M-618-HC (rev. 09/15)

Byenvini Ozetazini

Yon gid pou nouvo imigran

Byenvini Ozetazini

Yon gid pou nouvo imigran
U.S. GOVERNMENT OFFICIAL EDITION NOTICE

Use of ISBN Prefix

This is the Official U.S. Government edition of this publication and is herein 

identified to certify its authenticity. Use of the 0-16 ISBN prefix is for U.S. 

Government Publishing Office Official Editions only. The Superintendent 

of Documents of the U.S. Government Publishing Office requests that any 

reprinted edition clearly be labeled as a copy of the authentic work with a 

new ISBN.

The information presented in Welcome to the United States: A Guide for New Immigrants

is considered public information and may be distributed or copied without 

alteration unless otherwise specified. The citation should be: 

U.S. Department of Homeland Security, U.S. Citizenship and Immigration 

Services, Office of Citizenship, Welcome to the United States: A Guide for New 

Immigrants, Washington, DC, 2015.

U.S. Citizenship and Immigration Services (USCIS) has purchased the right 

to use many of the images in Welcome to the United States: A Guide for New Immigrants. 

USCIS is licensed to use these images on a non-exclusive and non-transferable 

basis. All other rights to the images, including without limitation and 

copyright, are retained by the owner of the images. These images are not in 

the public domain and may not be used except as they appear as part of this 

guide.

This guide contains information on a variety of topics that are not within the 

jurisdiction of U.S. Department of Homeland Security (DHS)/USCIS. If you 

have a question about a non-DHS/USCIS issue, please refer directly to the 

responsible agency or organization for the most current information. This 

information is correct at the time of printing, however, it may change in the 

future.
Lis sijè yo

Byenvini Ozetazini: Yon gid pou nouvo imigran . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

Depatman ak ajans federal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2

Peyi Etazini jounen jodi a. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

Jou konje federal yo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4

Kontakte USCIS. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5

Enfòmasyon sou gid sa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

Kote pou w jwenn èd. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

Resous USCIS sou Entènèt. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

Dwa w ak responsabilite w antanke rezidan pèmanan . . . . . . . . . . . . . . . 13

Dwa w ak responsabilite w. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

Konsève estati rezidans pèmanan w lan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

Si w se yon rezidan pèmanan kondisyonèl. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

Jwenn asistans legal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

Konsekans aksyon kriminèl pou rezidan pèmanan . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

Etabli w Ozetazini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

Jwenn yon nimewo Sekirite Sosyal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

Jwenn yon kote pou w rete. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

Chèche yon travay. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35

Gadri pou timoun. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

Transpò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

Jere lajan w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

Finans pèsonèl ou. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

Peye enpo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51

Pwoteje tèt ou ak lajan w. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

Konprann edikasyon ak swen sante . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

Edikasyon Ozetazini. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

Edikasyon siperyè: kolèj ak inivèsite. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

Lekòl pou granmoun. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

Aprann anglè. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68

Swen sante. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

Lòt pwogram asistans federal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
Kenbe kay ou ak fanmi w an sekirite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

Prepare w. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

Rete enfòme. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78

Fè fas a yon ijans. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

Aprann konnen peyi Etazini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83

Nou menm pèp la: Wòl yon sitwayen ameriken. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84

Kòman peyi Etazini te kòmanse. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85

Kreye “yon inyon ki pi pafè”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87

Kòman gouvènman federal la fonksyone. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90

Pouvwa Lejislatif la: Palman an. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91

Pouvwa Egzekitif la: Prezidan an. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93

Pouvwa Jidisyè a: Lakou Siprèm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93

Gouvènman eta ak otorite lokal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94

Viv Ozetazini. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

Pou w vini yon sitwayen ameriken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97

Poukisa pou w vin yon sitwayen ameriken?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

Natiralizasyon: Pou w vini yon sitwayen ameriken. . . . . . . . . . . . . . . . . 100

Ou sou bon wout la. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
1

Byenvini Ozetazini

Yon gid pou nouvo imigran

Konpliman dèske ou se yon rezidan pèmanan Ozetazini kounye a! Nan non 

Prezidan peyi Etazini an ak pèp ameriken an, nou swete w byenvini e nou 

swete w anpil siksè isit. 

Sa fè lontan depi peyi Etazini ap akeyi imigran ki soti tout kote nan lemond. 

Peyi Etazini apresye kontribisyon imigran yo ki kontinye anrichi peyi sa a epi 

prezève eritaj li a antanke yon peyi ki bay libète ak opòtinite. 

Antanke yon rezidan pèmanan Ozetazini, ou pran desizyon pou w rele peyi 

sa a peyi pa w. Pandan w ap travay pou reyisi rive nan objektif ou genyen yo, 

pran tan pou w rive konnen peyi sa a, istwa li ak pèp li a. Kounye a se alafwa 

dwa w e responsabilite w pou kreye lavni peyi Etazini epi asire siksè li nètale. 

Gen anpil opòtinite enteresan k ap tann ou pandan w ap kòmanse lavi w 

antanke rezidan pèmanan gran peyi sa a. Byenvini Ozetazini! 

Sèvis Sitwayènte ak Imigrasyon Ameriken
2

Depatman ak ajans federal

Si w gen kesyon e ou pa konnen ki depatman ki kapab reponn ou, rele 

1-800-FED-INFO (oswa 1-800-333-4636). Si w gen pwoblèm tande, rele 

1-800-326-2996.

Ou kapab vizite www.usa.gov tou pou w jwenn enfòmasyon jeneral sou 

depatman ak ajans federal yo.

Depatman Edikasyon Ameriken 

(Department of Education [ED]) 

Telefòn: 1-800-USA-LEARN 

Telefòn: 1-800-872-5327

Pou moun ki gen pwoblèm tande: 1-800-437-0833

www.ed.gov 

Komisyon pou Opòtinite Anplwa Egal Ameriken 

(Equal Employment Opportunity Commission, EEOC)

Telefòn: 1-800-669-4000

Pou moun ki gen pwoblèm tande: 1-800-669-6820

www.eeoc.gov 

Depatman Sante ak Sèvis Imen 

(Department of Health and Human Services [HHS])

Telefòn: 1-877-696-6775

www.hhs.gov 

Depatman Sekirite Enteryè Ameriken 

(U.S. Department of Homeland Security, DHS)

Telefòn: 202-282-8000

www.dhs.gov 

Sèvis Sitwayènte ak Imigrasyon Ameriken 

(U.S. Citizenship and Immigration Services, USCIS)

Telefòn: 1-800-375-5283

Pou moun ki gen pwoblèm tande: 1-800-767-1833

www.uscis.gov 

Pwoteksyon Dwàn ak Fwontyè Ameriken 

(U.S. Customs and Border Protection, CBP)

Telefòn: 202-354-1000

www.cbp.gov 

Ranfòsman Imigrasyon ak Dwàn Ameriken 

(U.S. Immigration and Customs Enforcement (ICE))

www.ice.gov 

Depatman Lojman ak Devlopman Iben (Department of 

Housing and Urban Development [HUD])

Telefòn: 202-708-1112

Pou moun ki gen pwoblèm tande: 202-708-1455

www.hud.gov 

Depatman Jistis (Department of Justice [DOJ])

Telefòn: 202-514-2000

www.justice.gov 

Depatman Trezò Ameriken 

(U.S. Department of the Treasury)

Depatman Enpo sou Revni Entèn (Internal Revenue Service (IRS))

Telefòn: 1-800-829-1040

Pou moun ki gen pwoblèm tande: 1-800-829-4059

www.irs.gov 

Sistèm Sèvis Selektif (Selective Service System, SSS)

Telefòn: 1-888-655-1825

Telefòn: 847-688-6888

Pou moun ki gen pwoblèm tande: 847-688-2567

www.sss.gov 

Administrasyon Sekirite Sosyal 

(Social Security Administration, SSA)

Telefòn: 1-800-772-1213

Pou moun ki gen pwoblèm tande: 1-800-325-0778

www.socialsecurity.gov oswa www.segurosocial.gov/espanol 

Depatman Leta (Department of State [DOS])

Telefòn: 202-647-4000

Pou moun ki gen pwoblèm tande: 1-800-877-8339

www.state.gov 
3

Massachusetts

Rhode Island

Connecticut

New Jersey

Delaware

Maryland

Maine

New Hampshire New

York

Vermont

Pennsylvania

Ohio

Alaska

Hawaii

Texas

New

Mexico

Arizona

Utah

Nevada

California

Oregon

Washington

Idaho

Montana

Wyoming

Colorado

Oklahoma

Kansas

Nebraska

South

Dakota

North

Dakota Minnesota

Iowa

Wisconsin

Missouri

Arkansas

Louisiana Mississippi

Alabama

Georgia South Carolina

North

Carolina

Florida

Virginia

Tennessee

Kentucky

Illinois

Michigan

Indiana

West Virginia

Washington, DC

Peyi Etazini jounen jodi a

Peyi Etazini gen ladan l tou tèritwa Guam, Samoa Ameriken, Zile Vyèj 

Ameriken yo, ak kòmonwèlf Zile Nò Mariana yo ak Pòtoriko, ki pa parèt 

sou kat sa a.
4

Jou konje federal yo

Pifò biwo federal yo fèmen nan jou konje ofisyèl yo. Si yon jou konje 

tonbe yon samdi, yo obsève jou sa a nan vandredi avan jou an. Si yon jou 

konje tonbe yon dimanch, yo obsève li nan lendi aprè a. Anpil anplwayè 

ki nan sektè prive a bay anplwaye yo konje tou nan dat sa yo. Gouvènman 

federal la genyen jou konje ofisyèl ann apre sa yo.

Jou nan nouvèl ane a 1ye janvye

Anivèsè Martin Luther King, Jr. 3yèm lendi nan mwa janvye

Jou Prezidan yo 3yèm lendi nan mwa fevriye

Jou memoryal Dènye lendi nan mwa me

Jou Endepandans 4 jiyè

Jou travay (Labor Day) Premye lendi nan mwa septanm

Jou Kristòf Kolon (Columbus Day) 2yèm lendi nan mwa oktòb

Jou pou veteran fòs lame yo 11 novanm

Jou remèsiman (Thanksgiving) 4yèm jedi nan mwa novanm

Nwèl 25 desanm
5

Kontakte USCIS

Ale sou sit wèb USCIS la nan www.uscis.gov ak www.welcometousa.gov, 

yon resous pou nouvo imigran.

Rele Sèvis Kliyantèl la nan 1-800-375-5283 oswa 1-800-767-1833 

(pou moun ki gen pwoblèm tande).

Pou jwenn fòmilè yo, vizite sit wèb USCIS la oswa rele Telefòn Fòmilè 

USCIS la nan 1-800-870-3676.
6
7

Enfòmasyon sou gid sa

Gid sa gen enfòmasyon debaz pou ede w etabli Ozetazini e pou w jwenn sa ou menm ak fanmi 

w bezwen pou lavi toulejou. Li rezime tout enfòmasyon enpòtan sou stati legal ou ak sou ajans ak 

òganizasyon k ap bay dokiman oswa sèvis esansyèl ou ka gen bezwen.
8

Antanke yon rezidan pèmanan, ou ta dwe kòmanse aprann kèk bagay sou peyi 

sa a, popilasyon li a ak sistèm gouvènman li a. Itilize gid sa pou konnen dwa 

w ak responsabilite w antanke imigran e pou w konprann kòman gouvènman 

an fonksyone nan nivo federal, eta ak lokal. Ou kapab aprann tou sou evénman 

istorik enpòtan ki kreye peyi Etazini, ansanm ak enpòtans sa genyen pou w 

patisipe nan kominote w la ak kèk sijesyon sou fason pou w fè sa.

Gid sa a bay enfòmasyon jeneral sou dwa, responsabilite ak pwosedi ki gen 

rapò ak rezidan pèmanan. Pou jwenn plis enfòmasyon spesifik e detaye, ou 

dwe konsilte lwa, règleman, fòmilè yo ansanm ak gid Sèvis Sitwayènte ak 

Imigrasyon Ameriken (U.S. Citizenship and Immigration Services, USCIS). 

Ou dwe toujou konsilte resous pi detaye sa yo si w gen kesyon spesifik sou 

zafè oswa dosye imigrasyon pa w la. Ou ka jwenn enfòmasyon sa yo tou sou 

sit wèb USCIS la nan www.uscis.gov. Ou ka jwenn fòmilè USCIS sou sit wèb 

la oswa rele Telefòn Fòmilè USCIS la nan 1-800-870-3676. Pou jwenn plis 

enfòmasyon, rele Sèvis Kliyantèl nou an nan 1-800-375-5283 oswa 

1-800-767-1833 (pou moun ki gen pwoblèm tande).

Kote pou w jwenn èd

Gid sa ap ede w kòmanse, men li pa ka reponn tout kesyon ou ka genyen 

sou lavi Ozetazini. Pou w jwenn plis enfòmasyon, ou ka kontakte yon biwo 

eta, konte, oswa vil la pou jwenn enfòmasyon sou sèvis yo ofri oswa konsilte 

òganizasyon lokal k ap ede nouvo imigran. Ou ka jwenn biwo ak òganizasyon 

sa yo lè w sèvi ak resous gratis sa yo nou esplike pi ba a.

Bibliyotèk Piblik la

Bibliyotèk piblik Ozetazini gratis epi yo louvri pou 

tout moun. W ap jwenn bibliyotèk yo nan prèske 

chak kominote. Pèsonèl nan bibliyotèk la kapab 

ede w jwenn enfòmasyon sou prèske nenpòt sijè e 

yo kapab ba w yon kat bibliyotèk ki kapab pèmèt 

ou prete atik tankou liv, DVD ak lòt resous, gratis. 

Pifò bibliyotèk yo gen jounal lokal tou ou kapab 

li ansanm ak òdinatè ou ka itilize pou w ale sou 

Entènèt. 
9

Kèk bibliyotèk gen klas enfòmatik, kou anglè, ak lòt pwogram gratis pou 

timoun ak granmoun tou. Poze anplwaye bibliyotèk yo kesyon sou sèvis yo 

ofri nan kominote w la. Pou w jwenn yon bibliyotèk tou pre lakay ou, vizite 

www.nces.ed.gov. 

Ànyè telefonik lan

Ànyè telefonik lokal ou a gen nimewo telefòn ak enfòmasyon 

enpòtan sou sèvis federal, sèvis eta ak sèvis kominote lokal. Ànyè 

telefonik la gen enfòmasyon pou ka ijans, kat jeyografik lokal 

ak enfòmasyon sou fason pou w jwenn sèvis telefòn. Paj blanch 

yo gen lis nimewo telefòn moun e paj jón yo gen lis nimewo 

telefòn ak adrès pou biznis ak òganizasyon. Ou kapab rele 411 

tou sou telefòn ou pou w jwenn yon nimewo telefòn spesifik 

nenpòt kote Ozetazini. Ou kapab gen pou w peye yon pri lè w 

rele 411. 

Entènèt la

Entènèt la ka mete w an kontak ak plizyè sous enfòmasyon, tankou sit wèb 

ajans gouvènman federal, eta ak otorite lokal yo. Pifò sit wèb gouvènman an 

fini ak “.gov.” Si w pa gen yon òdinatè lakay ou, ou kapab itilize 

youn nan bibliyotèk piblik yo. Ou kapab sèvi ak Entènèt 

pou w chèche travay, jwenn kay, chèche enfòmasyon sou 

lekòl pou timoun e lokalize òganizasyon kominotè ak 

resous ki kapab ede w. Ou kapab itilize Entènèt tou 

pou w jwenn enfòmasyon enpòtan ansanm ak dènye 

evénman e pou w dekouvri enfòmasyon enteresan 

sou lavi Ozetazini, istwa ak gouvènman ameriken 

ak kominote lokal ou a. Pou w jwenn tout resous 

gouvènman federal la ofri nouvo imigran yo, ale 

sou www.welcometousa.gov. 
10

Òganizasyon Kominotè ak Òganizasyon Relijye ki 

ede Imigran

Gen òganizasyon nan anpil kominote ki bay asistans gratis oswa ki pa 

koute chè pou imigran. Òganizasyon sa yo kapab ba ou enfòmasyon sou 

kominote w la ak sèvis ki genyen pou ou antanke imigran. Ou kapab chèche 

òganizasyon sa yo sou Entènèt, nan ànyè telefònik lokal ou a, lè w mande 

anplwaye bibliyotèk piblik la oswa lè w kontakte ajans sèvis sosyal gouvènman 

lokal ou a. 

Resous USCIS sou Entènèt

USCIS gen anpil resous itil ki disponib sou entènèt. Resous sa yo bay 

enfòmasyon sou koze imigrasyon, konbyen tan dosye yo pran, stati dosye, pri 

ak lòt benefis.

RESOUS SOU ENTÈNÈT

Si w vle: Vizite:

Tcheke stati dosye w, gade konbyen tan pwosesis yo pran, 

abòne pou resevwa mizajou sou stati w oswa jwenn biwo 

USCIS ki pi prè w la

www.uscis.gov 

Tcheke pri aplikasyon aktyèl yo www.uscis.gov/fees 

Pran yon randevou INFOPASS gratis 

ak yon Responsab USCIS http://infopass.uscis.gov 

Antanke imigran ou dwe konnen gen moun ki malveyan ki fè fo sit wèb ki sanble 

ak sit wèb gouvènman an pou bay konfizyon e pou pran avantaj sou ou. Pa bliye, 

sit wèb ofisyèl Sèvis Sitwayènte ak Imigrasyon Ameriken an se www.uscis.gov. 

TI

KONSÈY
11

Plis enfòmasyon pou nouvo imigran 

Byenvini Ozetazini: Yon gid pou nouvo imigran disponib nan lòt lang sou www.uscis.gov/newimmigrants. 
12
13

Dwa w ak responsabilite w antanke 

rezidan pèmanan 

Antanke rezidan pèmanan, yo atann pou w konsidere peyi Etazini kòm kay ou e pou w respekte e obeyi 

lwa peyi a. Lè w se yon rezidan pèmanan, sa vle di tou ou gen nouvo dwa ak responsabilite.

Estati rezidan pèmanan an se yon privilèj, li pa yon dwa. Gouvènman ameriken an kapab retire estati 

rezidans pèmanan w lan nan kèk sikonstans. Ou dwe kenbe estati rezidans pèmanan w lan si w vle viv ak 

travay Ozetazini e pou w vin yon sitwayen ameriken yon jou. 

Nan seksyon sa, ou pral aprann kisa sa vle di pou w se yon rezidan pèmanan ak sa w bezwen pou kenbe 

estati rezidans pèmanan w lan.
14

Dwa w ak responsabilite w

Konpòtman ou antanke yon rezidan pèmanan kapab afekte chans ou pou w 

vin yon sitwayen ameriken pita. Pwosesis pou vin yon sitwayen ameriken rele 

“natiralizasyon”.

Antanke yon rezidan pèmanan, ou gen dwa pou:

● Abite de fason pèmanan nenpòt kote Ozetazini.

● Travay Ozetazini.

● Gen byen Ozetazini.

● Ale nan lekòl leta.

● Aplike pou yon lisans pou kondui nan eta oswa tèritwa kote ou abite a.

● Rantre nan sèten branch nan fòs lame peyi Etazini.

● Resevwa Sekirite Sosyal, Revni Sekirite Siplemantè ak benefis Medicare, si 

ou kalifye.

● Aplike pou w vin yon sitwayen ameriken lè ou kalifye.

● Mande yon viza pou konjwen ou ak timoun ou an ki pa marye pou yo vin 

abite Ozetazini. 

● Kite e retounen Ozetazini selon sèten kondisyon.

Antanke yon rezidan pèmanan, ou dwe:

● Obeyi tout lwa federal, leta ak lokal yo.

● Peye enpo federal, eta ak lokal sou revni.

● Anrejistre nan Sèvis Selektif la (fòs lame 

ameriken), si w se yon gason ki gen ant laj 18 

a 26 zan. Gade page 18 pou w jwenn plis 

esplikasyon.

● Kenbe estati imigrasyon w.

● Toujou mache ak prèv ke ou se yon rezidan 

pèmanan.

● Chanje adrès ou sou Entènèt oswa voye l bay USCIS pa ekri 

nan espas 10 jou chak fwa ou demenaje. Gade page 19 pou w 

jwenn plis esplikasyon.
15

Men sa ou kapab fè

Antanke yon rezidan pèmanan, ou genyen anpil dwa ak libète. Anretou, ou genyen kèk responsabilite. Youn nan 

responsabilite enpòtan se patisipe nan aktivite kominote w. Ou dwe aprann konnen tou kilti, istwa e gouvènman 

ameriken an. Ou ka fè sa lè ou pran klas lekòl pou granmoun e lè w li jounal lokal yo.

Rezidan pèmanan resevwa yon kat rezidans pèmanan valid (Fòmilè I-551) kòm 

prèv stati legal yo Ozetazini. Gen kèk moun ki rele kat sa a “Kat Vèr” (Green 

Card). Si w ap imigre Ozetazini antanke rezidan pèmanan, fòk ou peye frè 

imigran USCIS la. Ou kapab peye frè sa sou entènèt atravè sistèm imigrasyon 

elektwonik USCIS la (USCIS ELIS) nan www.uscis.gov/uscis-elis. Tanpri se 

pou w konnen ou pap ka resevwa kat rezidans pèmanan 

w lan si ou pa peye frè imigrasyon USCIS la. Si w te vin 

yon rezidan pèmanan pa mwayen yon ajisteman estati w 

pandan w te Ozetazini, w ap sèlman peye frè pou Fòmilè 

I-485, Aplikasyon Pou Anrejistre Rezidans Pèmanan oswa 

Regilarize Stati a, w ap peye pri aplikasyon an men w pap 

peye frè imigran USCIS la. 

Si w se yon rezidan pèmanan ki gen 18 an oswa plis, ou 

fèt pou w toujou gen avèk ou prèv stati imigrasyon ou. Ou 

dwe montre yon ofisye imigrasyon oswa ofisye polis kat la 

si yo mande w wè l. Kat Rezidans Pèmanan w lan ka valab 

pou 10 zan, e ou dwe renouvle l avan l ekspire oswa si ou 

chanje non w. Pou w ranplase oswa renouvle Kat Rezidans Pèmanan w lan, ou 

dwe ranpli Fòmilè I-90, Demann pou Ranplase Kat Rezidan Pèmanan. Ou dwe 

peye yon frè pou w depoze Fòmilè I-90 la. Ou ka jwenn Fòmilè sa a nan 

www.uscis.gov oswa lè ou rele Telefòn Fòmilè USCIS yo nan 

1-800-870-3676. Si w se yon rezidan pèmanan kondisyonèl (RK) atravè 

maryaj oswa biznis, ou te resevwa yon kat pou 2 zan. Pa itilize Fòmilè I-90 la 

pou aplike pou yon esktansyon oswa renouvèlman stati w. Olye de sa, ou dwe 

fè yon aplikasyon pou leve kondisyon an avan kat la ekspire. Gade page 19

pou esplikasyon sou kòman pou leve kondisyon sou estati rezidans pèmanan 

w lan.

Kat rezidans pèmanan w lan montre ou gen pèmisyon pou w viv e travay 

Ozetazini. Ou kapab itilize kat rezidans pèmanan w lan tou pou retounen 

Ozetazini apre w te vwayaje aletranje. Si w andeyò Etazini pou plis pase 12 

mwa, ou pral oblije montre kèk dokiman siplemantè pou w kapab retounen 

Etazini antanke yon rezidan pèmanan. Pou plis enfòmasyon sou dokiman sa 

yo, gade page 17.
16

Konsève estati rezidans pèmanan 

w lan

Kou w fin resevwa estati rezidans pèmanan, w ap toujou rete yon rezidan 

pèmanan jiskaske stati w chanje jan sa prevwa nan lwa imigrasyon ameriken 

an. Yon fason ou kapab pèdi estati rezidans pèmanan se lè w abandone l. Ou 

abandone estati rezidans pèmanan w lè w kite peyi Etazini pou viv aletranje 

pou toutan ak entansyon pou w abandone estati rezidans pèmanan w lan. Se 

konduit ou ki pral montre entansyon w. Gen kèk bagay ou ka fè pou diminye 

posiblite pou gouvènman ameriken an ta wè w abandone stati w:

● Pa kite Etazini pandan twò lontan a mwens ke 

sikonstans yo montre ke se pou yon rezon tanporè 

ou te vwayaje (pa egzanp, ale lekòl, pran yon djòb 

tanporè oswa okipe yon manm fanmi w). Si w absan 

pandan yon ane oswa plis, ou pa kapab itilize kat 

rezidans pèmanan w lan pou rantre Etazini.

● Si yon bagay rive ki ba w reta sou retou w, se pou w 

pare pou w esplike rezon ki bay reta a.

● Ranpli deklarasyon enpo sou revni federal, ak sou 

revni eta ak revni lokal yo tou, si sa aplikab.

● Enskri nan Sèvis Selektif la si w se yon gason ki gen 

ant laj 18 ak 26 zan.

● Bay USCIS nouvo adrès ou nan entèval 10 jou chak fwa ou demenaje.

Byen kenbe Dokiman Enpòtan

Sere dokiman enpòtan ou te pote soti nan peyi natif natal ou yo nan yon kote sekirize. 

Dokiman enpòtan sa yo se paspò, batistè, ak maryaj, ak divòs, diplòm ki montre ou te 

diplome nan lekòl segondè oswa inivèsite, epi sètifika ki montre ou genyen fòmasyon 

oswa talan espesyal.
17

Konsève estati imigrasyon w

Kèk imigran kwè yo ka viv nan yon lòt peyi epi kenbe estati rezidans pèmanan 

yo depi yo tounen Ozetazini pou pi piti yon fwa chak ane, men yo twonpe 

yo. Vwayaje Ozetazini yon fwa nan yon ane kapab pa sifi pou kenbe stati 

w. Rezidan Pèmanan kapab vwayaje andeyò peyi Etazini, epi yon vwayaj ki 

tanporè oswa ki kout nòmalman pap afekte estati rezidans pèmanan w. Si 

w kite peyi a pandan lontan oswa ou montre nan yon lòt fason ou pa gen 

entansyon fè peyi Etazini vin peyi pèmanan ou, gouvènman ameriken an ka 

detèmine w abandone estati rezidans pèmanan w lan. Sa kapab rive tou si w fè 

yon vwayaj ki dire ant sis mwa ak yon ane, si gen prèv ki montre ou pa te gen 

entansyon fè Etazini vin peyi pèmanan w.

Ou kapab itilize kat rezidans pèmanan w lan kòm yon dokiman vwayaj pou 

w tounen Etazini si w pa t wayaje aletranje pandan yon ane oswa plis. Si w 

panse ou pral rete deyò peyi Etazini pou plis pase 12 mwa, ou dwe aplike pou 

yon pèmi pou retounen avan ou kite peyi a; pou w fè sa, w ap ranpli Fòmilè 

I-131, Otorizasyon Vwayaj. Ou dwe peye yon frè pou w voye aplikasyon 

Fòmilè I-131 an. Ou ka jwenn Fòmilè I-131 an nan www.uscis.gov oswa lè 

ou rele Telefòn Fòmilè USCIS yo nan 1-800-870-3676.

Yon pèmi pou retounen valab pou 2 zan. Nan yon pò, ou kapab montre pèmi 

pou retounen an, nan plas yon visa oswa yon kat rezidans pèmanan. Menm si 

ou genyen yon pèmi pou retounen sa pa garanti y ap kite w antre Etazini lè 

ou tounen, men l ap pi fasil si ou monte se nan yon vizit tanporè aletranje ou 

soti. Si w ta renmen gen plis enfòmasyon sou vwayaj entènasyonal antanke 

yon rezidan pèmanan, tanpri ale sou www.uscis.gov. 

Ou dwe konnen tou—ke w ta petèt abandone estati rezidan w ou non—yo 

ap fè yon enspeksyon imigrasyon konplè sou ou antanke yon kandida pou 

admisyon nenpòt lè w ta vwayaje aletranje pou omwen 181 jou, oswa nan lòt 

sitiyasyon ki ekri nan lwa imigrasyon an.
18

Fè deklarasyon enpo

Antanke yon rezidan pèmanan, ou dwe fè deklarasyon enpo sou revni e 

rapòte valè lajan ou fè bay Depatman Enpo sou Revni Entèn nan (Internal 

Revenue Service, IRS) ak bay biwo enpo nan eta, vil, oswa lokal la, si 

yo mande sa. Si w pa fè deklarasyon enpo sou revni w pandan 

w abite andeyò peyi Etazini pou nenpòt ki kantite tan, oswa 

si w di ou pa yon imigran sou papye deklarasyon sou 

revni w lan, gouvènman ameriken an ka deside ou 

abandone estati rezidans pèmanan w lan.

Enskri nan Sèvis Selektif la

Tout gason ki gen ant laj 18 a 26 zan dwe enskri 

nan Sèvis Selektif la. Gason ki te jwenn viza imigran 

yo oswa te regilarize estati yo nan laj sa a kapab 

te enskri otomatikman nan Sèvis Selektif la. Si se 

sa, ou ta dwe resevwa enfòmasyon nan yon lèt k ap 

di ou te enskri. Si w pa sèten w enskri, pale ak yon 

moun nan Sèvis Selektif la ki kapab tcheke dosye w. Ou 

ka tcheke tou sou sit wèb Sèvis Selektif la sou www.sss.gov. 

Lè ou anrejistre, ou di gouvènman an ou disponib pou w sèvi 

nan fòs lame ameriken. Peyi Etazini pa genyen yon sèvis militè obligatwa 

pou kounye a, men yo toujou mande gason ki gen ant 18 a 26 zan pou yo 

anrejistre. A mwens ke yo vle, rezidan pèmanan ak sitwayen ameriken pa 

oblije sèvi nan lame.

Ou kapab anrejistre nan yon biwo lapòs ameriken oswa sou Entènèt. Pou 

anrejistre pou Sèvis Selektif sou Entènèt, vizite sit Sistèm Sèvis Selektif la nan 

www.sss.gov. Pou pale ak yon moun nan Sèvis Selektif la, rele 

847-688-6888. Apèl sa a pa gratis.

Ou kapab jwenn enfòmasyon tou sou sit wèb USCIS la nan www.uscis.gov. 
19

Bay USCIS nouvo adrès ou

Ou dwe fè USCIS konnen si ou chanje adrès. Ranpli Fòmilè AR-11, Chanjman 

Adrès la, nan entèval 10 jou apre w demenaje. Pou w jwenn enfòmasyon sou 

chanjman adrès, ale sou sit wèb USCIS la nan www.uscis.gov/addresschange

oswa rele Sèvis kliyantèl la nan 1-800-375-5283. Ou dwe fè USCIS konnen 

chak fwa ou chanje adrès.

Pou plis enfòmasyon, rele USCIS nan 1-800-375-5283 oswa vizite 

www.uscis.gov. 

Si w se yon rezidan pèmanan 

kondisyonèl

Ou kapab Ozetazini kòm yon rezidan pèmanan kondisyonèl (RK). Ou se 

yon RK si ou te marye pou mwens pase de ane ak konjwen ou ki se yon 

sitwayen ameriken oswa yon rezidan pèmanan nan jou yo te ba w estati 

rezidans pèmanan w lan. Si ou gen timoun, yo 

kapab rezidan pèmanan kondisyonèl tou. Gade 

Fòmilè I-751, Demann pou Retire Kondisyon sou 

Rezidans, pou w jwenn esplikasyon sou pwosesis 

demann pou timoun. Gen imigran ki se rezidan 

pèmanan kondisyonèl tou.

Yon RK genyen menm dwa ak responsabilite 

avèk yon rezidan pèmanan. Rezidan pèmanan 

kondisyonèl yo dwe ranpli Fòmilè I-751, epi 

imigran envestisè yo dwe ranpli Fòmilè I-829, 

Demann Antreprenè pou Retire Kondisyon nan

yon delè 2 zan apre dat yo te ba yo estati rezidans 

pèmanan kondisyonèl la. Dat sa a lepli souvan se 

dat ekspirasyon kat rezidans pèmanan w lan. Ou dwe ranpli fòmilè sa yo 

nan yon delè 90 jou avan dezyèm anivèsè depi ou te resevwa stati rezidan 

kondisyonèl ou a. Si w pa fè sa, ou kapab pèdi stati imigrasyon w lan.
20

Ranpli Fòmilè I-751 an ansanm ak mari w oswa 

madanm ou

Si w se yon rezidan kondisyonèl e ou imigre sou baz maryaj ou avèk yon 

sitwayen ameriken oswa yon rezidan pèmanan, alòs ou menm ak konjwen 

ou oblije ranpli Fòmilè I-751 an ansanm pou retire kondisyon yo sou stati 

rezidan w lan.

Pafwa, ou pa bezwen ranpli Fòmilè I-751 ansanm ak mari oswa madanm ou. 

Si ou pa marye ak mesye oswa madanm lan ankò oswa konjwen ou te abize 

w, ou kapab ranpli Fòmilè I-751 an poukont ou. Ou kapab ranpli Fòmilè 

I-751 an pou kont ou, si depòtasyon de peyi Etazini t ap lakoz gwo difikilte 

pou ou. Si ou pap aplike ansanm ak konjwen ou, ou kapab ranpli Fòmilè 

I-751 an nenpòt lè apre ou vin yon rezidan pèmanan kondisyonèl. 

Fason pou w ranpli Fòmilè I-751 an ak Fòmilè I-829 USCIS la

Kiyès: Rezidan pèmanan kondisyonèl (RK)

Poukisa: Estati rezidan pèmanan kondisyonèl la ekspire 2 zan aprè dat ou te vin yon RK.

Kilè: Rezidan pèmanan kondisyonèl k ap fè demann ansanm ak konjwen li dwe ranpli Fòmilè I-751 an. Imigran 

Envestisè yo dwe ranpli Fòmilè I-829. Yo dwe ranpli toulede fòmilè sa yo nan yon delè 90 jou avan stati rezidan 

kondisyonèl la ekspire. Dat ekspirasyon an ekri sou kat rezidans pèmanan w lan.

Kote w ap jwenn fòmilè a: Ou kapab jwenn fòmilè a sou www.uscis.gov oswa lè ou rele Telefòn Fòmilè USCIS lan 

nan 1-800-870-3676.

Kote pou w voye fòmilè a: Voye li nan yon Sant Sèvis USCIS. Adrès Sant Sèvis yo nan enstriksyon yo bay pou 

fòmilè a.

Konbyen sa koute: Ou dwe peye yon frè pou w voye Fòmilè I-751 an oswa Fòmilè I-829 la. Anvan ou voye Fòmilè a, 

tcheke dènye pri aplikasyon USCIS yo sou www.uscis.gov/fees. 

Si ou ranpli Fòmilè I-751 an oswa Fòmilè I-829 la alè, nòmalman USCIS pral voye yon avi ba ou k ap pwolonje stati 

RK w la pou 12 mwa. Pandan tan sa a, USCIS pral analize fòmilè w la.
21

Jwenn asistans legal

Si w bezwen èd nan zafè imigrasyon, ou kapab itilize sèvis yon avoka 

imigrasyon ki gen lisans. Ou kapab tcheke asosyasyon bawo nan zòn ou pou 

ede w jwenn yon avoka ki kalifye.

Gen eta ki sètifye espesyalis nan lwa imigrasyon. 

Avoka sa yo pase tès pou pwouve yo gen konesans 

espesyal nan lwa imigrasyon. Men eta ki bay lis 

espesyalis sètifye sou sit wèb bawo eta yo: Kalifòni, 

Florid, Carolin di Nò ak Texas. Kèk Remak: Se 

responsabilite w pou w konnen si w ap pran yon 

avoka. USCIS pa andose oswa rekòmande okenn 

avoka an patikilye.

Kenbe plizyè kopi tout fòmilè ou voye bay USCIS ak lòt biwo gouvènman an. Voye 

kopi, pa voye dokiman orijinal. Kèk fwa Fòmilè yo konn pèdi, kidonk kenbe kopi 

kapab ede evite pwoblèm. 

TI 

KONSÈY

Si w se yon viktim abi nan fanmi w 

Si ou se yon viktim abi nan fanmi w, ou kapab jwenn èd lè ou rele Telefòn Nasyonal pou Vyolans nan Kay nan 

1-800-799-7233 oswa 1-800-787-3224 (pou moun ki gen pwoblèm tande). Gen èd nan lang espayòl ak lòt lang.

Lwa sou Vyolans Kont Fanm lan (The Violence Against Women Act) pèmèt konjwen ak timoun sitwayen ameriken ak 

rezidan pèmanan ki sibi abi pou yo fè petisyon poutèt yo, oswa ranpli pwòp petisyon yo poukont yo pou vin rezidan 

pèmanan. Ale sou www.uscis.gov oswa rele Telefòn Nasyonal pou Vyolans nan Kay la pou plis enfòmasyon.
22

Si ou bezwen èd legal sou yon zafè imigrasyon, men ou pa gen ase lajan pou 

w pran yon avoka, genyen kèk opsyon asistans ki pa chè oswa ki gratis. Ou 

kapab mande asistans nan youn nan adrès ann apre yo:

● Yon òganizasyon ki rekoni: Komisyon pou Jije Ka Imigrasyon (Board 

of Immigration Appeals, BIA). Pou yo rekonèt yon òganizasyon, li 

dwe genyen ase konesans ak eksperyans pou bay imigran yo sèvis. Yon 

òganizasyon rekoni kapab chaje oswa aksepte sèlman ti kras frè pou sèvis 

sa yo. Pou w jwenn yon lis òganizasyon BIA rekonèt yo, ale sou 

www.justice.gov/eoir/recognition-accreditation-roster-reports. 

● Yon reprezantan akredite: Se moun ki gen koneksyon ak òganizasyon BIA 

rekonèt yo. Reprezantan sa yo kapab mande oswa aksepte sèlman ti kras frè 

pou sèvis yo. Pou jwenn yon lis ajan kalifye BIA yo, ale sou 

www.justice.gov/eoir/recognition-accreditation-roster-reports. 

● Yon reprezantan kalifye: Se moun ki bay sèvis gratis. Reprezantan sa yo 

oblije gen konesans sou lwa imigrasyon ak règleman tribinal yo. Pami 

reprezantan kalifye yo genyen etidyan ak moun ki diplome nan lekòl dwa 

ki gen bon repitasyon e ki gen afilyasyon pèsonèl oswa pwofesyonèl avèk 

ou (fanmi, vwazen, manb relijye, kòlèg travay oswa zanmi).

● Founisè sèvis legal gratis: Depatman Jistis la gen yon lis founisè sèvis legal 

gratis rekoni pou moun ki nan jijman imigrasyon. Sa se yon lis avoka ak 

òganizasyon ki kapab aksepte reprezante imigran nan jijman devan tribinal 

imigrasyon. Avoka ak òganizasyon ki nan lis la aksepte ede imigran pro 

bono oswa benevòlman (san kòb) sèlman nan jijman imigrasyon. Kèk 

ladan yo gen dwa pa kapab ede w ak dosye ki pa nan tribinal, tankou 

petisyon pou viza, natiralizasyon, elatriye. W ap jwenn lis la sou 

www.justice.gov/eoir/free-legal-services-providers. 

● Pwogram Pro Bono: Anjeneral, w ap jwenn lis òganizasyon ak reprezantan 

benevòl yo nan chak biwo lokal USCIS.

Pou w jwenn plis enfòmasyon sou fason pou jwenn sèvis legal, tanpri vizite 

www.uscis.gov/legaladvice. 

Fè atansyon ak magouy nan imigrasyon

Anpil pwofesyonèl imigrasyon se moun kalifye ak onèt, e yo kapab bay 

imigran bon sèvis, sepandan, gen moun ki abize imigran.
23

Anvan ou deside pou w resevwa èd nan zafè imigrasyon, e anvan ou peye 

okenn lajan, ou dwe fè kèk rechèch pou w kapab pran bon desizyon sou ki 

kalite èd legal ou bezwen. Pwoteje tèt ou pou w pa vin yon viktim magouy 

nan zafè imigrasyon.

Bagay enpòtan pou w sonje:

● Pa gen okenn òganizasyon prive oswa moun k ap bay èd ak zafè imigrasyon 

ki gen yon koneksyon espesyal ak USCIS. Poze kesyon konsènan moun ki 

fè pwomès ki parèt twò bèl oswa ki di yo genyen yon relasyon espesyal ak 

USCIS. Pa kwè moun ki garanti w rezilta oswa ki di w yo pral fè pwosesis 

la mache pi vit. Si ou pa kalifye pou yon avantaj pou imigran, menm si ou 

genyen yon avoka oswa yon konsiltan nan zafè 

imigrasyon, sa pa pral chanje sitiyasyon an. 

● Gen kèk konsiltan, ajans vwayaj, biwo byen 

imobilye (“real estate”), ak moun yo rele 

“notè piblik” ki bay sèvis imigrasyon. Asire ou 

poze kesyon sou kalifikasyon yo e mande pou 

w wè kopi lèt akreditasyon BIA yo oswa yon sètifika bawo avoka. Kèk moun 

ki di yo kalifye pou bay sèvis legal pa kalifye tout bon vre. Moun sa yo ka fè 

erè ki kapab riske stati imigrasyon w lan epi ba ou gwo pwoblèm.

● Si w itilize yon konsiltan nan zafè imigrasyon oswa yon avoka, fè yon 

kontra alekri. Kontra a dwe nan lang anglè ak nan lang natif natal ou (si 

anglè se pa lang natif natal ou). Tout sèvis yo pral ba ou yo dwe ekri nan 

kontra a ansanm ak pri sèvis yo pral koute. Mande pou kèk referans avan ou 

siyen kontra a.

● Eseye evite peye lajan kach pou sèvis yo. Asire w ou genyen resi pou lajan w 

peye a. Asire w ou kenbe tout dokiman orijinal ou yo.

● Pa janm siyen yon fòmilè oswa yon aplikasyon ki vid. Asire w ou konprann 

sa w ap siyen an. 

Pou w jwenn plis enfòmasyon sou fason pou w pwoteje tèt pou w pa viktim 

magouy nan imigrasyon, vizite www.uscis.gov/avoidscams. 

Mande èd si yon konsiltan imigrasyon twonpe ou. Rele pwokirè jeneral eta 

oswa lokalite distri w la, depatman zafè konsomatè, oswa depatman lapolis 

lokal la. Ou kapab kontakte tou Komisyon Komès Federal la (Federal Trade 

Commission) pou w rapòte pratik lwa imigrasyon entèdi sou sit 

www.ftccomplaintassistant.gov. 
24

Konsekans aksyon kriminèl pou rezidan 

pèmanan 

Peyi Etazini se yon sosyete ki respekte lalwa. Rezidan pèmanan nan Etazini dwe respekte tout lwa yo. Si 

w se yon rezidan pèmanan e ou mele nan oswa ou koupab yon krim Ozetazini, ou kapab genyen gwo 

pwoblèm. Yo kapab mete w deyò nan peyi a, anpeche w rerantre Ozetazini si w kite peyi a, si w pèdi 

estati rezidans pèmanans w lan e, nan sèten ka, si w pèdi kalifikasyon pou w vin sitwayen ameriken. 

Men kèk egzanp krim ki kapab afekte estati rezidans 

pèmanan ou lan:

● Yon krim yo defini antanke yon deli grav, tankou 

krim vyolans ki se deli avèk yon santans prizon 

pou yon ane;

● Asasinay;

● Vyòl;

● Zak agresyon seksyèl sou yon timoun;

● Trafik ilegal dwòg, zam afe, oswa trafik moun; e

● Yon krim konpòtman imoral ki se jeneralman 

yon krim ki fèt ak entansyon pou vòlè oswa fè fwod, yon krim kote yo fè atak fizik oswa menas, yon 

krim kote konpòtman danjere koze blesi fizik grav, oswa yon krim seksyèl.

Genyen konsekans grav tou pou ou antanke yon rezidan pèmanan si ou:

● Bay manti pou w resevwa benefis imigrasyon pou ou menm oswa pou yon lòt moun;

● Di ou se yon sitwayen ameriken alòske se pa vre;

● Vote nan eleksyon federal oswa eleksyon eta a oswa lokal ki rezève pou sitwayen ameriken sèlman;

● Se yon tafyatè oswa yon moun ki sou oswa ki itilize dwòg ilegal prèske tout tan;

● Marye avèk plis pase yon moun an menm tan;
25

● Pa okipe fanmi w oswa pa peye pansyon alimantè pou timoun oswa pou 

konjwen w jan lalwa mande pou fè sa;

● Yo arete w pou vyolans nan kay (vyolans nan kay se lè yon moun atake 

oswa asele yon manm fanmi, sa gen ladan l vyolasyon yon òdonans 

pwoteksyon de yon jij);

● Bay manti oswa prezante fo dokiman pou jwenn benefis piblik oswa vòlè 

yon ajans gouvènman;

● Pa ranpli deklarasyon enpo sou revni lè w gen pou fè l;

● Fè ekspre pa anrejistre nan Sèvis Selektif la si w se yon gason ki gen ant 18 

a 26 zan; e

● Ede yon lòt moun ki pa sitwayen oswa resòtisan ameriken pou l antre 

Ozetazini nan fason ilegal menm si moun sa a se yon fanmi pwòch e 

menm si yo pap peye w pou sa.

Si ou komèt oswa yo kondane w pou yon krim, anvan ou aplike pou yon 

benefis imigrasyon ou dwe pale ansanm ak yon avoka imigrasyon ki gen bon 

repitasyon oswa yon òganizasyon kominotè ki bay imigran sèvis legal. Gade 

page 21 an pou enfòmasyon sou fason pou w jwenn asistans legal.
26
27

Etabli w Ozetazini

Seksyon sa bay enfòmasyon ki kapab ede w adapte w ak lavi Ozetazini. Ou pral aprann ki jan pou w gen 

yon nimewo Sekirite Sosyal, jwenn yon kote pou w viv, jwenn gadri pou timoun e deplase Ozetazini. 
28

Jwenn yon nimewo Sekirite Sosyal

Antanke rezidan pèmanan, ou kalifye pou w resevwa yon nimewo Sekirite 

Sosyal ki se yon nimewo gouvènman ameriken an ba ou. Li ede gouvènman 

an gen kontwòl sou revni w yo ak avantaj ou kapab resevwa yo. Nimewo 

Sekirite Sosyal ou sèvi tou nan enstitisyon finans ak 

lòt ajans, tankou lekòl, pou idantifye w. Yo kapab 

mande pou nimewo Sekirite Sosyal ou lè w ap lwe 

yon apatman oswa achte yon kay.

Sekirite Sosyal se yon pwogram gouvènman 

ameriken ki ofri benefis pou kèk anplwaye retrete 

ak fanmi yo, kèk anplwaye andikape ak fanmi yo, ak 

sèten manm fanmi anplwaye ki mouri. Depatman 

gouvènman an ki anchaj Sekirite Sosyal la rele 

Administrasyon Sekirite Sosyal (SSA, sig anglè a). 

Men sa w kapab fè pou w jwenn biwo Sekirite 

Sosyal pi prè w la:

● Gade sou sit wèb SSA a, www.socialsecurity.gov. Pou lang espayòl, ale sou 

www.segurosocial.gov/espanol. Sit wèb la gen enfòmasyon limite tou 

nan plizyè lòt lang.

● Rele 1-800-772-1213 oswa 1-800-325-0778 (pou moun ki gen pwoblèm 

tande) ant 7 è a.m. a 7 è p.m. Yo ofri sèvis entèprèt gratis.

Si ou pa pale anglè

Biwo Sekirite Sosyal la kapab ba w yon entèprèt gratis pou li sa ede w aplike pou yon 

nimewo Sekirite Sosyal. Lè w rele biwo Sekirite Sosyal la, di moun ki reponn telefòn 

lan ou pa pale anglè. Y ap jwenn yon entèprèt pou ede w. Ou kapab jwenn asistans 

yon entèprèt tou lè ou vizite biwo Sekirite Sosyal la.

Sit wèb Administrasyon Sekirite Sosyal la gen enfòmasyon itil pou moun ki vini 

Ozetazini pou premye fwa. Seksyon “Other Languages” (“Lòt lang”) nan sit wèb la gen 

enfòmasyon sou Sekirite Sosyal nan plizyè lang. Ale sou www.socialsecurity.gov; pou espayòl, ale sou 

www.segurosocial.gov/espanol. 
29

Ou pa bezwen ranpli yon aplikasyon oswa ale nan yon biwo Sekirite Sosyal 

pou w jwenn yon nimewo Sekirite Sosyal, si tout kondisyon ann apre yo 

valab pou ou:

● Ou te mande pou yon nimewo oswa kat Sekirite Sosyal lè w te aplike pou 

yon viza imigran;

● Ou te aplike pou yon viza imigran ann oktòb 2002 oswa apre; e

● Ou te deja genyen 18 tan oswa plis lè w te vin Etazini.

Nan sitiyasyon sa a, Depatman Eta ak Depatman Sekirite Enteryè (Departments 

of State and Homeland Security) te voye enfòmasyon nesesè yo bay 

Administrasyon Sekirite Sosyal la (SSA) pou l kapab ba ou yon nimewo 

Sekirite Sosyal. Administrasyon Sekirite Sosyal la pral ba ou yon nimewo 

Sekirite Sosyal pou ou epi l ap voye kat Sekirite Sosyal ou an nan menm adrès 

postal ou a Ozetazini kote USCIS voye Kat Rezidans Pèmanan w lan. Ou ta dwe 

resevwa kat Sekirite Sosyal ou nan apeprè twa semèn apre ou rive Ozetazini. Si 

w pa resevwa kat ou a nan twa semèn apre w rive Ozetazini, kontakte SSA san 

pèdi tan. Epitou, kontakte SSA si w chanje adrès postal ou apre ou rive men 

avan ou resevwa kat Sekirite Sosyal ou. 

Ou dwe ale nan yon biwo Sekirite Sosyal pou jwenn yon nimewo Sekirite 

Sosyal si youn nan kondisyon ann apre yo valab pou ou:

● Ou pa t mande yon nimewo Sekirite Sosyal oswa yon kat lè w te aplike pou 

yon viza imigran; 

● Ou te aplike pou viza imigran w lan avan oktòb 2002; oswa

● Ou potko gen 18 tan lè ou te vini Etazini.

Yon reprezantan Sekirite Sosyal pral ede w aplike pou yon nimewo Sekirite 

Sosyal. Pote dokiman ann apre yo avèk ou lè w al aplike nan biwo Sekirite 

Sosyal la:

● Yon batistè oswa yon lòt dokiman tankou paspò w ki montre kilè ak ki kote 

ou te fèt.

● Yon dokiman ki montre stati ou kòm imigran, ak tout otorizasyon w pou 

travay Ozetazini. Dokiman sa a kapab Kat Rezidans Pèmanan w oswa paspò 

w ki gen yon so imigrasyon oswa yon etikèt viza.

W ap resevwa nimewo Sekirite Sosyal ou pa lapòs. Ou sipoze resevwa kat 

Sekirite Sosyal ou nan apeprè de semèn apre Administrasyon Sekirite Sosyal la 

fin resevwa tout dokiman nesesè pou aplikasyon w lan. Si SSA bezwen verifye 

dokiman w yo, sa kapab pran plis tan pou resevwa nimewo Sekirite Sosyal ou.
30

Jwenn yon kote pou w rete

Ou kapab chwazi ki kote ou vle rete Ozetazini. Anpil moun rete ak zanmi 

oswa ak fanmi yo lè yo fèk vini. Lòt moun al abite nan pwòp kay yo. 

Ozetazini, pi fò moun depanse apeprè 25 pousan salè yo pou peye kay. Men 

kèk nan opsyon lojman ou ka konsidere.

Lwe yon kay

Gen kay ak apatman pou lwe. Gen plizyè fason pou jwenn kay ak apatman sa yo:

● Chèche afich sou bilding ki ekri “Apartment Available” (“Gen 

apatman disponib”) oswa “For Rent” (“Kay pou lwe”).

● Mande zanmi, fanmi ak konpayon travay si yo konnen kote ki 

gen kay pou lwe.

● Chèche afich “For Rent” (“Kay pou lwe”) nan espas piblik, 

tankou tablo afichaj nan bibliyotèk, episri ak sant kominotè zòn 

ou an. 

● Chèche kote ki disponib pou lwe sou entènèt. Si ou pa gen yon 

òdinatè lakay ou, ou kapab itilize youn nan bibliyotèk piblik nan 

zòn ou.

● Gade nan paj jón ànyè telefònik anba “Property Management” 

(Jesyon Imobilye). Yo se konpayi ki lwe kay ak apatman. Konpayi 

sa yo ka mande w peye yon frè pou yo ede w chèche yon kay.

● Gade nan seksyon “Anons” (“Classifieds”) nan jounal. Chèche 

paj ki gen lis “Apatman pou lwe” (“Apartments for Rent”) ak 

“Kay pou lwe” (“Homes for Rent”). Y ap gen enfòmasyon sou 

lokasyon kay ak apatman.

● Rele yon ajan imobilye ki travay nan zòn ou an.

Rele 311 pou w jwenn enfòmasyon sou sèvis minisipal 

Nan anpil vil ou kapab rele 311 pou jwenn sèvis piblik pou sitiyasyon ki pa ijan. Pa 

egzanp, ou ka rele 311 pou poze yon kesyon sou ranmasaj fatra oswa pou mande pou 

yo repare twotwa w. Kèk kote pa ofri sevis 311. Rele otorite minisipal ou pou w wè si 

gen 311 nan zòn lakay ou.
31

Men sa pou w atann lè w lwe yon kay

Seksyon sa prezante diferan etap ou kapab gen pou franchi avan w pran 

lojman nan nouvo kay ou. Pou jwenn plis enfòmasyon, ale sou www.hud.gov 

oswa pou espayòl, ale sou www.espanol.hud.gov. 

Aplikasyon pou lwe kay: Moun ki lwe yon kay rele 

lokatè. Antanke lokatè, swa ou lwe kay la nan men 

mèt kay la (pwopriyetè kay la) oswa atravè manadjè 

pwopriyete a (yon moun ki responsab pwopriyete 

a). Yon mèt kay oswa manadjè pwopriyete kapab 

mande pou w ranpli yon demann lokasyon, k ap 

verifye si w gen lajan pou peye lwaye a.

Fòmilè an kapab mande pou w bay nimewo Sekirite 

Sosyal ou ak prèv ki montre w ap travay. Ou kapab 

itilize Kat Rezidans Pèmanan ou si w poko genyen 

yon nimewo Sekirite Sosyal, oswa ou kapab montre 

yon souch chèk ou touche nan travay ou ki pwouve 

w ap travay. Yo kapab mande pou w peye yon frè 

minim pou aplikasyon an tou. 

Si ou poko ap travay, ou kapab bezwen yon lòt moun siyen kontra lokasyon an 

ansanm ak ou. Moun sa a rele yon ko-siyatè. Si w pa kapab peye lwaye a, kosiyatè a ap responsab pou l peye l. 

Siyen yon afèmaj: Ou siyen yon kontra lokasyon oswa afèmaj si mèt kay la 

dakò pou l lwe ou. Yon afèmaj se yon dokiman legal. Lè ou siyen yon afèmaj, 

ou aksepte pou w peye lwaye w alè e pou w rete nan kay la pou yon tan byen 

detèmine. Pifò afèmaj fèt pou yon ane. Ou kapab jwenn kay tou pou peryòd 

ki pi kout pase sa, tankou pou yon mwa. Ou kapab gen pou peye plis lajan 

pou yon afèmaj pou yon ti bout tan. 

Lè ou siyen yon afèmaj, ou aksepte pou kenbe kay la pwòp e nan bon eta. Si 

ou andomaje kay ou lwe a, yo gen dwa fè w peye anplis pou sa. Afèmaj la gen 

dwa ekri kantite moun ki kapab rete nan kay la tou.

Peye yon depo kòm garanti: An jeneral lokatè peye yon depo sekirite anvan 

yo rantre nan kay la. Dabitid depo sa a reprezante yon mwa lwaye. Yo pral 

remèt ou depo sa a si lè w demenaje, ou kite kay la pwòp e nan bon eta. Si 

se pa sa, mèt kay la kapab kenbe yon pati oswa tout depo a pou li peye pou 

netwayaj e pou l fè kèk reparasyon.
32

Avan ou rantre nan kay la oswa apatman an, se pou w fè yon enspeksyon. Fè 

mèt kay la konnen si ou jwenn nenpòt pwoblèm. Pale ak mèt kay la avan ou 

kite kay la pou konnen ki reparasyon oswa netwayaj ki bezwen fèt pou yo ka 

remèt ou tout depo garanti w la.

Peye lòt frè lokasyon: Nan sèten kay oswa apatman, kòb lwaye a gen ladan l 

lajan pou peye pou sèvis piblik (gaz, kouran, chofaj, dlo ak ranmasaj fatra). 

Pou lòt lokasyon, ou dwe peye depans sa yo apa. Lè w ap chèche lojman, 

mande mèt kay la si kòb lwaye a kouvri sèten sèvis piblik. Si sèvis piblik yo 

rantre nan lwaye a, asire w enfòmasyon sa yo nan kontra w la avan w siyen l. 

Si sèvis piblik pa rantre nan lwaye a, chèche konnen konbyen yo pral koute 

avan w siyen kontra a. Depans pou sèten sèvis piblik ap koute plis pandan 

sezon ete (pou klimatizasyon) oswa pandan sezon ivè (pou chofaj). Gen 

asirans pou lokatè yo rele pafwa asirans lokatè. Asirans lan pwoteje byen 

pèsonèl, ofri pwoteksyon responsabilite, e l kapab kouvri lòt depans pou viv si 

kay w ap lwe a kraze oswa sibi domaj.

Soti nan yon afèmaj: Lè w soti nan yon kontra lokasyon sa rele “tèmine yon 

afèmaj.” Si w bezwen tèmine yon afèmaj avan dat li sipoze fini an, ou kapab 

gen pou w peye lwaye chak mwa jouk ou rive nan dat limit afèmaj lan, menm 

si ou pap rete nan kay la. Ou kapab pèdi depo sekirite w la tou si ou kite avan 

dat limit afèmaj la. Anvan w kite kay la, bay mèt kay la yon avi pa ekri pou 

di l ou pare pou w kite. Pifò mèt kay egzije yon avi omwen 30 jou avan ou 

kite. Avan w siyen afèmaj la, asire w ou konprann kondisyon l yo e mande 

konbyen jou alavans ou dwe enfòme mèt kay la avan w kite.

Diskite kesyon reparasyon kay la ak mèt kay ou a

Mèt kay yo dwe kenbe kay oswa apatman w ap lwe a nan bon eta ak nan sekirite. Si kay la bezwen reparasyon:

● Premyèman, pale ak pwopriyetè w la. Fè l konnen pwoblèm ki pou rezoud la. Si mèt kay ou a pa reponn, ekri l yon 

lèt pou w pale l de pwoblèm lan. Kenbe yon kopi lèt la pou ou. 

● Si mèt kay la kontinye pa reponn demann ou an, rele Biwo Lojman nan zòn lakay ou a. Majorite gouvènman 

minisipal oswa lokal yo gen moun ki fè enspeksyon nan kay yo pou verifye si gen pwoblèm. Mande Biwo Lojman an 

pou yo voye yon enspektè vizite kay ou a. Montre enspektè a pwoblem lan. 

● Si alafen, mèt kay la pa rezoud pwoblèm yo, donk ou kapab an mezi pou w pote yon plent legal kont li. 
33

Konnen dwa w: diskriminasyon nan zafè lojman entèdi 

Mèt kay pa gen dwa refize lwe w akòz ki moun ou ye. Se yon vyolasyon lalwa pou mèt kay yo rejte w akòz:

● ras oswa koulè po w;

● peyi kote w soti;

● relijyon w;

● sèks ou;

● yon andikap; oswa 

● estati fanmi w.

Si w santi yo te refize lwe w yon kay poutèt youn nan rezon sa yo, kontakte Depatman Lojman ak Devlopman Iben 

Ameriken an (HUD) pa telefòn nan 1-800-669-9777 oswa 1-800-927-9275 (pou moun ki gen pwoblèm tande). Ou 

kapab depoze yon plent tou nan seksyon “Fair Housing” (“Lojman Ekitab”) nan www.hud.gov la. Gen enfòmasyon nan 

plizyè lang. 

Si w demenaje, ou dwe avèti biwo lapòs ameriken an pou yo voye kourye w yo 

nan nouvo adrès la. Pou w chanje adrès ou sou entènèt, ale sou www.usps.com/

umove oswa vizite biwo lapòs zòn ou an. E pa bliye ranpli Fòmilè AR-11, Chanjman 

Adrès la, voye l bay USCIS. Gade page 19 pou w jwenn plis esplikasyon.

TI 

KONSÈY

Achte yon kay

Pou anpil moun, achte yon kay reprezante yon pati nan rèv ameriken an. Gen 

anpil avantaj nan posede yon kay men sa vle di anpil responsabilite tou. 

Ajan imobilye kapab ede w jwenn yon kay pou w achte. Mande zanmi oswa 

kòlèg travay ou si yo kapab rekòmande w yon ajan imobilye, oswa rele yon ajans 

imobilye nan zòn lan pou w jwenn non yon ajan. Mande pou yon ajan ki konn 

zòn kote ou vle achte kay la. Gen anpil fason pou w chèche yon ajan imobilye, 

tankou chèche sou entènèt, chèche ajan imobilye nan seksyon “Classifieds” 

(“Anons”) nan jounal oswa chèche afich “For sale”(“Pou vann”) nan katye ou 

renmen yo. 
34

Pifò moun bezwen fè yon prè nan bank pou peye yon kay. Sa rele yon ipotèk 

(“mortgage” ann anglè). Ou kapab jwenn yon ipotèk nan yon bank lokal 

oswa nan yon konpayi ki fè ipotèk. Lè ou gen pou w fè yon ipotèk 

sa vle di ou prete lajan nan yon to enterè byen spesifik e pou 

yon peryòd tan byen spesifik. 

Enterè ou peye sou ipotèk ou a kapab soti nan 

deklarasyon enpo sou revni federal ou an.

Li nesesè tou pou w achte yon asirans pou mèt kay 

pou ede w peye pou nenpòt domaj ki ta rive kay la. 

Dabitid asirans kouvri domaj ki fèt akòz move tan, 

dife oswa vòl. Ou ap gen pou w peye enpo lokatif 

sou valè kay la tou.

Yon ajan imobilye oswa yon avoka ki okipe zafè 

imobilye kapab ede w jwenn yon ipotèk ak yon 

asirans. Li kapab ede w ranpli fòmilè pou w achte kay la 

tou. Yon ajan imobilye pa dwe chaje w yon frè pou w achte 

yon kay, men ou kapab peye yon frè pou yon avoka nan zafè 

imobilye ede w ranpli fòmilè yo. W ap gen pou w peye frè pou w 

pran ipotèk ou a e pou w anrejistre fòmilè legal yo nan eta a. Frè sa yo rele 

frè siyati tranzaksyon an. Se pou ajan imobilye la oswa bank oswa konpayi k 

ap fè ipotèk la di w konbyen kòb frè sa yo ap ye avan menm ou siyen fòmilè 

acha final pou kay la. Pou w jwenn èd pou chèche yon ajan imobilye, pou w 

jwenn yon prè, ak pou w chwazi yon asirans, vizite seksyon “Buying a Home” 

(“Achte yon kay”) nan www.hud.gov. 

Pwoteje tèt ou kont fwod nan prè ak kont konpayi k ap prete lajan ki chaje w gwo 

to enterè sou ipotèk. Kèk konpayi k ap prete lajan eseye eksplwate w, tankou yo 

chaje w plis lajan paske ou fèk rive nan peyi a. Gen lwa ki pwoteje kont fwòd, 

depans ki pa nesesè, ak diskriminasyon ki fèt lè yon moun ap achte yon kay. Pou 

w jwenn plis enfòmasyon sou fwod nan prè lajan ak konsèy pou anpeche sa, vizite 

seksyon “Buying a Home” (“Achte yon kay”) nan www.hud.gov. 

TI 

KONSÈY
35

Enfòmasyon siplemantè sou achte oswa lwe yon kay

Vizite seksyon “Buying a Home” (“Achte yon kay”) sou sit wèb Depatman Lojman ak Devlopman Iben Ameriken an 

(HUD) sou www.hud.gov. Ou kapab pale tou ak yon konseye nan zafè lojman nan nimewo telefòn 1-800-569-4287. 

Yo bay enfòmasyon nan lang anglè ak nan lang espayòl.

Pou jwenn lòt resous itil, vizite sit wèb Sant Enfomasyon Sitwayen Federal la nan http://publications.usa.gov. 

Chèche yon travay

Gen plizyè fason pou w chèche yon travay Ozetazini. Pou w ogmante chans 

ou pou w jwenn yon travay, ou kapab:

● Mande zanmi, vwazen, fanmi oswa lòt moun nan kominote w la 

enfòmasyon sou travay k ap chèche moun oswa bon kote pou travay. 

● Chèche travay sou Entènèt la. Si w ap itilize yon òdinatè nan bibliyotèk ou 

a, mande anpwlaye bibliyotèk la pou l ede w kòmanse pwosesis la. 

● Chèche siy ki make “Help Wanted” (“Nou bezwen èd”) ki sou vit biznis 

lokal yo.

● Ale nan biwo travay oswa biwo resous imèn pou biznis ki nan zòn ou an 

pou mande si y ap chèche moun pou travay.

● Vizite ajans kominotè ki ede imigran jwenn travay oswa ki ede yo jwenn 

pwogram fòmasyon pou travay.

● Gade sou tablo afich ki nan bibliyotèk, makèt, ak sant kominotè lokal yo 

pou avi sou travay k ap chèche moun. 

● Tcheke depatman sèvis travay ki nan eta oswa lokalite w la.

● Gade nan seksyon “Classifieds” (“Anons”) ki nan paj “Employment” 

(“Travay”) nan jounal.
36

Aplike pou yon travay

Pifò patwon yo ap mande w pou ranpli yon aplikasyon pou travay. Se yon fòm 

ki gen kesyon sou adrès, fòmasyon akademik ak esperyans travay ou genyen. 

Yo gen dwa mande w tou pou bay enfòmasyon sou moun ou te travay ak yo 

avan ki kapab rekòmande w. Yo rele moun sa yo referans, e patwon an kapab 

vle rele yo pou poze yo kèk kesyon sou ou.

Ou kapab bezwen prepare yon rezime (curriculum vitae) ki gen lis esperyans 

travay ou. Yon rezime bay patwon w enfòmasyon sou ansyen travay ou te 

genyen, sou fòmasyon akademik ou oswa fòmasyon ou te resevwa e sou 

aptitid ou genyen nan travay. Lè w aplike pou yon 

djòb, pote rezime w avèk ou.

Yon bon rezime:

● Gen non w, adrès ou, nimewo telefòn ou ak imel 

ou;

● Gen yon lis ansyen travay ou ak dat lè w t ap 

travay yo;

● Montre nivo fòmasyon akademik ou;

● Montre nenpòt aptitid espesyal ou genyen; e

● Fasil pou li epi pa gen okenn erè.

Tcheke ajans sèvis kominotè lokal yo pou w wè si yo kapab ede w prepare yon 

rezime. Biznis prive kapab ede ak sa tou, men petèt y ap chaje w yon frè. Pou 

plis enfòmasyon sou aplikasyon pou yon djòb, vizite www.careeronestop.org. 

Pandan w ap chèche travay, ou ka kontre ak fo anons travay. Se vre anpil 

enstitisyon k ap ede chèche travay legal e yo itil, gen lòt tou ki bay manti sou sèvis 

yo ofri, ki fè pwomosyon òf travay ki pa egziste oswa ki deja pase oswa chaje w 

yon frè men wotè alavans pou sèvis ki pap menm abouti nan yon djòb. Pou w 

jwenn plis enfòmasyon, vizite www.ftc.gov/jobscams. 

TI 

KONSÈY
37

Kisa benefis yo ye?

Anplis de salè w, gen kèk patwon ki ofri lòt benefis nan travay. Avantaj yo ka gen ladan yo:

● Swen medikal

● Swen dantè

● Swen pou je

● Asirans vi

● Yon plan retrèt

Patwon yo kapab peye yon pati oswa tout frè benefis sa yo. Si yo ba w yon djòb, mande ki benefis patwon an bay 

anplwaye.

Entèvyou pou travay la

Patwon yo kapab vle rankontre avèk ou pou pale de travay la. Yo pral poze 

w kesyon sou eksperyans travay ou ak sou konpetans ou. Pou ede w pare 

pou entèvyou a, ou kapab pratike reponn kesyon sou ansyen travay ou yo ak 

konpetans ou genyen yo ak yon zanmi oswa ak yon manm fanmi w. Ou kapab 

poze patwon an kesyon tou nan fen entevyou a. Se yon bon okazyon pou w 

gen enfòmasyon sou djòb la.

Li ta bon pou w mande:

● Kòman w ta ka dekri yon jounen nòmal nan pozisyon sa?

● Kijan m ap pran fòmasyon oswa rantre nan djòb la?

● Ki plas djòb sa nan òganizasyon an?

● Kòman w ta ka dekri anviwónman travay la?

● Ki sa w wè ki bon ak sa k difisil nan pozisyon sa?

Pandan entevyou a, yon patwon kapab poze w anpil kesyon, men patwon 

pa otorize poze sèten kesyon. Pèsòn pa gen dwa poze w kesyon sou ras 

ou, koulè po w, sèks ou, eta sivil ou, relijyon w, peyi orijin ou, laj ou oswa 

nenpòt andikap ou ta ka genyen. Pou w jwenn plis enfòmasyon sou pwosesis 

entèvyou pou travay la, vizite www.dol.gov. 
38

Konnen dwa w: Lalwa federal pwoteje anplwaye

Peyi Etazini gen lwa federal ki entèdi patwon fè diskriminasyon kont moun k ap chèche travay epi ki pwoteje kont 

reprezay ak lòt fòm diskriminasyon nan travay la. 

● Lwa sou Dwa Sivil yo entèdi diskriminasyon sou baz ras, koulè, relijyon, peyi kote w fèt, sèks oswa gwosès.

● Lwa sou Diskriminasyon Laj nan Travay entèdi diskriminasyon sou baz laj.

● Lwa sou Ameriken ki Andikape ak Lwa sou Reyablitasyon entèdi diskriminasyon paske yon moun gen yon andikap.

● Lwa sou Salè Egal Ego a entèdi diskriminasyon sou baz sèks ou.

● Lwa pou Pa Gen Diskriminasyon Jenetik la entèdi diskriminasyon sou baz enfòmasyon jenetik. 

Pou w jwenn plis enfòmasyon sou pwoteksyon sa yo, vizite sit wèb Komisyon Opòtinite Travay Egal Ameriken an (U.S. 

Equal Employment Opportunity Commission) nan www.eeoc.gov oswa rele 1-800-669-4000 ak 1-800-669-6820 

(pou moun ki gen pwoblèm tande). 

Gen lòt lwa ki ede kenbe sekirite nan espas travay yo, ofri jou konje nan ka ijans familyal oswa ijans medikal epi ki 

ofri lajan pandan yon tan ke ou nan chomaj. Vizite sit wèb Depatman Travay Ameriken an nan www.dol.gov pou jwenn 

plis enfòmasyon sou dwa anplwaye.

Mete sou sa, lalwa federal pwoteje anplwaye kont diskriminasyon sou baz peyi w soti oswa stati sitwayènte w. Pou 

jwenn plis enfòmasyon sou pwoteksyon sa yo, rele Biwo Depatman Jistis pou Konsèy Espesyal ki gen Rapò ak Pratik 

Imigrasyon ki legal nan Travay nan 1-800-255-7688 oswa 1-800-237-2515 (pou moun ki gen pwoblèm tande). 

Si ou pa pale anglè, gen entèprèt ki la pou ede w. Pou jwenn plis enfòmasyon, vizite www.justice.gov/crt/osc. 

Kisa pou w atann ou lè yo ba w travay la

Lè w ale nan nouvo travay la pou premye fwa, yo pral mande pou w ranpli kèk 

fòmilè. Tankou:

● Fòmilè I-9, Verifikasyon sou Kalifikasyon pou Travay: Dapre lalwa, 

patwon an dwe tcheke pou wè si tout nouvo anplwaye yo kalifye pou 

travay Ozetazini. Premye jou travay la, w ap gen pou w ranpli Seksyon 

1 nan Fòmilè I-9 la. Yo pa dwe mande w ranpli Seksyon 1 an jiskaske w 

asepte yon djòb. Nan twa jou ouvrab, ou dwe bay patwon an papye ki 

montre idantite w ak otorizasyon w genyen pou travay. Ou kapab chwazi 

ki dokiman pou montre kòm prèv otorizasyon pou w travay Etazini, depi 

dokiman sa a sou lis ki nan Fòmilè I-9 la. Patwon an pral ba w yon lis 
39

dokiman li aksepte. Egzanp dokiman akseptab se kat Rezidans Pèmanan 

w oswa yon kat Sekirite Sosyal ki pa gen restriksyon sou li ansanm ak yon 

lisans pou kondui yon eta a bay. Pou jwenn plis enfòmasyon, vizite I-9 

Central nan www.uscis.gov/I-9Central. 

● Fòmilè W-4, Sètifika Retni sou Salè Anplwaye (Employee’s 

Withholding Allowance Certificate): Patwon ou dwe pran enpo federal 

sou chèk salè w pou voye bay gouvènman an. Yo rele sa “retni enpo”. 

Fòmilè W-4 la di patwon w pou l kenbe enpo e ede w kalkile montan 

kòrèk y ap kenbe a pou w pa dwe tout enpo ou ansanm nan fen ane a.

● Lòt fòmilè: Li posib w ap gen pou w ranpli yon fòmilè pou retni enpo pou 

eta kote w rete a e pou w ranpli lòt fòmilè pou w resevwa benefis.

Ou kapab touche chak semèn, chak de semèn oswa yon fwa pa mwa. Chèk ou 

ap montre kantite lajan yo retni pou enpo federal ak enpo eta a, enpo Sekirite 

Sosyal ak tout benefis anplwa ou peye. Kèk patwon pral voye salè w sou kanè 

bank ou dirèkteman; metòd sa rele depo dirèk.

Konfime kalifikasyon w pou travay

E-Verify se yon sistèm ki baze sou entènèt patwon itilize pou konpare 

enfòmasyon sou yon Fòmilè I-9, Verifikasyon sou Kalifikasyon pou Travay, 

nan dosye USCIS ak Administrasyon Sekirite Sosyal (SSA) pou konfime yon 

anplwaye otorize pou l travay Ozetazini. Kèk patwon oblije patisipe nan 

E-Verify; lòt patwon patisipe si yo vle. Pou konnen plis sou E-Verify, vizite 

www.uscis.gov/e-verify. 

Pou w konfime kalifikasyon w pou kont ou

“Self Check” se yon aplikasyon gratis sou entènèt ou kapab itilize pou w 

tcheke kalifikasyon travay ou si w Ozetazini epi w gen plis pase 16 an. Apre 

w rantre enfòmasyon yo mande yo, Self Check pral konpare enfòmasyon sa 

yo ak divès baz done gouvènman an pou detèmine kalifikasyon w pou travay 

Ozetazini. Pou plis enfòmasyon, vizite www.uscis.gov/selfcheck oswa, pou 

lang espayòl, www.uscis.gov/selfcheck/Espanol. 
40

Pale anglè nan travay la

Si ou pa pale anglè, eseye aprann pale l lepli vit posib. Ou ka jwenn klas anglè 

gratis oswa ki pa koute chè nan kominote w, pi souvan atravè lekòl leta lokal 

oswa lekòl siperyè kominotè. Lè w konn pale anglè, sa ede w nan travay ou, 

nan kominote w ak nan aktivite chak jou w yo. Gade page 68 pou w jwenn 

plis enfòmasyon sou fason pou w aprann pale anglè.

Si patwon w di ou dwe pale anglè nan travay la, li dwe 

pwouve pale anglè nesesè pou w fè travay ou kòmsadwa. 

Se pou patwon an avize w pale anglè obligatwa avan yo 

ba w travay la. Si patwon an pa kapab montre pale anglè 

obligatwa pou w fè travay ou, li kapab ap vyole yon lwa 

federal. Si w bezwen èd oswa plis enfòmasyon, ou kapab 

kontakte Komisyon pou Opòtinite Anplwa Egal Ameriken 

(Equal Employment Opportunity Commission, EEOC). Rele 

1-800-669-4000 oswa 1-800-669-6820 (pou moun ki gen 

pwoblèm tande) oswa vizite www.eeoc.gov. 

Tès pou dwòg ak verifikasyon ansyen fason w t ap 

viv

Gen kèk travay ki kapab egzije pou w fè yon analiz pou asire yo ou pap itilize 

dwòg ilegal. Gen kèk travay ki egzije yon verifikasyon pase w pou yo wè si w 

gen dosye kriminèl ki se yon envestigasyon sou aktivite ak sikonstans nan pase 

ak sa w ap viv kounye a.

Pwoteksyon federal pou travayè imigran

Anpil imigran (tankou rezidan pèmanan) ak tout sitwayen ameriken pwoteje kont diskriminasyon nan travay. Lwa 

federal deklare patwon yo pa gen dwa fè diskriminasyon kont ou akòz stati imigrasyon w. Patwon pa kapab:

● Refize ba w travay oswa revoke w akoz estati imigrasyon w oswa akoz ou pa yon sitwayen ameriken.

● Mande pou w montre yon kat rezidans pèmanan oswa refize dokiman otorizasyon w pou travay. 

● Bay travayè ki pa gen papye travay.

● Fè diskriminasyon kont ou akòz orijin nasyonal ou oswa peyi natif natal ou.

● Fè reprezay kont nenpòt anplwaye ki pote plent pou tretman ki ekri pi wo a.

Pou w jwenn plis enfòmasyon sou dwa w oswa pou w depoze yon plent, rele Biwo Avoka Espesyal pou Pratik Travay ak 

Fòs Kote ki gen pou wè ak Imigrasyon nan 1-800-255-7688 oswa 1-800-237-2515 (pou moun ki gen pwoblèm tande). 

Si ou pa pale anglè, gen entèprèt ki la pou ede w. Pou w jwenn plis enfòmasyon, vizite www.justice.gov/crt/osc. 
41

Gadri pou timoun

Pa kite timoun piti nan kay pou kont yo. Si w ap travay e timoun ou yo twò 

piti pou yo ale lekòl, ou bezwen jwenn yon moun pou gade yo pou ou 

pandan ou nan travay. Kèk fwa timoun ki nan laj pou ale lekòl bezwen yon 

moun pou gade yo apre lekòl. Si ou menm oswa yon lòt moun nan fanmi w 

pa kapab gade timoun ou yo aprè lekòl, ou bezwen chèche yon moun pou 

okipe yo. Sinon, sa kapab gen konsekans legal grav. Pou plis enfòmasyon sou 

lwa ak règleman nan eta w la, kontakte ajans sèvis pwoteksyon timoun nan 

zòn ou an. 

Chèche yon gadri pou timoun 

Se yon desizyon ki enpòtan pou w chwazi yon 

moun ki pou okipe pitit ou. Pandan w ap pran 

desizyon sa a, panse ak kalite ansanm ak pri swen 

sa. Eseye jwenn yon moun ki pre lakay ou oswa 

travay ou.

Gen anpil resous ou kapab itilize pou jwenn yon 

bon gadri pou timoun. Mande lòt paran, zanmi ak 

konpayon nan travay ou ki moun ki gade timoun 

pa yo. Gen kèk eta ki gen yon ajans ki rekòmande 

gadri pou timoun ki kapab ba w yon lis pwogram 

gadri ki gen yon lisans eta a. Pwogram gadri pou 

timoun ki gen lisans yo ranpli kondisyon espesifik 

eta a mete sou pye pou pwoteje timoun ou an. Ou kapab rele biwo distri lekòl 

lokal ou a pou jwenn kote yo okipe lòt timoun ki nan katye w la.

Si w bezwen ed pou jwenn bon gadri pou timoun nan zòn lakay ou, ale sou 

www.usa.gov/Topics/Parents-Care.shtml. 

TI 

KONSÈY
42

Tip gadri pou timoun 

Ou gen yon kantite chwa ou kapab fè lè w ap chwazi yon moun pou okipe timoun ou, tankou:

● Yon moun vini lakay ou pou gade timoun ou yo. Tip sèvis sa a kapab chè, paske timoun ou an ap jwenn plis 

atansyon endividyèl. Tip swen an depann de ki moun ou pran pou travay la.

● Yo okipe timoun ou an lakay yon lòt moun ak yon ti gwoup lòt timoun. Opsyon sa kapab mwens chè pase lòt tip 

gadri pou timoun. Kalite swen an depann de moun k ap gade pitit ou a ak kantite timoun l ap gade lakay yo a.

● Sant gadri pou timoun yo se pwogram ki nan lekòl, legliz oswa lòt òganizasyon relijye oswa lòt kote. Sant sa yo 

dabitid gen diferan moun pou gade gwo gwoup timoun. Sant gadri pou timoun yo dwe respekte kondisyon eta a 

epi yo mande an jeneral pou moun k ap travay yo resevwa fòmasyon ak eksperyans espesyal.

● Gouvènman federal la bay lajan nan pwogram “Head Start” ak “Early Head Start” (Edikasyon Bonè) pou fanmi 

ki gen revni ba. Pwogram sa yo bay swen ak edikasyon pou timoun piti pou prepare yo pou lekòl. Pou w konnen 

plis sou pwogram sa yo, rele Depatman Sante ak Sèvis Sosyal Ameriken an nan 1-866-763-6481 oswa ale sou 

http://eclkc.ohs.acf.hhs.gov/hslc. 

Gen kèk kote k ap okipe timoun pou tout yon jounen oswa pati nan jounen an selon sa paran an bezwen. Pri yo 

tou se yon faktè lè w ap chwazi yon moun. Tcheke pou w wè si w kalifye pou jwenn asistans eta a oswa gouvènman 

federal la ofri pou swen timoun. Anpil eta ofri èd finansyè bay paran ki gen revni ba k ap travay oswa k ap patisipe 

nan pwogram fòmasyon pwofesyonèl oswa edikasyon. Pou w jwenn enfomasyon sou asistans gadri federal oswa eta a, 

vizite seksyon “Education and Child Care” (“Edikasyon ak Gadri Timoun”) nan www.welcometousa.gov. 

Kòman w ap fè konnen si yon moun k ap okipe 

timoun bon?

Panse ak kesyon fondamantal sa yo lè w ale vizite yon pwogram gadri pou 

timoun:

● Èske timoun yo kontan lè yo avèk pèsonèl la?

● Èske gen jwèt apwopriye pou laj timoun yo?

● Èske timoun yo ap fè aktivite ki bon pou yo?

● Èske moun k ap okipe timoun nan pale ak timoun ou an pandan ou la?

● Èske kote a pwòp epi òganize?

● Ki pwogram etid oswa woutin timoun yo suiv?

Asire w ou mande referans pou w kapab pale ak lòt paran ki nan pwogram lan.
43

Transpò 

Gen plizyè fason pou deplase Ozetazini. Anpil vil gen fòm 

transpò piblik diferan, tankou otobis, tren oswa machin k 

ap woule nan lari. Tout moun kapab pran transpò piblik 

pou yon ti kòb. Nan kèk kote, ou kapab achte yon 

kat ki valab pou fè plizyè vwayaj nan tren oswa nan 

otobis. Ou kapab peye tou pou chak vwayaj apa. 

Taksi se machin ki mennen w kote w vle ale a pou 

yon pri. Taksi pi chè pase transpòtasyon piblik.

Pran yon lisans pou kondui

Li kont lalwa pou w kondui san yon lisans pou kondui. 

Ou dwe aplike e pran yon lisans pou kondui si ou vle 

kondui. Se nan eta kote ou abite a pou w pran lisans pou 

kondui a.

Tcheke biwo leta ki bay lisans pou kondui yo pou w konnen 

kòman pou w jwenn youn. Biwo sa yo gen non diferan nan chak 

eta. Kèk nan non komen yo se Depatman Veyikil a Motè (Department of 

Motor Vehicles, DMV), Depatman Transpò (Department of Transportation), 

Administrasyon Veyikil a Motè (Motor Vehicle Administration), oswa Depatman 

Sekirite Piblik (Department of Public Safety). Ou kapab jwenn biwo sa yo nan 

ànyè telefonik lan oswa pou plis enfòmasyon vizite www.usa.gov/Topics/

Motor_Vehicles.shtml. 

Gen kèk rezidan pèmanan ki deja genyen yon lisans pou kondui nan yon lòt peyi. 

Ou kapab petèt chanje lisans sa a pou yon lisans pou kondui nan eta w ap viv la. 

Tcheke ak biwo eta w la pou w konnen si ou kapab fè sa.

Asire w moun oswa pwogram k ap okipe timoun ou an gen yon lisans oswa li 

akredite. Pwogram ki gen lisans lan dwe ranpli kondisyon minimòm sekirite ak 

swen eta a mete sou pye. Pwogram ki akredite ranpli kondisyon ki pi wo pase sa 

yon lisans eta mande.

TI 

KONSÈY
44

Yon lisans pou kondui sèvi kòm idantifikasyon Ozetazini. Li ta bon pou w gen 

youn menm lè w pa posede oswa kondui yon machin tout tan.

TI 

KONSÈY

Èske se pou m achte yon machin?

Posede yon machin kapab yon fason pratik pou w sikile. Ozetazini, se pou w peye tou 

pou asirans machin, anrejistreman machin ou ak plak imatrikilasyon. Gwo trafik kapab 

fè kondui nan sèten vil difisil. Avan ou deside achte yon machin, se pou w reflechi sou 

tout pri ak avantaj yo. Pou plis enfomasyon sou achte yon machin, vizite seksyon 

“Travel and Recreation” (“Vwayaj ak Rekreyasyon”) nan www.usa.gov. 

10 konsèy itil pou w kondui ak pridans Ozetazini

1. Kondui sou bò dwat wout la.

2. Toujou mache ak lisans pou kondui w ansanm ak kat asirans ou.

3. Toujou mete senti sekirite w.

4. Itilize bon senti sekirite ak syèj sekirite machin pou timoun.

5. Toujou mete siyal ou pou montre si w ap vire agoch oswa adwat.

6. Obeyi tout lwa ak pano siyalizasyon sikilasyon yo.

7. Si yon veyikil ijans—machin lapolis, kamyon ponpye oswa anbilans—bezwen double w, mete w sou kote wout la.

8. Pa double yon otobis lekòl si limyè wouj li yo ap limen etenn.

9. Pinga w kondui si ou sot bwè alkòl oswa ou sot pran dwòg.

10. Fè atansyon lè w ap kondui nan bwouya, glas, lapli oswa nèj.
45

Si ou pa konn kondui, ou kapab pran leson pou w aprann kondui. Plizyè distri 

lekòl leta ofri klas pou aprann elèv kondui. Ou kapab gade tou nan paj jón 

nan ànyè telefonik lan nan seksyon “Driving Instruction” (“Enstriksyon pou 

Kondui”).

Fè otostòp (bay enkoni woulib) se pa yon bagay ou wè fasil Ozetazini. Nan anpil 

kote, li ilegal. Pou rezon sekirite, pinga w fè otostòp e pinga w bay moun k ap fè 

otostòp woulib non plis.

TI 

KONSÈY
46
47

Jere lajan w

Fason w jere lajan w kapab gen yon gwo enpak sou fiti w Ozetazini. Seksyon sa pale sou finans pèsonèl, 

peye enpo, ak fason ou ka pwoteje tèt ou ak lajan w.
48

Plizyè magazen ofri sèvis pou ankese chèk ak sèvis pou voye lajan nan peyi 

etranje, men sa koute lajan. Tcheke pou w wè si bank oswa kès kredi w la ofri 

sèvis sa yo pou mwens kòb.

Finans pèsonèl ou

Ouvri yon Kont

Ozetazini, gen de tip enstitisyon finansye ki ofri kont finansman pèsonèl se 

bank ak kès kredi (“credit unions”).

Yon kanè bank se yon kote sekirize pou kenbe lajan w. Bank gen plizyè tip 

kont. Kont kouran ak kont epay se de kont ki pi komen yo. Ou kapab ouvri 

yon kont pou tèt ou sèlman oswa yon kont komen ak konjwen ou oswa ak 

yon lòt moun. Bank yo ka chaje w yon pri pou kèk nan sèvis yo ofri w yo.

Yon kès kredi se yon lòt kote pou sere lajan w. Patwon w kapab genyen yon 

kès kredi ou ka rantre ladan l, oswa ou kapab anmezi pou rantre nan youn, 

depandan kote w ap viv. Kès kredi ofri pifò sèvis bank yo ofri, sepandan yo 

kapab ofri sèvis anplis. Konpare sèvis yo, pri yo, sa yo kouvri yo, lè yo ak kote 

bank yo ye avan w ouvri yon kont, konsa ou va chwazi youn ki satisfè bezwen 

w pi byen.

Lè w ap ouvri yon kont yo pral mande w pou bay prèv idantite w. Ou kapab 

sèvi ak kat rezidans pèmanan w lan oswa lisans pou kondui a. W ap gen pou 

w bay enstitisyon finans lan yon lajan tou – ki rele yon depo – pou mete nan 

nouvo kont ou. Lè w pran lajan sou kont ou, tranzaksyon sa rele tiraj. Ou ka 

fè tiraj lajan lè ou ekri yon chèk, ale nan yon gichè otomatik (automated teller 

machine, ATM), oswa ranpli yon fòm pou w fè tiraj nan enstitisyon finans lan.

TI 

KONSÈY

Byen sere lajan w

Li danjere pou w kenbe gwo kantite lajan sou ou oswa pou w kite lajan lakay ou, yo kapab vòlè l oswa li kapab pèdi. 

Si w mete lajan nan yon bank oswa yon kès kredi ki se yon manm Kòporasyon Asirans Depo Federal la (Federal 

Deposit Insurance Corporatioin, FDIC) oswa si li asire nan National Credit Union Administration (NCUA), kidonk lajan 

w asire jiska 250 000 dola. Lè w chwazi yon enstitisyon finans, asire w li se swa yon manm FDIC oswa li asire nan 

NCUA. enfòmasyon, vizite www.fdic.gov oswa www.ncua.gov. 
49

Itilize Kont ou

Ou kapab pran lajan nan kont ou lè ou itilize yon chèk pèsonèl oswa yon kat 

ATM. Asire w se ou menm sèlman ak moun ki gen kont ansanm avè w la (si 

ou gen youn) ki gen aksè nan kont ou.

Chèk pèsonèl: Lè ou ouvri kont kouran w lan, w ap resevwa yon lo chèk 

pèsonèl. Chèk sa yo se fòmilè w ap ranpli pou peye yon bagay. Chèk yo la pou 

fè bank ou an konnen pou li peye moun oswa biznis ou ekri non l sou chèk 

la. Sere chèk sa yo yon kote ki gen sekirite e mande enstitisyon finans ou an 

pou kòmande nouvo chèk lè w fin itilize stòk ou a.

Kat ATM: Ou ka mande enstitisyon finans la yon kat ATM. Yon kat ATM se yon 

ti kat plastik ki konekte ak kanè bank ou. Sèvi ak kat sa a pou pran lajan oswa 

fè depo lajan nan kont ou nan yon machin ATM. An jeneral ou pa peye yon frè 

pou sèvi ak ATM pwòp bank pa w. Gen anpil chans pou yo chaje w yon frè si 

w itilize yon ATM ki se pwopriyete yon lòt enstitisyon finans k ap opere l.

Anplwaye bank lan ap montre w kòman pou sèvi ak yon kat ATM epi y ap ba 

w yon nimewo espesyal, ki rele PIN (nimewo idantifikasyon pèsonèl) pou 

w itilize nan ATM nan. Fè atansyon lè w ap itilize ATM yo. Pa janm bay yon 

moun PIN oswa kat ATM ou paske li kapab itilize l pou pran lajan sou kont ou.

Kat debi: Enstitisyon finans ou an kapab ba w yon kat debi pou w itilize pou 

kont kouran w lan. Pafwa kat ATM ou an kapab sèvi tankou yon kat debi tou. 

Pa janm bay yon moun PIN oswa kat debi ou paske li kapab itilize l pou pran 

lajan sou kont ou. Ou kapab itilize kat debi w pou w peye pou yon bagay nan 

yon magazen epi lajan an pral soti menm lè a sou kont kouran w pou peye 

magazen an.

Chèk kès ak chèk sètifye: Chèk sa yo se chèk enstitisyon finans kreye 

sou demann ou. Ou bay enstitisyon an lajan epi apre yo ba ou yon chèk 

pou montan lajan an alòd moun oswa biznis ou vle peye a. Enstitisyon 

finans kapab chaje yon frè pou chèk sa yo. Mande enstitisyon finans ou an 

enfòmasyon sou lòt opsyon ou ka jwenn.
50

Jere kont ou byen pou w pa vin gen pri pou w peye akoz balans negatif. Yon 

balans negatif rive lè ou pa gen ase lajan nan kont ou pou kouvri yon peyman 

oswa yon tiraj. Verifye ak enstitisyon finans ou an pou w jwenn enfòmasyon sou 

opsyon w yo ak pri yo.

Tcheke fakti kat kredi w la chak mwa pou asire w tout sa yo chaje w yo kòrèk. Si 

ou wè yo chaje pou yon depans ou pa t fè, rele konpayi kat kredi a tousuit. An 

jeneral ou pa gen pou w peye depans ou pa t fè yo si ou enfòme konpayi kat kredi 

a tousuit.

Ekri nimewo tout kont yo, tout kat debi, ATM ak kat kredi ou genyen. Ekri 

nimewo telefòn konpayi sa yo tou. Kenbe enfòmasyon sa yo nan yon kote ki 

gen sekirite. Si ou pèdi bous ou oswa yo vòlè li, ou kapab rele konpayi yo pou 

w anile tout kat ou yo. Sa ap anpeche yon lòt moun itilize kat ou yo ilegalman.

Pou w konnen plis sou finans pèsonèl, vizite www.mymoney.gov. 

TI 

KONSÈY

TI 

KONSÈY

Kat kredi

Kat kredi pèmèt ou fè acha e peye yo aprè. Bank, kès kredi, magazen ak ponp gazolin se kèk nan biznis ki kapab 

ba ou yon kat kredi. Chak mwa ou resevwa yon fakti pa lapòs pou tout acha ou fè ak kat kredi w la. Si ou peye tout 

montan ki sou fakti la lè w resevwa l, ou pap gen pou w peye enterè. Si ou pa peye tout montan an oswa si ou voye 

peyman an reta, kidonk y ap chaje w enterè e petèt yon frè anplis. Kèk kat kredi gen to enterè wo anpil, kidonk gade 

diferan opsyon kat kredi yo pou detèmine kilès ki pi bon pou ou. Yo rele kat kredi tou kat peyman men yo pa menm. 

Ak yon kat peyman ou oblije peye tout balans la chak mwa, men kat kredi pèmèt ou genyen yon balans si w pa peye 

tout.

Fè atansyon lè w ap bay lòt moun nimewo kat kredi w, sitou lè w ap bay li nan telefòn oswa sou Entènèt. Asire w ou 

konnen e ou fè moun oswa biznis ki mande w nimewo a konfyans.
51

Peye enpo

Taks oswa enpo se lajan moun peye bay gouvènman federal, eta ak otorite 

lokal yo. Taks sèvi pou peye pou sèvis gouvènman an ofri. Gen diferan kalite 

enpo, tankou enpo sou revni, enpo komèsyal, ak enpo sou pwopriyete.

Enpo sou revni: Enpo sou revni se lajan ki ale nan gouvènman federal, pifò 

nan gouvènman eta yo ak kèk otorite lokal. Revni y ap takse w se lajan ki 

reprezante salè w, salè travay endepandan ou fè, tep, ak vant pwopriyete. Pifò 

moun peye enpo nan chèk pewòl yo, kote konpayi travay la tou retire enpo 

a. Montan enpo sou revni ou dwe peye depann de konbyen kòb ou fè. 

Pousantaj enpo sou revni yo pi ba pou moun ki touche mwens lajan. 

Nenpòt moun ki gen yon salè, ki abite Ozetazini, e ki satisfè kèk 

kondisyon dwe ranpli yon fòmilè deklarasyon revni e peye tout 

enpo li dwe.

Depatman Enpo sou Revni Entèn (Internal Revenue Service, 

IRS) se ajans federal ki kolekte enpo sou revni yo. Kontribyab 

yo ranpli Fòmilè 1040, Deklarasyon Enpo sou Revni Endividyèl 

Ameriken, pou remèt IRS chak ane. Deklarasyon revni w avize 

gouvènman an konbyen kòb ou touche ak konbyen kòb enpo yo 

te pran sou chèk ou. Si yo te retire twòp lajan enpo sou chèk pewòl 

ou, w ap resevwa yon ranbousman. Si w pa gen ase lajan pou yo retire 

nan chèk ou nan enpo, ou pral oblije peye IRS.

Evalyasyon kredi w

Ozetazini, fason ou jere kredi w enpòtan anpil. Gen òganizasyon ki detèmine nivo kredi w oswa nòt kredi w. Nivo 

oswa nòt kredi w depann de fason ou peye dèt ou, konbyen prè ou pran, konbyen kat kredi ou genyen ak lòt faktè. 

Evalyasyon kredi w enpòtan anpil pou lè ou vle achte yon kay oswa yon machin, oswa fè yon prè. Men kèk bagay pou 

w fè pou w ka toujou genyen yon bon evalyasyon kredi:

● Peye dèt ou yo alè.

● Kenbe balans kat kredi w ba e toujou peye omwen montan minimòm yo mande pou w peye chak mwa a.

Dapre lalwa federal, ou kapab resevwa yon rapò sou kredi ou yon fwa chak ane gratis. Si ou ta renmen resevwa yon 

kopi rapò sou evalyasyon kredi w, rele nan 1-877-322-8228 oswa ale sou www.annualcreditreport.com. 
52

Enpo sou Sekirite Sosyal ak Medicare: Yo dedui enpo federal sa yo sou 

chèk pewòl ou. Sekirite Sosyal ofri benefis bay kèk anplwaye ki nan retrèt ak 

fanmi yo, kèk anplwaye andikape ak fanmi yo, ak kèk manm fanmi anplwaye 

ki mouri. Enpo Medicare peye pou sèvis medikal pou pifò moun ki gen plis 

pase 65 an. Nan pifò ka yo, se pou w travay pandan yon total 10 zan (oswa 

40 trimès) diran lavi w pou w kapab resevwa benefis Sekirite Sosyal ak benefis 

Medicare. Ou kapab bezwen mwens pase 10 zan 

travay pou w resevwa benefis pou andikap oswa pou 

fanmi w resevwa benefis eritye ki baze sou salè w.

Enpo komèsyal: Enpo komèsyal se enpo eta ak 

lokal. Taks sa yo ajoute sou pri w achte kèk bagay. 

Enpo komèsyal baze sou pri machandiz la. Revni 

yo kolekte nan enpo sou lavant ede peye pou sèvis 

gouvènman eta ak otorite lokal, tankou wout, polis 

ak ponpye.

Taks sou pwopriyete: Enpo sou pwopriyete se 

enpo eta ak lokal sou kay ak teren w. Nan pifò kote 

yo, enpo sou pwopriyete ede sipòte lekòl leta lokal yo ak lòt sèvis.

Fòmilè W-2 w la: deklarasyon salè ak taks

Yon W-2 se yon fòmilè federal ki gen lis salè w ak enpo ou peye pou dènye ane fiskal 

la. Ane fiskal la kòmanse 1ye janvye e li fini 31 desanm. Dapre lalwa, travay ou gen 

jiska 31 janvye chak ane pou li voye fòmilè W-2 w la ba ou. Ou pral resevwa yon 

fòmilè W-2 pou chak travay ou genyen. Se pou w voye yon kopi fòm W-2 ak 

deklarasyon enpo sou revni federal ou bay IRS. Si w abite oswa w ap travay nan yon 

eta ki kolekte enpo sou revni, donk ou dwe voye yon kopi W-2 w la ak deklarasyon 

enpo sou revni eta w la.

Jwenn asistans pou w okipe zafè enpo ou

Antanke yon rezidan pèmanan, ou oblije ranpli yon deklarasyon enpo sou 

revni federal chak ane. Deklarasyon enpo sa a kouvri kòb ou touche pou 

janvye jiska desanm ane ki sot pase a. Se pou w fè deklarasyon enpo w avan 

15 avril. Ou kapab resevwa èd gratis pou deklarasyon enpo sou revni w nan 

Sant asistans moun k ap peye enpo IRS la (IRS Taxpayer Assistance Center).
53

Sant asistans pou moun k ap peye enpo twouve yo nan kominote atravè peyi 

Etazini. Pou w jwenn yon Sant asistans pou moun k ap peye taks kote w rete 

a, ale sou www.irs.gov/localcontacts/index.html. Pou w resevwa èd nan 

telefòn, rele IRS nan nimewo 1-800-829-1040 oswa 1-800-829-4059 (pou 

moun ki gen pwoblèm tande). Pou yon lis kredi enpo ki genyen pou kounye 

a, vizit www.benefits.gov. 

Men kòman gouvènman an ap travay pou nou

Enpo yo peye pou sèvis gouvènman federal la ofri bay moun ki abite Ozetazini. Men kèk egzanp sèvis sa yo:

● Kenbe peyi nou an an sekirite;

● Geri e prevni maladi pa mwayen rechèch;

● Fè edikasyon timoun ak granmoun;

● Konstwi e antretni wout ak otowout nou yo;

● Bay sèvis medikal pou rezidan ki gen revni ba ak granmoun aje yo; e

● Bay èd ijans lè gen katastwòf natirèl, tankou siklòn, inondasyon, oswa tranblemanntè.

Pwoteje tèt ou ak lajan w

Evite vòl idantite

Vòl idantite vle di yon moun vòlè enfòmasyon pèsonèl ou, tankou nimewo 

Sekirite Sosyal ou oswa nimewo kanè bank ou. Yo kapab itilize enfòmasyon sa 

yo pou pran lajan sou kanè bank ou oswa pou yo ouvè yon kat kredi sou non 

w. Vòl idantite se yon krim ki grav. Men sa pou w fè pou w pwoteje tèt ou:

● Asire w ou konnen e w fè moun oswa biznis w ap bay enfòmasyon pèsonèl 

ou yo konfyans, sitou lè w ap bay enfòmasyon sa yo nan telefòn oswa sou 

Entènèt.

● Kite kat Sekirite Sosyal ou lakay ou nan yon kote ki gen sekirite. Pa mache 

avè l sou ou.

● Mache sèlman ak dokiman idantifikasyon oswa kat kredi ou bezwen nan 

moman an. Kite rès yo lakay ou nan yon kote ki gen sekirite.
54

● Dechire oswa detwi tout papye oswa fòmilè ki gen enfòmasyon pèsonèl ou 

sou yo, anvan ou jete yo nan fatra.

● Chwazi yon sèl modpas pou chak kont. Pa itilize menm modpas la, paske sa 

kapab mete enfòmasyon pèsonèl ou yo an danje.

Pou w pwoteje tèt ou kont vòl idantite, rele Telefòn Asistans pou Vòl Idantide 

Komisyon Komès Federal la nan 1-877-438-4338 oswa vizite 

www.consumer.ftc.gov/features/feature-0014-identity-theft. 

“Eskamotaj” ak lòt vòl

Daprè Komisyon Komès Federal la (FTC), “eskamotaj” se lè yon sous enkoni 

voye yon imel oswa mesaj ki parèt sou ekran w (“pop-up”) ki di mesaj la 

soti nan yon biznis oswa yon asosysayon w asosye ak li, tankou yon bank, 

yon sèvis peyman sou entènèt, oswa yon ajans gouvènman. Mesaj la kapab 

gen lyen pou ale sou sit wèb k ap mande pou w mete kont ou ak enfòmasyon 

pèsonèl ou ajou. Lyen yo nan imel la konekte ak yon sit wèb ki sanble yon sit 

ofisyèl òganizsyon an, men sit wèb la pa yon bon sit. Eskamotè te kreye sit 

wèb la pou vòlè idantite w pou yo kapab achte oswa komèt krim sou non w.

Fè atansyon ak vòl nan telefòn ki vize moun tankou imigran. Yon eskamotè 

kapab rele w epi l mande w lajan oswa li menase w. Yo kapab gen kèk 

enfòmasyon sou ou e nimewo telefòn yo kapab sanble yon nimewo ofisyèl. 

Ajans gouvènman pap janm rele w pou yo mande w lajan oswa menase w. Si 

w resevwa yon apèl konsa, fèmen telefòn lan epi rele nimewo ofisyèl la pou 

biznis oswa ajans gouvènman an verifye si se yon fwod.

Pou w evite yo vòlè w, men bagay enpòtan pou w sonje:

● Si ou resevwa yon imel oswa gen yon mesaj ki parèt 

sou ekran w (yon “pop-up”) ki mande w enfòmasyon 

pèsonèl oswa finansye, pa reponn.

● Pa bay nimewo kont ou oswa modpas ou nan telefòn 

sòf si ou rele nan yon konpayi ou konnen ki gen bon 

repitasyon. Si w gen kesyon sou yon konpayi tcheke 

biwo pwoteksyon konsomatè lokal ou a oswa tcheke 

Better Business Bureau.

● Revize tranzaksyon kat kredi w ak kanè bank ou kou w 

resevwa yo pou w gade si pa gen tranzaksyon ou pa t otorize.
55

● Si w gen yon òdinatè, itilize lojisyèl antiviris, anti-espyon (“anti-spyware”) 

ansanm ak pwoteksyon tou (“firewall”). Mete yo ajou detanzantan.

● Fè atansyon lè w ap ouvri atachman oswa telechaje fichye ki nan imel ou. Si 

w pa konnen kiyès ki te voye mesaj la pou ou, pa ouvri atachman yo oswa 

pa telechaje fichye yo.

● Si w sispèk yon imel oswa yon sit wèb ap twonpe moun, rapòte 

enfòmasyon sa yo nan vrè bank lan, konpayi oswa ajans gouvènman an.

Si w kwè yo eskamote w, ou kapab depoze yon plent pa mwayen sit wèb FTC a 

nan www.ftccomplaintassistant.gov. Pou w konnen plis sou fason pou w evite 

vòl sou entènèt e pou w jere fo mesaj yo, ale sou www.onguardonline.gov. 
56
57

Konprann edikasyon ak swen sante

Edikasyon kapab ede konekte ou menm ak fanmi ou avèk kominote w la. Seksyon sa bay enfòmasyon 

sou lekòl nan Etazini pou timoun, jèn yo ak granmoun. Seksyon sa diskite tou sistèm swen sante e li 

founi resous yon fason pou ou ak fanmi ou kapab gen bonjan enfòmasyon.
58

Edikasyon Ozetazini

Pou asire w ke tout timoun prepare pou gen siksè, Etazini founi lekòl leta 

gratis soti kindègatenn rive 12yèm ane pou tout timoun nan Etazini. Kèk 

kominote ofri chans tou pou timoun nan laj twa zan ale nan lekòl preskolè. 

Seksyon sa di ou kòman pou w enskri timoun ou an lekòl, kòman lekòl 

fonksyone nan Etazini, ak kijan pou w ede timoun ou aprann.

Pifò lekòl leta nan Etazini se lekòl miks. Lekòl miks vle di ke tifi ak tigason 

ale nan klas ansanm, men, genyen kèk lekòl ki aksepte yon sèl seks. Pifò nan 

lekòl yo fè pati yon distri eskolè ki genyen plizyè lekòl, ki enkli diferan lekòl 

pou timoun diferan laj. Laj elèv yo nan chak lekòl kapab varye soti nan yon 

kominote ale nan yon lòt.

Lè w ap enskri timoun ou lekòl

Youn nan premye bagay ou dwe fè se enskri timoun ou lekòl. Rele 

oswa vizite biwo prensipal distri lekòl lokalite w la oswa sit 

wèb yo a pou w konnen nan ki lekòl timoun ou dwe ale. 

Aktyèlman, ale lekòl obligatwa selon lalwa nan tout eta 

yo ansanm ak Distri Columbia. Lekòl obligatwa vle 

di ke gen yon laj tout timoun rive yo dwe ale lekòl. 

Nan pifò eta, lwa sa yo kouvri tout timoun ant laj 5 

rive 16 ane. Tcheke ak Depatman Edikasyon eta w 

la pou w konnen laj yo oblije timoun ale lekòl nan 

eta w la.

Ou kapab voye timoun ou an nan yon lekòl 

leta oswa prive. Lekòl leta yo gratis e yo pa ofri 

ansèyman relijye. Eta a deside kisa timoun ou aprann 

nan lekòl leta, men distri eskolè lokal, direktè, pwofesè 

ak paran yo deside kijan pou yo anseye timoun ou an. 

Lekòl sibvansyone yo se yon kalite lekòl leta espesyal ki opere 

endepandamman de distri lekòl lokal la. Taks lokal ak eta ou peye a, 

ak kèk nan enpo federal ou yo, peye pou lekòl leta yo.
59

Lekòl prive yo se yon lòt fason ou kapab edike timoun ou. Lekòl prive yo se 

pwopriyete e yo sou kontwòl gwoup endepandan de gouvènman an, ki enkli 

gwoup relijye ak non-relijye. Elèv yo peye yon frè (yo rele ekolaj) pou yo 

ale nan lekòl prive. Genyen ki ofri èd finansyè pou elèv ki pa ka peye ekolaj 

la. Nan lòt ka, fon piblik kapab disponib sou fòm koupon pou elèv kapab 

ale nan lekòl prive. Kèk lekòl prive yo miks, pandan ke genyen ki pou gason 

oswa sèlman pou fi. Kèk eta gen kondisyon pou lisans oswa akreditasyon 

pou lekòl prive yo, e anpil lekòl prive chwazi pou resevwa akreditasyon pa 

yon asosyasyon akreditasyon. Pou aprann plis konsènan lekòl prive, kontakte 

depatman edikasyon nan eta w la.

Edike timoun ou adomisil se yon lòt opsyon. Yo rele sa lekòl adomisil. 

Kondisyon pou lekòl adomisil varye nan chak eta. Paran ki enterese nan lekòl 

adomisil ta dwe kontakte depatman edikasyon nan eta pa yo a pou yo jwenn 

plis enfòmasyon.

Pifò timoun Ameriken ale nan lekòl leta pandan anviwon 13 ane, soti nan 

jadendanfan rive 12yèm ane. Nan pifò lekòl, timoun ou pral ale nan yon klas 

(ki rele “grade”, ann anglè) sou baz de bagay: laj ak nivo edikasyon. Nan kèk 

ka, yon lekòl kapab bay timoun ou yon tès pou detèmine nivo l ak nan ki klas 

pou y ap mete l.

KIJAN TIPIKMAN LEKÒL ETAZINI ÒGANIZE

Lekòl Klas Laj

Lekòl Elemantè oswa Primè Jadendanfan ak Klas 

1ye a 5yèm oswa 1ye a 6yèm ane Timoun laj 5 an rive 11 an

Lekòl Jinyò oswa Mwayen Klas 6yèm a 8yèm ane, 

7yèm a 8yèm, oswa 7yèm a 9yèm ane Jèn nan laj 11 a 14 an

Lekòl Segondè oswa Lise Klas 9yèm a 12yèm ane 

oswa 10yèm a 12yèm ane

Adolesan laj 14 a 18 an 

(epi rive laj 21 an nan kèk ka)

Ansèyman aprè segondè oswa 

ansèyman siperyè

Lekòl Siperyè Kominotè Piblik ak Prive, 

Kolèj oswa inivèsite de ane oswa kat 

ane, lekòl fòmasyon pwofesyonèl

Tout granmoun ki kalifye kapab ale
60

Sa se yon lis repons pou kesyon paran poze souvan sou lekòl leta yo se:

Konbyen tan ane skolè a dire?

Ane skolè a dabitid kòmanse nan mwa out oswa septanm epi fini nan mwa 

me oswa jen. Nan kèk kote, timoun yo ale lekòl tout ane a. Timoun yo ale 

lekòl lendi pou rive vandredi. Kèk lekòl ofri pwogram avan oswa apre lè lekòl 

nòmal pou timoun ki gen paran k ap travay. Yo kapab chaje ou yon frè pou 

pwogram avan- oswa aprè lekòl sa yo, men kèk sèvis asistans espesyal ki kapab 

disponib nan distri eskolè w la.

Ki kote pou m enskri timoun mwen lekòl?

Rele oswa vizite biwo prensipal distri lekòl lokalite w la oswa sit wèb yo a 

pou w konnen nan ki lekòl timoun ou dwe ale.

Ki dokiman mwen bezwen pou m enskri timoun mwen?

Ou bezwen dosye medikal timoun ou an ak prèv li te 

resevwa sèten iminizasyon (yo rele yo vaksen tou) pou 

pwoteje yo kont maladi. Ou kapab bezwen prèv tou pou 

idantifikasyon, tankou batistè, ak prèv ke w ap viv nan 

menm kominote ak lekòl la. Si ou pèdi dokiman sa yo, 

mande pèsonèl lekòl la kòman pou w jwenn nouvo 

dokiman. Pou evite reta, fè sa anvan ou eseye enskri 

timoun ou a.

Ki sa pou mwen fè si timoun mwen pa pale anglè?

Si pitit ou pa pale anglè, distri eskolè a pral evalye abilte 

lenguistik timoun ou an. Apre sa, lekòl la ap bay timoun ou an 

sèvis li bezwen pou aprann anglè e patisipe nan pwogram akademik pou 

nivo li. Distri eskolè a responsab pou mete a dispozisyon timoun ou sèvis 

apwopriye pou satisfè bezwen lenguistik timoun ou an, e pou enfòme ou nan 

yon lang ou kapab konprann konsènan sèvis timoun ou an pral resevwa. Ou 

kapab kontakte lekòl timoun ou an pou w poze kesyon sou pwosesis sa. Anplis 

sèvis lenguistik pandan jou lekòl regilye, kèk lekòl ofri pwogram aprè-lekòl ak 

asistans pou ede elèv yo amelyore nan anglè deyò lekòl la. Se lekòl timoun ou 

an pral di w ki kalite èd yo bay elèv ki bezwen aprann anglè.
61

E si timoun mwen an gen yon andikap?

Tout elèv Etazini gen dwa pou resevwa edikasyon piblik gratis, kit li gen 

andikap ou non. Si timoun ou an gen yon andikap, li kapab resevwa edikasyon 

espesyal gratis ak sèvis apwopriye. Yo pral mete timoun ou an nan yon 

sal klas nòmal, si sa apwopriye pou bezwen li. Pafwa timoun ou an kapab 

bezwen edikasyon espesyal oswa sèvis apwopriye deyò sal klas regilye. Ou 

kapab patisipe lè pèsonèl lekòl la ap pran desizyon pesonèl konsènan fason 

pou pi byen anseye timoun ou an. Lekòl la responsab pou kominike avèk ou 

konsènan desizyon sa yo nan yon lang ou ka konprann. Pou plis enfòmasyon 

sou fason pou w gen aksè ak sèvis ak lòt resous yo, vizite http://idea.ed.gov.

Timoun mwen an pa t lekòl avan li te rantre Etazini. Pandan konbyen 

tan li kapab ale nan lekòl leta gratis?

Nan pifò eta yo, elèv yo ka ale nan lekòl leta gratis jiskaske yo gradye lekòl 

segondè oswa rive nan limit laj la, ki se dabitid 21 an. Si yon elèv gen mwens 

ke 22 zan, li kapab gen posiblite enskri nan yon lekòl segondè epi chèche 

pran yon diplòm regilye lekòl segondè. Si yon etidyan pa te gradye nan 

lekòl segondè nan laj 22 ane, li kapab enskri nan klas Lekòl Segondè pou 

Granmoun (ASE). Klas ASE yo ede prepare elèv yo pou yo jwenn yon ekivalan 

otorize diplòm lekòl segondè (tankou sètifika Akonplisman Edikasyon Jeneral 

(General Educational Development, GED)) nan plas yon diplòm lekòl segondè 

regilye. Rele biwo distri lekòl lokalite w la oswa Depatman Edikasyon eta w la 

pou chèche konnen ki kote yo bay klas GED.

Kòman timoun mwen an prale lekòl?

Pafwa Etazini timoun yo konn mache ale lekòl. 

Si lekòl la twò lwen oswa si li pa san danje pou 

mache, yo kapab pran yon bis oswa transpò 

piblik, tankou metwo oswa tren. Anpil lekòl leta 

gen bis gratis ki pran epi depoze elèv yo nan yon 

stasyon bis tou pre lakay ou. Lòt lekòl leta mete a 

dispozisyon elèv ki kalifye yo tikè yon fason pou 

yo kapab itilize transpò piblik lokal gratis oswa pou 

yon pri redui. Pou w konnen si timoun ou an k 

apran bis pou lekòl oswa resevwa tikè pou transpò 

piblik, kontakte biwo distri eskolè nan zòn ou. Si 

ou genyen yon machin, ou kapab patisipe nan yon 

pwogram woulib ansanm ak lòt paran ki nan zòn 

ou an pou pataje responsabilite kondui timoun nou yo lekòl.
62

Pwogram federal manje nan lekòl

Pou amelyore aprantisaj, gouvènman ameriken an bay manje ki bon pou sante e ki pa koute chè oswa ki gratis pou 

plis pase 26 milyon timoun chak jou ki gen lekòl. Patisipasyon nan Pwogram Manje Lematen nan Lekòl ak Pwogram

Nasyonal Manje Midi nan Lekòl baze sou kantite lajan fanmi an touche ak kantite moun ki nan fanmi an. Pwogram 

Espesyal pou Lèt la bay timoun ki pa patisipe nan lòt pwogram federal manje nan lekòl yo lèt pou bwè. Pou plis 

enfòmasyon konsènan pwogram sa yo nan Depatman Agrikilti Ameriken an, vizite www.fns.usda.gov/cnd. 

Kisa timoun mwen an pral manje nan lekòl la?

Timoun yo kapab pote dejene yo lekòl la oswa 

achte manje nan kafeterya lekòl la. Epitou 

gouvènman ameriken an bay ti dejene ak manje 

midi gratis oswa ki pa koute chè ki bon pou sante 

timoun ki pa gen posiblite pou achte manje nan 

lekòl la. Rele oswa ale nan lekòl timoun ou an pou 

chèche konnen si lekòl la patisipe nan pwogram 

federal manje nan lekòl la. Pale ansanm ak pèsonèl 

lekòl la pou chèche konnen si timoun ou yo kalifye 

pou patisipe nan pwogram sa a. 

Kiyès ki peye pou liv ak aktivite lekòl yo?

Dabitid, lekòl leta yo bay liv gratis. Elèv yo dabitid oblije achete pwòp 

founiti eskolè yo, tankou papye ak kreyon. Si ou pa kapab peye pou founiti 

sa yo, kontakte lekòl timoun ou an. Kèk lekòl kapab fè w peye yon ti frè pou 

founiti yo oswa aktivite espesyal yo, tankou sòti lekòl la òganize. Anpil lekòl 

ofri pwogram espò ak mizik apre lekòl. Ou kapab bezwen peye yon frè pou 

timoun ou an patisipe nan kèk pwogram sa yo.

Kisa timoun mwen an pral aprann?

Chak eta etabli yon objektif akademik kle pou lekòl yo. Objektif kle sa yo 

demontre kisa tout elèv yo ta dwe konnen epi nan ki nivo yo ta dwe ap 

pèfòme. Distri lekòl lokal yo deside kijan yo dwe anseye enfòmasyon sa yo. 

Pifò lekòl anseye anglè, matematik, etid sosyal, syans ak edikasyon fizik. Pafwa 

yo ofri kou nan domèn atistik, mizik ak lang etranje.
63

Kijan yo evalye travay timoun mwen an?

Pwofesè yo bay pwen (ki rele tou nòt) baze sou travay timoun ou an fè 

pandan ane lekòl la. Nòt yo dabitid baze sou devwa, egzamen, prezans ak 

konpòtman nan klas. Timoun ou an pral resevwa yon kanè plizyè fwa nan yon 

ane. Kèk lekòl pral voye kanè timoun ou direkteman ba ou. Kanè sa ap di w 

ki pwogrè timoun ou an ap fè nan chak matyè. Lekòl yo gen diferan fason yo 

bay elèv yo nòt. Gen kèk ki sèvi ak nòt lèt ki gen A oswa A+ pou travay ekselan 

ak D oswa F pou travay medyòk oswa si yo pa pase. Gen lòt ki mete rezime 

pèfòmans timoun ou an yo ak mo tankou “ekselan”, “bon”, oswa “bezwen 

amelyore”. Nan anpil ka, elèv yo pase tès espesyal, ke lekòl yo bay pou evalye 

elèv yo. Mande pèsonèl lekòl la kijan yo bay elèv yo nòt nan lekòl la.

Kòman mwen kapab pale ak pwofesè timoun mwen an?

Pifò lekòl yo gen konferans ak paran yo regilyèman pou w kapab 

rankontre ak pwofesè timoun ou an. Ou ka toujou pran randevou 

yon reyinyon pou w pale ak pwofesè oswa administratè lekòl yo 

pou pale sou fason timoun ou an ap travay lekòl. Si ou pa pale 

oswa konprann anglè, distri eskolè a pral mete yon entèprèt kalifye 

a dispozisyon w pou kalite reyinyon sa yo. Distri eskolè a gen 

obligasyon tou pou l ba ou enfòmasyon sou lòt sijè nan yon lang 

ou konprann.

E si timoun mwen an ta manke jou lekòl?

Li enpòtan anpil pou timoun yo ale lekòl. Paran yo dwe ekri yon 

lèt bay pwofesè a oswa rele lekòl la pou eksplike poukisa timoun 

yo an pa ale lekòl. Fè pwofesè a konnen davans si timoun ou an 

pap vini lekòl. Elèv yo dwe dabitid fè travay yo mande a lè yo te 

absan lekòl la. Mande lekòl timoun ou an ki kalite enfòmasyon ou bezwen bay 

si timoun ou an te absan lekòl.
64

Men sa ou kapab fè

Pifò lekòl leta ak prive yo gen Asosyasyon Paran Pwofesè (Parent Teacher Association, PTA) oswa Òganizasyon Pwofesè 

Paran (Parent Teacher Organization, PTO). Gwoup sa yo ede paran yo jwenn enfòmasyon sou sa k ap pase nan lekòl 

timoun yo ak kijan yo kapab patisipe nan aktivite lekòl yo. Nan pifò lekòl yo, nenpòt moun kapab patisipe, menm 

granparan yo. PTA/PTO yo sipòte lekòl tou, yo finanse aktivite espesyal yo epi yo ofri volontè pou ede nan sal klas yo. 

Ou kapab patisipe menm si ou pa pale oswa konprann anglè. Anpil lekòl gen enfòmasyon espesyal pou paran ki pa 

konn anpil anglè. Fè lekòl la konnen ke ou pral bezwen sèvis entèprèt pou w kapab patisipe. Rele oswa ale nan biwo 

lekòl ou a pou konnen ki lè PTA/PTO lekòl timoun ou an rankontre epi ki jan ou kapab patisipe. Ou kapab pale ak 

pwofesè timoun ou an epi mande si gen fason ou ka volontè oswa mete men.

E si timoun mwen an ta tonbe nan pwoblèm?

Anpil lekòl gen yon lis règleman oswa politik koreksyon ke elèv yo dwe obeyi, 

ki souvan rele kòd konduit. Mande lekòl timoun ou an enfòmasyon sou kòd 

konduit li a. Lekòl la kapab korije elèv ki pa respekte règleman lekòl la lè li 

mande pou yo rete apre jounen lekòl l afini oswa lè li anpeche yo patisipe nan 

espò oswa lòt aktivite eskolè. Yo pa pèmèt pinisyon kòporèl nan lekòl Etazini 

nan pifò eta yo.

Yo kapab mete timoun yo deyò lekòl pou yon ti tan oswa mete yo deyò nèt 

lekòl la si yo aji mal e yo pa suiv règleman lekòl yo souvan. Si yo mete timoun 

ou an deyò, li pap kapab ale nan menm lekòl la ankò. W ap oblije rankontre ak 

pèsonèl lekòl la pou w konnen kijan pou timoun ou an retounen lekòl.

Èske timoun mwen an an sekirite lekòl la?

Pifò lekòl leta ameriken yo se yon kote san danje pou aprann. Pale ak yon 

pwofesè, konseye lekòl, direktè oswa lòt administratè si w gen enkyetid sou 

sekirite timoun ou an.

Fason pou bloke entimidasyon ant elèv

Entimidasyon se konpòtman ostil, agresif vèbal oswa fizik nan mitan timoun 

nan laj pou lekòl. Entimidasyon kapab rive pandan oswa apre peryòd lekòl 

la. Pandan pifò entimidasyon ki dokimante yo rive anndan batiman lekòl la, 

entimidasyon rive tou nan espas tankou lakou rekreyasyon, nan bis oswa sou 

Entènèt. Pou w aprann plis sou kijan pou anpeche entimidasyon oswa pou w 

koresponn ak li, vizite www.stopbullying.gov. 
65

Edikasyon siperyè: kolèj ak 

inivèsite

Apre lekòl segondè, jenn moun ak lòt granmoun ka kontinye edikasyon yo 

nan yon lekòl siperyè kominotè pandan de ane oswa kolèj teknik oswa kat ane 

nan kolèj oswa inivèsite. Yo rele enstitisyon aprè segondè oswa enstitisyon 

ansèyman siperyè. Nòmalman, kat premye ane 

edikasyon aprè segondè a rele edikasyon premye 

nivo (“undergraduate studies”) ki ap bay yon lisans 

(“Bachelor’s Degree”), e fòmasyon aprè yo rele etid 

pou diplòm (“graduate studies”). Gen enstitisyon 

ansèyman siperyè piblik ak prive. An jeneral, kolèj 

ak inivèsite piblik yo koute mwens pase sa ki prive 

yo, espesyalman pou rezidan eta a kote kolèj oswa 

inivèsite a ye. Adilt yo kapab chwazi tou pou ale 

lekòl fòmasyon pwofesyonèl pou aprann fè yon 

travay espesifik, tankou repare òdinatè oswa vin yon 

asistan swen sante.

Elèv ki nan ansèyman siperyè yo chwazi yon sijè espesifik pou etidye plis afon 

(sijè sa a rele “sijè prensipal”, “major” ann anglè). Chwazi yon sijè konsantrasyon 

ap ede yo prepare pou travay oswa pou plis edikasyon nan sijè sa a.

ANSÈYMAN SIPERYÈ

Tip diplòm Tip lekòl Ane lekòl

Sètifika Lekòl siperyè kominotè/Lekòl 

Vokasyonèl Sis mwa a de zan

De ane (Associate) Lekòl Siperyè Kominotè De ane

Bakaloreya Kolèj oswa Inivèsite pandan Kat ane Kat ane

Metriz Inivèsite De ane

Doktora Inivèsite De zan a uit an

Pwofesyonèl Lekòl Espesyalize De zan a katran
66

Yon edikasyon nan inivèsite oswa kolèj ka koute chè, men genyen pwogram 

pou ede ou peye pou pri edikasyon. Pifò elèv prete lajan oswa aplike pou 

èd finansyè oswa bous pou ede yo peye pou lekòl yo. Gen kèk lekòl ki bay 

èd finansyè yo rele bous etid. Ou kapab vizite biwo èd finansyè nan lekòl 

ou pou w aprann plis konsènan bous etid yo. Kèk bous etid ak don lajan la 

sèlman pou sitwayen ameriken, resòtisan ameriken, rezidan pèmanan, oswa 

lòt etranje ki kalifye. Gouvènman ameriken an bay elèv èd finansyè tou. Pou 

aprann plis konsènan èd finansyè, gade pi ba a oswa vizite 

www.StudentAid.gov. 

Èd Finansyè Federal pou Elèv Lekòl Siperyè

Gouvènman ameriken an bay èd finansyè pou ede elèv peye lajan pou 

edikasyon yo nan yon lekòl siperyè, lekòl teknik, lekòl vokasyonèl, oswa lekòl 

pou diplòm ki kalifye. Asistans finansyè federal kouvri depans tankou ekolaj, 

frè, chanm ak akseswa, materyèl eskolè ak transpò. An jeneral, elèv kalifye pou 

èd sa a sou baz bezwen finansyè yo, men se pa selon nòt yo fè. Gen twa kalite 

èd federal:

● Don: lajan ou pa gen pou w remèt.

● Travay pandan etid: lajan ou touche lè w travay pandan ou lekòl.

● Prè: lajan ou prete a kounye a e ke w dwe remèt pita ak enterè.

Pou plis enfòmasyon sou èd finansyè federal, rele 1-800-433-3243 oswa vizite 

sit wèb Depatman Edikasyon Ameriken an nan www.StudentAid.ed.gov/

resources. Gen enfòmasyon disponib ann espàyòl.

Fè atansyon ak magouy nan zafè èd finansyè

Fè atansyon lè w ap chèche enfòmasyon sou èd finansyè pou elèv. Evite òf ki sanble 

egzajere oswa òf ki pwomèt ou rezilta ann echanj lajan. Chak ane, anpil fanmi pèdi 

plizyè milyon dola nan bous etid magouy. Si ou viktim magouy oswa pou plis 

enfòmasyon, rele Komisyon Federal sou Echanj la nan 1-877-382-4357 or 

1-866-653-4261 (pou moun ki gen pwoblèm tande). Ou ka vizite sit wèb yo tou nan 

www.consumer.ftc.gov/articles/0082-scholarship-and-financial-aid-scams. 
67

Lekòl pou granmoun

Ou pa oblije sispann aprann lè w vin granmoun. Nan Etazini, nou ankouraje 

moun pou yo aprann pandan tout vi yo. Si ou gen 16 zan oswa plis e ou 

pa fini lekòl segondè, ou kapab enskri nan klas Edikasyon Segondè pou 

Granmoun (Adult Secondary Education, ASE). Klas ASE yo ede prepare elèv 

yo pou jwenn yon ekivalan otorize diplòm lekòl segondè (tankou sètifika 

Akonplisman Edikasyon Jeneral (General Educational Development, GED)) 

nan plas yon diplòm lekòl segondè regilye.

Yon sètifika GED se yon ekivalan popilè pou yon diplòm lekòl segondè, 

malgre kèk eta kapab mande ou pran yon lòt tès ki sanble ak GED oswa 

satisfè lòt kondisyon yon fason pou ou ka jwenn yon ekivalans a diplòm 

oswa sètifika lekòl segondè. Ekivalans diplòm oswa sètifika pou lekòl segondè 

(tankou yon GED) montre ke ou te aprann konesans ak teknik akademik nan 

nivo lekòl segondè. Pou w gen yon GED, ou dwe pase tès nan kat domèn 

diferan: rezónman atravè abilte nan lang (lekti ak ekri), etid sosyal, syans ak 

rezónman matematik. Pifò patwon nan Etazini konsidere yon diplòm GED 

egal ak yon diplòm lekòl segondè nòmal. Nan plizyè zòn, kou preparatwa 

pou GED yo gratis oswa bon mache. Chèche 

GED sou entènèt ak lòt klas lekòl pou granmoun, 

oswa rele biwo distri eskolè nan zòn pa w la pou 

enfòmasyon.

Anpil granmoun pran klas pou aprann plis sou sijè 

ki enterese yo oswa pou aprann nouvo abilte ki 

kapab ede yo nan travay yo. Anpil sistèm lekòl leta 

ak lekòl siperyè kominotè lokal ofri klas nan plizyè 

sijè diferan pou granmoun. Nòmalman, klas sa yo pa 

koute anpil e nenpòt moun kapab enskri. Tcheke 

sistèm lekòl lokal ou a oswa lekòl siperyè kominotè 

w la pou konnen si gen klas ki disponib, konbyen 

yo koute e kòman pou w enskri.
68

Aprann anglè

Gen anpil kote ou kapab aprann pale, li ak ekri anglè. Anpil timoun ak 

granmoun enskri nan Klas Anglè kòm yon Dezyèm Lang (English as a Second 

Language, ESL). Klas sa yo ede moun ki pa konn pale anglè aprann lang lan. 

Klas sa yo rele tou klas anglè pou moun ki pale lòt Lang (English for Speakers 

of Other Languages, ESOL) oswa Klas alfabetizasyon anglè.

Timoun ki pa konn pale anglè ap aprann li nan lekòl. Lekòl leta Etazini yo bay 

èd ak ansèyman pou tout elèv ki bezwen aprann anglè.

Granmoun ki pa konprann anglè yo kapab enskri nan yon klas ESL ke 

yo bay nan yon pwogram edikasyon piblik kominotè ak pwogram pou 

granmoun oswa nan yon lekòl lang prive. Lekòl timoun ou an kapab ofri 

sèvis alfabetizasyon familyal, sansibilizasyon paran, ak fòmasyon pou paran ki 

pa pale anglè. Kontakte lekòl timoun ou an pou w cheche konnen si yo ofri 

pwogram sa yo.

Souvan distri lekòl yo ak lekòl siperyè kominotè yo ofri pwogram edikasyon 

piblik kominotè ak pwogram pou granmoun nan kominote lokal yo. Pwogram 

sa yo kapab bay klas ESL ansanm ak leson nan men volontè lokal. Souvan 

pwogram sa yo gratis oswa yo kapab koute yon ti kòb. Klas yo kapab fèt 

lajounen oswa leswa. Rele lekòl siperyè kominotè lokal ou a oswa biwo distri 

lekòl la pou w konnen kote pwogram ESL ki pi pre w la ye.

Pifò gran vil yo gen lekòl lang prive tou ki bay kou ESL lajounen oswa leswa. 

Montan lajan pou klas lang prive yo souvan baze sou kantite lè ansèyman an, 

e yo jeneralman pi chè pase klas piblik yo. Ou kapab chèche sou Entènèt lekòl 

lang prive nan zòn pa w la.

Gen kèk òganizasyon, bibliyotèk, ak gwoup relijye ki ofri kou ESL gratis tou 

oswa ki pa koute chè. Tcheke bibliyotèk piblik lokal ou a, ajans sèvis sosyal 

oswa kote w ale legliz la. Moun k ap travay nan bibliyotèk lokal la kapab ba w 

enfòmasyon sou pwogram yo tou e yo kapab montre w kote pou w jwenn liv 

ESL, kasèt, CD ak pwogram òdinatè nan bibliyotèk la.

Pou w jwenn pwogram ESL ki pi prè w, vizite www.literacydirectory.org. Ou 

kapab etidye sou entènèt tou si w vizite www.usalearns.org. 
69

Rle 211 pou w jwenn enfòmasyon sou Sèvis Sosyal yo

Ou kapab rele 211 nan anpil eta pou w jwenn èd sèvis sosyal ou bezwen. Rele 211 pou w konnen kote ou kapab 

enskri nan klas ESL ki nan katye w. Ou kapab rele 211 tou si w bezwen èd pou w jwenn pwogram manje, kay, oswa 

lòt sèvis sosyal. Gen kèk eta ak konte ki poko ofri sèvis 211 la. Pou w wè si 211 disponib nan zòn pa w la, vizite 

www.211.org. 

Swen sante

Jeneralman, moun nan Etazini peye pou pwòp swen medikal yo swa 

direkteman oswa atravè asirans. Swen medikal koute chè, konsa ou gen enterè 

travay pou yon patwon ki ofri w asirans sante oswa achte asirans sante ak 

mwayen pa w. Li enpòtan pou ou ak fanmi ou gen asirans sante pi bonè posib.

Anplwayè yo kapab ofri asirans sante kòm yon benefis pou anplwaye yo. Kèk 

patwon peye tout frè pou kouvri swen sante w chak mwa pandan ke 

kèk lòt peye sèlman yon pati nan montan an. Frè mansyèl la rele 

yon “prim” (“premium”, ann anglè). Ou kapab gen pou w 

peye yon pati nan prim lan. An jeneral, patwon yo dedui 

pati prim anplwaye a sou chèk li. Kèk patwon pral pèmèt 

ou achte asirans pou fanmi ou tou. Ou pral petèt gen 

pou w peye plis pou kouvèti sa.

Si ou gen asirans sante, doktè ka voye fakti a bay 

konpayi asirans sante w la. Konpayi asirans sante a 

ka peye yon pati oswa tout bil yo. Souvan ou dwe 

peye yon montan bay doktè a oswa founisè sèvis la 

chak fwa ou itilize sèvis swen sante yo a. Pafwa, yo 

rele sa yon “kotpa”.

Si ou pa gen asirans sante, kèk doktè ap atann ke ou 

peye pou tout swen yo ba w la. Ou kapab gen posiblite 

jwenn asistans swen sante federal oswa eta a. Eta yo bay kèk 

kalite asistans pou timoun nan fanmi ki gen revni ba, fanm ansent, 

ak moun k ap viv avèk andikap. Kèk eta gen pwogram asistans ke eta a finanse.
70

Si ou bezwen swen medikal ijan, ou kapab ale nan sal ijans nan lopital ki pi prè w 

la. Pifò lopital avèk sèvs ijans gen obligasyon dapre lwa federal pou trete moun ki 

gen pwoblèm medikal ijan menm si moun lan pa kapab peye, sepandan, founisè 

swen sante a kapab voye yon fakti pou sèvis medikal li te bay la.

Lè w ap pran desizyon konsènan sante w, li enpòtan pou ou konnen ki kote 

pou w jwenn enfòmasyon tou nèf, pi fyab la. Pou yon gran varyete resous nan 

domèn sante, vizite www.healthfinder.gov. 

Mache Asirans Sante a

Mache asirans sante a (oswa echanj asirans sante) se yon fason pou w jwenn 

asirans sante bon kalite ki koresponn a bidjè w e ki satisfè bezwen ou yo. Li 

kapab ede w si patwon w pa ba w asirans bon mache oswa si ou pa kalifye 

pou kouvèti anba Medicare, Medicaid, oswa Pwogram Asirans pou Timoun 

(Children’s Health Insurance Program, CHIP). Mache a pral pèmèt ou konpare 

kèk modèl plan asirans sante prive, jwenn repons pou kesyon w yo, chèche 

konnen si ou kalifye pou sipò finansye pou ede ou peye pou kouvèti, e enskri 

w nan yon plan swen ki satisfè bezwen ou yo. Rezidan pèmanan yo ak kèk lòt 

moun ki nan yon sitiyasyon legal kapab kalifye pou asirans nan Marketplace 

la. Pou dènye enfòmasyon yo, vizite www.HealthCare.gov. 

Jwenn yon enstitisyon swen sante ki pa chè

Pifò nan kominote yo gen omwen yon sant sante ki founi sèvis gratis oswa pou ba pri. Pafwa yo rele yo klinik oswa 

sant sante kominotè. Pou w jwenn kalite resous sa yo tou pre ou, chèche sou entènèt oswa mande yon òganizasyon 

sèvis pou imigran si yo konnen enstitisyon ki bay sèvis swen sante gratis oswa pou ba pri nan zòn pa w la.

Depatman Sante ak Sèvis Imen Ameriken finanse enstitisyon swen sante nan anpil kote nan tout peyi a ki founi swen 

sante debaz pou imigran. Pou w jwenn yon doktè tou pre ou, vizite http://findahealthcenter.hrsa.gov. 
71

Pwogram sante federal ak pwogram sante eta a

Medicare: Medicare se yon pwogram asirans sante pou moun ki gen laj 65 an 

oswa plis, pou moun ki gen mwens ke 65 an ki gen sèten andikap, oswa moun 

ki gen maladi renal nan dènye etap. Medicare peye pou swen elemantè ak kèk 

sèvis si ou malad oswa blese. Pou plis enfòmasyon konsènan fason pou enskri 

nan Medicare, vizite www.medicare.gov/MedicareEligibility/home.asp.

Medicare gen plizyè pati ladan l, pa egzanp Pati A, Pati B ak Pati D.

● Pati A se asirans lopital ki ede kouvri swen moun ki entène 

nan lopital, enstitisyon espesyalize nan swen enfimyè, ospis 

ak swen sante adomisil. Pifò moun pa peye yon prim nan Pati 

A a paske yo te peye enpo Medicare pandan yo t ap travay. Si 

ou pa kalifye pou w pa peye okenn prim nan Pati A, ou kapab 

gen posiblite achte Pati B a si ou satisfè kèk kondisyon.

● Pati B a se asirans medikal ki ede kouvri kèk sèvis, tankou sèvis 

doktè, swen anbilatwa, ekipman medikal dirab, sèvis sante 

adomisil, ak lòt sèvis medikal asnsanm ak kèk sèvis prevantif. Pou 

Pati B a, ou peye yon frè mansyèl.

● Pati D a kouvri preskripsyon medikaman pou ede w peye lajan pou kèk 

medikaman doktè preskri pou tretman. Ou kapab enskri, si w vle, nan yon 

plan pou preskipsyon (Medicare Part D), e ou kapab peye yon frè adisyonèl 

chak mwa pou kouvèti sa a.

Rezidan pèmanan kapab resevwa Medicare Pati A ak Pati B ak kouvèti pou 

preskripsyon medikaman si yo ranpli sèten kondisyon. Rezidan pèmanan 

ki gen 65 an oswa plis enskri otomatikman nan Medicare Pati A lè yo 

kòmanse resevwa benefis Retrèt Sekirite Sosyal yo. Si ou poko gen 65 an 

men ou kalifye pou lòt rezon, rele biwo Sekirite Sosyal ki pi prè w la pou w 

jwenn enfòmasyon sou fason pou w enskri. An jeneral, se pou w te travay 

Etazini pandan 10 an (oswa 40 trimès) diran lavi w pou w kapab resevwa 

benefis Medicare Pati A a san w pa gen yon frè mansyèl w ap peye. Pou plis 

enfòmasyon konsènan Medicare e pou w telechaje Medicare & You—livrè ofisyèl 

gouvènman ameriken an pou Medicare—vizite www.medicare.gov. Gen 

enfòmasyon disponib ann espàyòl.

Medicaid: Medicaid se yon pwogram federal ansanm ak eta a pou moun ki pa 

touche anpil lajan. Chak eta gen pwòp règleman yo sou Medicaid. Medicaid 

peye pou sèvis medikal, tankou konsiltason kay doktè ak ospitalizasyon. Rezidan 

pèmanan ki rantre Etazini avan 22 out 1996 kapab kalifye pou resevwa Medicaid 

1-800-MEDICARE (1-800-633-4227) 

NAME OF BENEFICIARY

000-00-0000-A

HOSPITAL (PART A) 01-01-2007

MEDICAL (PART B) 01-01-2007

JOHN DOE

MEDICARE CLAIM NUMBER

MALE

IS ENTITLED TO

SEX

EFFECTIVE DATE

SIGN

HERE

SAMPLE

MEDICARE

HEALTH INSURANCE

JOHN DOE
72

si yo ranpli sèten kondisyon. Rezidan pèmanan ki rantre Etazini 22 out 1996 

oswa aprè, kapab kalifye pou resevwa Medicaid si yo te abite Etazini pou yon 

peryòd 5 an oswa plis e si yo satisfè sèten obligasyon. Pou plis enfòmasyon 

konsènan sèvis Medicaid nan eta pa w la, vizite www.medicaid.gov. 

Pwogram Asirans Sante Timoun (Children’s Health Insurance 

Program, CHIP): Pitit ou yo kapab an mezi pou yo resevwa 

swen lasante gratis oswa ki pa chè ditou si yo ranpli sèten 

kondisyon. Si ou fè twòp lajan pou w kalifye pou Medicaid 

(Asistans Medikal pou Demini), kèk eta gen yon pwogram 

asirans pou bebe, timoun, ak adolesan. Asirans lan peye pou 

vizit kay doktè, medikaman sou preskripsyon, swen lopital, ak 

lòt sèvis swen sante. Nan majorite eta yo, timoun ki gen laj 18 

ane ak sa yo ki pi jèn, ki pa gen asirans sante kapab kalifye si 

fanmi yo ranpli kondisyon ki egzije yon sèten limit nan revni yo. 

Timoun yo kapab resevwa swen medikal gratis oswa ki pa chè 

san sa pa afekte estati imigrasyon paran yo.

Plis enfòmasyon konsènan Medicaid ak CHIP

Chak eta gen pwòp règleman pou Medicaid (Asistans Medikal pou Demini) ak CHIP, konsa li enpòtan pou w chèche 

enfòmasyon sou pwogram lan nan eta pa w la. Pou enfòmasyon, rele 1-877-543-7669 oswa vizite 

www.insurekidsnow.gov. 

Lòt pwogram asistans federal

Ou menm oswa manm nan fanmi w kapab kalifye pou lòt benefis federal, sa 

depann de estati w kòm imigran, kantite tan ou genyen nan Etazini, ansanm 

ak nivo revni w. Pou w aprann plis sou ki sèvis ki ka disponib pou ou, vizite 

www.benefits.gov. 

Pwogram Èd Alimantè (Supplemental Nutrition 

Assistance Program, SNAP)

Kèk imigran, timoun ladan l tou, kapab kalifye pou Pwogram Èd Alimantè 

a (SNAP). SNAP mete lajan a dispozisyon ou pou ede w achte manje nan 

boutik. Gen kèk eta ki kapab gen pwòp pwogram pou koupon alimantè yo ke 

eta a finanse e yo kapab gen règleman diferan pou kalifikasyon imigran yo. 

Pou enfòmasyon sou SNAP ak kondisyon kalifikasyon yo, vizite 

www.fns.usda.gov/snap. Enfòmasyon sou SNAP disponib nan 36 diferan 

lang nan www.fns.usda.gov/documents-available-other-languages. 
73

Sèvis pou Reskape Vyolans Familyal

Imigran ak timoun yo ki se viktim vyolans familyal kapab kalifye pou resevwa 

sèvis ak benefis federal, tankou mezon abri pou fanm yo abize oswa koupon 

alimantè. Pou plis enfòmasyon sou sèvis sa yo, vizite 

www.womenshealth.gov/violence-against-women. 

Asistans Tanporè pou Fanmi ki nan Bezwen 

(Temporary Assistance for Needy Families, TANF)

Asistans Tanporè pou Fanmi ki nan Bezwen se yon pwogram federal ki bay 

eta yo lajan pou ofri asistans ak opòtinite travay bay fanmi ki gen revni ba. 

Pwogram yo diferan selon eta yo e gen eta ki gen pwòp pwogram asistans ke 

eta a finanse. Pou plis enfòmasyon ak kondisyon kalifikasyon, 

vizite www.acf.hhs.gov/programs/ofa/programs/tanf. 

Asistans pou imigran ki andikape

Imigran ki andikape ka kalifye pou Medicaid, SNAP, ak Lajan pou Sekirite 

Siplemantè. Pou enfòmasyon sou Revni Sekirite Siplemantè a, vizite 

www.socialsecurity.gov/ssi. 

Sant Karyè Santralize 

(One-Stop Career Centers)

Gouvènman federal finanse sant karyè ki bay 

rekòmandasyon sou fòmasyon, sèvis konsèy sou 

karyè, anons pou travay ak lòt sèvis anplwa. Yo konn 

bay klas ESL ak fòmasyon pou abilite nan travay pou 

imigran nan kèk nan sant sa yo tou. 

Pou w jwenn yon Sant Karyè Santralize tou prè ou, 

vizite www.careeronestop.org oswa 

www.doleta.gov. 
74
75

Kenbe kay ou ak fanmi w an sekirite

Ijans se evénman sanzatann ki kapab mete moun oswa pwopriyete an danje. Ijans kapab frape nenpòt moun 

nenpòt lè. Seksyon sa a di ou fason ou kapab prepare w pou ijans ak fason pou w jwenn èd lè sa rive.
76

Prepare w

Prepare w pou ijans avan yo rive. Pou enfòmasyon sou fason pou w prepare 

pou yon ijans, vizite www.ready.gov. Sit wèb konplè sa a founi enfòmasyon 

sou fason pou w pare w pou yon ijans pou ou kapab kenbe kay ou ak fanmi 

ou an sekirite.

Men kèk bagay ou kapab fè pou w an sekirite:

● Asire w pòt ou yo gen bon seri e kenbe yo klete tout tan. Pa bay moun ou 

pa konnen kle pòt ou. Si yon etranje frape sou pòt ou, mande ki moun li ye 

ak kisa li vle avan ou ouvri pòt la.

● Alam pou lafimen fè yon gwo bri lè genyen lafimen lakay ou oswa nan 

apatman w lan. Asire w ou genyen alam pou lafimen nan plafon tou pre 

chanm akouche yo ak nan chak etaj lakay ou. Tcheke alam yon fwa pa mwa 

pou asire w li mache. Ranplase pil yo nan alam pou lafimen w lan de fwa 

pa ane.

● Chèche konnen ki kote lopital, lapolis ak stasyon ponpye yo ye. Kenbe 

tout nimewo telefòn enpòtan yo tou prè telefòn ou kote ou ka jwenn yo 

fasilman nan ka yon ijans.

● Chèche konnen kote tiyo prensipal pou gaz, elektrisite ak dlo yo ye lakay 

ou. Asire w ou konnen kòman pou w fèmen yo ak men w. Si ou pa konnen 

fason pou w jwenn yo, mande mèt kay la, 

konpayi sèvis lokal, oswa vwazen yo.

● Prepare yon ti sak pou katastwòf ki gen ladan li 

yon flach, radyo pòtab, pil siplemantè, dra, yon 

twous premye swen, e bon kantite manje konsèv 

oswa nan bwat ak dlo nan boutèy pou omwen 

twa jou. Mete ladan li tou sache pou fatra, papye 

ijyenik ak manje pou bèt kay la, si sa nesesè. 

Mete tout bagay sa yo ansanm yon kote ki fasil 

pou w jwenn.

● Pratike ansanm ak fanmi w fason pou sòti kite kay la nan ka ta gen yon dife 

oswa lòt ijans. Asire w timoun ou yo konnen son alam pou lafimen an e 

kisa pou yo fè si yo tande li. Planifye yon kote pou rankontre ansanm ak 

fanmi w si ou ta bezwen kite kay la. Chwazi yon kote espesifik andeyò kay 

ou e yon lòt kote andeyò katye lakay ou, si ou pa ta kapab retounen lakay. 

Mande yon zanmi oswa yon manm fanmi ki rete nan yon lòt zòn pou yo se 

moun prensipal fanmi ou pral rele si yo separe nan yon ijans. Asire w tout 

moun konnen pou yo rele moun sa a e yo genyen nimewo telefòn li.
77

● Mande enfòmasyon sou plan ijans nan lekòl timoun ou an. Asire w ke 

timoun ou an konnen sa pou li fè nan ka yon ijans ak kote ou ka rankontre 

l. Timoun ou an ta dwe konnen nimewo telefòn ak adrès ou.

Men sa ou kapab fè

Pou ede w kenbe katye w an sekirite, chèche konnen vwazen ou yo. Pale ansanm avèk 

yo sou ki sa pou yo fè lè gen yon ijans nan zòn ou an. Si ou genyen vwazen ki 

andikape, gade pou w wè si yo bezwen èd espesyal.

Anpil vwazinaj gen yon Sistèm vijilans, ki anseye rezidan yo fason pou yo ede tèt yo 

nan idantifye ak rapòte aktivite sispèk nan vwazinaj yo. Si genyen yon Sistèm vijilans 

Katye nan zòn lakay ou, ou kapab pote w volontè pou patisipe. Si ou ta renmen 

kòmanse yon Sistèm vijilans Katye, rele depatman polis lokal ou a pou èd. Pou plis enfòmasyon, vizite www.nnw.org. 

Lè ou ede lòt moun rete an sekirite, ou ede kominote w ak nasyon w. Ou kapab patisipe plis nan kominote w lan 

atravè Konsèy Kò Sitwayen lokalite w la (Citizen Corps Council). Pou plis enfòmasyon, vizite www.citizencorps.gov. 

Premye swen

Aprann fason pou bay yon kout men nan kèk ka ijans, tankou lè yon moun ap 

senyen oswa ap toufe. Sa rele premye swen. Ou kapab suiv yon kou fòmasyon 

pou premye swen nan Lakwa Wouj ki nan lokalite w la. Rele biwo Lakwa Wouj 

ki nan lokalite w la oswa Konsèy Nasyonal Sekirite pou mande enfòmasyon 

sou klas nan zòn lakay ou. Pou plis enfòmasyon, vizite www.redcross.org

oswa www.nsc.org/learn/Safety-Training/Pages/first-aid-training.aspx. 

Kenbe yon twous premye swen lakay ou, nan travay ou ak nan machin ou. Yon 

twous premye swen genyen atik ou kapab itilize pou ti blesi oswa doulè, tankou 

pansman, sèvyèt antiseptik, medikaman pou doulè, sache ki vin glase byen vit, ak 

gan. Ou kapab achte yon bon twous premye swen nan famasi ki nan lokalite w.

Sant kontwòl pwazon

Anpil bagay lakay ou kapab anpwazone w si ou vale yo. Se bagay tankou 

pwodui netwayaj, medikaman, penti, alkòl, kosmetik e menm kèk plant. 

Kenbe bagay sa yo lwen timoun piti.

Si yon moun vale yon pwodui ki anpwazone, rele Sant Kontwòl Pwazon 

tousuit nan nimewo 1-800-222-1222. Ou kapab jwenn èd 24 sou 24, ak 7 

jou pa semèn. Kenbe sibstans pwazon an avèk ou lè w ap rele konsa ou ka di 

operatè a kisa li ye. Si ou pa pale anglè, di operatè a sa pou yon entèprèt kapab 

ede w. Apèl nan Sant Kontwòl Pwazon an konfidansyèl e gratis.
78

Rete enfòme

Depatman Sekirite Enteryè (DHS) rekonèt ke chak moun gen responsabilite 

pou sekirite nasyon an e ta dwe konsyan de gwo nivo risk pou atak teworis 

nan Etazini. DHS gen yon sistèm pou ede moun konprann risk yon atak 

teworis oswa nenpòt lòt menas pou sekirite nasyon an. Sistèm sa rele Sistèm 

Nasyonal Rekòmandasyon sou Teworis (National Terrorism Advisory System, 

NTAS).

Alèt NTAS yo pibliye lè genyen yon enfòmasyon kredib ki se yon menas a 

sekirite nasyon an. De kalite alèt yo se:

● Menas alèt ki grav: Alèt sa avèti yon menas teworis kredib, espesifik, dirèk 

kont Etazini.

● Menas alèt ki elve: Alèt sa avèti sou yon menas teworis kredib kont Etazini.

Pou plis enfòmasyon, vizite www.dhs.gov/alerts. 

Si ou ta renmen resevwa dènye enfòmasyon sou telefòn, vizite 

www.twitter.com/NTASAlerts. 

Gouvènman Ameriken an kapab itilize NTAS a pou bay piblik la enfòmasyon 

nan ka yon ijans. Sekretè Sekirite Enteryè a ka itilize sistèm sa pou bay piblik la 

enfòmasyon imedya lè yon atak teworis frape. Eta a ak otorite lokal yo kapab 

itilize NTAS la tou pou bay piblik nan zòn yo a enfòmasyon sou ijans.

Si gen yon atak teworis, yon dezas natirèl, oswa yon lòt ijans, koute sa otorite 

lokal yo di pou w fè. Koute radyo oswa televizyon pou kèk enstriksyon. Fòk ou 

genyen yon televizyon oswa radyo lakay ou ki mache ak pil sizoka pa gen kouran 

tanporèman nan zòn ou an.

TI 

KONSÈY
79

Men sa ou kapab fè

DHS ap ede ameriken aprann ki danje ki posib, pou yo kapab pare pou reyaji pandan yon atak teworis oswa 

katastwòf natirèl. DHS bay enfòmasyon pou ede ou kenbe fanmi ou, kay ou, ak kominote ou pi an sekirite. Rele 

1-800-BE-READY oswa vizite www.ready.gov. 

Ou kapab jwenn kopi yon gid pou sitwayen ki rele “Are You Ready?” Yon Gid Apwofondi pou Preparasyon Sitwayen, 

ki genyen ti konsèy sou fason pou w rann fanmi ou, kay ou, ak kominote ou pi an sekirite. Ou ka jwenn gid sa a nan 

Ajans Federal pou Jesyon Ijans (FEMA) si w vizite www.ready.gov/are-you-ready-guide. Ou kapab jwenn materyèl sou 

sit wèb DHS la nan www.ready.gov/publications. 

Fè fas a yon ijans

Èd pou ijans nan telefòn

Nan Etazini, 911 se yon nimewo ou kapab rele sou nenpòt telefòn pou jwenn 

èd pou ijans. Ou ta dwe eitilize 911 sèlman nan ka yon ijans. Anseye fanmi ou 

konsènan lè li apwopriye ak lè li pa bon pou rele 911. Sa se yon lis egzanp.

Rele 911 pou:

● Rapòte yon dife;

● Rapòte yon krim k ap dewoule;

● Mande èd pou ijans medikal;

● Rapòte gaz k ap flite; e

● Rapòte aktivite sispèk, tankou moun k ap rele 

anmwe, moun k ap mande sekou, oswa bal 

k ap tire.

Pa rele 911 pou:

● Mande esplikasyon wout;

● Mande enfòmasyon sou sèvis piblik;

● Chèche konnen si yon moun nan prizon;

● Rapòte sitiyasyon ki pa ijans;

● Mande enfòmasyon sou kontwòl animal; oswa

● Pale ak yon ofisye polis.
80

Rele 911 pou ijans grav, kote lavi moun an danje sèlman. Lè moun rele 911 

pou move rezon sa kapab anpeche yon lòt moun resevwa sekou yo bezwen. 

Si ou gen yon kesyon pou lapolis, rele nimewo ki pa nimewo ijans lan pou 

depatman lapolis ki ekri nan paj ble ànyè telefònik ou an.

Kisa ki rive lè mwen rele 911?

● Yo reponn apèl 911 yo dabitid nan 12 segond. 

Yo kapab mande pou w tann. Lè operatè a 

reponn, pral gen yon silans nan telefòn lan 

pandan plizyè segond. Pa rakwoche. Rete tann 

operatè a pale.

● Si ou pa pale anglè, di operatè a ki lang ou pale. 

Yon entèprèt dwe vin sou liy lan.

● Operatè 911 lan pral poze w kesyon pou li 

konnen ki tip ijans e ki kote ijans lan ye. Rete 

kalm epi reponn kesyon sa yo. Eseye rete nan 

telefòn lan ansanm ak operatè a jiskaske ou fin 

reponn tout kesyon yo.

Moun ki fè respekte Lalwa nan Etazini

Nan Etazini, genyen ajans ki fè respekte lalwa federal, lwa eta ak lwa lokal ki pwoteje piblik la. Nan kominote w la, 

ofisye ki pou fè respekte lalwa yo se polis oswa cherif. Chèche konnen nimewo telefòn biwo lapolis ki prè lakay ou e 

kenbe li bò kote telefòn ou an. Sonje ofisye polis yo la pou pwoteje ou ak fanmi ou kont danje. Pa pè rapòte yon krim, 

espesyalman si w se viktim lan. Kèk kriminèl abize imigran paske yo panse ou pa pral rapòte krim lan bay lapolis. Si 

yon ofisye polis kanpe w:

● Ou pa bezwen pè.

● Fè politès epi kowopere.

● Di ofisye a si ou pa pale anglè.

● Si ou nan yon machin, pa sòti nan machin lan jiskaske ofisye a di w sòti.

● Kite men w kote ofisye a kapab wè yo. Pa ale fouye nan pòch ou oswa nan lòt kote nan machin lan.
81

Asistans pou dezas natirèl

Dezas Natirèl kapab frape nenpòt lè e nenpòt kote. 

Dezas natirèl vini sou anpil fòm, tankou van tanpèt, 

siklòn, inondasyon, oswa tranblemanntè. Nan ka ou 

ta afekte pa yon dezas natirèl, chèche èd ak resous 

sou dezas nan www.disasterassistance.gov oswa 

nan rele 1-800-621-FEMA (3362) oswa 

1-800-462-7585 (pou moun ki gen pwoblèm 

tande).

Si ou wè yon bagay, se pou w 

pale (If You See Something, 

Say SomethingTM)

Ofisye federal ak eta yo ap mande tout moun ki abite nan Etazini pou ede yo 

konbat teworis. Gade sa k ap pase bò kote w, espesyalman lè w ap pran bis 

piblik, tren ak avyon. Si ou wè yon objè sispèk yo kite poukont li, tankou yon 

valiz, sak yo pote nan do, oswa sache an papye, rapòte li toutsuit bay ofisye 

lapolis ki pi prè a oswa lòt otorite. Pa ouvri oswa deplase objè a ou menm. 

Pou plis enfòmasyon, vizite www.dhs.gov. 
82
83

Aprann konnen peyi Etazini

Etazini se yon demokrasi reprezantatif, e sitwayen yo jwe yon wòl enpòtan nan gouvènman peyi a. Nan 

seksyon sa, ou pral aprann kijan sitwayen yo kontribiye nan bay gouvènman Ameriken an fòm li, kijan 

Etazini te fonde epi grandi, ak kijan gouvènman nou an fonksyone.
84

Nou menm pèp la: Wòl yon 

sitwayen ameriken

Nan Etazini, gouvènman an pran pouvwa pou li gouvène nan men sitwayen li. 

Nou gen yon gouvènman ki sot nan pèp la, pa mwayen pèp la, e pou pèp la. 

Sitwayen ameriken fòme gouvènman yo ak règleman li yo, kidonk yo oblije 

aprann sou zafè piblik ki enpòtan yo e patisipe nan kominote yo. Sitwayen 

ameriken yo vote nan eleksyon lib pou chwazi ofisyèl enpòtan gouvènman 

an, tankou prezidan, vis prezidan, senatè ak depite yo. Tout sitwayen kapab 

rele ofisyèl yo eli yo pou bay yon opinyon, mande enfòmasyon, oswa mande 

èd sou sijè espesifik.

Gouvènman nou an fonde sou plizyè prensip enpòtan: libète, opòtinite, 

egalite ak jistis. Ameriken pataje valè sa yo, valè sa yo ba nou yon idantite sivik 

ki komen.

Gouvènman ameriken an pwoteje dwa chak moun. Etazini genyen tout kalite 

moun ki gen diferan orijin, kilti ak relijyon. Gouvènman nou an ak lwa nou 

yo fèt yon jan pou pèmèt sitwayen ki gen orijin ak kwayans diferan genyen 

menm dwa. Yo pa kapab pini oswa fè pèsòn mal paske yo genyen yon opinyon 

oswa kwayans ki diferan de sa pifò moun panse.

Avèk, pa mwayen, e pou pèp la: Kisa demokrasi ye?

Mo “demokrasi” a vle di “gouvènman pa mwayen pèp la.” Demokrasi kapab genyen diferan fòm nan diferan peyi. Nan 

Etazini, nou genyen sa yo rele “demokrasi reprezantatif”. Sa vle di sitwayen yo chwazi ofisyèl pou reprezante vizyon ak 

sousi yo nan gouvènman an.
85

Kòman peyi Etazini te kòmanse

Premye kolon yo ak moun ki te vin etabli Etazini yo 

souvan t ap sove akòz tretman enjis, espesyalman 

pèsekisyon relijye, nan pwòp peyi yo. Yo t ap 

chèche libète ak nouvo opòtinite. Jodi a, anpil 

moun vin Etazini pou menm rezon sa yo.

Avan li te devni yon nasyon separe e endepandan, 

Etazini te fòme ak 13 koloni ke Grann Bretay t ap 

dirije. Moun ki te abite nan koloni yo pa t gen 

lapawòl sou ki lwa ki te pase oswa kijan yo t ap 

gouvène yo. Yo te espesyalman kont zafè “peye 

enpo san reprezantasyon” an. Sa vle di sitwayen yo 

te peye enpo, men yo pa t gen lapawòl sou ki jan 

govènman yo t ap fonksyone.

Pou rive nan ane 1776, anpil moun te santi ke 

sistèm sa pa t jis e yo ta dwe gouvène tèt yo. 

Reprezantan nan koloni yo pibliye yon Deklarasyon 

Endepandans. Dokiman enpòtan sa a deklare koloni 

yo te lib, endepandan e yo pa t gen lyen ak Grann 

Bretay ankò. Thomas Jefferson te ekri Deklarasyon Endepandans lan. Ann apre 

li te vin twazyèm prezidan Etazini.

Yo te adopte Deklarasyon Endepandans lan 4 jiyè 1776. Ameriken yo selebre 

4 jiyè chak ane kòm jounen endepandans paske se anivèsè nasyon nou an.

Peyi Etazini te batay pou libète li nan men Grann Bretay nan Gè Revolisyonè 

a. Jeneral George Washington te gouvène fòs militè revolisyon ameriken an. 

Yo konnen li antanke “Papa peyi nou an.” Ann apre, li vin premye prezidan 

Etazini.
86

Apre koloni yo te genyen gè a, yo te vini fòme eta yo. Chak eta genyen pwòp 

gouvènman li. Moun nan eta sa yo te vle kreye yon nouvo fòmilè gouvènman 

pou reyini eta yo nan yon sèl nasyon. Jodi a, gouvènman santral sa a, 

gouvènman nasyonal nou an, rele gouvènman federal. Peyi Etazini kounye a 

genyen 50 eta, Distri Kolonbya (the District of Columbia) (yon zòn espesyal 

ki se syèj gouvènman federal la)); tèritwa Gwam, Samowa Ameriken, ak Zil 

Vyèj Ameriken yo; ak Kòmonnwèlf Zile Nò Maryana yo ak Pòtoriko.

Peti Etazini ak trèz koloni orijinal yo

Trèz koloni yo te fonde nan lòd sa a: Vijini (Virginia), Masachousèt (Massachusetts), Merilann (Maryland), Konektikèt 

(Connecticut), Wod Aylann (Rhode Island), Delawè (Delaware), Nou Enmchè (New Hampshire), Kawolin Nò (North 

Carolina), Kawolin Sid (South Carolina), Nou Jèze (New Jersey), Nouyòk (New York) ak Jòjya (Georgia).
87

“Tout moun te kreye egalego”

Anpil ameriken konnen mo sa yo ki nan deklarasyon endepandans lan pa kè:

“Nou kwè nan verite ki byen klè sa yo, tout moun te kreye egalego, e kreyatè yo a ba yo kèk dwa ke pèsòn pa kapab 

retire tankou lavi, libète ak pousuit kè kontan.”

Sa vle di tout moun fèt ak menm dwa fondamantal yo. Gouvènman an pa kreye dwa sa yo, e okenn gouvènman pa 

kapab retire dwa sa yo.

Kreye “yon inyon ki pi pafè”

Pandan plizyè ane aprè revolisyon ameriken an, eta yo eseye plizyè fason pou 

yo mete tèt ansanm nan yon gouvènman santral, men gouvènman sa a te twò 

fèb. Kidonk reprezantan ki sòti nan chak eta yo te fè yon rasanbleman nan 

Filadèlfi (Philadelphia), Pennsilvani (Pennsylvania) nan ane 1787 pou yo 

kreye yon nouvo gouvènman santral ki pi fò. Reyinyon sa a se te konvansyon 

konstitisyonèl la. Aprè chak deba yo, lidè nan chak eta yo te ekri yon dokiman 

ki dekri nouvo gouvènman sa a. Dokiman sa te rele Konstitisyon Etazini an. 

Konstitisyon an dekri kijan yo ta pral òganize nouvo gouvènman an, kijan yo 

ta pral chwazi manm ofisyèl gouvènman an, ak ki dwa nouvo gouvènman 

santral la ta pral garanti sitwayen yo. Jodi a, konstitisyon an se youn nan 

dokiman ki pi enpòtan nan istwa ameriken.

Drapo Etazini an

Drapo Etazini an te chanje atravè istwa peyi nou an. Kounye a li genyen 13 riban pou 

reprezante 13 premye koloni ameriken yo. Li genyen 50 etwal, youn pou chak eta yo. Yo 

te ekri im nasyonal ameriken an konsènan drapo a, e yo rele li “Riban ki briye ak etwal 

la” (“The Star-Spangled Banner”). Drapo a rele tou “Glwa Lontan an” oswa “Etwal ak 

Riban yo.”
88

Manm konvansyon 

konstitisyonèl la te apwouve 

konstitisyon an le 17 septanm 

1787, e aprè sa tout 13 eta yo 

te dwe apwouve l. Gen kèk 

moun ki te santi konstitisyon 

an pa t fè ase pou pwoteje dwa 

chak moun. Eta yo te dakò pou 

apwouve konstitisyon an si yo 

te ajoute ladan li yon lis dwa 

endividyèl. Eta yo te apwouve 

Konstitisyon an an 1788 e 

li te antre an vigè an 1789. 

Chanjman nan konstitisyon 

an rele “amandman”. Premye 

10 amandman nan Konstitisyon 

an te ajoute an 1791. Premye 

10 amandman sa yo drese lis 

dwa chak moun. Yo rele yo Deklarasyon Dwa yo.

Se lalwa ki gouvène peyi Etazini. Manm ofisyèl gouvènman an pran desizyon 

ki baze sou lwa sa yo. Yo konnen konstitisyon an antanke “lwa siprèm peyi 

a” paske chak sitwayen, ansanm ak tout manm ofisyèl gouvènman an, e tout 

lwa yo kreye oblije suiv prensip konstitisyon an. Lwa yo se menm pou tout 

moun. Pouvwa gouvènman federal la limite. Pouvwa ke konstitisyon an pa 

bay gouvènman federal la rete dirèkteman nan men eta yo.

“Nou menm pèp [la]”

“Nou menm pèp [la]” (“We the People”, ann anglè) se premye mo ki nan konstitisyon peyi Etazini an. Konstitisyon an 

kòmanse pa esplike poukisa yo te ekri li e ki sa l te sanse akonpli. Seksyon sa a rele “preyanbil” la. Men preyanbil 

konstitisyon an:

“Nou menm pèp peyi Etazini, pou nou kapab fòme yon inyon ki pi pafè, etabli jistis, asire trankilite nan peyi nou, bay 

defans komen, ankouraje byennèt jeneral, e pwoteje benediksyon libète pou tèt nou ansanm ak tout desandan nou, 

nou òdone e etabli konstitisyon sa a pou Etazini d Amerik.”
89

“Deklarasyon dwa”: 10 premye amandman yo

Premye chanjman nan konstitisyon yo te fèt pou pwoteje sitwayen an patikilye 

e pou limite pouvwa gouvènman an. Deklarasyon dwa a site libète enpòtan ke 

yo pwomèt pèp ameriken an. Dwa sa yo genyen ladan yo:

● Libète lapawòl: Ou lib pou w panse ak pale jan ou vle.

● Libète relijyon: Ou lib pou w pratike nenpòt relijyon oswa pa pratike 

yon relijyon.

● Libète laprès: Gouvènman an pa kapab deside kisa ki dwe enprime 

oswa rapòte nan medya yo.

● Libète pou w reyini oswa rasanble nan lokal piblik yo: Ou lib pou 

w rankontre avèk lòt moun yon fason pezib.

● Libète pou pwoteste kont aksyon gouvènman yo e pou w mande 

chanjman: Ou lib pou w defye aksyon gouvènman an si ou pa dakò 

ak yo.

Nan pifò ka, yon Deklarasyon Dwa pwoteje dwa w pou pote zam. 

Deklarasyon dwa a garanti “pwosè ekitab”. Pwosè ekitab se yon seri pwosedi 

legal espesifik yo dwe suiv lè yo akize yon moun kòmkwa li fè yon krim. 

Ofisye polis ak sòlda pa kapab stope e fouye yon moun san yon bon rezon, e 

yo pa kapab fouye lakay moun san pèmisyon yon tribinal. Lè yo akize moun 

pou yon krim yo garanti yo yon jijman rapid avèk yon jiri ki fèt ak moun 

menm jan ak yo. Yo garanti yo reprezantasyon legal epi yo kapab rele temwen 

pou pale pou yo. Ou pwoteje tou kont zak kriyèl ak pinisyon dwòl.

Chanje Konstitisyon an

Yo rele konstitisyon peyi Etazini an yon “dokiman vivan” paske sitwayen ameriken, atravè reprezantan eta ak nasyonal 

yo, kapab chanje li lè sa nesesè. Chanjman sa yo rele “amandman”. Se yon pwosesis long e difisil pou amande 

Konstitisyon an, e li te amande 27 fwa sèlman. Apa de deklarasyon dwa a, kèk modifikasyon enpòtan se trèzyèm lan, 

ki entèdi esklavaj, epi katòzyèm lan, ki garanti tout sitwayen menm pwoteksyon selon lalwa.
90

Kòman gouvènman federal la 

fonksyone

13 koloni orijinal yo te viv sou pouvwa total wa Angletè a. Nan nouvo 

gouvènman santral yo a, ameriken yo te vle anpeche yon konsantrasyon 

pouvwa nan men yon sèl gouvènman ofisyèl oswa yon sèl biwo. Konstitisyon 

an te kreye twa pouvwa pou gouvènman federal la, pou yo te ka balanse 

pouvwa a. Twa pouvwa oswa branch yo genyen responsabilite separe. Nou 

rele sistèm gouvènman sa a “sistèm ekilib pouvwa” (“checks and balances”). 

Sa vle di okenn nan branch gouvènman an pa kapab vin gen twòp pouvwa 

paske li ekilibre ak de lòt branch yo.

Gouvènman federal la

Twa branch gouvènman federal la se:

Pouvwa Lejislatif la 

Palman ameriken an ak biwo 

asosye yo

Pouvwa Egzekitif la 

prezidan an, vis prezidan an, ak 

depatman yo nan gouvènman 

federal la

Pouvwa Jidisyè a 

Lakou Siprèm Etazini an ak tribinal 

federal yo nan tout peyi a
91

Pouvwa Lejislatif la: Palman an

Sitwayen peyi Etazini yo vote nan eleksyon lib pou chwazi moun pou 

reprezante yo nan Palman peyi Etazini. Palman an genyen responsabilite pou 

fè lwa yo pou nasyon nou an. Chanm Depite yo ansanm ak Sena a fòme 

Palman an.

Chanm Depite Etazini an

Moun nan chak eta yo vote pou chwazi mann Chanm Depite a. Gen 

435 manb ki kapab vote nan Chanm Depite a, ke yo rele “Lachanm” tou. 

Kantite reprezantan nan chak eta yo depann de kantite moun ki rete nan eta sa 

a. Eta yo separe an distri. Moun ki rete nan chak distri yo vote pou yon moun 

pou reprezante distri yo a nan chanm lan. Chak reprezantan sèvi pandan 

de ane, epi pèp la genyen yon lòt chans pou vote pou yo oswa pou chwazi 

yon lòt moun pou reprezante yo. Reprezantan yo kapab sèvi nan Palman an 

endefiniman.

Genyen senk lòt delege nan Lachanm; se reprezantan Distri Kolonbya a, 

Kòmonnwèlf Zile Maryana yo, ak tèritwa Gwam yo, Samowa Ameriken ak Zile 

Vyèj Etazini yo. Yon kominsyonè rezidan 

reprezante Pòto Riko.

Chanm Depite yo fè lwa yo, men li genyen 

kèk responsabilite espesyal. Se sèl Chanm 

Depite a ki kapab:

● Pwopoze lwa sou enpo.

● Deside si yo dwe rele yon ofisye 

gouvènman an ke yo ta akize de 

yon krim kont peyi a nan jijman 

devan Sena a. Yo rele sa “destitisyon” 

(“impeachment”, ann anglè).
92

Sena ameriken an

Genyen 100 senatè nan Sena a. Moun nan chak eta vote pou chwazi de 

(2) senatè pou reprezante yo nan Palman an. Senatè yo sèvi pou sis ane, e pèp 

la genyen yon lòt chans pou vote pou yo oswa pou chwazi yon lòt moun pou 

reprezante yo. Senatè yo kapab sèvi nan Palman an endefiniman. Senatè yo fè 

lwa yo, men yo genyen reponsablite espesyal tou.

Se sèl Sena a ki kapab:

● Di “wi” oswa “non” pou nenpòt akò prezidan an siyen ak lòt peyi oswa 

òganizasyon peyi yo. Yo rele sa “trete”.

● Apwouve oswa refize moun prezidan an chwazi pou travay nan nivo elve, 

tankou jij nan Lakou Siprèm oswa ofisye pou dirije depatman federal yo, 

tankou Depatman Edikasyon oswa Depatman Sante ak Sèvis Imen.

● Fè yon jijman pou yon ofisyèl gouvènman ki te anba akizasyon Chanm 

Depite a.

Manm ofisyèl gouvènman yo ap sèvi sitwayen yo

Nan Etazini, tout moun kapab rele reprezantan oswa senatè yo eli yo. Vizite www.house.gov oswa 

www.senate.gov pou idantifye reprezantan oswa senatè w. Ou kapab rele 202-224-3121 pou w mande pou biwo 

reprezantan w lan oswa senatè w la. Apèl sa a pa gratis. Ou ka ekri reprezantan w lan oswa senatè w lan pou poze 

kesyon oswa bay opinyon w sou lejislasyon ak gouvènman federal la, oswa si ou genyen yon pwoblèm epi ou bezwen 

èd ak benefis federal.

Pou ekri reprezantan w lan:

“The Honorable...” (ajoute tout non reprezantan an) 

Chanm Depite Ameriken

Washington, DC 20515

Pou ekri senatè w la:

“The Honorable...” (ajoute tout non senatè w la) 

United States Senate 

Washington, DC 20510

Ou kapab vizite sit wèb Palman an pou w jwenn enfòmasyon sou aktivite k ap fèt kounye a nan Lachanm ak nan Sena 

a e sou pwòp reprezantan ak senatè w yo, ansanm ak adrès sit wèb yo.

● Pou Chanm Depite a, vizite www.house.gov. 

● Pou Sena a, vizite www.senate.gov. 
93

Men sa ou kapab fè

Chèche enfòmasyon sou reprezantan ak senatè w yo e ki sa y ap fè pou reprezante w nan Palman an. Ou ka fè sa 

lè ou chèche atik sou yo nan jounal lokal ou a e vizite sit wèb yo. Tout senatè ak reprezantan yo gen biwo lokal nan 

kominote lakay yo. Ou kapab jwenn enfòmasyon biwo sa yo nan ànyè telefonik oswa si w chèche non yo sou Entènèt. 

Si ou ale vizite Washington, DC, ou kapab fè yon vizit gratis nan Kapitol Etazini, kote Palman an travay.

Pouvwa Egzekitif la: Prezidan an

Prezidan an se chèf pouvwa ekzekitif la e li responsab pou l sipòte e fè 

respekte lwa peyi a. Prezidan an genyen anpil lòt responsabilite tou, tankou 

etabli règ nasyonal, pwopoze lwa bay Palman an, e chwazi ofisyèl nan nivo 

elve ak manm pou Lakou Siprèm lan. Prezidan an se chèf lame ameriken tou e 

yo rele li kòmandan an chèf.

Sitwayen yo vote nan eleksyon pou prezidan ak vis-prezidan chak katran. 

Prezidan an kapab sèvi sèlman de (2) manda. Chak manda dire katran. Vis 

prezidan an ap vin prezidan si prezidan an mouri, demisyone, oswa pa kapab 

fonksyone ankò.

Ou kapab jwenn enfòmasyon sou prezidan an lè ou vizite sit wèb pou mezon 

blanch lan, ki se biwo ak kay prezidan an, nan www.whitehouse.gov. 

Pouvwa Jidisyè a: Lakou Siprèm

Konstitisyon an kreye Lakou Siprèm lan, tribinal ki pi wo nan Etazini. Genyen 

nèf jij nan Lakou Siprèm. Yo rele yo “justice” (jij, ann anglè). Prezidan an 

chwazi manm Lakou Siprèm lan, e yo sèvi tout tan yo kapab sèvi. Lakou 

Siprèm lan kapab anile ni lwa eta yo ak lwa federal yo si yo gen konfli ak 

konstitisyon an. Genyen tribinal federal tou tankou Tribinal Distri Ameriken ak 

Kou Dapèl Ameriken.

Pou w aprann plis konsènan Lakou Siprèm Etazini, vizite 

www.supremecourt.gov. 
94

Gouvènman eta ak otorite lokal

Aprè gouvènman federal la, chak eta gen konstitisyon pa li ak pwòp 

gouvènman li. Chak gouvènman eta yo gen twa branch tou: lejislatif, egzekitif 

ak jidisyè.

Dirijan Pouvwa Egzekitif eta a rele “gouvènè”. Moun nan chak eta vote 

nan eleksyon yo pou chwazi gouvènè yo ak reprezantan yo nan lejislati eta 

a. Lejislati eta a fè lwa ki aplike nan chak eta. Lwa sa yo pa kapab ale kont 

Konstitisyon ameriken an. Chak Pouvwa Jidisyè eta a sipòte lwa eta a.

Chak eta gen otorite lokal. Gen gouvènman vil oswa 

konte oswa pafwa gen toulède. Yo bay e yo kontwole 

anpil sèvis nan kominote lokal ou a, tankou lekòl leta 

ak bibliyotèk, depatman polis ak ponpye, ak sèvis dlo, 

gaz ak kouran. Moun nan kominote lokal yo dabitid 

vote pou manm ofisyèl gouvènman lokal yo, men yo 

nome kèk ofisyèl lokal. Otorite lokal yo gen diferan 

fòm. Genyen ki gen majistra kòm dirijan yo, gen kèk 

ki gen konsèy vil oswa konsèy konte. Kominote lokal 

yo gen komite lekòl tou, yon gwoup sitwayen ki eli 

oswa ki nome pou sipèvize lekòl leta yo.

Men sa ou kapab fè

Anpil reyinyon otorite lokal yo fèt pòt ouvè pou piblik la e yo fèt aswè pou nenpòt moun kapab asiste. Pa egzanp, ou 

kapab ale nan yon reyinyon konsèy vil oswa komite lekòl pou aprann plis sou sa k ap pase nan kominote w lan. Lè 

ak lokal reyinyon sa yo dabitid pibliye nan jounal lokal oswa sou sit wèb otorite lokal la. Kèk reyinyon otorite lokal 

disponib sou chèn televizyon lokal pa kab.
95

Viv Ozetazini

Ou kapab aprann plis konsènan Etazini si w vizite pak nasyonal yo, ki gen kèk 

nan sit istorik eksepsyonèl nasyon an. Ou kapab fè eksperyans Etazini w lan 

nan pak nasyonal tankou:

● Pak Nasyonal Yellowstone, avèk pi gwo 

koleksyon mondyal Sous Dlo cho, ki gen 

Old Faithful ladan l tou.

● Pak Istorik Nasyonal Endepandans, kote 

ki genyen Sal Endepandans la ak Klòch 

Libète a.

● Pak Nasyonal Mammoth Cave, ki genyen 

systèm gwòt ki pi long nan mond lan.

● Pak ak Rezèvwa Nasyonal Denali, kote 

genyen Mòn McKinley, mòn ki pi wo nan 

Nò Amerik la.

Sistèm Pak Nasyonal la enkli plis pase 

400 moniman nasyonal, chan batay, sit istorik, rivaj ak lòt ankò. Pak nasyonal 

yo lokalize nan chak eta, Distri Kolonbya, ak senk tèritwa ameriken yo.

Pou w aprann plis konsènan pak nasyonal nou yo, vizite sit wèb Sèvis Pak 

Nasyonal la nan www.nps.gov.
96
97

Pou w vini yon sitwayen ameriken

Natiralize sitwayen ameriken bay rezidan pèmanan yo nouvo dwa ak privilèj. Sitwayènte tou mache avèk 

nouvo responsabilite. Seksyon sa a diskite rezon pou w konsidere natiralize sitwayen ameriken e li dekri 

sa ou bezwen fè pou w vin yon sitwayen ameriken.
98

Poukisa pou w vin yon sitwayen 

ameriken?

Pou w vin yon sitwayen ameriken, ou dwe gen volonte pou w:

● Sèmante pou rete fidèl ak Etazini;

● Abandone fidelite w pou tout lòt peyi; e

● Sipòte e defann peyi Etazini ak Konstitisyon li.

Lè ou vin yon sitwayen ameriken, ou aksepte tout responsabilite yon ameriken 

genyen. Ann echanj, ou genyen sèten dwa ak privilèj. Rezidan pèmanan yo gen 

pifò nan menm dwa ak sitwayen ameriken yo, men gen rezon ki pi enpòtan pou 

w konsidere vin yon sitwayen ameriken, tankou:

● Vote: Se sèlman sitwayen ameriken ki kapab 

vote nan eleksyon federal yo. Nan pifò eta yo, 

se sèlman sitwayen ameriken ki gen dwa pou 

vote nan eleksyon.

● Sèvi nan yon jiri: Se sèlman sitwayen ameriken 

ki kapab sèvi nan yon jiri federal. Nan pifò 

eta yo, se sèlman sitwayen ameriken ki gen 

dwa sèvi nan yon jiri. Sèvi nan yon jiri se yon 

responsabilite enpòtan pou sitwayen ameriken.

● Vwayaje ak yon paspò ameriken: Yon paspò 

ameriken pèmèt ou jwenn asistans nan men 

gouvènman ameriken an lè ou aletranje, lè sa 

nesesè.

● Fè manm fanmi w antre Etazini: Sitwayen ameriken yo jeneralman gen 

priyorite lè y ap fè petisyon pou fè manm fanmi yo rantre definitivman nan 

peyi sa a.

● Resevwa sitwayènte pou timoun ki fèt aletranje: Nan pifò ka, yon timoun 

sitwayen ameriken ki fèt aletranje vin otomatikman yon sitwayen ameriken.
99

● Vin kalifye pou travay federal: Kèk travay nan ajans 

gouvènman yo oblije pou w gen sitwayènte ameriken.

● Vin yon ofisyèl ki eli: Se sèlman sitwayen ameriken 

ki kapab vin manm nan ofis federal (Sena oswa 

chanm reprezantan ameriken) ak kèk fonksyon eta 

ak fonksyon lokal.

● Kenbe dwa rezidans ou: Yo pa kapab retire 

dwa yon sitwayen ameriken genyen pou l rete 

Etazini.

● Vin kalifye pou lajan federal ak bous d etid:

Anpil nan lajan èd finansyè, tankou bous pou 

kolèj ak lajan gouvènman an bay pou rezon byen 

espesifik, lajan sa yo disponib sèlman pou sitwayen 

ameriken.

● Resevwa benefis gouvènman: Gen kèk benefis gouvènman an 

ki disponib sèlman pou sitwayen ameriken.

Pou w jwenn enfòmasyon sou natiralizasyon

Moun ki gen laj 18 ane oswa plis ki vle vin sitwayen ameriken dwe chèche Fòmilè M-476, Yon Gid pou Natiralizasyon 

(A Guide to Naturalization). Gid sa a genyen enfòmasyon enpòtan kondisyonèl pou satisfè pou natiralizasyon. Li dekri 

tou fòmilè ou pral bezwen yo pou w kòmanse pwosesis natiralizasyon an.

Pou wè si ou kalifye pou w aplike pou natiralizasyon, vizite Sant Resous pou Sitwayènte nan www.uscis.gov/

citizenship. Itilize Fòmilè N-400, Aplikasyon pou Natiralizasyon, pou aplike pou natiralizasyon. Ou dwe peye yon frè 

pou w depoze Fòmilè N-400 la. Pou tcheke frè pou ranpli Fòmilè N-400 oswa nenpòt fòmilè USCIS, vizite 

www.uscis.gov/fees. 

Pou jwenn Fòmilè M-476 ak N-400, rele Telefòn Fòmilè USCIS la nan 1-800-870-3676 oswa pran yo sou 

www.uscis.gov. 

Pou enfòmasyon pi espesifik konsènan pratik ak kondisyon kalifikasyon pou natiralizasyon, repase Mànyèl Prensip 

USCIS la nan www.uscis.gov/policymanual. Mànyèl Prensip la se depo santralize sou entènèt pou prensip 

imigrasyon yo.
100

Natiralizasyon: Pou w vini yon 

sitwayen ameriken

Pwosesis pou vin yon sitwayen ameriken rele “natiralizasyon”. Ou kapab 

aplike pou natiralizasyon lè ou ranpli kondisyon sa yo:

Kondisyon pou natiralizasyon

1. Rezidans kontinyèl: Ou abite Etazini antanke yon rezidan pèmanan pou yon 

kantite tan espesifik.

2. Prezans fizik: Montre ke ou te prezan fizikman nan Etazini pou yon peryòd 

tan espesifik.

3. Tan nan eta oswa distri USCIS la: Montre ke ou te viv nan eta a oswa distri 

USCIS la pou yon kantite tan espesifik.

4. Bon repitasyon: Montre ke ou te konpòte w nan yon fason ki legal e 

akseptab.

5. Anglè ak sivik: Ou konnen lang anglè debaz la ak enfòmasyon sou istwa 

peyi Etazini ak gouvènman an.

6. Fidelite a konstitisyon an: Konprann e aksepte prensip Konstitisyon Etazini 

an.

Ou kapab kalifye pou kèk eksepsyon ak modifikasyon si:

● Ou se yon resòtisan ameriken;

● Ou se yon anplwaye aletranje nan yon kategori ki kalifye w;

● Ou te fè sèvis militè ki kalifye w; oswa

● Ou se madanm, pitit, oswa paran kèk sitwayen ameriken.

Konsilte Fòmilè M-476, Yon Gid pou Natiralizasyon (A Guide to 

Naturalization), pou plis enfòmasyon nan www.uscis.gov/natzguide. Epitou 

ou kapab ale wè yon avoka imigrasyon oswa yon lòt ajan kalifye BIA. Gade 

page 21 pou plis enfomasyon.
101

1. Rezidans kontinyèl 

“Rezidans kontinyèl” vle di ou oblije abite Etazini antanke yon rezidan pèmanan 

pou yon sèten kantite tan. Majorite moun oblije yon rezidan pèmanan ki an 

rezidans kontinyèl pandan senk an (oswa twa zan si ou marye ak yon sitwayen 

ameriken) anvan yo kapab kòmanse pwosesis natiralizasyon an.

Dat ou te vin rezidan pèmanan (dabitid dat la sou Kat Rezidans Pèmanan w 

lan) se dat senk ane w yo kòmanse. Si ou te kite peyi Etazini pou yon kantite 

tan long, dabitid sis mwa oswa plis, ou ka “kraze” rezidans kontinyèl ou a.

Si ou kite peyi Etazini pou yon ane oswa plis, li posib ou kapab retounen si 

ou gen yon pèmi pou w retounen. Ou dwe aplike pou pèmi pou retounen an 

avan ou kite peyi Etazini. Gade page 17 pou enfòmasyon sou fason pou w 

aplike pou yon pèmi pou w retounen. Nan prèske tout sitiyasyon yo, okenn 

nan tan ou te fè Etazini avan ou te kite peyi a pa pral konte pou tan rezidans 

kontinyèl la. Sa vle di ou pral bezwen kòmanse rezidans kontinyèl ou a ankò 

aprè ou retounen Etazini, e ou kapab bezwen rete tann jiska kat ane ak yon 

jou anvan ou ka aplike pou natiralizasyon.

Anplis, si ou dwe kite Etazini pou kèk rezon travay, ou kapab bezwen ranpli 

Fòmilè N-470, Aplikasyon pou Prezève Rezidans pou Natiralizasyon, yon 

fason pou w prezève pozisyon ou kòm rezidan pèmanan yon fason pou ou 

kapab chèche jwenn natiralizasyon.

Sonje si ou pa Etazini pandan aplikasyon natiralizasyon w lan ann atant sa 

kapab vin koze pwoblèm nan kalifikasyon w, espesyalman si ou aksepte travay 

aletranje.

KENBE REZIDANS KONTINYÈL ANTANKE YON REZIDAN PÈMANAN

Si ou kite Etazini 

pou:

Estati rezidans ou 

kapab: Pou w kenbe estati w la ou dwe:

Plis pase 

sis mwa Petèt kraze Pwouve ke ou te kontinye abite, travay, e/oswa genyen rapò ak peyi Etazini (pa egzanp peye enpo) pandan ou te pati a.

Plis pase yon ane Kraze

Nan pifò ka yo, ou oblije rekòmanse rezidans kontinyèl la ankò. 

Aplike pou yon pèmi pou w kapab retounen avan ou vwayaje, si w 

gen entansyon retounen Etazini antanke yon rezidan pèmanan. Ou 

kapab bezwen pou w ranpli Fòmilè N-470, Aplikasyon pou Prezève 

Rezidans pou Natiralizasyon an. 
102

Pezève rezidans ou pou rezon natiralizasyon: Egzanpsyon pou absans pandan 

yon ane

Si ou travay pou gouvènman ameriken an, yon enstitisyon rechèch ameriken ki rekoni, oswa kèk konpayi ameriken, 

oswa si ou se yon manm klèje a k ap sèvi aletranje, ou petèt kapab prezève rezidans kontinyèl ou a si:

1. Ou te prezan fizikman e w te abite Etazini san ou pa t kite l pou omwen yon ane aprè ou te vin yon rezidan 

pèmanan.

2. Voye Fòmilè N-470, Aplikasyon pou Prezève Rezidans pou Natiralizasyon an, avan ou kite peyi Etazini pou yon 

ane. Ou dwe peye yon frè pou w depoze Fòmilè N-470 la. Pou tcheke frè pou ranpli Fòmilè N-470 la oswa nenpòt 

fòmilè USCIS, vizite www.uscis.gov/fees. 

Pou plis enfòmasyon, kontakte Telefòn Fòmilè USCIS la nan 1-800-870-3676 e mande pou Fòmilè N-470. Ou kapab 

jwenn fòmilè a tou sou sit wèb USCIS la nan www.uscis.gov. 

Egzanpsyon pou pèsonèl militè

Si w ap sèvi nan lame kounye a oswa ou te fèk fini sèvis nan lame ameriken, kondisyon rezidans kontinyèl la ak 

prezans fizik yo kapab pa gen anyen pou wè ak ou. Ou kapab jwenn plis enfòmasyon nan Fòmilè M-599, Enfòmasyon 

sou Natiralizasyon pou Moun ki nan Lame a (Naturalization Information for Military Personnel). Chak baz militè 

dwe genyen yon moun an patikilye pou okipe aplikasyon natiralizasyon epi sètifye yon Fòmilè N-426, Demann pou 

sètifikasyon sèvis lame oswa sèvis maritim (Request for Certification of Military or Naval Service). Ou dwe voye Fòmilè 

N-426 la ansanm ak fòmilè aplikasyon w yo. Pou w jwenn fòmilè ou bezwen yo, rele Telefòn Asistans Militè USCIS la 

nan 1-877-CIS-4MIL (1-877-247-4645). Ou kapab jwenn plis enòmasyon nan www.uscis.gov/military oubyen ou 

kapab rele nimewo sèvis kliyantèl la nan 1-800-375-5283.

Yon pèmi pou retounen (Fòmilè I-131, Otorizasyon Vwayaj) ak Fòmilè N-470, 

Aplikasyon pou Prezève Rezidans pou Natiralizasyon pa menm bagay. Ou kapab 

montre yon pèmi pou retounen nan plas kat rezidans pèmanan w lan (si ou te 

andeyò peyi Etazini pandan mwens ke 12 mwa) oswa nan plas yon viza (si ou 

te andeyò peyi Etazini pandan plis ke 12 mwa) lè ou retounen Etazini aprè yon 

absans tanporè. Sepandan, si ou swete aplike pou natiralizasyon e ou te absan 

pou plis pase 12 mwa, ou kapab bezwen ranpli tou Fòmilè N-470 la yon fason 

pou w prezève rezidans ou nan objektif pou w natiralize.

TI 

KONSÈY
103

2. Prezans fizik

Prezans fizik vle di ou te la Ozetazini. Si ou se yon rezidan pèmanan ou oblije 

fizikman prezan Etazini pou omwen 30 mwa pandan senk dènye ane sa yo 

(oswa 18 mwa pandan twa dènye ane sa yo, si ou marye ak yon sitwayen 

ameriken) anvan ou aplike pou natiralizasyon.

Ki diferans ki genyen ant “prezans fizik” ak “rezidans kontinyèl”?

“Prezans fizik” se kantite jou ou te fè andedan peyi Etazini e yo pa konte ladan l tan ou pase andeyò peyi Etazini. 

Chak jou ou pase andeyò peyi Etazini soustrè nan total “prezans fizik” ou a. Si ou kite peyi Etazini pou yon kantite tan 

ki long oswa si ou fè plizyè ti vwayaj kout andeyò peyi Etazini, petèt ou pap kapab rive ranpli kondisyon “prezans fizik” 

ou a. Pou w konte tan “prezans fizik”, ou dwe adisyone ansanm tout tan ou te pase Etazini. Epi retire tout vwayaj ou 

te fè andeyò peyi Etazini. Ti vwayaj kout ale Kanada ak Meksik konte ladan l tou. Pa egzanp, si ou ale Meksik pou yon 

wikenn, ou oblije mete vwayaj la ladan li lè w ap konte konbyen jou ou pase andeyò peyi a.

“Rezidans kontinyèl” se total tan ou te abite antanke yon rezidan pèmanan Ozetazini anvan ou aplike pou 

natiralizasyon. Si ou pase twòp tan andeyò peyi Etazini pandan yon sèl vwayaj, ou ka kraze “rezidans kontinyèl” ou a.

3.Tan nan eta oswa distri USCIS la

Pifò moun oblije rete nan distri USCIS la oswa eta kote yo aplike pou 

natiralizasyon an pandan omwen twa mwa. Etidyan yo kapab aplike pou 

natiralizasyon kote yo ale lekòl la oswa kote fanmi yo rete (si yo depann de 

paran yo pou sipò).

4. Bon repitasyon

Pou w kalifye pou natiralizasyon, ou oblije se yon moun ki gen bon 

repitasyon. Yo konsidere yon moun pa gen bon repitasyon si li komèt sèten 

krim pandan senk ane avan l aplike pou natiralizasyon oswa si li bay manti 

pandan antrevi natiralizasyon an.
104

Konpòtman ki kapab montre yon mank bon repitasyon

● Kondui pandan w sou oswa ou sou regilyèman

● Jwèt ilegal

● Pwostitisyon

● Bay manti pou w resevwa benefis imigrasyon

● Pa peye pansyon alimantè oswa pa pran swen timoun selon ekzijans tribinal

● Pèsekite yon moun akòz ras, relijyon, peyi orijin, opinyon politik oswa gwoup sosyal li

Si ou komèt kèk krim, ou pap kapab janm vin yon sitwayen ameriken e yo 

pral petèt mete w deyò nan peyi a. Krim sa yo se “baryè” pou natiralizasyon. 

Krim ki rele deli grav (si yo komèt 29 novanm 1990 oswa aprè), ki gen 

ladan yo: ansasinay, vyòl, abi seksyèl sou timoun, atak vyolan, trayizon, ak 

trafik dwòg ilegalman, trafik zam afe, oswa trafik moun se kèk egzanp baryè 

pèmanan pou natiralizasyon. Nan pifò ka yo, imigran yo te libere oswa lage 

pou sèvi nan fòs lame ameriken paske yo se imigran e imigran ki abandone 

(kraze rak) pòs lame ameriken yo pap janm kapab vin yon sitwayen ameriken.

Yo kapab refize w sitwayènte tou si ou konpòte w kèk lòt fason ki montre ou 

manke bon repitasyon.

Gen lòt krim ki tanporèman anpeche natiralizasyon. Lè yo tanporèman 

anpeche natiralizasyon sa vle di an jeneral yo anpeche w vin sitwayen pou 

jiska senk ane apre ou te komèt krim lan. Tankou:

● Nenpòt krim kont yon moun avèk entansyon pou fè moun lan mechanste;

● Nenpòt krim kont yon pwopriyete oswa kont gouvènman an ki gen rapò ak 

fwod;

● De oswa plis krim ki gen santans lè yo konbine yo ki bay senk ane oswa plis;

● Enfraksyon lwa sou sibstans ki kontwole yo (pa egzanp lè w itilize oswa vann 

dwòg ilegal); e

● Pase 180 jou oswa plis pandan senk dènye ane yo nan detansyon oswa nan 

prizon.

Rapòte nenpòt krim ou te komèt lè w ap aplike pou natiralizasyon. Sa vle di 

tout krim yo te retire nan dosye w oswa krim ou te komèt avan ou te gen 

18 an. Si ou pa di USCIS anyen sou yo, yo kapab refize w sitwayènte e yo 

kapab pousuiv ou.
105

5.Anglè ak sivik

Jeneralman, ou dwe montre ou gen yon baz pou w li, 

ekri ak pale anglè. Ou dwe genyen tou yon konesans 

debaz sou istwa ak gouvènman ameriken an (yo rele sa 

tou “sivik”). Ou gen obligasyon pou w pase tès anglè ak 

sivik pou w pwouve konesans ou.

Anpil lekòl ak òganizasyon kominotè ede moun prepare 

pou egzamen sitwayènte yo. Ou kapab jwenn kesyon pou 

tès la nan www.uscis.gov/citizenship ak www.uscis.gov/

teststudymaterials. USCIS ofri yon gwoup materyèl etid 

gratis, tankou bwochi, kat rapèl, tès pratik ak videyo. Ou 

kapab jwenn enfòmasyon konsènan klas sitwayènte ak anglè 

nan www.uscis.gov/citizenship. 

6. Fidelite a konstitisyon an

Ou dwe sipòte e defann peyi Etazini ak konstitisyon an volontèman. Ou deklare 

atachman w oswa lwayote w pou peyi Etazini ak konstitisyon an lè ou prete 

Sèman pou fidelite a. Ou vin yon sitwayen ameriken lè ou prete Sèman pou fidelite.

Nan kèk sitiyasyon, kapab gen modifikasyon nan Sèman pou fidelite a. Si ou montre 

ke ou gen yon andikap fizik oswa nan devlòpman ki fè ou pa kapab konprann 

siyifikasyon Sèman an, yo kapab pase sou sa.

Si ou genyen yon aplikasyon natiralizasyon ann atant epi ou demenaje, ou oblije 

fè USCIS konnen nouvèl adrès ou an. Ranpli Fòmilè AR-11, Chanjman Adrès la, 

nan entèval 10 jou apre w demenaje. Pou plis enfòmasyon oswa chanje adrès ou 

sou entènèt, vizite www.uscis.gov/addresschange oswa rele Sèvis Kliyantèl nan 

1-800-375-5283. Ou dwe fè USCIS konnen chak fwa ou chanje adrès.

Egzanpsyon, Eksepsyon, ak Akomodasyon

Eksepsyon pou lang anglè ak dwa sivik

Gen moun ki aplike pou natiralizasyon ki genyen kondisyon diferan pou ranpli 

pou egzamen akòz laj yo epi kantite tan yo genyen depi yo abite Etazini.
106

EGZANPSYON POU EGZIJANS ANGLÈ AK DWA SIVIK

Si ou:

Abite antanke rezidan 

pèmanan Etazini 

pandan Etazini pandan:

Ou pap pran: Ou oblije pran:

Gen 50 an oswa plis 20 tan Egzamen anglè Egzamen sivik nan lang ou

55 an oswa plis 15 ane Egzamen anglè Egzamen sivik nan lang ou

Gen 65 ane ou plis 20 tan Egzamen anglè Egzamen sivik senplifye nan lang ou

Si ou pa bezwen pran egzamen anglè a, ou oblije vini ak pwòp tradiktè ou 

pou w pran egzamen sivik la.

Eksepsyon medikal

Si ou gen yon andikap fizik oswa nan devlòpman oubyen difikilte mantal, ou 

kapab chèche yon eksepsyon sou egzijans pou Anglè ak/oswa Dwa sivik. Pou 

jwenn plis enfòmasyon, rele Telefòn Fòmilè USCIS la nan 1-800-870-3676 

epi mande pou Fòmilè N-648 oswa pran yon kopi sou sit wèb USCIS la nan 

www.uscis.gov/n-648. 

Akomodasyon pou andikap

USCIS fè tout efò posib pou ede aplikan avèk andikap yo konplete pwosesis 

natiralizasyon. Pa egzanp, si ou itilize yon chèz woulant, USCIS pral asire l 

ke ou kapab fè anprent, pase entèvyou, e natiralize nan yon lokal ki fasilite 

aksè pou chèz woulant. Si ou soud oswa gen pwoblèm tande e w bezwen 

yon entèptrèt pou lang siy, USCIS pral fè aranjman avèk ou pou gen youn 

nan entèvyou a. Si ou bezwen yon aranjman akoz andikap, tanpri rele Sèvis 

Kliyantèl la nan 1-800-375-5283 oswa 1-800-767-1833 (pou moun ki gen 

pwoblèm tande) pou w mande yon aranjman.

Seremoni natiralizasyon

Si USCIS apwouve aplikasyon pou natiralizasyon w lan, ou oblije ale nan 

yon seremoni epi prete Sèman pou fidelite a. USCIS pral voye ba ou yon Fòmilè 

N-445, Avi Seremoni Sèman Natiralizasyon, pou di w lè ak dat seremoni w 

lan. Ou oblije ranpli fòmilè sa a epi pote li nan seremoni w lan.
107

Si ou pa kapab ale nan seremoni an, ou kapab mande yon lòt dat pou 

seremoni w lan. Pou mande pou yon lòt jou, ou dwe voye Fòmilè N-445 

la tounen nan biwo USCIS ki nan lokalite w la ansanm ak yon lèt ki esplike 

poukisa ou pa kapab ale nan seremoni an.

Ou pral remèt kat rezidans pèmanan w lan bay USCIS lè ou anrejistre pou 

seremoni an. Ou pap bezwen kat ou a ankò paske ou pral resevwa yon Sètifika 

Natiralizasyon nan seremoni an.

Ou pa yon sitwayen ameriken toutotan ou pa prete Sèman pou fidelite a. Yon 

ofisyèl pral li chak pati Sèman an dousman e l ap mande w pou repete mo 

yo. Aprè ou fin prete Sèman an, ou pral resevwa Sètifika Natiralizasyon w lan. 

Sètifika sa a pwouve ou se yon sitwayen ameriken.

Seremoni Sèman pou fidelite a se yon evénman piblik. Anpil kominote genyen 

seremoni espesyal chak ane nan Jounen Endepandans lan, 4 jiyè. Tcheke pou 

w wè si kominote w la genyen yon seremoni sitwayènte espesyal 4 jiyè e 

tcheke ki jan ou kapab patisipe. Anpil moun vini ansanm ak fanmi yo pou 

selebre aprè seremoni an.

Ou sou bon wout la

Nou espere ou te jwenn gid sa a itil. Li te ekri pou ede 

w kòmanse lavi w nan Etazini, epi pou ede w konprann 

dwa w ak responsabilite w antanke yon rezidan 

pèmanan. Gid sa a di w fason ou kapab mete men 

pou patisipe nan kominote w la. Li fè w konnen tout 

bagay ou dwe aprann si ou vle natiralize kòm sitwayen 

ameriken. Vizite sit wèb USCIS la nan www.uscis.gov

pou aprann plis. W ap jwenn lòt materyèl itil nan 

www.welcometousa.gov. 

Paske ou isit kounye a, ou gen yon chans pou w fè 

eksperyans tout bagay ke lavi nan peyi sa a kapab ofri. 

Nou swete w byenvini kòm rezidan pèmanan e nou 

swete w yon lavi ki chaje siksè nan Etazini.


www.uscis.gov