AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİíNDE

FEDERAL YARGILAMA SİSTEMİ VE BU

SİSTEM İ«İNDE CEZAİ YARGININ YERİ

VE İŞLEYİŞİ
2

METNİ HAZIRLAYAN HUKUK«ULAR

«İ«EK ZOROĞLU EMED

Hukuk Eğitimi: Dokuz Eyl ̧l ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (Denklik, 2001); Suffolk

‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (J.D., cum Laude, 1994); Boston ‹niversitesi (B.A., cum

Laude, 1991).

Kayıtlı Olduğu Barolar: Massachusetts Barosu (1995), New York Eyaleti Barosu (1995).

UMUT KOLCUOĞLU

Hukuk Eğitimi: New York ‹niversitesi (Hukuk Y ̧ksek Lisansı LL.M, 2001); İstanbul

‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (1998).

Kayıtlı Olduğu Barolar: İstanbul Barosu (1999); New York Eyaleti Barosu (2002).

ELİF K÷YMEN

Hukuk Eğitimi: Boston ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (J.D. 2001); Massachusetts-Amherst

‹niversitesi (B.A., magna cum laude, 1997).

Kayıtlı Olduğu Baro: Massachusetts Barosu (2002).

PİRAYE KURANEL

Hukuk Eğitimi: Boston ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (Uluslararası Bankacılık ve Finans

Hukuk Y ̧ksek Lisansı LL.M, 2001); İstanbul ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (1998).

Kayıtlı Olduğu Baro: İstanbul Barosu (1999).

SELİN ÷ZBEK

Hukuk Eğitimi: Pennsylvania ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (Hukuk Y ̧ksek Lisansı LL.M,

2001), İstanbul ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (1998).

Kayıtlı Olduğu Baro: İstanbul Barosu (1999).

KAYRA ‹«ER

Hukuk Eğitimi: Georgetown ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (Hukuk Y ̧ksek Lisansı LL.M,

2000); Marmara ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (1998).

Kayıtlı Olduğu Baro: İstanbul Barosu (2000).
3

METNİN EDİT÷RL‹Ğ‹N‹ YAPAN HUKUK«ULAR

DR. Ş‹KR‹ ALPARSLAN

Hukuk Eğitimi: İstanbul ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (Doktora, 1983); İstanbul ‹niversitesi

Hukuk Fak ̧ltesi (Lisans ̧st ̧ Ceza ve Ceza Usul Hukuku, 1973); İstanbul ‹niversitesi Hukuk

Fak ̧ltesi (1971).

Kayıtlı Olduğu Baro: İstanbul Barosu (1972).

‹MİT HERG‹NER

Hukuk Eğitimi: Virginia ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi, (Hukuk Y ̧ksek Lisansı LL.M., 1985);

American ‹niversitesi Washington Hukuk Fak ̧ltesi (Uluslararası Hukuk «alışmaları Hukuk

Y ̧ksek Lisansı LL.M., 1984); İstanbul ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (Lisans ̧st ̧ 1980-1982);

İstanbul ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (1979).

Kayıtlı Olduğu Baro: İstanbul Barosu (1980).

H‹LYA KIZILER KALEDELEN

Hukuk Eğitimi: İstanbul ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (1979); İstanbul ‹niversitesi Hukuk

Fak ̧ltesi (Lisans ̧st ̧ 1979-1980).

Kayıtlı Olduğu Baro: İstanbul Barosu (1980).

IŞIL ÷KTEN

Hukuk Eğitimi: İstanbul ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (Hukuk Y ̧ksek Lisansı, 2001),

Alabama ‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (Hukuk Y ̧ksek Lisansı M.C.L., 2000), İstanbul

‹niversitesi Hukuk Fak ̧ltesi (1996).

Kayıtlı Olduğu Baro: İstanbul Barosu (1998), New York Eyaleti Barosu (2001).

Istanbul Bar Association, admitted 1998

New York State Bar Association, admitted 2001
4

İ«İNDEKİLER

GİRİŞ

I. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİíNDE FEDERAL YARGILAMA SİSTEMİ

1. YARGI«LARIN SE«İMİ, ATANMALARI VE BAĞIMSIZLIKLARI

A. Hakimlerin Atanması

1. Amerika Birleşik Devletleri Anayasası Madde III Uyarınca Atanacak Hakimler

2. Eyalet Mahkemeleri Hakimleri

B. Federal Yargı Etik Kuralları

C. Hakimlerin Maaşları

D. Kıdemli ve Emekli Hakimler

E. Adli Eğitim

F. Hakimíin Atayacağı «alışanlar

G. Amerikan Hukuk Sistemini Diğer Sistemlerden Ayıran ÷zellikler

 1. Hasımlı Sistem

 2. Anglo-Sakson Hukuk Sistemi

H. Mahkeme Kararlarının Uygulanması

I. Adli Prosed ̧r ̧n Kaydı

1. Mahkemenin Gˆr ̧şlerinin Yayımlanması

2. FEDERAL YARGILAMA SİSTEMİNİN ÷ZELLİKLERİ

A. Federal Yapı ve Eyalet Erklerinin Gˆreli Yetki Alanları

1. Yalnızca Federal Devlete ÷zg ̧ Yetkiler

2. Yalnızca Eyaletlere ÷zg ̧ Yetkiler

3. Federal Devletin ve Eyaletlerin Aynı Anda Olan Yetkileri ñ ‹st ̧nl ̧k Maddesinin

 Etkisi

B. Tam G ̧ven Ve İtimat Maddesi

II. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ ANAYASASIíNIN GETİRDİĞİ BİREYSEL

HAK VE ÷ZG‹RL‹KLERİN KORUNMASINA VE KISITLANMASINA İLİŞKİN

İLKELER

A. Usul ̧ne Uygun İşlem ve Yargılama İlkesi

 1. Temel İlke

2. Yaşam, ÷zg ̧rl ̧k veya Mala El Konulması

3. Gerekli Usul

4. Adil Yargılama Haklarından Feragat Edilebilir

B. Usul ̧ne Uygun İşlem Hakkının Hukuki Esasları ve Bireysel Hak ve ÷zg ̧rl ̧klerin

Korunması ve Kısıtlanmasında Eşitlik İlkesi

C. Hukuki Esaslara Uygun Yargılama ile Eşitlik İlkesi Arasındaki İlişki

D. Mahkemenin Kullandığı İnceleme Standardı

1. Sıkı İnceleme

2. Orta Derece İnceleme

3. Makul Bir Temele Oturtma

E. Hukuki Esaslara Uygun Yargılama

 1. Anayasal Kaynak ñ İki Madde
5

2. Uygulanabilir Standartlar

F. Eşitlik İlkesi

1. Anayasal Kaynak

2. Uygulanabilir Standartlar

3. Ayrımcılık Sonucu Oluşturulan Sınıflandırmayı İspat

4. Kuşku Uyandıran Sınıflandırmalar

5. Orta D ̧zeyde Kuşku Uyandıran Sınıflandırmalar

G. Din ÷zg ̧rl ̧ğ ̧

1. Dini İnanÁların Serbestliği Şartı

2. Din Tesis Edilmesi Şartı

H. İfade ve Toplanma ÷zg ̧rl ̧ğ ̧

1. İÁerik ve Davranış Ayırımı

2. Korunmayan İfade

I. Basın ÷zg ̧rl ̧ğ ̧ / Konuşma

III. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ ANAYASASIíNIN GETİRDİĞİ

BİREYSEL HAK VE ÷ZG‹RL‹KLERİN FEDERAL D‹ZLEMDE

KORUNMASINDA CEZAİ YARGININ YERİ VE İŞLEYİŞİ

A. Ceza Muhakemesindeki Anayasal Kısıtlamalar

1. Eyaletler ‹zerinde Bağlayıcı Olan Anayasal Y ̧k ̧ml ̧l ̧kler

2. Eyaletler ‹zerinde Bağlayıcı Olmayan Anayasal Haklar

B. Dışarıda Bırakma Kuralı

1. Kuralın Genel Olarak Kapsamı

2. Kuralın Sınırları

3. Zararsız Hata Kriteri

4. Dışarıda Bırakma Kuralının Uygulanması

C. Ek 4. Madde

1. Genel

2. Tutuklama ve Diğer Tutmalar

3. Delil Teşkil Eden Arama ve El Koyma

4. Vicdanı Rahatsız Eden Yˆntemlerle Delil Elde Etmek

D. İkrarlar

1. Giriş

2. Ek 14. Madde - Gˆn ̧ll ̧l ̧k

3. Ek 6. Madde, Avukat Desteği Alma Hakkı

4. Zorla Kendine Karşı Yaptırılan SuÁ İkrarına Karşı Ek 5. Madde İmtiyazı

E. Dava ÷ncesi Teşhis

1. SuÁlama İÁin Somut Dayanaklar

2. Hakkın Temini

F. Dava ÷ncesi Prosed ̧rler

1. Tutuklama İÁin GeÁerli Sebep Olup Olmadığını Tespit Amacıyla ÷n Duruşma

 Yapılması Hali

2. Dava ÷ncesi Gˆz Altına Alma, Kefalet

3. B ̧y ̧k J ̧ri

4. Seri Yargılanma Hakkı

5. Savcının Beraat Bilgilerini AÁıklama Sorumluluğu ve Savunmanın Bildirimleri

6. Cezai Ehliyete Haiz Olma

7. Dava ÷ncesi Aleniyet
6

G. Duruşma

1. Duruşmanın Adil Olması Hakkı

2. J ̧rili Mahkemede Yargılanma Hakkı

3. Avukat Tutma Hakkı

4. Şahitleri Y ̧zleştirme Hakkı

5. İspat Mecburiyeti Ve Delil Yeterliliği

H. SuÁ Teşkil Eden İddialar Ve İddia Uzlaşması

1. İddiayı Kabul Etmek

2. Ceza Verilmesi Sonrası SuÁ Teşkil Eden İddiaların Yeni Bir Dava İle Dolaylı

 Yoldan İleri S ̧r ̧lmesi

3. İddia Uzlaşması

4. SuÁu Kabul Etmenin Yan Etkileri

I. Cezalandırma ve Cezalandırmaya İlişkin Anayasal Haklar

1. Cezalandırmaya İlişkin Usuli Haklar

2. Temyizde Bozmadan Sonra Yeniden Yargılama Sırasında Daha Ağır Mahkumiyet

3. Cezalandırmaya İlişkin ÷nemli Haklar

J. Temyiz Hususunda Anayasal Sorunlar

1. Temyiz Hakkı Olmaması

2. Kanun H ̧k ̧mlerinden Eşit Olarak İstifade Etme Hakkı ve Temyiz Esnasında

 Danışma Hakkı

3. Temyizin Bozma Kararından Sonra Yeniden Muhakeme

4. Geriye Etki

K. Mahkumiyete İlişkin Olarak Bir Mahkeme Kararının H ̧k ̧ms ̧zl ̧ğ ̧n ̧n Diğer Bir Davada

 Dolaylı İddiası

1. Dolaylı İddianın M ̧mk ̧n Olması

2. Habeas Corpus Prosed ̧r ̧

L. Cezalandırma Sırasındaki Haklar

1. Şartlı Tahliyenin H ̧k ̧ms ̧zl ̧ğ ̧ Konusunda Danışma Hakkı

2. Hapishanede Mahkumunun Hakları

M. Aynı SuÁtan İki Kez Yargılanma Yasağı

1. Yasağın Ortaya «ıktığı Zaman

2. Tekrar Yargılanmaya İzin Veren İstisnalar

3. Aynı SuÁ

4. Ayrı Hakimiyet Alanları

5. Savcılık Tarafından Temyiz

6. Kesin Karar Dava Konusu Olmaz

N. Kendi Aleyhinde Şahadette Bulunmaya Zorlanamama Hakkı

1. Bu Hakkı İleri S ̧rebilecek Olanlar

2. İmtiyazın İleri S ̧r ̧lebileceği Zamanlar

3. Hakkın Engellenmesi

4. Korumanın Amacı

5. İmtiyazın İleri S ̧r ̧lmesine Engel Durumlara Karşı Yasaklar

6. İmtiyazın Kaldırılması

7. İmtiyazdan Feragat

KAYNAK«A
7

GİRİŞ

Bu el kitabı, Amerikan federal hukuk sistemini, bu sistemin yapı ve işleyişini, ve bireylerin

haklarını ve ˆzg ̧rl ̧klerini korumak amacı ile d ̧zenlenmiş usul h ̧k ̧mlerini T ̧rkiyeídeki

yargı mensuplarına ana hatları ile tanıtmak iÁin hazırlanmıştır.

Amerika Birleşik Devletleriínin (ABD) Anayasası 1789 yılında kabul edilmiş olup ABDínin

en y ̧ksek kanunudur. Anayasa, her eyalete (toplam 50 tane) kayda değer ˆlÁ ̧de bağımsızlık

ve yetki veren bir cumhuriyet kurmuştur. Federal h ̧k ̧metin yetkileri Anayasaída tayin edilen

sınırlar iÁinde belirlenmiştir ve geri kalan hususların d ̧zenlenmesi Anayasa tarafından halk

ve eyaletlere bırakılmıştır.

Anayasaínın ilk on ek maddesi hak ve h ̧rriyetler beyannamesi olarak d ̧zenlenmiş ve halka

temel haklarını vererek onları h ̧k ̧metin haksız davranışlarından korumayı amaÁlamıştır.

İfade ˆzg ̧rl ̧ğ ̧, toplantı ˆzg ̧rl ̧ğ ̧, haksızlıkların d ̧zeltilmesi ˆzg ̧rl ̧ğ ̧, mantıksız arama

ve tutuklamadan korunma ˆzg ̧rl ̧ğ ̧, usul ̧ne uygun yargılanma hakkı, zorla suÁunu kabul

etmeme imtiyazı, el konulan mallarının adil tazmin edilmesi hakkı, ceza muhakemelerinde

seri ve halka aÁık yargılanma hakkı, hem ceza hem hukuk davalarında j ̧ri tarafından

yargılanma hakkı, ve ceza muhakemelerinde avukat yardımı almak hakkı korunan haklardan

bazılarıdır. Bu sistemde yukarıda belirtilen hak ve ˆzg ̧rl ̧klerin d ̧zenlenmesi 200 yıllık bir

s ̧rece yayılmıştır.

El kitabının ilk bˆl ̧m ̧, ABDínin federal yargılama sistemini tanıtmak iÁin d ̧zenlenmiştir.

Bu bˆl ̧m, hakimlerin seÁimleri, atanmaları, bağımsızlıkları gibi konular ile Federal Yargı

sisteminin temel taşlarına dair konuları iÁermektedir. İkinci bˆl ̧m, ABD Anayasaísının

getirdiği bireysel hak ve ˆzg ̧rl ̧kler ile bunların federal ÁerÁevede korunmasına yˆnelik ceza

yargılamasının yerini ve işleyişini anlatmaktadır.
8

I. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİíNDE FEDERAL YARGILAMA SİSTEMİ

1. YARGI«LARIN SE«İMİ, ATANMALARI VE BAĞIMSIZLIKLARI

A. Hakimlerin Atanması

1. Amerika Birleşik Devletleri Anayasası Madde III Uyarınca Atanacak Hakimler

Amerika Birleşik Devletleri Anayasa Mahkemesi  ̧yeleri, federal temyiz mahkemeleri ve

federal bˆlge mahkemeleri hakimleri, Uluslararası Ticaret Mahkemesi hakimleri Anayasaínın

yasama erkine ilişkin III. Maddesi uyarınca atanır. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı

tarafından aday gˆsterilen ve atanan bu hakimlerin Senato  ̧yelerinin Áoğunluğu tarafından

onaylanması gerekmektedir. Madde III uyarınca hakimler s ̧resiz olarak atanırlar ve ancak

Anayasaída belirtilen soruşturma uyarınca Kongre tarafından gˆrevlerinden alınabilirler. Sˆz

konusu hakimlerin aday gˆsterilmesi veya onaylanması s ̧resinde yargının hiÁbir rol ̧ yoktur.

Federal hakim olarak atanmada etkin olan tek kıstas atanacak kişinin kariyeri ve akademik

başarılarıdır. Sˆzkonusu adaylar sınava tabi tutulmazlar. Ancak, hakim adaylarının akademik

geÁmişleri, iş tecr ̧beleri, yayınlanmış eserleri, entellekt ̧el ilgi alanları, gˆrd ̧ğ ̧ davalar ve

kişisel ilgi alanları gibi konuları, kişisel ˆzellikleri ve meslek yaşamlarında gˆstermiş

oldukları başarıları detaylı olarak anlatan formları doldurmaları gerekmektedir. Ayrıca

adaylar kapsamlı m ̧lakatlardan geÁirilir ve kişisel geÁmişleri araştırılır.

Politika, Madde III uyarınca atanan hakimlerin seÁiminde ˆnemli bir etkendir. Atama,

Başkan tarafından Senatoínun ya da atamanın yapılacağı eyalette gˆrevli olan ve Başkaníın

da  ̧yesi olduğu parti mensuplarının Başkanía sunmuş oldukları listeden yapılır. Başkaníın

gˆsterdiği adayların Senatoínun Adalet Komitesi huzurunda d ̧zenlenecek oturuma katılması

ve Senatoínun her bir adayın atanmasını onaylaması gerekmektedir. Madde III uyarınca

atanacak hakimler Başkan tarafından genellikle atamanın yapılacağı mahkemenin bulunduğu

bˆlgede ikamet eden ˆnde gelen avukatlar, ilk derecelerdeki federal mahkeme hakimleri,

eyalet mahkemeleri hakimleri ya da hukuk profesˆrleri arasından aday gˆsterilir.

Her bir federal hakim belirli bir bˆlgede belirli bir hakimlik pozisyonunu doldurmak  ̧zere

atanır. Resmi olarak atanmadıkları takdirde hakimlerin başka bir mahkemede davaya bakma

yetkileri yoktur. Bazı bˆlgelerde iş y ̧k ̧ nedeniyle bir mahkemenin hakiminin diğer

mahkemelerin davalarına da bakması sıklıkla talep edilebilmektedir.

2. Eyalet Mahkemeleri Hakimleri

Amerika Birleşik Devletleriínde gˆr ̧len davaların Áoğuna eyalet mahkemeleri hakimleri

bakmaktadır, fakat bu hakimler federal yargı sistemi iÁerisinde gˆrev almamaktadırlar. Sˆz ̧

edilen hakimler eyalet h ̧k ̧metleri tarafından oluşturulan eyalet mahkemeleri sistemi

iÁerisinde hizmet etmektedirler. Federal mahkeme hakimleri gibi eyalet mahkemeleri

hakimlerinin de federal Anayasaíyı gˆzetmeleri gerekmektedir ve Anayasaíya aykırı eyalet

kanunlarını geÁersiz kılmaya ve uygulamamaya yetkilidirler. Eyalet mahkemeleri yargıÁları

eyalet anayasaları ve kanunları uyarınca Áeşitli şekillerde seÁilirler. Bu hakimlerin Áoğu halk

tarafından genel seÁimle ya da eyalet valileri tarafından belirli bir s ̧re iÁin gˆrev başına

getirilirler. Genel seÁimlerde aldıkları oy ile de gˆrev s ̧releri uzatılabilir.
9

B. Federal Yargının Etik Kuralları

Kanunlar uyarınca federal mahkeme hakimleri uyuşmazlık konusu olan olaya ilişkin kişisel

bilgi sahibi olmaları, davanın taraflarından herhangi birisi ile kişisel yakınlıklarının olması,

davanın ˆnceki safhalarında taraflardan herhangi birisinin avukatlığını yapmış olmaları ya da

davanın konusu veya tarafları ile ilgili olarak maddi bir Áıkarlarının sˆzkonusu olması

durumlarında davaya bakamazlar. Federal mahkeme hakimleri ayrıca Amerika Birleşik

Devletleri Adalet Konseyi uyarınca kabul edilen etik kuralları ve prensiplerden oluşan

Amerika Birleşik Devletleri Hakimlerinin «alışma Esaslarına İlişkin Kanunía uymak

zorundadırlar. «alışma Esaslarına İlişkin Kanun - ve yorumları - yargı birliği ve bağımsızlığı,

adaletin sağlanması ve tarafsızlığı, hakimlere izin verilen yargı dışı faaliyetleri ile bunların

usuls ̧zl ̧ğ ̧n ̧n engellenmesi konularında hakimlere rehberlik sağlamaktadır.

Hakimler etik kuralları ile ilgili olarak Amerika Birleşik Devletleri Adalet Konseyiínin

«alışma Esasları Komitesiínden de yararlanabilirler. Sˆzkonusu hakimler komitesi, Áalışma

esaslarına ilişkin kanunları hazırlamaya ve ayrıca hakimlere ve mahkeme Áalışanlarına yazılı

gˆr ̧ş vermeye de yetkilidirler. Komite ayrıca hakkında gˆr ̧ş talep edilen olaylardan

bazılarını seÁerek yayınlatabilir. Yayınlanan gˆr ̧şlerde gˆr ̧ş ̧ talep eden hakim ya da

hakimlerin kimlikleri belirtilmemekte ve sˆzkonusu gˆr ̧ş yazılı olarak ve bilgisayar

ortamında hakimlere sunulmaktadır.

Mali konularda menfaat Áatışmasını engellemek amacıyla Federal kanunlar uyarınca t ̧m

hakimler ñ ve ayrıca t ̧m y ̧ksek kademelerdeki devlet gˆrevlileri ñ (eşleri ve Áocukları iÁin

de olmak  ̧zere) malvarlıklarını, borÁlarını, gˆrevlerini, kendilerine verilen hediyeleri ve

yapılan tazminat ˆdemelerini listeleyen yıllık mali tablolarını ilgili makama sunmak

zorundadırlar. Federal mahkeme hakimleri ve bazı adli makam gˆrevlilerinin aÁıkladıkları bu

tablolar Amerika Birleşik Devletleri Mahkemeleri İdari Ofisiínde tutulmakta ve kamunun

incelemesine aÁık bulunmaktadır.

Hakimler siyasi ve ticari (kişisel yatırım hariÁ olmak  ̧zere) faaliyette bulunamazlar ve

avukatlık yapamazlar, fakat kamu hizmeti ve eğitim hizmetlerine zaman ayırabilirler. Federal

mahkeme hakimleri yazıları, konuşmaları ve verdikleri dersler aracılığıyla hukuk alanındaki

hizmetleri nedeniyle ayrıcalıklı bir yere sahiptirler. Federal mahkeme hakimlerinin hukukun,

hukuk ve adalet sisteminin gelişmesini sağlayan faaliyetlere katılmaları iÁin hakimleri

destekleyen bu ˆnemli rol ̧ «alışma Esaslarına İlişkin Kanunída da tanınmıştır. Hakimlerin

hakimlik mesleği dışındaki faaliyetlerinden (ˆrneğin ders verme) sağlayabilecekleri gelir

maaşlarının %15íi ile sınırlandırılmıştır.

C. Hakimlerin Maaşları

Federal mahkeme hakimlerine ˆdenecek maaş ve sağlanacak sosyal yardımlar Kongre

tarafından belirlenir. Maaşlar ve sağlanan sosyal yardımlar Kongre  ̧yeleri ve diğer y ̧ksek

kademelerdeki devlet gˆrevlilerine ˆdenen ile aynıdır. Anayasa Madde III uyarınca atanan

federal mahkeme hakimlerinin maaşlarında ve sağlanan sosyal yardımlarda hakimin hizmet

s ̧resi boyunca indirim yapılamaz.

D. Kıdemli ve Emekli Hakimler

Anayasa uyarınca federal temyiz mahkemeleri, federal bˆlge mahkemeleri ve Uluslararası

Ticaret Mahkemesi hakimleri gˆrevlerini ˆm ̧r boyu s ̧rd ̧rebilirler ve bu nedenle herhangi
10

bir yaşta emekli olmaları gerekmemektedir. Fakat 65 yaşını doldurdukları ve belirli s ̧re

hizmet sağlama şartını yerine getirdikleri takdirde bu hakimler emekli olmayı talep edebilirler

ve bu durumda maaşlarının t ̧m ̧n ̧ almaya devam ederler. Madde III uyarınca atanan

hakimlerden emekliye ayrılanların b ̧y ̧k bir bˆl ̧m ̧ herhangi ek bir ˆdeme almaksızın tam

veya yarı zamanlı olarak ìkıdemli hakimî sıfatı ile davalara bakmaya devam etmektedirler.

E. Adli Eğitim

Adalet sistemi iÁerisinde yer alan bir kurum olan Federal Adalet Merkezi federal mahkeme

hakimlerinin ana araştırma ve eğitim merkezidir. ÷nemli hukuki konularda, hakimlik mesleği

ve dava yˆnetimi konularında hakimler iÁin Áeşitli eğitim programları sunmaktadır. Gˆreve

ilk atanmalarını hemen takiben katıldıkları gˆreve uyum sağlamaya ilişkin eğitime ek olarak

t ̧m hakimler yeni kanuni d ̧zenlemeler, mahkeme iÁtihatlarındaki gelişmeler ve bazı

hakimlik yetenekleri konularına ilişkin seminerlere katılmak  ̧zere belirli aralıklarla Merkez

tarafından davet edilirler. Merkez ayrıca hukuk fak ̧lteleri ile işbirliği yaparak hukukun belirli

bir dalında kapsamlı ˆzel bazı programlar da sunmaktadır; ˆr: fikri hukuk ya da bilimsel

delillerin değerlendirilmesi. Merkez, hakimlerin kişisel olarak katılabilecekleri seminer ve

programları d ̧zenlemenin yanı sıra, hakimlerin gˆrevlerini icra ederken yardımcı olabilecek

Áeşitli video kasetleri, kasetler, el kitapları ve diğer yayımları da hazırlamaktadır.

İdari Ofis1

 hakimler iÁin bilgisayar kullanımı ve sosyal yardımlar, Áalışan istihdamı,

organizasyon ve yˆnetim, adli etik ve kişisel g ̧venlik gibi idari konularda eğitim

programlarının yanı sıra bˆlge mahkemesi, temyiz mahkemesi ve iflas mahkemeleri2

başkanlığına yeni atanan hakimler iÁin yˆnetim ve operasyon konularında ˆzel programlar da

sunmaktadır.

Federal Adalet Merkezi, İdari Ofis ve Amerika Birleşik Devletleri Ceza İnfaz Komisyonu

ortak olarak hakimler ve mahkeme Áalışanları iÁin her g ̧n eğitim ve bilgi programları

yayınlayan bir televizyon kanalı işletmektedirler. Ayrıca bazı mahkemeler kendi iÁlerinde

t ̧m hakimlerin katıldığı tartışma programları ve diğer programların yanı sıra gˆreve yeni

atanan hakimler iÁin gˆreve uyum ve eğitim programları da d ̧zenlemektedirler.

F. Hakimíin Atayacağı «alışanlar

Mahkeme tarafından atanan mahkeme Áalışanlarının yanı sıra her bir hakimin ìkalem

Áalışanlarıî olarak adlandırılan kendisine ait az sayıda personel atama yetkisi vardır. Hakimler

kendilerine idari konularda yardımcı olmak  ̧zere bir sekreter ve hukuki konularda araştırma

yapma ve yazı hazırlama konularında yardımcı olacak stajyer istihdam edebilir. Kalem

Áalışanları Adalet «alışanlarının «alışma Esaslarına İlişkin Kanunía uymak zorundadırlar.

 Kalem Áalışanlarının gˆrevleri her bir mahkemeye ya da hakimin işi ve yˆnetim tercihlerine

gˆre değişmektedir. Hakimler kalem Áalışanlarının işlerini dikkatle inceler ve denetler.

Hakimin takdir yetkisini kullanmasını gerektirmeyen hukuki araştırma işleri ve diğer işler iÁin

kalem Áalışanlarını kullanarak her bir hakim, hakimlik mesleği ile ilgili y ̧k ̧ml ̧l ̧klerini

daha iyi şekilde yerine getirebilmektedir.

 

1 İdari Ofis Amerika Birleşik Devletlerinin yargı erkine merkezi destek vermek amacıyla kurulmuş bir birimdir.

İdari Ofis federal mahkemelerin idari birimlerine, yˆnetim, hukuk, teknik, iletişim alanları dahil diğer birÁok

alanda destek hizmetleri ve geniş destek vermektedir. 2 İflas hukuku federal hukuktur ve dolayısıyla iflas mahkemeleri federal mahkemelerdir.
11

G. Amerikan Hukuk Sistemini Diğer Sistemlerden Ayıran ÷zellikler

1. Hasımlı Sistem

Tarafların, aralarındaki uyuşmazlığı tarafsız olarak durum tespitinde bulunan kişiye

sunmalarından dolayı Amerika Birleşik Devletleriínde dava prosed ̧r ̧ ìhasımlıî sistem

olarak adlandırılmaktadır. İngiliz hukuk sisteminden esinlenen Amerikan hukuk geleneği

hasımların mahkeme ˆn ̧nde tartışmasına olanak sağlayarak hakimin ya da j ̧rinin doğruyu

tespit edip anlaşmazlığı Áˆzmesine yardımcı olmasını amaÁlamaktadır. Diğer bazı sistemlerde

hakimler ya da adli gˆrevliler ilgili delilleri toplayabilmek ve tanıklardan ifade alabilmek iÁin

soruşturmalar y ̧r ̧tmektedirler. Amerika Birleşik Devletleriínde ise hazırlık soruşturması ile

delillerin toplanması mahkemenin yardımı olmaksızın davanın tarafları ve avukatlarınca

y ̧r ̧t ̧lmektedir. Hakimin en ˆnemli gˆrevi taraflarca sunulan konuları bir yapıya oturtarak

gelişimini sağlamak ve hukuku gˆzeterek adaleti sağlamaktır.

2. Anglo-Sakson Hukuk Sistemi

Amerikan hukuk sistemi b ̧y ̧k ˆlÁ ̧de İngiliz hukuk sistemine dayanmaktadır. Anglo-Sakson

hukuku, Kara Avrupası sisteminde olduğu gibi kurallar b ̧t ̧n ̧n ̧n oluşturduğu kanunların

meydana getirdiği bir hukuk sistemi olmaktan ziyade hakimler tarafından geliştirilen ve

yorumlanan bir hukuktur. Anglo-Sakson hukukunun temel ˆzelliklerinden biri hakimlerin eski

davalar ile benzer olaylara ve hukuki temellere dayanan yeni davaları, eski davalarla

oluşturulan hukuk prensiplerini kullanarak Áˆzmeye Áalıştığı ìiÁtihatî doktrinidir. İlk

derecelerdeki mahkeme hakimleri kendi yargı alanlarındaki y ̧ksek dereceli mahkemelerin

kararlarını takip etmek zorundadırlar.

Amerika Birleşik Devletleri Kongresi bu y ̧zyıl iÁerisinde federal hukukun bir Áok alanında

belirli hukuk dallarında temel hukuk prensipleri oluşturan detaylı yasalar Áıkarmıştır. Bu

kanunlar İflas Kanunu, Uluslararası Gelir Kanunu, Sosyal Sigortalar Kanunu, Sermaye

Piyasası AraÁları Kanunu ve Menkul Kıymetler Borsası Kanunu gibi kanunları

kapsamaktadır. Ayrıca, her bir eyalet Ticaret Kanunu gibi kapsamlı kanunlar da Áıkarmıştır.

Genellikle bu kanunlar sonradan federal ve eyalet idari kurumları tarafından Áıkartılan

yˆnetmelikler ile geliştirilip yorumlanmaktadır.

GeÁen y ̧zyılda artan sayılarına rağmen Amerikan kanunları ve yˆnetmelikleri mahkemeler

tarafından ìiÁtihatî esasları ÁerÁevesinde yorumlanmaya devam edilmiştir. ÷rneğin bir iflas

mahkemesi İflas Kanunuínu uygularken ilgili mahkeme kararlarını inceleyerek benzer

olaylarda belirli bir kanun h ̧km ̧n ̧ uygulayan Anayasa Mahkemesi Kararı ya da temyiz

mahkemesi kararı olup olmadığını tespit edecektir. Avukatlar ise olaya sadece kanunun

herhangi bir h ̧km ̧n ̧n uygulanıp uygulanmayacağını sorgulamayıp aynı zamanda başka

benzer bir mahkeme kararının uygulanıp uygulanmayacağını da tartışacaklardır.

Amerika Birleşik Devletleri hakimlerinin t ̧m ̧n ̧n, mahkemelerinin derecesine bakılmaksızın

yeniden gˆzden geÁirme yetkileri vardır. Hakimler normal olarak inceledikleri kanunların ve

idari işlemlerin geÁerli olduğunu varsaymakla birlikte Anayasaya aÁıkÁa aykırı buldukları

kanunları, yˆnetmelikleri ya da idarenin işlemlerini iptal edebilirler. Hakimler Amerika

Birleşik Devletleri Anayasasını diğer t ̧m kanunlardan  ̧st ̧n tutan kanunlar hiyerarşisini

gˆzetmek zorundadırlar. Bu nedenle hakimler kanunları, yˆnetmelikleri ve idarenin

işlemlerini yorumlarken sadece iÁtihatlara dayanmayacak aynı zamanda bunları Anayasaya

uygun olarak yorumlayacaklardır.
12

H. Mahkeme Kararlarının Uygulanması

Mahkeme kararlarının yerine getirilmesi mahkemelerin değil davanın taraflarının

sorumluluğu altındadır. Ceza davalarında, bir Adalet Bakanlığı gˆrevlisi olan Amerika

Birleşik Devletleri adli polisi h ̧k ̧ml ̧y ̧ gˆzetim altında tutmakla y ̧k ̧ml ̧d ̧r. Mahkemenin

para cezası ˆdenmesini kararlaştırdığı durumlarda mahkeme katibi ˆdemeyi alıp mahkeme

tarafından belirtilen şekilde dağıtmakla y ̧k ̧ml ̧d ̧r. Davalının para cezasını ˆdememesi

durumunda kararın uygulanması ve paranın tahsil edilmesinden Adalet Bakanlığı sorumlu

olacaktır.

Hukuk davalarında ise mahkemeler, mahkeme kararlarının t ̧m ̧n ̧ kamunun bilgisine

sunmak  ̧zere kayıtlarını tutmakla beraber mahkeme kararlarının uygulanmasından davanın

tarafları sorumludur. BirÁok mali davalar ise Áeşitli sigortalar kapsamında korundukları iÁin

bu t ̧r hukuk davalarının kararlarının uygulanmasını sigorta şirketleri takip etmektedir.

Davayı kazanan taraf borÁluyu takip etmek ve borÁlunun hakimiyetinde bulunan şeyi g ̧vence

altına almak amacıyla gerekli tedbirler iÁin mahkemeden yardım alabilir. Ayrıca federal

mahkemede davayı kazanan taraf, eyalet kanunlarının tanıdığı telafi ve tazmin yolları

ÁerÁevesinde federal mahkeme kararının uygulanmasını sağlamak iÁin eyalet mahkemesine

başvurabilir; (ˆr: kaybeden tarafın malvarlığının haczedilmesi gibi.) Genel olarak bir hukuk

mahkemesi kararı ile kaybeden tarafın taşınmazı  ̧zerinde takyidat kurulabilir ve para tahsil

edilenceye kadar belirli oranda faiz işletilebilir.

I. Adli Prosed ̧r ̧n Kaydı

Kamuya aÁık davalarda yargılama ˆncesi ve sonrasında y ̧r ̧t ̧len t ̧m işlemler mahkeme

raportˆr ̧ tarafından yazılı olarak ya da sˆzl ̧ olarak kaydedilmektedir. Mahkeme raportˆrleri

ifadeleri kaydetmek  ̧zere ˆzel olarak eğitim alırlar.

1. Mahkemenin Gˆr ̧şlerinin Yayımlanması

Anglo-Sakson hukuk sisteminde mahkemeler hukuku uygularken ve yorumlarken iÁtihatlara

dayandıkları iÁin g ̧ncel hukuki konular bakımından benzer konularla ilgilenen mahkemelerin

ve hukukÁuların bu hukuki gˆr ̧şlerine ulaşabilmesi Áok ˆnemlidir. Federal mahkemelerde

kullanılan teknolojinin ilerlemesi ile mahkeme kararlarının ve gˆr ̧şlerinin b ̧y ̧k bir bˆl ̧m ̧

bilgisayar ortamında yazılmaktadır. T ̧m gˆr ̧ş ve kararlar kamunun incelemesine aÁık

kayıtlardır ve kopyaları mahkemelerden temin edilebilir. Bazı kararlar resmi olarak

yayımlanır. Bu t ̧r kararların yayımı mahkemeler iÁin ˆzel şirketler tarafından yapılmaktadır.

Ayrıca ˆzel hukuk kitabı yayınevleri ve bilgisayar ortamında araştırma hizmeti sağlayan

Westlaw ve Lexis/Nexis gibi bilgi bankaları  ̧cret karşılığı mahkeme kararlarını, kanunları ve

diğer hukuki materyalleri barolara ve kamuya sunmaktadır.

Mahkemelerin b ̧y ̧k bir bˆl ̧m ̧n ̧n kendilerine ait Internet sayfaları bulunmakta ve

mahkeme gˆr ̧şleri Internet aracılığıyla da elektronik olarak kamuya sunulmaktadır. Bazı

hukuk fak ̧lteleri ˆzellikle temyiz mahkemelerinden mahkeme gˆr ̧şlerini toplayarak Internet

 ̧zerinden bu kararları yayımlamaya başlamışlardır.
13

2. FEDERAL YARGILAMA SİSTEMİNİN ÷ZELLİKLERİ

A. Federal Yapı ve Eyalet Erklerinin Gˆreli Yetki Alanları

1. Yalnızca Federal Devlete ÷zg ̧ Yetkiler

a. Eyaletlerin Yetkilerinin AÁıkÁa Sınırlandırılması

Bazı yetkiler sırf federal h ̧k ̧mete aittir, zira Anayasa eyaletlerin bazı yetkilerini sınırlandırır

veya yasaklar (ˆr. uluslararası anlaşmaların akdedilmesi, para basımı, vb.)

b. Yetkinin ÷z ̧nde Federal Olması

Yukarıda sayılmayan diğer bazı yetkiler yetkinin ˆz ̧nden ˆt ̧r ̧ yalnızca federal h ̧k ̧mete

aittir ve yalnız federal h ̧k ̧met tarafından yerine getirilebilir.

2. Yalnızca Eyaletlere ÷zg ̧ Yetkiler

Federal h ̧k ̧mete devredilmeyen t ̧m yetkiler eyaletlere aittir. Ancak, federal yetkiler geniş

bir şekilde yorumlandığı iÁin bundan ˆt ̧r ̧ Áok az yetki eyaletlere ˆzg ̧d ̧r.

3. Federal Devletin ve Eyaletlerin Aynı Anda Olan Yetkileri ñ ‹st ̧nl ̧k Maddesinin3 Etkisi

‹st ̧nl ̧k maddesinden dolayı, federal kanunlar eyalet kanunlarına gˆre ˆncelikli olarak

uygulanabilir ya da sˆzkonusu kanunların yerine geÁebilir.

a. Eyalet ve Federal Kanunlar Arasında Uyuşmazlık

Bir eyalet kanunu ile bir federal kanun arasında uyuşmazlık sˆzkonusu ise eyalet kanunu

geÁersiz sayılacaktır.

b. Eyaletin, Federal Amacın Yerine Getirilmesini Engellemesi

Bir eyalet kanunu veya yerel kanun federal amacın yerine getirilmesini engelliyor ise, o

kanun geÁersiz sayılacaktır. İlgili eyalet kanununu, Federal kanunlara aykırı olmayan geÁerli

bir amaca hizmet etmek iÁin Áıkarılmış olsa bile kanuna aykırı sayılacaktır.

c. Eyalet Kanunlarını ÷nlemek

GeÁerli bir federal kanun h ̧km ̧, iÁerik olarak bir hukuk alanını aÁık veya dolaylı bir şekilde

kapsayarak ilgili konu hakkında uyuşmazlık yaratmasa bile normal koşullar altında

uygulanacak olan herhangi bir eyalet veya yerel kanunun uygulanmasını engelleyebilir. Bu

bağlamda gˆz ˆn ̧nde tutulması gereken faktˆrler (ilgili kanunun lafzından anlaşılan aÁık bir

 ̧st ̧nl ̧k durumu sˆzkonusu değil ise): (i) federal kanunların kapsadığı hukuk alanının

genişliği ve (ii) kanunu uygulamak iÁin bir idari organın oluşturulmasıdır.

 

3

 Supremacy Clause
14

B. Tam G ̧ven Ve İtimat Maddesi 4

Tam G ̧ven ve İtimat Maddesi uyarınca, bir mahkeme kararı tam g ̧ven ve itimat veriyorsa,

diğer eyaletler bu mahkeme kararını tanımaya mecburdur (New York eyaletinde bir kişinin

aleyhine karar verilir ise, o kişi New Jersey eyaletinde aynı konunun h ̧kme bağlanması

talebiyle yeniden mahkemeye başvuramaz; New Yorkída verilen karar New Jersey

mahkemeleri iÁin de bağlayıcıdır.) Bu Madde yalnız aşağıdaki hallerde geÁerlidir: (i) kararı

veren mahkemenin dava konusu ve taraflar  ̧zerinde yetkisi varsa; (ii) karar davanın esasları

hakkında verilmiş ise; ve (iii) verilen karar kesin ise.

 

4

 Full Faith And Credit Clause
15

II. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ ANAYASASIíNIN GETİRDİĞİ BİREYSEL

HAK VE ÷ZG‹RL‹KLERİN KORUNMASINA VE KISITLANMASINA İLİŞKİN

İLKELER

A. Usul ̧ne Uygun İşlem ve Yargılama İlkesi5

1. Temel İlke

Bir kişiyi ìhayatından, ˆzg ̧rl ̧ğ ̧nden ya da malındanî mahrum etmeden ˆnce, ilgili devlet

organı usul ̧ne uygun işlem esasına uymaya mecburdur (ˆrneğin: duruşmaya Áağrı, duruşma).

İlgili devlet organı, kişilerin sˆzkonusu haklarını yalnızca kasıtlı şekilde yerine getirmez ise,

Usul ̧ne Uygun İşlem Esasını 6 ihlal etmiş sayılır.

2. Yaşam, ÷zg ̧rl ̧k veya Mala El Konulması

a. ÷zg ̧rl ̧k

ì÷zg ̧rl ̧kî aÁık olarak tanımlanmamıştır. Bu terim, herhangi bir bedensel engele sahip

olmama durumundan daha fazla şey ifade eder (ˆrneğin sˆzleşme ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ ve kazanÁ getiren

iş bulma ˆzg ̧rl ̧ğ ̧n ̧ de kapsar). Aşağıdaki hallerde bir insanın ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ kısıtlanmış sayılır:

(1) Hareket serbestliği ˆnemli derecede kısıtlanır ise; veya

(2) Anayasanın veya bir kanunun sağladığı bir ˆzg ̧rl ̧k kendisine verilmez ise.

b. Mal

ìMalî terimi şahsi eşyalardan ve menkul mallardan daha Áok şey ifade eder, ancak mal

teriminin anlamını aÁıklamak iÁin mal edinme amaÁlı soyut bir ihtiyaÁ veya bir menfaat

arzusu yeterli değildir. Eyalet veya federal kanunlar ÁerÁevesinde yukarıda tanımlanan

menfaatten yararlanmaya makul bir iddia ÁerÁevesinde hak kazanılmış olunması şarttır. Mala

ilişkin haklara ˆrnek olarak şunları verebiliriz: devlet okullarında eğitim almak, sosyal

g ̧venlik hakları ve devlet memuru olma hakkı.

3. Gerekli Usul

Gerekli usullerin nitelik ve kapsamı  ̧Á bˆl ̧mden oluşan denge testiyle belirlenir. Sˆzkonusu

test aşağıdaki faktˆrleri kapsar:

(i) Sˆzkonusu menfaatin birey iÁin ˆnemi;

(ii) Sˆzkonusu menfaatin korunması amaÁlı usule ilişkin belirli

ˆnlemlerin değeri; ve

(iii) Mali ve idari verimlilik bakımından devlet menfaati.

 

5

 Procedural Due Process

6

 Due Process Clause
16

4. Uygun Yargılama Haklarından7 Feragat Edilebilir

Genel kural, adil yargılanma haklarından kişilerin ˆzg ̧r iradeleriyle ve bilinÁli olarak feragat

edebilmeleridir.

B. Usul ̧ne Uygun İşlem Hakkının Hukuki Esasları ve Bireysel Hak ve

 ÷zg ̧rl ̧klerin Korunması ve Kısıtlanmasında Eşitlik İlkesi8

C. Hukuki Esaslara Uygun Yargılama ile Eşitlik İlkesi Arasındaki İlişki

Hem usul ̧ne uygun yargılanmanın maddesel uygulanmasında hem de eşit hukuksal korunma

talep etme hakları uyarınca, mahkemelerin kullandığı usullerin yerindeliğinden Áok

kanunların iÁeriği, incelenmelidir.

D. Mahkemenin Kullandığı İnceleme Standardı

Her iki hak altında da mahkeme devletin işlemlerinin meşru olup olmadığını inceler. Bu

inceleme iÁin  ̧Á ayrı inceleme standardı geliştirilmiştir:

1. Sıkı İnceleme 9

Temel haklara (eyaletler arası seyahat, gizlilik, oy vermek, ve Birinci Değişiklik haklar, vb.)

ya da kuşku veren sınıflandırmalara10 (ırk, uyruk, yabancı olma stat ̧s ̧, vb.) kısıtlama getiren

d ̧zenlemeler sıkı inceleme standardı uyarınca incelenir. Sˆzkonusu kanun, devletin olmazsa

olmaz bir amacına ulaşmak iÁin gerekli ise, onaylanır

11. Bu testin standartlarına uymak Áok

zordur. Dolayısıyla, bir kanun sıkı inceleme standardına gˆre incelenir ise, ˆzellikle de

devletin amacına ulaşmak iÁin daha az k ̧lfetli bir seÁenek de mevcut ise kanun Áoğu zaman

geÁersiz sayılacaktır.

a. İspat K ̧lfeti

İspat k ̧lfeti devlete aittir.

2. Orta Derece İnceleme 12

Orta d ̧zeyde kuşku veren sınıflandırmalar13 (cinsiyet, meşruluk, vb.) ile ilgili kısıtlama

getiren h ̧k ̧mler orta inceleme standardına gˆre incelenir. Kanun, devletin ˆnemli bir

amacına ulaşmak iÁin konulmuşsa ve bu amaÁla b ̧y ̧k ˆlÁ ̧de ilgili ise, geÁerli sayılır.

a. İspat K ̧lfeti

İspat k ̧lfetinin kime ait olduğu belirgin değildir. B ̧y ̧k olasılıkla devlete aittir.

 

7

 Due Process Rights

8

 Substantıve Due Process And Equal Protection 9

 Strict Scrutiny

10

 Suspect classifications

11 Necessary to achieve a compelling government purpose

12

 Intermediate Scrutiny

13

 Quasi-suspect classifications
17

3. Makul Bir Temele Oturtma 14

Temel hakları etkilemeyen veya kuşku uyandıran sınıflandırmalar veya orta d ̧zeyde kuşku

uyandıran sınıflandırmaları ilgilendirmeyen d ̧zenlemeler asgari inceleme standardına gˆre

incelenir. Kanun, devletin hukuksal bir amacına ulaşmak iÁin Áıkarılmış ve bu amaÁla makul

ˆlÁ ̧de ilişkili ise geÁerli sayılır. Bu standarda uymak Áok kolaydır. Dolayısıyla sˆzkonusu

kanun keyfi veya mantıksız olmaması kaydıyla genellikle geÁerlidir.

a. İspat K ̧lfeti

İspat k ̧lfeti, kanunun hukuka aykırılığını iddia eden kişiye aittir.

E. Hukuki Esaslara Uygun Yargılama

1. Anayasal Kaynak ñ İki Madde

Ek 5. Madde Uygun Yargılama Esası federal devlete uygulanır. Ek 14. Madde Uygun

Yargılama Esası eyaletlere ve yerel devletlere uygulanır. Her iki maddeye aynı kriterler

uygulanır.

2. Uygulanabilir Standartlar

Temel bir hak kısıtlanır ise, o kanun veya işlem sıkı inceleme standardına gˆre incelenecektir.

Diğer durumlarda, makul bir temele oturtma standardı uygulanacaktır.

F. Eşitlik İlkesi 15

1. Anayasal Kaynak

Ek 14. Maddede yer alan Eşit Haklar İlkesi eyaletlerin hareketleri ile sınırlıdır. Ancak, federal

devlet tarafından yapılabilecek aşırı derecede ayrımcılık Ek 5. Maddede yer alan Uygun

Yargılama Esasını ihlal eder. Mahkemeler, her iki anayasal h ̧k ̧m iÁin de aynı kriterleri

uygular.

2. Uygulanabilir Standartlar

Eğer bir temel hak veya kuşku uyandıran bir sınıflandırma sˆzkonusu ise, ilgili h ̧km ̧

değerlendirmek iÁin sıkı inceleme standardı uygulanır. Eğer orta d ̧zeyde kuşku uyandıran

sınıflandırma sˆzkonusu ise, orta derece inceleme standardı uygulanır. Eğer sınıflandırma

temel hak, kuşku uyandıran sınıflandırma veya orta d ̧zeyde kuşku uyandıran sınıflandırma

ile ilgili değil ise, asgari inceleme standardı uygulanır.

3. Ayrımcılık Sonucu Oluşturulan Sınıflandırmayı İspat

Sıkı veya orta derece inceleme standardının uygulanması iÁin, devletin niyetinin ayrımcılık

olması gereklidir. Devletin niyetinin ayrımcılık olduğu aşağıdaki hallerde ispatlanabilir:

 

14

 Rational Basis

15

 Equal Protection
18

(i) Bir kanun, lafzından anlaşılır biÁimde ayrımcılık yapıyor ise;

(ii) Lafzında ayrımcılık sˆzkonusu olmayan bir kanun h ̧km ̧n ̧n

ayrımcılığa sebep olacak şekilde uygulanması; veya

(iii) Kanun h ̧km ̧n ̧n ardında ayrımcılık yapma niyetinin olması.

4. Kuşku Uyandıran Sınıflandırmalar

Sınıflandırmalar ırka, uyruğa veya vatandaşlığa dayanıyor ise, bu tip sınıflandırmalar kuşku

uyandıran sınıflandırmalardır.

a. Irk ve Uyruk

Irka veya uyruğa ilişkin sınıflandırmalar sıkı inceleme standardına gˆre incelenir.

b. Yabancılık Stat ̧s ̧ne İlişkin Sınıflandırmalar

(1) Federal Sınıflandırmalar

Kongrenin yabancılar  ̧zerinde tam yetkisi16

 olduğu iÁin, federal sınıflandırmalar sıkı

inceleme standardına tabi değildir. Bu sınıflandırmalar keyfi ve mantıksız değil ise geÁerlidir.

(2) Eyalet D ̧zeyinde ve Yerel D ̧zeyde Sınıflandırmalar

Genellikle, vatandaşlığa ilişkin eyalet ve yerel kanunlar sıkı inceleme standardına tabidir.

5. Orta D ̧zeyde Kuşku Uyandıran Sınıflandırmalar

Cinsiyet ve meşruluk ile ilgili sınıflandırmalar orta inceleme standardına tabidir.

a. Cinsiyete ilişkin sınıflandırmalar

Cinsiyete ilişkin sınıflandırmalar orta inceleme standardına gˆre incelenir. Sˆzkonusu

sınıflandırmanın amacının, devletin ˆnemli bir amacına ulaşmak olduğu belli ise ve

sˆzkonusu sınıflandırma b ̧y ̧k ˆlÁ ̧de bˆyle bir amaÁ ile ilgili ise, geÁerli sayılır. İspat k ̧lfeti

yine devlete aittir.

b. Meşruluk Sınıflandırmaları

Meşruluk sınıflandırmaları da orta inceleme standardına gˆre incelenir. Sˆzkonusu

sınıflandırmanın amacının, devletin ˆnemli bir amacına ulaşmak olduğu belli ise ve

sˆzkonusu sınıflandırma b ̧y ̧k ˆlÁ ̧de bˆyle bir amaÁ ile ilgili ise, geÁerli sayılır. Gayri

meşru Áocukları haksız yere cezalandırmak amacı ile ayrımcılık yapan h ̧k ̧mler geÁersizdir.

 

16

 Plenary powers
19

G. Din ÷zg ̧rl ̧ğ ̧

ABD Anayasasının Ek 1. Maddesi devletÁe bir dinin esas alınmasını yasaklayıp kişilerin dini

inanÁlarını serbestÁe uygulamasını g ̧vence altına almaktadır. Ek 1. Madde, Ek 14. Madde

vasıtasıyla t ̧m eyaletlerde uygulanmaktadır.

1. Dini İnanÁların Serbestliği Şartı

17

a. Dini İnanÁlardan ÷t ̧r ̧ Ceza Verilememesi

Dini İnanÁların Serbestliği şartı devletin kişileri inanÁlarından dolayı cezalandırmasını

ˆnlemektedir. ÷rneğin eyaletler, eyalet yetkililerinin gˆreve atanmalarında dini yemin etme

şartı koyamazlar ya da din adamlarının bu gˆrevlere atanmalarını engelleyemezler. Anayasa

Mahkemesi ìdini inanışî kavramını tanımlamamıştır ve ìdini inanışın ì tanınmış organize bir

dine dayanması ya da y ̧ksek bir varlık iÁermesi gerekmez.

Dini İnanÁların Serbestliği Şartı devletÁe yapılan ve ˆzellikle dine m ̧dahale etme amacı

taşımayan d ̧zenlemeleri kapsamaz. ÷rnek: Kurban kesim yerlerini tespit eden d ̧zenleme.

Halka aÁık yerlerde ñ parklarda, okul bahÁelerinde vb. kesim yapılmasını yasaklayan kanun

herkese uygulandığı iÁin Dini İnanÁların Serbestliği Şartına aykırılık teşkil etmez. Ancak

genel olarak kurban kesimini yasaklayan bir d ̧zenleme Dini İnanÁların Serbestliği Şartına

aykırı d ̧şer.

b. Dini Davranışların Yˆnetilmesi

Dini İnanÁların Serbestliği Şartı, genel olarak uygulanan ve dini vecibelerin yerine

getirilmesini kısıtlayan bir d ̧zenlemeye uygulanmaz. Diğer bir deyişle herkesin davranışını

d ̧zenleyen bir uygulama dini inanışları bu d ̧zenlemeye uymaya engel teşkil eden kişiye de

uygulanır. Bunun iki istisnası vardır. A) Bir kişi dini inanışları nedeniyle bir işten ayrılırsa

eyalet onun işsizlik sigortası başvurusunu reddedemez. B) Amish dini mensupları Áocuklarını

okula gˆndermeyip evde eğitebilirler.

SonuÁ olarak Dini İnanÁların Serbestliği Şartı devletin dini inanışlara m ̧dahele etmesini

ˆnlemekte ancak genel davranış kuralları koyarken dinin gereklerinin yerine getirilmesini

kısıtlayan d ̧zenlemelere engel olmamaktadır.

2. Din Tesis Edilmemesi Şartı

18

a. Bir Dinin Başka Dine Gˆre SeÁilmesi

Din Tesis Edilmemesi Şartı devletin bir din tesis etmesini ya da bir dini esas almasını

yasaklamaktadır. DevletÁe yapılmış olan bir d ̧zenleme, bir dinin bir başkasına gˆre ˆne

Áıkarılmasını iÁeriyorsa, sˆzkonusu d ̧zenleme, bu d ̧zenlemenin  ̧st ̧n bir Áıkara hizmet

etmek  ̧zere dar bir şekilde belirlenmediği durumlarda geÁersizdir. Şimdiye kadar Anayasa

Mahkemesi iÁtihatlarında bir dini başka bir dine tercih etmeyi gerektirecek bir  ̧st ̧n Áıkar yer

almamıştır. Devletin yaptığı ve bir dini seÁmeyi iÁermeyen bir d ̧zenleme a) laik bir amaÁla

yapıldıysa, b) ana amaÁ dini kısıtlamak ya da ˆne Áıkarmak değilse, ve c) devletin dine fazla

karışması sonucunu doğurmuyorsa geÁerlidir.

 

17

 Freedom of Exercise Clause

18

 Establishment Clause
20

D ̧zenleme parasal yardım iÁermeyen ya da eğitimle ilgisi olmayan konularda, genel kural

olarak belli bir dini ˆne Áıkarıyor veya kısıtlıyorsa Anayasa Mahkemesi tarafından sˆzkonusu

d ̧zenleme geÁersiz sayılır. Bir d ̧zenleme, toplumun b ̧y ̧k bir kesimini kısıtlarken ya da

kayırırken bir dini de kısıtlaması ya da ˆne Áıkarıyor olması durumunda geÁerli sayılır.

(÷rnek: pazar g ̧n ̧ iÁki satışını yasaklayan yasa geÁerli sayılmaktadır.)

Din Tesis Edilmesi Şartı genellikle devletin para yardımları konusunda g ̧ndeme gelmektedir.

Para yardımları bir dini kısıtlayamaz ya da ˆne Áıkaramaz. Dini okullara ya da hastanelere

yapılan yardımlar ancak dini olmayan amaÁlar iÁin kullanılabilir.

H. İfade ve Toplanma ÷zg ̧rl ̧ğ ̧19

Dernek kurma ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ Ek 1. Maddeíde aÁıkÁa belirtilmemişse de Anayasa Mahkemesi,

Dini İnanÁların Serbestliği ve Dinin Tesis Edilmesi fıkralarına dayanarak Ek 1. Maddeínin

dernek kurma hakkını da kapsadığını kabul etmiştir. Ancak bu hak Áok dar tutulan ve gˆzardı

edilemez bir nedene dayanan d ̧zenlemelerle kısıtlanabilir.

Ek 1. Madde aynı zamanda ifade ve toplantı ˆzg ̧rl ̧klerini de kapsamaktadır. Bu ˆzg ̧rl ̧kler

en ˆnemli haklardan sayılmaktadır.

1. İÁerik ve Davranış Ayırımı

Anayasa Mahkemesi, d ̧zenlemeleri ëiÁerik ile ilgilií ve ëdavranış ile ilgilií olmak  ̧zere ikiye

ayırarak ifade ve toplanma ˆzg ̧rl ̧ğ ̧n ̧ kısıtlayan d ̧zenlemeleri buna gˆre incelemektedir.

İÁerikle ilgili kısıtlamalar bazı fikirlerin yayınlanmasını yasaklar ve davranışla ilgili

kısıtlamalar getirir. Bu kısıtlamalar ancak toplantı saati, yer, ses d ̧zeni gibi konulara ilişkin

olabilir.

Genelde iÁerik nedeniyle ifadeye kısıtlama getirilmesi Anayasaíya aykırıdır. İÁerik kısıtlaması

iÁermeyen d ̧zenlemelerin tespiti iÁin Anayasanın uyguladığı test, bunların ifade

ˆzg ̧rl ̧ğ ̧n ̧n kısıtlanması ile bağlantılı olmayan ˆnemli Áıkarlara yˆnelik olması durumu ve

ifadeyi gerektiğinden fazla kısıtlamamasıdır. ÷rneğin iftira ve m ̧stehcen ifade, kamu

d ̧zeni gibi ˆnemli bir Áıkar nedeniyle kısıtlanabilir. Ancak bu kısıtlamaların yalnızca iftira ve

m ̧stehcen ifadeyi kapsaması gerekir.

Ayrıca ifade ve toplantı ile ilgili d ̧zenlemeler aÁıkÁa belirsiz ya da fazla geniş kapsamlı ise

geÁersiz sayılır. Bir d ̧zenlemenin gerektiğinden fazla geniş olarak kabul edilmesi iÁin ifadeyi

l ̧zumundan fazla kısıtlaması gerekmektedir. (÷rnek: Havalimanlarında t ̧m toplanmaların

ve ifadelerin yasaklanması fazla geniş sayılmaktadır.) Neyin yasak olduğunun makul bir

şekilde belirtilmediği d ̧zenlemeler belirsiz olarak kabul edilir. (ˆrneğin t ̧m m ̧stehcen

konuşmaların ve ifadelerin yasaklanması belirsiz sayılır) İfade ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ ifade etmeme

ˆzg ̧rl ̧ğ ̧n ̧ de iÁermektedir. ÷rnek: Kişiler ABD bayrağını selamlamaya mecbur tutulamaz

ve selamlamayanlar cezalandırılamaz. İfade ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ sembolik ifadeyi de iÁerir. ÷rnek

Savaşı protesto iÁin kola siyah bant takmak yasaklanamaz.

Yukarıda Anayasa Mahkemesinin, d ̧zenlemeleri iÁerik ve davranış olarak ikiye ayırdığı

belirtilmişti. Davranış yasakları zaman, yer ve şekil ile ilgilidir. Halka aÁık olan yerlerdeki

 

19

 Freedom of Speech and Assembly
21

davranışları kısıtlayan d ̧zenlemeler iÁerikle ilgili olmamalı, devletin ˆnemli bir Áıkarına

hizmet etmek amacıyla dar kapsamlı oluşturulmuş olmalı ve alternatif iletişim kanalları aÁık

bırakılmalıdır. Halka aÁık olmayan yerlerdeki (okullar, devlet daireleri) ifade ˆzg ̧rl ̧kleri

daha geniş bir şekilde d ̧zenlenebilir. Bu d ̧zenlemeler iÁerikten bağımsız olarak devletin

geÁerli bir Áıkarına hizmet ettikleri taktirde geÁerlidir.

2. Korunmayan İfade / Konuşma20

Ek 1. Madde ile korunan ifade ˆzg ̧rl ̧ğ ̧n ̧n de sınırları vardır. Kelimeler ve ifadeler, yasa

dışı davranışların oluşması aÁısından aÁık ve yakın bir tehlike oluşturuyorsa kısıtlanabilir.

Ayrıca sıradan bir kişinin ani fiziksel tepkisine neden olabilecekse hakaret iÁeren kelimeler

de yasaklanabilir. Bir b ̧t ̧n olarak, toplumsal normlar uyarınca cinselliğe aşırı d ̧şk ̧nl ̧ğ ̧

iÁeren, ahlaka aykırı ve  ̧lke standartları gˆzˆn ̧ne alındığında ciddi herhangi bir edebi,

sanatsal, politik ya da bilimsel değeri olmayan m ̧stehcen ifadelerde korunmaz.

Reşit olmayanlar aÁısından değişik standartlar uygulanabilir. Devlet, yetişkinler aÁısından

m ̧stehcen sayılmayan yayınların reşit olmayanlar iÁin m ̧stehcen olduğuna karar vererek,

bunların k ̧Á ̧klere satılmasını yasaklayabilir. «ocuk pornografisi de yasaktır ve ifade

ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ kapsamı dışındadır.

İftira konusunda da bir ayırım bulunmaktadır. İftiraya uğrayan kişi bir kamu gˆrevlisi veya

kamuca tanınan bir kişi ise veyahut iftira toplumu ilgilendiren bir konuya ilişkin ise ilgiliyse

şikayetÁinin (iftiraya uğrayanın), iftiranın doğru olmadığını ve karşı tarafın kusurlu yan

olduğunu ispatlaması gerekir.

Yukarıda belirtilen kısıtlamalar kişinin fikrini ifade etmesinden sonra olası cezalandırmaya

ilişkindir. Bazı durumlarda ifade ˆzg ̧rl ̧ğ ̧n ̧n ˆnceden kısıtlanması da sˆzkonusu

olabilmekte ve sˆzkonusu konuşmanın yapılması yasaklanabilmektedir. «ok nadir olan bu

kısıtlamanın uygulanabilmesi iÁin devletin, sˆzkonusu konuşmanın gerÁekleşmesi durumunda

belirli bir toplumsal zararın ortaya Áıkacağını ispatlaması gerekmektedir. ÷nceden kısıtlama

ile ilgili standartların a) dar kapsamlı, makul ve belirli olması, b) ihtiyati tedbirin hemen talep

edilmesi, ve c) kısıtlamanın geÁerliliği iÁin hızla kesin karar alınması gerekmektedir. Bu t ̧r

ifade ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ kısıtlamalarında, kısıtlanan ifadenin koruma altında olmadığını ispat

y ̧k ̧ml ̧l ̧ğ ̧ devlete aittir.

÷rneğin savaş zamanında askeri birliklerin hareketinin yayınlanmasının engellenmesi geÁerli

bir kısıtlamadır. Diğer taraftan B ̧y ̧k J ̧ri ˆn ̧nde ifade veren bir kişinin ifadesini hiÁbir

zaman yayınlayamayacağını sˆylemek geÁersizdir.

M ̧stehcen bir kitap ya da film ancak muhtemel bir nedene dayanan m ̧zekkere ile

toplatılabilir. T ̧m ̧n ̧n toplanması ancak aÁık bir duruşma sonucunda m ̧stehcenliğe karar

verilmesi durumunda gerÁekleşebilir.

I. Basın ÷zg ̧rl ̧ğ ̧ 21

Ek 1. Madde basın ˆzg ̧rl ̧ğ ̧n ̧ koruma altına almaktadır. Basın, insanlara verilen haklardan

daha fazlasına sahip değildir. Basın da, insanlarla aynı seviyede korunmaktadır. Hem basının

hem de halkın duruşmaları izleme hakkı vardır, ancak devletin Áok ˆnemli nedeni var ise bu

 

20 Unprotected Speech

21

 Freedom of Press
22

hak kısıtlanabilmektedir. ÷rneğin, bir dava, Áocuğun tecav ̧ze uğraması ile ilgili ise, o

Áocuğu korumak iÁin, hem basın hem de halk duruşma salonuna alınmayabilir ve halka kapalı

duruşma yapılabilir.

Basın, B ̧y ̧k J ̧ri ˆn ̧nde ifade vermek iÁin zorlanabilir. Ancak basının mahkumlarla m ̧lakat

yapma veya ceza evlerini gezme hakkı yoktur.

Ek 1. Madde Basın ÷zg ̧rl ̧ğ ̧ kavramını, yazılı ve gˆrsel olarak ayırmaktadır. İnceleme

yapılırken temel amaÁ izleyicilerin ve dinleyicilerin bilgi alma haklarını gˆz ˆn ̧nde

bulundurmaktadır. Yazılı basındaki inceleme sıkı standarda22 tabidir. Oysa gˆrsel basın

(televizyon ve radyo) daha d ̧ş ̧k derecede bir standarda tabidir.

 

22 Strict scrutiny
23

III. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ ANAYASASIíNIN GETİRDİĞİ BİREYSEL

HAK VE ÷ZG‹RL‹KLERİN FEDERAL D‹ZLEMDE KORUNMASINDA CEZAİ

YARGININ YERİ VE İŞLEYİŞİ

A. Ceza Muhakemesindeki Anayasal Kısıtlamalar

1. Eyaletler ‹zerinde Bağlayıcı Olan Anayasal Y ̧k ̧ml ̧l ̧kler

A.B.D. Anayasasındaki ilk sekiz Ek Maddede yer alan haklar federal devlete uygulanır. Bu

hakların Áoğu Ek 14. Maddeínin uygun işlem esası

23 vasıtasıyla eyaletlere uygulanabilir.

Aşağıdaki haklar federal devlet ve eyaletler  ̧zerinde bağlayıcıdır:

1. Ek 4. Madde, gerekÁesiz arama ve alıkoyma yasağı ve delilleri dışarıda bırakma kuralını, 

24

2. Ek 5. Madde, zorla suÁunu kabul etmeme imtiyazını,

25

3. Ek 5. Madde, aynı konuda iki kez yargılanma yasağını,

26

4. Ek 6. Madde, seri yargılanma hakkını, 27

5. Ek 6. Madde, aleni yargılanma hakkını, 

28

6. Ek 6. Madde, j ̧ri yargılaması hakkını,

7. Ek 6. Madde, şahitlerle y ̧zleşme hakkını 29

8. Ek 6. Madde, şahit toplamak iÁin zorunlu s ̧re hakkını, 

30

9. Ek 6. Madde, c ̧r ̧m ve hapis tehdidi olan kabahatlerde avukat desteği alma hakkını, ve

10. Ek 8. Madde, acımasız ve olağandışı ceza yasağını

d ̧zenler.

2. Eyaletler ‹zerinde Bağlayıcı Olmayan Anayasal Haklar

Cezası idam olan c ̧r ̧mlerde ve şeref ve haysiyete ilişkin c ̧r ̧mlerde b ̧y ̧k j ̧ri31 tarafından

hazırlanan iddianame 32 eyaletler  ̧zerinde bağlayıcı değildir. Ek 8. Maddeíin getirdiği aşırı ağır

kefalet yasağının iÁeriğinin karşıtından kefalet hakkının doğup doğmayacağı tartışmalıdır. Ancak

pek Áok eyalet anayasası kefalet hakkını tanımış ve aşırı ağır kefaleti yasaklamıştır.

 

23 Due process clause

24 Exclusionary rule

25 Privilege against compulsory self incrimination

26 Prohibition against double jeopardy

27 Speedy trial

28 Public trial

29 Confront witnesses

30 Compulsory process for obtaining witnesses

31

 Grand jury

32 Indictment
24

B. Dışarıda Bırakma Kuralı

1. Kuralın Genel Olarak Kapsamı

Dışarıda bırakma kuralı, sanığın Ek 4, 5 ve 6. Maddelere dayanan haklarının ihlal edilmesi

suretiyle elde edilen delilin, kullanılmasını yasaklayan, hakimler tarafından geliştirilmiş bir

kuraldır. Kurala gˆre hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller mahkemede kullanılamazlar.

ìZehirli ağacın meyvesiî olarak kabul edilen bu deliller yargılama dışında bırakılmalıdır. Zehirli

ağacın meyvesi doktrininin istisnaları olup bunlar :

(i) BaşlangıÁta kanuna aykırı olarak elde edildiği kaynaktan bağımsız bir kaynaktan

elde edilen delil;

(ii) Sanığın ˆzg ̧r iradesi ile yaptığı tasarruf (ˆrn. Kanuna aykırı olarak tutuklanan

sanığın serbest bırakıldıktan sonra karakola dˆnerek suÁunu itiraf etmesi); ve

(iii) ÷nlenemeyen keşiftir (savcının, polisin delile, anayasayı ihlal etse de etmese de

ulaşabileceğini ispatlaması hali).

2. Kuralın Sınırları

a. B ̧y ̧k j ̧ri, hukuk davalarına, kurum iÁi kurallarına,33 ve şartlı tahliyenin iptal edilmesi

davalarına34 uygulanamaz

Dışarıda bırakma kuralı (federal konuşmaların gizlice dinlenmesi kurallarını ihlal ederek elde

edilen deliller haricinde) , tetkik j ̧rilerine uygulanmaz. Kural ayrıca şartlı tahliyenin iptal edilmesi

davalarına, hukuk davalarına ve kurum iÁi kurallara da uygulanmaz.

b. Hukuka iyi niyetle g ̧venme, hatalı arama m ̧zekkeresi veya sekreter yazım hatası

Polisin iyi niyetle hareket ederek (i) iÁtihat hukukuna, (ii) geÁerli gˆr ̧nen bir kanun veya karara,

veya (iii) polis tarafından yapılmamış sekreter yazım hataları iÁeren bir bilgisayar Áıktısına

dayanarak hareket ettiği hallerde dışarıda bırakma kuralı uygulanmaz. Ayrıca (i) ifadenin

geÁerliliğine ilişkin muhtemel sebeplerin aÁıkÁa g ̧venilebilir olmaması, (ii) arama m ̧zekkeresinin

hatalı olduğunun kendiliğinden anlaşılabilir olması, (iii) ifade verenin yalan veya yanlış şekilde

yˆnlendiren bir ifade vermesi, veya (iv) sulh ceza hakiminin35 hukuki gˆrevini terk etmiş olması

halleri haricinde polisin hatalı bir arama m ̧zekkeresine dayanarak işlem yaptığı hallerde de

uygulanmaz.

c. Bir devlet memurunun vazifesini ihlal etmesine ilişkin olarak oluşturulan tahkikatta dışarıda

bırakılan delilin kullanılması

Hukuka aykırı olarak elde edilen bazı deliller mahkemeye Áıkan sanığın inanılabilirliğini sınamak

iÁin kullanılabilir. ÷zellikle Miranda Kuralı gereklerine aykırı olarak alınmış bir gˆn ̧ll ̧ itiraf veya

hukuka aykırı bir aramada elde edilmiş delil sadece sanığın inanılabilirliğini sınamak iÁin

kullanılabilir.

 

33 Internal agency rules

34 Parole revocation proceedings

35 Magistrate
25

d. Miranda Kuralı ihlali36

Anayasa Mahkemesi Miranda Kuralı ihlal edilerek toplanan delillerin Dışarıda Bırakma Kuralına

rağmen kabul edilebilir olmasını ˆnermiştir.

3. Zararsız Hata Kriteri

Hukuka aykırı bir şekilde elde edilen bir delile dayanılarak alınan karar devlet tarafından bu

hatanın ş ̧phe gˆt ̧rmez bir biÁimde zararsız olduğu durumu ispat edilmedikÁe temyizen bozulur.

Bir davada anayasal hata iddia eden sanık hatanın j ̧rinin kararında ˆnemli boyutta zarar verici

etkisi olduğunu ispat edebilirse serbest bırakılmalıdır.

4. Dışarıda Bırakma Kuralının Uygulanması

J ̧rinin bulunmadığı celsede hakim tarafından kabul edilen bir delil veya itiraf sanık tarafından

kullanılabilir.

C. Ek 4. Madde

1. Genel

Ek 4. Maddeíye gˆre kişiler gerekÁesiz olarak aranma ve alıkoyma ile karşı karşıya

bırakılmamalıdır.

2. Tutuklama ve Diğer Tutmalar37

Tutuklama dahil kişilerin tutulması Ek 4. Madde ÁerÁevesinde yapılmalıdır ve bir gerekÁeye

dayanmalıdır.

1. Neler tutma sayılır?

Devleti temsil eden bir otoriteyle karşı karşıya kalan bir kimse dilediği zaman orayı terk edebilecek

durumda değilse tutma gerÁekleşmiş sayılır.

2. Gˆzaltına Alma

Polisin bir kimseyi suÁ isnadı veya sorgulama iÁin o kişinin istemi dışında nezaret altına alması

halinde gˆz altına alma gerÁekleşmiş sayılır.

a. Muhtemel sebep gerekliliği

Tutuklama muhtemel sebebe dayanmalıdır. Yani normal bir kimsenin veyahut ş ̧phelinin o suÁu

işlediğine veya işlemekte olduğuna kanaat getirmesini sağlayacak kadar inanılır bir delil olmalıdır.

b. Evde gˆz altına alma hali haricinde genelde gˆz altına alma m ̧zekkeresi gerekli değildir.

 

36 Bkz. Sayfa 33 ve 34.

37 Detention
26

Genelde kamuya aÁık yerde bir kimseyi gˆz altına almak iÁin m ̧zekkere gerekli değildir. Ancak

acil durumlar haricinde bir kimsenin evinde gˆz altına alması iÁin m ̧zekkereye ihtiyaÁ vardır.

3. Diğer tutmalar

a. Sorgulama tutmaları

Eğer polisin yeterli delille desteklenen şekilde suÁ işlenmiş olduğuna dair gerekÁeli bir ş ̧phesi var

ise, sorgulama amacıyla kişileri tutabilir. Eğer tutulan ş ̧phelinin silahlı olabileceği yˆn ̧nde polisin

muhtemel ş ̧pheleri var ise polis arama yapabilir.

1) S ̧re ve kapsam

Kişi ş ̧phenin doğruluğunu tespit etmeye yetecek makul bir s ̧reden daha uzun bir

m ̧ddetle tutulamaz. Eğer tutma s ̧recinde makul sebepler elde edilirse tutma tutuklamaya

dˆn ̧ş ̧r.

2) M ̧sadere

Mal m ̧saderesi gerekÁeli sebeplere dayanıyorsa, benzer koşullar burada da geÁerlidir.

b. AraÁ Áevirme

Polis ehliyet ve kayıt kontrol ̧ iÁin herhangi bir aracı gelişig ̧zel durduramaz. Eğer ilgili araÁ bir

trafik kanununu ihlal etmişse bu takdirde polis aracı durdurabilir.

1) «evirme noktaları

Anayasa Mahkemesi gerekÁeli ş ̧phe kriterine dayanmadan, tarafsız arama standartlarıyla,

belli Áevirme noktalarında araÁların kontrol edilmesini uygun bulmuştur.

2) Tekneler

Kanala ve denize aÁılan noktalarda ş ̧pheli gˆr ̧nmese de teknelerin Áevrilmesi uygundur.

c. Ev sakinleri

Kanunen yasak olan eşyaları aramaya yˆnelik bir arama m ̧zekkeresi polise arama sırasında ev

sakinlerini de gˆz altına alma hakkı verir.

d. Polis merkezinde tutulma

Polisin bir ş ̧pheliyi tutuklayarak sorgulama veya parmak izi almak iÁin polis istasyonuna

gˆt ̧rebilmesi iÁin tam olarak muhtemel bir sebebe sahip olması gerekir.

4. Dur ve kendini tanıt kuralları

Dur ve kendini tanıt kuralları, hangi durumların kendini tanıtma sayılacağı hususunun belirgin

olmaması nedeniyle anayasaya aykırı olabilirler.
27

5. B ̧y ̧k j ̧ri ˆn ̧ne Áıkma

B ̧y ̧k j ̧ri ˆn ̧ne Áıkarılmak iÁin bir kimsenin tutulmuş olması (celpname ile) Ek 4. Madde

ÁerÁevesinde değerlendirilmez.

6. ÷l ̧mc ̧l kuvvet

Polis bir ş ̧pheliyi yakalamak iÁin o kişinin ciddi fiziksel veya ˆl ̧mc ̧l bir tehdit oluşturduğuna

ilişkin muhtemel sebebi olmadığı s ̧rece ˆl ̧mc ̧l kuvvet kullanamaz.

3. Delil Teşkil Eden Arama ve El Koyma38

Delil teşkil edecek nitelikte olan arama ve el koyma da tutuklamalar gibi (Ek 4. Maddeínin altında

kanuni bir şekilde yapılabilmeleri iÁin) gerekÁeli olmalıdırlar. Ancak burada gerekÁelilik aşağıda

belirtilen 6 istisna hali dışında bir arama m ̧zekkeresi gerektirir. Delil teşkil eden arama ve el

koymalar aşağıdaki analitik model kullanılarak anlaşılabilir:

(i) Sanığın Ek 4. Madde hakkı var mı? ( ̧zerinde makul mahremiyet beklentisi

olabilecek bir yer veya şeye ilişkin devletÁe yapılmış bir el koymada)

(ii) Devletin geÁerli bir arama m ̧zekkeresi var mı? (tarafsız bir sulh hakimi tarafından

muhtemel sebebe dayanarak aranacak yer veya el konulacak şey aÁıkÁa belirtilerek

hazırlanmış)

(iii) Eğer polisin geÁerli bir m ̧zekkeresi yoksa, m ̧zekkeresiz geÁerli bir arama ve el

koyma yapılmış mı?

1. Devlet tasarrufu gereklidir.

Ek 4. Madde devlet tasarrufuna karşı koruma sağlar (ˆrn. Polis veya diğer memurlar), ancak ˆzel

kişiler tarafından yapılacak aramalara karşı koruma sağlamaz.

2. Makul Gizlilik Beklentisi 39

a. Durum

Ek 4. Madde hakkına sahip olmak iÁin kişi aranan yerde veya m ̧sadere edilen eşyanın bulunduğu

yerde makul gizlilik beklentisine sahip olabilecek durumda olmalıdır (÷rneğin arabanın  ̧st ̧ne

yazılan bir yazıda veya sokaktaki Áˆpe bırakılan bir Áˆp torbasında gizlilik beklentisi olamaz). Bu

durumun tespiti her olayın kendi ˆzelliklerine gˆre değerlendirilir, ancak kişi aşağıdaki hallerde her

zaman kanunen gizlilik beklentisine sahip olabilir:

1) Kişi aranan yerin malikidir;

2) Maliki olmasa da aranan yer kişinin evidir;

3) Kişi aranan yerde gece kalacak şekilde misafirliktedir.

 

38 Seizure

39 reasonable expectation of privacy
28

b. Kamuya aÁık yerde tutulan şeyler

Kişinin kamuya aÁık yerde tutulan objeler  ̧zerinde makul gizlilik beklentisi olamaz.

3. M ̧zekkereye dayanarak yapılan aramalar

Aşağıda belirtilecek altı istisna dışında polisin genel olarak arama yapmak iÁin bir arama

m ̧zekkeresine ihtiyacı vardır.

a. Muhtemel sebep gˆstermek

Aranacak yer veya kişi aleyhine arama m ̧zekkeresi alabilmek iÁin, aranacak kişi veya yerde el

konulabilecek delil bulunacağına dair muhtemel sebep olmalıdır. Memurlarını arama

m ̧zekkeresini verecek olan sulh hakimine, hakimin muhtemel sebeplere dayanarak karar

vermesini sağlayabilecek şekilde ifade vermeleri gerekir.

1) Muhbir kullanımı

Muhbirin ihbarına dayanarak elde edilen bir ifade ìkoşulların b ̧t ̧nl ̧ğ ̧î testinin şartlarına

haiz olmalıdır. Bu teste gˆre, muhbirin kendisinin veya bilgisinin kaynağının inanılabilir ve

g ̧venilebilir bir temeli olmasa da ifadesi yeterli olabilir. Muhbirin kimliğinin genel olarak

aÁıklanmadığı akılda bulundurulmalıdır.

2) Yeminli ifadenin doğru olmadığının ispatı

40

Bir ifadeye dayanarak Áıkarılan arama m ̧zekkeresi, savunmanın aşağıdaki  ̧Á hususu ispatı

halinde geÁersiz sayılır:

(i) İfade verenin yalan beyanının ifadede yer alması;

(ii) İfade verenin kasten veya ihmalen yalan beyanda bulunması; ve

(iii) Bu yalan beyanın muhtemel sebep oluşturulmasına b ̧y ̧k ˆlÁ ̧de etkisinin

olması.

Beyanın geÁersiz sayılması iÁin her  ̧Á hususun bir arada bulunması gerekir. ÷rneğin ifade

verenin yalan beyanı arama m ̧zekkeresinin gerekÁesini oluşturan bir muhtemel sebep

teşkil etmiyorsa bu ifade geÁerli sayılır.

iv) Polis bir m ̧zekkerenin geÁerliliğine inanabilir

Polisin ilk bakışta geÁerli olduğuna kanaat getireceği bir m ̧zekkereye dayanarak elde

edeceği deliller, daha sonra m ̧zekkerenin geÁersiz olduğu anlaşılsa da savcılık tarafından

kullanılabilecektir.

b. M ̧zekkere ilk bakışta aÁık ve net olarak kabul edilebilir olmalı

Bir m ̧zekkere tam bir aÁıklıkla aranacak yer ve el konulacak eşyayı tanımlamalıdır.

 

40 Going behind the face of affidavit
29

c. ‹Á ̧nc ̧ kişinin evinde aramaya m ̧saade edilir

Ş ̧pheli olmayan kişilerin evlerinde arama yapmak iÁin o evde delil bulunacağına dair muhtemel

sebepler olduğu s ̧rece m ̧zekkere Áıkarılabilir.

d. Tarafsız ve bağımsız hakim

M ̧zekkereyi veren sulh hakimi tarafsız ve bağımsız olmalıdır.

e. M ̧zekkerenin infazı

Sadece polis (ˆzel kişiler değil) bir m ̧zekkereyi infaz edebilir ve bu infaz işlemi gerekÁesiz

gecikmeler meydana gelmeden yerine getirilmelidir. ÷zel kişilerin bˆyle bir yetkisi yoktur. Polis

kapıyı Áalmalı ve o yerde bulunma gerekÁesini beyan etmelidir (Bu işlemin tehlike doğuracağından

veya soruşturmayı engelleyeceğinden ş ̧phelenilen haller hariÁ). M ̧zekkerede sayılmamış da olsa

polis kanuna aykırılığını tespit ettiği eşyayı m ̧sadere edebilir.

1) Aranılan evde bulunan kişilerin aranması

Muhtemel sebebe dayanarak Áıkarılmış bir m ̧zekkere ile aranan evde bulunan

kişiler yakalanabilir. Bu m ̧zekkere polise evde bulunan ancak m ̧zekkerede

isimleri geÁmeyen kişileri arama hakkını tanımaz.

4. M ̧zekkere zorunluluğunun istisnaları

Aşağıdaki altı istisna kapsamına giren haller dışında t ̧m m ̧zekkeresiz aramalar anayasaya

aykırıdır:

a. Kanuna uygun tutuklamaya bağlı arama

Kanuna uygun bir tutuklamaya bağlı olarak polis, ilgili kişiyi ve kişinin silaha ulaşabileceği veya

bir delili yok edebileceği yerleri arayabilir. Ayrıca polis suÁ ortağı olduğunu d ̧ş ̧n ̧yorsa ilgili

Áevreyi de araştırabilir. Arama yer ve zaman olarak tutuklamayla aynı anda olmalıdır.

1) Kanuna uygun tutuklama

Eğer tutuklama kanuna aykırıysa bu tutuklamaya bağlı olarak yapılan aramalar da

kanuna aykırıdır.

2) Kanuni usule uyularak hapsetmeye bağlı arama 

41

Polis tutuklunun  ̧st ̧nde ne olduğunu polis merkezinde arayabilir. Aynı şekilde

polis hukuki bir sebebe dayanarak muhafaza altına alınan bir aracı da arayabilir.

 

41

 Search incident to incarceration
30

b. ìArabaî istisnası

Eğer polisin muhtemel sebeplere dayanacak şekilde bir aracın suÁ delili taşıdığı yˆn ̧nde inancı var

ise polis, aracı ve aradıkları suÁ delilini barındırabilecek araÁ bˆlmelerini arayabilir. Eğer

m ̧zekkeresiz bir şekilde yapılacak araÁ arama işlemi bu istisnaya girecek ˆzellikleri haiz ise polis

sˆz konusu aracı daha sonra aramak  ̧zere polis merkezine Áekebilir. Eğer bir aracın kendisi başlı

başına suÁ unsuru oluşturuyorsa polis bu aracı halka aÁık yerden Áekebilir.

1) Yolcu eşyası

Arama şˆfˆr ̧n eşyalarıyla sınırlı değildir, yolcunun eşyaları da aranabilir.

2) AraÁtaki bagajlar

Eğer polisin araÁtaki bagajları aramak iÁin muhtemel sebebi var ise sadece araÁtaki

bagajları arayabilir, ancak aracın geri kalanını arayamaz.

c. AÁık gˆr ̧ş alanı

Polis aşağıdaki hallerde m ̧zekkere olmadan m ̧sadere işlemi yapabilir:

(i) Kanuna uygun olarak evin iÁindeyken;

(ii) SuÁ delili veya kanuna aykırı eşya keşfederse;

(iii) Bu delilleri aÁık gˆr ̧ş alanı iÁerisinde gˆr ̧rse; ve

(iv) Keşfettiği veya gˆrd ̧ğ ̧ şeylerin suÁ delili veyahut kanuna aykırı eşya

teşkil ettiklerine ilişkin muhtemel sebepleri var ise.

d. İzin

Gˆn ̧ll ̧ olarak verilen izin polisin yapacağı m ̧zekkeresiz bir aramayı geÁerli hale getirir. İzin

vermeme hakkına sahip olduğunu bilmek izin verebilmek iÁin bir ˆn koşul değildir. Arama alanı

verilen iznin kapsamıyla sınırlıdır, ancak bu kapsam muhtemel bir kişinin izninin kapsamı olarak

algılayacağı sınırlara kadar genişleyebilir.

1) İzin vermeye yetki

AÁıkÁa ilgili taşınmazı kullanmaya veya ilgili taşınmazda ikamet etmeye hakkı

olduğu gˆr ̧nen bir kimse aramaya izin verebilir ve aramada bulunan deliller evi

kullanmaya veya evde ikamet etmeye hakkı olan diğer kişiler aleyhine

kullanılabilir.

e. Durdurma ve arama

1) Standartlar

Yukarıda da belirtildiği gibi polis muhtemel sebebi olmasa da bir suÁ faaliyeti

olduğuna dair yeterli ş ̧pheye sahip olursa bir kişiyi durdurabilir. Eğer polis
31

durdurduğu kişinin tehlikeli ve silahlı olduğundan ş ̧phelenirse g ̧venlik amaÁlı

hızlı bir arama yapabilir.

2) M ̧dahalenin sınırı

Polisin, kişinin  ̧zerindeki silahın kişinin  ̧st ̧nde belirli bir yerinde saklı olduğuna

dair kesin bilgisi olmadığı s ̧rece, arama kişinin elbiselerinin dış y ̧zeyini yoklama

ile sınırlıdır.

3) Delillerin geÁerliliği

Bir  ̧st araması sırasında polis dokunmak suretiyle suÁ aleti olmasından ş ̧phe ettiği

aletlere el koyabilir. Bunlar geÁerli bir delil olarak kabul edilir.

4) S ̧r ̧c ̧y ̧ arabanın dışına davet etmek m ̧mk ̧nd ̧r

Bir trafik suÁundan dolayı kanuna uygun olarak durdurulan araÁ s ̧r ̧c ̧s ̧ başka

suÁ faaliyeti bulunduğuna dair ş ̧phe olmasa dahi polis tarafından aracın dışına

Áıkartılabilir. Eğer polis muhtemel sebeplere dayanarak s ̧r ̧c ̧n ̧n silahlı veya

tehlikeli olduğuna kanaat getirirse s ̧r ̧c ̧n ̧n  ̧st ̧n ̧ arayabilir.

f. Takip, kaybolabilecek delil ve diğer acil durumlar

Genel bir ìacil durumî istisnası yoktur (ˆrn. Sona eren ve sebebi belirlenmiş bir yangını

araştırmaya gerek yoktur). Ancak, (i) kaÁan bir suÁluyu takip eden polis izinsiz arama ve tutuklama

yapabilir ve ş ̧pheliyi bir ˆzel m ̧lk ̧n iÁinde dahi takip edebilir; (ii) polis kaybolması ihtimali olan

delile arama m ̧zekkeresi olmadan da el koyabilir; (iii) zehirli yiyecek veya ilaÁlar, tehlike

altındaki Áocuklar, devam eden yangınlar m ̧zekkere olmadan yapılacak arama ve el koymalar iÁin

geÁerli bir sebep olabilir.

5. İdari inceleme ve aramalar

İdari gˆrevlilerin de ˆzel m ̧lk ve ticari işletmeleri aramaları iÁin arama m ̧zekkeresine ihtiyaÁları

vardır, ancak diğer m ̧zekkerelere gˆre bu m ̧zekkerenin Áıkarılması iÁin genel bir gerekÁe

gˆsterilmesi yeterlidir.

a. M ̧zekkeresiz aramaya hak tanıyan istisnalar:

1) Bozulmuş veya zehirli yiyeceklere yˆnelik idari arama;

2) Detaylı bir iÁimde d ̧zenlenmiş olan bir sanayi kolu ile ilgili işe yˆnelik yapılan

idari arama;

3) Tutuklular  ̧zerinde yapılan arama;

4) UÁağa biniş ˆncesi havayolu yolcularının aranması;

5) Muhtemel sebepler olması halinde gˆzaltındaki kişilerin evlerinin aranması;
32

6) Muhtemel sebep ve ş ̧phe bulunmasının yanısıra aranılan alanın suÁ ile

bağlantılı olması halinde, iş ile ilgili olarak işlenmiş suÁlara ilişkin devlet

memurunun masa ve dolaplarının aranması;

7) Kazaya karışan demiryolu işÁilerine uyuşturucu testinin yapılması;

8) Uyuşturucu yasağı ile ilgili konumdaki g ̧mr ̧k işlerinde Áalışmak  ̧zere başvuru

yapanlara uygulanacak uyuşturucu testleri;

9) Yarış sezonunda ˆğrenci atletlere yapılacak uyuşturucu testleri,

m ̧zekkere olmadan yapılabilir.

6. Sınırlarda ve yabancı  ̧lkelerde yapılan aramalar

a. Yabancı  ̧lkelerde aramalar

Amerika ile ˆnemli bir bağlantısı olmayan yabancılara karşı Amerikan yetkilileri tarafından

yapılacak arama ve el koymalar Ek 4. Madde tarafından korunmaz. ÷rneğin Meksikaída bir

yabancının evinde yapılan izinsiz aramaya dayanarak elde edilen delilin Ek 4. Maddeíye dayanarak

mahkeme tarafından kabul edilmemesi gerektiği talebi reddedilmiş ve delil kabul edilmiştir.

b. Sınır veya benzeri yerlerde yapılan aramalar

Sınırda yapılan aramalar iÁin m ̧zekkere gerekli değildir. Sınırda ne vatandaşlar ne de yabancılar

Ek 4. Madde hakkına sahip değildirler. Eğer kaÁak yabancıların varlığına dair gˆrevlilerin makul

ş ̧pheleri var ise, gˆrevliler ş ̧phelileri sorgulamak iÁin Amerikan sınırları iÁerisindeki bir aracı

durdurabilirler. Sınır gˆrevlileri sabit arama noktasında herhangi bir ş ̧pheli durum olmasa da

araÁları durdurabilirler, ancak arama yapabilmeleri iÁin geÁerli bir sebep veya izin olmalıdır.

c. Uluslararası postayı aÁmak

SuÁ unsuru bulundurduğuna dair makul sebep var ise uluslararası bir posta aÁılabilir.

d. GˆÁmen B ̧rosuínun42 uygulaması

Bir fabrikadaki t ̧m işÁilerin vatandaşlıklarını tespit iÁin inceleme yapabilir. Ayrıca Ek 4.

Maddeíye aykırı olarak elde edilmiş deliller dahi sınırdışı etme davalarında kullanılabilir.

e. Tutma

Muhtemel sebeplerle yetkililer midesinde suÁ unsuru bulunduğuna inandıkları kişiyi tutabilirler.

7. Banda alma ve dinleme

Banda alma ve diğer yollarla dinleme Ek 4. Madde ÁerÁevesinde bir arama teşkil eder. Banda alma

iÁin izin: (i) geÁerli sebep var ise, (ii) ş ̧phelilerin isimleri belirlenmişse, (iii) m ̧zekkerede

dinlenecek konunun iÁeriği belirlenmişse, (iv) banda alma kısa bir zamana yayılmışsa, (v) istenen

 

42 Immigration and Naturalization Services
33

bilgi elde edilince banda alma sona erdirilmişse ve (vi) hangi konuşmaların dinlendiği mahkemeye

bildirilmişse verilebilir.

a. İstisnalar

Konuşmacı konuşmasını gizli tutmak iÁin bir Áaba sarfetmezse Ek 4. Madde hakkı yoktur.

4. Vicdanı Rahatsız Eden Yˆntemlerle Delil Elde Etmek

Uygun Yargılanma Esasına gˆre adalet duygusunu zedeleyecek biÁimde elde edilen delil

kullanılamaz. Bir kişinin v ̧cudunda yapılacak aramaların ˆlÁ ̧s ̧ tecav ̧z ̧n boyutuyla toplumun

ihtiyaÁlarını dengeleyerek belirlenmelidir. Kan ˆrneği almak genel olarak kabul gˆrse de cerrahi

bir operasyon iÁin Áok b ̧y ̧k bir ihtiyaÁ bulunmalıdır.

D. İkrarlar

1. Giriş

Sanığın ikrarlarının delil olarak kabul edebilirliği Ek 4, 5, 6 ve 14. Maddelere uygun olarak

yapılacak incelemeye tabidir.

2. Ek 14. Madde - Gˆn ̧ll ̧l ̧k

Kendini suÁlayan bir ifadenin Uygun İşlem Esası kuralı nezdinde geÁerli olabilmesi iÁin koşulların

b ̧t ̧nl ̧ğ ̧ ÁerÁevesinde gˆn ̧ll ̧ verilmiş olması gerekir. Resmi bir zorlama sonucu alınan ifade

gˆn ̧ll ̧ verilmiş bir ifade olarak kabul edilemez.

1. Zararsız hata testi

Eğer delil olarak kabul edilen gˆn ̧ll ̧ olmayan ifade dışında başkaca suÁ delili var ise verilen ceza

bozulmaz.

3. Ek 6. Madde - Avukat Desteği Alma Hakkı

Ek 6. Madde t ̧m cezai yargılama s ̧reci başladıktan sonra sanığın avukat desteği alma hakkını

temin eder. Bu madde sanık feragat etmedikÁe polisin avukat desteği olmadan ifade almasını

yasaklar. Cezai yargılama s ̧reci başlamadan Ek 6. Madde hakkı ihlal edilemez. Gˆz altına alınmış

fakat hen ̧z sanığın bir kişinin Ek 6. Maddeíye dayanan bir avukat tutma hakkı olmasa da Ek 5.

Maddeíye (Miranda Kuralı) dayanan bir avukat tutma hakkı vardır.

1. SuÁlamaya ˆzel olma

Ek 6. Madde hakkı suÁlamaya ˆzeldir. Bu y ̧zden, kişi suÁlama ile ilgili olmayan konularda Ek 6.

Madde hakkı ihlal edilmeden sorgulanabilir. Ancak bu takdirde Ek 5. Maddeíye dayanan bir ihlal

sˆz konusu olabilir.
34

4. Zorla Kendine Karşı Yaptırılan SuÁ İkrarına Karşı Ek 5. Madde İmtiyazı

1. Miranda uyarıları

Zorla kendine karşı yaptırılan suÁ ikrarının Ek 5. Madde imtiyazı ÁerÁevesinde kabul edilebilir

olması iÁin sorgulama ˆncesinde gˆz altındaki kişi aşağıdaki hususlarda bilgilendirilmelidir:

(i) Kişinin sessiz kalma hakkına sahip olduğu;

(ii) Sˆyleyeceği herşeyin mahkemede aleyhine delil olarak kullanılabileceği;

(iii) Bir avukat bulundurmaya hakkı olduğu; ve

(iv) Avukat bulunduracak maddi imkana sahip değilse talebi  ̧zerine kendisine

bir avukat tutulacağı.

2. Zamanlama

Gˆzaltında bulunan ve bir suÁlamayla karşı karşıya bulunan herkese polis sorgusu ˆncesinde

Miranda uyarısı yapılmalıdır.

a. Devlet davranışı

Eğer sanık bir devlet gˆrevlisi tarafından sorgulandığını biliyor ise Miranda uyarısı yapılmalıdır.

b. Gˆzaltında bulunma

Bir kişinin gˆzaltında bulunup bulunmadığı, tarafsız bir şekilde yapılan durum değerlendirmesinde

kişinin hareket serbestisinin kısıtlanıp kısıtlanmadığından anlaşılır (ˆrn. Tutuklama bir gˆzaltı

halidir, ancak trafikteki bir kontrol iÁin durdurma gˆzaltı değildir).

c. Sorgulama

Polisin sanıktan bir yanıt alması sonucunu doğurabilecek her t ̧rl ̧ sˆz veya davranışı ìsorgulamaî

kabul edilir. Ancak sanığın tepkisel olarak o anda verdiği ifadeler ˆncesinde Miranda uyarısının

yapılması gerekli değildir.

d. Feragat

Sanık Miranda hakkından feragat edebilir, ancak iddia makamının bu feragatin gˆn ̧ll ̧ ve bilinÁli

bir şekilde yapıldığını ispat etmesi gerekir.

e. İfade tipleri

Kendini ve başkasını suÁlayan ifadelere de Miranda Kuralı uygulanır.

f. B ̧y ̧k J ̧ri duruşmalarına uygulanmaz

B ̧y ̧k j ̧ri ˆn ̧nde ifade veren kişiye Miranda Kuralı uygulanmaz.
35

3. Sorgulamayı bitirme hakkı

SuÁlanan kişi, polis sorgulamasını, sorgulama ˆncesinde veya sırasında, sessiz kalma veya avukat

desteği alma haklarını kullanarak sona erdirebilir.

a. Sessiz kalma

Eğer suÁlanan kimse sorgulamada sessiz kalmak isterse polis kişinin bu isteğine uymalıdır.

Anayasa Mahkemesi bu isteğe rağmen daha sonra bu sorgulamadan bağımsız bir suÁa yˆnelik

sorgulamaya m ̧saade etmiştir.

b. Avukat desteği alma

Eğer suÁlanan kimse aÁıkÁa avukat desteği talep ederse sorgulama bir avukat gelinceye kadar

durmalıdır. Avukat bulundurma talebi kesin olmalıdır. Sanığın avukatıyla gˆr ̧şmesine izin verip

avukatı gittikten sonra sorgulanması bu hakkın genellikle ihlalidir. Sorgulama sırasında sanık

feragat etmediği s ̧rece avukat hazır bulunmalıdır.

4. İhlalin neticesi

Dışarıda bırakma kurallarına gˆre genel olarak Miranda Kuralları ihlal edilerek elde edilmiş

deliller yargılama sırasında kabul edilemez.

a. İtirafın sanık ifadesini Á ̧r ̧tmek iÁin kullanılması

Miranda Kurallarını ihlal ederek alınmış ifade sanığın şahadetini Á ̧r ̧tmek amacıyla kullanılabilir,

ancak suÁ delili olarak kullanılamaz.

b. Sonraki geÁerli itiraf kabul edilebilir

Miranda uyarısı yapılmadan alınan bir ifadenin varlığı Miranda uyarısı yapıldıktan sonra alınan

ifadenin geÁerliliğini etkilemez.

5. Kamu g ̧venliği istisnası

Kamu g ̧venliğinin sˆz konusu olduğu durumlarda Miranda hakları belirtilmeden yapılan

sorgulamaya Anayasa Mahkemesi m ̧saade etmiştir.

E. Dava ÷ncesi Teşhis 43

1. SuÁlama İÁin Somut Dayanaklar 44

1. Ek 6. Madde, avukat desteği hakkı

Bir ş ̧phelinin, suÁlama ˆncesinde teşhis edilmesi iÁin, başkalarıyla birlikte sıralanması anında

avukatını bulundurma hakkı vardır. Fotoğrafla teşhis, parmak izi alınması veya yazı ˆrneği

alınması gibi durumlarda ş ̧phelinin avukat bulundurma hakkı yoktur.

 

43 identification

44 substantive bases for attack
36

2. Uygun işlem standardı

Eğer, b ̧y ̧k bir ihtimalle yanlış teşhis olasılığı mevcutsa ve teşhis işlemi taraflı bir yapıda ise sanık

uygun işlem prensibi ile bağdaşmadığından hareketle teşhis işlemini Á ̧r ̧tebilir.

2. Hakkın Temini45

Anayasaya aykırı olarak yapılan teşhislerin yaptırımı mahkeme iÁerisinde teşhis yapılmasının

yasaklanmasıdır.

1. Bağımsız Kaynak

Eğer mahkeme iÁinde yapılan teşhis bağımsız bir kaynağa dayanıyorsa mahkeme ˆncesi anayasaya

aykırı bir teşhis yapılmış olsa da, şahit mahkeme iÁinde teşhis yapabilir. En Áok rastlanan genel

bağımsız kaynak ˆrneği suÁ sırasındaki gˆzlemdir (ˆrn. SuÁun işlendiği sırada 40 dakika boyunca

şahit sanığı yakından gˆrm ̧şt ̧r).

2. Duruşma

Anayasal bir hak olmasa da teşhis delilinin geÁerliliği j ̧rinin bulunmadığı bir duruşmada

belirlenmelidir. Devlet: (i) hazır bir avukat olduğunu; (ii) suÁlanan kişinin avukat bulundurma

hakkından feragat ettiğini; veya (iii) mahkeme iÁi teşhis iÁin bağımsız bir kaynağın varolduğunu

ispatla y ̧k ̧ml ̧d ̧r. Usul ̧ne uygun prosed ̧r ̧n ̧n ihlalini ispat y ̧k ̧ml ̧l ̧ğ ̧ ise sanıktadır.

F. Yargılama ÷ncesi Prosed ̧rler46

1. Tutuklama İÁin GeÁerli Sebep Olup Olmadığını Tespit Amacıyla ÷n Duruşma Yapılması

Hali

Sanığın ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ sadece geÁerli sebep bulunması halinde kısıtlanabilir. Eğer geÁerli sebep zaten

tespit edilmişse (ˆrn. m ̧zekkereye dayanan tutuklama) o takdirde ˆn duruşmaya gerek yoktur.

Eğer geÁerli sebep tam olarak belirlenememiş ve ş ̧phelinin ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ de sınırlanmışsa makul s ̧re

iÁerisinde (ˆrn. 48 saat) ˆn duruşma yapılmalıdır. ÷n duruşma resmi olmayan bir takibattır.

2. Dava ÷ncesi Gˆz Altına Alma, Kefalet

Cezası idam olan suÁ haricinde pek Áok eyalette kefaletle serbest bırakılma m ̧essesesi vardır.

Genelde kefalet sanığın mahkemeye gelmesini sağlayacak miktardan daha y ̧ksek olarak

belirlenemez. Kefalet verme veya fahiş kefalete h ̧kmetme işlemleri hemen temyiz edilebilir.

Ancak Anayasa Mahkemesi tutukluların tehlike teşkil ettiği veya mahkemeye gelmelerinin ş ̧pheli

olduğu hallerde mahkemenin kefalete h ̧kmetmemesini uygun bulmuştur.

3. B ̧y ̧k J ̧ri

1. B ̧y ̧k J ̧rinin kullanımı

B ̧y ̧k j ̧ri tarafından suÁlanmaya ilişkin Ek 5. Madde hakkı, Ek 14. Madde iÁine işlenmemiştir.

Ancak bazı eyalet anayasaları b ̧y ̧k j ̧rice iddianame hazırlanmasını ˆngˆrm ̧şlerdir. Mississippi

 

45 Remedy

46 Pretrial procedures
37

eyaletinin doğusundaki pek Áok eyalet iddianamenin hazırlanması s ̧recinde b ̧y ̧k j ̧riyi

kullanmaktadır. Batı eyaletleri genellikle savcı tarafından yazılı olarak hazırlanan iddianameye

dayanarak takibat yaparlar.

2. B ̧y ̧k J ̧ri Soruşturması

a. Gizlilik ve Sanığın Erişim Kısıtlaması

B ̧y ̧k j ̧ri davaları gizli y ̧r ̧t ̧l ̧r. Sanığın b ̧y ̧k j ̧rinin kendisine karşı bir iddianame

hazırladığını aÁıklama, davada bulunma, şahitlerle y ̧zleşme ya da b ̧y ̧k j ̧riye kanıt sunma

hakkı yoktur.

b. Avukat desteği ya da Miranda uyarılarını alma hakkı olmaması

B ̧y ̧k j ̧ri ˆn ̧nde tanıklık etmek iÁin bulunan bir şahidin Miranda uyarıları alma hakkı

olmadığı gibi, b ̧y ̧k j ̧ri ˆn ̧nde tanıklık etmeye Áağrıldığında ìpotansiyel sanıkî olduğu

yˆn ̧nde bir uyarı alma hakkı da yoktur. Şahitlerin j ̧ri huzurundayken yanlarında avukatlarını

bulundurma hakları da yoktur.

c. HariÁ Tutulmuş Kanıt Hakkı Olmaması

Bir b ̧y ̧k j ̧ri, iddianamesinde yargılamaya kabul edilemeyecek delilleri esas alabilir, ve bu

durumda suÁlanan sanık iddianameyi yasal olmayan kanıtlara dayandığını ileri s ̧rerek iptal

ettiremez.

d. Celben «ağrılmaya İtiraz Hakkı Olmaması

Ek 4. Madde uyarınca celben Áağrılan kişi, b ̧y ̧k j ̧rinin bir şahidi sorgulamaya Áağırmak

iÁin muhtemel sebep ñ ya da herhangi bir nedeni olmadığını sˆyleyerek itiraz edemez.

e. Azınlıkların HariÁ Tutulması

İÁinde azınlıkların hariÁ tutulduğu bir b ̧y ̧k j ̧ri tarafından hazırlanan iddianameye gˆre

verilen mahkumiyet kararı yanlışın zararsız olup olmadığına bakılmaksızın iptal edilecektir.

4. Seri Yargılanma47 Hakkı

1. Standartlar

Sanığın Ek 6. Maddeíde tanınan seri yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediği, durumların

toplamına gˆre değerlendirilir. Gˆz ˆn ̧ne alınan faktˆrler gecikmenin s ̧resi, gecikme nedeni,

savunmanın hakkını savunup savunmadığı ve sanığa karşı gˆsterilen ˆnyargıdır. Seri

yargılanma ihlaline karşı hakkın temini, ˆnyargıyla davanın reddidir48.

2. Hakkın Başlangıcı

Seri yargılanma hakkı sanık tutuklanana ya da suÁlanana kadar başlamaz. Sanık suÁlanmışsa

ve başka eyalette hapsedilmişse, savunmanın hazır bulunması iÁin makul Áaba gˆsterilmelidir.

 

47 Speedy Trial

48 Dismissal with prejudice
38

Savcının suÁlamalarını s ̧resiz şekilde ertelemesine izin vermek de seri yargılanma hakkının

ihlalidir.

Not: Savunma, seri yargılanma hakkının verilmesi iÁin suÁlamaları bilmek zorunda değildir.

5. Savcının Beraat Bilgilerini AÁıklama Sorumluluğu ve Savunmanın Bildirimleri

1. Savcının Beraat Bilgilerini AÁıklama Sorumluluğu

Devlet, ˆnemli ve beraata ilişkin kanıtları savunmaya aÁıklamak zorundadır. Bˆylesi

kanıtların ñ kasıtlı ya da kasıtsız olarak - aÁıklanmaması Uygun İşlem Esasının ihlalidir ve

savunmanın aşağıdakileri kanıtlaması durumunda mahkeme kararının iptali iÁin bir mesned

oluşturur: (i) kanıtlar sanığın lehinedir, Á ̧nk ̧ ya yeni suÁlamalar getirmekte ya da temize

Áıkarıcı niteliktedir; ve (ii) ˆnyargıyla sonuca varılmıştır (yani, aÁıklanmayan kanıtlar

duruşmada sunulmuş olsaydı davanın sonucunun farklı olacağına dair makul bir olasılık

vardır).

2. SuÁun İşlendiği An Başka Yerde Olunduğuna Dair Bildirim ya da Akıl Hastalığı

Savunması

Sanık, suÁun işlendiği anda başka yerde olduğuna ya da akıl hastalığına dair bir savunma

yapacaksa, savcıyı bu konuda bilgilendirmelidir. Eğer suÁun işlendiği an başka yerde

bulunulduğuna dair bir savunma yapılacaksa, savunma şahitlerinin listesini savcıya

vermelidir. Savcı savunmaya savunmasını Á ̧r ̧tmek iÁin kullanacağı şahitlerin bir listesini

vermelidir. Sanık suÁun işlendiği an başka yerde bulunduğuna dair savunmasını destekleyen

şahitler sunamazsa ya da şahidin kendisini mahkemeye getiremezse, savcı duruşma sırasında

bununla ilgili yorum yapamaz.

6. Cezai Ehliyete Haiz Olma

1. Cezai Ehliyet ve Akıl Hastalığı Arasındaki Fark

Delilik, savunmanın iddia ettiği suÁu işlediği andaki ruh durumu esas alınarak yapılan cezai

suÁlamaya karşı bir savunmadır. Delilik nedeniyle beraat ettirilen bir sanık yeniden

yargılanamaz ve mahkum edilemez, ama bazı durumlarda hastaneye yatırılabilir. Cezai

ehliyete haiz olmama ise suÁlamaya karşı bir savunma değildir, ama yargılama iÁin bir

engeldir. Cezai ehliyet iÁin savunmanın yargılanma sırasındaki ruh durumu esas alınır.

Savunma daha sonra cezai ehliyetini geri kazanırsa, o zaman yeniden yargılanıp mahkum

edilebilir.

2. Usul ̧ne Uygun İşlem

Bir sanık şu durumlarda cezai ehliyete haiz değildir: (i) suÁlamaları ve davaları anlamasını

engelleyecek mantıksal ya da gerÁeksel anlayış eksikliği, ya da (ii) avukatıyla makul bir

anlayış seviyesinde gˆr ̧şebilecek yetisinin olmaması. Eyalet, savunmadan cezai ehliyete haiz

olmadığını kanıtlamasını isteyebilir, ama bu durumunun ìaÁık ve inandırıcıî şekilde

gˆsterilmesini istemek Anayasaya aykırıdır.
39

3. Sanığın Tutulması 49

Başarılı şekilde akıl hastalığı savunması yapan bir sanık suÁ iÁin ˆngˆr ̧len azami h ̧rriyet

bağlayıcı ceza s ̧resinden daha fazla bir s ̧re iÁin bir akıl hastanesine kapatılabilir. Fakat sanık

akli dengesi yerine geldikten sonra, sırf başkalarına karşı zararsız olduğunu kanıtlayamadığı

iÁin m ̧hletsiz olarak hastaneye kapatılamaz.

7. Dava ÷ncesi Aleniyet

Savunmanın ˆnyargılı şekilde dava ˆncesi aşırı aleniyeti, yer değişikliğini ya da yeniden

yargılanmayı gerektirebilir.

G. Duruşma

1. Duruşmanın Adil Olması Hakkı

1. Aleni Duruşma Hakkı

Ek 6. ve 14. Maddeler aleni yargılanma hakkını garanti eder, ama bu hak ilgili yargılanma

s ̧recinin aşamasına gˆre farklılık gˆsterir.

a. Dava ÷ncesi Duruşmalar

Muhtemel sebeplere dair ˆnduruşmalar50 karine olarak halka ve basına aÁıktır. Dava ˆncesi

kapalı duruşmalar da51 halka ve basına aÁıktır. Ama bunlar sınırlı koşullar altında halka kapalı

da olabilir (ˆrneğin, duruşmanın kapalı olmasını isteyen taraf, duruşma kapalı olmadığı

takdirde kendisine ˆnyargılı olunacağı yˆn ̧nde fikir bildiriyorsa ve duruşmanın kapalı

yapılmasından başka makul bir alternatif bulunmuyorsa).

b. Duruşma

Savunma ve savcı duruşmanın kapalı olmasına karar verseler bile, basının ve halkın Ek 1.

Madde uyarınca duruşmaya katılma hakları vardır. Eyalet, savunmanın itirazına rağmen ceza

duruşmalarını anayasa uyarınca televizyon yoluyla yayınlayabilir.

2. Tarafsız Hakim Hakkı

Hakimin savunmaya karşı suiniyet sahibi olduğu gˆr ̧ld ̧yse ya da sanığın suÁlu olması

halinde maddi kazancı olacaksa usul ̧ne uygun yargılama hakkı ihlal edilmiştir.

3. Hakimin HukukÁu Olma Zorunluluğu Olup Olmadığı

Savunma aleyhine hafif bir kabahatten takibat başlatılmışsa, ve mahkumiyet halinde yeniden

bir hukukÁu-hakim ˆn ̧nde yargılanabilecekse sanığın bir hukukÁu hakim ˆn ̧nde yargılanma

hakkı yoktur. Ancak ˆnemli suÁlarda hakimin hukuk eğitimi alması aranır.

 

49 Detention

50 Preliminary probable cause hearings

51

 Suppression hearings
40

4. Diğer Uygun İşlem Hakları

Usul ̧ne Uygun İşlem hakkı aşağıda belirtilen hallerde ihlal edilmiş sayılır:

(i) Duruşmanın j ̧rinin delilleri makul oranda gˆz ˆn ̧ne almasına olanak

vermeyecek şekilde yapılmış olması;

(ii) Eyaletin sanığı mahkeme ˆn ̧nde mahkum kıyafeti ile durmaya zorlaması;

ya da

(iii) J ̧rinin savcılık lehine etkilenmeye maruz kalması.

Usul ̧ne uygun işlem beraate imkan verecek t ̧m delilerin polis tarafından muhafaza

edilmesini sağlamaz, ama kˆt ̧ niyetli davranışları engeller.

2. J ̧rili Mahkemede Yargılanma Hakkı

1. Sadece ì÷nemli SuÁlarî iÁin J ̧rili Yargılama Hakkı Olması

K ̧Á ̧k suÁlar iÁin j ̧rili mahkemesinde yargılanmaya ilişkin bir anayasal hak yoktur. Bu hak

sadece ˆnemli suÁlar iÁin tanınmıştır. Bir suÁun ˆnemli olmasının tespitinde o suÁun altı

aydan uzun bir mahkumiyete sebebiyet verebilecek olup olmadığına bakılır. Ayrıca, Áocuk

suÁlarında da bu hak tanınmaz.

a. Mahkemeye İtaatsizlik

Hukuk mahkemeleri ˆn ̧ndeki mahkemeye itaatsizlik yargılamasında j ̧rili muhakeme yoktur.

SuÁ teşkil eden hareketlere dair prosed ̧rlerde, toplam ceza altı ay hapis cezasından fazla

değilse sanık j ̧rili yargılanma hakkı verilmeden cezalandırılamaz. Eğer bir hakim duruşma

esnasında suÁlar iÁin toplamda altı aydan fazla hapis cezası ˆngˆrm ̧şse, o zaman j ̧rili

yargılamaya gerek yoktur.

1) Şartlı Tahliye

Hakim, suÁluyu, j ̧rili yargılanma hakkı vermeden, azami beş yıl iÁin şartlı

tahliye edebilir. Ancak, bu şartlı tahliyenin geri alınması halinde kişi altı aydan

uzun s ̧reli hapis cezasına maruz kalacaksa şartlı tahliye sˆzkonusu olmaz.

2. J ̧ri ‹yelerin Sayısı ve Oybirliği

12  ̧yeden oluşan j ̧rili bir mahkemede yargılanmaya ilişkin anayasal bir hak sˆzkonusu

değildir. Ancak en az 6 j ̧ri  ̧yesi ˆn ̧nde yargılanma hakkı verilmesi gerekir. Anayasa

Mahkemesi 12  ̧yeli j ̧rinin oybirliğinin altında bir oranla alacağı mahkumiyet kararlarını

onayabilmektedir. Ancak 8-4 ile alınacak bir mahkumiyet kararını onamayacaktır. 6 kişilik

j ̧rilerde kararın oybirliği ile alınması gerekir.

3. J ̧ride Toplumun Farklı Kesimlerinden Temsilcilerin Bulunmasını İsteme Hakkı

Savunma j ̧rinin toplumun farklı kesimlerini temsil eden kişilerden oluşturulmasını isteme

hakkına sahiptir. J ̧rili yargılanma hakkının ihlal edildiğini ispat iÁin, belli ve sayıca ˆnemli
41

bir grubun j ̧ride temsil edilmediğinin ispatlanması yeterlidir. Ancak, savunma farklı

grupların oransal temsilini isteme hakkına sahip değildir.

a. Irksal ve Cinsiyete İlişkin Ayrımcılık Konusunda ÷nceden İtirazın Kullanımı

Savcılık her ne nedenle olursa olsun ˆnceden itirazlarını kullanabilirse de, Kanunlar ÷n ̧nde

Eşit Olarak Kanun H ̧k ̧mlerinden İstifade Etme Hakkı, m ̧stakbel j ̧ri  ̧yelerinin sadece

ırklarından ve cinsiyetlerinden dolayı j ̧riden hariÁ tutulmalarını engeller. J ̧ri ˆn elemelerine

ilişkin olarak Kanunlar ÷n ̧nde Eşit Olmaya dayalı yapılacak bir itiraz şu  ̧Á aşamayı

kapsayacaktır: (i) savunma, j ̧ri elemesinin ırk veya cinsiyete dayalı yapıldığını destekler

durumları ve unsurları gˆstermek zorundadır, (ii) bunu gˆsterdikten sonra, savcılığın ırkÁılık

taşımayan bir eleme olduğunu belirtir bir aÁıklama yapması gerekir, (iii) son olarak da hakim,

savcının aÁıklamasının gerÁekleri yansıtıp yansıtmadığına bakacak ve yansıtıyor ise eleme

kararını onayacaktır.

4. Tarafsız J ̧ri İsteme Hakkı

a. Irka Dayalı Taraf Tutma Durumu ve Sorgulanma Hakkı

Savunma, davanın ırksal konularla bağlantılı olması ve kendisinin ırkÁı bir davranışla

suÁlanıyor olması hallerinde, j ̧ri  ̧yelerinin tespitine ilişkin kişisel sorgulamalarda, ˆzellikle

ırkÁı ˆnyargılılığa ilişkin sorular yˆneltebilir.

b. J ̧ri ‹yelerinin ÷l ̧m Cezasına Karşı Olmaları

÷l ̧m cezası olan davalarda, ˆl ̧m cezasına dair teredd ̧tlerini ileten j ̧ri  ̧yelerini eyalet

makamları doğrudan eleyemez. Bu durumda bakılması gereken husus, j ̧ri  ̧yesinin

d ̧ş ̧ncelerinin, hizmet sırasında gˆrevini tam olarak yerine getirmesini tamamen veya b ̧y ̧k

ˆlÁ ̧de engelleyecek nitelikte olup olmadığıdır. Bir j ̧ri  ̧yesinin yanlış olarak elendiği bir

j ̧rinin ˆl ̧m cezası vermesi halinde bu ceza kendiliğinden iade kararına konu olacaktır.

c. ÷l ̧m Cezası İÁin Toplanan J ̧ri

Eğer j ̧ri sanığın ˆl ̧m cezasına Áarptırılıp Áarptırılmayacağına karar vermek iÁin toplanmışsa,

j ̧ri  ̧yelerinin elenmelerine dair gˆr ̧şmelerde savunma, j ̧ri  ̧yesinin ˆl ̧m cezası taraftarı

olup olmadığını sorabilir. Eğer bir j ̧ri  ̧yesi bu soruya olumlu cevap veriyorsa, bu o j ̧ri

 ̧yesinin gˆrevini talimatlar doğrultusunda tam olarak yerine getiremeyeceği anlamına gelir

ve bu nedenle j ̧riden ihracı gerekir.

d. Tarafsız J ̧riyi Sağlamak İÁin ÷nceden İtirazın Kullanılması

52

Eğer bir mahkeme, ihraÁ edilmesi gereken bir j ̧ri  ̧yesinin ihraÁ edilmesini reddederse,

savunma ˆnceden itiraz ile j ̧ri  ̧yesini ihraÁ edebilir. Bu durum Anayasaya aykırı bir durum

oluşturmaz.

 

52 Preemptory Challenge
42

5. Birbiri ile Tutarsız Mahkeme Kararları

Tutarsız kararlar (mesela, savunmayı suÁlu bulup, aynı delillere dayanarak suÁa iştirak edeni

suÁsuz bulma) tekrar gˆr ̧ş ̧lemez.

3. Avukat Tutma Hakkı

Sanık avukat tutma hakkına sahiptir. Bu hakkın mahkemede ihlali, kararın dˆnmesine neden

olur. Mahkeme dışındaki redlerde ise, zararsız hata kriteri uygulanır.

1. Avukat Tutma Hakkının Uygulanacağı Safhalar

Sanık ˆzel olarak tuttuğu avukat tarafından veya yoksul ise eyalet tarafından atanacak bir

avukat tarafından aşağıdaki aşamalarda temsil edilme hakkına sahiptir: (i) nezaretteki polis

sorgulamaları, (ii) nezarette olsun olmasın itham sonrası

53 sorgulamalar, (iii) takibata yol

aÁacak muhtemel sebeplerin tesbiti iÁin ˆn sorgulamalar, (iv) mahkemede suÁlamanın resmen

sanığa tebliğ edilmesinde, (v) suÁlu bulunma sonrası sıralanma, (vi) suÁunu kabul etme ve

cezalandırılma safhası, (vii) ağır c ̧r ̧m davaları, (viii) hapis cezasının uygulandığı kabahatlar,

(ix) duruşma esnasında gece duraklamaları ve (x) temyize başvurma.

2. Avukat Tutma Hakkının Uygulanmayacağı Safhalar

(i) Kan tahlilinde , (ii) yazı ˆrneği veya ses kaydı alınmasında, (iii) suÁlu bulunma ˆncesi veya

soruşturma sıralanmasında, (iv) fotoğrafla kimlik tespitinde, (v) tutuklama iÁin muhtemel

sebeplerin tesbitine dair ˆn duruşmalarda, (vi) sanığın duruşmadaki şahadeti sırasındaki kısa

aralarda, (vii) şartlı salıverilmenin iptali prosed ̧rlerinde, (viii) suÁlu bulunma sonrası

prosed ̧rlerde avukat tutma hakkı uygulanmaz.

3. Avukat Tutma Hakkından Feragat ve Kendini Savunma Hakkı

Eğer hakim sanığın feragatinin bilinÁli ve bilgi sahibi olarak yapıldığına kanaat getirirse,

sanık kendini duruşmada savunma hakkına sahiptir. Sanığın kendini savunma kapasitesinin

bulunması aranmaz. Sanık temyiz aşamasında kendini temsil etme hakkına haiz değildir.

4. Yoksulluk ve Masrafların Tazmini

Eyaletler genellikle yoksulluğa yakın hallerde avukat sağlamaktadır. Ancak, suÁlu bulunan

kişilerin ˆdeme yapabilecek hale gelmeleri durumunda yapılan harcamalar tazmin edilebilir.

5.Avukatın Etkin Yardımı

Avukat tutma hakkına ilişikin Ek 6. Madde etkin avukat haklarını iÁerir. Bu haklar birinci

temyizi de kapsar. Esas olarak avukatın etkin desteği olduğu varsayılır.

a. Etkin Olmayan Yardım Durumları

İddia eden tarafın etkin olmayan destek gˆstermesi:

 

53 post-indictment
43

(i) Avukatın yetersizliği;

(ii) Avukatın yetersiz olması halinde dava sonucunun farklı olacağı hakkı.

Bˆyle bir iddiada bulunan kişi Áeşitli kifayetsizliklere dikkat Áekmeli ve iddiasını

tecr ̧besizliğe ve hazırlık iÁin zamansızlığa, suÁlamaların ağırlığı, savunmanın komplike

oluşuna ve şahitlerin kabul edilebilirliğine dayandırmamalıdır.

b. Etkinlik Taşımayan Destek Teşkil Etmeyen Koşullar

Etkinlik taşımayan destek teşkil etmeyen koşullar (i) duruşma taktiği, (ii) kanuni mesnedi olan

meselelerde tartışma hususunda başarısızlık, (iii) sanığın isteği  ̧zerine devam edilmesi

hususunda ret ve (iv) ileride h ̧k ̧ms ̧z kalabilecek bir anayasal savunma ileri s ̧r ̧lmesi

konusunda başarısızlıktır.

6. Menfaat «atışması

Birlikte temsil tek başına yeterlidir. Diğer yandan, bir avukat menfaat Áatışması ile

sonuÁlanan bir duruşmada gˆr ̧ş bildirdiği ve mahkeme de ayrı avukat tayin edilmesini

reddettiği takdirde, sanık bozma hakkına başvurmaya sahiptir.

7. Savunma Hizmetlerini Destekleme Hakkı

Sanık akıl sağlığının yerinde olmadığına dair bir kanıt sunduğunda, eyalet sanığın hazırlığı

iÁin bir psikiyatrist bulmak zorundadır.

8. Anayasal Paralara El Koyma

Avukata danışma hakkı, sanığa sağlanan anayasal sosyal yardımlardan ilaÁ parasına, ilaÁ

parası ile alınan mallara, sanık bu parayı veya malları avukat tutmada kullanacak olsa dahi, el

konulmasını engellemez.

9.Şahitlikte Hakkın Kısıtlanması

Sanık şahitlik esnasında avukatına danışamaz ve avukatından kısa aralıklar esnasında (ˆr: 15

dakika) ayrı tutulabilir.

4. Şahitleri Y ̧zleştirme Hakkı

Ek 6. Madde ceza yargılamasında savunmaya muhalif şahitleri y ̧zleştirme hakkı verir. Sˆz

konusu hak katíi değildir. ÷nemli bir kamu amacına hizmet ediyorsa birebir y ̧zleştirme şart

değildir (ˆr: Áocuk şahitleri travmadan koruma). Hakim rahatsızlık veren sanığı Áıkartabilir ve

isteyen sanık duruşma esnasında salonu terkedebilir.

1. Yardımcı Sanığın İkrarına BaşlangıÁ

Eğer iki kişi birlikte yargılanıyor ise ve biri diğerini etkileyecek şekilde ikrarda bulunuyorsa,

y ̧zleştirme hakkı dolayısıyla bir sanığın ikrarı diğerininki ile bağdaşsa bile birbirine

bağlanamaz. Diğer yandan bu şekilde bir ikrar aşağıdaki şartlarda yapılabilir:
44

a. Diğer sanık ile ilgili t ̧m bˆl ̧mler Áıkartılabilir;

b. İtirafta bulunan sanık k ̧rs ̧ye geÁer ve kendisini iddia edilenler hususunda Áapraz sorguya

alınır; veya

c. Şahadet etmeyen yardımcı sanığın ikrarının zorla alındığını iddia eden sanığın bu iddiasını

Á ̧r ̧tmede kullanılır.

2. Başkasından Duyma

Başkasından duyma belirtildiğinde sanığı beyan eden ile y ̧zleştirmeyi inkar etme hakkını

sanığa verir. Eğer kulaktan duyma ilk (i) yargılama sırasında yapılmış olsaydı soruşturma iyi

niyetli olarak mahkeme iÁi şahitlik ile yapılmış ancak başarısız olunmuş olsa, ve (ii) savunma

ikrar edeni şahitlik iÁin Áapraz sorguya tabi tutabilseydi veya başka şekilde doğruluğunu

kontrol edebilme imkanı olsaydı.

5. İspat Mecburiyeti ve Delil Yeterliliği

Uygun yargılama esası savcılık makamının makul ş ̧phenin ˆtesinde suÁu ispat etmesi halinde

t ̧m ceza davalarında gereklidir. Masumiyet karinesi uygun yargılamanın en basit unsurudur.

Diğer yandan, eyalet genellikle akıl sağlığı veya kendi savunması ile ilgili olumlu savunmaya

ilişkin ispat k ̧lfetini savunmaya y ̧kler.

1.Karineler

Emredici bir karine veya ispat k ̧lfetini sanığa geÁiren bir karine, savcılığın suÁun t ̧m

unsurlarının makul ş ̧phenin ˆtesinde ispatlanmasını ˆngˆr ̧n Ek 14. Maddeyi ihlal eder.

H. SuÁ Teşkil Eden İddialar Ve İddia Uzlaşması

1. İddiayı Kabul Etmek

J ̧rili muhakemede suÁu kabul etmek Ek 6. Maddeden feragat anlamını taşır. Hakim sanığa

şahsen aşağıdakileri bildirmelidir:

(i) iddia edilen konunun sorumluluğunun ˆzelliğini ;

(ii) alınabilecek maksimum ceza ve emredici minimum cezai oranı (Ancak

hataen ˆzel bir şartlı tahliye şartının atlanması hayati değildir);

(iii) Sanığın suÁu kabul etmeme hakkı olduğunu; ve

(iv) Sanığın suÁu kabul ettiğinde muhakeme hakkından feragat edeceğini.

1. Zabtın Tam Olması Gerekliliği

Zabıt, suÁun kabul edilmesi esnasında tutulur. Zabıt, iddianın rizaen ve sanığın akli melekeleri

yerinde iken yapılmış olduğunu gˆstermelidir.
45

2. Hakkın Sağlanması

Amacını karşılamak iÁin hataen hakkın temini, iddianın geri Áekilmesi ve yeni bir iddiada

bulunması anlamına gelir.

2. Ceza Verilmesi Sonrası SuÁ Teşkil Eden İddiaların Yeni Bir Dava İle Dolaylı Yoldan

İleri S ̧r ̧lmesi

Sanığın alternatifleri iÁinde lehine gˆz ̧ken iddialar yeni bir dava ile dolaylı olarak ileri

s ̧r ̧lme konusundan muaftır. Ancak bir iddia (i) gayri iradi hareket (iddia etmede

başarısızlık), (ii) yetkisizlik, (iii) dava vekilinin yetersiz desteği, veya (iv) s ̧regelen iddia

uzlaşmasında başarısızlık nedeniyle bir yana bırakılabilir.

3. İddia Uzlaşması

İddia uzlaşması ancak savcıya ve savunma makamına karşı uygulanabilir. İddiayı kabul etmek

durumunda olmayan hakime karşı ˆne s ̧r ̧lemez. SuÁ savcının sanığı daha ağır bir suÁla

itham etmesi tehdidine karşılık olarak kabul edilmiş bile olsa işbu kabul gayri iradi sayılmaz.

Sanığın j ̧rili muhakemeyi talep etmesi hali kendisine daha ciddi bir suÁ isnadına olanak tanır.

4. SuÁu Kabul Etmenin Yan Etkileri

SuÁ ikrarı diğer yargılamalarda da kullanılabilir (ˆr: ceza artışının temeli olarak). Diğer

yandan, suÁun kabul ̧ ne delilin hukuka aykırılığından feragat etme anlamına ne de sonraki

hukuki tazminat davalarında sahip olunan Ek 4. Madde haklarından feragat anlamına gelir.

I. Cezalandırma ve Cezalandırmaya İlişkin Anayasal Haklar

1. Cezalandırmaya İlişkin Usuli Haklar

Sanık muhakeme esnasında avukatına danışma hakkına sahiptir. Genellikle muhakeme

başkasından alınan duyuma ve doğrudan sorgulama raporlarına dayanır (ˆr: savunmanın

y ̧zleştirme veya Áapraz sorgulama hakkı yoktur). Diğer yandan, genişletilmiş muhakeme

yeni doğru bulgular gerektiren bir kanuna dayandığında, (ˆr: sanığın akıl sağlığı yerinde

değilse), bu durumlar y ̧zleşme ve Áapraz sorgu hakkı veren metinde bulunmalıdır.

1.÷l ̧m SuÁlaması

÷l ̧m cezası ˆngˆr ̧len yargılamada sanık diğer muhakemelerde verilenden Áok daha fazla

y ̧zleşme hakkına sahip olmalıdır.

2. Temyizde Bozmadan Sonra Yeniden Yargılama Sırasında Daha Ağır Mahkumiyet

İlk duruşmadaki h ̧k ̧mden sonra başarılı bir temyiz sonrası yeniden mahkum edilen sanık

iÁin daha fazla bir cezaya h ̧kmedilirse, hakim daha ağır mahkumiyetin nedenlerini zapta

geÁirmek zorundadır. Bu durum sanığın temyiz hakkından ˆt ̧r ̧ cezalandırılmasını engeller.
46

1. İstisnalar

Hakim, daha ağır bir ceza, yeniden yargılama sonrasında veya j ̧ri yargılaması uygulanan bir

eyalette verilmişse, ikinci j ̧riye birincisinin h ̧km ̧ aÁıklanmış olmak şartıyla, daha ağır

cezanın nedenini aÁıklamak zorunda değildir.

3. Cezalandırmaya İlişkin ÷nemli Haklar

Ek 8. Madde, zalimce ve alışılagelmedik cezaları yasaklar. İşlenen suÁun ciddiyeti ile b ̧y ̧k

oranda orantısız olan cezalar zalimce ve alışılagelmedik olarak nitelendirilir. Eyalet temyiz

mahkemeleri, temyiz sonucu verilen ˆl ̧m h ̧km ̧ ile diğer benzer davalarda verilen cezaları

karşılaştırmak zorunda değildir.

1. ÷l ̧m Cezası

a. Cinayet Halinde

÷l ̧m cezası, ancak hakime veya j ̧riye makul bir takdir hakkı, sanık hakkında tam bilgi ve

karar aşamasında yˆnlendirme sağlayan bir kanuni usul ile verilebilir. Yazılı Kanun belirsiz

olamaz. Bunun ˆtesinde, yargılama makamının t ̧m hafifletici sebepleri gˆz ˆn ̧nde

bulundurmasına imkan vermelidir. Hakim, j ̧ri ˆm ̧r boyu hapis cezası verdiği halde ˆl ̧m

cezasına h ̧kmedebilir.

1) ÷nceki Mahkumiyetlere Dayalı Olması

÷l ̧m cezası sanığın ˆnceki mahkumiyetlerinden dolayı ağırlaştırıcı neden

sonucu oluşmuşsa, ˆnceki mahkumiyet h ̧k ̧ms ̧z kaldığında ceza h ̧km ̧

bozulmalıdır.

2) İnceleme

÷l ̧m cezasının, iÁerdiği ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenler yeniden

değerlendirilir. Belirsiz veya anayasal olmayan bir etken tarafından ˆl ̧m

cezasına h ̧kmedilmiş olsa dahi yine de uygun gˆr ̧lebilir.

b. Tecav ̧z ve Kastın Aşılması Suretiyle Adam ÷ld ̧rme

Ek 8. Madde yetişkin kadına tecav ̧z edilmesi suÁundan ˆl ̧m cezasına h ̧kmedilmesini

yasaklar, Á ̧nk ̧ ceza suÁ ile orantısızdır. Ayrıca, kastın aşılması suretiyle adam ˆld ̧rmede,

adam ˆld ̧renin asıl iştirak eden olduğu ve insan hayatına sorumsuzca değer vermiyor olduğu

tespit olunmadıkÁa, ˆl ̧m cezası verilemez.

c. Akıl Sağlığının Gerekliliği

Ek 8. Madde yargılama sırasında akıl sağlığı yerinde olmayan bir mahkuma suÁu işlediği

sırada akıl sağlığı yerinde olsa da ˆl ̧m cezası vermeyi yasaklar.
47

d. K ̧Á ̧kler İÁin

÷l ̧m cezasını gerektiren cinayeti işlediği sırada 16 yaş ve  ̧zerinde olan katillere uygulanır.

SuÁ işlendiği zaman 16 yaşın altında olanlar hakkında ˆl ̧m cezası h ̧km ̧ vermek

yasaklanmıştır.

2. Stat ̧ SuÁları

Belirli bir ìdurumda (stat ̧) olmayı suÁ kabul eden bir kanun Ek 8. Maddeyi ihlal eder; Á ̧nk ̧

kanun sadece tehlikeli bir hareket teşkil eden bir ihtimali suÁu saymaktadır. Diğer yandan,

belirli bir stat ̧ ile ilgili ˆzel cezai işlem yapılmasına cevaz vardır. (÷r: alkoll ̧ araba

kullanma)

3. Sanığın Yalancı Şahitliği

Yargılamayı değerlendirirken, hakim sanığın kendi adına yalancı şahitlik yapmış olabileceği

inancını gˆzˆn ̧nde bulundurur.

4. ÷deyememeden Dolayı Yoksulların Hapsedilmesi

÷dememeden tutuklama suresi ceza iÁin kanunda belirtilen  ̧st sınırı aşarsa ve cezayı veya

mahkeme masraflarını doğrudan ˆdeyememe şeklinde sonuÁlanırsa, ayrımcılık meydana gelir

ve kanun h ̧k ̧mlerinden eşit olarak istifade etme hakkı ihlal edilmiş olur.

J. Temyiz Hususunda Anayasal Sorunlar

1. Temyiz Hakkı Olmaması

Federal anayasal temyiz hakkı yoktur.

2. Kanun H ̧k ̧mlerinden Eşit Olarak İstifade Etme Hakkı ve Temyiz Esnasında

Danışma Hakkı

Bir mahkumiyet sonrası inceleme elde edildiğinde, zengine nazaran fakire daha az inceleme

hakkı veren şartlar, kanun h ̧k ̧mlerinden eşit olarak istifade etme hakkını ihlal eder. Bu

y ̧zden, ilk temyizde yoksullara avukat masrafı ˆdenmelidir.

Y ̧ksek mahkeme tarafından takdiri inceleme yapan iki aşamalı sistemi uygulayan temyiz

mahkemelerinde, yoksul sanığı takdire dayalı olarak yapılan temyizde avukat temin

edilmesine gerek yoktur.

3. Temyizi Bozma Kararından Sonra Yeniden Muhakeme

Uygun yargılanma hakkı duruşmada mahkum olunan suÁtan daha ağır bir suÁu temyizde

bozulan sanığın yeniden mahkum edilmesini yasaklar.
48

4. Geriye Etki

Anayasa Mahkemesi cezai muhakeme ile ilgili doğrudan incelenen bir davada yeni bir

d ̧zenleme Áıkardığı takdirde (ˆr: emsal olaydan alınmayan), kural t ̧m diğer doğrudan

incelenen davalar hakkında uygulanır.

K. Mahkumiyete İlişkin Olarak Bir Mahkeme Kararının H ̧k ̧ms ̧zl ̧ğ ̧n ̧n Diğer Bir

Davada İddiası

1. Dolaylı İddianın M ̧mk ̧n Olması

Mahkumiyet kararının temyizi m ̧mk ̧n değilse veya başarısız sonuÁlanmış ise, sanık genel

olarak mahkumiyetin h ̧k ̧ms ̧zl ̧ğ ̧n ̧ başka bir dava ile dolaylı olarak iddia edebilir.

2. Habeas Corpus54 Prosed ̧r ̧

Habeas Corpus prosed ̧r ̧nde yoksul bir kişinin kendisine avukat tayin edilmesini talep hakkı

yoktur. Kanunsuz tutma ile ilgili olarak ispat k ̧lfeti delil  ̧st ̧nl ̧ğ ̧ne sahip olması nedeniyle

m ̧ştekidedir. Savcılık mahkemenin tutmanın yasal olmadığına dair Habeas Corpus kararını

temyiz edebilir. Sanık kanuna aykırı olarak tutulduğuna dair Habeas Corpus dilekÁesini

nezarette iken isteyebilir. Genellikle, bu durumdaki kişiler itiraz ettikleri konuda tamamen

mahkum edilmemiş kişilerdir.

L. Cezalandırma Sırasındaki Haklar

1. Şartlı Tahliyenin H ̧k ̧ms ̧zl ̧ğ ̧ Konusunda Danışma Hakkı

Şartlı tahliyenin kaldırılması yeni bir yargılama anlamına geliyorsa, sanık mahkeme

safhasında avukata danışma hakkına haiz olduğu gibi t ̧m meselelerde avukat vasıtası ile

temsil edilme hakkına haizdir. Şartlı tahliyenin kaldırılmasından sonra, evvelce h ̧kmedilmiş

hapis kararı y ̧r ̧rl ̧ğe konulursa veya mesele şartlı salıverilmenin kaldırılmasını iÁeriyorsa,

avukata danışma hakkı sadece usul ̧ne uygun işlem iÁin gerekliyse mevcuttur. (ˆr: aksi

takdirde sanığın kendisine karşı ileri s ̧r ̧len konu ve hareketleri inkar etmesi zordur.)

2. Hapishanede Mahkumunun Hakları

Ceza muhakemesi hukukuna ˆzg ̧ en ˆnemli kurallar:

1. Uygun Yargılanma

Kurallar, mahkumların g ̧nl ̧k hayatındaki olaylar ile ilgili olarak atipik ve ˆnemli bir sertlik

ˆngˆrmedikÁe hapishane kuralları uygun yargılanma hakkını ihlal etmezler.

2. Ek 4. Madde Koruması H ̧creler İÁin Sˆz Konusu Değildir

Mahkumların h ̧crede gizlilik beklentisi olmamalıdır ve h ̧crelerinin aranması anlamında Ek

4. Madde korumasına sahip değildirler.

 

54 ìHabeas Corpusî, Amerikan Hukukunda esasen kişinin tutulmasının veya tutuklanmasının yasal olmadığının

tespiti iÁin kişiyi mahkeme huzuruna getirmek iÁin Áıkarılan mahkeme kararı ifade eder.
49

3. Mahkemelere Giriş Hakkı

Mahkumlara mahkemelere makul giriş hakkı verilmelidir.

4. Ek 1. Haklar

Konuşma, dernek kurma ve din ˆzg ̧rl ̧ğ ̧ konusunda mahkumların Ek 1. Maddede sayılan

hakları cezalandırma amacına uygun makul d ̧zenlemeler ile zorlaştırabilir (ˆr: g ̧venli ve

emniyetli hapishane idaresi). Gelen mektuplar denetlenebilir ancak giden mektuplar

denetlenemez.

5. Tıbbi Bakım Hakkı

Bir suÁtan dolayı mahkum olan bir kişi eyalet seÁimlerinde oy kullanmayabilir ve bu

yoksunluk anayasal olarak mahkumiyetten sonraki dˆnemde de devam edebilir.

M. Aynı SuÁtan İki Kez Yargılanma Yasağı

1. Yasağın Ortaya «ıktığı Zaman

Ek 5. Madde uyarınca, bir kişi aynı suÁtan dolayı birden fazla kez yargılanamaz. J ̧ri

yargılamasında, yasak, j ̧rinin toplanması ve yemininde başlar. J ̧risiz yargılamada,55 yasak,

ilk şahit yemin ettiğinde başlar. «ocuk mahkemelerinde prosed ̧r ̧n başlaması aynı suÁ iÁin

başka bir cezai yargılamayı engeller. Bu yasak genellikle, Áocuk mahkemeleri hariÁ, adli

prosed ̧rlere uygulanmaz.

2. Tekrar Yargılanmaya İzin Veren İstisnalar

Yasak oluşmasına rağmen bazı istisnai durumlarda tekrar yargılanma sˆzkonusu olabilir:

1. Bir eyalet, ilk j ̧rili duruşması kararsız

56 sonuÁlanır ise bir sanığı tekrar yargılayabilir.

2. AÁık bir zorunluluk olduğu hallerde veya mahkemenin sanığın isteği  ̧zerine esasa ilişkin

onama iÁermeyen şekilde sonuÁlanması halinde, esas muhakeme durdurulabilir ve sanık tekrar

yargılanabilir.

3. Bir eyalet, bir ceza h ̧km ̧n ̧n bozulmasının sebebinin h ̧km ̧ destekleyecek yeterli delil

olmaması hali hariÁ, temyize giden ve verilen mahkumiyet kararı bozulan sanığı tekrar

yargılayabilir. Yeniden muhakeme, bozmanın delillerin yeterliliğine değil de sadece delil

Áokluğuna dayandığı ihlallerde de yapılabilir.

4. İddia uzlaşmasını bozan sanığa karşı suÁlamalar tekrar ileri s ̧r ̧lebilir.

 

55 Bench trial

56 Hung jury
50

3. Aynı SuÁ

1. Genel Kural ñ Aynı SuÁlar

Farklı suÁların ispatı iÁin bazen aynı unsurlar gerekli olsa da, her bir suÁ, diğer bir suÁun

gerektirdiği ek bir unsurun kanıtını gerektirmediği s ̧rece diğerinin aynıdır.

2. Aynı suÁu oluşturan suÁların cezalarının toplanması

Farkı suÁlar, bu kritere gˆre aynı suÁu oluştursa dahi, yasal d ̧zenlemenin amacının bu suÁları

ayrı ayrı cezalandırmak olması halinde, bu suÁları işleyen kişi her bir suÁ iÁin ayrı ayrı

cezalandırılır. ÷rneğin, sanık hem soygundan hem de suÁun işlenmesi sırasında silah

kullanmaktan cezalandırılabilir.

3. Daha hafif bir cezayı gerektiren suÁu kapsayan suÁlar

Daha ağır bir suÁun ileri s ̧r ̧lmesi durumunda, daha hafif cezayı kapsayan bir suÁ iÁin tekrar

yargılama yapılamaz. Daha hafif bir suÁ kapsayan suÁun ileri s ̧r ̧lmesi halinde, daha ağır

olan suÁ iÁin, m ̧essir fiil sonrasında mağdurun ˆlmesi hali hariÁ, tekrar yargılama yapılamaz.

Bir eyalet, aynı olaydan kaynaklanan sanığın daha hafif bir suÁu kapsayan bir suÁa veya

bağlantılı bir suÁa dair ikrarda bulunmasına rağmen, ileri s ̧rd ̧ğ ̧ suÁ iÁin soruşturmaya

devam edebilir.

a. İstisna - Yeni Delil

İki kere yargılama yasağının bir istisnası da, kanuna aykırı bir davranışın, daha hafif suÁun

kovuşturulması sırasında daha oluşmamış ya da yeterli incelemeye rağmen keşfedilememiş

olması nedeniyle ancak daha sonra daha ağır bir suÁun ispatında ileri s ̧r ̧lmesi halidir.

4. İki kere yargılanma yasağı, bir kişinin daha ˆnce başka bir suÁtan cezalandırılmasını

ağırlaştırmak iÁin ileri s ̧r ̧lm ̧ş bir davranıştan suÁlanması halinde de ihlal edilmiş sayılmaz.

5. Sonradan aÁılan Hukuk Davaları

İki Kere Yargılanma Yasağı sadece cezai soruşturmaların tekrarlanmasını engeller. Bu

nedenle, bir eyalet, daha evvel cezai soruşturmaya maruz kalmış, sanığa hukuki bir takibat

başlatabilir. Aynı şekilde, kanunun bir suÁu cezalandırmak amacını taşıdığı haller hariÁ,

savcılık hukuki soruşturmaya maruz kalmış olsa dahi bir sanığa karşı cezai takibat

başlatabilir.

4. Ayrı Hakimiyet Alanları

İki Kere Yargılanmaya dair Anayasal Yasak, ayrı hakimiyet alanlarındaki mahkemelere

uygulanmaz. Bu nedenle, bir kişi aynı davranıştan dolayı hem eyalet mahkemelerinde, hem de

federal mahkemelerde yargılanabilir. Ancak hem eyalet mahkemesinde hem de belediye

mahkemesinde yargılanamaz.

5. Savcılık Tarafından Temyiz
51

Savcılık, sanığın esasa ilişkin beraat teşkil etmeyen bir iddiasının reddi halinde, temyize

gidebilir. Ayrıca, eğer temyiz tekrar yargılamayı gerektirmeyecekse İki Kere Yargılanma

Yasağıína aykırılık oluşturmaz. Kanunun izin verdiği hallerde h ̧k ̧metin bir cezayı temyiz

etmesini engelleyen bir durum yoktur. Ancak, eğer j ̧ri ˆl ̧m cezası vermemişse, savcılık

onanan karara karşı ˆl ̧m cezası verilmesi iÁin tekrar yargılama yoluna gidemez.

6. Kesin Karar Dava Konusu Olmaz 57

Bu teori uyarınca, eğer savcılık o hakimiyet alanında daha ˆnce yapılmış bir soruşturma

sonunda ilgili suÁla bağlantılı olmayan fiili deliller elde etmişse, sanık tekrar yargılanamaz.

N. Kendi Aleyhinde Şahadette Bulunmaya Zorlanamama Hakkı

1. Bu Hakkı İleri S ̧rebilecek Olanlar

Bu imtiyazı sadece gerÁek kişiler ileri s ̧rebilirler. Bu hak şirketlere veya ortaklıklara

tanınmamıştır. Bu imtiyaz kişiseldir, ve sanık, şahit, veya davaya taraf biri tarafından, eğer

vereceği cevap kendisinin aleyhine olacaksa kullanılabilir.

2. İmtiyazın İleri S ̧r ̧lebileceği Zamanlar

Bir kişi, vereceği cevap deliller zinciriyle bir bağlantı kurulmasını sağlamak suretiyle kendisi

aleyhine bir takibat başlatılmasına sebebiyet verebilecekse, o soruya cevap vermekten

kaÁınabilir. Bu imtiyazın ileride ceza mahkemelerinde ileri s ̧r ̧lebilmesi iÁin, hukuk

mahkemesindeki davada da ileri s ̧r ̧lm ̧ş olması gerekir. Bu nedenle, eğer bir kişi hukuk

mahkemesinde kendisine sorulan soruya cevap vermekten kaÁınmayarak bu hakkı ileri

s ̧rmemişse, daha sonra kendisi aleyhine yapılabilecek cezai takibatlarda hak iddiasında

bulunamaz.

3. Hakkın Engellenmesi

Ceza mahkemesindeki sanık, mahkemede şahit olmama ve şahit gˆsterilmeme hakkına

sahiptir. Bunun dışındaki hallerde hak kişinin şahit olarak yemin ettirilmesini veya kendisine

soru sorulmasını engellemez. Bu durumda kişi soruları dinlemek ve soruları cevaplamak

yerine hakkı ileri s ̧rmek durumundadır.

4. Korumanın Amacı

1. Fiziki delillere değil şahadete dayanan deliller

Ek 5. Madde hakkı sadece şahadete dayanan delilleri kapsar. GerÁek ve fiziki delilleri

kapsamaz. Sanığın konuşmalarının delil kabul edilebilmesi iÁin, olaylara dayanan bir iddia

olması veya aÁıklayıcı bir bilgi iÁermesi gerekir.

2. Belgelerin zorunlu olarak temini

Bazı belgelerin teminine ilişkin bir mahkeme kararı eline ulaşan bir kişi, imtiyazı ileri

s ̧remez, Á ̧nk ̧ evrak temini kişinin kendi aleyhine şahadet etmesi durumunu doğurmaz.

 

57 Collateral Estoppel
52

3. SuÁlanmaya neden olabilecek evraklara el konulması

Ek 5. Madde kolluk kuvvetlerinin, Polisin kişinin suÁlanmasına neden olacak evrakları

aramasına ve el koymasına engel teşkil etmez.

5. İmtiyazın İleri S ̧r ̧lmesine Engel Durumlara Karşı Yasaklar

1. Sanığın susmasına ilişkin gˆr ̧ş bildirilmesi

Savcılık, sanık tutuklandıktan ve kendisine Miranda kuralı bildirimi yapıldıktan sonra sanığın

sukunetine dair fikir beyan edemez. Ayrıca, savcılık sanığın şahitlik etmemesine dair de gˆr ̧ş

bildiriminde bulunamaz. Savunma, hakimden j ̧riye savunmanın sukunetinin, j ̧ride savunma

aleyhine ters bir etki yaratmaması gerektiğine dair uyarıda bulunmasını talep edebilir. Hakim

bu uyarıyı savunmanın reddetmesine rağmen kendiliğinden de yapabilir.

a. İstisna

Sanığın avukatının sanığın olayları kendi tarafından anlatmasına izin verilmediği iddiasında

bulunmasına cevaben, savcılık sanığın şahadette bulunmaması hakkında fikir beyan edebilir.

b. Zararsız Hata Kriteri

Bu kriter, savcının izin almadan sanığın sukuneti hakkında gˆr ̧ş bildirmesi halinde uygulanır.

6. İmtiyazın Kaldırılması

Sanık, eğer savcılığa karşı yeterli derecede dokunulmazlık elde ederse sorulara cevap

vermeye zorlanabilir.

a. ìKullanma ve Başka Kaynak Kullanmaî Dokunulmazlığı

Bu dokunulmazlık şahidin şahadetinin ve bu şahadete dayanarak elde edilen delillerin şahit

aleyhine kullanılmayacağına dair g ̧vence sağlar. Ancak, eğer savcılık delilleri şahidin

şahadetinden değil de başka bir kaynaktan elde ettiğini ispatlarsa, sanık aleyhine takip

başlatılabilir.

b. Dokunulmaz Şahadetin Kişinin İsteği Dışında Yapılması

Dokunulmaz şahadet kişinin isteği dışında yapıldığı iÁin rıza dışıdır ve kişinin mahkemedeki

şahadetinin geÁersiz hale getirilmesi iÁin kullanılamaz. Ancak, yalancı şahitlik halinde

dokunulmaz şahadet kullanılabilir.

c. Şahadetin Başka Bir Hakimiyet Alanında Kullanılması Yasağı

Federal savcılar, eyalet tarafından verilen dokunulmazlık uyarınca tanınan şahadeti delil

olarak kullanamazlar.
53

2. SuÁlanmanın İmkansız Olması

Eğer suÁ zaman aşımına uğramışsa veya başka bir nedenden dolayı ileri s ̧r ̧lemiyorsa, kişi

kendi aleyhine şaadete bulunmama imtiyazından yararlanamaz.

7. İmtiyazdan Feragat

Bir ceza muhakemesi savunması, şahit koltuğuna oturmak suretiyle kendisini Áapraz

sorgulamaya konu etmesi halinde bu imtiyazdan feragat etmiş sayılır. Şahit ise sadece

suÁlamaya neden olabilecek bilgiyi aÁıklamak suretiyle bu imtiyazdan feragat etmiş sayılır.
54

KAYNAK«A

The Federal Court System In the United States, Office of Judges Program, Administrative

Office of the U.S. Courts, 2001, 2. Baskı.

BarBri Bar Review, Harcourt Professional Education Group, Inc., 2001.