energiebelastingen overeenkomstig deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, op dezelfde wijze als met betrekking tot parafiscale heffingen zijn toegepast.

| (134) | Op grond van de vaste jurisprudentie van het Hof kan een bepaling van het Gemeenschapsrecht naar analogie worden toegepast wanneer aan de volgende twee voorwaarden is voldaan: in de eerste plaats moet de desbetreffende regeling in hoge mate overeenstemmen met de regeling waarvan analoge toepassing wordt gevraagd. In de tweede plaats moet de geldende regeling een leemte bevatten die onverenigbaar is met een algemeen beginsel van Gemeenschapsrecht welke door deze analoge toepassing kan worden opgevuld (77). Gezien deze voorwaarden constateert de Commissie dat analogieën in het Gemeenschapsrecht slechts in uitzonderingsgevallen worden toegepast. |
| --- | --- |

(134)

Op grond van de vaste jurisprudentie van het Hof kan een bepaling van het Gemeenschapsrecht naar analogie worden toegepast wanneer aan de volgende twee voorwaarden is voldaan: in de eerste plaats moet de desbetreffende regeling in hoge mate overeenstemmen met de regeling waarvan analoge toepassing wordt gevraagd. In de tweede plaats moet de geldende regeling een leemte bevatten die onverenigbaar is met een algemeen beginsel van Gemeenschapsrecht welke door deze analoge toepassing kan worden opgevuld (77). Gezien deze voorwaarden constateert de Commissie dat analogieën in het Gemeenschapsrecht slechts in uitzonderingsgevallen worden toegepast.

| (135) | In de eerste plaats moet de betrokken regeling grote gelijkenis vertonen met de regeling waarvan analoge toepassing wordt gevraagd. Aangezien in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming vrijstellingen respectievelijk verlagingen van milieubelastingen zijn voorzien, moeten de regels die betrekking hebben op de aangemelde heffingen in het kader van de GEA in hoge mate overeenstemmen met de regels die op milieubelastingen van toepassing zijn.
  De Commissie heeft echter vastgesteld dat het juridische stelsel met betrekking tot milieubelastingen op grond van het Gemeenschapsrecht niet te vergelijken is met het stelsel dat op grond van dat Gemeenschapsrecht op parafiscale heffingen van toepassing is. In het Gemeenschapsrecht zijn namelijk geen specifieke regels voor parafiscale heffingen voorzien, maar wel voor de heffing van milieubelastingen. Daarbij gaat het met name om de minimale belastingbedragen zoals die in de richtlijn energiebelasting zijn vastgelegd en om vrijstellingen van deze minimumbedragen zoals die op grond van de voorwaarden in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubelastingen en artikel 25 AGVV verleend kunnen worden. Met betrekking tot parafiscale heffingen stelt de Commissie vast dat hiervoor noch regels voor vrijstellingen of verlagingen noch minimumpercentages bestaan. |
| --- | --- |

(135)

In de eerste plaats moet de betrokken regeling grote gelijkenis vertonen met de regeling waarvan analoge toepassing wordt gevraagd. Aangezien in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming vrijstellingen respectievelijk verlagingen van milieubelastingen zijn voorzien, moeten de regels die betrekking hebben op de aangemelde heffingen in het kader van de GEA in hoge mate overeenstemmen met de regels die op milieubelastingen van toepassing zijn.

De Commissie heeft echter vastgesteld dat het juridische stelsel met betrekking tot milieubelastingen op grond van het Gemeenschapsrecht niet te vergelijken is met het stelsel dat op grond van dat Gemeenschapsrecht op parafiscale heffingen van toepassing is. In het Gemeenschapsrecht zijn namelijk geen specifieke regels voor parafiscale heffingen voorzien, maar wel voor de heffing van milieubelastingen. Daarbij gaat het met name om de minimale belastingbedragen zoals die in de richtlijn energiebelasting zijn vastgelegd en om vrijstellingen van deze minimumbedragen zoals die op grond van de voorwaarden in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubelastingen en artikel 25 AGVV verleend kunnen worden. Met betrekking tot parafiscale heffingen stelt de Commissie vast dat hiervoor noch regels voor vrijstellingen of verlagingen noch minimumpercentages bestaan.

| (136) | Derhalve concludeert de Commissie dat er aan de parafiscale heffingen in het kader van de Oostenrijkse regeling geen regels ten grondslag liggen die overeenstemmen met de regels die op grond van het Gemeenschapsrecht voor milieubelastingen gelden. |
| --- | --- |

(136)

Derhalve concludeert de Commissie dat er aan de parafiscale heffingen in het kader van de Oostenrijkse regeling geen regels ten grondslag liggen die overeenstemmen met de regels die op grond van het Gemeenschapsrecht voor milieubelastingen gelden.

| (137) | In de tweede plaats moet de geldende regeling een leemte bevatten die onverenigbaar is met een algemeen beginsel van Gemeenschapsrecht die door een analoge toepassing kan worden opgevuld. |
| --- | --- |

(137)

In de tweede plaats moet de geldende regeling een leemte bevatten die onverenigbaar is met een algemeen beginsel van Gemeenschapsrecht die door een analoge toepassing kan worden opgevuld.

| (138) | Maatregelen die niet onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming vallen, kunnen op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU, worden getoetst. De Commissie heeft in die richtsnoeren geen „lacuna” kunnen vaststellen die een beoordeling van de aangemelde maatregel middels een analoge toetsing zou rechtvaardigen. Deze conclusie geldt voor beide scenario’s, dus voor een analoge toepassing met betrekking tot zowel geharmoniseerde als niet-geharmoniseerde milieubelastingen. |
| --- | --- |

(138)

Maatregelen die niet onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming vallen, kunnen op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU, worden getoetst. De Commissie heeft in die richtsnoeren geen „lacuna” kunnen vaststellen die een beoordeling van de aangemelde maatregel middels een analoge toetsing zou rechtvaardigen. Deze conclusie geldt voor beide scenario’s, dus voor een analoge toepassing met betrekking tot zowel geharmoniseerde als niet-geharmoniseerde milieubelastingen.

| (139) | Daarnaast kan het ontbreken van regels voor vrijstellingen van parafiscale heffingen ook niet worden rechtgezet door het maken van een analogie met de regels die conform het Gemeenschapsrecht worden gehanteerd voor de verlagingen van energiebelastingen. In dat verband stelt de Commissie vast dat een analoge toepassing van de regels voor het verlagen van geharmoniseerde energiebelastingen op niet-geharmoniseerde parafiscale heffingen ook zou betekenen dat ondernemingen door de betaling van dergelijke parafiscale heffingen zouden kunnen voldoen aan de minimale belastingbedragen die op grond van de richtlijn energiebelasting zijn vereist. Een dergelijk uitgangspunt is echter niet in overeenstemming met de strekking van de richtlijn energiebelasting. De Commissie is van mening dat de minimumpercentages van de richtlijn energiebelasting uitsluitend zijn vastgesteld met het oog op het gebruik ervan in het kader van de geharmoniseerde stelsels voor energiebelastingen. Een gebruik als benchmark buiten het geharmoniseerde kader om is een niet-beoogde toepassing van die percentages. Het is een onmiskenbaar feit dat die minimumpercentages niet zijn vastgesteld met het doel om op basis van milieuspecifieke reguleringsmaatregelen (zoals die meer in het bijzonder zijn vastgelegd middels financieringsmechanismen voor feed-in-tarieven) de totale fiscale belasting te bepalen voor energie-intensieve ondernemingen. Een dergelijk uitgangspunt zou ook voorbijgaan aan het feit dat op het gebied van staatssteun de politiek een welwillende aanpak ten opzichte van belastingvrijstellingen boven een geharmoniseerd minimumpercentage accepteert, omdat een gelijke behandeling in ieder geval in zekere mate wordt gewaarborgd doordat alle lidstaten de geldende minimumpercentages in acht nemen. Dit argument geldt echter op zich niet voor heffingen die voortvloeien uit niet-geharmoniseerde stelsels voor feed-in-tarieven, aangezien zij door afwijkingen van de standaardbijdragen tot vervalsingen van de mededinging kunnen leiden. |
| --- | --- |

(139)

Daarnaast kan het ontbreken van regels voor vrijstellingen van parafiscale heffingen ook niet worden rechtgezet door het maken van een analogie met de regels die conform het Gemeenschapsrecht worden gehanteerd voor de verlagingen van energiebelastingen. In dat verband stelt de Commissie vast dat een analoge toepassing van de regels voor het verlagen van geharmoniseerde energiebelastingen op niet-geharmoniseerde parafiscale heffingen ook zou betekenen dat ondernemingen door de betaling van dergelijke parafiscale heffingen zouden kunnen voldoen aan de minimale belastingbedragen die op grond van de richtlijn energiebelasting zijn vereist. Een dergelijk uitgangspunt is echter niet in overeenstemming met de strekking van de richtlijn energiebelasting. De Commissie is van mening dat de minimumpercentages van de richtlijn energiebelasting uitsluitend zijn vastgesteld met het oog op het gebruik ervan in het kader van de geharmoniseerde stelsels voor energiebelastingen. Een gebruik als benchmark buiten het geharmoniseerde kader om is een niet-beoogde toepassing van die percentages. Het is een onmiskenbaar feit dat die minimumpercentages niet zijn vastgesteld met het doel om op basis van milieuspecifieke reguleringsmaatregelen (zoals die meer in het bijzonder zijn vastgelegd middels financieringsmechanismen voor feed-in-tarieven) de totale fiscale belasting te bepalen voor energie-intensieve ondernemingen. Een dergelijk uitgangspunt zou ook voorbijgaan aan het feit dat op het gebied van staatssteun de politiek een welwillende aanpak ten opzichte van belastingvrijstellingen boven een geharmoniseerd minimumpercentage accepteert, omdat een gelijke behandeling in ieder geval in zekere mate wordt gewaarborgd doordat alle lidstaten de geldende minimumpercentages in acht nemen. Dit argument geldt echter op zich niet voor heffingen die voortvloeien uit niet-geharmoniseerde stelsels voor feed-in-tarieven, aangezien zij door afwijkingen van de standaardbijdragen tot vervalsingen van de mededinging kunnen leiden.

| (140) | Uit bovengenoemde overwegingen volgt dat het ontbreken van regels voor het verlagen van parafiscale heffingen geen met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht onverenigbare leemte vormt die door analoge toepassing van de bestaande regels voor verlagingen van geharmoniseerde energiebelastingen zou kunnen worden opgevuld. |
| --- | --- |

(140)

Uit bovengenoemde overwegingen volgt dat het ontbreken van regels voor het verlagen van parafiscale heffingen geen met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht onverenigbare leemte vormt die door analoge toepassing van de bestaande regels voor verlagingen van geharmoniseerde energiebelastingen zou kunnen worden opgevuld.

| (141) | Zelfs wanneer een analoge toepassing toch mogelijk zou zijn, kan het vrijstellingsmechanisme om in de overwegingen 129 tot en met 133 opgegeven redenen, niet als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. |
| --- | --- |

(141)

Zelfs wanneer een analoge toepassing toch mogelijk zou zijn, kan het vrijstellingsmechanisme om in de overwegingen 129 tot en met 133 opgegeven redenen, niet als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd.

| (142) | Tegen deze achtergrond concludeert de Commissie dat er geen analogie is tussen het aangemelde vrijstellingsmechanisme en de regels voor de beoordeling van verlagingen van geharmoniseerde energiebelastingen op grond van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, en dat zij daarom het vrijstellingsmechanisme niet op basis van een dergelijke analogie kan goedkeuren. |
| --- | --- |

(142)

Tegen deze achtergrond concludeert de Commissie dat er geen analogie is tussen het aangemelde vrijstellingsmechanisme en de regels voor de beoordeling van verlagingen van geharmoniseerde energiebelastingen op grond van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, en dat zij daarom het vrijstellingsmechanisme niet op basis van een dergelijke analogie kan goedkeuren.

5.3.3.   Analogie met artikel 25 van de algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV)

| (143) | De Commissie heeft daarnaast getoetst of zij het vrijstellingsmechanisme naar analogie van artikel 25 AGVV zou kunnen goedkeuren. |
| --- | --- |

(143)

De Commissie heeft daarnaast getoetst of zij het vrijstellingsmechanisme naar analogie van artikel 25 AGVV zou kunnen goedkeuren.

| (144) | Oostenrijk is van mening dat de verschillen in formulering tussen deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming en artikel 25 AGVV een bepaalde speelruimte bieden om de maatregel naar analogie van artikel 25 AGVV goed te keuren. Oostenrijk wijst erop dat punt 152 van de richtsnoeren als volgt luidt:
  „Om op grond van artikel 87 van het EG-Verdrag te worden goedgekeurd, moeten verlagingen of vrijstellingen van geharmoniseerde belastingen, en met name die welke door Richtlijn 2003/96/EG zijn geharmoniseerd, verenigbaar zijn met de relevante toepasselijke communautaire wetgeving en voldoen aan de daarin vastgestelde beperkingen en voorwaarden.”. |
| --- | --- |

(144)

Oostenrijk is van mening dat de verschillen in formulering tussen deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming en artikel 25 AGVV een bepaalde speelruimte bieden om de maatregel naar analogie van artikel 25 AGVV goed te keuren. Oostenrijk wijst erop dat punt 152 van de richtsnoeren als volgt luidt:

„Om op grond van artikel 87 van het EG-Verdrag te worden goedgekeurd, moeten verlagingen of vrijstellingen van geharmoniseerde belastingen, en met name die welke door Richtlijn 2003/96/EG zijn geharmoniseerd, verenigbaar zijn met de relevante toepasselijke communautaire wetgeving en voldoen aan de daarin vastgestelde beperkingen en voorwaarden.”.

| (145) | In artikel 25 AGVV staat daarentegen:
  „Milieusteunregelingen in de vorm van verlagingen van milieubelastingen die aan de voorwaarden voor Richtlijn 2003/96/EG voldoen, zijn verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, van het Verdrag en zijn van de aanmeldingsverplichting van artikel 88, lid 3, van het Verdrag vrijgesteld, mits aan de in de leden 2 en 3 van dit artikel vastgestelde voorwaarden is voldaan.” (78). |
| --- | --- |

(145)

In artikel 25 AGVV staat daarentegen:

„Milieusteunregelingen in de vorm van verlagingen van milieubelastingen die aan de voorwaarden voor Richtlijn 2003/96/EG voldoen, zijn verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, van het Verdrag en zijn van de aanmeldingsverplichting van artikel 88, lid 3, van het Verdrag vrijgesteld, mits aan de in de leden 2 en 3 van dit artikel vastgestelde voorwaarden is voldaan.” (78).

| (146) | Uit bovenstaande formulering heeft Oostenrijk geconcludeerd dat artikel 25 AGVV mogelijk ruimer is geformuleerd dan punt 152 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. Oostenrijk stelt dat punt 152 van de richtsnoeren wellicht slechts van toepassing is op de middels de richtlijn energiebelasting geharmoniseerde milieubelastingen, terwijl op grond van artikel 25 AGVV daarentegen alleen maar vereist is dat bij het vrijstellingsmechanisme de minimale belastingbedragen in acht worden genomen die in de richtlijn energiebelasting zijn vastgelegd, ook wanneer het om niet-geharmoniseerde energiebelastingen gaat. Volgens Oostenrijk zou artikel 25 AGVV derhalve ook kunnen worden toegepast op de verlaging van niet-geharmoniseerde milieubelastingen zodat de betreffende steun als verenigbaar met de interne markt zou kunnen worden aangemerkt, mits in het algemene belastingstelsel de minimumbedragen voor energiebelastingen worden geëerbiedigd. Oostenrijk heeft weliswaar toegegeven dat de bijdragen in het kader van de GEA geen belastingen zijn (79), maar stelt daarnaast dat het aangemelde vrijstellingsmechanisme naar analogie van de regels voor milieubelastingen van artikel 25 AGVV onderzocht en goedgekeurd zou kunnen worden. |
| --- | --- |

(146)

Uit bovenstaande formulering heeft Oostenrijk geconcludeerd dat artikel 25 AGVV mogelijk ruimer is geformuleerd dan punt 152 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. Oostenrijk stelt dat punt 152 van de richtsnoeren wellicht slechts van toepassing is op de middels de richtlijn energiebelasting geharmoniseerde milieubelastingen, terwijl op grond van artikel 25 AGVV daarentegen alleen maar vereist is dat bij het vrijstellingsmechanisme de minimale belastingbedragen in acht worden genomen die in de richtlijn energiebelasting zijn vastgelegd, ook wanneer het om niet-geharmoniseerde energiebelastingen gaat. Volgens Oostenrijk zou artikel 25 AGVV derhalve ook kunnen worden toegepast op de verlaging van niet-geharmoniseerde milieubelastingen zodat de betreffende steun als verenigbaar met de interne markt zou kunnen worden aangemerkt, mits in het algemene belastingstelsel de minimumbedragen voor energiebelastingen worden geëerbiedigd. Oostenrijk heeft weliswaar toegegeven dat de bijdragen in het kader van de GEA geen belastingen zijn (79), maar stelt daarnaast dat het aangemelde vrijstellingsmechanisme naar analogie van de regels voor milieubelastingen van artikel 25 AGVV onderzocht en goedgekeurd zou kunnen worden.

| (147) | De Commissie is echter van mening dat er geen mogelijkheid voor een analoge toepassing met artikel 25 AGVV. In de eerste plaats stemmen de regels die voor de onderhavige zaak gelden, niet sterk overeen met de regels die analoog zouden moeten worden toegepast. Uit de formulering van artikel 25 AGVV blijkt eenduidig dat dit voorschrift uitsluitend geldt voor milieubelastingen die onder de richtlijn energiebelasting vallen. In die zin is de classificatie als energiebelasting een „voorwaarde” voor de toepassing van artikel 25 AGVV. Deze interpretatie wordt ook ondersteund doordat uit de opzet van het stelsel van de AGVV blijkt dat het toepassingsgebied niet ruimer kan zijn dan dat van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming waarop de AGVV betrekking heeft. Derhalve is artikel 25 AGVV ondubbelzinnig uitsluitend van toepassing op energiebelastingen die onder de richtlijn energiebelasting vallen. Zoals reeds toegelicht, zijn de bijdragen die in het kader van de Wet op groene elektriciteit moeten worden betaald, echter geen milieubelastingen. De voorschriften van de richtlijn energiebelasting zijn hierop derhalve niet van toepassing. Daaruit volgt dat de regels voor energiebelastingen en de regels voor de Oostenrijkse feed-in-tarieven niet in hoge mate overeenstemmen. In de tweede plaats bevatten de betreffende regels geen leemte die onverenigbaar is met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht die door deze analoge toepassing kan worden opgevuld. Belastingverlagingen en vergelijkbare maatregelen waarop de AGVV niet van toepassing is, zijn overigens niet per se onverenigbaar met het Gemeenschapsrecht, mits er in ieder geval aan de algemene aanmeldingsplicht is voldaan op grond van artikel 108 VWEU. Mocht dat zo zijn, dan kunnen zij vervolgens aan de hand van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming worden beoordeeld, of — mochten die richtsnoeren niet van toepassing zijn — rechtstreeks worden getoetst aan artikel 107, lid 3, onder c), VWEU. Daarna kunnen zij alsnog eventueel als verenigbaar met de interne markt worden aangemerkt. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de voorschriften die op de toetsing van de Oostenrijkse steunregeling van toepassing zijn, geen leemte bevatten die onverenigbaar is met het Gemeenschapsrecht. |
| --- | --- |

(147)

De Commissie is echter van mening dat er geen mogelijkheid voor een analoge toepassing met artikel 25 AGVV. In de eerste plaats stemmen de regels die voor de onderhavige zaak gelden, niet sterk overeen met de regels die analoog zouden moeten worden toegepast. Uit de formulering van artikel 25 AGVV blijkt eenduidig dat dit voorschrift uitsluitend geldt voor milieubelastingen die onder de richtlijn energiebelasting vallen. In die zin is de classificatie als energiebelasting een „voorwaarde” voor de toepassing van artikel 25 AGVV. Deze interpretatie wordt ook ondersteund doordat uit de opzet van het stelsel van de AGVV blijkt dat het toepassingsgebied niet ruimer kan zijn dan dat van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming waarop de AGVV betrekking heeft. Derhalve is artikel 25 AGVV ondubbelzinnig uitsluitend van toepassing op energiebelastingen die onder de richtlijn energiebelasting vallen. Zoals reeds toegelicht, zijn de bijdragen die in het kader van de Wet op groene elektriciteit moeten worden betaald, echter geen milieubelastingen. De voorschriften van de richtlijn energiebelasting zijn hierop derhalve niet van toepassing. Daaruit volgt dat de regels voor energiebelastingen en de regels voor de Oostenrijkse feed-in-tarieven niet in hoge mate overeenstemmen. In de tweede plaats bevatten de betreffende regels geen leemte die onverenigbaar is met een algemeen beginsel van het Gemeenschapsrecht die door deze analoge toepassing kan worden opgevuld. Belastingverlagingen en vergelijkbare maatregelen waarop de AGVV niet van toepassing is, zijn overigens niet per se onverenigbaar met het Gemeenschapsrecht, mits er in ieder geval aan de algemene aanmeldingsplicht is voldaan op grond van artikel 108 VWEU. Mocht dat zo zijn, dan kunnen zij vervolgens aan de hand van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming worden beoordeeld, of — mochten die richtsnoeren niet van toepassing zijn — rechtstreeks worden getoetst aan artikel 107, lid 3, onder c), VWEU. Daarna kunnen zij alsnog eventueel als verenigbaar met de interne markt worden aangemerkt. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de voorschriften die op de toetsing van de Oostenrijkse steunregeling van toepassing zijn, geen leemte bevatten die onverenigbaar is met het Gemeenschapsrecht.

| (148) | Uit het bovenstaande concludeert de Commissie dat er geen sprake is van een analogie tussen de bijdragen in het kader van de Wet op groene elektriciteit en de geharmoniseerde energiebelastingen op grond van artikel 25 AGVV. Daarom kan de Commissie het vrijstellingsmechanisme niet op basis van een dergelijke analogie goedkeuren. |
| --- | --- |

(148)

Uit het bovenstaande concludeert de Commissie dat er geen sprake is van een analogie tussen de bijdragen in het kader van de Wet op groene elektriciteit en de geharmoniseerde energiebelastingen op grond van artikel 25 AGVV. Daarom kan de Commissie het vrijstellingsmechanisme niet op basis van een dergelijke analogie goedkeuren.

5.3.4.   Verenigbaarheid op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU

| (149) | De Commissie stelt vast dat Oostenrijk niet heeft aangetoond dat het vrijstellingsmechanisme op basis van artikel 107, lid 3, onder c), direct als verenigbaar met de interne markt zou kunnen worden aangemerkt. Aangezien een lidstaat de redenen moet aangeven op grond waarvan de verenigbaarheid van een steunmaatregel kan worden vastgesteld (80), en aan moet tonen dat er aan de betreffende voorwaarden is voldaan, kan Oostenrijk alleen al door dit feit geen beroep doen op deze grondslag voor de verenigbaarheid van de maatregel. |
| --- | --- |

(149)

De Commissie stelt vast dat Oostenrijk niet heeft aangetoond dat het vrijstellingsmechanisme op basis van artikel 107, lid 3, onder c), direct als verenigbaar met de interne markt zou kunnen worden aangemerkt. Aangezien een lidstaat de redenen moet aangeven op grond waarvan de verenigbaarheid van een steunmaatregel kan worden vastgesteld (80), en aan moet tonen dat er aan de betreffende voorwaarden is voldaan, kan Oostenrijk alleen al door dit feit geen beroep doen op deze grondslag voor de verenigbaarheid van de maatregel.

| (150) | De Commissie heeft niettemin onderzocht of het vrijstellingsmechanisme op basis van deze rechtsgrondslag als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt. |
| --- | --- |

(150)

De Commissie heeft niettemin onderzocht of het vrijstellingsmechanisme op basis van deze rechtsgrondslag als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt.

| (151) | Uit hoofde van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU kunnen „steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad”, als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. Op grond van de jurisprudentie van het Hof kan de Commissie een steunmaatregel als verenigbaar met de interne markt aanmerken wanneer de steun aan de verwezenlijking van een doel van gemeenschappelijk belang bijdraagt (81), noodzakelijk is om deze doelstelling te verwezenlijken (82) en de handelsvoorwaarden niet op een wijze worden veranderd die strijdig is met dat gemeenschappelijk belang. |
| --- | --- |

(151)

Uit hoofde van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU kunnen „steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad”, als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. Op grond van de jurisprudentie van het Hof kan de Commissie een steunmaatregel als verenigbaar met de interne markt aanmerken wanneer de steun aan de verwezenlijking van een doel van gemeenschappelijk belang bijdraagt (81), noodzakelijk is om deze doelstelling te verwezenlijken (82) en de handelsvoorwaarden niet op een wijze worden veranderd die strijdig is met dat gemeenschappelijk belang.

| (152) | Het is inmiddels dan ook vaste praktijk van de Commissie (83) om maatregelen rechtstreeks op basis van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU als verenigbaar met de interne markt aan te merken wanneer zij noodzakelijk en evenredig zijn en wanneer de positieve gevolgen voor het doel van gemeenschappelijk belang groter zijn dan de negatieve gevolgen voor de mededinging en de handel. In dit verband acht de Commissie het gepast om de volgende vragen te beantwoorden:






  1. | Is de steunmaatregel gericht op een duidelijk omschreven doelstelling van gemeenschappelijk belang? |
| --- | --- | --- |

(152)

Het is inmiddels dan ook vaste praktijk van de Commissie (83) om maatregelen rechtstreeks op basis van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU als verenigbaar met de interne markt aan te merken wanneer zij noodzakelijk en evenredig zijn en wanneer de positieve gevolgen voor het doel van gemeenschappelijk belang groter zijn dan de negatieve gevolgen voor de mededinging en de handel. In dit verband acht de Commissie het gepast om de volgende vragen te beantwoorden:

1.

Is de steunmaatregel gericht op een duidelijk omschreven doelstelling van gemeenschappelijk belang?

| 2. | Is de steunmaatregel geschikt om de doelstelling van gemeenschappelijk belang te kunnen verwezenlijken? Meer in het bijzonder:






  a) | Is de staatssteun een geschikt en noodzakelijk beleidsinstrument of zijn er andere, geschiktere instrumenten? |
| --- | --- | --- |

2.

Is de steunmaatregel geschikt om de doelstelling van gemeenschappelijk belang te kunnen verwezenlijken? Meer in het bijzonder:

a)

Is de staatssteun een geschikt en noodzakelijk beleidsinstrument of zijn er andere, geschiktere instrumenten?

| b) | Is er een stimulerend effect: verandert de steun de gedragingen van ondernemingen? |
| --- | --- |

b)

Is er een stimulerend effect: verandert de steun de gedragingen van ondernemingen?

| c) | Is de steunmaatregel evenredig: kan dezelfde gedragswijziging met minder steun worden verkregen? |
| --- | --- |

c)

Is de steunmaatregel evenredig: kan dezelfde gedragswijziging met minder steun worden verkregen?

| 3. | Zijn de verstoringen van de mededinging en de gevolgen voor het handelsverkeer beperkt, zodat de balans al met al positief is? |
| --- | --- |

3.

Zijn de verstoringen van de mededinging en de gevolgen voor het handelsverkeer beperkt, zodat de balans al met al positief is?

| (153) | Volgens de informatie van Oostenrijk is de maatregel in eerste instantie gericht op milieubescherming. In de overwegingen 126 tot en met 129 is echter al toegelicht dat het vrijstellingsmechanisme geen bijdrage levert aan die milieubescherming. |
| --- | --- |

(153)

Volgens de informatie van Oostenrijk is de maatregel in eerste instantie gericht op milieubescherming. In de overwegingen 126 tot en met 129 is echter al toegelicht dat het vrijstellingsmechanisme geen bijdrage levert aan die milieubescherming.

| (154) | Daarnaast zou een algemene verhoging van het feed-in-tarief tot een ontlastend effect op het milieu leiden, hetgeen volgens Oostenrijk niet mogelijk zou zijn zonder het waarborgen van het concurrentievermogen van energie-intensieve ondernemingen middels het aangemelde vrijstellingsmechanisme. De Oostenrijkse autoriteiten geven in hun toelichting bovendien aan dat het vrijstellingsmechanisme bedoeld is om het concurrentievermogen van energie-intensieve bedrijven te vergroten ten opzichte van concurrenten in andere lidstaten. De Commissie heeft in haar besluitvormingspraktijk echter nooit aanvaard dat dergelijke steunmaatregelen een bijdrage leveren aan het verwezenlijken van doelstellingen met een algemeen belang. |
| --- | --- |

(154)

Daarnaast zou een algemene verhoging van het feed-in-tarief tot een ontlastend effect op het milieu leiden, hetgeen volgens Oostenrijk niet mogelijk zou zijn zonder het waarborgen van het concurrentievermogen van energie-intensieve ondernemingen middels het aangemelde vrijstellingsmechanisme. De Oostenrijkse autoriteiten geven in hun toelichting bovendien aan dat het vrijstellingsmechanisme bedoeld is om het concurrentievermogen van energie-intensieve bedrijven te vergroten ten opzichte van concurrenten in andere lidstaten. De Commissie heeft in haar besluitvormingspraktijk echter nooit aanvaard dat dergelijke steunmaatregelen een bijdrage leveren aan het verwezenlijken van doelstellingen met een algemeen belang.

| (155) | De enige uitzondering hierop is vastgelegd in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. Maar zelfs al zou de Commissie akkoord gaan met een verlaging van de milieubelasting, dan zou zij er nog aan vast blijven houden dat de minimale belastingniveaus in acht moeten worden genomen. De totale bijdrage aan de belastinginkomsten door de ondernemingen die profiteren van de belastingverlaging, blijft dan immers met elke veroorzaakte vervuilingseenheid toenemen. In de onderhavige zaak is de situatie echter anders. De bijdrage wordt vanaf een niveau van 0,5 % van de nettoproductiewaarde gelimiteerd. Dat betekent dat extra vervuilingseenheden niet meer aan een parafiscale heffing onderworpen worden, hetgeen er weer toe leidt dat de bijdrage per veroorzaakte vervuilingseenheid daalt. Het stelsel zorgt dus niet voor energiebesparing, maar geeft veeleer prikkels om meer energie te verbruiken. |
| --- | --- |

(155)

De enige uitzondering hierop is vastgelegd in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. Maar zelfs al zou de Commissie akkoord gaan met een verlaging van de milieubelasting, dan zou zij er nog aan vast blijven houden dat de minimale belastingniveaus in acht moeten worden genomen. De totale bijdrage aan de belastinginkomsten door de ondernemingen die profiteren van de belastingverlaging, blijft dan immers met elke veroorzaakte vervuilingseenheid toenemen. In de onderhavige zaak is de situatie echter anders. De bijdrage wordt vanaf een niveau van 0,5 % van de nettoproductiewaarde gelimiteerd. Dat betekent dat extra vervuilingseenheden niet meer aan een parafiscale heffing onderworpen worden, hetgeen er weer toe leidt dat de bijdrage per veroorzaakte vervuilingseenheid daalt. Het stelsel zorgt dus niet voor energiebesparing, maar geeft veeleer prikkels om meer energie te verbruiken.

| (156) | De Commissie is dan ook van mening dat de steunmaatregel geen bijdrage levert aan een doel van gemeenschappelijk belang. |
| --- | --- |

(156)

De Commissie is dan ook van mening dat de steunmaatregel geen bijdrage levert aan een doel van gemeenschappelijk belang.

| (157) | De Commissie stelt op grond van de jurisprudentie van het Hof vast dat „... bedrijfssteun, dit wil zeggen steun waardoor een onderneming wordt bevrijd van de kosten die zij in het kader van haar gewone bedrijfsvoering of van haar normale werkzaamheden normaliter zelf zou moeten dragen, in beginsel niet binnen de werkingssfeer van voormeld artikel 92, lid 3, [thans artikel 107, lid 3, VWEU] valt ...” (84). Het Hof voegt daar het volgende aan toe: „Volgens de rechtspraak vervalsen dergelijke steunmaatregelen namelijk in beginsel de mededingingsvoorwaarden in de sectoren waarin zij worden toegekend, terwijl zij anderzijds wegens hun aard niet geschikt zijn om een van de in voormelde afwijkingsbepalingen genoemde doelstellingen te verwezenlijken ...” (85).Met betrekking tot de onderhavige zaak is de Commissie van mening dat het vrijstellingsmechanisme als bedrijfssteun c.q. exploitatiesteun moet worden beschouwd, omdat de begunstigde ondernemingen hierdoor van een deel van de kosten van hun elektriciteitsvoorziening worden bevrijd die zij in het kader van hun gewone bedrijfsvoering of normale werkzaamheden normaliter zelf zouden moeten dragen. |
| --- | --- |

(157)

De Commissie stelt op grond van de jurisprudentie van het Hof vast dat „... bedrijfssteun, dit wil zeggen steun waardoor een onderneming wordt bevrijd van de kosten die zij in het kader van haar gewone bedrijfsvoering of van haar normale werkzaamheden normaliter zelf zou moeten dragen, in beginsel niet binnen de werkingssfeer van voormeld artikel 92, lid 3, [thans artikel 107, lid 3, VWEU] valt ...” (84). Het Hof voegt daar het volgende aan toe: „Volgens de rechtspraak vervalsen dergelijke steunmaatregelen namelijk in beginsel de mededingingsvoorwaarden in de sectoren waarin zij worden toegekend, terwijl zij anderzijds wegens hun aard niet geschikt zijn om een van de in voormelde afwijkingsbepalingen genoemde doelstellingen te verwezenlijken ...” (85).Met betrekking tot de onderhavige zaak is de Commissie van mening dat het vrijstellingsmechanisme als bedrijfssteun c.q. exploitatiesteun moet worden beschouwd, omdat de begunstigde ondernemingen hierdoor van een deel van de kosten van hun elektriciteitsvoorziening worden bevrijd die zij in het kader van hun gewone bedrijfsvoering of normale werkzaamheden normaliter zelf zouden moeten dragen.

| (158) | De Commissie vindt dan ook dat bedrijfssteun in elk geval geen gepast beleidsinstrument is voor de verwezenlijking van dit doel, zelfs niet indien het concurrentievermogen een doel van gemeenschappelijk belang zou zijn. |
| --- | --- |

(158)

De Commissie vindt dan ook dat bedrijfssteun in elk geval geen gepast beleidsinstrument is voor de verwezenlijking van dit doel, zelfs niet indien het concurrentievermogen een doel van gemeenschappelijk belang zou zijn.

| (159) | Wat de milieubelastingen betreft, accepteert de Commissie een beperkte uitzondering op dit uitgangspunt, mits er sprake is van een specifieke doelstelling. Op grond van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming zijn verlagingen of vrijstellingen van milieubelastingen voor bepaalde sectoren of categorieën ondernemingen toegestaan indien hierdoor hogere belastingen vastgesteld kunnen worden voor andere ondernemingen, aangezien dit leidt tot een algemene verbetering van de internalisering van de kosten en verdere prikkels schept om de milieubescherming te verbeteren. Dit soort steun kan bijgevolg noodzakelijk zijn om negatieve externe gevolgen indirect aan te pakken door het eenvoudiger te maken betrekkelijk hoge nationale milieubelastingen vast te stellen of te handhaven. |
| --- | --- |

(159)

Wat de milieubelastingen betreft, accepteert de Commissie een beperkte uitzondering op dit uitgangspunt, mits er sprake is van een specifieke doelstelling. Op grond van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming zijn verlagingen of vrijstellingen van milieubelastingen voor bepaalde sectoren of categorieën ondernemingen toegestaan indien hierdoor hogere belastingen vastgesteld kunnen worden voor andere ondernemingen, aangezien dit leidt tot een algemene verbetering van de internalisering van de kosten en verdere prikkels schept om de milieubescherming te verbeteren. Dit soort steun kan bijgevolg noodzakelijk zijn om negatieve externe gevolgen indirect aan te pakken door het eenvoudiger te maken betrekkelijk hoge nationale milieubelastingen vast te stellen of te handhaven.

| (160) | De Commissie constateert echter dat de bijdragen voor de bevordering van groene elektriciteit waarvan de begunstigde ondernemingen in het kader van de aangemelde regeling kunnen worden vrijgesteld, geen milieubelastingen vormen in de zin van punt 70, onder 14, en punt 151 van die richtsnoeren. Belastingen zijn heffingen die rechtstreeks naar de staatskas toevloeien. De bijdragen waarvan de begunstigde ondernemingen in het kader van de aangemelde regeling worden vrijgesteld, komen echter niet op de algemene begroting terecht. In tegendeel, zij worden uitsluitend gebruikt voor de financiering van de bijdragen aan OeMAG waarmee producenten van groene elektriciteit via feed-in-tarieven worden ondersteund. Dat betekent dat deze bijdragen geen milieubelastingen zijn. |
| --- | --- |

(160)

De Commissie constateert echter dat de bijdragen voor de bevordering van groene elektriciteit waarvan de begunstigde ondernemingen in het kader van de aangemelde regeling kunnen worden vrijgesteld, geen milieubelastingen vormen in de zin van punt 70, onder 14, en punt 151 van die richtsnoeren. Belastingen zijn heffingen die rechtstreeks naar de staatskas toevloeien. De bijdragen waarvan de begunstigde ondernemingen in het kader van de aangemelde regeling worden vrijgesteld, komen echter niet op de algemene begroting terecht. In tegendeel, zij worden uitsluitend gebruikt voor de financiering van de bijdragen aan OeMAG waarmee producenten van groene elektriciteit via feed-in-tarieven worden ondersteund. Dat betekent dat deze bijdragen geen milieubelastingen zijn.

| (161) | De Commissie is van mening dat de mogelijkheid van een uitzondering op de in de richtsnoeren genoemde algemene regel van onverenigbaarheid van exploitatiesteun restrictief moet worden geïnterpreteerd. Als er al sprake is van uitzonderingen op grond van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, dan moeten deze tot milieubelastingen worden beperkt. |
| --- | --- |

(161)

De Commissie is van mening dat de mogelijkheid van een uitzondering op de in de richtsnoeren genoemde algemene regel van onverenigbaarheid van exploitatiesteun restrictief moet worden geïnterpreteerd. Als er al sprake is van uitzonderingen op grond van deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, dan moeten deze tot milieubelastingen worden beperkt.

| (162) | Zoals reeds eerder is opgemerkt, stelt de Commissie daarnaast vast dat, met het oog op de geharmoniseerde energiebelastingen, de toepassing van deel 4 van de richtsnoeren op parafiscale heffingen in strijd zou zijn met de doelstellingen van deze regels en met de strekking van de richtlijn energiebelasting. Bovendien zou een dergelijk uitgangspunt ook tot een algemene toepassing van deze voorschriften op parafiscale heffingen op milieubeschermingsgebied leiden (bijvoorbeeld parafiscale afvalheffingen e.d.). Een dergelijke ruime toepassing gaat gezien het toepassingsgebied en de doelstellingen van deel 4 van de richtsnoeren te ver. |
| --- | --- |

(162)

Zoals reeds eerder is opgemerkt, stelt de Commissie daarnaast vast dat, met het oog op de geharmoniseerde energiebelastingen, de toepassing van deel 4 van de richtsnoeren op parafiscale heffingen in strijd zou zijn met de doelstellingen van deze regels en met de strekking van de richtlijn energiebelasting. Bovendien zou een dergelijk uitgangspunt ook tot een algemene toepassing van deze voorschriften op parafiscale heffingen op milieubeschermingsgebied leiden (bijvoorbeeld parafiscale afvalheffingen e.d.). Een dergelijke ruime toepassing gaat gezien het toepassingsgebied en de doelstellingen van deel 4 van de richtsnoeren te ver.

| (163) | Dat betekent dat de Commissie van mening is dat exploitatiesteun in de vorm van verlagingen van parafiscale heffingen geen geschikt instrument is ter verbetering van de milieubescherming. De Commissie constateert voorts dat zij de voorwaarden in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming tot nu toe niet op andere soorten belastingen of parafiscale heffingen heeft toegepast. |
| --- | --- |

(163)

Dat betekent dat de Commissie van mening is dat exploitatiesteun in de vorm van verlagingen van parafiscale heffingen geen geschikt instrument is ter verbetering van de milieubescherming. De Commissie constateert voorts dat zij de voorwaarden in deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming tot nu toe niet op andere soorten belastingen of parafiscale heffingen heeft toegepast.

| (164) | De Commissie stelt daarnaast vast dat de hoogte van een milieubelasting, ook wanneer slechts het verlaagde belastingpercentage wordt toegepast, direct evenredig moet zijn aan de mate waarin de betreffende ondernemingen verantwoordelijk zijn voor milieuvervuiling. Zelfs bij de toepassing van een verlaagd percentage vormt de milieubelasting voor ondernemingen nog steeds een prikkel om energiebronnen te ontzien. In het onderhavige geval wordt de bijdrage echter vanaf een bepaald niveau gelimiteerd. De vervuilingseenheden boven dat plafond worden vervolgens niet meer belast. Dat betekent dat de parafiscale heffing door het gebruik van het vrijstellingsmechanisme alle prikkels wegneemt om op een milieuvriendelijkere wijze te werk te gaan. |
| --- | --- |

(164)

De Commissie stelt daarnaast vast dat de hoogte van een milieubelasting, ook wanneer slechts het verlaagde belastingpercentage wordt toegepast, direct evenredig moet zijn aan de mate waarin de betreffende ondernemingen verantwoordelijk zijn voor milieuvervuiling. Zelfs bij de toepassing van een verlaagd percentage vormt de milieubelasting voor ondernemingen nog steeds een prikkel om energiebronnen te ontzien. In het onderhavige geval wordt de bijdrage echter vanaf een bepaald niveau gelimiteerd. De vervuilingseenheden boven dat plafond worden vervolgens niet meer belast. Dat betekent dat de parafiscale heffing door het gebruik van het vrijstellingsmechanisme alle prikkels wegneemt om op een milieuvriendelijkere wijze te werk te gaan.

| (165) | Voor het geval dat exploitatiesteun in de vorm van parafiscale heffingen als geschikt beleidsinstrument zou worden erkend, constateert de Commissie daarnaast dat er voor de toetsing van de noodzakelijkheid en geschiktheid van dergelijke steunmaatregelen een onderzoek vereist is dat vergelijkbaar is met de beoordeling van verlagingen van niet-geharmoniseerde milieubelastingen conform deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (86). Een onderzoek naar niet-geharmoniseerde belastingen op basis van deel 4 is namelijk een weerspiegeling van de algemene beginselen van de uitvoerige economische toetsing op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU. |
| --- | --- |

(165)

Voor het geval dat exploitatiesteun in de vorm van parafiscale heffingen als geschikt beleidsinstrument zou worden erkend, constateert de Commissie daarnaast dat er voor de toetsing van de noodzakelijkheid en geschiktheid van dergelijke steunmaatregelen een onderzoek vereist is dat vergelijkbaar is met de beoordeling van verlagingen van niet-geharmoniseerde milieubelastingen conform deel 4 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (86). Een onderzoek naar niet-geharmoniseerde belastingen op basis van deel 4 is namelijk een weerspiegeling van de algemene beginselen van de uitvoerige economische toetsing op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU.

| (166) | Op grond van die regels moet de betreffende lidstaat informatie verstrekken over welke respectieve sector of sectoren of categorieën begunstigden onder de vrijstellingen of verlagingen vallen en wat de situatie van de belangrijkste begunstigden in elke betrokken sector is en hoe de belastingen kunnen bijdragen tot milieubescherming. De vrijgestelde sectoren dienen naar behoren te worden beschreven, en er moet voor elke sector een lijst worden verstrekt van de grootste begunstigden (met name rekening houdend met de omzet, de marktaandelen en de omvang van de belastinggrondslag) (87). Op basis van deze informatie moet de Commissie beoordelen of de verlagingen of vrijstellingen van de milieubelastingen noodzakelijk en evenredig zijn. Aangaande het criterium van de noodzakelijkheid moet de keuze van de begunstigden op objectieve en doorzichtige criteria gebaseerd zijn en moet de milieubelasting zonder verlaging tot een aanzienlijke stijging van de productiekosten leiden die niet op de klanten kan worden afgewenteld zonder dat dit aanzienlijk omzetverlies tot gevolg heeft (88). Wat de evenredigheid van de steun betreft, dient de betreffende lidstaat aan te tonen dat elke individuele begunstigde een deel van de nationale belasting betaalt dat grotendeels equivalent is aan de milieuprestatie, dat de begunstigden van de steun ten minste 20 % van de nationale belasting betalen, tenzij een lager percentage gerechtvaardigd is, en dat de verlagingen of vrijstellingen afhankelijk worden gesteld van het sluiten van overeenkomsten ter verwezenlijking van milieubeschermingsdoelstellingen (89). |
| --- | --- |

(166)

Op grond van die regels moet de betreffende lidstaat informatie verstrekken over welke respectieve sector of sectoren of categorieën begunstigden onder de vrijstellingen of verlagingen vallen en wat de situatie van de belangrijkste begunstigden in elke betrokken sector is en hoe de belastingen kunnen bijdragen tot milieubescherming. De vrijgestelde sectoren dienen naar behoren te worden beschreven, en er moet voor elke sector een lijst worden verstrekt van de grootste begunstigden (met name rekening houdend met de omzet, de marktaandelen en de omvang van de belastinggrondslag) (87). Op basis van deze informatie moet de Commissie beoordelen of de verlagingen of vrijstellingen van de milieubelastingen noodzakelijk en evenredig zijn. Aangaande het criterium van de noodzakelijkheid moet de keuze van de begunstigden op objectieve en doorzichtige criteria gebaseerd zijn en moet de milieubelasting zonder verlaging tot een aanzienlijke stijging van de productiekosten leiden die niet op de klanten kan worden afgewenteld zonder dat dit aanzienlijk omzetverlies tot gevolg heeft (88). Wat de evenredigheid van de steun betreft, dient de betreffende lidstaat aan te tonen dat elke individuele begunstigde een deel van de nationale belasting betaalt dat grotendeels equivalent is aan de milieuprestatie, dat de begunstigden van de steun ten minste 20 % van de nationale belasting betalen, tenzij een lager percentage gerechtvaardigd is, en dat de verlagingen of vrijstellingen afhankelijk worden gesteld van het sluiten van overeenkomsten ter verwezenlijking van milieubeschermingsdoelstellingen (89).

| (167) | De Commissie constateert echter dat Oostenrijk voornoemde informatie — ondanks herhaalde verzoeken van de Commissie — niet verstrekt heeft (90). Derhalve heeft de Commissie niet kunnen nagaan of de steun noodzakelijk en evenredig is, dan wel op welke wijze die steun een bijdrage levert aan de milieubescherming. |
| --- | --- |

(167)

De Commissie constateert echter dat Oostenrijk voornoemde informatie — ondanks herhaalde verzoeken van de Commissie — niet verstrekt heeft (90). Derhalve heeft de Commissie niet kunnen nagaan of de steun noodzakelijk en evenredig is, dan wel op welke wijze die steun een bijdrage levert aan de milieubescherming.

| (168) | Tot slot heeft Oostenrijk ook niet kunnen aantonen dat het vrijstellingsmechanisme een stimulerend effect heeft. |
| --- | --- |

(168)

Tot slot heeft Oostenrijk ook niet kunnen aantonen dat het vrijstellingsmechanisme een stimulerend effect heeft.

| (169) | De Commissie wijst erop dat exploitatiesteun van deze aard op grond van de jurisprudentie van het Hof moet worden beschouwd als steun die de mededinging dreigt te vervalsen en die de handelsvoorwaarden kan beïnvloeden (91). In het onderhavige geval wordt de verstoring van de mededinging nog eens versterkt doordat de ondernemingen die een beroep kunnen doen op het vrijstellingsmechanisme, reeds exploitatiesteun ontvangen in de vorm van een verlaging van de energiebelastingen. Het toekennen van een tweede vorm van exploitatiesteun, die bovendien niet in de tijd beperkt is, zou tot verstoringen van de mededinging leiden en de handel op een manier beïnvloeden die strijdig is met het gemeenschappelijk belang. |
| --- | --- |

(169)

De Commissie wijst erop dat exploitatiesteun van deze aard op grond van de jurisprudentie van het Hof moet worden beschouwd als steun die de mededinging dreigt te vervalsen en die de handelsvoorwaarden kan beïnvloeden (91). In het onderhavige geval wordt de verstoring van de mededinging nog eens versterkt doordat de ondernemingen die een beroep kunnen doen op het vrijstellingsmechanisme, reeds exploitatiesteun ontvangen in de vorm van een verlaging van de energiebelastingen. Het toekennen van een tweede vorm van exploitatiesteun, die bovendien niet in de tijd beperkt is, zou tot verstoringen van de mededinging leiden en de handel op een manier beïnvloeden die strijdig is met het gemeenschappelijk belang.

| (170) | De Commissie komt dan ook tot de conclusie dat het vrijstellingsmechanisme op basis van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU niet als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(170)

De Commissie komt dan ook tot de conclusie dat het vrijstellingsmechanisme op basis van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU niet als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd.

5.4.   Conclusie

| (171) | Gezien bovenstaande overwegingen heeft de Commissie zowel de steun aan de producenten van groene elektriciteit als het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen onderzocht. Wat de steun aan de producenten van groene elektriciteit betreft, stelt de Commissie vast dat deze maatregel in haar besluit van 22 juli 2009 als staatssteun is aangemerkt die verenigbaar is met de interne markt. Met betrekking tot het vrijstellingsmechanisme (het voorwerp van de onderhavige formele onderzoeksprocedure) constateert de Commissie dat ook deze maatregel staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU. De Commissie is echter van mening dat het vrijstellingsmechanisme louter exploitatiesteun vormt en dus niet in aanmerking komt voor de toepassing van een uitzondering op de algemene beginselen betreffende het verbod op staatssteun zoals neergelegd in het VWEU. |
| --- | --- |

(171)

Gezien bovenstaande overwegingen heeft de Commissie zowel de steun aan de producenten van groene elektriciteit als het vrijstellingsmechanisme voor energie-intensieve ondernemingen onderzocht. Wat de steun aan de producenten van groene elektriciteit betreft, stelt de Commissie vast dat deze maatregel in haar besluit van 22 juli 2009 als staatssteun is aangemerkt die verenigbaar is met de interne markt. Met betrekking tot het vrijstellingsmechanisme (het voorwerp van de onderhavige formele onderzoeksprocedure) constateert de Commissie dat ook deze maatregel staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU. De Commissie is echter van mening dat het vrijstellingsmechanisme louter exploitatiesteun vormt en dus niet in aanmerking komt voor de toepassing van een uitzondering op de algemene beginselen betreffende het verbod op staatssteun zoals neergelegd in het VWEU.

Rekening houdend met alle feiten die haar ter kennis zijn gebracht, komt de Commissie tot de conclusie dat de staatssteun die Oostenrijk voornemens is aan energie-intensieve ondernemingen te verlenen, niet als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De staatssteun in de vorm van een gedeeltelijke vrijstelling van de verplichting tot afname van groene elektriciteit die Oostenrijk voornemens is aan energie-intensieve ondernemingen te verlenen, is niet verenigbaar met de interne markt.

Deze steun mag derhalve niet worden verleend.

Artikel 2

Oostenrijk deelt de Commissie binnen twee maanden na de datum van de kennisgeving van dit besluit mee welke maatregelen het heeft getroffen om hieraan te voldoen.

Artikel 3

Dit besluit is gericht tot de Republiek Oostenrijk.

Gedaan te Brussel, 8 maart 2011.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  PB C 217 van 11.9.2009, blz. 12.

1

(2)  Besluit van de Commissie van 4 juli 2006 met betrekking tot steunmaatregel NN 162/A/2003 en N 317/A/2006 — Steun voor de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen in het kader van de Oostenrijkse wet op groene elektriciteit (terugleveringstarieven/feed-in-tarieven) (PB C 221 van 14.9.2006, blz. 8).

2

(3)  PB C 82 van 1.4.2008, blz. 1.

3

(4)  Zaak C 24/09 (ex N 446/08), C(2009) 3538 definitief (PB C 217 van 30.1.2009, blz. 12).

4

(5)  Zie voetnoot 1.

5

(6)  Artikel 22c, lid 5, GEA: „Overeenkomsten tussen elektriciteitsleveranciers en eindverbruikers dienen, wanneer een vrijstelling als bedoeld in lid 1 is verleend, verplicht een bepaling te bevatten op grond waarvan deze eindverbruikers, zodra zij vrijgesteld zijn van de verplichting om groene elektriciteit van de quota van de elektriciteitsleveranciers af te nemen (artikel 15, lid 1, sub 3, en lid 1a), geen groene elektriciteit meer geleverd krijgen die door de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit aan de leveranciers is toegewezen (artikel 19, lid 1), waarbij de extra kosten van die groene elektriciteit niet mogen worden doorberekend. Alle andersluidende bepalingen zijn nietig.”.

6

(7)  Artikel 15, lid 1a, GEA: „Indien elektriciteitsleveranciers de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit kunnen aantonen dat zij aan eindverbruikers leveren die over een vrijstelling als bedoeld in artikel 22c, lid 1, beschikken, dient de afwikkelingsinstantie hiermee bij de vaststelling van de quota’s voor de elektriciteitsleveranciers onverwijld rekening te houden (artikel 15, lid 1, sub 3). Met betrekking tot de elektriciteitsvolumes die niet toegewezen behoeven te worden, worden de quota’s van alle elektriciteitsleveranciers voor de overige elektriciteitsleveringen verhoogd. In zoverre een aanpassing van de quota’s op grond van de geldende marktregels niet onverwijld doorgevoerd kan worden, mag de afwikkelingsinstantie voor groene elektriciteit het energieoverschot dat is ontstaan doordat mogelijkheden voor de toewijzing van quota’s zijn weggevallen, optimaal benutten in de zin van artikel 15, lid 4.”.

7

(8)  Schrijven van Oostenrijk van 9 september 2010 in antwoord op vragen van de Commissie.

8

(9)  Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie (PB L 379 van 28.12.2006, blz. 5.

9

(10)  PB C 106 van 8.5.2009, blz. 8.

10

(11)  PB L 214 van 9.8.2008, blz. 3.

11

(12)  PB L 283 van 31.10.2003, blz. 51.

12

(13)  Arrest van 13 maart 2001, zaak C-379/98, PreussenElektra/Schleswig-Holstein, Jurispr. 2001, blz. I-2099.

13

(14)  Arrest van 17 juli 2008, zaak C-206/06, Essent, Jurispr. 2008, blz. I-5497.

14

(15)  Arrest van 12 december 1996, zaak T-358/94 Jurispr. 1996 blz. II-2109.

15

(16)  Arrest van 20 september 2007, zaak T-136/05, Jurispr. 2007, blz. II-4063.

16

(17)  Arrest van 17 maart 1993, gevoegde zaken C-72/91 en C-73/91, Jurispr. 1993, blz. I-887.

17

(18)  Arrest van 15 juli 2004, zaak C-345/02, Jurispr. 2004, blz. I-7139.

18

(19)  Arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline GmbH, Jurispr. 2001, blz. I-8365.

19

(20)  Arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline GmbH, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 16.

20

(21)  N 271/2006, DK, Belastingvrijstelling voor warmteoverschotten (PB C 41 van 24.2.2007, blz. 2); N 820/06, DE, Belastingvrijstelling voor bepaalde energie-intensieve procedures (PB C 80 van 13.4.2007, blz. 4).

21

(22)  Richtlijn 2003/96/EG.

22

(23)  Verordening (EG) nr. 800/2008.

23

(24)  Op 9 september 2010 door Oostenrijk ingediende opmerkingen naar aanleiding van het inleidingsbesluit van de Commissie van 22 juli 2009.

24

(25)  Gepubliceerd door Duitsland, Denemarken, Nederland, Finland, Zweden en Oostenrijk.

25

(26)  Zie voetnoot 2.

26

(27)  Onderstaande beoordeling is zowel gebaseerd op het VWEU als op de EER-overeenkomst. Voor de overzichtelijkheid wordt hierna echter uitsluitend naar de relevante bepalingen van het VWEU verwezen.

27

(28)  Besluit van de Commissie inzake steunmaatregel C 24/09 (ex-N446/08) — De Oostenrijkse wet op groene elektriciteit — mogelijke steun aan grote elektriciteitsafnemers.

28

(29)  Arrest van 17 juni 1999, zaak C-75/97, België/Commissie, Jurispr. 1999, blz. I-3671, punten 28-31; zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline et al./Finanzlandesdirektion für Kärnten, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 41.

29

(30)  Schrijven van Oostenrijk van 9 september 2010 in antwoord op het verzoek om nadere informatie van de Commissie van 19 juli 2010.

30

(31)  Arrest van 16 mei 2002, zaak C-482/99, Frankrijk/Commissie (Stardust Marine), Jurispr. 2002, blz. I-4397, punt 24.

31

(32)  Zie voetnoot 14.

32

(33)  Zaak C-206/06, Essent/Aluminium, Jurispr. 2008, blz. I-5497, punt 74.

33

(34)  Zie in deze zin ook punt 74 van het arrest Essent.

34

(35)  Arrest van 13 maart 2001, zaak C-379/98, PreussenElektra/Schleswag, Jurispr. 2001, blz. I-2099. In het arrest, dat betrekking had op het Duitse stelsel voor feed-in-tarieven uit 1998, is geconcludeerd dat dit stelsel geen staatssteun omvat. Middels dit stelsel zijn bij wet rechtstreeks de betrekkingen geregeld tussen de producenten van groene elektriciteit en de elektriciteitsleveranciers, in die zin dat aan particuliere elektriciteitsleveranciers de verplichting is opgelegd om de elektriciteit die in hun leveringsgebied uit hernieuwbare bronnen is geproduceerd, tegen een minimumprijs (feed-in-tarief) aan te kopen. De elektriciteitsleveranciers kunnen vervolgens zelf beslissen hoe zij de uit de elektriciteit voortvloeiende meerkosten aan de eindverbruikers doorberekenen. Om een evenwichtige deelname aan de afname van groene elektriciteit te bewerkstelligen, moeten de energiebedrijven de volumen aan groene elektriciteit onderling verrekenen. Dat heeft geleid tot wisselende afnamehoeveelheden aan groene elektriciteit die min of meer overeenkomen met het marktaandeel van de betreffende ondernemingen.

35

(36)  Zaak 76/78, Steinike & Weinlig/Bondsrepubliek Duitsland, Jurisprudentie 1977, blz. 595, rechtsoverweging 21: „Overwegende dat het verbod van artikel 92, lid 1, gericht is tegen alle steunmaatregelen van staten of met staatsmiddelen bekostigd, ongeacht of de steun rechtstreeks door de staat wordt verleend dan wel door van overheidswege ingestelde of aangewezen publiek- of privaatrechtelijke beheersorganen; dat het voor de toepassing van artikel 92 nochtans voornamelijk aankomt op de gevolgen van de steun voor de begunstigde ondernemingen en producenten, en niet op de situatie van de organen die de steun verdelen of beheren;”.

36

(37)  Oostenrijk heeft deze gegevens verstrekt op basis van de opgedane ervaringen met de toepassing van een herziene versie van de onderhavige regeling met lagere steunintensiteiten dan de aanmeldingsdrempel.

37

(38)  Op grond van artikel 17, lid 1, onder a), van de richtlijn energiebelasting is een „energie-intensief bedrijf [...] een bedrijf [...] waar de aankoop van energieproducten en elektriciteit ten minste 3,0 % van de productiewaarde uitmaakt, of de verschuldigde nationale energiebelasting ten minste 0,5 % van de toegevoegde waarde bedraagt.”.

38

(39)  Arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline GmbH et al./Finanzlandesdirektion für Kärnten, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 36.

39

(40)  Arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline GmbH et al./Finanzlandesdirektion für Kärnten, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punten 34-35.

40

(41)  Arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline GmbH et al./Finanzlandesdirektion für Kärnten, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 36.

41

(42)  Conclusie van advocaat-generaal Jacobs van 29 november 2005 in zaak C-368/04, Transalpine Ölleitung, punt 72.

42

(43)  Arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline GmbH et al./Finanzlandesdirektion für Kärnten, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 48.

43

(44)  Het Hof van eerste aanleg was van oordeel dat een Baskische steunregeling in de vorm van belastingkredieten van meer dan 2 500 miljoen ESP als de facto selectief aangemerkt moest worden, aangezien het betrokken belastingvoordeel slechts voorbehouden was aan ondernemingen met aanzienlijke financiële middelen (gevoegde zaken T-92/00 en T-103/00, Diputación Foral de Alava et al./Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-1385, punt 39 (een beroep tegen dit arrest is door het Hof afgewezen in de gevoegde zaken C-186/02 P en C-188/02 P, Ramondín SA et al./Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-10653, punt 60 e.v.). Voorts was het Hof van oordeel dat een steunregeling voor de aanschaf van bedrijfsvoertuigen de facto selectief was, aangezien — onder andere — grote ondernemingen van de werkingssfeer van de regeling uitgesloten waren (zaak C-409/00, Spanje/Commissie, Jurispr. 2003, blz. I-1487, punt 50).

44

(45)  Beschikking 2005/565/EG van de Commissie van 9 maart 2004 betreffende een door Oostenrijk ten uitvoer gelegde steunregeling inzake de energiebelastingrestitutie voor aardgas en elektriciteit in 2002 en 2003, overwegingen 47-49 (PB L 190 van 22.7.2005, blz. 13).

45

(46)  Beschikking 2005/565/EG, overweing 46.

46

(47)  Beschikking 2005/565/EG, overwegingen 68-70.

47

(48)  Zaak C-368/04, Transalpine Ölleitung, Jurispr. 2006, blz. I-09957.

48

(49)  Conclusie van advocaat-generaal Jacobs van 29 november 2005 in zaak C-368/04, Transalpine Ölleitung, punt 73.

49

(50)  Conclusie van advocaat-generaal Jacobs van 29 november 2005 in zaak C-368/04, Transalpine Ölleitung, punt 72.

50

(51)  Zaak 173/73, Italië/Commissie, Jurisprudentie 1974, blz. 709, rechtsoverweging 13.

51

(52)  Zaak C-75/97, België/Commissie, Jurispr. 1999, blz. I-3671, punt 32.

52

(53)  Binnen deze economische sector is er sprake van een nadruk op specifieke deelsectoren zoals de productie van hout, papier, levensmiddelen, glas, keramiek, metalen en chemicaliën.

53

(54)  Schrijven van Oostenrijk van 9 september 2010 als antwoord op de vragen van de Commissie van 19 juli 2010 (blz. 17 en tabel 5 op blz. 17).

54

(55)  Zaak 173/73, Italië/Commissie, Jurisprudentie 1974, blz. 709, rechtsoverweging 33; zaak C-75/97 België/Commissie, Jurispr. 1999, blz. I-3671, punt 28-31; zaak C-143/99 Adria-Wien Pipeline et al./Finanzlandesdirektion für Kärnten, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 41.

55

(56)  Zaak C-88/03, Portugal/Commissie, Jurispr. 2006, blz. I-07115, punt 81.

56

(57)  Zie voetnoot 56.

57

(58)  Zaak C-487/06 P, Commissie/British Aggregates Association, Jurispr. 2008, blz. I-10505, punt 84-92.

58

(59)  Portugal/Commissie, geciteerd in voetnoot 56, punt 82, waarin verwezen wordt naar „sociale cohesie” en „regionale ontwikkeling” als extrinsieke doelstellingen.

59

(60)  Zie voetnoot 58.

60

(61)  Zie voetnoot 54.

61

(62)  Omdat de Commissie nog geen definitief besluit heeft genomen, kent Oostenrijk de belastingvoordelen op grond van het vrijstellingsmechanisme toe op basis van „de minimis”-steun.

62

(63)  Arrest van 28 april 1993, Italië/Commissie, zaak C-364/90, Jurispr. 1993, blz I-2097, punt 20; GvEA, 15 december 1999, Freistaat Sachsen, Volkswagen AG en Volkswagen Sachsen GmbH/Commissie, gevoegde zaken T-132/96 en T-143/96, Jurispr. 1999, blz. II-3663, punt 140; arrest van 29 april 2004, Italië/Commissie, zaak C-372/97, Jurispr. 2004, blz. I-3679, punt 81.

63

(64)  Arrest van 21 maart 1990, België/Commissie, zaak C-142/87, Jurispr. 1990, blz. I-959, punt 56; arrest van 11 juli 1996, Syndicat français de l’Express international (SFEI) et al./La Poste et al., zaak C-39/94, Jurispr. 1996, blz. I-3547, punt 36.

64

(65)  Arrest van 24 maart 1993, Comité international de la rayonne et des fibres synthétiques/Commissie, zaak C-313/90, Jurispr. 1993, blz I-1125, punt 36; arrest van 15 oktober 1996, IJssel-Vliet Combinatie BV/minister van Economische Zaken, zaak C-311/94, Jurispr. 1996, I-5023, punt 43; arrest van 26 september 2002, Spanje/Commissie, zaak C-351/98, Jurispr. 2002, blz. I-8031, punt 53.

65

(66)  Zie voetnoot 3.

66

(67)  Verordening (EG) nr. 800/2008.

67

(68)  Zie voetnoot 3.

68

(69)  Verordening (EG) nr. 800/2008.

69

(70)  Zie voetnoot 3.

70

(71)  PB L 140 van 5.6.2009, blz. 16.

71

(72)  Zoals eerder beschreven, is de Commissie van mening dat het feed-in-tarief duidelijk geen geharmoniseerde milieubelasting is.

72

(73)  Punt 156 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming.

73

(74)  Punt 158 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming.

74

(75)  Punt 159 van de richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming.

75

(76)  Oostenrijk heeft de desbetreffende vragen van de Commissie van 21 juni 2010 en 19 juli 2010 niet beantwoord.

76

(77)  Zaak 165/84, Krohn/Bundesanstalt für Landwirtschaftliche Marktordnung, Jurisprudentie 1985, blz. 3997, rechtsoverweging 14; zaak 6/78, Union Française de Céréales/Hauptzollamt Hamburg-Jonas, Jurispr. 1978, blz. 1675.

77

(78)  Op grond van artikel 25, lid 2, AGVV, betalen begunstigden van de belastingverlaging ten minste het bij Richtlijn 2003/96/EG (de richtlijn energiebelasting) vastgestelde communautaire minimumbelastingniveau. Op grond van artikel 25, lid 3, AGVV, worden belastingverlagingen voor een periode van ten hoogste tien jaar toegestaan. Na die periode van tien jaar beoordelen de lidstaten het passende karakter van de betrokken steunmaatregelen opnieuw.

78

(79)  Schrijven van Oostenrijk van 9 september 2010 ter beantwoording van vragen van de Commissie van 19 juli 2010, blz. 19.

79

(80)  Zie voetnoot 63.

80

(81)  Arrest van 14.1.2009, zaak T-162/06, Kronoply/Commissie, Jurispr. 2009, blz. II-1, met name de punten 65, 66, 74 en 75.

81

(82)  Arrest van 7.6.2001, zaak T-187/99, Agrana Zucker en Stärke/Commissie, Jurispr. 2001, II-1587, punt 74; arrest van 14.5.2002, zaak T-126/99, Graphischer Maschinenbau GmbH/Commissie, Jurispr. 2002, blz.II-2427, punten 41-43; arrest van 15.4.2008, zaak C-390/06, Nuova Agricast, Jurispr. 2008, I-2577, punten 68-69.

82

(83)  Communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, punt 1.3 (PB C 323 van 30.12.2006, blz. 1); Communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming, punt 1.3 (PB C 82 van 1.4.2008, blz. 1).

83

(84)  Zaak T-459/93, Siemens SA/Commissie, Jurispr. 1995, blz. II-1675, punt 48.

84

(85)  Zaak T-459/93, Siemens SA/Commissie, Jurispr. 1995, blz. II-1675, punt 48. Zie ook het arrest van 8 juli 2010, Freistaat Sachsen en Land Sachsen-Anhalt/Commissie, zaak T-396/08, punten 46-48; zaak C-156/98, Duitsland/Commissie, Jurispr. 2000, blz. I-6857, punt 30, evenals de geciteerde jurisprudentie.

85

(86)  Zoals eerder beschreven, is de Commissie van mening dat het feed-in-tarief duidelijk geen geharmoniseerde milieubelasting is.

86

(87)  Zie voetnoot 73.

87

(88)  Zie voetnoot 74.

88

(89)  Zie voetnoot 75.

89

(90)  Oostenrijk heeft de desbetreffende vragen van de Commissie van 21 juni 2010 en 19 juli 2010 niet beantwoord.

90

(91)  Zaak T-459/93, Siemens SA/Commissie, Jurispr. 1995, blz. II-1675, punt 48.

91

---