M-618-SOM (rev. 09/15)

Ku soo dhawoow Dowladaha Maraykan

Hagaha Soc’daalka Cusub

Ku soo dhawoow 

Dowladaha Maraykan

Hagaha Soc’daalka Cusub
U.S. GOVERNMENT OFFICIAL EDITION NOTICE

Use of ISBN Prefix

This is the Official U.S. Government edition of this publication and is herein 

identified to certify its authenticity. Use of the 0-16 ISBN prefix is for U.S. 

Government Publishing Office Official Editions only. The Superintendent 

of Documents of the U.S. Government Publishing Office requests that any 

reprinted edition clearly be labeled as a copy of the authentic work with a 

new ISBN.

The information presented in Welcome to the United States: A Guide for New Immigrants

is considered public information and may be distributed or copied without 

alteration unless otherwise specified. The citation should be: 

U.S. Department of Homeland Security, U.S. Citizenship and Immigration 

Services, Office of Citizenship, Welcome to the United States: A Guide for New 

Immigrants, Washington, DC, 2015.

U.S. Citizenship and Immigration Services (USCIS) has purchased the right 

to use many of the images in Welcome to the United States: A Guide for New Immigrants. 

USCIS is licensed to use these images on a non-exclusive and non-transferable 

basis. All other rights to the images, including without limitation and 

copyright, are retained by the owner of the images. These images are not in 

the public domain and may not be used except as they appear as part of this 

guide.

This guide contains information on a variety of topics that are not within the 

jurisdiction of U.S. Department of Homeland Security (DHS)/USCIS. If you 

have a question about a non-DHS/USCIS issue, please refer directly to the 

responsible agency or organization for the most current information. This 

information is correct at the time of printing, however, it may change in the 

future.
Shaxda Tusmadda

Ku soo dhawoow Midowga Dowladaha Hagaha Soo galootiga Cusub . . . . . 1

Waaxyahay Federaalka iyo Wakaaladdaha. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2

Dowlada Mareykanka Maanta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

Ciidaha Federaalka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4

Xiriirka USCIS. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5

Waxyaabaha ku Saabsan Hagahaan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

Xagee ka Heleysaa Kaalmo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

Leynka Furan ee Macluumaadka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

Xuquuqdaada iyo Mas’uuliyaddaada Deegaanle Joogto ah . . . . . . . . . . . . 13

Xuquuqdaada iyo Mas’uuliyaddaada. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

Ku sugnaantaada Xaaladaha Degenaantaada Joogtada ah. . . . . . . . . . . . . . . . 16

Haddii aad Tahay Degeenle Degenaansho Joogto ah. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

Helitaanka Kaalmo Sharci. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

Dhaxalka Dabci Dambiile ee Deegaanle Joogto ah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

Helitaanka Degenaanta Maraykanka................................ 27

Helitaanka Lambarka Shooshalka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

Hel Goob Aad ku Noolaato. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

Raadi Shaqo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35

Daryeelka Caruurta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

Gaadiidka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

Daryeelidda Lacagtaada . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

Dhaqaale Shaqsiyeedka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

Bixinta Canshuurta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51

Ilaalinta Lacagtaada iyo Naftaada. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

Fahmidda Waxbarashadda iyo Daryeelka Caafimaad . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

Waxbarshadda Dalka Maraykan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

Waxbarshadda sare: Kuliyadaha iyo Jaamacadaha. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

Waxbarshadda Dadka Waaweyn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

Barashadda Ingiriiska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68

Daryeelka Caafimaadka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

Mashaariicyadda Kale ee Faa’idooyinka Federaalka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
Xafiddida Gurigaaga iyo Qoyska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

Diyaargarowga. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

Ogoow. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78

Masiibooyinka Ficil ka geyso. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

Baro Waxyaalaha ku Saabsan Dowlada Maraykanka . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83

Anaga dadka: Kaalinta Muwaadinka Midowga Dowladaha Dhexdeeda. . . . . 84

Sideey ku Bilaabatay Midowga Dowladaha. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85

Abuuridda “Urur Aad Sax u ah”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87

Sideey u Shaqeysaa Dowladda Federaalka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90

Laanta Xeer-dejinta: Golaha. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91

Qeybta Go’aan Gaarista: Madaxweynaha. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93

Qeybta Sharciga: Maxkamadda Sare. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93

Dowladda iyo Ismaamul Goboleedka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94

Waayo-aragnimadda Midowga Dowladaha. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

Noqoshada Muwaadin Maraykan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97

Maxaad u Noqoneysaa Muwaadin Maraykan?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

Noqosho Dabeecadeed: Noqoshada Muwaadin Maraykan. . . . . . . . . . . . . 100

Waa Kugu Kaligaa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
1

Ku-soo-dhawoow Midowga 

Dowladaha

Hagaha Soo galootiga Cusub

Hambalyo noqotay dagane joogto ah ee Maraykanka ee America! Anigoo ku 

hadlaya magaca madaxweynaha Maraykanka iyo dadka Ameerikaanka ah, waan 

idin soo dhoweynaynaa waxaana kuu rajeynayaa guul kasta oo halkan. 

Waddanka Maraykanku wuxuu leeyahay taariikh dheer oo soo galootiga ka soo 

dhammaan qaybaha caalamka soo dhoweynta. Dowlada Maraykanka waxaa 

qiimo kordhiyey muhaajiriinta, kuwaas oo weli sii wada kobcinta dalkan iyo 

dhawrista hiddaha iyo dhulkii xoriyada iyo fursadaha. 

Sida qof dagane joogto ah ee dowlada Maraykanka, waxaad gaarta go’aan aad 

ugu yeerto dalkaan dalkaagi. Inta aad ka hawlgaleyso si aad u gaarto hadafkaaga, 

waqti sii si aad u ogaato dalkaan, taariikhdiisa iyo dadkiisaba. Waxaa hadda 

labada waa xaq iyo mas’uuliyadi ku saraan qaabeynta mustaqbalka dalka 

Mareykanka iyo in hubinta sii wadida guushiisa. 

Fursado Farxad leh ayaa ku sugaya markaad noloshaada ka bilowdid sidi qof 

dagane joogto ah dalkaan weyn. Ku soo dhawoow dalka Maraykanka! 

Hey’adda Adeegyadda Muwaadinka iyo Socdaalka
2

Waaxyahay Federaalka iyo 

Wakaaladdaha

Haddii aad qabto su’aal aadna ogeyn waaxda kaaga jawaabeyto, wac 

1-800-FED-INFO (ama 1-800-333-4636). Haddii aad maqliweysana, wac 

1-800-326-2996.

Sido kale waxaad booqan kartaa www.usa.gov macluumaad guud oo ku 

saabsan wakaaladdaha iyo waaxyada federaalka.

Wasaarada Mareykan ee Waxbarashadda (ED)

Taleefoon: 1-800-USA-LEARN 

Taleefoon: 1-800-872-5327

Haddii uu codka xumaada: 1-800-437-0833

www.ed.gov

Maamulka Maraykanka ee Fursadaha Siman ee 

Shaqaaleynta (EEOC)

Taleefoon: 1-800-669-4000

Haddii uu codka xumaada: 1-800-669-6820

www.eeoc.gov

Wasaarda Caafimaadka iyo Adeegyadda Dadka 

Maraykanka (HHS)

Taleefoon: 1-877-696-6775

www.hhs.gov

Wasaarada Amniga Gudaha Dalka Mareykanka (DHS)

Taleefoon: 202-282-8000

www.dhs.gov

Hey’adda Adeegyadda Muwaadinka iyo Socdaalka (USCIS)

Taleefoon: 1-800-375-5283

Haddii uu codka xumaada: 1-800-767-1833

www.uscis.gov

Hey’adda Canshuurta iyo Illaalinta Xuduudka Maraykan 

(CBP)

Taleefoon: 202-354-1000

www.cbp.gov

Socdaalka iyo Xoojinta Anshaxa (ICE)

www.ice.gov 

Waaxda Guriyeynta iyo Horumarinta Magaalooyinka 

Maraykanka (HUD)

Taleefoon: 202-708-1112

Haddii uu codka xumaada: 202-708-1455

www.hud.gov

Waaxda Cadaalada ii sinaanta Mareykanka (DOJ)

Taleefoon: 202-514-2000

www.justice.gov

Waaxda Maaliyadda

Adeega Daqliga Gudaha (IRS)

Taleefoon: 1-800-829-1040

Haddii uu codka xumaada: 1-800-829-4059

www.irs.gov

Nidaamka Xulashadda Adeegyadda (SSS)

Taleefoon: 1-888-655-1825

Taleefoon: 847-688-6888

Haddii uu codka xumaada: 847-688-2567

www.sss.gov

Maamulka Nabadsugida Bulshada (SSA)

Taleefoon: 1-800-772-1213

Haddii uu codka xumaada: 1-800-325-0778

www.socialsecurity.gov ama www.segurosocial.gov/espanol

Wasaarada Arrimaha Dibada (DOS)

Taleefoon: 202-647-4000

Haddii uu codka xumaada: 1-800-877-8339

www.state.gov 
3

Massachusetts

Rhode Island

Connecticut

New Jersey

Delaware

Maryland

Maine

New Hampshire New

York

Vermont

Pennsylvania

Ohio

Alaska

Hawaii

Texas

New

Mexico

Arizona

Utah

Nevada

California

Oregon

Washington

Idaho

Montana

Wyoming

Colorado

Oklahoma

Kansas

Nebraska

South

Dakota

North

Dakota Minnesota

Iowa

Wisconsin

Missouri

Arkansas

Louisiana Mississippi

Alabama

Georgia South Carolina

North

Carolina

Florida

Virginia

Tennessee

Kentucky

Illinois

Michigan

Indiana

West Virginia

Washington, DC

Dowlada Mareykanka Maanta

Maraykanka ayaa sidoo kale waxaa ka mid ah dhulalka ee Guam, American 

Samoa, Virgin Islands iyo wadamada barawaaqo sooranta ee mareykanka iyo 

Puerto Rico, taas oo aanay u muuqan khariiradda.
4

Ciidaha Federaalka

Xafiisyada federaalka badankooda way xiran yihiin ciidaha. Haddii ay ciid 

ku soo aado maalinta Sabtida, waxaa loo qoondeeyaa Jimcaha lagu jiro. 

Haddii ay ciidu ku soo aado Axadda, waxaa loo qoondeeyaa Isniinta xigta. 

Kuwo badana aan dowli aheyn sido kale waxay shaqaalahooda siiyaan fasax 

maalmahaan. Dowladda federaalka waxay u qoondeysay ciidaha rasmiga ah 

ee soo socda.

Maalinta Sannadka Cusub 1da Janaayo

Maalinta Dhalashada ee Martin 

Luther King, Jr. Isniinta 3aad ee Janaayo

Maalinta Madaxweynaha Isniinta 3aad ee Febraayo

Maalinta Xuska ciidanka Isniinta ugu dambeysa ee Maajo

Maalinta Xoriyadda 4ta Juulaay

Maalinta Shaqaalaha Isniinta 1aad ee Sebteembar

Maalinta Columbus Isniinta 2aad ee Oktoobar

Maalinta Halgamayaasha 11 Nofembar

Maalinta Mahad celinta Khamiista 4aad ee Nofembar

Maalinta Kirismaska 25 Disembar
5

Xiriirka USCIS

Booqo shabakadda USCIS ee www.uscis.gov iyo www.welcometousa.gov, waa 

macluumad soo galootiga cusub.

Wac adeega macaamiilka ee 1-800-375-5283 ama 1-800-767-1833 (haddii 

codka xumaado).

Si aad u hesho foom, booqo shabakadda USCIS ama wac qadka Foomamka 

ee 1-800-870-3676. 
6
7

Waxyaabaha ku Saabsan Hagahaan

Hagahaan wuxuu xanbaarsan yahay macluumaad aasaasi ah ee kaa caawinaayo sidaad u degi laheyd 

mareykan una heli laheyd adiga iyo qoyskaaga nolol maalmeedka maalin kasta. Xitaa waxay soo koobeysaa 

macluumaad ku saabsan xaaladahaaga sharci iyo wakaaladaha iyo ururadda bixiya nuqulladda ama 

adeegyadda muhiinka ah ee aad u baahan karto.
8

Maadaama aad tahay qof sharciga deganaanshaha rasmiga ah leh, waa in 

aad biloowdid barashada waddankan, dadkiisa iyo hababka ay dowladoodu 

u shaqayso. Isticmaal hagahaan si aad u hesho waxyaabaha ku saabsan 

xuquuqdaada iyo masuuliyaddaada soo galooti ahaan iyo si aad u fahanto sida 

federaalka, dowladda, iyo dowlad deegaanadda u shaqeeyaan. Xitaa waxaad 

ka baran kartaa waxyaabaha ku saabsan dhacdooyinka muhiimka ah ee u 

qaabeysan mareykanka, sidoo kale muhiimadda ay leedahay ku luglahaanshaha 

bulshaddaada iyo tallooyin sidii loo sameyn lahaa arrimahaasi.

Hagahan wuxuu guud marayaa xuquuqaha, mas’uuliyadaha iyo qaynuunada 

la xiriira sharciga deganaanshaha rasmiga ah. Si aad u hesho faahfaahin 

gaar ah oo intaa ka badan waa in aad barataa sharciyada, foomamka ama 

nidaamyadda qaadashada shahaadada dhalashada iyo Adeegyada Hey’adda 

Adeegyadda Muwaadinka iyo Socdaalka (USCIS). Waa inaad mar kasta kaashataa 

macluumaadka ama goraalada dheeraadka su’aalahaaga gaarka ee socdaalka ama 

dacwooyinka. Macluumaadka intaa ka badan waxaad ka oggaan kartaa Bartashabakada USCIS www.uscis.gov. Waxaad ka heli kartaa foomamka USCIS 

shabakadda ama adigoo wacaya USCIS Qadka Foomamka ee 

1-800-870-3676. Macluumaad dheeri ah, wac Adeegga Macaamiisha ee 

1-800-375-5283 ama 1-800-767-1833 (haddii maqalka xumaado).

Xagee ka Heleysaa Kaalmo

Hagahan ayaa kaa caawinidoona sidaad wax u bilaabeyso, laakiin kama jawaabi 

karto dhammaan su’aalaha aad ka qabtid nolosha Waddanka Maraykanka. Si aad 

u heshid macluumaad intaa ka badan, waxaad la xiriiri kartaa gobolka, degmada 

ama maamulka magaalada si aad u ogaatid adeegyada aad u baahan tahay, ama 

kala tasho ururada caawiya muhaajiriinta cusub ee waddanka soo dega. Waxaad 

ka heli kartaa xafiisyadan iyo ururadan isticmaalka macluumaadka bilaashka ah 

oo hoos ku qoran.

Maktabada Dadweynaha

Maktabadaha dadweynaha ee Waddanka Maraykanaka 

waa bilaash u furan qof kasta. Maktabaduhu inta 

badan waxay ku yaalaan xaafadaha bulshada. 

Shaqaalaha Maktabada waxay kugu caawin 

karaan helitanka macluumaadka maado kasta iyo 

qaadashada aqoonsiga maktabada kaas oo aad alaab 

ku amaahan kartid, sida buuggag iyo cajaladaha oo 

bilaash ah. Sidoo kale maktabadaha intoodda badan 

waxay hayaan wargaysyo aad akhrisan kartid iyo 

kombiyuutarka aad internetka ka isticmaali kartid. 

Weydii shaqaalaha maktabada in ay ku tusaan sida loo 

isticmaalo kombiyuutarka iyo internetka. 
9

Maktabadaha qaar ayaa waxay bixiyaan casharo kumbiyuutar oo lacag la’aan ah, 

Baris luqadda Ingiriisiga, iyo qorshooyin kale ee caruurta iyo dadka waaweyn. 

Weydii shaqaalaha maktabadda adeegyadda ay helayaan bulshadaada. Si aad u 

hesho maktabad kuu dhaw, ka eeg buugga taleefoonadda www.nces.ed.gov. 

Buugga Taleefoonnadda

Buugga liiska Telefoonadu wuxuu ka kooban yahay lambarada 

telefoonada iyo macluumaadka muhiimka ah oo ku saabsan 

dowladda sare, gobolka iyo adeegyada bulshada. Buugga 

Telefoonka wuxuu leeyahay macluumaadka xaalada degdegga 

ah, khariidada magaalada iyo warbixin ku saabsan sida loo helo 

adeegyada telefoonka. Bogagga cad cad ee taxanaha nambaradda 

taleefoon ee shaqsiyaadka iyo bogagga jaalaha ee taxanaha 

nambaradda taleefoon iyo cinwaannadda ee ganacsatada iyo 

ururadda. Sidoo kale waxaad wici kartaa lambarka 411 si aad 

u hesho telefoonada nambarda khaaska ah oo aad raadinaysid 

Maraykanka gudihiisa. Laga yaabee in aad kharsh bixiso marka aad 

waceyso 411. 

Shabakada Internetka

Internetku wuxuu kugu xiriirin karaa meelo badan oo aad 

macluumaada ka heli kartid, kuwaas oo ay ka mid yihiin 

shebekada internetka ee dowladda sare, gobolka iyo 

hay’adaha dowladda hoose. Internetyada dawlada intooda 

badan waxa ciwaankoodu ku dhammaadaa “.gov”. 

Haddii uusan guriga kuu oolin kumbiyuutar, waxaad 

isticmaali kartaa mid ka mid ah kuwa maktabadda 

dadweynaha. Waxaad internetka ka raadsan kartaa 

shaqooyin, guri helis, iskuulaadka caruurtu kuu 

dhigan karaan, ururada bulshadda iyo meelaha ku 

caawimi kara. Sidoo kale waxaad internetka ka heli 

kartaa akhbaaraha muhiimka ah, dhacdooyinka, 

ogaanshaha waxyaabaha ku saabsan nolosha Ameerika, 

taariikhda Waddanka Maraykanka iyo dowladda 

ama bulshada. Booqo www.welcometousa.gov si 

aad u heshid dhammaan ilaha dowladu ugu talagashay 

muhaajiriinta cusub.
10

Bulshada iyo Ururadda ku Salaysan Diimaha ee 

Caawiya Soo Galootiga

Waxaa jira ururo ku yaal Bulshooyin badan oo siiya muhaajiriinta kaalmooyin 

bilaash ah ama qiime jaban. Ururadaani waxay kaa caawinayaan barashadda 

bulshadaada iyo adeegyada aad heli karto soo galooti ahaan. Waxaad ururadan 

ka raadin kartaa shabekada internetka, ka eegi kartaa buuga talafoobada 

degmada, weydiin kartaa maktabada dadweynaha iyo hay’ada adeegyada 

bulshada ee degmada aad ku nooshahay 

Leynka Furan ee Macluumaadka

USCIS waxay leedahay keydka qadka furan ee aad kuu caawini karo. Keydkani 

wuxuu ku siinayaan macluumaad ku saabsan arrimaha soo-galootiga, waqtiga 

hawl galka, xaaladda dacwo, kharashka, iyo faa’idooyin kale. 

KEYDKA QADKA FURAN

Haddii aad dooneyso: Booqo:

Fiiri xaaladda dacwaddaada, eeg waqtiga hawl galka, is 

diiwaan geli la socodka xaaladda, ama raadi xafiiska kuugu 

dhaw ee USCIS

www.uscis.gov 

Fiiri kharashka hadda la bixinaayo www.uscis.gov/fees 

Shaxda ballan MACLUUMAAD-GUDBIN lacag la’aan 

Ee shaqaalaha USCIS http://infopass.uscis.gov 

Muhaajir ahaan waa in aad ka taxadirtid waxyaabaha dadka khaayimiinta ee 

samaystay internet kuwa dowlada u eg, si ay kuu khaldaan oo kaaga faa’iideystaan 

Xusuunoow, shabakadda rasmiga ah ee Hey’adda Adeegyadda Muwaadinka iyo 

Socdaalka www.uscis.gov. 

TALO
11

Macluumaad Dheeri ah ee Soo Galootiga Cusub 

Ku soo Dhawoow Dalka Mareykanka: Hagaha soo Galootiga waxaad ka heli kartaa luqado dheeri ah ee 

www.uscis.gov/newimmigrants. 
12
13

Xuquuqdaada iyo Mas’uuliyaddaada 

Deegaanle Joogto ah 

Deegaanle joogto ahaan, waxaa lagaa filaayaa inaad Maraykanka ka dhigato gurigaaga iyo adeecdid 

sharciyada dalkaan. Noqoshada Deegaanle joogto waxaa sido kale loola jeedaa inaad qabtid xuquuqo iyo 

mas’uuliyado cusub.

Noqoshada Deegaanle joogto waa mudnaan gaar ah, ma ahan xuquuq. Waxaa jiro xaalado gaar ah uu 

Dowladda Maraykanka la noqon karaan Heerkaaga Degenaanshaha Joogtada ah. Waa inaad ilaaliso Heerkaaga 

Degenaanshaha Joogtada ah haddii aad rabtid inaad ka shaqeyso iyo ku noolaato Maraykanka iyo maalin ka 

noqoto muwaadin. 

Qaybtaan, waxaad ka baran doontaa macnaha noqoshada Degaanle joogto ah iyo wixii lagaa rabo inaad 

sameyso si aad u ilaaliso Heerkaaga Degenaanshaha Joogtada ah.
14

Xuquuqdaada iyo Mas’uuliyaddaada

Dhaqankaaga Degaanle joogto ahaan wuxuu saamayn karaa awoodda aad goor 

dambe ku noqoto muwaadin Maraykan ah. Hab-socodka lagu noqdo Muwaadin 

Maraykan ah waxaa loogu yeeraa waddaniyeynta (“naturalization”).

Degaanle Joogto ahaan, waxaad xaq u leedahay:

● Deganaanta joogtada ah ee meel kasta ka mid ah Maraykanka.

● Ka shaqeynta Maraykanka.

● Ka iibsasho hanti Maraykanka.

● Inaad gasho iskuulka dowladda.

● Inaad gobolkaaga ama deegaankaaga ka codsato ruqsada baabuurka lagu wado.

● Inaad ku biirto laamaha ciidamada qalabka sida qaarkood ee Maraykanka.

● Inaad qaadato Sooshal Sakuuratiga, Dakhliga Taakuleyta Nabadsugida (SSI), iyo 

manfacyada daryeelka caafimaadka (Medicare), haddii aad u qalantid.

● Inaad codsato dhalashada Maraykanka markaad u qalantid.

● Inaad ninkaaga ama xaaskaaga iyo carruurtaada aan xaasleeyda u codsato fiise si 

ay kula noolaadaan Maraykanka.

● Inaad ka baxdo ama ku soo noqoto Maraykanka xaalado gaar ah.

Deegaanle joogto ahaan, waa inaad: 

● In aad dhawrtid dhammaan sharciyada dowladda sare, 

gobolka iyo gudahaba.

● Inaad bixisid dakhliga canshuurta federaalka, 

gobolka iyo degmadaba.

● Inaad iska diiwaangeliso Adeegga Ciidan Qorida 

(Ciidamadda qalabka sidda ee Maraykanka) haddii 

aad lab tahay oo ay da’daadu u dhaxeyso 18 ilaa 

26 jir. Eeg bogga 18 si aad sharraxaad u hesho.

● In aad ilaalisid ama haysatid sharcigaaga socdaalka.

● In aad markasta qaadato wax caddaynaya Heerkaga 

Degenaanshaha Joogtada ah.

● Markasta oo aad guurtid internetka ka bedel ciwaankaaga 

ama qoraal u dir Waaxda USCIS 10 maalmood gudahood. Eeg 

bogga 19 si aad sharraxaad u hesho.
15

Waxaad Qaban Karto

Deegaanle joogto ahaan, waxaad leedahay xuquuqyo iyo xoriyado badan. Sidoo kaleba, waxaa ku saaran mas'uuliyado. 

Hal mas’uuliyad muhiim ah waxaa weeye in aad ka qaybqaadato bulshaddaada. Waxaa sido kale fiican inaad wax ka 

barato Dhaqanka, taariikhda iyo dawladda Maraykanka. Waxaad sidan ku baran kartaa markaad qaadatid casharada 

waxbarashada dadka waawayn iyo akhriso wargeysyada deegaanka.

Dadka haysta Degenaashaha Joogtada ah, waxaa la siiyaa Kaarka Degenaanshaha 

Joogtada ah oo ah (Foomka I-551) kaas oo caddaynaya sharciga ay Waddanka 

Maraykanka ku joogaan. Dadka qaarkood waxay ugu yeeraan “Giriin Kaar”. Haddii 

aad u soo hajiireyso Maraykanka iyo ku soo geli doonto 

sida Deegaanle Joogto ah, waa inaad USCIS siido kharashka 

muhaajirka. Kharashkaan waxaa lagu baxshaa internetka 

ayadoo loo maraayo Habka Muhaajiriinta Elektaroonikada 

USCIS (USCIS ELIS) ka gal www.uscis.gov/uscis-elis. Fadlan 

ogow inaad heli doonin Kaarkaaga Degenaanshaha Joogtada 

ah ilaa aad USCIS siido kharashka Muhaajirka. Haddii aad 

noqoto Deegaanle joogto ah iyo heerkaaga muhaajirnimo 

ku beddeshey Maraykanka gudahiisa, waxaad bixin doontaa 

oo kaliya Kharashka gudbinta Foomka I-485, Codsiga 

Degenaashaha Joogtada ah ama Haagajinta Heerkaaga ee ma 

bixin doontid kharashka muhaajirka USCIS. 

Haddii aad tahay Deegaanle joogto ah oo jira ama ka weyn 18 jir, waa inaad qaadatid 

wax caddaynaya heerka muhaajirnimo. Waa inaad tustid sarkaal laanta socdaalka 

ama booliiska haddii uu ku weydiiyo. Kaarkaaga degenaanshaha Joogtada ah wuxuu 

socon doonaa ilaa 10 sanno, iyo waa inaad cusbooneysiido ka hor intuu dhicin ama 

haddii magacaada beddesho. Si aad u beddesho ama u cusbooneysiido Kaarkaaga 

degenaanshaha Joogtada ah, waa inaad xareysataa Foomka I-90, Codsiga Bedelidda 

Kaarka Degenaanshaha Joogtada ah. Waxaa jirta lacag la bixiyo marka la xareynaayo 

foomka I-90. Waxaad ka heli kartaa foomkan shabaakada internetka www.uscis.gov

ama waxaad wacdaa khadka foomamka USCIS oo ah 1-800-870-3676. Haddii aad 

qabtid Degenaansho joogta ah oo shuruud ku xiran (CR) sabab guur ama ganacsi 

awgeed, waxaa lagu siin doonaa kaar labo sanno ah. Ha isticmaalin Form I-90 si aad 

u codsato kordhin ama cusbooneysiinta xaaladdaada. Beddelkeedi, waa inaad codsato 

in shuruudaha ku xiran Xaaladaha muhajirnimo la baxsho ka hor intuu kaarkaaga 

dhicin. Eeg bogga 19 si aad u hesho sharraxaad ku saabsan ka bixinta shuruudaha 

ku xidhan xaaladaha degenaanshaha joogtada ah.

Kaarkaaga Degenaanshaha Joogtada ah wuxuu muujinayaa in laguu oggolyahay 

inaad ku noolaatid kana shaqaysid Maraykanka. Waxaad sido kale isticmaali kartaa 

Kaarkaaga Degenaanshaha Joogtada ah si aad dib u soo gasho Maraykanka markaad 

dibedda u safartid. Haddii aad Maraykanka ka maqnaatid muddo ka badan 12 

bilood, waxaad u baahan tahay inaad wadatid waraaqo dheeraad ah, si aad dib ugu 

soo noqotid Maraykanka Deegaanle joogto ahaan. Macluumaad intaa ka badan oo 

ku saabsan arrimahaan, ka eeg bogga 17.
16

Ku sugnaantaada Xaaladaha 

Degenaantaada Joogtada ah

Markaad hesho heerka degenaanshaha joogtada ah, waxaad sii wadi doontaa 

inaad ahaato Deegaanle joogto ah, aysan ka eheen haddii uu isbeddelo 

heerkaaga sida nuu qabo sharciga muhaajirka Maraykanka. Hal si aad ku lumin 

karti Heerkaaga Degenaanshaha Joogtada ah waa haddii aad dalka ka tegto. 

Waxaad joojin kartaa Heerkaaga Degenaanshaha Joogtada ah markaad ka baxdo 

Maraykanka si aad so joogto ah dibedda ku noolaato adigoo ujeeddadaadu tahay 

inaad iska dhaafto Heerkaaga Degenaanshaha Joogtada ah. Dhaqankaaga ayaa 

muujin doono ujeeddadaada. Waxaa jiro dhowr walxood aad sameyn kartid si 

aad u yareyso fursadda in Dowladda Maraykanka u ogaado 

in aad iska dhaaftey heerkaaga:

● Ha ka tegin Maraykanka waqti dheer aysan ka eheen 

haddii ay jiraan xaalado ku meel gaar ah (tusaale 

ahaan si aad dugsi u soo dhigato, shaqo waqti gaaban 

soo qabto, ama soo xannaaneyso xubin ka mid ah 

qoyskaaga). Haddii aad dalka ka maqan tahay hal 

sanno ama waqti ka dheer, ma isticmaali kartid Kaarka 

Degenaanshaha Joogtada ah si aad Maraykanka ku soo 

gasho.

● Haddii ay jiraan waxyaabo daahinaayo soo 

laabashadaada, isku diyaari inaad sharaxdo sababta aad 

u soo daahdey.

● Xareey canshuur celinta federaalka, gobolka iyo tan degmada haddii ay jiraan.

● Iska Diiwaangeli Adeega Ciidan Qorida, haddii aad tahay lab oo da’daadu u 

dhexeyso 18 ilaa 26.

● Cinwaankaga cusub sii USCIS 10 maalmood kadib markaad guurto.

Si Fiican u Ilaali Dokumentiyada Muhiimka

Meel ammaan ah ku hayso waraaqahaaga muhiimka ah oo aad waddankaagii kala 

timid. Tusaale dukumentiyada muhiimka ah waxaa ka mid ah baasaboorka, warqada 

dhalashada, warqada Nikaaxa, warqada furniinka iyo shahaadada dugsiga sare ama tan 

jaamacada iyo/ama shahaadooyinka kale oo muujinaya inaad qaadatay tababar ama 

xirfadooyin gaar ah.
17

Ilaasho Xaaladahaaga Muhaajirnimo

Qaar ka mid ah muhaajiriinta waxay u maleeyaan inay dibedda ku noolaan 

karaan iyo hayn karaan Heerkooda Degenaanshaha Joogtada ah marba haddii 

ay ku soo laabtaan Maraykanka ugu yaraan hal mar sannadikiiba, laakiin taasi 

waa qalad. U soo safarka Maraykanka hal mar sannadkiiba waxaa suurtogal ah 

inuusan ku filneyn haysashada heerkaaga. Deegaanle joogtada ah way u safri 

karaan dibedda Maraykanka , iyo safarada gaaban iyo kuwa waqti yar saamayn 

kuma yeelan doonaan xaaladdaha Degenaanshaha Joogtada ah. Haddii aad dalka 

ka maqnaato waqti dheer ama haddii aad si kale ku muujiso in Maraykanka 

uusan eheen gurigaaga joogtada ah, Dowladda Maraykanka wuxuu go'aamin 

karaa inaad iska dhaaftey ama ka tegtay xaaladaha Degenaanshaha Joogtada 

ah. Kani wuxuu sido kale dhici karaa haddii aad tagto safar waqtigiisa u 

dhexeeyo lix bilood ilaa hal sanno, iyo jiro wax caddeynaayo in aadan rabin in 

Maraykanka ka dhigato gurigaaga joogtada ah. 

Dokumenti socdaal ayuu kuu noqon karaa Kaarkaaaga Degenaanshaha Joogtada 

ah markaad u soo laabaneyso dalka Maraykanka haddii aadan dibedda ku 

maqneen hal sano ama ka badan. Haddii aad u maleyso inaad ka maqnaan 

doontid Maraykanka in ka badan 12 bilood, waa inaad codsatid oggolaanshaha 

dib u soo gelida intaadan bixin ka hor adigoo xareeynaayo Foomka I-131, 

Codsiga Warqaddo lagu Safro. Waa in aad bixisid lacag si aad u xareeyso foomka 

I-131. Waxaad Foomka I-131 ka heli kartaa shabakada internetka 

www.uscis.gov ama waxaad wacdaa Khadka Foomamka USCIS oo ah 

1-800-870-3676.

Ogolaashaha dib u soo Gelida waqtigiisu waa ilaa labo sannadood. Waxaad 

tusi kartaa oggolaashaha dib u soo gelida, intii aad isticmaali lahayd fiise ama 

Ogolaashaha Dib u Soogelida. Haysashada oggolaashaha dib u soo gelida ma 

ahan ballan in laguu soo deynayo gudaha Waddanka Maraykanka markaad soo 

noqotid, laakiin waxay si sahlan u muujineysaa inaad ka soo noqotay dhoof 

ku meelgaadh ah. Haddii aad rabtid macluumaad dheeraad ah ee ku saabsan u 

socdaalka caalamka Deegaanle joogto ahaan, fadlan u booqo www.uscis.gov. 

Waa inaad sido kale ogaato in - ayadoo la eegin haddii aad iska dhaaftay 

Heerkaaga Degenaanshaha Joogtada ah iyo inkale - waxaad hoos imaan doontaa 

baaritaanka laanta socdaalka markaad soo galeyso dalka iyo aad maqneed ugu 

yaraan 181 malmood, ama xaalado kale ee lagu cayimey sharciga socdaalka. 
18

Xareynta Celinta Canshuurta

Markaad tahay Deegaanle joogto ah, waa inaad xareysaa canshuur celinta 

dakhliga oo u sheegtid dakhliga ku soo gala Adeega Daqliga Gudaha (IRS) iyo 

sidoo kaleba gobolkaaga, magaalada ama waaxda xisaabaatka haddii loo 

baahdo. Haddii aad xareyn weyso canshuur celinta dakhliga intii 

aad ku maqan tahay Maraykanka dibadiisa waqti kasta ha 

ahaatee, ama haddii aad foomkaaga canshuur-celinta ku 

qorto inaad tahay qof aan “muhaajir ahayn”, waxaaa laga 

yaabaa in Dowladda Maraykanka go’aansato inaad iska 

dhaaftey Heerkaaga Degenaanshaha Joogtada ah.

Iska Diiwaangeli Adeegga Ciidan 

Qorida

Dhammaan dadka lab ah ay da’doodu u dhexeyo 

18 ilaa 26 waa inay iska Diiwaangeliyaan Adeegga 

Ciidan Qorida. Dadka labka ah ee helay Fiisaha 

Muhaajirka ama beddeley heerkooda markii ay 

gaareen da'daas si otomatik ah ayaa lagu diiwaan geliyey 

Adeegga Ciidan Qorida. Haddii uu sidaa yahay, waa inaad 

boostada ku heshey macluumaad lagugu ogeysiinaayo in lagu 

diiwangeliyey. Haddii aadan hubin in aad diiwaangashan tahay, la 

hadal qof ka socda Adeegga Ciidan Qorida oo baari karo diiwaankaaga. Waxaad 

sido kale Adeegga Ciidan Qorida ka eegi kartaa www.sss.gov. Markaad is 

diiwaangelisid, u sheeg dowladda inaad diyaar u tahay ku biirida Ciidamada 

Qalabka Sida ee Maraykanka. Dalka Maraykanka iminka ma lahan qabyo militari, 

laakiin ragga da'dooda u dhexeeyo 18 iyo 26 jir waxaa weli laga rabaa inay isku 

soo qoraan. Deganayaasha joogtada ah iyo muwaadiniinta Maraykanka qasab 

kuma ahan in loo qoro ciidamada qalabka sida haddi aanay iyagu doonayn.

Waxaad iska diiwaangelin kartaa xafiiska boostada Maraykanka ama internetka. 

Si aad isku diiwaangeliso Adeegga Ciidan Qorida internetka u booqo shabakada 

Nidaamka Xulashadda Adeegyadda www.sss.gov. Si ad la xiriirto qof ka socdo 

Adeegga Ciidan Qoridda, wac 847-688-6888. Wicidda taleefonkan bilaash ma 

aha.

Macluumaadka intaa ka badan waxaad ka heli kartaa shabakada interneka USCIS 

www.uscis.gov. 
19

U Dhiib USCIS Ciwaankaaga Cusub

Waa inaad u sheegto USCIS haddii aad cinwaankaaga beddesho. Xareey Foomka 

AR-11 Bedelka Cinwaanka, 10 maalmood gudaheeda laga bilaabo goorta aad 

guurtey. Macluumaad khuseeya xareynta beddelka cinwaanka, tag shabakada 

internetka USCIS www.uscis.gov/addresschange ama Adeega Macmiilka ka 

wac 1-800-375-5283. Waa inaad u sheegto USCIS mar walba aad cinwaankaaga 

beddesho.

Macluumaadka intaa ka badan, ka wac USCIS 1-800-375-5283 ama booqo 

www.uscis.gov. 

Haddii aad Tahay Degeenle 

Degenaansho Joogto ah

Waxaad Maraykanka ku joogi kartaa sida qof degenaansho joogta ah oo shuruud 

ku xiran (CR) leh. Waxaad tahay CR haddii aad xaaskaaga oo ah Muwaadin 

Maraykan ah ama leh Degenaasho Joogta ah is-qabteen in ka yar labo sanno 

maalinta aad heshey Degenaashaha Joogtada ah. Haddii aad carruur leedahay, 

iyagana waxaa laga yaabaa inay yihiin CRs. Tilmaamo 

ku saabsan hab-socodka xareynta carruurta ka eeg 

Foomka I-751, Codisga Si Loo Baxsho Shuruudaha 

ku Xiran Degenaanshaha. Sidoo kale muhaajiriinta 

qaarkood oo maalgeliyayaasha ah waa kuwo leh 

sharciga CR.

Qofka sharciga CR-ka haystaa wuxuu leeyahay 

isla xuquuqyo iyo mas’uuliyado la mid ah kuwa 

haysta degenaashaha Joogtada ah. Qofka haysta 

degenaansho joogta ah oo shuruud ku xiran 

waa inuu xareeyo foomka I-751, iyo muhaajirka 

maalgeliyaha ah waa inuu xareeyo Foomka I-829, 

Codsiga Ganacsadaha si Loo Baxsho Shuruudaha 

Ku Xiran, labo sanno gudaheeda laga bilaabo maalintii la siiyey sharciga 

degenaansho joogta ah oo shuruud ku xiran. Taariikhdani waxay badanaa tahay 

waqtiga uu dhacayo Kaarka degenaanshaha Joogtada ah. Waa inaad foomamkan 

ku xareyso muddo 90 maalmood gudahood ah, ka hor intii la gaarin sannad 

guurada goorta aad heshey sharciga degenaansho joogta ah oo shuruud ku 

xiran. Haddii aanad taas samayn, waxaad lumin kartaa Heerka Muhaajirnimo.
20

Xareynta Foomka I-751 Ninkaaga ama Xaaskaaga

Haddii aad tahay qof haysta sharciga CR iyo hijradaada ku salaysan yahay 

guursashada Muwaadin Maraykan ah ama qof haysta Degenaashaha Joogtada 

ah, markaa waa in adiga iyo ninkaaga ama xaaskaaga xareysaan foomka I-751 

sidii sharuudaha ku xiran sharcigaaga laga saaro Heerkaaga Degenaanshaha 

Joogtada ah.

Marmarka qaarkood looma baahna in aad adiga iyo ninkaaga ama xaaskaagu 

wada buuxsataan foomkan I-751. Haddii aad xaaskii ama ninkii is furteen 

ama xaaskaagu ama ninkaagu ku dhibaateeyo, foomkaaga I-751 gooni ayaad 

u buuxin kartaa. Waxaad sido kale kaligaa soo buuxin kartaa Foomka I-751, 

haddii masaafurinta dalka Maraykanka kugu sababo dhibaato. Haddii aadan 

xaaskaaga ama ninkaaga wax la dalbanayn, waqti kasta ayaad soo buuxin kartaa 

foomkan I-751 ka dib markaad noqoto qof haysta sharciga CR. 

Soo Xareynta Foomamka USCIS I-751 iyo I-829

Waa ayo: Dadka haysta Degenaansho joogta ah oo shuruud ku xiran (CR)

Maxaa yeelay: Degenaansho joogta ah oo shuruud ku xiran wuxuu dhacaa muddo labo sanno ka dib taariikhda aad 

noqotay CR.

Goorma: Qofka qabo degenaansho joogta ah oo shuruud ku xiran haddii uu foomamka la buuxinaayo xaaskiisa ama 

ninkeeda waa inay buuxiyaan Foomka I-751. Muhaajirka maalgeliyaha ah waa in uu buuxiyaa foomka I-829. Labadan 

foomba waa in la xareeyo 90 maalmood ka hor intuusan dhicin heerka degenaanshada joogtada ah oo shuruud ku 

xiran. Taariikhda uu dhacayo wuxuu ku qoran yahay Kaarkaaga Degenaanshaha Joogtada ah.

Xaagee foomamka laga heli karaa: Waxaad ka heli kartaa foomkan shabakada internetka www.uscis.gov ama waxaad 

wacdaa Khadka Foomamka USCIS oo ah 1-800-870-3676.

Xaagee loo diraa foomamka: Waxaad u dirtaa xarunta Adeegyada USCIS. Ciwaanka xarumaha adeegyada wuxuu ku 

qoran yahay qaybta fariimaha ee foomka.

Waa imisa kharashku: Waa in aad bixisid kharash si aad u xareyso foomka I-751 ama foomka I-829. Ka hor intii 

aadan soo dirin foomka, kharashyada gudbinta ugu dambeeyo ka eeg www.uscis.gov/fees. 

Haddii aad xeraysay foomka I-751 ama foomka I-829 intaanu sharcigu kaa dhicin, USCIS-tu waxay caadi ahaan kuu 

soo diri doontaa ogeysiis ay kuugu sheegayaan in lagu kordhiyey sharciga heerka CR-ka muddo 12 bilood ah. Inta 

waqtigaa lagu dhex jiro, USCIS-tu waxay dib u eegi doonaan codsigaaga.
21

Helitaanka Kaalmo Sharci

Haddii aad u baahan tahay caawimaada arrimaha socdaalka, waxaad isticmaali 

kartaa adeegyada qareenada socdaalka oo ruqsada haysta. Waxaad u tegi kartaa 

ururka qareenada deegankaaga si ay kuu helaan qareen fiican.

Gobolada qaarkood waxay shahaaddo siiyaan 

khabiirada yaqaan sharciga socdaalka. Qareenadan 

waxay ku najaxeen imtixaano si ay u muujiyaan 

inay aqoon gaar ah u leeyihiin sharciga socdaalka. 

Goboladan hoos ku qoran waxay dhowaan 

shabakadooda internetka ku taxeen qareenada 

khabiirada shahaadada haysta: California, Florida, 

North Carolina, ama Texas. Ogow: Adiga ayaa mas'uul 

ka ah go'aamida haddii aad qareen rabtid iyo inkale. 

USCIS ma taageerto mana ku taliso qareen gaar ah.

Nuqul kala har dhammaan foomamka aad u dirtid USCIS-ta ama xafiisyada 

dowladda ee kale. Nuqulo soo dir, ha soo dirin dokumentiyada rasmiga ah. Marmar 

foomamka way dhumi karaan, sidaa awgeeda koobi kala harkiisa waxay kaa 

caawimaysaa ka hortaga dhibaatooyinka. 

TALO

Haddii aad Dhibbane ka Tahay Xadgudubka Guriga 

Haddii aad dhibbane ka tahay xadgudubka guriga waxaad caawiimo ka heli kartaa markaad wacdid Lambarka Xadgudubka 

Guriga ee Qaranka (National Domestic Violence Hotline) oo lambarkoodu yahay 1-800-799-7233 ama 1-800-787-3224 

(dadka maqalku ku adag yahay). Caawimaad ayaa diyaar loola yahay dadka Isbaanishka iyo luqadaha kale ku hadla.

Xeerka Weerarka Dhanka Dumarka ayaa u oggolaanaya in xaaska/xaasluhu iyo carruurta muwaadiniinta Maraykanka iyo 

kuwa leh degenaashaha joogtada ah in ay keligooda dalbadaan racfaa “self-petition,” si ay u noqdaan Degaanle joogto 

ah. Eeg www.uscis.gov ama wac Lambarka Xadgudubka Guriga ee Qaranka haddii aad rabtid warbixinta intaa ka badan.
22

Haddii aad u baahan tahay caawimaada sharciga ee arrimaha socdaalka, laakiin 

aadan haysan lacag kugu filan oo aad qareen ku qabsatid, waxa jira meelo qiime 

jaban iyo kaalmo bilaash ah. Hal ka mid ah meelahaan ka codso kaalmo:

● Urur la Yaqaan: Ururadani waa in ay noqdaan kuwo ay aqoonsadaan 

Guddiga Rafcaanka Laanta Socdaalka (Board of Immigration Appeals 

[BIA]). Si loo aqoonsado urur waa in ay leeyihiin aqoon ku filan iyo 

waaya’aragnimo, oo ay bixiyaan adeegyo lacageed ama ka qaataan 

muhaajiriinta wax yar. Ururka la aqoonsado wuxuu kharashgareyn karaa 

ama ogolaan karaa kaliya kharashaayo yar. Si aad u hesho liiska ururyadaan 

uu BIA-aqoonsadey, u booqo www.justice.gov/eoir/recognitionaccreditation-roster-reports. 

● Wakiilada ku Xidhan: Dadkani waa kuwo ku xidhan ururada la aqoonsan 

yahay-BIA “recognized organizations”. Wakiiladan waxay ka qaadan karaan 

adeegyadooda qiime buuxa ama waxay aqbalaan kharash yar. Si aad u hesho 

liiska ururyadaan uu BIA-aqoonsadey, u booqo www.justice.gov/eoir/

recognition-accreditation-roster-reports. 

● Wakiil Khibrad Leh: Dadkani waa kuwo ku bixin doona adeegyo bilaash 

ah. Wakiiladaan waa inay yaqaaniin sharciyada socdaalka iyo shuruucda 

maxkamada. Tusaale wakiilada khibrada leh waxaa ka mid ah ardayda 

dugsiyadda sharciga dhigata, kuwa ka qalin jebiyey iyo dad leh dabeecad 

dhaqan wanaagsan oo qof ahaan kula xiriira sida qaraabo (jaar/deris, 

wadaad, qof kula shaqeeya ama saaxiib).

● Bixiyaha Adeega Qareenimada Bilaashka ah: Waaxda Caddaalada waxay 

qabaan liiska qareenada la aqoonsan yahay ee dadka hab-socod xagga laanta 

socdaalka ku jiro siiyo adeeg sharciyeed oo bilaash ah. Liiskan waxaa ku 

jira qareenada iyo ururada laga yaabo in ay wakiil u noqdaan muhaajiriinta 

maxkada socdaalka horteeda. Qareenada iyo ururyada ku jira liiskaan waxay 

ogolaadeen inay si bilaash ah muhaajiriinta ku caawiyaan hab-socod xiriir 

la leh laanta socdaalka oo kaliya. Qaar ayaga ka mid ah waxaa suurtogal ah 

inaysan kugu caawin karin arrimo kale aan maxkamadda ku xirneyn, sida 

rafcaanka fiisada, jinsiyadda iwm. Liiska waxaad ka heli kartaa 

www.justice.gov/eoir/free-legal-services-providers. 

● Barnaamijyada Bilaashka ah: Liiska ururyada bilaash ku hawl galo ama 

wakiiladooda waxaa caadi ahaan laga heli karaa xafiis deegaan walba ee USCIS.

Macluumaad ka badan ee ku saabsan helidda adeeg qareen, fadlan booqo 

www.uscis.gov/legaladvice. 

Iska Ilaali Muhaajirnimo Khiyaamo ah

Qareeno badan waa kuwo daacad ah oo xirfad qaba, iyo waxay muhaajiriinta 

siin karaan adeegyo fiican, hase-yeeshe, waxaa jiro dad ka faa'iideysto 

muhaajiriinta. 
23

Ka hor intaadan ku tashan helista caawimaada arrinmaha socdaalka oo aadan 

weli lacag bixin, waa inaad sameysid cilmi baaris si aad go’aan sax ah oo ku 

saabsan noocyada caawimaada sharciyada aad u baahan tahay. Iska ilaali inaad 

noqoto dhibbane khiyaamada muhaajirnimada.

Waxyaabo muhiim ah oo la baahan yahay inaad xasuusato:

● Ma jiraan ururo ama shakhsi gaar ah oo bixiya caawimada arrimaha 

socdaalka ee xiriir gaar ah la leh USCIS-da. Su’aalo weydii dadka kuu 

sameeyo ballan run loo moodo ama sheegta in ay xiriir gaar ah la leeyihiin 

waaxda socdaalka ee USCIS-da. Ha aamminin dad kuugu ballan qaada natiijo 

ama jawaab dhaqso ah. Haddi aadan u qalmin manfaca socdaalka, qareen iyo 

la taliye toona wax kama bedeli karo arrintaas. 

● La taliyeyaasha, hay’adaha socdaalka, xafiiska 

ganacsiga guryaha iyo dadka qaarkood oo 

loogu yeero “arji-qoraha dadweynaha” waxay 

bixiyaan adeegyada socdaalka. Hubi in aad 

su’aalo ka weydiisid khibradooda iyo in ay ku 

tusaan nuqulka warqada Guddiga Rafcaanka 

Laanta Socdaalka (BIA) ama shahaadada ururka qareenada. Dadka qaarkood 

oo yiraahda waxan khibrad u leenahay bixinta adeegyada qareenimada ma 

ahan. Dadkaan waxay samayn karaan qaladaad oo halis gelin karaa heerkaaga 

muhaajirnimo iyo dhibaato wayn ayeey ku keeni karaan.

● Haddii aad qabsatid la taliye ama qareenka arrimaha socdaalka ka qaado 

heshiis ama qandaraas qoraal ah. Qandaraasku waa in uu ku qornaadaa 

luqada Af-ingiriisida iyo luqadaada (haddii aaney Af-ingiriisidu afkaaga 

hooyo ahayn). Heshiiska qandaraaska waa in ay ku taxan yihiin dhammaan 

adeegyada laguu qabanaayo iyo inta kharashkoodu yahay. Weydii cida taqaan 

intaadan heshiiska saxeexin ka hor.

● Isku day in aad iska ilaalisid bixinta lacagta caadiga ah ee adeegyada. Hubi in 

aad ka qaadatid resiidka lacagta aad bixisay. Hubi inaad haysatid waraaqahaaga 

asalka ah.

● Weligaa ha saxeexin codsi madhan. Hubi in aad fahantey waxaad saxeexaysid. 

Si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan sida aad ka hortagi 

kartid inaad noqoto dhibbane khiyaamo muhaajirnimo, u booqo 

www.uscis.gov/avoidscams. 

Caawimaad raadso haddii la taliyaha arrimaha socdaalku ku khayaano. Wac xeerilaaliyaha gobolkaaga, degmadaada, waaxda arrimaha macmiilka iyo waaxda 

booliska ee degmada. Waxaad sido kale la xiriiri kartaa Guddiga Ganacsiga 

Federaalka si aad u warbixiso dadka sharciga socdaalka fasax la'aan ka shaqeeyo 

adigoo u booqanaayo www.ftccomplaintassistant.gov. 
24

Dhaxalka Dabci Dambiile ee Deegaanle 

Joogto ah 

Waddanka Maraykanku waa bulsho dhawrta sharciyada. Degenayaasha Joogtada ah ee degan Maraykanku 

waa inay oofiyaan sharciyada dhammaantood. Haddii aad tahay degaanle joogto ah oo Maraykanka ka 

gashid ama lagugu xukumo denbi, waxay kugu noqon kartaa dhibaato aad u weyn. Waxaa lagaa saari karaa 

dalka, laguu diidi karaa inaad Maraykanka ku soo laabato haddii aad dalka ka tegto, waxaad lumin kartaa 

Heerkaaga Degenaanshaha Joogtada ah, iyo, xaalado gaar ah, waxaad lumin kartaa xaqa aad u leedahay 

noqoshada Muwaadin Maraykan ah. 

Tusaale denbiyada wax ka bedeli kara Heerka 

Degenaanshaha Joogtada ah waxaa ka mid ah:

● Denbi ba’an (“aggravated felony”), waxaana ka 

mid ah dagaal ama xadgudub denbigiisu aad u 

daran yahay oo xabsigiisu dhan yahay sannad;

● Dil;

● Kufsad;

● Kufsi lagu sameeyo ilmo;

● Si sharci-darro laga ganacsado muqaadaraad, 

hubka iyo dadka; iyo

● Gelidda danbiyada ah “denbi saqajaannimo” sida tuugonimada ama khaayinimada; denbiyada jirka wax 

la gaarsiiyey ama hanjabaad; denbi dhaawac khatar ah la geystey; ama denbi lagu geystey galmo edebdarro ah.

Sidoo kale waxaa lagu siinayaa ciqaabo aad u daran markaad tahay degaanle joogto ah, haddii aad:

● Adiga iyo qof kale been ku qaadataan manfacyada muhaajiriinta;

● Tiri waxan ahay Muwaadin Maraykan ah haddii aadan ahayn;

● U codeysid doorasho federaal ama doorasho goboleed ama deegaaneed u furan kaliya Muwaadiniin 

Maraykan;

● Badanaa sarkhaansan tahay ama qof isticmaala muqadaraad mamnuuca ah wakhtiga intiisa badan;

● Leedahay hal xaas ka badan isla markaa wakhti isku mid ah;
25

● Ku guul daraysatay masruufida qoyskaaga ama ilmahaaga oo lagugu xukumay 

inaad masaruuto ama taageerada xaaskaaga;

● Lagu xiro xad gudub guri awgeed (xad gudubka guriga waa markii qof 

dagaal ku soo qado xubin ka mid ah qoyska, waxaana ku jiro jebinta amarka 

ilaalinta);

● Been sheegto ama isticmaasho dokumenti been-aabuur ah sidii si khiyaano 

ah waaxyada dowladda ka qaadato manfacyo;

● Ku guuldarraysiga canshuur bixinta marka loo baahan yahay;

● Si ula kac ah la isku soo diiwaangelin Adeegga Ciidan Qoridda haddii aad 

tahay lab oo da’daadu u dhexayso 18 ilaa 26; iyo

● Haddii qof oo aan aheyn Muwaadin Maraykan ah ama waddani ahayn si 

sharci darro ku caawiso inuu soo galo Waddanka Maraykanka sido kale haddii 

qofkaasi yahay qaraabadaada ama aadan lacag ka qaadan.

Haddii aad gashay ama lagugu xukumay denbi, waa inaad la tashatid qareen 

laanta socdaalka ama ururada bulshada ee bixiya adeegyada sharciga ee 

muhaajiriinta ka hor intii aadan codsan manfacyada socdaalka. Eeg bogga 21

macluumaadka ku saabsan helidda Taakulo Sharci.
26
27

Helitaanka Degenaanta Maraykanka

Qaybtaan wuxuu ku siin doonaa macluumaad kugu caawiyo la-qabsiga noolosha Maraykanka. Waxaad 

baran doontaa sida loo dalbado Lambarka Nabadsugida Bulshada, loo helo meel aad ku noolaato, shaqo u 

raadsato, hesho daryeelka carruurta iyo ku safarto Maraykanka. 
28

Helitaanka Lambarka Shooshalka

Degaanle joogto ahaan, waxaad xaq u leedahay lambarka lambarka shooshalka, 

oo ah lambar uu ku siiyey dowladda Maraykanka. Wuxuu lambarkani ka 

caawimayaa dowladdu in ay ogaato dakhliga dhaqaalaha ku soo gala iyo 

kaalmooyinka aad qaadan kartid. Lambarka shooshalka isticmaalo ururyada 

maaliyadeed iyo hay’ado kale, sida dugsiyada, si ay kuu aqoonsadaan. Waxaa 

kale oo laga yaabaa in lagu weydiiyo lambarka shooshalka (SSN) marka aad guri 

kiraysanaysid ama iibsanaysid.

Lambarka shooshalka waa barnaamaj dowladda 

Maraykanka oo bixiyaa manfacyo lagu kaalmeeyo 

hawlgabayaasha shaqada qaarkood iyo qoysaskooda, 

qaar naafada shaqaysta ka mid ah iyo qoysaskooda, 

iyo qoysaska qofkoodu ka dhinto shaqada. Wasaarada 

Arrimaha Dibada oo u qaabilsan Nabadsugida 

Bulshada waxaa loo yaqaan Maamulka Nabadsugida 

Bulshada (Social Security Administartion (SSA).

Si aad u heshid xafiiska Nabadsugida Bulshada ee 

kuugu dhow waxaad:

● Ka eegi kartaa bogga internetka SSA, 

www.socialsecurity.gov. Luqad Isbanish, u booqo 

www.segurosocial.gov/espanol. Bogga internetka waxaa macluumaad 

xadeysan lagu heli karaa luqado kale.

● Soo wac 1-800-772-1213 ama 1-800-325-0778 (dadka maqalku ku adag 

yahay) wax u dhexeeyo 7 subaxnimo iyo 7 habeenimo. Waxaa kuu diyaar ah 

adeegyada turjumaanada oo bilaash ah.

Haddii Af Ingiriis ku Hadlin

Xafiiska Nabadsugida Bulshada ayaa kuu qaban kara turjubaan bilaash ah oo kaa caawiya 

dalbashada lambarka Nabadsugida Bulshada. Markaad waceyso xafiiska Nabadsugida 

Bulshada, u sheeg qofka telefoonka kaa qabto inaadan ku hadlin af Ingiriis. Waxay kuu heli 

doonaan turjumaan ku caawiya. Waxay sido kale kuu heli doonaan turjumaan ku caawiya 

markaad uu booqaneyso xafiiska Nabadsugida Bulshada.

Bogga internetka Maamulka Nabadsugida Bulshada waxa ku jiraa macluumaad aad u 

caaawimaya dadka ku cusub Maraykanka. Qaybta "Luqado Kale" ee bogga Internetku 

waxay leedahay macluumaad ku saabsan Nabadsugida Bulshada oo ku qoran dhowr luqadood. Booqo 

www.socialsecurity.gov ama, Afka-isbaanishka eeg www.segurosocial.gov/espanol. 
29

Uma baahnid in aad buuxisid codsi ama ka doonatid lambarka Nabadsugida 

Bulshada xafiiska Nabadsugida Bulshada haddii aad qancin kartid dhammaan 

shuruudaha hoos ku qoran:

● Aad weydiisatey lambarka Nabadsugida Bulshada ama kaadhka markii aad 

dalbatay fiisaha muhaajirka;

● Aad dalbatay fiisaha muhaajirka bishii Oktoobar 2002 ama ka dib; iyo

● Aad ahayd 18 jir ama ka weyneed markii aad timid Waddanka Maraykanka.

Xaaladan, macluumaadkii loo baahnaa in lagugu siiyo lambarka Nabadsugida 

Bulshada waxaa loo diray Wasaarada Arrimaha Dibada ee Waddanka Maraykanka 

ee Maamulka Nabadsugida Bulshada. Maamulka Nabadsugida Bulshada ayaa 

kuu sameyn doono lambarka Nabadsugida Bulshada iyo boosto kuugu soo diri 

doona kaarka Nabadsugida Bulshada isla ciwaankii uu USCIS kuugu soo direen 

Kaarka Degenaanshaha Joogtada ah. Waa inaad kaarkaaga Nabadsugida Bulshada 

ku hesho seddax usbuuc gudaheeda laga bilaabo goorta aad timid Maraykanka. 

Haddii kaarkaaga Nabadsugida Bulshada ku helin seddax usbuuc gudaheeda laga 

bilaabo goorta aad timid Maraykanka, si degdeg ah la xiriir SSA. Sidoo kaleba, la 

xiriir SSA haddii aad beddesho cinwaankaaga boostada markaad timaado kadib

laakiin ka hor intii aadan helin kaarkaaga Nabadsugida Bulshada. 

Waa inaad lambarka Nabadsugida Bulshada ka doonatid xafiiska Nabadsugida 

Bulshada haddii aad qancin kartid dhammaan shuruudaha hoos ku qoran:

● Aadan weydiisan lambarka Nabadsugida Bulshada ama kaarka markaad 

dalbatay fiisaha muhaajirka; 

● Dalbatay fiisaha muhaajirka ka hor Oktoobar 2002; ama

● Aad ka yareed 18 jir markii aad soo gashay Maraykanka.

Wakiilka Nabadsugida Bulshada ayaa kaa caawin doona dalbashada SSN-ka. 

Horey u soo qaado dokumentiyadaan markii aad codsiga ka sameyneyso xafiiska 

Nabadsugida Bulshada: 

● Warqada Dhalashada ama dukumentiyo kale sida baasaboor muujinaya 

taariikhda iyo meesha aad ku dhalatay.

● Dokumenti muujinaayo heerkaaaga Muhaajirnimo, ay ku jirto fasaxaada 

shaqada dalka Maraykanka. Kani wuxuu ahaan karaa Kaarkaaaga 

degenaanshaha Joogtada ah ama baasaboorkaaga leh shaabadda laanta 

socdaalka ama fiisa.

Xafiiska SSA waxay lambarka Nabadsugida Bulshada kugu soo diri doonaan 

boostada. Waa in aad kaadhka Nabadsugida Bulshada ku heshid muddo 

labo usbuuc ah ka dib markay SSA heleen dhamaaan waraaqigii lagaaga 

baahnaa in aad ku dalbatid codsiga. Haddii SSA u baahan yahay inuu xaqiijiyo 

dokumentiyadaada, waqti ka badan ayuu ku qaadan karaa helidda lambarka 

Nabadsugidda Bulshada.
30

Hel Goob Aad ku Noolaato

Adigaa dooran kara meeshaad rabtid in aad kaga noolaatid Maraykanka. Dad 

badan waxay la joogaan qaraabadood ama saaxiibadood marka ugu horeysa oo ay 

waddanka yimaadaan. Kuwo kale waxay u guuraan gurigooda. 

Maraykanka, dadka intooda badan waxay dakhliga soo gala boqolkiiba shan iyo 

labaatan 25 % ku kharash-gareeyaan guryaha. Halkaan waxaa ku qoran qaar ka mid 

ah xulashoyinka guriyeynta aad tixgelin kartid.

Guri Kiraysasho/Ijaarasho

Waxaa la kiraysan karaa abaartmantyo iyo guryo. Waxaad kuwan ku 

heli kartaa dhawr siyaabood:

● Waxaad raadisaa daaro calaamada kiradu ku dhegan tahay guri 

diyaar ah ama la kiraynayo (“Apartment Available” ama “For 

Rent”).

● Weydii saaxiibo, qaraabo ama dadka aad la shaqeyso haddi ay 

yaqaanan guri kiro ah.

● Meelaha shacbiga wadaagaan ka raadi meel ku qoran “For 

Rent”, sida alwaaxyada warbixinta ee maktabadda xaafaddaada, 

dukaamada iyo xarumaha Bulshadda. 

● Internetka ka raadi guryaha kirada. Haddii aadan guriga ku haysan 

kombiyuutar, waxaad tagi kartaa maktabadda dadweynaha ee 

kuugu dhow.

● Ka raadi buuga talefoonada ee jaalaha ah qaybta ay ku qoran 

tahay maamulka hantida (“Property Management”). Kuwaani 

waa shirkado ijaaro abaarmentka iyo guryo. Shirkadahani waxaa laga 

yaabaa in ay kaa qaadaan kharash yar si ay guri kuu helaan.

● Ka eeg qaybta “Iidehda” ee wargeyska. Hel bogagga liistada 

guryaha abaarmentka ah oo la kiraynayo guri weyn. Kuwaani waxaa ku qornaan 

doono macluumaad khuseeya ijaarka abaarment iyo guri.

● Wac hay’adaha guryaha ee kuugu dhow.

Wac 311 Si Aad u Hesho Macluumaad ku Saabsan Adeegyada Magaalada 

Magaaloyin badan, waxaad wici kartaa 311 si aad u hesho adeegyada dowladda aan 

deg-deg eheen. Tusaale ahaan, waxaad wici kartaa 311 si aad u weydiiso su'aal ku 

saabsan aruurinta qashinka ama codsiga in la hagaajiyo marshobiyeedigaaga. Waxaa 

jiro meelo aan laga helin adeegga 311. Wac dowladda hoose magaaladaada si aad u 

ogaato haddii deegaankaaga laga heli karo adeegga 311.
31

Waxaad Filaneysid Markaad Guri Kiraysato

Qaybtaan waxaa ku qoran tallaaboyinka kala duwan loo baahan yahay inaad qaado 

ka hor intii aadan u guurin gurigaaga cusub. Si aad u hesho macluumaad dheeraad 

ah, u booqo www.hud.gov Afka-isbaanishka eeg www.espanol.hud.gov. 

Codsiga Kirada: Dadka guryo kireysta waxaa lagu 

magacaaba kireyste. Kireyste ahaan, waxaad guriga 

si toosan ka kireysaneysaa milkiilaha (qofka guriga 

iska leh) ama maamule guryo (qof mas'uul ka ah 

guriga). Milkiilaha ama maamulaha guryaha waxay 

kaa codsan karaan inaad buuxiso foomka codsiga 

kirada, kaasoo xaqiijinaayo haddii aad qabtid lacag 

aad kirada ku bixiso.

Codsigaan waxaa laga yaabaa in uu ku weydiiyo 

lambarka Nabadsugida Bulshada iyo caddayn in 

aad shaqaysid. Waxaad isticmaali kartaa Kaadhkaaga 

degenaanshaha Joogtada ah haddii aad weli haysan 

lambarka Nabad Sugidda bulshada, ama waxaad 

tusin kartaa warqada mushaarka si aad u caddeyso 

inaad shaqeyso. Sidoo kale waxaa laga yaabaa in lagu 

weydiiyo in aad bixisid lacag yar. 

Haddii aadan weli shaqo bilaabin, waxaa laga yaabaa in aad u baahatid qof kuu 

saxeexa qandaraaska ama heshiiska kirada. Qofkan waxaa loogu yeeraa u saxiixe 

“co-signer”. Haddii aadan bixin karin kirada, u saxiixaha ayaa mas'uul ka ah inuu 

kirada baxsho. 

Saxiixida Heshiiska Kirada: Waxaad saxeexaysaa heshiiska kirada “lease” haddii 

milkiilaha aqbalo in uu kaa kireeyo. Heshiiska kiradu waa waraaqo sharci ah. 

Markaad heshiiska saxeexdid, waxaad aqbashay in aad kiradaada waqtiga la rabo 

bixiso joogtidna inta heshiisku ka dhammaanayo. Heshiisyada intooda badan 

waxaa la saxeexaa muddo sannad ah. Sidoo kale waxaad heli kartaa guryo waqti 

gaaban la saxeexo, sida hal bil oo kale. Waxaa laga yaabaa in aad lacag dheeraad 

ah bixisid kuwa waqtigoodu gaaban yahay. 

Markaad heshiiska saxiixdid, waxaad ballan qaaday in aad guriga dhaqaalaysid 

oo nadiif ahaado. Waxaa laga yaabaa in lacag dheeraad ah lagaa qaado haddii aad 

guri aad kiraysatay jejebisid. Sidoo kale waxa laga yaabaa in heshiiska lagu qoro 

inta qof ee guriga ku noolaan kara.

Bixinta Lacagta Deebaajiga ah: Kireysteyaasha caadi ahaan waxay baxshaan 

debaaji ka hor intii aysan guriga soo degin. Deebaajiga nabadsugidu wuxuu 

la mid yahay hal bil kiradeed. Lacagtan deebaajiga ah waa laguu soo celinayaa 

markaad guurtid haddii aadan halayn guriga iyo nadiif yahay. Haddi sidaas 

aheen, waxa laga yaabaa in qofka guriga leh qaato lacagta qaar ama kuligeeba oo 

ku bixiyo sameynta iyo nadiifinta guriga.
32

Iska hubi guriga ama abaarmentyada ka hor intaadan u soo guurin. U sheeg 

milkilaha haddii wax dhib ah ka heshid. Weydii qofka guriga leh waxyaabaha loo 

baahan yahay in aad guriga ka hagaajiso intaadan guurin si hadhow lacagtii 

deebaajiga kuu soo noqoto.

Bixinta Kharashka Kale ee Kirooyinka: Guryaha qaarkood ama abaarmentyada, 

kirada waxaa ku jira kharashka korontada, gaaska, kululeysiga, biyaha iyo 

qaadista qashinka. Meelaha qaarkood kharashyadaas kale gooni baa loo bixiyaa. 

Weydii milkiilaha in ay korontadu ku jirto kirada markaad guri raadinaysid. 

Haddii korontada, biiyaha iyo gaaska ku jiraan kirada, hubi in macluumaadkaan 

ku qoran yahay heshiiskaaga kirada ka hor intii aadan saxiixin. Haddi aanay 

korontadu, biiyaha iyo gaaska ku jirin, waa in aad ogaataa inta qiimaheedu noqon 

doonto. Qaar ka mid ah qiimaha korontada, biiyaha iyo gaaska wuxuu u badan 

yahay xilliga xagaaga (marka la isticmaalo qaboojiyaha) ama jiilaalka (marka la 

isticmaalo kululeysiga). Ceymiska kireystaha ayaa la heli karaa. Ceymiska wuxuu 

ilaaliyaa hantidaada, wuxuu ku siinayaa badbaadada mas'uuliyad sarnaanta, iyo 

wuxuu dabooli karaa kharash noolol gaar ah haddii guriga aad kireysatey waxyello gaaro ama burburo.

Joojinta Heshiiska kirada: Joojinta heshiiska kirada waxaa loogu yeedhaa 

ka takhalusida heshiiska (terminating your lease). Haddii aad u baahan tahay 

inaad heshiiskaaga kirada joojiso waqti horey, waxa laga yaabaa in aad bilbil 

u bixisid kirada ilaa heshiisku ka dhaammanayo, sido kale haddii aadan ku 

noolayn guriga. Haddii aad guriga ka baxdid intaan heshiisku dhammaan waxa 

laga yaabaa in aad weydid lacagtii deebaajiga ahayd. Ka hor intii aadan guurin, 

milkiilahaada sii ogeysiis qoraal ah halkaaso ugu sheegeysid inaad diyaar u 

tahay inaad guriga ka guurto. Milkiilayaasha badankood waxay codsadaan in loo 

qoro warqad ogeysiis ah, ugu yaraan soddon 30 maalmood ka hor maalinta aad 

rabtid inaad guriga ka baxdo. Ka hor intii aadan saxiixin heshiiska kirada, hubi 

inaad garato shuruudaha ku qoran iyo weydii imisa malmood ogeysiis aad u 

baahan tahay inaad milkiilaha siido ka hor intii aadan guurin.

Weydinta Milkiilahaada inuu Guriga Hagaajiyo

Milkiilahaada waxaa laga rabaa inuu waxyaabaha ka xun guriga hagaajiyo oo amnigiisa sugo. 

Haddii aad u baahan tahay in guriga meel laga hagaajiyo:

● Marka ugu horeeysa, la hadal hantiilaha guriga. Asaga ama ayada u sheeg dhibaatada iyo weydii inay hagaajiyaan. 

Haddii milkilahaada sameyn waayo, markaa warqad u qor milkiilaha iyo ka codso inay dhibaatada sameeyaan. 

Koobiga warqada meel dhigo. 

● Haddii milkiilahaada weli hagaajin waayo, markaa wac Xafiiska Guriyeynta xaafaddaada. Magaalooyinka badankood 

iyo dowladda hoose waxay leeyihiin dad baadha guryaha dhibaatada leh. Weydii Xafiiska Guriyeynta inay kormeere u 

soo diraan gurigaaga si uu u baaro. Kormeeraha tusi dhibaatada. 

● Haddii milkiilahaada aanu hagaajin wixii xun, waxa laga yaabaa in aad dacweyn kartid. 
33

Ogow Xuquuqdaada: Takoorida Xagga Guryaha Lama Oggola 

Milkiilayaasha kuuma diidi karaan guriga kirada ah iyagoo sabab uga dhigaya cidaad tahay. Waa wax sharciga ka soo 

hor jeedda in laguugu diido sababahan:

● jinsiyadda ama midabkaaga;

● Asalkaaga Qaran;

● diintaada;

● lab ahaan ama dhedig ahaan;

● Naafonimo; ama 

● Heerka qoyskaaga.

Haddii aad u maleyso in laguu diidey guri sababahaan awgeed, la soo xiriir Waaxda Guriyeynta iyo Horumarka 

Magaaloyinka Maraykanka (HUD), ka wac 1-800-669-9777 ama 1-800-927-9275 (dadka maqalku ku adag yahay). 

Waxaad sido kale cabasho u diri kartaa qaybta “Fair Housing” ee bogga internetka www.hud.gov Macluumaadka 

waxaad ku heli kartaa luqado badan. 

Haddii aad guurto waa inaad u sheegto adeegga Boostada Maraykanka si 

warqadahaada u soo wareejiyaan ciwaanka cusub. Si aad cinwaankaaga ku 

beddesho internetka, u booqo www.usps.com/umove ama tag xafiiska boostada 

xaafaddaada. Sido kaleba, ha hilmaamin inaad USCIS ka faylgareyso Foomka AR11 Beddelka Cinwaanka. Eeg bogga 19 si aad sharraxaad u hesho. 

TALO

Guri Iibsasho

Dad badan lahaansha guri, wuxuu qayb ka yahay nolosha Maraykanka (“American 

Dream”). Guri lahaanshuhu wuxuu leeyahay faa’iidooyin badan iyo mas’uuliyado 

badan. 

Wakaaladaha iibka guryaha ayaa kaa caawimi kara helitaanka guri aad iibsatid. 

Weydii saaxiibadaa, qof kula shaqeeya ama wac wakaalada iibka guryaha, ama wac 

wakaalad iibka guryaha xaafada ku yaalo iyo weydii wakiilka magaciisa. Weydii 

wakiil kala yaqaan xaafadaha aad rabtid in aad guri ka iibsatid. Waxa jiro habab 

badan aad ku raadin kartid guri aad iibsato, waxad ka eegi kartaa internetka, ama 

waxaad guri ka raadin kartaa xayeysika wargeyska ama astaanta “Waa IIB" ka eeg 

guryaha ku yaalo xaafadda aad jeceshahay. 
34

Dadka intooda badan waxay u baahan yihiin in ay deyn qaataan si ay guri u 

iibsadaan. Kani waxaa loogu yeeraa sii amaahinta lacagta guryaha. Waxaad deyn 

ka qaadan kartaa bangiga ama shirkadaha wax laga amaahdo. Deyn 

qaadashada micneheedu waa lacag amaahasho ribo gaar ah saran 

tahay oo waqti go’an loogu talagalay. 

Ribada aad deynta guri ka bixisid waxaad ka jari kartaa 

dakhliga canshuurta dowladda.

Sidoo kale waxaad u baahan tahay in aad iibsatid 

caymiska hantiilaha si uu kaaga caawiyo bixinta 

kharashka khasaaraha danbe ee guriga. Caymiska 

wuxuu inta badan bixiyaa khasaaraha ka yimaada 

cimilada xun, dabka iyo dhaca ama tuugada. Waxaad 

kaloo u baahan tahay in aad ka bixisid qiimaha 

gurigaa canshuurta hantida.

Wakiilada ama qareenada wakaalada iibka guryaha ayaa 

kuu heli kara deynta iyo caymiska guryaha. Asaga ama 

ayada waxay kugu caawin karaan buuxinta foomamka aad 

ku iibsato gurigaaga. Wakaalada iibka guryaha kuguma dallaci 

doono kharash markaad guri iibsaneysid, laakiin waxaa suurtogal 

ah inaad kharash siin doontid qareenka wakaalada iibka guryaha si uu kugu 

caawiyo buuxinta foomamka. Sidoo kale waxaad bixin doontaa kharashka 

deynta iyo foomamka sharciga gobolka. Kharashaadka waxaa loogu yeeraa 

kharashka xirista (“closing costs”). Wakiilka guryaha ama deyn bixiyahu waa 

in uu kuu sheego inta uu kharashka ahaan doono ka hor intaadan foomka guri 

iibsashada saxeexin. Si aad u hesho caawinaad helidda wakaalada iibka guryaha, 

helidda deyn, iyo xulushada caymiska, u booqo qaybta “Buying a Home” ee 

bogga internetka www.hud.gov. 

Iska ilaali khayaanada deynta iyo shirkadaha deynta oo dulsaar badan saarto 

deynta guriga. Qaar ka mid ah shirkadaha deynta waxay isku deyi karaan inay 

kaa faa'iideystaan, tusaale ahaan lacag ka badan ayeey kugu soo dallaaci 

karaan sababtoo ah, dalka ayaad ku cusub tahay. Waxaa jira sharciyo kaa 

difaacaya khayaanada, kharashyada aan daruuriga ahayn iyo midabtakoorka 

guryo iibsashada. Si aad u hesho macluumaad ka badan oo ku saabsan talada 

khayaanada deynta ama ka hortaggiisa, u booqo qaybta “Buying a Home” ee bogga 

internetka www.hud.gov. 

TALO
35

Macluumaad ka Badan ee ku Saabsan Iibsashada ama Kireysiga Guri

U booqo qaybta “Buying a Home” ee bogga internetka Waaxda Guriyeynta iyo Horumarka Magaaloyinka Maraykanka 

(HUD) www.hud.gov. Waxaad sido kale la hadli kartaa Talo-bixiye guriyeyn adigoo ka wacaayo HUD 1-800-569-4287. 

Macluumaadka waxaa la isku siiyaa Af-ingiriisida iyo Isbaanish.

Si aad u hesho iloyin kale ee wax-tar leh, u booqo, Xarunta Federaalka Maclumaadka Muwaadinka 

http://publications.usa.gov. 

Raadi Shaqo

Waxaa jira siyaabo badan oo Waddanka Maraykanka shaqo looga raadin karo.

 Si aad fursada shaqo helista u kordhisid, waxaad qaban kartaa:

● Weydii saaxiibadaa, deriska, xubinada qoyska ama kuwa kale ee bulshaddaada 

in ay jirto shaqo bannaan ama meel fiican oo laga shaqaysan karo. 

● Ka raadi shaqo internetka. Haddii aad kombiyuutar ka isticmaashid 

maktabadda xafadaada, shaqaalaha maktabadda ayaa kaa caawimi kara sida 

loo isticmaalo. 

● Ka eeg meelaha ay ku qoran tahay waxaa la rabaa caawimo “Help Wanted” 

ee calaamadaha ku dhegan daaqadaha meelaha ganacsiga.

● Waxaad tagtaa xafiisyada ganacsiga ee shaqaalaynta iyo ganacsiyada 

xaafaddaada iyo weydii haddii ay shaqo qabaan. 

● Booqo hay’ada bulshada oo muhaajiriinta ku caawiya shaqo helista ama 

barnaamijyada tababarka shaqada.

● Eeg alwaaxyada ogeysiiska ee maktabadda dadweynaha, dukaamada iyo 

xarumaha bulshada oo shaqooyin lagu soo dhejiyo. 

● Eeg Adeegyada Waaxda Shaqaalayta ee gobolkaaga ama deegaankaaga.

● Ka eeg wargeyska “Iidhehda” oo ku hoos qoran qaybta shaqaalaynta 

“Employment”.
36

Shaqo Dalbasho

Loo-shaqeeyaha intooda badan waxay ku weydiinayaan in aad buuxisid 

codsiga shaqada. Foomkan waxaa ku qoran su’aalo ku saabsan ciwaankaaga, 

waxbarashadaada iyo waayo’aragnimadaadii hore ee shaqooyinka. Sidoo kale 

waxa laga yaabaa in lagu weydiiyo warbixin ku saabsan dadkii aad hore ula soo 

shaqaysay. Kuwan waxaa loogu yeeraa weydiinta dadka ku yaqaan (references), 

iyo waxa laga yaabaa in loo shaqeeyuhu rabo in uu waco oo weydiiyo su’aalo 

kugu saabsan.

Waxaa laga yaabaa in aad u baahan tahay sameynta warqada xirfada shaqada, 

waayo’aragnimada iyo waxbarashada (resumé). Resumé-gu waxuu looshaqeeyaha u sheegayaa waxyaabaha ku saabsan shaqadaadii hore, tacliintaada, 

tababar iyo xirfad-shaqo. Markaad shaqo codsaneyso, horey u qaado resume'ga.

Resume' fiican:

● Waxa ku qoran magacaaga, ciwaankaaga iyo 

telefoonkaaga, iyo;

● Waxaa ku yaal shaqooyinka aad hore u soo 

qabatay oo ay ku jiraan wakhtiyadii aad ka soo 

shaqaysay;

● Muuji waxbarashadaadu heerkay gaadhsiisan 

tahay;

● Wuxuu muujinaayaa xirfadahaaga gaarka kuu ah; 

iyo

● Si sahlan loo akhriyi karo oo aan khalada lahayn.

Tag meelaha hay’adadha bulshada u adeeggaa yihiin si aad u ogaatid in ay kaa 

caawimi karaan qorista warqada shaqo xirfadeedka (resumé). Ganacsiyada 

khaaska ah ayaa iyagana kani kugu caawin karo, laakiin kharash ayey kugu 

dallaci karaan. Si aad u hesho macluumaad ka badan ku saabsan codsiga shaqo, 

u booqo www.careeronestop.org. 

Intii aad shaqo ka raadineyso, waxaad la kulmi kartaa khayaano shaqo. Inkastoo 

shirkadaha shaqaaleynta badankooda ay yihiin kuwo sharciyeysan oo caawimaad 

leh, kuwo kale waxay xayeysiin karaan shaqoyin been ah ama duug ah, ama waxay 

kugu dallaci karaan kharash badan oo ay rabaan inaad marka horey bixiso, kadibna 

wax shaqo ah kuma helayaan. Si aad u hesho maclumaad ka badan, u booqo 

www.ftc.gov/jobscams. 

TALO
37

Waa Maxay Manfacyada?

Marka lagu daro mushaharkaaga, loo-shaqeeyaha qaarkood waxay bixiyaan manfacyada shaqaaleynta oo dheeraad ah. 

Manfacda waxaa laga yaabaa in ay ku jiraan:

● Daryeelka caafimaadka

● Daryeelka caafimaadka ilkaha

● Daryeelka caafimaadka indhaha

● Caymiska qofka

● Qorshaha hawlgabka

Loo-shaqeeyuhu waxa laga yaabaa in ay bixiyaan qaar ama dhammaan kharashka manfacyadaan. Haddii shaqo lagu 

siiyo, weydii loo shaqeeyaha manfacyada uu baxsho.

Su’aalaha lagu Weydiinayo Markaad Shaqo Raadis 

Tahay

Waxaa laga yaabaa in loo-shaqeeyuhu rabaan in ay kula kulmaan oo kaala hadlaan 

wax ku saabsan shaqada. Waxay ku weydiin doonaan shaqooyinkaagii hore 

iyo xirfadahaaga shaqado. Waxaad ku barbaran kartaa ka jawaabida su’aalaha 

saaxiibadaa ama xubno ka tirsan reerkiina si aad ugu diyaar garowdid. Sidoo kaleba 

waxaad su'aalo weydiin kartaa loo shaqeeyaha markii uu wareysiga dhamaado. Tani 

waa fursad fiican si aad u ogaatid waxyaabo ka badan ee ku saabsan shaqada.

Waxaad weydiin kartaa:

● Sidee ku tilmaami laheyd hawlaha aan caadi ahaan qaban doono hal maalin 

shaqo?

● Sidee lii tababari doonaa ama la i bari doonaa shaqada?

● Halkee ayuu shaqada qayb ka yahay ururka ama shirkadda?

● Sidee ku tilmaami laheyd hawlaha aan caadi ahaan qaban doono hal maalin 

shaqo?

● Maxay kula tahay arrimaha wanaagsan iyo kuwa caqabad ku leh jaggadan?

Inta kulanka su’aalo weydiinta lagu dhex jiro, loo-shaqeeyuhu wuxuu ku 

weydiin karaa su’aalo badan. Cidna kuma weydiin karto waxyaabaha ku saabsan 

jinsiyadaada, midabkaaga, lab ama dhedig hadaa tahay, xaas leedahay, diinta, 

waddankaad u dhalatay, da’da iyo wixii naafonimo ah oo aad leedahay. Si aad 

u hesho maclumaad ka badan ee ku saabsan waxyaabahaan dadka takoorid la 

ilaaliyo, u booqo www.dol.gov. 
38

Ogow Xuquuqdaada: Sharciga Dowladda Federaaliga ah ayaa Difaaca shaqaalaha

Maraykanka wuxuu qabaa dhowr sharciyo oo loo shaqeeyeytaasha u diidaayo inay taakooraan dadka shaqo 

raadsanaayo iyo loogu talagalay inay kaa difaacaan aarsasho iyo nooc takoorid kale ee laga helo goobta shaqada. 

● Xeerka Xuquuqda Shacbiga wuxuu diidaa takoorid ku salaysan jinsi, midab, diin, asalka dalka dhalashada, lab ama 

dheddig, ama uur.

● Xeerka Takoorida Da'da Shaqaalaha waxuu diida takoorid ku salaysan da'.

● Xeerka Maraykanka Naafada ah iyo Xeerka Dib-u-Nooleynta waxay diidan takoorid ku salaysan.

● Xeerka Mushaarka Siman wuxuu diidaa takoorid ku saleysan lab ama dheddig.

● Xeerka Takoorid La'aanta Hidde-sideyaasha wuxuu diida takoorid ku saleysan macluumaad xagga hidde-sideyaasha. 

Si aad u hesho maclumaad ka badan ee ku saabsan waxyaabahaan dadka takoorid la ilaaliyo, u booqo bogga 

internetka Maamulka Maraykanka ee Fursadaha Siman ee Shaqaaleynta, www.eeoc.gov ama wac 1-800-669-4000 iyo 

1-800-669-6820 (haddii qofka maqalku ku adag yahay). 

Sharciyada kale ee caawimaada anmiga meelaaha shaqada, oo ku siinaya fasax haddii reerkaagu kuu baahdo ama 

xaalad caafimaad oo degdeg ah timaado iyo siinta lacagta ku-meelgaadhka ee shaqo la’aanta shaqaalaha. U booqo 

bogga internetka Waaxda Shaqaalaha ee Maraykanka www.dol.gov waxaad ka heleysa macluumaadka intaa ka badan 

oo ku saabsan xuquuqaha shaqaalaha. 

Waxaa intaa dheeraad u ah, sharciyada federaalka waxay shaqaalaha ka ilaaliyaan takoorid ku saleysan asalka 

dalkooda ama heerkooda muwaadanimo. Si aad u ogaato macluumaad ka badan ee ku saabsan ilaalintaan, wac 

Xafiiska Waaxda Caddaalada iyo Talo-siinta Gaarka ah ee Shaqo-siinta aan Xaq Eheen ee Muhaajiriinta, lambarkuu waa 

1-800-255-7688 ama 1-800-237-2515 (haddii qofka maqalku ku adag yahay). Haddii aadan ku hadlin af Ingiriis, 

waxaa joogo turjubaan ku caawin kara. Si aad u hesho maclumaad ka badan, u booqo www.justice.gov/crt/osc. 

Maxaad Filaysaa Markii lagu Shaqaaleeyo

Marka kuugu horeysa oo aad tagtid shaqada cusub, waxaa lagu weydiin doonaa 

in aad buuxisid foomam. Waxaa kuwaas ka mid ah:

● Foomka I-9, oo ah foomka Caddaynta u Qalmida Shaqaalaynta 

(Employment Eligibility Verification Form): Waa sharci in loo 

shaqeeyeyaashu laga rabo inay caddeyaan in shaqaalaha cusub oo dhan 

ay xaq u leeyihiin inay ka shaqeyaan Maraykanka. Maalintaada koowad 

ee shaqo, waxaad buuxin doontaa Qaybta 1 ee Foomka I-9. Waa in 

lagu weydiinin inaad buuxiso Qaybta 1 ilaa aad ka ogolaato shaqada. 

Seddax maalmood shaqo gudaheeda, waa inaad loo shaqeeyahaada siido 

dokumenti muujinaayo aqoonsigaaga iyo fasaxa inaad shaqeyn kartid. Adaa 

dooran kara nooca waraaqaha lagaa rabo oo caddaynaya in aad ka shaqayn 

kartid Maraykanka, mar hadday yihiin kuwa ku liisgaraysan foomka I-9. 

Loo shaqeeyahaada ayaa ku siin doono liiska dokumentiyada la ogol yahay. 
39

Waraaqaha la aqbali karo waxaa ka mid ah, Kaarkaada Degenaanshaha 

Joogtada ah ama kaadhka lambarka Nabadsugida Bulshada oo aanay ku 

qornayn ma shaqayn kartid iyo ruqsada baaburka lagu wado oo sameeyay 

gobolka. Macluumaad ka badan, u booqo I-9 Central ka eeg bogga 

internetka www.uscis.gov/I-9Central. 

● Foomka W-4, Gunnada ka Jarista Shaqaalaha: Loo shaqeeyahaagu 

waa inuu ka jaro jeegaaga shaqada lacagta canshuurta guud oo u diro 

dowladda. Kan waxaa loogu yeedhaa canshuur ka haynta “withholding tax. 

Foom W-4 wuxuu loo-shaqeeyahaada u sheegayaa inay canshuur ka jaraan 

mushaarkaaga iyo wuxuu kugu caawinayaa ogaanshada caddadka saxda ah 

ee loo baahan yahay in la jaro sidii biilkaaga canshuurta hal mar loo wada 

bixinin sanadka dhamaadkiisa. 

● Waxaa Laga: Yaabaa in aad buuxisid foomka canshuur ka haynta ee 

gobolka aad ku nooshahay iyo foomam kale oo ku saabsan manfacyada aad 

heli kartid.

Waxaa laga yaabaa in jeegaaga shaqada lagu siiyo usbuuciba mar, labadii 

usbuucba mar ama bishiiba hal mar. Jeega shaqadu wuxuu muujin doonaa 

inta ay tahay canshuurta dowladda federaaliga iyo gobolka, tan Nabadsugida 

Bulshada iyo manfacyada shaqaalaha ee lagaa jaray. Loo-shaqeeyayaasha 

qaarkood waxay mushaaradaada toos ugu diri doonaan bangigaaga, kan waxaa 

loogu yeeraa bangi u dirista toosan.

Xaqiijinta U Qalmida Shaqaalaynta

Ku Cadeyn-Danabeedka waa hab internetka ku shaqeeyo oo loo-shaqeeyayaasha 

isticmaalaan si ay is-barbardhigaan macluumaadka ku qoraan Foomka I-9 

ee shaqaalaha, Caddaynta u Qalmida Shaqaalaynta, ee USCIS iyo diiwaanada 

Maamulka Nabad Sugidda Bulshada (SSA) si loo xaqiijiyo in shaqaale xaq u 

leeyahay inuu ka shaqeeyo Maraykanka. Qaar ka mid ah loo-shaqeeyayaasha 

waa inay ka qayb qaataan Ku Cadeyn-Danabeedka ; loo shaqeeyayaal iskooda 

ayeey uga qayb-qaataan. Si aad u ogaato wax ka badan ee ku saabsan Ku CadeynDanabeedka , u booqo www.uscis.gov/e-verify. 

Kaligaa Xaqiiji U Qalmida Shaqaalaynta

Habka Is-baar (Self Check) waa barnaamaj bilaash ah ee internet oo aad 

isticmaali kartid si aad iskaa u baarto haddii aad xaq u leedahay inaad shaqeyso 

haddii aad joogto Maraykanka iyo ka wayn tahay 16 jir. Markaad qorto 

macluumaaka lagaa codsadey, Self Check wuxuu macluumaadkaas la barbardhigi 

doonaa diiwaanada kala duwan ee dowladda si ay u ogaadaan u qalmidaada 

ka shaqeynta Maraykanka. Si aad u hesho macluumaad dheeraad ah, u booqo 

www.uscis.gov/selfcheck or, for Spanish, www.uscis.gov/selfcheck/Espanol. 
40

Af-ingiriisi ku Hadalka Shaqada

Haddii aadan ku hadlin Af-ingiriisi, isku day inaad dhakhso u baratid haddii ay 

suurtogal tahay. Waxaad heli kartaa casharo Af-ingiriisi lacag la’aan ah ama lacag yar 

laga baxsho oo laga qaato dugsiyada dadweynaha ama kulliyada bulshada. Barashada Af 

Ingiriisidu waxay kaa caawimaysaa xagga shaqada, bulshada iyo nolol maalmeedkaaga. 

Eeg bogga 68 macluumaad dheeraad ah ee ku saabsan barashada Af-ingiriisiga.

Haddii loo-shaqeeyahaada sheego in shaqada lagaa rabo inaad 

ku hadasho af Ingiriis, markaa asaga ama ayada waa inay 

muujiyaan in ku hadalka af Ingiriiska looga baahan yahay 

sameysiga shaqadaada. Loo-shaqeeyahaada waa inuu sido kale 

kuu sheego in af Ingiriis lagaa rabo ka hor intuu shaqada ku 

siinin. Haddii loo-shaqeeyahaada caddeyn waayo in ku hadalka 

af Ingiriisiga looga baahan yahay shaqadaada, markaa asaga 

ama ayada waxay jebinayaan sharciyada federaalka. Haddii aad 

u baahan tahay caawinaad ama macluumaad ka badan, waxaad 

la xiriiri kartaa Maamulka Maraykanka ee Fursadaha Siman ee 

Shaqaaleynta (EEOC). Wac 1-800-669-4000 ama 

1-800-669-6820 (dadka maqalku ku adag yahay) ama u booqo www.eeoc.gov.

Baaritaanada Daroogada iyo Aasaaska

Qaar ka mid ah shaqoyinka, waxaa loo baahan yahay in baaritaan lagaa qaado si loo 

hubiyo inaadan daroogo isticmaalin. Qaar ka mid ah shaqoyinka, waxaa loo baahan 

yahay in la baaro aasaaskaaga, kaasoo ah baaritaanka waxyaabaha aad horey u soo 

qabatey iyo xaalada aad iminka ku jirtid.

Ilaalinta Federaalka ee Shaqaaleyaasha Muhaajirka ah

Muhaajiriin badan (ay ku jiraan deganayaasha joogtada ah) iyo dhammaan muwaadiniinta Maraykanka waxaa laga 

ilaaliyaa takoorida goobta shaqada. Sharciga federaaliga wuxuu shegayaa in loo shaqeeyayaasha ku takoori karin 

heerkaaga muhaajirnimo. Loo shaqeeyeyaasha ma:

● Diidi karaan inay ku shaqeysiiyaan ama ku ruqseeyaan heerkaaga muhaajirnimo awgeed ama haddii aadan eheen 

muwaadin Maraykan ah.

● Ku weydiin karaan inaad tusiso Kaadhka degenaanshaha Joogtada ah ama diidan dokumentiyadaada fasaxa shaqada. 

● Shaqo siin karaan shaqaale aan dokumenti sharci qabin.

● Kugu takoori karaan asalka dalkaaga ama qaran.

● Ka aarsan karaan shaqaale walba oo ka dacwoodo dhaqan sida kor ku qoran.

Si aad u ogaato macluumaad ka badan ee ku saabsan xuquuqdaada ama faylgareynta cabasho, wac Xafiiska Waaxda 

Caddaalada iyo Talo-siinta Gaarka ah ee Shaqo-siinta aan Xaq Eheen ee Muhaajiriinta, lambarkuu waa 1-800-255-7688 

ama 1-800-237-2515 (haddii qofka maqalku ku adag yahay). Haddii aadan ku hadlin af Ingiriis, waxaa joogo turjubaan 

ku caawin kara. Macluumaadka intaa ka badan: www.justice.gov/crt/osc. 
41

Daryeelka Caruurta

Ha kaga tegin carruurta guriga keligood. Haddii aad shaqaysid oo carruurtaadu 

da’aada iskuulka ka yar yihiin, waxaa laga yaabaa in aad u baahan tahay in aad 

heshid qof ilmaha kuu haya intaad shaqada ku maqan tahay. Marmar carruurta 

dugsiga tego waxay u baahan yihiin qof guriga ku ilaaliyo. Haddii adiga ama 

qof kale oo qoyskaaga ka tirsan carruurta ilaalin karin, waxaad u baahan tahay 

in aad heshid qof iyaga daryeela ama haya. Ama waxa jiri karo cawaaqib sharci 

oo culus. Si aad u hesho macluumaad ka badan ee ku saabsan sharciyada iyo 

xeer-deganaha gobolkaaga, la xiriir ha'ayadda ilaalinta cunugga ee xaafaddaada. 

Helitaanka Daryeelka Carruurta 

Waa muhiim go’aan ka gaadhida doorashada qofka 

carruurtaada haynaya. Intaad tashanaysid ka feker 

waxyaabaha ku saabsan tayada daryeelka iyo qiimaha 

xannaanada. Isku day in aad heshid qofka ilmaha 

kuu haynayaa oo degan yahay meel gurigaaga ama 

shaqadaada u dhow.

Waxaa jira meelo badan oo aad weydiin kartid 

meelaha fiican oo laga helo karo adeegaha daryeelka 

carruurta. Weydii waalidiinta kale, saaxiibadaa ama 

dadka kula shaqeeya oo caruurtaada danaynaya. 

Gobolada qaarkood waxay leeyihiin isu dirka 

hay’adaha daryeelka carruurta oo ku siin kara liiska 

barnaamijyada rugta daryeelka ilmaha oo gobolka ruqsad ka haysta. Ruqsad 

qaadashada daryeelka ilmaha waxaa lagu xiraa in ay oofiyaan shuruudaha 

looga baahan yahay oo lagu ilaalinayo ilmaahaga. Waxaad sidoo kale waci 

kartaa xafiiska iskuulka degmadaada si aad u ogaatid meelaha kale ee carruurta 

xaafaddaada lagu hayo.

Haddii aad rabtid in lagugu caawiyo helidda meel carruurta lagu daryeelo, u booqo 

www.usa.gov/Topics/Parents-Care.shtml. 

TALO
42

Noocyada Daryeelka Carruurta 

Waxaad haysataa dhawr fursadood oo markaad xulaneyso daryeelka carruurta.

● Qof baa guriga kuugu imaanaya oo carruurta kuu haynaya ama kuu ilaalinaya. Adeega noocan ahi wuxuu noqon 

karaa qaali, maxaa yeelay ilmahaagu wuxuu helayaa daryeel dheeraad oo shakhsiyadeed. Tayada xannaanadu 

waxay ku xiran tahay qofka aad shaqaalaysid.

● Cunuggaaga iyo carruur kale waxaa lagu xannaaneynaaya guri kale. Xulushadaan wuxuu ka raqiisnaan karaa noocyo 

kale ee daryeelka carruurta. Tayada xannaanada wuxuu ku xiran yahay dadka cunuggaaga daryeela iyo tirada 

carruurta ay ku xannaaneeyaan gurigooda. 

● Xarumaha daryeelka carruurta ee ku yaalo dugsiyada, ururyada diinta, iyo meelo kale. Barnaamajyadaan caadi ahaan 

waxay qabaan dhowr xannaaneeye oo daryeelo carruur badan. Xarumaha daryeelka carruurta waa inay qanciyaan 

heerarka gobolka, shaqaalaha waxaa badanaa laga baahan yahay inay lahadaan tababar iyo waayo-aragnimo gaar ah.

● Dowladda Sare waxay bixisaa maaliyad ay ugu talagashay qoysaska saboolka ah Xannaanda Biloowga hore ama 

Xannaanda Biloowga “Early Head Start” iyo “Head Start”. Barnaamajyadan waxay bixiyaan adeegyada xannaanada 

iyo waxbarashada ee caruurta si ay ugu diyaargaroobaan dugsiga. Si aad u ogaato wax intaa ka badan ee ku 

saabsan barnaamajyadan, wac Wasaarda Caafimaadka iyo Adeegyadda Dadka Maraykanka, ka wac 1-866-763-

6481 ama u booqo http://eclkc.ohs.acf.hhs.gov/hslc.

Qaar ka mid ah goobaha laga baxsho daryeelka carruurta waxay hayn doonaan carruurta maalin dhan ama qayb ka mid 

ah maalinta, waxay ku xiran tahay baahida waalidka. Sidoo kale waxay ku xidhan tahya qiimaha lacagta ee ilmaha lagu 

haynayo. Eeg haddii aad u qalantid kaalmada dowladda federaalka ama gobolka ee daryeelka carruurta. Gobolo badan 

ayaa bixiya kaalmo maaliyadeed oo loogu talagalay waalidiinta dhaqaalahoodu yar yahay oo shaqeeya ama tababar 

shaqo ku jira ama barnaamij waxbarasho. Si aad u hesho macluumaad ka badan ee ku saabsan kaalmada dowladda 

federaalka ama gobolka ee daryeelka carruurta, u booqo qaybta “Education and Child Care” ee www.welcometousa.gov. 

Sidee ku Ogaan Karta in Bixiyaha Daryeelka 

Carruurta Fiican Yahay?

Ka feker su’aalahan aasaasiga ah oo aad weydiin leheed markaad u booqatid 

barnaamajyada daryeelka carruurta.

● Carruurtu ma faraxsan yihiin markay shaqaalaha la joogaan?

● Ma la hayaa alaabta carruurtu ku ciyaarto oo ku habboon da’dooda?

● Carruurtu ma sameynayeen wax-qabad habboon?

● Xannaaneeyuhu ma la hadlay ilmahaaga intii aad meesha joogtey?

● Meesha nadiif ma tahay mase habeysan tahay?

● Ma jira manhaj ama jadwal carruurtu leedahay?

Hubi inaad weydiisid waxay yihiin si aad ugala hadashid waalidiinta kale 

waxyaabaha ku saabsan barnaamajka.
43

Gaadiidka 

Waxaa jira dhawr siyaabood oo aad Waddanka Maraykanka 

ugu kala safri kartid. Magaaloyin badan waxay qabaan 

noocyo badan ee gaadiid dadweyne, sida bas, tariin, ama 

tareenada waddada ku socdo. Qof walba ayaa gaadiidka 

dadweynaha ku raaci karo kharash yar. Meelaha 

qaarkood waxaad iibsan kartaa kaadh dhawr jeer aad 

ku isticmaali kartid baska iyo tareenka. Sidoo kale 

waxaad safar walba ku bixin kartaa si gooni ah. 

Taksiyada waa baabuuro darawal wado oo kharash 

kugu geynaya meeshii aad rabtid. Taksigu waa ka 

qaalisan yahay gaadiidka kale ee dadweynaha.

Qaadashada Ruqsada Baabuurka 

lagu Wado

Waa sharci darro in aad ruqsad la’aan ku wadid baabuurka. 

Waa in aad qaadatid ruqsada baabuurka lagu wado haddii aad 

rabtid in aad baabuur wado. Waxaad ruqsada baabuurka ka qaadan 

kartaa gobolka aad degan tahay. 

Ka hubso xafiiska bixiya ruqsada baabuurka sida loo qaato ruqsada baabuurka. 

Gobol kasta xafiiskiisu wuxuu leeyahay magac u gooni ah. Magacyada guud oo 

la yaqaano waxaa ka mid ah Waaxda Baabuurta, Waaxda Gaadiidka, Maamulka 

Qaybta Baabuurta, ama Waaxda Amniga Dadweynaha. Xafiisyadan waxaad ka 

heli kartaa buugga telefoonka ama macluumaad dheeraad ah ka eeg 

www.usa.gov/Topics/Motor_Vehicles.shtml. 

Deganaadayaasha rasmiga ah qaarkood waxay hore uga qaateen ruqsada 

baabuurka lagu wado waddamo kale. Waxaa laga yaabaa inaad ruqsadaadii hore 

ka bedelan kartid gobolka aad ku nooshahay. Ka hubso xafiiska gobolka haddii 

aad sidan sameyn kartid.

Hubi bixiyaha daryeelka ilmaha iyo barnaamijka aad isticmaalaysid in uu ruqsad 

ama sharci leeyahay. Ruqsad-haysashada micneheedu waa in barnaamijku ku 

najaxo badbaadada ugu yar ama qawaaniinta xannaanada ee gobolku dejiyey. 

Barnaamajyada “Accredited” micneedu waa in barnaamijku la yimaado qawaaniin 

heerkoodu ka sarreeyo kuwa laaysanka ama sharciga haysta.

TALO
44

Ruqsada baabuurka lagu wado waxaa aqoonsi ahaan laga isticmaalaa 

Maraykanka. Waa fikrad fiican inaad mid dalbato sido kale haddii aadan si joogto 

ah baabuur u wadin ama baabuur qabin.

TALO

Miyaan Iibsadaa Baabuur?

Way kuu fiican tahay in aad baabuur leedahay si aad meelaha aad rabtid u tagto. 

Waddanka Maraykanka, waa in aad sidoo kale bixisid caymiska, diiwaangelinta iyo 

taargada baabuurkaaga. Magaalooyinka qaarkood oo baabuurtu ku badan yahay waa 

dhib gaari ku wadistu. Ka feker dhammaan kharash iyo faa’iidooyinka ka hor intaadan 

go’aansan baabuur iibsashada. Si aad u hesho maclumaad ka badan ee ku saabsan 

iibsashada baabuur, u booqo qaybta “Safar iyo Madadaalada” ee www.usa.gov. 

10 Taloyin ku Saabsan Habka Maraykanka Baabuur si Ammaan ah Loogu Wado

1. Ku wad baabuurka dariiqa dhinaca midigta.

2. Markasta waa inaad haysataa ruqsada baabuur wadida iyo warqada caymiska.

3. Mar kastaba waa in aad suunka xirataa.

4. Markastaba carruurtu waa inay suunka xidhnaadaan.

5. Isticmaal baabuurka fareejadiisa markaad midig ama bidix u leexaneysid.

6. U hogaansanoow sharciyada dariiqa iyo calaamadaha.

7. U leexo dhinaca midigta markaad aragtid baabuurta gurmadka sida dabdamiska, booliska iyo ambalaaska oo u 

baahan in ay ku dhaafaan.

8. Ha dhaafin baska qaada caruurta iskuulka markii nalkooda cas si biligbilig u shidan yahay.

9. Ha wadin baabuurka haddii aad khamri cabtey ama daroogo isticmaashay.

10. Si tartiib ah iyo taxadar ah u wad baabuurka markaad aragto ceeryaamo, roob iyo baraf.
45

Haddii aadan aqoon sida baabuurka loo wado waxaad qaadan kartaa casharo ku 

saabsan sida baabuurka loo wado. Iskuulo badan iyo degmooyin badan ayaa laga 

bixiyaa casharada ku saabsan sida loo wado baabuurka. Sidoo kale waxaad ka 

eegi "Kartaa sharraxaada" ku qoran buuga talefoonada ee jaalaha ah.

Dalka Maraykanka caadi kama ahan in la qaado dadka waddada dhinaceeda 

lugaynaya. Meelo badan waa sharci darro arrintaasi. Nabad-gelyo darteed, adigu 

gacanta ha u taagin cidna hana qaadin qof dariiqa taagan.

TALO
46
47

Daryeelidda Lacagtaada

Daryeelida lacagtaada wuxuu raad wayn ku lahaan karaa mustaqbalkaaga dalka Maraykanka. Qaybtaan 

wuxuu ka hadlaa maaliyadda shakhsiyeed, bixinta canshuurta, iyo habab aad u ilaalin kartid naftaada iyo 

lacagtaada.
48

Waxaa jiro dukaamo badan oo baxsho adeegyada jeeg sarifida (check-cashing) iyo 

lacag u dirista dibadda, laakiin waxyaabahani waa lacag. Eeg haddii bangigaagu 

ama ururkaaga amaahda leeyahay adeegyadan oo ka qiime jaban.

Dhaqaale Shaqsiyeedka

Sameysashada Akoon Bangi

Dalka Maraykanka waxaa ka jiro labo hay’ado maaliyadeed ee bixin karo akoon 

maaliyadeed shakhsiyeed waxayna kala yihiin bangiyada iyo ururyada ama 

iskaashatooyinka daynta.

Akoontiga bangigu waa meel amnigeedu fiican yahay oo aad lacagtaada dhigan 

kartid. Bangigu wuxuu leeyahay akoonto kala duwan. Akownti jeeg leh iyo mid 

keyd ah ayaa ah labada ugu sawaxan. Waxaad furan kartaa akoonto aad leedahay 

ama mid aad la furatid xaaskaaga/ninkaaga ama qof kale. Waxa laga yaabaa in 

bangiga kugu dallaco kharash qaar ka mid ah adeegyada uu kuu qabto.

Ururyada amaahda baxsha ayaa ah meel kale aad lacagtaada si ammaan ah ku 

keydin kartid. Loo shaqeeyahaada ayaa lahaan karo urur amaah aad ku biiri kartid, 

ama adiga ayaa mid ku biiri karo, taaso ku xiran meesha aad degan tahay. Ururyada 

amaahda waxay bixiyaan adeegyada bangiga kuwo la mid ah, laakiin qaarkood 

waxay bixiyaan adeegyo dheeraad ah. Isu eeg adeegyadooda, kharashkooda, 

saacada ay furan yihiin iyo meesha ay ku yaalaan intaadan furan akoonto, si aad u 

doorato mid ku habboon waxyaabaha aad u baahan tahay.

Markaad akoon bangi furato, waxaa lagu weydiin doona in aad caddaysid 

aqoonsigaaga. Waxaad isticmaali kartaa Kaarka Degenaanshaha Joogtada ah ama 

ruqsada baaburka lagu wado. Sidoo kale waxaad u baahan tahay lacag bangigu 

akoonkaaga kuugu furo—oo la yiraahdo dhigis—taas oo akoonkaagaada lagu shubi 

doono. Markaad lacag ka bixineyso akoontiga, macaamiilo ganacsigaan waxaa lagu 

magacaaba lacag-baxsasho. Waxaad lacag kula bixi kartaa jeeg aad qortid, Mishiinka 

lLcagta lagala Baxo (ATM) ama foom bangiga lacagta lagala baxo.

TALO

Ku Haynta Lacagtaada Si Ammaan ah

Ammaan ma ahan inaad lacag badan jeebka ku sidato ama ku dhaafto guriga, waa la xadi karaa ama waa la lumin 

karaa. Haddii lacagta ku shubato bangi ama urur amaah ee xubin ka ah Shirkadda Caymiska Keydka Federaalka 

(Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC)) ama uu caymiyeey Maamulka Midowga Amaahda Qaranka (National 

Credit Union Administration (FDIC), markaa lacagtaada wuxuu badbaado yahay ilaa $250,000. Markaad xulaneyso 

hay'ad maaliyadeed, hubi inuu xubin ka yahay FDIC ama inuu caymiyey NCUA. macluumaad dheeraad ah, u booqo 

www.fdic.gov or www.ncua.gov. 
49

Isticmaalka Akoonkaaga

Waxaad bangigaaga lacag kagala bixi kartaa jeeg ama kaadhka mishiinka lacagta 

lagala baxo (Kaadhka ATM) ama kaadhka bangiga. Hubi in adiga ama qofka 

aad akoonkaaga wadaagtaan (haddii mid qabtid) oo kaliya wax kala bixi kartid 

akoontiga.

Jeegaga Shakhsiga: Waxa lagu siin doonaa jeegaga shakhsiga markaad furatid 

akoonkaaga lacagta lagala baxo. Jeegagan waa foomam aad buuxinaysid markaad 

wax ku bixinaysid. Jeegagu wuxuu u sheegayaa bangigaagu in uu lacagtaa 

siiyo qofka ama ganacsiga aad jeega u qortay. Jeegagaan ku hay meel ammaan 

ah iyo weydii bangigaaga sida aad kuwo cusub u codsan kartid markii ay kaa 

dhamaadaan.

Kaaradka ATM: Waxaad bangigaaga weydiin kartaa inay ku siyaan kaadhka 

ATM. Waa kaadh caag ah bangigaaga akoontadiisa ku xidhan. Kaadhkan waxaad 

u isticmaashaa markaad lacag la baxaysid ama lacag ku shubaysid akoonkaaga 

ama mishiinka lacagta ee ATM. Inta badan ma bixinaysid kharash markaa ATMka bangigaaga isticmaalaysid. Waxaa badanaa kharash bixin doontaa markii aad 

isticmaaleyso ATM-ka bangi kale.

Shaqaalaha bangiga ayaa ku tusi doona sida loo isticmaalo kaarka ATM-ka oo 

ku siin doona lambar gaar ah oo la yiraahdo lambarka aqoonsiga shakhsiga 

(personal identification number [PIN]), kaasoo u isticmaali doonto ATM. Iska 

ilaali markaad isticmaalaysid ATMs-ka. Weligaa qofna ha siinin PIN'kaaga ama 

kaadhkaaga ATM sababtoo ah asaga ama ayada waxay lacag ka baxsan karaan 

akoonkaaga.

Kaararka Bangiga: Waxaa laga yaabaa in bangigu ku siiyo kaarka bangiga oo 

u isticmaali kartid akoonkaaga lacagta lagala baxo. Marmarka qaarkood kaadh 

ATM-ga ayaa loo isticmaali karaa sida kaarka bangiga. Weligaa qofna ha siinin 

PIN'kaaga ama kaarkaaga bangiga sababtoo ah asaga ama ayada waxay lacag ka 

baxsan karaan akoonkaaga. Waxaad kaarka bangiga ku isticmaali kartaa dukaan 

si aad wax ku iibsato, dukaankana lacagtana si otomaatik ah ayuu ka baxsan 

doonaa bangigaaga.

Jeegaga Khasnajiga iyo Bangiga: Kuwaan waa jeegag uu bangiga soo saaro 

markaad ka codsato. Markaad bangiga lacag siisid ayey jeeg ugu bedelaan lacag 

qofka ama ganacsiga aad rabtid inaad lacag siido. Bangiyada kharash ayeey kugu 

dallaci karaan jeegaggaan. Weydii bangigaaga xulashoyinka kale aad isticmaali 

kartid.
50

Si taxadar u maamul akoontigaaga si lagugu dallacin kharashyada deynta furan. 

Deynta furan wuxuu dhacaa markii aadan akoontigaaga ku haysan lacag ku filan 

aad ku daboosho ama ku sameyso lacag bixin. Weydii bangigaaga hababka aad 

isticmaali kartid iyo kharashyada.

Eeg biilka kaararka amaahda bil kasta oo hubi in ay sax yihiin lacagta wax lagu 

iibsadey. Haddii aad ku aragtid waxyaabo aadan iibsan, si dhakhso ah u wac 

shirkada kaarka amaahda. Siday u badan tahay adigu ma bixinaysid waxyaabaha 

aadan gadan haddii aad isla markaaba shirkada kaadhka amaahda u sheegtid 

arrintaas.

Meel ku qoro dhammaan lambarada akoonkaaga bangiga, khaadhka ATM 

iyo kaararka amaahda. Sidoo kale qor lambarada telefoonka shirkadahan. 

Warbixintan meel fiican oo ammaan ah dhigo. Haddii ay kaa lunto ama lagaa 

xado boorsadaadu, waxaad wici kartaa shirkadaha aad kaadhadhka ka haysatey 

oo u sheeg in ay masaxaan. Taasi waxay ka ilaalinaysaa in qof kale si sharci darro 

ah isticmaalo kaadhkaaga.

Si aad u ogaado wax intaa ka badan ee khuseeyaa maaliyad shakhsiyeed, u 

booqo www.mymoney.gov. 

TALO

TALO

Kaararka Amaahda

Kaarka Amaahda—waxaa sidoo kale loogu yeeraa kaarkii wax ku qaadashada (“charge cards”)—wuxuu kuu 

oggolaanayaa in aad wax ku iibsatid oo lacagta mar danbe iska bixisid. Bangi, ururyada amaahda, dukaanada, iyo 

saldhigyada gaas iibiya ayaa ku siin kara kaarka amaahda. Biil ayaa boosta laguu soo dhigayaa bil kasta oo kuu 

sheegaya waxyaabihii aad ku iibsatey kaarka amaahda. Haddii aad bixiso lacagta lagugu leeyahay oo dhan markaad 

biilka heshid, wax ribo ama korsocod ma bixinaysid. Haddii aadan bixin lacagta oo dhan ama lacagta diristeeda la 

daahdid, waxa laga yaabaa in lagaa rabo in aad bixisid lacagta kor socodka ah iyo ujro dheeraad ah. Qaar ka mid ah 

kaararka amaahda waxay qabaan dulsaar aad u sarreeyo, sidaa awgeeda sii fiican u eeg xulashoyinka kaarka amaahda 

si aad u go'aamiso midka adiga kuu fiican. kaararka amaahda waxaa lagu magacaabi karaa kaararka bangiga, laakiin 

way ka duwan yihiin. Kaarka bangiga waxaa lagaa rabaa inaad bixiso dhammaan lacagta bil walba, laakiin khaadka 

amaahda si tartiib ah ayaad u bixin kartaa.

Ka taxadir in aad siisid kaadhkaaga amaahda lambarkiisa dad kale, gaar ahaan telefoonka iyo internetka. Hubi in aad 

taqaanid ama aamini kartid qofka ama ganacsiga aad lambarka kaadhkaaga siinaysid.
51

Bixinta Canshuurta

Cashuurtu waa lacag waddaniyiinta Waddanka Maraykanku siiyaan dowladda 

federaalka, gobolka iyo dowladda hoose. Canshuurta waxaa lagu bixiyaa 

adeegyada dowladu qabato. Cashuurtu waxay leedahay noocyo kala duwan, sida 

canshuurta dakhliga, canshuurta wax iibiska iyo canshuurta hantida laga bixiyo.

Canshuurta Dakhliga: Canshuurta dakhliga waxaa la siiyaa dowladda 

federaaliga, gobolka iyo dowladda hoose. Waxyaabaha canshuurta la saari karo 

waa lacagta kaa soo gasha mushaharka, iskaa u shaqaysiga, lacagta bakhshiishka 

lagu siiyo iyo hantida la gado. Dadka intooda badan canshuurta dakhliga 

waxay ka bixiyaan lacagta laga jaro jeega shaqada. Canshuurta dakhliga 

inta laga rabo in aad bixisid waxay ku xidhan tahay dhaqaalaha ku 

soo gala. Sicirka canshuurta dakhliga dadka lacagta yar sameeyey 

way yar tahay. Qof kasta oo dakhli soo galo, oo Maraykanka 

degan waxaa loo baahan yahay in uu faylgareeyo canshuur celinta 

oo bixiyo canshuurta lagu yeesho.

Adeega Daqliga Gudaha (Internal Revenue Service [IRS]) waa 

hay’ad dowladda federaaliga oo aruurisa canshuurta dakhliga. 

Canshuur bixiyayaasha Maraykanka waxay faylgareyaan Foomka 

1040. Canshuur celinta dalkhliga shakshiyaad walba, ayaa sanad 

walba loo diraa hay'ada IRS. Canshuur celintaada ayaa dowladda u 

sheegaysa intaad lacag sameysay iyo inta jeegaaga shaqada laga jaray. 

Haddi lacag badan jeegaaga shaqada laga jaray, waxaa kuu soo noqon doona 

lacag. Haddii canshuur sax ah laga goosanin jeegaaga shaqada, waxaa lagaa rabaa 

inaad lacagta siido IRS.

Qiimeynta Amaahda

Wadanka Maraykanka, habka aad u maamusho amaahdaada aad ayuu muhiim u yahay. Waxaa jiro ururyo go'aamiyo 

darajada ama qiimaha amaahdaada. Qiimeynta ama darajada amaahdaada waxay ku xiran yihiin sida aad u bixiso 

biilalkaaga, imisa deyn aad qaadato, imisa kaadh amaah aad qabtid iyo waxyaabo kale. Darajada amaahdaada waxay 

aad muhiim ugu tahay markaad rabtid inaad guri iibsatid ama baabuur, ama aad deyn qaadanaysid. Si aad darajo 

fiican ugu hayso amaahdaada waxyaabahaan ayaad samayn kartaa:

● Dhamaan biilashaada ku bixi wakhtiga lagaa rabo.

● Deynta ku maqan kaararka amaahda ka dhig mid hooseeya iyo ugu yaraan bil walba bixi lacagta ugu yar ee lagaa 

rabo inaad bixiso.

Marka loo eego sharciga federaalka, waxaa laguu ogol yahay inaad si bilaash ah ku dalbato warbixinta deyntaada 

sanadkiiba mar. Haddii aad koobi ka rabto qiimeynta amaahdaada, waxaad wici kartaa 1-877-322-8228 ama booqo 

www.annualcreditreport.com. 
52

Canshuurta Nabadsugida Bulshada iyo Daryeelka Caafimaadka (Social 

Security and Medicare Taxes): Cashuurahan dowladda federaaliga ah, waxaa laga 

gooyaa jeegaaga shaqada. Nabadsugida Bulshada wuxuu bixiyaa manfacyo lagu 

kaalmeeyo hawlgabayaasha shaqada qaarkood iyo qoysaskooda, qaar ka mid ah 

shaqaalaha naafada ah iyo qoysaskooda, iyo xubinada qoysaska shaqaale dhintey. 

Canshuurta Daryeelka Caafimaadka waxaa lagu bixiyaa adeegyada caafimaadka 

dadka da’doodu dhaaftay 65. Intooda badan, waa in aad shaqaysid muddo dhan 

10 (ama 40 rubuc) ilaa intii aad noloshaadu jirtey si 

laguu siiyo manfacyada Hawlgabka ee Nabadsugida 

Bulshada iyo Daryeelka Caafimaadka. Waxaa laga 

yaabaa in lagaaga baahan yahay in aad shaqaysid 

muddo toban sanno ka yar markaad dalbanaysid 

manfacyada naafada ama qoyskaagu dalbadaan 

manfacyada badbaada marka loo eego lacagtaad 

sameysay.

Canshuurta Ganacsiga: Canshuurta ganacsiga waa 

canshuurta gobolka iyo dowladda hoose. Canshuurtan 

waxaa lagu daraa qiimaha waxyaabaha qaarkood la 

iibsado. Canshuurta ganacsiga qiyaasteedu waxay ku 

xidhan tahay shayga qiimihiisa. Lacagta laga soo aruuriyo canshuurta ganacsiga 

waxaa lagu baxshaa adeegyada gobolka iyo dowladda hoose sida dhisidda 

waddooyinka, booliska iyo waaxda demdemiska.

Canshuurta Hantida: Canshuurtani waa canshuurta gobolka iyo dowladda 

hoose oo laga bixiyo gurigaaga iyo dhulka aad leedahay. Meelaha intooda badan, 

canshuurta hantida waxaa lagu kaalmeeya iskuulka dadweynaha iyo adeegyo kale.

Foomkaaga W-2: Warbixinta Mushaharka iyo Canshuurta 

W-2 waa foomka federaaliga waxaana ku liisgaraysan dakhliga ku soo galay iyo 

canshuurta lagaa jaray sannadkii hore. Sannad cashuureedku waa bisha Janaayo 1 ilaa 

Diseembar 31 ee sannad kasta. Sharci ahaan, waa in loo shaqeeyuhu kuu soo diro 

foomka W-2 intaan la gaadhin bisha Janaayo 31 sannad kasta. Waxaad shaqo kasta 

aad hesho ka heli doonataa foomka W-2. Waa in aad koobiga foomka W-2 ku dartid 

celinta canshuurta dakhliga oo aad u diraysid IRS-ta. Haddii aad ku nooshahay ama ka 

shaqaysid gobol ururiya canshuurta dakhliga, waa inaad dirtid koobiga foomkaaga W-2 

iyo canshuur celinta dakhliga gobolkaaga.

Caawimaad Helista Canshuurtada

Degane ahaan, waxaa lagaaga baahan yahay in aad faylgareysid canshuur celinta 

dakhliga ee federaalka sannad kasta. Celintan waxay daboolaysaa dakhligii ku 

soo galay bishii Janaayo ilaa Diseembar ee sanadkii la soo dhaafay. Waa in aad 

canshuurtaada faylgareyso intaan la gaadhin bisha Abriil 15. Waxaad caawimo 
53

bilaa lacag ah ka heli kartaa Xarunta Kaalmada ee Cashuur-bixiyaasha IRS-ta 

markaad rabtid inaad faylgareyso canshuurtaada.

Xarumaha Kaalmada ee Cashuur-bixiyaasha waxay ku yalaan magaaloyin badan 

gudaha Maraykanka. Si aad u heshid Xarunta Kaalmada ee Cashuur-bixiyaasha 

oo ku taala meeshaad degan tahay, u booqo www.irs.gov/localcontacts/

index.html. Caawimaada telefoonka, wac lambarkan IRS-ta 1-800-829-1040 

ama 1-800-829-4059 (dadka maqalku ku adag yahay). Liiska gunnoyinka 

canshuurta, u booqo www.benefits.gov. 

Sida Dowladda Inoo Shaqeeyo

Cashuurtu waxay bixisaa adeegyada dowladda federaaligu uu u qabto dadka degan Maraykanka. Adeegyada qaarkood 

waxa ka mid ah:

● Sugidda amniga waddanka;

● Daaweynta iyo ka hortaga cudurada ee lagu ogaado cilmi baadhista;

● Waxbarida caruuta iyo dadka waaeyn;

● Dhisida iyo dayactirka waddooyinka haayweyada;

● Siinta adeeg caafimaad deganayaasha dakhligoodu hooseeyo iyo dadka duqa ah; iyo

● Ku deeqida gargaarka xaalada degdegga ah marka dhibaatoyinka dabiiciga ah dhacaan, sida duufaanada, dada 

ama dhulgariirka.

Ilaalinta Lacagtaada iyo Naftaada

Iska Ilaali Xadiska Aqoonsiga

Xadista Aqoonsiga (“identity theft”) micnaheedu waa qof kaa xaday 

warbixintaada shakhsi ahaaneed, sida lambarka Nabadsugida Bulshada iyo 

lambarka xisaabta ama akoontiga bangiga. Waxay warbixintaa lacag kagala 

bixi karaan akoontiga bangigaaga ama waxay magacaaga kula soo bixi karaan 

kaadhka amaahda. Xadista Aqoonsigu waa denbi aad u weyn. Naftaada is-ilaali 

adigoo:

● Hubinaayo in aad taqaanid iyo in aad dadka ama ganacsiyada ku aammini 

kartid warbixintaada shakhsi ahaaneed, gaar ahaan telefoonka ama internetka.

● Kaga tag guriga oo dhig meel ammaan ah kaadhka Nabadsugida Bulshada. 

Ha qaadan kaadhka.
54

● Qaado waraaqaha aqoonsiga iyo kaadhadhka amaahda markaad u baahan 

tahay oo keliya. Inta kale kaga tag guri meel fiicana dhig.

● Jarjar ama ku shiid mishiinka waraaqaha ka hor intaadan qashin ku tuurin 

waraaqaha ama foomamka warbixintaadu ku qoran tahay.

● Akoonti walba erey sir gooni ah u samey. Ha u wada isticmaalin isla erey sir, 

kaasi wuxuu halis gelin karaa macluumaadkaaga shakhsiyadeed.

Si aad iska ilaaliso xadiska aqoonsigaaga, wac Khadka Xadiska Aqoonsiga ee 

Guddiga Ganacsiga Federaalka, lambarkuu waa 1-877-438-4338 ama u booqo 

www.consumer.ftc.gov/features/feature-0014-identity-theft. 

Khiyaamoyinka internetka (Phishing) iyo 

Khiyaamoyin Kale

Guddiga Ganacsiga Federaalka (FTC) wuxuu yiri in “phishing” yahay khiyaamo 

internetka ka dhaca halkaaso qof kuu soo diraayo email ama farriin ayagoo 

halkaas iska dhigaaya dad ka socdo ganacsi ama urur aad xiriir la leedahay, sida 

bangi, adeeg lacag-bixin internet ama hay'ad dowladda ka mid ah. Farriinta ama 

emailka wuxuu lahaan karaa meel la guujiyo ee kugu xiraayo bogga internetka 

ganacsigaas iyo waxay kaa codsanayaan inaad casriyeyso macluumaadkaaga 

shakhsiyadeed. Haseyeeshe meeshaas la guujiyo wuxuu ku gayn doonaa bog 

internet been-abuur ah ee u eg midka dhabta ah ee ganacsiga. Khiyaanoleyaasha 

waxay bogga internetka u sameysteen si ay u xadaan macluumaadkaaga 

shakhsiyadeed, sidii ay lacag ku xadaan ama dembi ku galaan magacaada.

Iska ilaali khiyaanada telefoonka oo shakhsiyaadka si toosan u bar shiisho, 

ay ku jirto muhaajiriinta. Khiyaanolaha telefoon ayuu kuu soo diri 

karaa si uu lacag ku weydisto ama wuu ku hanjabaadi karaa. Waxaa 

suurtogal ah in warar kugu saabsan haystaan, lambarkooda 

telefoonkana wuxuu u ekaan karaa mid rasmi ah. Hay'adaha 

Dowladda weligood telefoonka lacag kuma codsadaan iyo 

dadka kuma hanjabaadaan. Haddii aad hesho wicitaan sidaan 

oo kale ah, telefoonka is-saar iyo wac lambarka rasmiga ah 

aad ka haysato ganacsiga ama hay'ada dowladda si aad u 

hubiso haddii uu khiyaano yahay iyo inkale.

Si looga hortago khiyaamo, waxaa muhiim ah inaad 

waxyaabahaan xasuusato:

● Haddii aad internetka ka hesho email ama farriin lagugu 

codsanaayo macluumaad maaliyadeed ama shakhsiyadeed, ha 

jawaabin.
55

● Telefoonka ha ku sheegin lambarkaaga akoontiga ama ereygaaga sirta aysan 

ka eheen haddii aad adiga wacdey shirkad sumcad leh oo aad aamini kartid. 

Haddii aad qabtid su'aalo ku saabsan shirkad, eeg xafiiska ilaalinta macmiilka 

deegaankaaga ama Xafiiska Ganacsiga Fiican.

● Dib u eeg bayaanada akoontigaaga iyo kaadhka amaahda si aad u hubiso in 

lacag si khalad ah lagaa baxsadey.

● Haddii aad qabtid kombyuutar, isticmaal softweerka fayruska joojiya, iyo 

sidoo kaleba habka khadka internetka ilaaliyo (firewall). Si joogto ah u 

cosbooneysii.

● Si taxadar ah u fur waxyaabaha ku lifaaqan emailka ama internetka ka soo 

baxsatey. Haddii aadan aqoon qofka emailka kuu soo direy, ha furin lifaaqa 

ama internetka ha ka soo baxsan faylka.

● Haddii aad ka shakisan tahay in bog internet ama email khiyaano yahay, u 

sheeg bankiga, shirkadda ama hay'adda dowladda dhabta ah.

Haddii aad u maleyso in lagu khiyaaney, waxaad cabasho ka samayn kartaa 

bogga internetka FTC www.ftccomplaintassistant.gov. Si aad u ogaato wax 

intaa ka badan ee ku saabsan ka hortagga khiyaanada internetka iyo ka hortagga 

emailada been-abuurka ah, u booqo www.onguardonline.gov. 
56
57

Fahmidda Waxbarashadda iyo 

Daryeelka Caafimaad

Waxbarashada wuxuu adiga iyo qoyskaaga ku xiri karaa jaaliyaddaada. Qaybtaan wuxuu ka hadlaa 

dugsiyada Maraykanka ee lagu talagaley carruurta, dhallinyarada iyo dadka wayn. Qaybtaan waxay sido 

kale ka hadasha habka caafimaadka iyo uxuu baxshaa iloyin sidii adiga iyo qoyskaaga aqoon u lahaataan.
58

Waxbarshadda Dalka Maraykan

Si loo hubiyo in dhammaan carruurta guuleystaan, Maraykanka wuxuu arday 

walba degan dalka Maraykanka siiyaaa waxbarasho dadweyne bilaash ah laga 

bilaabo xannaanada ilmaha ilaa fasalka 12aad. Qaar ka mid ah jaaliyadaha waxay 

sido kale carruurta ilaa seddax jirka ah siiyaan fursad ay ku tegaan xannaanada 

dugsiga ka hor. Qaybtaan wuxuu ku sharraxi doonaa sida carruurtaada 

lagu qoro dugsiga, sida ay dugsiyada Maraykanka u shaqeyaan iyo sida aad 

carruurtaada ku caawin kartid wax-barashada.

Dugsiyada Maraykanka intooda badan waa wax wada barasho laysku dhex jiro. 

Waxbarasho isku dhax jiuro waxaa loola jeedaa in wiilasha iyo gabdhaha isku 

fasal isla dhigtaan, hase-yeeshe waxaa jiro dhowr dugsiyo oo lab ama dheddig 

ahaan ardayda u qoro. Dugsiyada badankood waxay hoos yimaadaan degmo 

oo maamulo dhowr dugsiyo, ay ku jiraan dugsiyo carruur da' kala duwan leh. 

Da'da carruurta dugsi walba wuu kala duwanaan karaa dugsi ka dugsi.

Ka Diiwaangelinta Ilmahaaga Dugsiga

Hal ka mid ah waxyaabaha ugu horeeya aad samayn doontid waa 

inaad cunuggaaga dugsiga ku diiwaangelisid ama ku qortid. 

Wac ama u booqo xafiiska weyn ee dugsiga degmadaada 

si aad u ogaatid dugsiga aad ilmahaaga dhigan doono. 

Waqtiga xaadirka, dhammaan gobolada iyo degmada 

Columbia waxay qabaan sharciyo dugsi dhigasho 

qasab ah. Dugsi dhigashada qasabka ah waxaa loola 

jeedaa in carruurta jiro da' gaar ah laga rabo inay 

tegaan dugsi. Gobolada badankood, sharciyadaan 

waxay daboolaan carruurta jiro 5 jir ilaa 16 jir. La 

xidhiidh waaxda waxbarashada gobolkaaga si aad u 

ogaatid da’da caruurta loo baahan yahay inay dugsiga 

yimaadaan.

Waxaad ilmahaga u diri kartaa dugsiga dowladda ama 

dugsi khaas loo leeyahay. Dugsiyada dowladu waa bilaash 

casharo diineedna ma bixiyaan. Gobolka ayaa go'aamin doono 

waxa uu cunugaaga ka baran doono dugsiga dadwaynaha, laakiin 

degmoyinka, macallin-madaxyada, iyo waalidiinta ayaa go'aamin doono 

sida cunuggaada wax loo bari doono. Dugsiyada dadweynaha madaxbannaan 

waa nooc dugsi dadweyne gaar ah oo si madaxabannaan u hawlgalo, ma hoos 

yimaadaan maamulka degmada. Canshuurtaada deegaanka, gobolka iyo qaar ka 

mid ah midka federaalka ayaa baxsho kharashka dugsiga dadwaynaha.
59

Dugsiyada khaaska ah waa hab kale aad wax ku bari kartid ilmahaada. 

Dugsiyada khaaska ah waxaa iska leh oo maamulo kooxo ka baxsan dowladda, 

ay ku jiraan kooxo diimeed ama aan diin xiriir la leheen. Ardaydu waa in ay iska 

bixiyaan kharashka ama (ujrada loo yaqaan “tuition”) ee dugsiga gaarka ah lagu 

tago. Qaarkood waxay ugu deeqaan kaalmo maaliyadeed ardayda aan iska bixin 

karin kharashka ama dugsiga. Xaalado kale, maalgelin dowladeed ayeey ardayda 

heli karaan kuwaasoo ah foosharo ay ku tegaan dugsiyada khaaska ah. Qaar ka 

mid ah dugsiyada khaaska ah waa kuwo jinsi isku dhax jiro leh, kuwo kalena 

wiil ama gabadh kaliya ayaa dhigto. Qaar ka mid ah gobolada waxay qabaan 

shuruudyo laasin ama diiwangelin dugsiyada khaaska ah, dugsiyo khaas badan 

waxay xushtaan inay isku qoraan ururyo. Si aad u barato wax ka badan ee ku 

saabsan guryaha khaaska ah, la xiriir waaxda waxbarashada gobolkaaga.

Guriga wax ku barida cunuggaaga waa xulasho kale. Waxaana loo yaqaan 

Dugsi Guri. Shuruudaha dugsi gurigu wuu kala duwan yahay gobol walba. 

Waalidiinta xiiseeyo dugsi guriga wa inay la xiriiraan degmadooda u xilsaaraan 

waxabarashada si ay u helaan macluumaad ka badan.

Carruurta Maraykanka badankood waxay dhigtaan Dugsiyada dadwaynaha 

ilaa 13 sano, laga bilaabo dugsiga xannaanada ilaa fasalka 12aad. Dugsiyada 

badankooda, cunuggaaga waxaa la gayn doonaa fasal ku salaysan labo waxood: 

da'adooda iyo heerkooda waxbarasho. Xaalado qarkood, dugsiga wuxuu 

cunuggaaga siin karaa tijaabo si loo ogaado heerkiisa ama heerkeeda iyo fasalka 

ay dhigan doonaan.

SIDA LOO ABAABULO DUGSI MARAYKAN CAADI AH

Dugsi Fasalada Da'da

Dugsiga Hoose Dugsiga Xannaanada iyo Fasalada 

1 ilaa 5 ama 1 ilaa 6 Da'da Carruurta 5 ilaa 11

Dugsiga Dhexe Fasalka 6 ilaa 8 

7 ilaa 8, ama 7 ilaa 9 Dhallinyarada 11 ilaa 14 Jir

Dugsiga Sare Fasalka 9 ilaa 12 

ama 10 ilaa 12

Dhallinyarada 14 ilaa 18 Jir 

(iyo marmar ilaa 21 jir)

Waxbarashada ka dambeyo midka sare 

ama Waxbarashada Sare

Kulliyada Bulshadda Dadweynaha iyo 

kuwa Dadweynaha, Labo ama afar sano 

oo kulliyad ama jaamacad ah, Dugsiyada 

Tababarka

Dhammaan Dadka Wayn oo u Qalma 

Ayaa Tegi Karo
60

Su’aalaha qaar ka mid ah oo waalidiintu inta badan dugsiyada dowladda 

weydiiyaan waxaa ku jira:

Intee ayuu la eg yahay sannad dugsiyeedka?

Inta badan iskuulku wuxuu bilaabmaa bisha Agoosto ama Setember ilaa 

dhammaadka Maayo amaJuun. Meelaha qaarkood, carruurtu waxay dugsiga 

dhigtaan sannadkoo dhan. Carruurtu waxay dugsiga tagaan Isniinta ilaa Jimcaha. 

Dugsiyada qaarkood waxay bixiyaan barnaamijyo ka horreeya ama ka danbeeya 

saacadaha caadiga ah oo loogu talagalay carruurta waalidiintoodu shaqeeyaan. 

Waxaa kuwaani lagugu dallaci karaa kharash ka hor iyo ka dib barnaamajyada 

dugsiga, laakiin qaar ka mid ah adeegyada wax baridda si bilaash ah ayaa laga 

bixin karaa degmoyinka.

Xagee ka diiwaangeliyaa ilmahayga?

Wac ama u booqo xafiiska weyn ee dugsiga degmadaada si aad u 

ogaatid dugsiga aad ilmahaaga dhigan doono.

Waa maxay dukumentiyada aan u baahanahay sidii 

ilmahayga dugsiga ku qoro?

Waxaad u baahan tahay xogta caafimaadka ilmahaaga oo 

caddaynaya in uu qaatay tallaalo ka hortagga cudurada 

oo la yidhaahdo irbado. Waxaad sido kale u baahan 

tahay caddeyn aqoonsi, sida shahaadada dhalashada, 

iyo wax caddeynaayo inaad ku nooshahay bulshada 

uu dugsiga ku yaalo. Haddii waraaqahaasi kaa lumeen, 

weydii shaqaalaha dugsiga meesha laga dalbado dukumenti 

cusub. Si aad ugu taxadirtid dibdhac, samee waxyaaban ka hor 

intaadan ilmahaaga dugsiga ku qorin.

Maxaa dhacaya haddii ilmahaygu aanu ku hadlin Afka-ingiriisiga?

Haddii cunuggaaga ku hadlin af Ingiriis, degmada dugsiga wuxuu qiimayn 

doonaa aqoonta luqada cunuggaada. Dugsiga markaa wuxuu cunuggaaga siin 

doonaa adeegyada uu asaga ama yada u baahan yahay si uu u barto af Ingiriis 

iyo ka qayb qaato barnaamajka waxbarashada heerkiisa aqoon. Degmada dugsiga 

wuxuu mas'uul ka yahay inuu cunuggaaga siiyo adeegyada saxda ah si uu u 

qanciyo baahida luqadeed ee ilmaha, iyo si lagugu ogeysiiyo luqad aad garan 

kartid adeegyada uu cunuggaaga heli doono. Waxaad la xiriir kartaa dugsiga 

cunuggaada si aad u weydiiso hab-socodkaan. Adeegyada luqada la baxsho 

waqtiga caadiga ee dugsiga waxaa dheeraad u ah barnaamajyada dugsiga; qaar 

ka mid ah dugsiyada ayaa baxsho si ardayda lagu caawiyo inay wanaajiyaan 

Ingiriiskooda. Dugsiga ilmahaaga ayaa kuu sheegi doona waxyaabaha ay ku 

caawimaan ardayda u baahan inay bartaan Af-Ingiriisiga.
61

Maxaa dhacaayo haddii ilmahayga naafo yahay?

Dhammaan ardayda ku nool Maraykanka waxay xaq u leeyihiin inay helaan 

waxbarasho bilaash ah, ayada la eegin haddii ay naafo yihiin ama inkale. Haddii 

ilmahaaga naafonimo qabo, asaga ama iyada waxay heli karaan waxbarasho gaar 

ah iyo adeegyada ku xiran. Ilmahaaga waxaa la geyn doonaa dugsi caadi ah, 

haddii uu suurtogal yahay. Marmar cunuggaaga wuxuu u baahnaan karaa fasalka 

dibeddiisa waxbarasho gaar ah ama adeegyada ku xiran. Waxaad ka qayb qaadan 

kartaa markii uu dugsiga go'aaminaayo sida ugu fiican ee wax loo bari lahaa 

ilmahaaga. Dugsiga wuxuu mas'uul ka yahay inuu luqad aad garan kartid kugu 

ogeysiiyo go'aamadaan. Macluumaad dheeraad ah ku saabsan sida adeegyada 

iyo iloyinka loo heli karo, u booqo http://idea.ed.gov. 

Ilmahaygu dugsi ma dhigan jirin ka hor intaanaan iman Maraykanka. 

Ilaa gormee ayada ama isaga si bilaash ah ku dhigan karaan 

dugsigada dadwaynaha?

Gobolada badankood, ardeyda waxay si bilaash ah u dhigan karaan dugsigada 

dadwaynaha ilaa ay qallinjebiyaan dugsiga sare ama ilaa ay ka garaan da'da ugu 

wayn oo ah 21 jir. Haddii ardayga ka yar yahay 22 jir waxay isku qori karaan 

dugsi sare iyo waxay qaadan karaan shahaadada dugsiga sare. Haddii ardayga 

uusan dhammaynin dugsi sare markuu gaaro 22 jir, asaga ama yada waxay isku 

qori karaan Fasalada Dugsiga Sare ee Dadka Wayn (ASE). Fasalada ASE waxay 

ardayda baraan aqoonta loo baahan yahay si ay u helaan shahaado la aqoonsado 

ee u dhigma midka dugsiga sare sida (shahaadaada Horumarka Guud ee 

Waxbarashada [GED]) intii ay heli lahaayeen shahaadada caadiga ah ee dugsiga 

sare. Waxaad wacdaa xafiiska degmada dugsigaaga ama Waaxda Waxbarashada 

gobolka si aad u ogaatid meesha laga bixiyo fasalada GED.

Ilmahaygu sidee buu dugsiga ku tegayaa?

Waddanka Maraykanka carruurta way u lugeeyaan 

dugsiga marmarka qaarkood. Haddii uu dugsiga 

fog yahay ama ammaan eheen in la lugeeyo, waxay 

raaci karaan baska dugsiga ama waxay raaci karaan 

gaadiidka shacbiga, sida tareenka ama midka dhulka 

hoostiisa ku socdo. Dugsiyo dadwayne badan waxay 

qabaan basas si bilaash ah ardayda ka qaado iyo ku 

soo celiyo saldhig bas ee guriga u dhow. Dugsiyo 

dadwayne kale waxay ardayda u qalma siiyaan 

warqad ogolaansho si ay si bilaash ah ama si raqiis 

ah u raacaan gadiidka shacbiga. Si aad u ogaato 

haddii cunuggaada bas u raaci karo dugsiga ama heli 

karo warqad ogolaansho, la xiriir xafiiska degmada 

dugsigaaga. Haddii aad haysatid baabuur, waxaad sameysan kartaan adiga iyo 

waalidiinta kale oo carruurtiinu isku dugsi tagaan in aad wadaagtaan wax la 

yiraahdo baabuur wadaagis “car pool”.
62

Barnaamajka Federaalka ee Cuntada Dugsiga

Si waxbarashada kor loogu qaado, dowladda maraykanku waxay bixisaa cuntooyin caafimaadka u fiican oo qiime 

jaban ah ama mid bilaash ah oo loogu talagalay carruur ka badan 26 malyuun maalin kasta. Ka qayb qaadashada 

Barnaamajka Quraacda Dugsiga ama Barnaamajka Qaranka ee Qadada Dugsiga wuxuu ku salaysan yahay 

dakhilga qoyska iyo inta qoysku le'eg yahay. Barnaamijka Caanaha Gaarka ah wuxuu carruurta aan ka qayb qaadan 

barnaamajyada federaalka ee cuntada dugsiga siiyaa caano. Si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan 

barnaamjyadaan Waaxda Beeraha Maraykanka, u booqo www.fns.usda.gov/cnd. 

Ilmahaygu muxuu iskuulka ku cuni doonaa?

Carruurtu waxay cuntadooda u qaadan karaan 

dugsiga ama mid bay ka iibsan karaan makhaayada 

dugsiga ku taal. Sidoo kale dowladda maraykanku 

waxay bixisaa quraac nafaqaysan bilaash ah ama 

qiime jaban ah oo loogu talagalay carruurta aan 

iibsan karin cuntada dugsiga. Wac ama u booqo 

dugsiga ilmahaaga si aad u ogaatid in ay ka qayb 

qaatan barnaamajka federaalka ee cuntada dugsiga. 

La hadal shaqaalaha dugsiga si aad u ogaatid haddi 

carruurtaadu u qalmaan ka qayb qaadashada 

barnaamajka cuntada. 

Yaa bixiya kharashka buugta iyo hawlaha iskuulka?

Dugsiyada dadweynaha waa iska caadi in ay bixiyaan buugaag bilaash ah. 

Ardaydu waa in ay iibsadaan waxyaabaha kale ee dugsiga lagu dhigto, 

sida xaashiyaha wax lagu qorto iyo qalin qoriga. Haddii aadan bixin karin 

waxyaabaha dugsiga lagu dhigto, la xidhiidh dugsiga ilmahaaga. Waxa laga 

yaabaa in dugsiyo qaarkood lacag yar ka qaadan waxyaabaha dugsiga ama 

dhacdooyinka gaarka ah, sida safarka dugsiga ee carruuta loo sameeyo. Dugsiyo 

badan waxay baxshaan barnaamjyada isboortiga iyo musikada ee dugsiga 

ka dib. Waxaad u baahan doontaa inaad kharash ka bixiso ka qayb-galka 

barnaamajyadaan.

Muxuu ilmahaygu ka baran doonaa dugsiga?

Gobol kasta wuxuu dejiyaa qaynuunada waxbarashada ee dugsiga. 

Qaynuunyadaan waxay dejiyaan waxyaabaha laga rabo inay ogaadaan ardey 

walba iyo heerka loo baahan yahay inay gaaraan. Degmoyinka dugsiga 

ayaa go’aan ka gaadha sida macluumaadka loo dhigayo ama loo baranaayo. 

Dugsiyada intood badan waxaa laga bartaa Ingiriis, xisaab, culuunta bulshada, 

saynis iyo waxbarashada jidh dhiska. Farshaxan, muusiga iyo luuqadaha ajnibga 

waa la bixiyaa marmarka qaarkood.
63

Sidee shaqada ilmahayga loo qiimeynayaa?

Macallimiinta waxay baxshaan dhibco (sido kale lagu magacaabo darajo) 

kuwaaso ku salaysan hawsha at carruurta qabtaan sanadka dugsiga. Dhibcaha 

inta badan waxaa lagu bixiyaa shaqo-guriga, imtixaanaadka, imaanshaha 

dugsiga iyo anshaxa ama edaabta fasalka. Waxaa laagu soo diri doonaa kaadhka 

warbixinta ilmahaaga sannadkii dhawr jeer. Qaar ka mid ah dugsiyada waxay 

si toos ah kuu soo diri doonaan kaadhka warbixinta ilmahaaga. Kaadhka 

warbixintu wuxuu kuu sheegayaa sida ilmahaagu maado kasta u sameynayo. 

Dugsiyada way kala duwan yihiin habka ardayga dhibcihiisa u qiimeeyaan. 

Dugsiyada qaarkood waxay istimaalaan xaraf u taagan dhibcaha uu keenay 

ilmuhu, tusaale ahaan A ama A+ waxay u dhigantaa shaqo aad u fiican, xarafka 

D ama F wuxuu u dhigmaa shaqo dugsi ku liidasho ama ku dhicis. Qaar 

kale waxay isticmaalaan lambaro ama kelmado ay ku soo koobaan shaqada 

ilmahaagu qabtay sida aad u fiican, wanaagsan ama u baahan horumar. Fasalo 

badan ardayda waxay sido kale ka sameeyaan imtixaano, kaasoo uu dugsiga 

sameeyo sii uu qiimeeyo ardayda. Weydii shaqaalaha dugsiga sida loo qiimeeyo 

dhibcaha ardayda dugsiga la dhigta ilmahaaga.

Sidee ula hadli karaa macalinka ilmahayga?

Dugsiyada intooda badan waxay leeyihiin kalfadhi aad kula kulmi 

kartid macalinka ilmahaaga. Sidoo kale waxaad kullan la yeelan 

kartaa macalimiinta iyo maamulayaasha dugsiga si aad u weydiiso 

waxbarashada ilmahaaga. Haddii aadan ku hadlin ama aadan 

fahmin af Ingiriis, degamada dugsiga ayaa kuu qaban-qaabin doono 

turjubaan xirfad leh markaad kullamadaas timaado. Degmada 

dugsiga waxa sido kale laga rabaa inuu luqad aad garan kartid kugu 

siiyaan macluumaad khuseeya arrimo kale ee ku saabsan dugsiga.

Maxaa dhacaya haddi ilmahaygu dugsiga ka baaqdo?

Imaanshaha dugsiga aad ayuu muhiim u yahay. Waalidiintu waa in 

ay warqad u soo qoraan macalinka ama dugsiga soo wacaan iyo 

soo sheegaan sababta ilmahoodu dugsiga uga baaqday ama u iman 

waayey. Haddii ilmahaaga dugsiga imaan doonin, macalinka ogeysii. 

Ardaydu waa inay dib u sameeyaan hawsha ama shaqada dhaaftay. Weydii 

dugsiga ilmahaagu nooca macluumaadka aad u baahan tahay inaad bixiso 

haddii cunuggaaga dugsiga ka baaqdo.
64

Waxaad Qaban Karto

Dugsiyada dadweynaha iyo kuwa gaarka ahiba waxay leeyihiin Guddiga Waalidka iyo Macalinka (PTA) ama Ururka 

Waalidka iyo Macalinka (PTO). Ururadan waxay caawiyaan waalidiinta raba in ay ogaadaan wuxuu ilmahoodu dugsiga 

ka qabto iyo ka qayb qaadashada hawlaha dugsiga. Qof kasta ayaa ka qayb qaadan kara arrintan, xataa marka lagu 

daro awoowayaasha iyo ayeeyooyinka. PTA/PTO-gu waxay sido kale dugsiyada ku taageeraan hawlo gaar ah iyo bixinta 

mutaddaawiciinta looga baahan yahay fasalada. 

Waad ka qaybgeli kartaa hawlaha dugsiga xataa haddi aadan ku hadlin af Ingiriis. Dugsiyada intooda badan waxay 

leeyihiin macluumaad gaar ah oo loogu talagalay waalidiinta ay luqada Af-ingiriisida ku adag tahay. Ogeysii dugsiyada 

inaad u baahan tahay adeeg turjubaan si aad uga qayb-qaadato. Wac ama booqo xafiiska si aad u ogaatid marka 

ay kulmaan Gudiga ama ururka waalidiinta iyo macalimiinta dugsiga ilmahaaga iyo sida aad ku biiri kartid ururkaas. 

Waxaad sido kale la xiriiri kartaa macallinka cunuggaaga iyo waxaad weydiin kartaa haddii ay jiraan hab aad 

mutaddaawac ka noqoto ama ka qayb qaadato.

Maxaa dhacaya haddi ilmahaygu dhibaato geysto?

Dugsiyo badan waxay qabaan liiska shuruudaha ama siyaasad anshax ee la rabo 

in ardayda raacaan, kaasi badanaa waxaa lagu magacaaba xeerka anshaxa. Weydii 

dugsiga cunuggaaga siyasaddooda anshaxa ama xeerka anshaxa. Dugsiga wuxuu 

ciqaabi karaa ardayda jebiyo shuruucda dugsiga ayagoo ka codsanaayo inay 

joogaan dugsiga markii ay fasalada dhamadaan ama waxay u diidi karaan inay ka 

qayb qaataan isboorti ama wax-qabadyo kale ee dugsiga. Ciqaabta jidhka lama 

oggola in lagu sameeyo dugsiyada gobolada Maraykanka.

Waxa laga yaabaa in carruurta laga baajiyo ama laga eryo dugsiga haddii ay wax 

anshax xumo sameeyaan ama inta badan sharciga dugsiga jebiyaan. Haddii 

ilmahaada laga eryo dugsiga, asaga ama ayada mar danbe ma tegi karaan isla 

dugsiga. Waxaad u baahan tahay in aad la kulanto shaqaalaha dugsiga si aad 

ilmahaaga dugsiga ugu soo celisid.

lmahaygu miyuu ammaan ku yahay dugsiga?

Dugsiyada dadweynaha Maraykanka intooda badan waa meel amaan ah oo 

wax lagu baran karo. La hadal macalimiinta, guddiga dugsiga iyo maamulaha 

dugsiga haddi aad ka welwelsan tahay amaanka ama badbaadada ilmahaaga.

Sida loo Joojiyo Xoog-sheegashada

Xoog-sheegashada, waa akhlaaq dagaal leh oo xad-gudub jireed ama hadal wata 

iyo ka dhaxeeyaa carruurta da’da dugsiga. Xoog-sheegashada wuxuu dhici karaa 

ka hor iyo ka dib saacadaha dugsiga. Sido kale haddii badanaa xoog-sheegashada 

la soo wargeliyo ka dhaco gudaha dugsiga, xoog-sheegashada wuxuu sido kale 

ka dhici karaa meesha ay carruurta ku ciyaaraan, baska, ama internetka. Si aad u 

barato wax intaa ka badan sida looga hortago xog-sheegashada, u booqo 

www.stopbullying.gov. 
65

Waxbarshadda sare: Kuliyadaha 

iyo Jaamacadaha

Dugsiga sare ka dib, dhalinyarada waaweyn iyo dhallinyarada waxay sii wadan 

karaan tacliintooda ilaa labo sanno kulliyad bulshadeed ama kulliyad machadka 

farsamada ama afar sano kulliyad ama jaamacad. Kuwan waxaa loo yaqaan 

machadka dugsiga sare ka dib ama machadka 

tacliinta sare. Caadi ahaan, afarta sano ugu horeeya ee 

waxbarashada dugsiga ka dib waxaa lagu magacaaba 

waxbarashada shahaadada ka hor, iyo midka 

shahaadada jaamacadda ka dib waxaa lagu magacaaba 

waxbarashada daraasadda sare. Dugsiyada tacliinta 

sare waxay u kala baxaan kuwo dadweyne iyo kuwo 

khaas ah. Kulliyadaha iyo Jaamacadaha dadweynuhu 

way ka qiime jaban yihiin kuwa khaaska ah, gaar 

ahaan way u qiimo jaban tahay dadka degan gobolka 

kulliyadu ama jaamacadu ku taalo. Dhallinyarada 

waaweyni sidoo kale waxay dooran karaan inay 

galaan dugsiyada laga barto shaqo gaar ah, sida 

farsamada kombiyuutarka ama kaaliye caafimaad.

Ardayda dhigta dugsiga tacliinta sare waxay doortaan in ay bartaan maado 

takhasus ah, oo loo yaqaan major. Doorashada maadada takhasuska ah, waxay 

ka caawimaysaa isu diyaarinta shaqooyinka iyo korodhsiga waxbarashada 

mustaqbalka danbe.

TACLIINTA SARE:

Noocyada Shahaadada Noocyada Dugsiyada Sannadaha Dugsiga Lagu Jiro

Shahaado Kuliyada Bulshada/Dugsiga Ganacsiga Lix Bilood ilaa Labo Sanno

Shahaadada Isku xidhka Kulliyada Bulshada Labo Sannadood

Shahaadada “Bachelor’s” Kulliyada ama Jaamacada 

Afar-sanno ah Afar Sannadood

Daraasadda Sare “Master’s Jaamacad Labo Sannadood

Shahaadada Digtoornimada 

”Doctorate” Jaamacad Labo ilaa Sideed Sannadood

Takhasus “Professional” Iskuul Gaar ah Labo Ilaa Shan Sannadood
66

Waxbarasho kulliyad ama jaamacad wuxuu ahaan karaa qaali, laakiin waxaa jiro 

barnaamajyo kugu caawin doono kharashka waxbarashada. Ardeyda badankooda 

waxay qaataan deyn ama waxay codsadaan deeq waxbarasho ama taakulayn 

lacageed si ay ku baxshaan waxbarashadooda. Qaar ka mid ah dugsiyada waxay 

baxshaan taageerid waxbarasho lagu magacaabo deeq waxbarasho. Waxaad u 

booqan kartaa xafiiska taakulayn lacageed dugsigaaga si aad u ogaato warar ka 

badan ee ku saabsan deeqda waxbarasho. Qaar ka mid ah deeqyada waxbarasho 

waxaa la siin karaa oo kaliya muwaadiniinta Maraykanka, deganyaasha joogtada 

ah, ama dad kale u qalma laakiin aan eheen muwaadin Maraykan. Dawladda 

Maraykanka wuxuu sido kale taakulayn lacageed siiyaa ardayda. Si aad u barato 

wax intaa ka badan ee ku saabsan Taakulayn lacageed, hoos eeg ama u booqo 

www.StudentAid.gov.

Kaalmo Maaliyadeedka Dowladda Sare ee Ardayda 

Kuliyada

Dowladda Maraykanka wuxuu baxshaa taakulayn lacageed si uu ardayda ku 

caawiyo bixinta kharashka waxbarashadooda kulliyad, dugsi farsame, dugsi 

tababar ama daraasadda dambe. Taakulayn lacageedka federaalka wuxuu daboola 

kharashyada sida wax baridda, ujroyinka, qolka iyo cuntada, buugaagta iyo 

gaadiidka. Ardayda u qalma kaalmadan waxaa lagu siiyaa baahidooda dhaqaale, 

ee ma ahan dhibcahooda. Waxa jira saddex nooc oo ah kaalmo dowladeed:

● Deeq—waa lacag aan lagaa rabin in aad dib u bixiso.

● Shaqo iyo Waxbarasho—waa lacag aad shaqaysatay intii aad dugsiga ku jirtey.

● Deyn—waa lacag aad amaahatay oo ribo saaran tahay lagaana rabo in aad dib 

u bixisid mar danbe.

Macluumaad ka badan ku saabsan barnaamajyada kaalmoyinka dowladda, 

wac 1-800-433-3243 ama u booqo Bogga Internetka Waaxda Waxbarashada 

Maraykanka www.StudentAid.ed.gov/resources. Sidoo kale waxaa 

macluumaadka lagu heli karaa Af Isbaanish.

Iska Ilaali Taakulayn Lacageen Khiyaano ah

Ka taxadir ama ka fiirso markaad raadinaysid macluumaadka ku saabsan kaalmo 

maaliyadeed. Iska ilaali waxyaabaha runta la moodo ama wax laguugu ballan qaado in 

lacag laguugu beddelayo. Sannad kasta, qoysas badan ayaa lacag badan oo 

gaadhaysa malaayiin kaga luntaa deeq waxbarasho oo been ah. Haddii aad dhibbane 

ka tahay khiyaano ama si aad u hesho macluumaad ka badan, wac Guddiga 

Federaalka Ganacsiga 1-877-382-4357 ama 1-866-653-4261 (haddii maqalku kugu 

adag yahay). Waxaad sido kale u booqan kartaa boggooda internetka 

www.consumer.ftc.gov/articles/0082-scholarship-and-financial-aid-scams. 
67

Waxbarshadda Dadka Waaweyn

Waxbarashadu ma ahan in ay dhammaato markaad weynaatid. Waddanka 

Maraykanka, dadka waxaa lagu dhiiri geliyaa in ay noqdaan “dad weligood wax 

barta”. Haddii da’daadu tahay 16 ama ka weyn tahay oo aadan dhammeysan 

dugsiga sare, waxaad isku qori kartaa fasalada Waxbarashada Dadka Waaweyn 

(ASE). Fasaladaan waxay ku baraan aqoonta loo baahan yahay si aad u hesho 

shahaado la aqoonsado ee u dhigma midka dugsiga sare sida (shahaadaada 

Horumarka Guud ee Waxbarashada [GED]).

Shahaadada GED waa shahaadada u dhigma ee si fiican loo aqoonsado, inkastoo 

qaar ka mid ah gobolada kaaga baahan yihiin inaad imtixaan kale sameyso oo la 

mid ah GED ama qancisid shuruudo kale si aad u hesho shahaado la aqoonsado 

ee u dhigma midka dugsiga sare. Shahaado u dhigma midka dugsiga sare 

ama shaado sida GED wuxuu muujinayaa inaad baratey tacliinta iyo xirfadaha 

dusgiga sare. Si aad u hesho GED, waa inaad ku baasdo afar imtixaano: aqoonta 

luqada iyo farshaxanka (wax qoris iyo wax akhris), waxbarashada bulshada, 

sayniska, iyo xisaabta. Loo shaqeeyayaasha Waddanka Maraykanka intoodda 

badan waxay u maleeyaan haysashada GED-du in ay u dhiganto shahaadada 

dugsiga sare laga qaato. Meelo badan oo laga qaato fasalada u diyaar garoowga 

GED-ga waa bilaash ama waxaa lagu helaa qiime aad u jaban. Internetka raadi 

GED iyo waxbarasho kale ee dadka waawayn, ama wac xafiiska degmada 

dugsigaaga si aad macluumaad u hesho.

Dad badan oo waaweyn waxay qaataan fasalo 

ay ku bartaan maadooyin ay jecel yihiin ama 

kuwo ay ka bartaan xirfado cusub oo ka caawiya 

shaqooyinkooda. Dugsiyada dadweynaha ama 

kulliyada bulshada intooda badan waxay bixiyaan 

fasalada lagu dhigto maadooyin fara-badan oo loogu 

talagalay dadka waaweyn. Caadi ahaan, fasaloyinkaan 

waxay qabaan kharashyo hooseeyo iyo qof walba 

ayaa isku qori karo. Eeg liistada nidaamka dugsigaaga 

kuu dhow iyo kan kulliyada bulshada iyo casharada 

ay bixiyaan, intay lacagtoodu tahay iyo sida laysku 

diiwaangeliyo.
68

Barashadda Ingiriiska

Waxaa jira meelo badan oo aad ka baran kartid sida Af-Ingiriisida loogu hadlo, 

loo akhriyo, loo qoro. Carruur iyo dad waaweyn oo badan ayaa Af-Ingiriisida 

u qaata luqad labaad ahaan (ESL). Cashardaasi waxay caawiyaan dad badan oo 

aan aqoon sida luqada Af-Ingiriisida loogu hadlo. Casharadan waxaa loo yaqaan 

dadka luqadaha kale ku hadla (English for Speakers of Other Languages [ESOL]) 

ama ka jaahil bixinta Af-Ingiriisiga (English Literary classes).

Carruurta aan luqada af-Ingiriis aqoon waxay ku baran doonaan dugsiga. 

Dugsiyada dadweynaha ee Maraykanku waxaa laga bixiyaa sharraxaado lagu 

caawiyo ardayda u baahan in ay af-Ingiriisiga bartaan. 

Dadka waaweyn oo aan af-ingiriis aqoon waxay qaadan karaan fasalada ESL-ka 

oo laga bixiyo dugsiyada dadka waaweyn, barnaamijyada waxbarashada beesha 

ama kuwa khaaska ah oo lacagta laga bixiyo. Dugsiga ilmahaada wuxuu bixin 

karaa adeegyada farbarashada qoyska, wacyi gelinta waalidiinta, iyo tababarka 

waalidiinta aan ku hadlin af Ingiriis. La xiriir dugsiga ilmahaada si aad u ogaato 

haddii ay baxshaan barnaamijyadaan.

Barnaamijyada waxbarashada dadka waaweyn waxaa inta badan laga baxshaa 

rugta jaaliyadda, kulliyada bulshadda iyo dugsiga degmada. Barnaamijyadan 

waxaa laga yaabaa in ay bixiyaan casharo ESL iyo wax barid ay baxshaan 

mutaddaawiciin deegaanka joogo. Barnaamijyadan intooda badan waa bilaash 

ama waxa laga yaabaa in aad bixisid kharash yar. Fasaldan waxaa la dhigtaa 

maalinta dhexdeeda ama saacadaha galabtii. Waxaad wacdaa kulliyada bulshada 

kuugu dhow ama xafiiska degmada dugsigaaga si aad u ogaatid meelaha kuu 

dhow oo barnaamijyada ESL-ka laga bixiyo.

Magaalooyinka waaweyn intoodda badan waxay qabaan dugsiyo u gaar ah Afingiriisida oo laga bixiyo casharo la dhigto maalinta dhexdeeda ama saacadaha 

galabtii. Kharashka fasalada gaarka ah ee luqada waxay badanaa ku salaysan 

yihiin tirada saacadaha wax baridda, caadi ahaan way ka qaalisan yihiin fasalada 

dadweynaha. Internetka ayaad ka raadin kartaa dugsiyada khaaska ah ee aaggaaga.

Ururada beesha, maktabadaha iyo xarumaha diinta waxay sidoo kale bixiyaan 

casharada ESL-ka oo bilaash ah ama qiime jaban ah. Waxaad ka eegtaa meelaha 

ay ka mid yihiin maktabadaha dadweynaha, ha’yadaha adeegyada bulshada iyo 

meelaha lagu cibaadaysto. Qofka ka shaqeeyaa maktabadda kugu dhow ayaa kuu 

sheegi kara meelaha aad ka heli kartid buuggaga, cajaladaha ama saxamada Cd-ga 

af-Ingiriisida (ESL) iyo barnaamijka kombiyuutarka.

Si aad u hesho barnaamajka ESL ee kugu dhow, u booqo 

www.literacydirectory.org. Waxaad sido kale wax ka baran kartaa internetka 

markaad u booqato www.usalearns.org. 
69

Wac 211 si Aad u Hesho Macluumaad Khuseeya Adeegyada Bulshada

Gobolada intooda badan ayaad ka waci kartaa 211 si lagaaga caawiyo adeegyada bulshada ee aad u baahan tahay. 

Wac 211 si aad u heshid meelaha xaafaddaada ku yaal oo aad iska diiwaan gelin kartid fasalada ESL. Sidoo kale 

waxaad waci kartaa 211 haddi aad u baahan tahay meelaha laga helo cuntada, guryaha ama adeegyada kale ee 

bulshada. Gobolada iyo degmooyin qaarkood ma lahan adeegyada 211. Si aad u ogaato haddii aaggaaga laga heli 

karo adeegga 211, u booqo www.211.org. 

Daryeelka Caafimaadka

Caadi ahaan, dadka degan dalka Maraykanka si toosan ayeey u baxshan kharashka 

xannaanadooda caafimaad ama waxay isticmaalaan caymis. Xannaanada 

caafimaadka waa qaali, sidaa awgeeda waxaa faa'ido leh in loo shaqeeyo qof 

ku siin karo caymiska caafimaadka ama laftigaaga iibso caymiska caafimaadka. 

Waa muhiim in adiga iyo qoyskaaga heshaan caymis caafimaad sida ugu dhaqsi 

badan.

Waxaa laga yaabaa in loo-shaqeeyuhu bixiyaan caymiska caafimaadka 

si ay ugu faa’iideeyaan shaqaalahooda. Qaar ka mid ah loo 

shaqeyayaasha waxay baxshaan dhammaan kharashka 

biloodlaha oo dhan ee xannaanada caafimaadkaaga, kuwo 

kalena waxay baxshaan qayb uun. Kharashkaan bil kasta 

la bixiyo waxaa loogu yeedhaa lacag bixinta joogtada 

ah “premium”. Waxaa loo baahan karaa in aad bixisid 

qayb ka mid ah lacag bixinta joogtada ah. Caadi ahaa, 

loo-shaqeeyahaaga ayaa ka jari doona qayb ka mid ah 

lacagta caymiska caafimaadka jeega shaqaalaha. Loo 

shaqeeyayaasha qarkood waxay sido kale kuu ogolaan 

doonaan inaad caymis caafimaad uu iibiso qoyskaaga. 

Waxaa suurtogal ah inaad lacag ka badan ka bixin 

doonto caymiska noocaan.

Haddii aad qabtid caymiska caafimaadka, takhaatiirta 

waxay biilka u diri doonaan shirkaddaada caymiska 

caafimaadka. Shirkadda caymiska caafimaadka waxay bixin 

doonaan qaar ama dhammaan biilaalkaan. Badanaa adiga waxaad 

bixin doontaa caddad yar markaad isticmaasho adeeg caafimaad ama 

takhtar u tegto. Kani badanaa waxaa lagu magacaaba iskaashi lacag bixin.

Haddii aadan qabin caymiska caafimaadka, takhaatiiro waxay kaa codsan karaan 

inaad bixiso kharashka buuxa ee daaweyntaada. Waxaa laga yabaa inaad heli 

kartid taageerida xannaanada caafimaadka federaalka ama gobolka. Gobolada 

waxay nooc kaalmo siiyaan carruurta saboolka ah, haweenada uurka leh, iyo 

dadka naafada ah. Gobolo kalena waxay qabaan barnaamajyo taageerid kale oo ay 

maalgeliyaan.
70

Haddii aad u baahan tahay daryeel caafimaad oo degdeg ah, waxaad tegi karta 

qolka xaalada degdegga ah ee isbitaalka kuugu dhow. Isbitaalada badankood 

ee leh qaybta degdegga waxay ku waajiban yihiin inay daaweeyaan dadka 

qaba xaalad caafimaad degdeg ah sido kale haddii qofkaas lacag bixin karin, 

haseyeeshe, bixiyaha xannaanada caafimaad wuxuu soo saari karaa biilka 

adeegyada caafimaadka la baxshey.

Markaad go'aan ka gaareysid caafimaadkaaga waxaa muhiim ah inaad ogaato 

meesha aad ka heli kartid macluumaadka ugu dambeeyo iyo lagu tashan karo. 

Iloyin baaxad leh ee khuseeya mawduucyada caafimaadka, u booqo 

www.healthfinder.gov. 

Suuqa Caymiska Caafimaadka

Suuqa Caymiska Caafimaadka (ama kala beddelashada caymiska caafimaadka) 

waa hab lagu helo caymis caafimaad tayo leh oo aad awoodi kartid iyo qanciyo 

baahidaada. Wuu ku caawin karaa haddii loo shaqeeyahaada ku siinin caymis aad 

awoodi kartid ama haddii aadan u qalmin Medicare, Medicaid, ama Barnaamjka 

Caymiska Caafimaadka Carruurta (CHIP). Suuqa caymiska wuxuu ku siinayaa 

awood aad is-barbardhigto noocyo caymis caafimaad, jawaabo ka hesho su'aalo, 

ogaato haddii aad xaq u leedahay taageerid maaliyadeed si ad u bixiso caymiska, 

iyo waxaad isku qori kartaa caymiska qanciyo baahidaada. Deganayaasha joogtada 

ah iyo dad kale ee leh heer muhaajirnimo waxay u qalmi karaan Suuqa Caymiska. 

Si aad u hesho macluumaad ka badan, u booqo www.HealthCare.gov. 

Helitaanka Xarunta Daryeelka Caafimaadka ee Kharashka Yar

Bulshooyinka inta badan waxay qabaan ugu yaraan hal rug caafimaad baxsho adeeg bilaash ah ama kharashkiisa 

hooseeyo. Kuwaani waxaa marmar lagu magacaaba rug caafimaad ama xarumaha caafimaadka bulshada. Si aad 

u hesho midka kuu dhow, internetka eeg ama weydii urur muhaajiriinta caawiya haddii ay yaqaanan rug caafimaad 

bilaash ama kharashkiisa hooseeyo ee ku yaalo xaafaddaada.

Wasaarda Caafimaadka iyo Adeegyadda Dadka Maraykanka ayaa maalgeliyo rugyada caafimaadka ku yaalo meelo 

badan ee dalka iyo muhaajiriinta siiyo xannaano caafimaad aasaasi ah. Si aad u hesho takhtar kuu dhow, u booqo 

http://findahealthcenter.hrsa.gov. 
71

Barnaamijyada Caafimaadka ee Dowladda 

Federaaliga iyo Gobolka

Medicare (Xanaano caafimaad): Medicare waa barnaamaj caymis caafimaad loogu 

talagalay dadka ka wayn 65 jir ama ka wayn, ama ka yar 65 jir iyo qabo naafonimo, 

ama qabo cudur kelli heerkiisu ugu dambeys gaarey. Medicare wuxuu baxshaa 

xannaanada koowad iyo noocyo adeeg ah haddii aad jiran tahay ama waxyeello ku 

gaarey. Si aad u hesho macluumaad ka badan ee ku saabsan sida la isku diiwaangeliyo 

Medicare, u booqo www.medicare.gov/MedicareEligibility/home.asp. 

Medicare wuxuu leeyahay dhawr qaybood, oo ay ka mid yihiin 

Qaybta A, Qaybta B, iyo Qaybta D.

● Qaybta A waa caymiska isbitaalka oo kugu caawinaayo bixinta 

xannaanada bukaanjiifka isbitaalka, adeegyada kaaliyayaasha 

caafimaadka, hoyga daawynta, iyo xannaanda caafimaadka guriga. 

Dadka badankood ma baxshaan Qaybta A sababtoo ah waxay 

baxsheen canshuurta Medicare markii ay shaqeyn jireen. Haddii 

aadan xaq u leheen caymiska bilaashka ee qaybta A, waxaa laga 

yaaba inaad iibsan kartid Qaybta A haddii aad qancisid shuruudyo.

● Qaybta B waa caymiska caafimaadka ee daboolo adeegyo sida, 

takhtarka, xannaanada bukaan socodka, qalabyada caafimaadka, adeegyada 

caafimaadka guriga, iyo adeegyo caafimaad kale iyo adeegyo hortag kale. Qaybta 

B, waxaad bixinaysaa kharash yar bishiiba. 

● Qaybta D waa midka lagu iibsado daawada laguu qoro iyo lagu baxsho dhowr 

daawoyin uu takhtarka kuu qoro si laguu daaweeyo. Isku qorida Qaybta D ee 

Medicare waa mid ikhtiyaar ah, si aad caymiskaan u hesho waxaad bixin doonta 

kharash biloodle dheeraad ah. 

Deganayaasha joogtada ah waxay heli karaan Qaybta A, Qaybta B, iyo Qaybta D ee 

Medicare haddii ay ka soo baxaan shuruudaha qaarkood. Deganayaasha joogtada ah 

oo ah 65 jir ama ka wayn si otomatik ah ayaa lagu qori karaa Qaybta A ee Medicare 

markii ay bilaabaan inay helaan Manfacyada Hawlgabka Nabadsugida Bulshada. 

Haddii aadan ahayn 65 jir, laakiin siyaabo kale ugu qalmi kartid, wac xafiiska 

Nabadsugida Bulshada ee kuugu dhow wixii warbixin ah oo ku saabsan sida loo 

dalbado. Guud ahaan, waa inaad Waddanka Maraykanka ka soo shaqaysay muddo 

gaadhaysa 10 sanno (ama 40 waqtiyo seddex biloodle ah) noloshaadu si aad u 

qaadatid Qaybta A ee Medicare adigoo lacag bixinin. Si aad u hesho macluumaad ka 

badan ee ku saabsan Medicare iyo si aad internetka uga soo baxsato Medicare & You—

Hagaha Rasmiga Dowladda Maraykanka ee Medicare u booqo www.medicare.gov. 

Sidoo kale waxaa macluumaadka lagu heli karaa Af Isbaanish.

Medicaid (Kaalmo caafimaad): Medicaid waa barnaamij ay iska kaashadeen 

dawladda federaaliga iyo gobolka iyo loogu talagalay dadka dakhligoodu yar yahay. 

Gobol kasta wuxuu leeyahay qaynuuno gaar u ah Medicaid. Medicaid waxay bixisaa 

adeegyada caafimaadka, sida tegista dhakhtar ama isbitaal iyo qiimaha daawoyinka 

laguu qoro. Deganeyaasha joogtada ah oo soo galay Waddanka Maraykanka ka hor 

1-800-MEDICARE (1-800-633-4227) 

NAME OF BENEFICIARY

000-00-0000-A

HOSPITAL (PART A) 01-01-2007

MEDICAL (PART B) 01-01-2007

JOHN DOE

MEDICARE CLAIM NUMBER

MALE

IS ENTITLED TO

SEX

EFFECTIVE DATE

SIGN

HERE

SAMPLE

MEDICARE

HEALTH INSURANCE

JOHN DOE
72

Agoosto 22, 1996 waxaa laga yaabaa in la siin karo Medicaid (Kaalmo Caafimaad) 

haddii ay ka soo baxaan shuruudaha qaarkood. Deganeyaasha Joogtada ah badankood 

ee soo galey Waddanka Maraykanka markaas ama ka dib Agoosto 22, 1996 waxaa laga 

yaabaa in la siin karo Medicaid haddii ay ku noolaayeen Waddanka Maraykanka shan 

sano ama ka badan iyo ka soo baxaan shuruudaha. Si aad u hesho macluumaad ka 

badan ku saabsan adeegyada Medicaidee gobolkaaga, u booqo www.medicaid.gov. 

Barnaamjka Caymiska Caafimaadka Carruurta (CHIP): 

Carruurtaada waxay heli karaan xannaano caafimaad bilaash ah ama 

qiimo jaban ayagoo u maraayo CHIP haddii ay qanciyaan shuruudyo 

gaar ah. Haddii dakhligaaga aad u sareeyo iyo u qalmi karin 

Medicaid, gobolo waxay qabaan barnaamijyo caymis caafimaad ee 

loogu talagalay ilmaha yar, carruurta iyo dhallinyarada. Caymiskaan 

wuxuu bixiyaa kharashka takhtarka, daawooyinka, daryeelka 

isbitaalka iyo adeegyadda kale ee ku saabsan daryeelka caafimaadka. 

Gobolada intooda badan, carruurta da’doodu tahay 18 ama ka yar 

oo aan caymiska caafimaadka lahayn oo dhaqaalaha reerkoodu 

yaryahay way u qalmaan barnaamijka. Carruurta waxay heli karaan 

daryeel caafimaad bilaash ah ama mid jaban iyagoo aan heerka 

muhaajirnimo ee waalidkood waxba ka bedelayn.

Macluumaad Kabadan ee ku Saabsan Medicaid iyo Chip

Gobol walba wuxuu qabaa shuruudahiisa khuseeyo Medicaid iyo CHIP, sidaa awgeed waxaa muhiim ah in la ogaado 

barnaamijka gobolkaaga. Macluumaad ka badan, wac 1-877-543-7669 ama u booqo www.insurekidsnow.gov. 

Mashaariicyadda Kale ee 

Faa’idooyinka Federaalka

Adiga ama xubin ka tirsan qoyskaaga ayaa laga yaabaa in ay u qalmaan manfacyada 

kale ee dowladda federaalka, waxayna ku xidhan tahay heerkaaga muhaajirnimo, 

intii aad Waddanka Maraykanka joogtey, Si aad u barato wax ka badan ee khuseeya 

adeegyada aad heli kartid, u booqo www.benefits.gov.

Barnaamjka Taageerida Nafaqaynta Dheeraadka (SNAP)

Muhaajiriin qaarkood, waxay xaq u lahaan karaan Barnaamjka Taageerida 

Nafaqaynta Dheeraadka (SNAP). SNAP wuxuu baxshaa maalgelin aad dukaamada 

cunto kaga iibsato. Gobolada qaarkood waxa laga yaabaa inay leeyihiin barnaamij 

kaalmada cuntada u gaar ah oo shuruuda u qalmida muhaajiriintu ka duwan 

yahay gobolada kale. Macluumaad ka badan ee ku saabsan SNAP iyo shuruudaha u 

qalmida, u booqo www.fns.usda.gov/snap. Macluumaad ku saabsan SNAP waxaa 

lagu heli karaa 36 luqadood kala duwan, ka eeg www.fns.usda.gov/documentsavailable-other-languages. 
73

Adeegyada Badbaadeyaasha Xadgudubka Guriga

Muhaajiriinta iyo carruurtooda ka soo badbaadey xadgudubka guriga waxaa 

laga yaabaa in ay u qalmaan adeegyada manfacyada dowladda federaaliga, sida 

guriyeynta hoyga dumarka dhibaataysan ama SNAP. Si aad u hesho macluumaad 

dheeraad ah oo ku saabsan www.womenshealth.gov/violence-against-women. 

Kaalmada Taakulaynta aan Joogtada Ahayn ee 

Qoysaska Baahan (TANF)

Kaalmada Taakulaynta aan Joogtada ahayn ee Qoysaska Baahan waa barnaamijka 

dowladda federaaliga oo kaalmo iyo fursado shaqo siiyo qoysaska dakhligoodu 

hooseeyo ee u qalmo. Barnaamijyadu way kala duwan yihiin, gobol kasta 

wuxuu leeyahay barnaamijka kaalmada oo u gooni ah. Si aad u hesho 

macluumaad dheeraad ah ku saabsan u qalmida, u booqo www.acf.hhs.gov/

programs/ofa/programs/tanf. 

Kaalmada Muhaajiriinta Naafada ah

Muhaajiriinta naafada ah waxay xaq u lahaan karaan Medicaid, SNAP, iyo 

Dakhliga Nabadasugidda Dheeraadka ah. Macluumaad intaa ka badan oo ku 

saabsan Dakhliga Nabadasugidda Dheeraadka ah, u booqo 

www.socialsecurity.gov/ssi. 

Xaruumaha Shaqada Hal Meel ku Wada Yaalaa

Dowladda Federaaliga ah ayaa bixisa lacagta 

kharashka ee xarumaha shaqada oo bixisa tababar 

u diris, shaqo kala talin, liiska shaqooyinka iyo 

adeegyada kale ee la xidhiidha xagga shaqaalaynta 

Qaar ka mid ah xarumahaan waxaa muhaajiriinta 

laga siiyaa faslada ESL iyo tababarka xirfadaha 

shaqada. 

Si aad u hesho xarunta "One-Stop Career Center" 

ee ku dhow, u booqo www.careeronestop.org or 

www.doleta.gov.
74
75

Xafiddida Gurigaaga iyo Qoyska

Gurmadyadda waa dhacdooyin aan la fieynin kuwaasoo u sababi kara waxyeelo dadka iyo hantida. 

Gurmadyadda way ku dhici karta qof kasta waqti kasta. Qeybtani waxay kuu sheegeysaa sidii aad ugu diyaar 

garoobi laheyd gurmadyadda iyo sidii aad ku heli laheed kaalmo marka ay dhacaan.
76

Diyaargarowga

U diyaargaroow gurmadyadda inta aysan dhicin ka hor. Macluumaad sidii aad ugu 

diyaargaroobi laheyd gurmadka, booqo www.ready.gov. Macluumaadkan kaamilka 

ah ee shabakad bixineyso ee ah sidii loogu diyaar garoobaayo gurmadka sidaas 

aawgeed waxaad ku xafideysaa gurigaaga iyo badbaadada qoyska.

Waa kuwan waxyaabaha aad sameyn kartid si aad u badbaadid:

● Hubi in albaabadaadu si fiican u xidhmayaan waana inay waqti kasta 

xidhnaadaan. Ha siin fureyaashaada qof aadan aqoon. Haddii qofaadan aqoon 

soo garaaco iridaada, weydii yay yihiin iyo wax ay doonayaan inta aadan ka 

furin ka hor.

● Qalabka qiiqa ka diga wuxuu sameeya dhawaaq dheer marka gurigu qiiq ama 

qaac leeyahay. Waa inaad hubiso in qalabka qiiqa ka diga ku xidhan yahay 

qolalka agtooda iyo meelaha kale oo gurigaaga ka mid ah. Waa inaad qalabka 

qiiqa ka diga tijaabisaa bil walba si aad u hubsato in uu shaqaynayo iyo in kale. 

Bedel batteriga qalabka qiiqa ka diga sannadkiiba laba mar.

● Waxaad isku daydaa inaad ogaatid meesha kuugu dhow ee cisbitaal, booliiska 

iyo dab damisku ku yaalaan. Ku xafid dhammaan nambaradda muhiimka ah 

taleefoonkaaga meel aad ka heleyso si fudud dhacdooyinka gurmad.

● Hel meesha ay gurigaaga kaga yaaliin dhuumaha gaaska, korontada iyo biyaha. 

Hubi in aad taqaanid sida gacanta caadiga ah loogu damiyo waxyaabahaas. 

Haddii aadan aqoon sida loo helo, weydii milkiilaha gurigaaga, shirkadaha 

muhiinka ah ee deegaanka, ama jiiraanka.

● U diyaargarayso waxyaabaha lagaga gaashaanto 

masiibada dabeeciga ah, oo ay ka mid yihiin 

toosh, raadiyo gacanta lagu qaadan karo, baatariyo 

dheeraad ah, buste, alaabta gargaarka caafimaadka, 

cunada qasacadaha, qardaaso cunto ah iyo 

caagado biyo ah oo kugu filaada ilaa saddex casho. 

Sidoo kale waxaad qaadataa bacaha qashinka, 

xaashiya musqusha ama suuliga loo isticmaalo 

iyo cuntada xayawaanka la rabaysto haddii aad u 

baahan tahay. Waxyaabahan oo dhan dhig hal meel 

oo aad si sahlan u heli kartid.

● Is tababara adiga iyo reerkaaga sida guriga looga baxo marka dab dhaco ama 

arrin kale oo degdeg ah timaado. Hubi in ay caruurtaadu yaqaaniin sida qalabka 

qiiqa ka diga u qayliyo iyo waxay sameyn lahaayeen haddii ay maqlaan. Ku 

tashada meel aad ku kulantaan adiga iyo reerkaagu haddii aad guriga ka baxdaan 

idinkoon is ogeyn. Meel ka calaamadsada guriga bannaankiisa ama xaafada, 

haddii ay dhacdo in aydaan guriga ku soo noqon karin. Weydii saaxiib ama 

qaraabe meel kale ku nool in uu yahay qofka ugu muhiimsan oo qoyskaagu soo 

wacayo haddii xaalad degdeg ah ku kala qaybsantaan. Hubi in qof kasta ogyahay 

in uu waco qofkan iyo in uu talefoon lambarkiisa ama lambarkeeda haysto.
77

● Weydii iskuulka caruurtaada qorshaaha ku saabsan xaalada degdegga ah. Xaqiiji 

in uu ilmahaaga yaqaano wax la sameynaayo dhacdooyinka gurmadka ama halka 

ay kugula kulmi karto isaga ama iyada. Ilmahaaga waa inuu yaqaanaa nambarka 

taleefoonkaaga iyo cinwaankaaga.

Waxaad Qaban Karto

Si aad xaafadaada amnigeeda u caawisid, baro derisgaaga. Kala hadal waxyaabaha ku 

saabsan sida loo xalilo xaalada degdegga ah ee xaafadaada. Haddii aad leedahay deris 

naafo ah, eeg haddii ay u baahan yihiin caawimo.

Jiiraanno badan waxay leeyihiin Ilaalada Jiiraanka, macallinkee degen siey isu 

caawinayaan aqoonsiga iyo ka warbixinta dhaqdhaqaayada shakiga leh ee jiiraankooda 

ka dhacaayo. Haddii ay leedahay Gaadh haynta Xaafada meeshaad degan tahay, waad 

ku tabaruci kartaa ka qayb qaadashada. Haddii aad rabtid in aad bilowdid Gaadh haynta ama Ilaalinta Xaafada, wac 

waaxda booliska kuugu dhow wixii caawimo ah. Si aad u heshid war dheeraad ah,booqo www.nnw.org. 

Markaad dad kale ku gargaartid badbaadadooda, waxaad caawimaysaa beeshaadaa iyo dalkaaga. Si aad uga qayb 

qaadatid arrimaha bulshada la xidhiidh Guddiga Kooxaha Shicibka Si aad u heshid war dheeraad ah,booqo 

www.citizencorps.gov. 

Gargaarka Degdegga

Baro siyaabaha loo caawimo xaaladaha degdegga ah qaarkood, sida marka qof dhiig 

baxayo ama mergado. Kan waxa la yiraahdaa “gargaarka degdegga” (“first aid”). 

Waxaad qaadan kartaa casharada tababarka gargaarka kowaad ee caafimaadka oo ay 

bixiyaan hay’ada Laanqayrta. Wac xafiiska Laanqayrta Cas ama Guddiga Amniga Qaran si 

aad u weydiisid meelaha laga helo cashardaas. Macluumaad dheeri ah, booqo 

www.redcross.org ama www.nsc.org/learn/Safety-Training/Pages/

first-aid-training.aspx. 

Dhigo gargaarka kowaad ee caafimaadka guriga, shaqada iyo baabuurka gudiihiisa. 

Gargaarka kowaad ee caafimaadka waxaa ku jira waxyaabo aad u isticmaali kartid 

dhaawaca ama xanuun, sida sharooto, istaraashooyin waxyaabaha jeermiska ah 

laysakaga nadiifiyo, daawooyin xanuun baabiska, bac baraf ah iyo goloofis ama gacmo 

gashi. Waxaad ka iibsan kartaa gargaarka koowaad oo fiican farmashiiyaha xaafada.

Kontoroolka Sunta

Alaabooyin badan oo gurigaaga yaala ayaa lagu sumoobi karaa haddii la cabo ama la 

liqo. Waxyaabahaa waxaa ka mid ah alaabta wax lagu nadiifiyo, daawooyin, renjiga, 

aalkoloda, waxyaabaha laysku qurxiyo iyo xataa dhirta qaarkeed. Ka fogee ama meel 

dheer ka saar waxyaabaha ilmahaagu ku sumoobi karo.

Haddii qof liqo waxyaabaha lagu sumoobo, si degdeg ah ka wac Xarunta Kontroolka 

Sunta 1-800-222-1222. Waxaad heli kartaa gargaar 24 saacadoodba, todobada 

cashoba ah. Gacanta ku haay walxaha suntan ah marka aad waceyso si aad ugu 

sheegto shaqaalaha wax uu yahay. Haddii aadan Af-ingiriisi ku hadlin u sheeg 

qofka si aad u heshid turjumaan ku caawin kara. Taleefonada soo gaadha Xarunta 

Kontroolka Sunta waa qarsoodi waana bilaash.
78

Ogoow

Wasaarada Amniga Gudaha Dalka Mareykanka (DHS) wuxuu aqoonsan yahay 

in qof kasta la wadaagaayo masuuliyadda ee amnika qaranka waana inaad 

ka taxadirtaa qatarta xasaasiga ah ee hujuumka argagixisadda Mareykanka 

dhexdiisa. DHS waxay leedahay nidaam si ay ugu caawiso dadka fahamka qatarta 

hujuumka argagixisadda ama halis kastoo kale ee amniga qaranka. Nidaamkani 

waxaa la yiraahdaa Nidaamka Tallo siinta Argagixisadda Qaranka

NTAS waxay ugu digeysaa waxaa loo sameeyay marka ay jirto macluumaad la 

aamini karo in ay jirto halis. Labadda nooc ee digniinta waa:

● Digniin Qatareed Dhici Rabto: Digniintaa waxay ku talineysaa oo la 

aamini karo, qaas ahaan, iyo lid ku ahaanshaha halista argagixiso ee 

Mareykanka.

● Digniin Haliseed Muhiim ah: Digniintaa waxay ku talineysaa oo la aamini 

karo, qaas ahaan, iyo lid ku ahaanshaha halista argagixiso ee Mareykanka.

Macluumaad dheeri ah, booqo www.dhs.gov/alerts. 

Haddii aad jeclaan laheyd inaad ku hesho moobaaylka wixii ugu dambeeyay, 

booqo www.twitter.com/NTASAlerts. 

Dowladda Mareykanka waxay u isticmaaleysaa NTAS inay siiso macluumaad 

dadweynaha dhacdooyinka gurmadka. Xoghayaha Amniga gudaha Dalka wuxuu 

u isticmaali karaa nidaamkani siinta macluumaadka isla madkaas ah dadweynaha 

marka ay dhacdohujuum argagixisinimo. Dowlada iyo doladaha deegaanka sido 

kale laga yaabee inay isticmaalaan NTAS siay u siiyaan macluumaad gurmad 

dadweynaha.

Haddii ay argagixso weerarto, masiibo dabiiciah, ama gurmad kale dhaco, 

maqal waxay ay maamulladda deegaanka kuu sheegayaan in aad sameyso. Ka 

dhegeyso idaacada ama telefishinka wixii sharraxaad ah. Guriga dhigo raadiyo 

ama telefishinka ku shaqaynaya baytari lacalaa haddii korontadu si ku milady ah 

u tagto.

TALO
79

Waxaad Qaban Karto

Waaxda Nabadsugida ee Dalka Maraykanka waxay caawimaysaa Ameerikanku in ay bartaan khatarta laga yaabo inay 

ku timaado, si ay ugu diyaar garoobaan haddii ay dhacdo weerar argaggixiso ama masiibo dabeeci ah. DHS waxay 

bixineysaa macluumaad kaa caawinaaya sidii qoyskaaga, gurigaaga, iyo bulshadaada u badbaadin laheyd. Wac 

1-800-U AHOW-DIYAAR ama booqo www.ready.gov. 

Waxaad heli kartaa hagaha shicibka oo ah, Are You Ready? An In-Depth Guide to Citizen Preparedness Diyaar ma 

tahay? Waa Hage aad uqoto Dheer oo ka Hadlaya Diyaargaraynta Shicibka, waxaana ka helaysaa sharraxaada ku 

saabsan sidiiaad reerkaaga, gurigaaga iyo bulshadaada u badbaadin lahayd. Waxaad ka heli kartaa hagahaan 

Wakaaladda Maamulka Gurmadka Federaalka adigoo booqanaayo www.ready.gov/are-you-ready-guide. Sido kale 

waxaad ka heli kartaa qalab shabakadda DHS ee www.ready.gov/publications. 

Masiibooyinka Ficil ka geyso

Kaalmadda Gurmad ee Taleefoonka

Waddanka Maraykanka, lambarka 911 waxaad wacan kartaa taleefan walba 

si aad u heshid gargaar degdeg ah. 911 waxaad u istimaali kartaa oo keliya 

dhacdooyinka gurmadka. Bar qoyskaaga marka la isticmaalaayo iyo marka aanan 

ku haboobeyn wicidda 911. Tusaalooyin ayaa lagu taxay hoosta.

Wac lambarka 911 si aad:

● U sheegto marka dab dhaco;

● U sheegto falal denbi oo markaa socda;

● Codsiga gurmad kaalmo caafimaad;

● Warbixin gaas daadanaayo; iyo

● U soo sheeg haddii aad ka shakidid 

dhaqdhaqaaqyo falal dambi ah, sida qaylo, qaylo 

caawimaad rabta iyo rasaas dhacaysa.

Ha wicin 911 si aad u:

● Weydiiso meesha aad u soctid;

● Weydiiso macluudaadka ku saabsan adeegyada dadweynaha;

● Ogaatid haddii qof xabsi ku jiro;

● U soo sheegtid xaaladaha aan degdegga ahayn;

● Weydiiso macluudaadka la xidhiidha ururinta xayawaanka; ama

● La haddal sarkaal boliis ah.
80

Waxaad 911 wici kartaa oo qudha marka wax khatar ah dhacaan ama naftaadu 

halis ku jirto. Haddii 911aad u wacdid arrimo khaldan waxaa laga yaabaa 

inaad ka xanibtid qof kale oo gargaar degdeg ah u baahan. Haddii aad rabtid 

inaad booliska su’aalo weydiisid, wac lambarka waaxda booliska ee aan ahayn 

xaaladadegdegga ah oo ku liisgaraysan buugga talefoonada oo buluugga ah.

Maxaa dhacaya markaad wacdo lambarka 911?

● Marka lambarka 911 la waco waxaa badanaaba 

lagaga jawaabaa labo-iyo-toban 12 ilbidhiqsi. 

Waxaa laga yaabaa in hagad lagu geliyo. Marka 

qof obereytarka ah jawaabo, talefoonku wuu 

aamusi doonaa ilaa dhawr ilbidhiqsi. Ha dhigin 

talefoonkaaga. Sug inta obereytarku kula hadlayo.

● Haddii aadan Af-ingiriisida ku hadlin u sheeg 

qofka kula hadlaya luqadaad ku hadashid. Isla 

markaba waa in lagugu yeedho turjumaan.

● Qofka 911 ka jawaabay ayaa ku weydiin doona 

su’aalo ku saabsan sidii wax u dhaceen iyo 

meesha xaalada degdegga ah ka dhacday. Si degan 

uga jawaab su’aalaha lagu weydiiyo. Isku day inaad talefoonka ku jirtid ilaa 

qofka 911 kaala hadlaya uga jawaabtid su’aalihiisa oo dhan ku weydiiyo.

Meel Marinta Sharciyada ee Waddanka Maraykanka

Waddanka Maraykanka waxaa jira dowladda sare, gobolka iyo hay’adaha hawlgelin sharciga eeilaaliya amniga 

dadweynaha. Xaafadahiina ama beeshiina, waxaa jira saraakiisha hawlgelintasharciga oo ah booliska iyo sheriff-ka. 

Raadso talefoon lambarka saldhiga booliska ee kuugu dhow, waxaadna dhigataa meel talefoonkaaga agtiisa ah. 

Xusuusnoow in saraakiisha boolisku u joogaan in adiga iyo qooyskaaga ka badbaadiyaan wixii halis ah. Ha ka biqin 

in aad soo sheegto fal denbi, gaar ahaan haddii aad tahay dhibane. Denbiilayaasha qaarkood way ka faa’iideystaan 

dadka soogaleetiga waayo waxay u malaynayaan in aadan denbigaas booliska usheegayn. Haddii boolisku ku joojiyo:

● Ha cabsanin.

● Anshax fiican lahaw oo la kaalmee.

● U sheeg sarkaalka booliska ah haddii aadan Af-Ingiriisi ku hadlin.

● Haddii aad baabuur gudahiisa ku jirtid, ha ka degin baabuurka ilaa sarkaalka booliska ah kuu sheego.

● Saar gacmahaaga meel booliisku ka arki karo. Ha tiigsan jeebabka ama meelaha kale ee baabuurka.
81

Taageeradda Masiibo Dabeeci ah

Masiibo dabeeci ah waxay weerari kartaa waqti 

kasta iyo goobkasta. Masiibo dabeecadeedka waxay 

ku imaankartaa noocyo badan, sida dabeylo roob 

la socda, duufaanno, daadad, ama dhulgariiryo. 

Dhacdooyinka ee saameyn kugu yeelatay ee masiibo 

dabeecadeeka, isticmaal kaalmada masiibo iyo 

macluumaad ee www.disasterassistance.gov ama 

adigoo wacaya 1-800-621-FEMA (3362) ama 

1-800-462-7585 (maqalkoo).

Haddii Aad Wax Aragto, Wax 

DhehTM

Madaxda dowladda sare iyo tan gobolkuba waxay weydiisanyaan dhammaan 

dadkaku nool Waddanka Maraykanka in ay ka caawiyaan la dagaalanka 

argaggixisada. Iska eeg hareeraha, gaar ahaan markaad raacaysid basaska 

dadweynaha, tareenada iyodiyaaradaha. Haddii aad aragtid shay shaki leh oo 

laga tegey, sida shendada gacanta,ama kolay xashi ka sameysan, si degdeg ah ugu 

soo sheeg booliska ama xukuumada kale. Ha isku deyin in aad furto ama shayga 

meesha ka qaado! Macluumaad dheeri ah, booqo www.dhs.gov. 
82
83

Baro Waxyaalaha ku Saabsan Dowlada 

Maraykanka

Mareykanka waa wakiilka dimoqaraadiyadda, muwaadiniintana waxay ka ciyaarayaan kaalin aad muhiim 

u ah maamulidda waddanka. Qeybtani, waxaad ku baran doontaa sida ay muwaadiniinta u qaabeeyeen 

dowladda mareykanka, sida lagu abuuray midowga Dowladaha una kortay, iyo sida dowladaha u hawl 

galaan.
84

Anaga dadka: Kaalinta 

Muwaadinka Midowga Dowladaha 

Dhexdeeda

Waddanka Maraykanka, awooda dowladu wax ku maamusho waxay ka 

heshaa shicibka ama dadka. Waxanu leenahay dowlad dadka ah, dadka ka 

timi oo dada u shaqaysa. Shicibka Maraykanku iyagaa siyaasada dowladooda 

wax ka bedela, sidaa daraadeed waa in ay bartaan waxayaabaha ku saabasan 

arrimaha dadweynaha oo muhiimka ah iyo ka qayb qaadashada beeelahooda. 

Shicibku iyagaa u codeeyadoorasho xor ah oo ay ku doortaan madaxda 

dowladda, sida madaxweynhaha, madaxweyne-kuxigeenka,xildhibaanada iyo 

wakiilada. Shicibka oo dhan waxay wici karaan madaxda la doortay si ay u 

dhiibtaanra’yigooda ama u weydiiyaan macluudaadka, ama laga caawiyo arrimo 

gaar ah.

Dowladeenu waxay ku dhisan tahay dhawr dhaqan oo muhiim ah: xoriyad, 

fursad, sinaan iyo cadaalad. Ameerikaanku waxay wadaagaan dhaqamo, oo 

dhaqamadan ayaa ina wada siiya taariikh bulshadeed iyoaqoonta wadanka aanu 

wadaagno.

Dowladda Maraykanku way difaacdaa qof kasta xuquudiisa. Waddanka 

Maraykanku wuxuu ka abuurmay dad meelo kala duwan ka soo jeeda, dhaqamo 

iyo diin kala jaad ah. Dowladayada iyo sharcigayagu waa agaasiman yahay si 

shicibkayaga kala duwan oo aaminsanaan kala duwan haysta dhammaan xuquuq 

isku mid ah u helaan. Qofna laguma ciqaabi karo ama waxyeelayn karo ra’yi 

ama aaminsanaan ka duwan kan dadka kale badidiisa.

Ka Mid ah, Ka Kooban, Loogu Talagalay Shicbka: Waa Maxay 

Dimuqraadiyaddu?

Kelmeda “democracy” micneheedu waa “dawlad ka kooban dadka”. Waddamada kala duwan dimuqraadiyadoodu 

waxay yeelan kartaa qaab kala duwan. Waddanka Maraykanka, waxaanu haysanaa wax loogu yeedho “representative 

democracy”. Oo micneheedu yahay dadka yaa soo doorta madaxdooda wakiilada ugu ah dowladda.
85

Sideey ku Bilaabatay Midowga 

Dowladaha

Muhaajiriintii ugu horeeyey oo Waddanka 

Maraykanka degey waxay waddamadey u dhasheen 

uga soo carareen cadaalad darro, gaar ahaan xagga 

diinta. Waxay raadinayeen xoriyad iyo fursado 

nolol cusub ah. Maanta, dad badan ayaa Waddanka 

Maraykanka u yimaada sababahaas oo kale.

Ka hor intaanu ka go’in ama noqon qaran 

madaxbanaan, Waddanka Maraykanku wuxuu u 

kala qaybsanaa 13 deegaan oo Ingiriisku dusha ka 

xukumo. Dadku waxay u kala deganaayeen deegaano 

aan ka hadli karin sharciyada iyo sida dowladu ayaga 

u maamushu. Gaar ahaan way ka soo horjeeddeen 

“canshuur bixinta aaney lahayn xildhibaanada 

iyo wakiilada”. Tan waxa weeye in dadweynuhu 

canshuur bixiyaan, laakiin aaney ka hadli karin xagga 

maamulka dowladooda.

Sannadkii 1776, dad badani waxay dareemeen in 

cadaalad darro jirto oo iyagu iskood isu maamulaan. 

Wakiilada degaanada ka soo jeedda ayaa soo saaray 

waraaqihii Baaqa Madaxbanaadida (Declaration of Independence). Waraaqahan 

muhiimka ah ayaa caddaynaya in degaanadu xornimo iyo madaxbanaani ku 

dhawaaqeen oo aanay xiriir danbe la lahayn Waddanka Ingiriiska. Thomas 

Jefferson ayaa qoray waraaqihii Baaqi Madaxbanaadida. Isagu markii danbe 

wuxuu noqoday Madaxweynhii saddexaad ee Waddanka Maraykanka.

Baaqii Madaxbanaanida waxaa la ansixiyey taariikhdu markay ahayd Juulaay 

4, 1776. Sidaa darted ayey Ameerikaanku ugu dabaaldegaan 4-ta bisha Juulaayo 

sannad kasta oo ah Maalintii Madaxbanaadida. Waadhalashadii qarankeena.

Waddanka Maraykanku wuxuu soo maray dagaal ay kaga xoroobeen 

Waddanka Ingiriiska kaas oo ahaa Dagaalkii Kacdoonka. Janankii George 

Washington ayaa abbaanduule u ahaa ciidamadii KacdoonkaAmeerikaanka. 

Isaga waxaa loo yaqaanaa “Aabbihii Waddankeena”. Markii danbena wuxuu 

noqday Madaxweynihii ugu horeeyey Waddanka Maraykanka.
86

Ka dib markii deegaanada dagaalkii ku guuleysteen waxay noqdeen gobolo. 

Gobol kasta wuxuu leeyahay maamul dowladeed oo u gooni ah. Dadka 

goboladan ayaa rabey in la abuuro qaab cusub ee dowladeed si ay u midoobaan 

goboladu oo u noqdaan hal wadan. Maanta, dowladan dhexe iyo dowladda 

qarankeena waxaa la isku yiraahdaa dowladda fedaraaliga ah. Hadda Waddanka 

Maraykanku wuxuu ka koobban yahay 50 gobol, Degmada Colombia oo ah 

meel gaar ah oo dowladda fedaraaliga ah degan tahay iyo waddamadahoos 

yimaada ama Maraykanku xukumo oo); ay ka mid yihiin waddanka Guam, 

American Samoa, U.S. Virgin Islands, barwaqosooryada Northern Mariana Islands 

iyo Puerto Rico. Jasiiradaha Virgin; iyo midowga dhaqaalaha ee waqooyiga 

Jasiiradaha Mariana iyo Puerto Rico.

Waddanka Maraykanka iyo Aasaaskii Saddex-iyo-tobankii degaan ee 

U Horeeyey

Saddex-iyo-tobankii degaan oo la helay waxay ahaayeen sidan soo socota ama meelihii markii ugu horeysey la degey: 

Virginia, Massachusetts, Maryland, Connecticut, Rhode Island, Delaware, New Hampshire, North Carolina, South Carolina, 

New Jersey, New York, Pennsylvania, iyo Georgia.
87

“Nimanka oo Dhan Waa Siman Yihiin”

Ameerikanka intooda badan dushay ayey ka xafidsan yihiin ereyadan ku qoran Baaqi Madaxbaannida.

“Waxanu u haysanaa tan in ay tahay runta xaqiiqdeeda, taas oo ah in ay nimanka oodhan siman yihiin, taas oo 

Khalqahoodu siiyey xuquuq u gaar ah, oo ay ka mid yihiinJirtaan, Xoriyad iyo farxad raadin”.

Tan micneheedu waxa weeye in dadka oo dhan ku dhasheen xuquuqo isku mid ah. Dowladu ma abuurto xuquuqdan, 

mana kaa qaadi karto xuquuqan.

Abuuridda “Urur Aad Sax u ah”

Dhawr sanno ka dib Kacdoonkii Ameerikaanka, goboladu waxay isku dayeen 

siyaabo kala duwan si ay umidoobaan oo dowlad dhexe u sameystaan, 

laakiin dowladan waxay ahayd mid awoodeedu jilicsan tahay. Sidaa awgeed 

waxaa bilaabmay kulankii wakiilada gobol kasta oo isugu yimi magaalada 

Philadelphiaee ku taal gobolka Pennsylvania taariikhdu markay ahayd 1787 

si ay u sameeyaan dowlad dhexe ooawood leh. Kulankani wuxuu ahaa Shirkii 

Dastuurka. Markii doodo badan la is dhaafsaday ka dib, ayaa hogaamiyeyaashii 

goboladu isku raaceen in ay sameeyaan qoraal ama dukumenti sharraxaya 

qaabkadowladan cusub. Dukumentigaan waxaa la yiraahdaa Dastuurka Midowga 

dowladaha. Dastuurku wuxuu sharaxaya sida dowladan cusub loo agaassimayo, 

sida madaxda dowladda loo dooranayo iyo xuquuqaha dowladan dhexe ee 

cusub ugu ballan qaadayso shicibkeeda. Qoraalkan ama Dukumentigan waa 

Dastuurka Waddanka Maraykanka, waana mid ka mid ah waxyaabaha ugu 

muhiimsan taariikhda Ameerika.

Waddanka Maraykanka ee Maanta (Qariidada)*

Calanka Waddanka Maraykanku wuu badalmay inta taariikhdeena Jirtay. Hadda wuxuu 

leeyahay 13 daliigood oo metelaya ama u taagan 13 degaan ee Ameerika ugu horeeyey. 

Wuxuu leeyahay 50 xiddigood oo midiiba gobol u taagan tahay. Heesta qaranka ee 

Ameerikanka waxaa loo tiriyey calanka, waxaana la yiraahdaa “The Star-Spangled 

Banner” (“Calanka Xiddigaha Dhalaaya leh”). Calanka sido kale waxaa la yiraahdaa 

“Quruxdii Da’da” ama “Xidigaha iyo Diilmooyinka”.
88

Shirkii xubnaha Dastuurku waxay 

ansixiyeen Dastuurku markay 

taariikhdu ahayd bishii Sibtambar 

17, 1787. Dadka qaarkood 

waxay dareemeen in aan 

Dastuurkusameyn difaac ku filan 

ilaalinta xuquuqaha shakhsiyada. 

Goboladu way ku raaceen in ay 

ansixinayaan Dastuurka haddii 

lagu daro liiska xuquuqaha 

shakhsiyada. Dowladda waxay 

ansixisay Dastuurka 1788 

wuxuuse dhaqan galay 1789. 

Qaynuunka bedelista Dastuurka 

waxaala yiraahdaa qaynuunka 

bedelaada. 10 kii ugu horeeyay ee 

lagu noqdo ee dastuurka waxaa 

lagu daray 1791. 10 kani ku 

kordhin ee dastuurka waxaa lagu 

taxay xuquuq shaqsiyeedka. Waxaa la yiraahdaa Mooshinka Xuquuqaha.

Waddanka Maraykanku waa umad sharci lagu maamulo. Madaxda dowladda 

ayaa ka taliya iyagoo raacayasharciga waddanka u yaal. Dastuurka waxaa loo 

yaqaanaa “sharciga ugu sarreeya dhulkan” maxaa yeelay qof kasta, marka lagu 

daro dhamman madaxda dowladda iyo sharci kasta oo la sameeyo waa in ay 

raacaanmabaadii’da Dastuurka. Sharciga waa loo wada siman yahay qof kastana 

waa lagu qaadi karaa. Dowladdasare awoodeedu waa wax xaddeysan. Dowladda 

sare awood buuxda u ma laha Dastuurka ay goboladuhaystaan.

“Annakoo Dadweynaha ah”

“Annakoo Dadweynaha ah” waa saddexda erey ee ugu horeeya Dastuurka Waddanka Maraykanka. Dastuurka bilawgiisu 

wuxuu sharraxayaa sababta loo qoray iyo ujeeddada lagaleeyahay. Qaybtan waxaa loogu yeedhaa “hordhaca”. Waa kan 

hordhaca Dastuurku:

“Annakoo Dadweynaha ah Waddanka Maraykanka, si loo dhiso Midnimo fiican, Caddaaladnajirto, la hubiyo amniga 

gudaha waddanka, la sameeyo difaac guud, la taageero arrimahaguud ee bulshada, in la sugo ilaalinta xoriyadeena iyo 

tan caruurteena, waa in la sameeyoansixinta iyo hergelinta Dastuurka Waddanka Maraykanka”.
89

Sharciyada Xuquuqaha: 10ka Bedel ee ugu Horeeya

Bedelada ugu horeysey oo Dastuurka lagu sameeyey waxay ahaayeen xaqdhawrida 

shicibka iyo xaddeynta awooda dowladda. Liiska codka xuquuqahu waa xoriyada 

muhiimka ah oo loogu ballan qaaday dadka Ameerikaanka ah. Xuquuqahan waxaa 

ka mid ah:

● Xoriyada Hadalka: Waxaad xor u tahay fekerka iyo u hadalka sidaad 

doonto.

● Xoriyada Diinta: Waxaad xor u tahay inaad lahaato diin ama aadan 

lahaanin.

● Xoriyada Saxaafada: Dowladda ma go’aamineyso waxa la daabacaayo 

ama laga tabinaayo idaacadaha.

● Xoriyada Kulanka ama Isu imaatinka meelaha Dadweynaha: Waxaad 

xor u tahay inaad la kulanto dadka kale qaab nabadgeliyo ku dheehan.

● Xoriyada Ku-baannaanbixida Waxyaabaha Dowladu sameyso 

iyoCodsashada in Wax Laga Bedelo: Waxaad xor u tahay inaad la dodo 

ficiladda dowladda kuwa aadan ku raacsaneyn.

Dhacdooyinkaa badankooda, mooshinka xuquuqaha waxay difaacayaan 

xaqaaga gacanna kugu siinayaa. Sidoo kale Sharciyada Xuquuqaha wuxuu ballan 

qaadayaa wax la yiraahdo “due process”. Due process waa qaybo sharciga saxda ah 

oo la raacayo marka qof denbi lagu soo eedeeyo. Saraakiisha booliska iyo askartu 

sabab la’aan qofka uma joojin karaan mana baadhi karaan, dadka guryahoodana 

ma baadhi karaan haddi aanay haysan amar maxakamadeed. Qofka denbi lagu soo 

eedeeyo waxaa hubaal ah in loo qabanayo maxkamad degdeg ah, oo leh xeerbeeg 

laga soo xulay dad isaga la mid ah. Waxaa ballan ah in qofkaas loo qabto qareen 

iyo in uu u yeerto markhaantiyo isaga u hadla. Sido kale waxaa lagaa daafacaayaa 

ciqaanta xaasidnimadda ee aan caadiga aheyn.

Bedelidda Dastuurka

Dastuurka Waddanka Maraykanka waxaa loogu yeeraa dukumentii nool (“living document”) maxaa yeelay dadka 

Maraykanku iyaga oo la kaashanaya wakiilada gobolka iyo kuwa qaranka ayey bedeli karaan dastuurka markay lagamamaarmaan noqoto. Bedelaadan waxaa loogu yeedhaa (“amendments”). Waa hawlgal adag oo dheer sidii loo bedeli 

lahaa dastuurka, waxaan la bedelay oo keliya 27 jeer. Qaynuunka bedelaad kuwa ugu muhiimsan oo soo raaca Codka 

xuquuqaha waxaa ka mid ah Saddex-iyo-toban (Thirteenth amendment), kaas oo mamnuucay is adoonsiga, iyo Afar-iyotoban (Fourteenth amendment), kaas oo ballan qaadaya in dhammaan dadku simanyahay marka loo eego sharciga.
90

Sideey u Shaqeysaa Dowladda 

Federaalka

13 ka deegaan ee asalka ahaa waxay ku hoos noolaayeen xukumka boqorkii 

Ingiriiska. Dowladooda cusub ee dhexe, waxay Ameerikaanku rabeen in ay ka 

hor tagaan in awood buuxda la siiyo hal qof oo dowladda ka mid ah ama xafiis. 

Dastuurku wuxuu sameeyey saddex laamood dowladda sare ah, si xukunku 

u miisaanaado. Saddexda laamood waxay hayaan mas’uuliyado kala qaybsan. 

Waxanu habkan ugu yeernaa hubinta iyo isu dheelitirka checks and balances. 

Laan qudha oo dowladda ka tirsan ma noqon karto wax awood buuxda leh, 

maxaa yeelay labada kale ayaa isu dheelitiraya awooda dowladda.

Dowladda Sare ama Fedaraaliga ah

Saddexda laamood ee dowladda sare waa:

Laanta Xeer-dejinta 

golaha Mareykanka iyo xafiisyadda 

la xiriira

Laanta madaxtooyada

madaxweyne, madaxweyne-kuxieen, 

iyo waaxaha dowladda fderaaliga ah

Laanta garsoorka

Maxkamada Sare ee Waddanka 

Maraykanka iyo Maxkamadaha 

federaaliga ah ee waddanka oo dhan
91

Laanta Xeer-dejinta: Golaha

Shicibka Waddanka Maraykanku waxay ku codeeyaan doorasho madaxbannaan 

oo ay ku soo doortaan wakiiladooda uga qayb gelaya U.S. Koongaraska. 

Koongarasku waxay ka mas’uul yihiin in ay dejiyaan sharciga qarankeena. 

Koongarasku waxay u kala baxaa Aqalka Wakiilada iyo Senatka.

Aqalka Wakiiladda ee Mareykanka

Gobolka kasta dadkiisa ayaa soo doorta xubnaha ka tirsan Aqalka Wakiilada. 

Waxaa weeye Aqalka Wakiiladu 435 xubnood, oo inta badan loogu yeero 

Aqalka “the House”. Lambarada wakiiladu waxay ku xiran tahay gobol kasta 

dadka degan inta tiradood dhan tahay. Tdegan inta tiradood dhan tahay. 

Goboladu waxay u kala baxaa degmooyin. Dadka degmo kasta ku nool ayaa u 

codeeya doorasha qofka degmadooda wakiil uga noqondoona Aqalka. Wakiil 

kasta wuxuu shaqada hayaa labo-sanno, markaa ka dib dadku waxay haystaan 

fursad kale oo ay ku soo doortaan qof kale oo wakiil u noqda. Wakiiladu waxay 

Koongaraska ku jiri karaan waqti aan xadd lahayn.

Wakiiladan waxa weeye kuwa Degmada 

Columbia; barwaaqosooranka Puerto Rico, 

Guam, American Samoa iyo Jasiirrada U.S. 

Virgin Islands. Jasiiradaha Virgin. Sarkaal 

degen ayaa ka wakiil ah Puerto Rico.

Wakiilda Aqalka iyagaa sharciga soo saara, 

laakiin waxaa saaran mas’uuliyad gaar ah. 

Wakiilda Aqalka ooqudha ayaa sameyn kara:

● Ujeedda sharciga ee ku saabsan 

cashuuraha.

● Go’aan ka gaari kara haddii madaxda 

dowladda lagu soo eedeeyo in ay ka 

galeen denbi waddanka oo la hor keeno 

Golaha Senetka. Waxaa kan luugu yeedhaa 

casilaad “impeachment”.
92

United States Senate

Golaha Senetka Waddanka Maraykanku wuxuu ka kooban yahay boqol 100 Senatar. 

Gobol walba dadkiisa ayaa soo doorta labo Senatar oo uga qayb gala Koongaraska. 

Senatarisku waxay xilka sii hayaan lix sanno, markaa dadku waxay leeyihiin 

fursad kale oo dib ugu soo doortaan Senataradaas ama kuwo kale iyaga metela. 

Senatarisku waxay xilka hayn karaan waqti aan xad lahayn. Senatarisku waxay 

sameeyaan sharciyada, laakiin sidoo kale waxaa saaran mas’uuliyad gaar ah.

Gudoonka oo keliaya ayaa awooda

● Dheh “haa” ama “maya” heshiis kasta oo madaxweynnuhu la galo waddamo 

ama ururo. Kan waxaa loo yaqaan “heshiisyo”.

● Dheh “yes” ama “no” qof kasta oo madaxweynnuhu u doorto shaqo heer sare 

ah, sida Maxkamada Sare ama Madaxada loo magcaabo wasaarada dowladda, 

sidaWaaxda Waxbarashada ama Wasaarda Caafimaadka iyo Adeegyadda Dadka 

Maraykanka.

● In la dhegeysto dacwada Madaxda dowladda oo Wakiilada Aqalku “casilayaan”.

Madaxda Dowladu Waxay u Adeegaan Dadka

Waddanka Maraykanka, qof kasta ayaa wici kara wakiilka ay doorteen iyo gololaha senetariska (senators). Booqo 

www.house.gov ama www.senate.gov si aad u aqoonsato wakiilkaaga ama xildhibaankaaga. Waxaad wici kartaa 

lambarka 202-224-3121 oo weydiin kartaa xafiiska wakiilkaaga iyo senetariska. Wicidda taleefonkan bilaash ma 

aha. Waxaad u qori kartaa wakiilkaaga iyo senetariska si aad u weydiisid su‘aalo ama ra’yigaaga ka dhiibatid waxa 

ku saabsansharciyada, dowladda federaaliga ama haddi dhib kaa haysato oo aad u baahan tahayin lagugu caawiyo 

kaalmooyinka federaaliga.

Si aad ugu qortid wakiilkaaga:

The Honorable (Wakiilka magacisa oo dhan)

U.S. House of Representatives

Washington, DC 20515

Si aad ugu qortid Senetarkaaga:

The Honorable (Senetarka magacisa oo buuxa)

United States Senate

Washington, DC 20510

Waxaad booqan kartaa shebekada internetka ee Koongaraska si aad u ogaatidarrimaha ka socda Aqalka iyo senetka, 

wakiilkaaga iyo senetariska, oo ay ku jiraanciwaanka shebekadooda.

● Aqalka Wakiilada waxaad booqa www.house.gov. 

● Senetka waxaad, booqa www.senate.gov. 
93

Waxaad Qaban Karto

Baro waxa ku saabsan wakiilkaaga, senetariska iyo waxyaabaha ay ka qabanayaa si ay wakiil kaaga noqdaan 

Koongaraska. Si aad sidan u sameysid waxaad ka raadin kartaa sheekooyin ku saabsan iyaga oo ku qoran jariirda 

iyo internetka Koongaraska. Dhamaan senetariska iyo Wakiiladda waxay leeyihii xafiisyo deegaameedbulshadda ay 

ka soo jeedaan. Waxaad ka heli kartaa liiskan boogga taleefoonadda ama adigoo ku baaraayo magacyadooda barta 

shabakadda. Haddii aad booqatid Washington, DC, waxaad dalxiis bilaash ah u mari kartaa Aqalka (U.S. Capitol) oo ah 

meesha Koongaraskeeku ka shaqeenyaan. Capitol, halka ay ka shaqeeyaan kongoreeska.

Qeybta Go’aan Gaarista: 

Madaxweynaha

Madaxweynuhu waa hogaamiyaha laanta madaxtooyada, wuxuuna ka ka mas’uul 

yahay haynta iyohirgelinta sharciga waddanka. Madaxweynuhu wuxu hayaa xilal 

kale oo badan, sida dejinta siyaasadaqaranka, sharci u soo jeedinta Kongaraska, 

doorashada golaha madaxda sare iyo xubinta Maxkamada Sare. Sidoo kale 

Madaxweynuhu waa hogaamiyaha ciidamada milatariga ee Waddanka Maraykan 

waxana lagayaabaa in loogu yeero Hogaamiye Sare (“Commander in Chief”).

Dadka ayaa u codeeya doorashada madaxweynaha iyo madaxweyne-kuxigeenka 

in ay xilka hayaan muddo afar-sanno ah. Madaxwayna waxaa uu xukhinka 

uyam karaa labo mar oo isky xiga oo midkiiba yahay afansanno. Madaxweynekuxigeenku wuxu noqdaa madaxweyne haddii madaxweynuhu naafoobo ama 

dhinto.

Waxaad baran kartaa waxyaabaha ku saabsan Madaxweynaha markaad booqatid 

shebekada intarnet ee Aqalka Cad (White House) oo ah Aqalka Madaxweynaha 

www.whitehouse.gov. 

Qeybta Sharciga: Maxkamadda Sare

Dastuurka ayaa dhisay Maxakamada Sare, waa maxakamada ugu sarreysa Waddanka 

Maraykanka. Waxaa Maxakamada Sare fadhiya sagaal xaakin. Waxaa loo yaqaan 

“caddaaladaha”. Madaxweynaha ayaa soo doorta xubnaha Maxakamada Sare, 

waxayna xilka sii hayaan ilaa iyo intay kari karaan. Maxakamada Sare waxay diidi 

kartaa sharciyada gobolka iyo kuwa dowladaba, haddii ay ka hor yimaadaan 

Dastuurka. Sido kale waxaa jira maxkamado federaal ah, sida Maxkamadaha 

degmooyinka U.S. Maxkamadaha Racfaanka Wareegga.

Si dheeraad ah oo ku ssbsan barashadda Maxkammda Sare ee Mareykanka, booqo 

www.supremecourt.gov. 
94

Dowladda iyo Ismaamul 

Goboleedka

Marka lagu daro dowladda federaaliga ah, gobol kasta wuxuu iskii u leeyahay 

dastuur iyo dowladdau gooni ah. Sidoo kale gobol kasta dowladiisu waxay u 

kala baxdaa saddex laamood: sharcidejinta,madaxtooyada iyo garsoorka.

Hogaamiyaha laanta madaxtooyada gobolka waxa la yiraahdaa “guddoomiye” 

(“governor”). Dadka gobolkadegan ayaa u codeeya in ay soo doortaan 

guddoomiyaha iyo wakiiladooda uga qayb gelaya maamulkagobolka. Maamulka 

gobolka ayaa sameeya sharciyada qabanaya gobol kasta. Sharciyaddaa maka hor 

imaanayaa U.S. Dastuurkeeda. Dowlad kasta ee qeybta sharciga waxay kor u 

haysaa sharciyadda dowladaasi.

Sidoo kale gobol kasta wuxuu leeyahay dowlad 

hoose. Waxaa jira dowladda magaalada ama degmada 

ama labadaba. Waxay bixiyaan oo dul ahaan ka 

warhayaan adeegyo badan oo ay u qabtaan beesha, 

sida iskuulada dadweynaha, maktabadaha, booliska, 

dab-damiska, biyaha, gaaska iyo adeegyada korontada. 

Dadka beesha ayaa soo doorta madaxda dowladda 

hoose, laakiin madaxda dakhliga qaarkood waa la soo 

magcaabaa. Dowladda hoose waxay leedahay qaab kala 

duwan. Qaarkood duqa magaalada ayaa u madax ah, 

magaalooyinka qaarkood waxay leeyihiin golaha ama 

guddiga degmada. Dadweynaha degmooyinka waxa 

kale oo ay leeyihiin guddiyada dugsiyada, muwadiniin 

la doorto ama la magacaabo si ay ugawarhayaan dugsiyada daweynaha.

Waxaad Qaban Karto

Dhawr dowladaha deegaanka kulannadooda way u furan yihii dadweynaha waxaana la qabtaa habeenkii si ay 

qofkasta ugu soo qeyb galo. Tusaale: waxaadtegi kartaa shirka guddiga magaalada ama kan guddiga iskuulka si aad u 

ogaatidwaxyaabaha ka socda beeshaada dhexdeeda. Waqtiyadda kulannada iyo goobaha badanaaba waxaa lagu soo 

qoraa wargeysyadda deegaanka ama barta shabakada dowlada deegaanaka Qaar ka mid ah dowladaha deegaanka 

waxaa laga sii dayaa idaacadaha iyo kanaaladda tiifiiyada deegaanka.
95

Waayo-aragnimadda Midowga 

Dowladaha

Waxaad ku barab kartaa in badan oo ku saabsan Mareeykanka booqashooyinka 

meelaheena lagu nasto ee qaranka, marka la raaciyo baraha taariiqiga iyo 

meelaha aadka cajiibka u ah. Waxaad cilmi ka qaadan kartaa Mareeykankaaga 

meelaha lagu nasto ee qaranka sida:

● Yellowstone National Park, oo lehururinta 

dunida ugu ballaaran ee geysers marka la 

raaciyo Xaqaaiqda Da’da ah.

● Independence National Historical Park, 

Hoolka guriga xoriyadda iyo Dawanka 

Xoriyadda.

● Mammoth Cave National Park, kaasoo leh 

nidaam godeedka ugu dheer dunidda.

● Denali National Park and Preserve, goobta 

buuraha ugu dhaadheer ee waqooyiga 

Ameerika, Buurta McKinley.

Nidaamka Meelaha lagu Nasto ee qaranka, 

waxaa ka mid ah in ka badan 400 taalooyin 

qaran, goobo dagaal, baro taariikhi ah, xeebo, iyo in badan. Goobaha lagu nasto 

ee qaranka waxay ku yaalaan dowlad kasta, Degmadda Columbia, iyo shan 

meelood ee xuduudaha U.S.

Si aad u barato in badan eek u saabsan meelaha lagu naste ee qaranka, booqo 

Adeegga Qaranka Ee Meelaha lagu Nasto shabakadoooda oo ah www.nps.gov.
96
97

Noqoshada Muwaadin Maraykan

Noqoshadda muwaadin maraykan waxay ku siineysaa degenaan joogto ah xuquuq cusub iyo xuquuqul 

aadaminimo. Muwaadinnimada xittaa waxay leedahay masuuliyaddo cusub. Qeybta waxay ka hadleysaa 

asbaabaha loo texgelinaayo muwaadannimadda maraykanka qeeyxeeysaana waxa aad baahan tahay in aad 

sameyso inaad noqoto muwaadin.
98

Maxaad u Noqoneysaa Muwaadin 

Maraykan?

Noqoshadda muwaadin waa in aad diyaar u tahay:

● U dhaarashad daacad u ahaanta Mareykanka;

● Waa in aad ka tanaasushid u adeecsanaanta waddamo; kale

● Waa in aad doonaysid taageerada iyo difaaca Waddanka Maraykanka iyo 

Dastuurkiisa.

Marka aad noqotid waddani, waxaad oggolaan dhammaan mas’uuliyadahasaaran 

shicibka Maraykanka. Sido kalena, waxaad heli doonta xuquuq u gaar ah 

muwaadiniinta. Degenaanta joogtadda waxay leedahay xuquuqda ugu badan ee 

muwaadanka U.S., laakiin waxaa jira asbaabo badan oo la texgelinaayo noqoshadda 

muwaadin U.S. sida: 

● Codayn: Doorasha federaaliga waxaa keliya 

oocodayn kara dadka ah wadaniyiinta. 

Dowladaha badankooda, muwaadiniinta U.S. 

oo keliya ayaa loo ogolyahay inay codeeyaan 

doorashooyinka.

● Gudashada Xilka Xeer Beegtida: Xeer 

beeggamaxakamadaha sare waxaa ka 

qeybqaadankara dadka wadaniyiinta ah oo 

keliya. Dowladaha badankooda, muwaadiniinta 

U.S. oo keliya ayaa loo ogolyahay inay u 

shaqeeyaan qareen ahaan. Waanaarrin muhiim 

ah oo xil badani saran yahaymuwaadinka 

Maraykanka ah.

● Ku Sodcaalka Lagu Sodcaalayo Baasabor Maraykanka: Baasaborka 

Maraykanku wuxuu kaa caawinkaraa markaad wax uga baahan tahey dawladda 

wadanka dibadiisa, haddii loo baahdo.

● Keenidda Ehelada ilaa Maraykanka: Markaad rabted inaad wadanka keentid 

ehelkaaga waxaa mudnaanta la siiyaa dadkaheysta dhalashada wadanka.

● Qaadashada Shahaadada Dhalashada Caruurta Aan Waddanka Gudihiisa 

ku Dhalan: Dacwaddaha intoodda badan, waddani Maraykanka ah oo 

waddanka banaankiisa ilme ugu dhasho wuxuu ilmahaasi noqonayaawaddani 

Maraykan ah.
99

● U Qalmidda Shaqooyinka Dowladda Federaaliga:

Shaqooyinka qaarkood ee dowladda waxaa laysaga baahan 

yahay shahaadadda dhalashada Waddanka Maraykanka.

● Noqoshada Madaxa la Doortay: Waddaniga 

keliya aay u carari xafiiska dowladda federaaliga 

(Senetkaama wakiilka Kongresska) iyo kuwo 

badan oo gobol ama xafiisyada hoose.

● Haysashada Deganaanshaha: Waddanigu 

wuxuu xaq u lee yahay in uu joogo Waddanka 

Maraykankaoo aan laga kaxayn karin.

● U Qalmidda Deeqda Lacageed ee Federaaliga 

iyoDeeqda Waxbarasho: Gargaar maaliyadeed 

oo badan oo lagu deeqo, waxaa ka mid ah, deeqda 

waxbarasho ee kuliyada iyo deeq lacageed dowladu 

bixiso oo ujeeddooyin kala duwan loogu talagalay ayaa u 

diyaar ah waddaniyiinta Maraykanka oo keliya.

● Qaadashada Manfacyada Dowladda: Manfacyada dowladda qaarkood 

ayaa u diyaar ah waddaniyiinta Maraykanka oo qudha.

Helista Macluumaadka Waddaniyaynta

Dadka da’doodu tahay sideed-iyo-toban 18 ama ka weyn oo raba in ay noqodaanwaddani waa in ay buuxiyaan foomka 

M-476, ee A Guide to Naturalization (Hagaha Waddaniyaynta). Hagahan waxa ku jira macluumaad muhiim ah ooku 

saabsan waxyaabaha loo baahan yahay. Waxa kale oo ay sharraxaysaa foomamka aad u baahan doontid markaad 

bilaabaysid habka waddaninoqoshada.

Si aad u aragto in aad mudan tahay inaad codsato dabiici ku noqosho, booqo Xaruunta Keydka Muwaadinnimada 

ee www.uscis.gov/citizenship. Isticmaal foomka N-400, Codsiga dabiici Ku Noqoshada, si aad u codsato dabiic ku 

noqosasho. Waxaa jirta lacag yar oo lagu xereeyofoomka N-400. Si aad u ogaato kharashka lagu buuxinaayo Foomka 

N-400 ama foonkastoo USCIS, booqo www.uscis.gov/fees. 

Si aad u heshid foomka M-476, M-400, iyo N-1-800-870-3676, wac khadka foomamka USCIS-ta oo ah 

1-800-870-3676 ama ka qaado www.uscis.gov. 

Macluumaad dheeri ah oo qaas ah oo ku saabsan qorshooyinka iyo mudnaanta loo baahan yahay daciici ku 

noqoshada, ka fiiri buug yaraha Qorshaha USCIS ee www.uscis.gov/policymanual. Buug yaraha Qorshaha waa USCISta bartamaheeda leynka furan ee keydka qorshooyinka soo galootiga.
100

Noqosho Dabeecadeed: 

Noqoshada Muwaadin Maraykan

Hab-socodka lagu noqdo Muwaadin Maraykan ah waxaa loogu yeeraa 

waddaniyeynta (“naturalization”). Waxaad dalban kartaa waddaninimada mar 

keli haddii aad buuxiso rabitaanada soo socda:

Waxa Waddaniyaynta looga Baahanyahay

1. Sii wadid Degaanshaha Rasmiga ah In aad ku noolaatid waqti gaar ah 

Waddanka Maraykanka degaanaade rasmiya ahaan (si wadidDegaanshaha 

Rasmiga ah).

2. Qof ahaan aad joogtid Tusi in aad qof ahaan u joogtay Mareykanka 

muddooyin waqtiyeed qaas ah.

3. Waqtiga aad ku sugneyd Dowlad ama degmada USCIS: Tusi in aad ku nooleyd 

dowladdaada ama degmada USCIS caddad waqti qaas ah.

4. Dadnimo wanaagsan tahay Tusi in aad anshax laheyd si sharciyeed iyo dabci 

la qaadan karo.

5. Ingiriisida iyo Aqoonta Waddanka In aad taqaanaa Af-ingiriisida iyo 

macluumaadka ku saabsan taariikhda Waddanka Maraykanka iyodowladda 

(Ingiriisida iyo Aqoonta Waddanka).

6. Ku xirnaanta Dastuurka Fahmidda iyo ogolaanshaha mowqifyadda U.S. 

Dastuurkeeda. 

Waxaad lahaan kartaa mudnaanta filashooyin qaar iyo la qabsiyooyin haddii:

● Waxaad tahay Maraykan asal ah;

● Waxaa ku shaqaaleynaayo gudi heerarka kasbasho;

● Waxaad kasbaneysaa adeegyadda ciidanka; ama

● Waxaa tahay xaas, ilmo, ama waalid la hubo muwaadin U.S.

Weydii foomka M-476, Hage Dabiici ku noqosho, macluumaad dheeri ah 

www.uscis.gov/natzguide. Sidoo kale waxaad la tashan kartaa qareen socdaalka 

ah ama kuwo kale oo xirfad u leh arrimahaas. Macluumaadka bogga 21 intaa 

ka badan:
101

1. Sii Wadid Degaanshaha Rasmiga ah 

Sii waditaanka degaanshaha rasmiga ah (“Continuous residence”) Micnaheedin waa 

in aad waqti gaar ah aad ku Nooshahay Waddanka Maraykanka deganaade rasmiya 

ahaan. Dadka intoodda badani waa in ay sii wataan deganaanshaha rasmiga ah ilaa 

shan sanno (ama saddex sanno haddii ay guursadaan waddani Maraykanka ah) ka hor 

intaanay bilaabin habka lagu helo waddanimada. 

Maalinta aad noqoto deegaanle joogto ah (badanaaba taariikhda Kaarka Degenaanta 

Joogtada ah) waa taariikh aya bilaabaneyso shantaada sanno. Haddii aad ka maqnayd 

muddo waddanka Maraykanka, badiyaa lix bilood ama in ka badan, waxaa laga 

yaabaa inaad “jebisay” sii wadashadii deganaanshaha.

Haddii aad ka maqantahay Waddanka Maraykanka hal sanno ama ka badan, waxaa 

laga yaabaa in aad soo noqon kartid haddii aad haysatid oggolaanshaha dib oo soo 

gelida. Waa in aad dalbatid oggolaanshaha dib oo soo gelida inta aadan Waddanka 

Maraykanka ka dhoofin ka hor. Eeg bogga17 macluumaadka kuu sheegaysa sida 

loo dalbado oggolaanshaha dib oo soo gelida. Kiisaska intooda badan, waxba lagama 

soo qaadayo waqtigii aad joogtay Waddanka Maraykanka ka hor intii aadan waddanka 

ka tegin oo loo xisaabin lahaa waqtigii sii wadida deganaanshaha waddaniyaynta. Tan 

micneheedu waxa weeye in aad u baahan doontid bilaabida sii deganaanshaha mar

kale ka dib markaad ku soo noqotay Waddanka Maraykanka, ama laga yaabo in aad 

sugtid afar sanno iyo hal maalin ka hor intaadan dalban waddaniyaynta.

Taa waxaa raacsan, haddii ay qasab tahay inaad ka tagto U.S. ujeedooyin gaar ahoo 

shaqo, waxaad u baahaneysaa inaad buuxiso Foomka N-470, Codsiga lagu Ilaalinaayo 

Degenaanta ee soo jeedinta Daciici ku noqoshada, si loo ilaaliyo xaaadaada sidii 

deegaanle joogto ah si aad horay ugu sii wadato dabiici ku noqoshadda. 

La soco in ka maqnaanshaha Waddanka Maraykanka inta arjiga waddaniyaynta kuu 

xeraysan yahay oo keeni karo dhibaato xagga qaadashada ama u qalmida, gaar ahaan 

haddii aad aqbashay in aad ka shaqaysid waddanka dibadiisa.

IN AAD SII WADATID KU NOOLAANSHAHA DEGANAADE RASMIYA AHAAN

Haddii aad ka ugu 

tagto United States:

Degaanshahaaga 

rasmiga waxa weeye:

Si aad u haystid sharcigaaga waa in aad:

In ka badan 

Lex bilood

Laga yaabee in uu 

Khasaaroobey

Caddaysid in aad halkan siideganaanayd, ka shaqaynsidiyo/ama sii 

wadid xidhiidhkaWaddanka Maraykanka(sida, bixinta cashuuraha)

intaad ka sii maqan tahay.

In ka badan hal sanno Khasaaroobey

Dacwaddaha intoodda badan, waa in aad dib u biloowdid sii wadida 

degaanshahaaga. Dalbo oggolaanshaha dib u soo gelida ka hor 

intaadan dhoofin haddii qorshahaagu yahay in aad ku soo noqotid 

Waddanka Maraykanka si deganaade rasmiya ahaan. 470 ama 

weydii foomka N-470, Arjiga Dhawrista Deganaanshaha rasmiga ah 

(Application to Preserve Residence for Naturalization Purposes) oo 

ujeeddadiisu tahay waddaniyaynta. 
102

Dhawrista Deganaanshahaaga ee ujeedada Waddaniyaynta: Marka Laga Reebo 

Hal Sanno oo Maqaansho ah

Haddii aad u shaqaysid dowladda Maraykanka machad cilmi baadhis ah oo laga yaqaano Waddanka Maraykanka, 

sharikado Maraykan ah, ama haddi aad ka tirsan tahay urur diineedoo adeegyo ka bixiya waddanka dibadiisa waxaa 

laga yaabaa in aad dhawri kartid siiwadashada deganaanshaha haddii aad:

1. Qof ahaan joogtey oo ku noolayd waddanka Maraykanka adigoon dhoofin ugu yaraan halsanna ka dib markaad 

noqotay deganaade rasmi ah.

2. Xereysid foomka N-470, Arjiga dhawrista deganaanshaha rasmiga oo ujeeddadiisu tahaywaddaniyaynta (Application 

to Preserve Residence for Naturalization Purposes), intii aadanwaddanka Maraykanka soo gelin hal sanno ka hor. 

Waxaa jirta lacag yar oo lagu xereeyofoomka N-470. Fiiri qiimaha buuxinta ee oomka N-470 ama foom kastoo 

USCIS, booqo www.uscis.gov/fees. 

Warbixinta intaa ka badan, la xidhiidh khadka foomamka USCIS-at oo lambarkoodu yahay Sidoo kale waxaad ka heli 

kartaa foomamka USCIS-at shebekada internetkaoo ah www.uscis.gov. 

Marka Laga Reebo Shaqaalaha Milatariga

Haddii aad Ciidamada ku jirtid ama dhowaan lagaa saaray Ciidamada xooga dalka Maraykanka, sii haysashada 

deganaanshaha rasmiga ah iyo joogista gudaha waddanka waxaa laga yaabaa in aanay adiga ku khusayn. 

Waxaad warbixin dheeraad ah ka heli kartaa booga M-599 Macluumaadka Waddaniyaynta Shaqaalaha Milatariga 

(Naturalization Information for Military Personnel). Saldhig kastoo milatari ah, waa in uu leeyahay hab loola xidhhidhi 

karo oo ku saabsan arjigaaga waddaniyaynta iyo foormka caddaynta (foormka N-426, Request for Certification of 

Military or Naval Service), ee codsiga soo kala xaqijinta adeega milatariga ama Ciidamda badda. Waa in aad isku dirtid 

foomka N-426 iyo arjigaaga. Si aad u heshid foomka aad u baahan tahay, wac lambarka lacag la’aanta USCIS-ta ee 

khadka caawimaada Milatariga Waxaad macluumaad dheeraad ah ka heli kartaa internetka www.uscis.gov/military 

ama wac lambarka Adeega Macmiilka oo ah 1-800-375-5283.

Foomka oggolaanshaha dib oo soo gelida (foomka I-131, Application for a Travel 

Document) iyo Arija Dhawrista Deganaanshaha rasmiga ah oo ujeeddadiisu tahay 

Waddaniyaynta (foomka N-470, Application to Preserve Residence for Naturalization 

Purposes) isku mid maaha. Waxaa laga yaabaa in aad tustid oggolaanshaha dib oo 

soo gelida intaad tusi lahayd Kaadhka Deganaanshahaaga Rasmiga ah (haddii aad 

maqnayd muddo ka yar 12 bilood) ama tus fiise (haddii aad maqnayd muddo ka 

badan 12 bilood) ka dib markaad maqnaansha kumeelgaadhka ah ka soo noqotid 

oo soo gashid Waddanka Maraykanka. Si kastaba ha ahaatee, haddii aad dooneyso 

inaad codsato dabci ku noqoshadda oo aadna ka maqneyd in ka badn 12 bilood, sido kale waxaad u baahaneysaa 

feyla foomka N-470 si aad u ilaaliso asbaabaha degenaashahaaga. 

TALO
103

2. Qof Ahaan aad Joogtid

Qof ahaan aad joogtid micneheedu waa inaad xaqiiq ahaantii joogtid Waddanka 

Maraykanka gudihiisa. Haddii aad tahay deganaade rasmi ah oo da’diisu tahay 

ugu yaraan 30 jir, waa in aad joogtid Waddanka Maraykanka gudihiisa ugu 

yaraan 18 bilood shantii sanno ee ina soo dhaaftay (ama 18 bilood ee ina 

soo dhaaftay, haddii uu xaas Maraykan ah lahaa) ka hor intaadan dalban arjiga 

waddaniyaynta.

Farqiga udhaxeeya Joogi Qof Ahaaneed iyo Si-wadid Degaanshaha Rasmiga ah

Qof ahaan aad joogtid waa intii maalmood oo aad Waddanka Maraykanka gudihiisa ku noolayd oo dhan marka laga 

reebo waqtiiga aad Maraykanka ka maqnayd. Maalin kasta oo aad Waddanka Maraykanka bannaankiisa ku maqnayd 

waxay kaa jaramaysaa joogitaangaagii qof ahaaneed oo dhan. Maalin kastood aad ku qaadato dibadda U.S. waxay 

kaa qaadeysaa guud ahaan muuqaal joogistaada. Haddii aad Waddanka Maraykanka muddo dheer ka maqnaatid 

ama haddii safaro gaaban u baxday waxaa laga yaabaa in aadan ka soo bixin joogitaangaagii qof ahaan qof ahaan 

aad joogtid ee lagaaga baahnaa. Si aad u tirsatid waqtigii joogitaangaaga gudaha qof ahaan aad joogtid waa in aad 

isu dartid kuli waqtigii aad waddanka gudihiisa joogtey oo dhan. Ka dib ka jar dhammaan safaradii aad Waddanka 

Maraykanka dibadda uga dhooftay. Kan waxaa ku jira safarada gaaban oo aad ku tagtay waddanka Canada iyo Mexico. 

Tusaale, haddii aad Mexico u dhooftay Sabti iyo Axad, waa in aad ku dartid safada aad xisaabinaysey, inta maalmood, 

waddanka dibadda kaga maqnayd.

Sii wadid Degaanshaha Rasmiga ah waa intii casho ee deganaade rasmiya ahaan Waddanka Maraykanka gudihiisa aad 

ku noolayd oo dhan ka hor intaadan dalban waddaninimada. Haddii aad waqti badan Waddanka Maraykanka dibadda 

kaga maqnayd muddo hal safar oo keli ah, waxaa laga yaabaa in aad jebesay si wadid Degaanshaha Rasmiga ah.

3. Waqtiga aad ku Sugneyd Dowladda ama Degmadda USCIS

Dadka intoodda badan waa in ay ku noolaadaan gobol ama degmada USCIS ee 

ay ka dalban karaan waddaniyaynta ugu yaraan saddex bilood. Ardaydu waxay 

dalban karaan waddaniyaynta meeshay iskuul ka dhigtaan ama reerkoodu degan 

yahay (haddii ay ku tiirsan yihiin waalidkoodu).

4. Dadnimo Wanaagsan Tahay

Si aad ugu qalantid waddanimada, waa in aad tahay qof asluub ama anshax 

fiican leh. Qofku ma yeelan karo “Dadnimo wanaagsantahay” haddii uu 

denbiyada qaarkood galo intii lagu dhex jirey shantii sanno ee la soo dhaafay 

ka hor intaanu dalban waddanimada ama haddii uu been ka sheegay su’aalaha 

waddaniyaynta la weydiinayey.
104

Dabeecadaha Laga Yaabo inay Muujiyaan Asluub La’aan

● Wadista adigoo saqraansan ama saraansanaan waqti kasta

● Khamaarka sharci darrada ah

● Dhileysiga

● Been ka sheegida si aad u heshid manfacyada emigerayshanka

● Inaad bixinweydid lacagta maxkamadu kugu amartay ee masruufka caruurta

● Qof meelkaga dhicid sababtoo ah jinsiyadiisa, diintiisa, asalka qolodiisa, ra’yi siyaasadeed ama beel gaar ah

Haddii aad gashay denbiyo gaar ah qaarkood, weligaa ma noqonaysid waddani 

Maraykan ah, waxana suurtuubi kara in waddanka lagaa masaafuriyo. Denbiyadan 

waxaa loogu yeedhaa laga xayuubiyey (“bars”) waddanimadii. Denbiyada la 

yiraahdo xaddgud daran “aggravated felonies” (haddii aad gashay denbiyadan 

ama ka dib bishii Noofambar 29. 1990), sida dil, kufsad, faraxumaynta caruurta, 

farasaar xaddgudub ah, khaayinnimo, sharci-darro ku qaadista doroogada, hub, 

iyo dadka sharci darro lagu qaado waxay ka mid tahay waxyaabaha waddanimada 

laysugu diido. Kiisaska intoodda badan, muhaajiriinta laga reebay ama laga eryey 

Ciidamada Maraykanka sababtuna tahay in ay yihiin muhaajiriinta ama ka baxsaday 

ciidanka Waddanka Maraykanka sidoo kale waa laga mamnuucay in ay qaataan 

dhalashada Waddanka Maraykanka

Sidoo kale waxaa laga yaabaa in laguu diido dhalashada haddaad ku dhaqantid 

waxyaabo muujinaya asluub ama akhlaaq la’aan.

Denbiyada kale waa kumeelgaadh ka mamnuucida qaadashada dhalashada. 

Mamnuucida kumeelgaadhka ah waxay kaa hor joogsanysaa qaadashada dhalashada 

ilaa shan sanno ka dib makaad gashay denbiga. Waxaa kuwaas ka mid ah:

● Denbi kasta oo ah in qof si ulakac ah wax lagu yeelo;

● Denbi kasta oo ah in wax lagu gaadhsiiyo hanti ama khaayinnimo xagga 

dowladda oo maxkamad kuguxukuntay;

● Labo ama denbiyo ka badan oo isugu jira shan sanno ama ka badan oo 

maxkamad kugu xukuntay;

● Meel kaga dhac sharciga haysashada mukhaadaraadka (sida isticmaalida ama 

iibinta maandooriyeyaashasharci darro ah); 

● Xabsi ku jirid ilaa 180 maalmood ama ka badan shantii sanno ee la soo dhaafay.

Waa inaad soo sheegtid denbiyadii aad gashay markii aad dalbatay waddanimada. 

Waxaa denbiyadaa ka mid ah kuwii laga tirtiray xogtaada ama aad gashay ka hor 

inta aadan 18 jir gaadhin. Haddii aadan u sheegin USCIS-at denbiyadan, waxaa laga 

yaabaa in laguu diido qaadashada dhalashada oo dacwad lagugu soo oogo.
105

5. Ingiriisida iyo Aqoonta Waddanka

Guud ahaan, waa in aad muujin kartid wax akhriska, 

qorida iyo ku hadalka Af-ingiriisida asaasiga ah. Sidoo 

kale waa in aad aqoon guud u leedahay taariikhda iyo 

dowladda Waddanka Maraykanka oo (loo yaqaan “Aqoonta 

Waddanka”). Waxaa lagaa doonayaa inaad ku gudubto 

Ingiriiska iyo tijaabooyinka bulshada si aad u xaqiijiso 

cilmigaaga.

Iskuulo iyo ururo badan ayaa caawiya dadka u diyaar 

garoobaya imtixaanka dhalashada waddaninimada. 

Waxaad ka heli kartaa su’aalaha tijaabadda 

www.uscis.gov/citizenship and www.uscis.gov/

teststudymaterials. USCIS waxay bixineysaa qalab waxbarasho lacag la’aan 

ah oo kala duwan, sida Buug-yareyaal, kaararka Flashka, leyliyo tijaabo, iyo 

fiidiyooyaal. Waxaad ka heli kartaa macluumaad ku saabsan muwaadinnimadda 

iyo fasalladda Ingiriiska www.uscis.gov/citizenship. 

6. Ku Xirnaanta Dastuurka

Waa in aad doonaysid taageerada iyo difaaca Waddanka Maraykanka iyo 

Dastuurkiisa. Waxaad muuijsay“ku xirnaan” iyo daacadnimo aad u haysid 

Waddanka Maraykanka iyo dastuurkiisa markaad ku Dhaaratay Daacadnimada. 

Waxaad noqonaysaa waddani Maraykan ah markaad ku Dhaaratid Daacad u Ahaanta.

Xaaladaha qaar, waa la bedeli karaa Axdiga Daacadnimada. Haddii aad tusti in aad 

leedahay jir ahaan ama kugu soo kordheyso curyaannimo taasoo kaa dhigeysa 

inaadan fahmin micnaha Axdi, waa laguu saamaxaa.

Haddii arjiga dhalashdu kuu xeraysan yahay oo aad guurtid, waa in aad 

ogeysiisaa Adeega shahaadada dhalashada iyo Imigareyshan/socdaalka (USCIS) 

ciwaankaaga cusub. Xareey Foomka AR-11 Bedelka Cinwaanka, 10 maalmood 

gudaheeda laga bilaabo goorta aad guurtey. Macluumaad dheeri ama bedelidda 

cinwaankaaga leynka furan booqo, www.uscis.gov/addresschange ama wac 

Adeegga Macaamiisha 1-800-375-5283. Waa inaad u sheegto USCIS mar 

walba aad cinwaankaaga beddesho.

La Dhaqanka, Filashooyinka, iyo Martigelinta

Luqadda Ingiriiska iyo Bulsho la Dhaqanka

Dadka qaarkood oo dalbada dhalashada waddanimada waxay qaataan imtixaan 

waxyaabaha looga baahan yahay ka duwan yihiin sababtuna tahay xagga 

da’dooda iyo intay tahay muddadii ay Waddanka Maraykanka ku noolaayeen.
106

LAGA REEBAY AF-INGIRRISIDA IYO CILMIGA BULSHADA EE LOOGA BAAHAN YAHAY

Haddaad tahay:

Oo aad Waddanka 

Maraykanka ku 

noolayd ilaa 

United States Senate:

Ma aad qaadan: Waa in aad ku qaadataa:

50 jir ama ka weyntahay 20 sanno Imtixaanka Af-ingiriisida Imtixaanka cilmiga bulshada oo ah 

luqadaada

55 jir ama ka weyntahay 15 sanno Imtixaanka Af-ingiriisida Imtixaanka cilmiga bulshada oo ah 

luqadaada

65 jir ama ka weyntahay 20 sanno Imtixaanka Af-ingiriisida Imtixaanka cilmiga bulshada oo La 

Sahlay ee luqadaada

Haddii aadan rabin in aad qaadatid Imtixaanka Af-ingiriisida, waa in aad 

keensatid tujumaan kuu sheega imtixaanka cilmiga bulshada.

Caafimaadka aad Leedahay

Haddii aad leedahay jir ahaa ama curyaannimo soo kordheysa ama maanka aan 

wanaagsaneyn(s), waxaad codsan kartaa cafin Ingiriisiga iyo/ama waxyaabaha 

lagaaga baahan yahay. Warbixinta intaa ka badan la xidhiidh laynka foomamka 

ee USCIS-ta 1-800-870-3676 ama weydii foomaka N-648 ama kala soo bax 

koobi internetka USCIS-da www.uscis.gov/n-648. 

Martigelinta Curyaamiinta

USCIS waxay sameyneysaa awood kastoo macquul ah si ay ugu caawiso 

codsadaha curyaamiinta kaamilista hawlgalka dabci ku noqoshada muwaadin. 

Tusaale ahaan, haddii aad isticmaaleyso kursiga la riixo, USCIS waxay 

xaqiijineysaa in lagaa qaado daabacaada faraha, wareysi, iyo laguu habeeyo meel 

aad ku sugnaan karto gaarigaaga la riixaayo. Haddii aad dhagool tahay amaba 

maqalka xun yahay ee aad u baahato turjumid luqadda calaamadaha, USCIS 

waxay kuu diyaarineysaa inaad hesho mid waqtiga wareysigaaga. Haddii aad u 

baahato marti gelin asbaab curyaannimo awgeed, fadlan wac Adeega Macmiisha 

ee 1-800-375-5283 or 1-800-767-1833 (maqalka xumaado) si aad u codsato 

marti gelin.

Damaashaadka Waddanimada

Hey’adda Adeegyadda Muwaadinka iyo Socdaalka (USCIS) ay arjigaaga 

waddanimada oggolaato waa in aad ka qayb gashid xaflada u dabaaldega 

warqada dalashada iyo dhaarinta. USCIS-tu waxay kuu soo diraysaa foomka N-445 

(Notice of Naturalization Oath Ceremony), iyo ogeysiiska xaflada waddanimada 

iyo dhaarinta si ay kuugu sheegaan waqtiga iyo taariikhda la qabanayo. aa inaad 

foomka dhammaystirtaa oo hore u soo qaadataa markaa imanysid xaflada.
107

Haddii aadan tegi karin xafladaada, dib baad u dhigan kartaa xafladaada. Ballan 

dib u dhigashada, waa in aad ku soo celisid foomka N-445 xafiiska USCIS-ta oo 

ay la scoto warqad sharraxaysa sababta aad u iman kari weydey xaflada.

Waxaad u soo celin doontaa kaadhkaaga degaanshaha rasmiga ah USCISta markaad lagu dhaarinayo. Mardanbe u baahnid kaadhka Giriin Kaadhka 

sababtoo ah waxaad meesha xaflada ka qaadan doontaa shahaadadda dhalashada.

Weli waddani ma noqonaysid Ilaa lagu Ahaariyo. Sarkaalka ayaa si tartiib ah 

u akhriyi doona qayb kasta oo ka mid ah dhaarta idina weydiin in Aad ka 

daba dhahdiin. Marka lagu dhaariyo kadib, waxaa helaysaa ama lagu siin 

Shahaadaddaadii dhalashada waddanimada. Shahaadaddani waxay caddaynaysaa 

in aad tahay qof haysta dhalashada Maraykanka. 

Xaflada Dhaarintu waa mid Aadweyne u dhexaysa. Beelo badan ayaa u dabaaldega 

Maalinta Xornimada ee 4 bisha Juuliyo, sannad kasta. Eeg in beeshaadu u 

dabaaldegto 4 bisha Juuliyo iyo xaflada dhalashada si aad ugu gayb geli kartid. 

Dad badan ayaa keena qoysaskooda oo damaashaada xaflada ka dib.

Waa Kugu Kaligaa

Waxaan ku rajo weynahay in aad hagahani kaheshid 

caawiyo faa‘iido leh. Waxaa loo qoray inuu ku caawiyo 

markaad noloshaada ka bilodidWaddanka Maraykanka, 

iyo si aad u fahantidwaxyaabaha aad xaq u leedahay iyo 

mas’uuliyadaku saran. Hagahanwuxuu kuu sharraxayaa 

siyaabaha aad beeshaadau la shaqayn kartid. Sidoo 

kale wuxuu kuusharraxayaa waxyaabaha aad u baahan 

tahay inaadbaratid haddii aad rabtid in aad noqoto 

waddanimaraykan ah. Booqo shebekada internetka 

Hey’adda Adeegyadda Muwaadinka iyo Socdaalka 

(USCIS) oo www.uscis.gov ciwaankeedu yahay. Waxaad 

ka heleysaa qalab kalooku caawinaaya 

www.welcometousa.gov.

Hadda maadaana aad inta ku sugan tahay, waxaad 

lhaysataa fursad aan ku ogaato wax waliba ee ay noloshu 

ahaan karto wadankaan gudiiisa. Waxaan kugu soo 

dhoweynaynaa deganaade rasmiya ahaan, waxaanuna ku 

rejeynaynaa guul iyo nolol wanaagsan in aad kala kulantid waddankan.


www.uscis.gov