# Publicatieblad L 14/2019

| | ISSN 1977-0758 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 14 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 62e jaargang16 januari 2019 |

ISSN 1977-0758

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 14

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

62e jaargang16 januari 2019

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | BESLUITEN |
| | * | Besluit (EU) 2019/56 van de Commissie van 28 mei 2018 betreffende steunmaatregel SA.34045 (2013/C) (ex 2012/NN) van Duitsland voor bandlastverbruikers volgens artikel 19 StromNEV
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2018) 3166)

   (
  1
  ) | 1 |
| | | HANDELINGEN VAN BIJ INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN INGESTELDE ORGANEN |
| | * | Reglement nr. 48 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van voertuigen wat de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft [2019/57] | 42 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

BESLUITEN

*

Besluit (EU) 2019/56 van de Commissie van 28 mei 2018 betreffende steunmaatregel SA.34045 (2013/C) (ex 2012/NN) van Duitsland voor bandlastverbruikers volgens artikel 19 StromNEV
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2018) 3166)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2018) 3166)

1

1

HANDELINGEN VAN BIJ INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN INGESTELDE ORGANEN

*

Reglement nr. 48 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van voertuigen wat de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft [2019/57]

42

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

BESLUITEN

| 16.1.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 14/1 |
| --- | --- | --- | --- |

16.1.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 14/1

---

BESLUIT (EU) 2019/56 VAN DE COMMISSIE

van 28 mei 2018

betreffende steunmaatregel SA.34045 (2013/C) (ex 2012/NN) van Duitsland voor bandlastverbruikers volgens artikel 19 StromNEV

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2018) 3166)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen (1) te maken, en rekening houdend met deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

1.   PROCEDURE

PROCEDURE

| (1) | Door een klacht van de Bund der Energieverbraucher e.V. d.d. 28 november 2011, een klacht van de GWS Stadtwerke Hameln GmbH d.d. 8 december 2011 en verscheidene sinds december 2011 door burgers ingediende klachten heeft de Commissie er kennis van genomen dat Duitsland bepaalde energie-intensieve bedrijven per 2011 volledige vrijstelling van nettarieven verleende. Bij brief van 29 juni 2012 deed Duitsland de Commissie aanvullende informatie over deze steunmaatregel toekomen. |
| --- | --- |

(1)

Door een klacht van de Bund der Energieverbraucher e.V. d.d. 28 november 2011, een klacht van de GWS Stadtwerke Hameln GmbH d.d. 8 december 2011 en verscheidene sinds december 2011 door burgers ingediende klachten heeft de Commissie er kennis van genomen dat Duitsland bepaalde energie-intensieve bedrijven per 2011 volledige vrijstelling van nettarieven verleende. Bij brief van 29 juni 2012 deed Duitsland de Commissie aanvullende informatie over deze steunmaatregel toekomen.

| (2) | Bij brief van 6 maart 2013 (hierna „het inleidingsbesluit” genoemd) heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure volgens artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) ten aanzien van bovengenoemde steunmaatregel. Duitsland heeft op maandag 8 april 2013 zijn opmerkingen ten aanzien van het besluit tot inleiding van de procedure ingediend. |
| --- | --- |

(2)

Bij brief van 6 maart 2013 (hierna „het inleidingsbesluit” genoemd) heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de procedure volgens artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) ten aanzien van bovengenoemde steunmaatregel. Duitsland heeft op maandag 8 april 2013 zijn opmerkingen ten aanzien van het besluit tot inleiding van de procedure ingediend.

| (3) | Het inleidingsbesluit werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (2). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd om opmerkingen over de steunmaatregel te maken. |
| --- | --- |

(3)

Het inleidingsbesluit werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (2). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd om opmerkingen over de steunmaatregel te maken.

Publicatieblad van de Europese Unie

2

| (4) | De Commissie gaf de daarop ontvangen opmerkingen van belanghebbenden door aan Duitsland, dat de gelegenheid kreeg hierop te reageren. De reactie van Duitsland bereikte de Commissie bij brief van 5 november 2013. |
| --- | --- |

(4)

De Commissie gaf de daarop ontvangen opmerkingen van belanghebbenden door aan Duitsland, dat de gelegenheid kreeg hierop te reageren. De reactie van Duitsland bereikte de Commissie bij brief van 5 november 2013.

| (5) | Tijdens een overleg op 17 oktober 2013 en bij brief van 7 april 2015, 20 juli 2016, 6 juli 2017, 18 september 2017, 3 oktober 2017 en 23 oktober 2017 verzocht de Commissie Duitsland nadere informatie te overleggen. |
| --- | --- |

(5)

Tijdens een overleg op 17 oktober 2013 en bij brief van 7 april 2015, 20 juli 2016, 6 juli 2017, 18 september 2017, 3 oktober 2017 en 23 oktober 2017 verzocht de Commissie Duitsland nadere informatie te overleggen.

| (6) | De Commissie ontving de antwoorden van Duitsland op deze informatieverzoeken op 6 december 2013, 28 mei 2015, 15 september 2015, 14 oktober 2016, 3 augustus 2017, 20 september 2017, 24 oktober 2017 en 26 oktober 2017. De meest recente informatie werd op 11 december 2017 verstrekt. |
| --- | --- |

(6)

De Commissie ontving de antwoorden van Duitsland op deze informatieverzoeken op 6 december 2013, 28 mei 2015, 15 september 2015, 14 oktober 2016, 3 augustus 2017, 20 september 2017, 24 oktober 2017 en 26 oktober 2017. De meest recente informatie werd op 11 december 2017 verstrekt.

2.   GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUN

2.1.   NETTARIEVEN IN DUITSLAND

NETTARIEVEN IN DUITSLAND

| (7) | De nettarieven zijn in Duitsland door het Energiewirtschaftsgesetz (hierna „EnWG” genoemd) wettelijk geregeld. Maatgevend voor onderhavig besluit is uitsluitend het EnWG in de bij artikel 1 van het Gesetz zur Neuregelung energiewirtschaftsrechtlicher Vorschriften van 26 juli 2011 (3) (hierna „wet van 26 juli 2011” genoemd) gewijzigde vorm (hierna „EnWG 2011” genoemd), waarin de wijzigingen die artikel 1 van de wet van 26 juli 2016 (4) erin aanbracht, nog niet voorkomen. |
| --- | --- |

(7)

De nettarieven zijn in Duitsland door het Energiewirtschaftsgesetz (hierna „EnWG” genoemd) wettelijk geregeld. Maatgevend voor onderhavig besluit is uitsluitend het EnWG in de bij artikel 1 van het Gesetz zur Neuregelung energiewirtschaftsrechtlicher Vorschriften van 26 juli 2011 (3) (hierna „wet van 26 juli 2011” genoemd) gewijzigde vorm (hierna „EnWG 2011” genoemd), waarin de wijzigingen die artikel 1 van de wet van 26 juli 2016 (4) erin aanbracht, nog niet voorkomen.

3

4

| (8) | Paragraaf 21 van de EnWG 2011 verlangt van de nettarieven die de netbeheerders (5) bij de eindverbruikers in rekening brengen dat ze redelijk, niet-discriminerend en transparant zijn en dat de kosten waar ze op gebaseerd zijn uit een efficiënt netbeheer voortkomen. Paragraaf 24 van de EnWG 2011 machtigt de Duitse federale regering ertoe in een algemene maatregel van bestuur precieze voorschriften voor de berekeningswijze van de nettarieven te geven. Paragraaf 24, eerste volzin, punt 1, EnWG 2011 machtigt de federale regering ertoe de algemene berekeningswijze voor de nettarieven te bepalen. Eerste volzin, punt 3, verleent haar de bevoegdheid om te bepalen in welke gevallen van bijzonder netgebruik individuele nettarieven toelaatbaar zijn. |
| --- | --- |

(8)

Paragraaf 21 van de EnWG 2011 verlangt van de nettarieven die de netbeheerders (5) bij de eindverbruikers in rekening brengen dat ze redelijk, niet-discriminerend en transparant zijn en dat de kosten waar ze op gebaseerd zijn uit een efficiënt netbeheer voortkomen. Paragraaf 24 van de EnWG 2011 machtigt de Duitse federale regering ertoe in een algemene maatregel van bestuur precieze voorschriften voor de berekeningswijze van de nettarieven te geven. Paragraaf 24, eerste volzin, punt 1, EnWG 2011 machtigt de federale regering ertoe de algemene berekeningswijze voor de nettarieven te bepalen. Eerste volzin, punt 3, verleent haar de bevoegdheid om te bepalen in welke gevallen van bijzonder netgebruik individuele nettarieven toelaatbaar zijn.

5

| (9) | De op grond van paragraaf 24 EnWG 2011 uitgevaardigde Stromnetzentgelt-verordnung (6) (hierna „StromNEV” genoemd) omvat uitvoerige bepalingen over de vaststelling van nettarieven. Paragraaf 3, lid 2, StromNEV bepaalt dat betaling van de door de netbeheerder in rekening gebrachte netwerkkosten bevrijdt voor alle gebruik van het netvlak waarop de gebruiker is aangesloten, alsmede van alle upstream-netvlakken In paragraaf 16, lid 1, StromNEV is het grondbeginsel opgenomen dat de nettarieven een afspiegeling dienen te zijn van de daadwerkelijke kosten waar netgebruikers de beheerder voor stellen. |
| --- | --- |

(9)

De op grond van paragraaf 24 EnWG 2011 uitgevaardigde Stromnetzentgelt-verordnung (6) (hierna „StromNEV” genoemd) omvat uitvoerige bepalingen over de vaststelling van nettarieven. Paragraaf 3, lid 2, StromNEV bepaalt dat betaling van de door de netbeheerder in rekening gebrachte netwerkkosten bevrijdt voor alle gebruik van het netvlak waarop de gebruiker is aangesloten, alsmede van alle upstream-netvlakken In paragraaf 16, lid 1, StromNEV is het grondbeginsel opgenomen dat de nettarieven een afspiegeling dienen te zijn van de daadwerkelijke kosten waar netgebruikers de beheerder voor stellen.

6

| (10) | Overeenkomstig de bij paragraaf 24, eerste volzin, punt 1, EnWG 2011 verleende machtiging is daarom in de StromNEV de algemene berekeningsmethode vastgelegd die netbeheerders bij het vaststellen van de nettarieven dienen te hanteren. Deze berekeningsmethode staat in de paragrafen 4 tot en met 14 StromNEV 2011 omschreven. |
| --- | --- |

(10)

Overeenkomstig de bij paragraaf 24, eerste volzin, punt 1, EnWG 2011 verleende machtiging is daarom in de StromNEV de algemene berekeningsmethode vastgelegd die netbeheerders bij het vaststellen van de nettarieven dienen te hanteren. Deze berekeningsmethode staat in de paragrafen 4 tot en met 14 StromNEV 2011 omschreven.

| (11) | Bij deze methode worden allereerst de diverse jaarlijkse kostenelementen van alle netwerken bepaald. Het gaat daarbij om de kosten van de aanleg van een elektriciteitsnet (transmissie- en distributieleidingen, transformatorstations enz.), van onderhoud en exploitatie, alsmede de kosten van systeemdiensten (primaire en secundaire reserve, draaiende reserve (7), redispatching-maatregelen (8) en energie ter compensatie van netverliezen (9)). De jaarlijkse kosten worden aan de hand van de winst- en verliesrekeningen van de afzonderlijke netbeheerders bepaald (paragraaf 4 StromNEV 2011). Ze omvatten niet alleen de materiaal- en personeelskosten, maar ook de financieringskosten (paragraaf 5 StromNEV 2011), afschrijvingen (paragraaf 6 StromNEV 2011), rente over het door de netbeheerders ingezette eigen vermogen (paragraaf 7 StromNEV 2011) alsmede belastingen (paragraaf 8 StromNEV 2011). Inkomsten zoals aansluitingskosten en subsidies dienen op de netwerkkosten in mindering gebracht te worden (paragraaf 9 StromNEV 2011). Om de meetkosten te dekken, die niet in de netwerkkosten verdisconteerd zijn, wordt een afzonderlijke vergoeding opgelegd. Ook de kosten die gemaakt worden voor de afname van balanceringsenergie (10) zijn niet in de netwerkkosten verwerkt; ze worden de individuele afnemers die de onbalans veroorzaakten aangerekend. |
| --- | --- |

(11)

Bij deze methode worden allereerst de diverse jaarlijkse kostenelementen van alle netwerken bepaald. Het gaat daarbij om de kosten van de aanleg van een elektriciteitsnet (transmissie- en distributieleidingen, transformatorstations enz.), van onderhoud en exploitatie, alsmede de kosten van systeemdiensten (primaire en secundaire reserve, draaiende reserve (7), redispatching-maatregelen (8) en energie ter compensatie van netverliezen (9)). De jaarlijkse kosten worden aan de hand van de winst- en verliesrekeningen van de afzonderlijke netbeheerders bepaald (paragraaf 4 StromNEV 2011). Ze omvatten niet alleen de materiaal- en personeelskosten, maar ook de financieringskosten (paragraaf 5 StromNEV 2011), afschrijvingen (paragraaf 6 StromNEV 2011), rente over het door de netbeheerders ingezette eigen vermogen (paragraaf 7 StromNEV 2011) alsmede belastingen (paragraaf 8 StromNEV 2011). Inkomsten zoals aansluitingskosten en subsidies dienen op de netwerkkosten in mindering gebracht te worden (paragraaf 9 StromNEV 2011). Om de meetkosten te dekken, die niet in de netwerkkosten verdisconteerd zijn, wordt een afzonderlijke vergoeding opgelegd. Ook de kosten die gemaakt worden voor de afname van balanceringsenergie (10) zijn niet in de netwerkkosten verwerkt; ze worden de individuele afnemers die de onbalans veroorzaakten aangerekend.

7

8

9

10

| (12) | De totale jaarlijkse netwerkkosten worden vervolgens uitgesplitst naar de afzonderlijke netvlakken (hoogspanningsnet, transformatorvlak, middenspanningsnet, laagspanningsnet). Aanhangsel 2 van de StromNEV 2011 bevat een lijst van deze netvlakken. |
| --- | --- |

(12)

De totale jaarlijkse netwerkkosten worden vervolgens uitgesplitst naar de afzonderlijke netvlakken (hoogspanningsnet, transformatorvlak, middenspanningsnet, laagspanningsnet). Aanhangsel 2 van de StromNEV 2011 bevat een lijst van deze netvlakken.

| (13) | De volgende stap bij het bepalen van de nettarieven bestaat uit het omrekenen van de jaarlijkse totale netwerkkosten naar de nettarieven. Deze worden voor elk spanningsniveau (beginnend bij hoogspanning tot en met laagspanning) berekend. Eerst worden de zogeheten specifieke jaarlijkse kosten van het hoogste spanningsniveau herleid uit het quotiënt van de jaarlijkse totale kosten en de maximale belasting op dit niveau gedurende dezelfde periode, aangezien de annuele maximale belasting als een wezenlijke kostenfactor beschouwd wordt. De specifieke jaarlijkse kosten worden in EUR/kW uitgedrukt. Met behulp van de in overweging 14 beschreven gelijktijdigheidsfunctie worden de specifieke jaarlijkse kosten van de diverse netvlakken in een prijs per aansluiting (in EUR/kW) en een prijs per eenheid verbruikte stroom (in EUR/kW) omgerekend. Voor elk van de lagere niveaus gaat men volgens hetzelfde principe te werk. De totale jaarlijkse kosten van het eerstvolgende spanningsniveau bestaan echter uit de intrinsieke kosten van dit niveau plus de doorberekende kosten van het upstream-spanningsniveau. De doorberekende kosten zijn de totale kosten van het upstream-spanningsniveau minus de door de netgebruikers (de rechtstreeks op dit spanningsniveau aangesloten eindverbruikers en elektriciteitsleveranciers) betaalde netwerkkosten. Navolgende afbeelding 1 verduidelijkt deze kostendoorberekening. In een net waarin de elektriciteit van het hoogste naar het laagste spanningsniveau stroomt, dienen de netgebruikers dus zowel voor de kosten van het netvlak waarop zij aangesloten zijn als voor een deel van de kosten van de upstream-netvlakken op te komen, aangezien ook deze netvlakken gebruikt worden om hen van stroom te voorzien.

  Afbeelding 1


  Doorberekening van de netwerkkosten bij het bepalen van de nettarieven (1)



  Revenues of the level
  HS
  HS/MS
  MS
  MS/NS
  NS
  Costs of the level
  Rolled-over costs






  (1) | In de grafiek staat HS voor hoogspanning, MS voor middenspanning, NS voor laagspanning, HS/MS voor het transformatorvlak waarop de hoogspanning in middenspanning omgezet wordt en MS/NS voor het transformatorvlak waarop de middenspanning in laagspanning omgezet wordt. Bron: Commissie, met gebruik van de door Duitsland gegeven feitenbeschrijving, die werd aangevuld met de in afbeelding 1 van het verslag van de Bundesnetzagentur over de prijssystematiek in de stroomsector van december 2015 opgenomen informatie: https://www.bundesnetzagentur.de/SharedDocs/Downloads/DE/Sachgebiete/Energie/Unternehmen_Institutionen/Netzentgelte/Netzentgeltsystematik/Bericht_Netzentgeltsystematik_12-2015.pdf?__blob=publicationFile&v=1 |
| --- | --- | --- |

(13)

De volgende stap bij het bepalen van de nettarieven bestaat uit het omrekenen van de jaarlijkse totale netwerkkosten naar de nettarieven. Deze worden voor elk spanningsniveau (beginnend bij hoogspanning tot en met laagspanning) berekend. Eerst worden de zogeheten specifieke jaarlijkse kosten van het hoogste spanningsniveau herleid uit het quotiënt van de jaarlijkse totale kosten en de maximale belasting op dit niveau gedurende dezelfde periode, aangezien de annuele maximale belasting als een wezenlijke kostenfactor beschouwd wordt. De specifieke jaarlijkse kosten worden in EUR/kW uitgedrukt. Met behulp van de in overweging 14 beschreven gelijktijdigheidsfunctie worden de specifieke jaarlijkse kosten van de diverse netvlakken in een prijs per aansluiting (in EUR/kW) en een prijs per eenheid verbruikte stroom (in EUR/kW) omgerekend. Voor elk van de lagere niveaus gaat men volgens hetzelfde principe te werk. De totale jaarlijkse kosten van het eerstvolgende spanningsniveau bestaan echter uit de intrinsieke kosten van dit niveau plus de doorberekende kosten van het upstream-spanningsniveau. De doorberekende kosten zijn de totale kosten van het upstream-spanningsniveau minus de door de netgebruikers (de rechtstreeks op dit spanningsniveau aangesloten eindverbruikers en elektriciteitsleveranciers) betaalde netwerkkosten. Navolgende afbeelding 1 verduidelijkt deze kostendoorberekening. In een net waarin de elektriciteit van het hoogste naar het laagste spanningsniveau stroomt, dienen de netgebruikers dus zowel voor de kosten van het netvlak waarop zij aangesloten zijn als voor een deel van de kosten van de upstream-netvlakken op te komen, aangezien ook deze netvlakken gebruikt worden om hen van stroom te voorzien.

Afbeelding 1

Afbeelding 1

Doorberekening van de netwerkkosten bij het bepalen van de nettarieven (1)

Doorberekening van de netwerkkosten bij het bepalen van de nettarieven

1

Revenues of the level

HS

HS/MS

MS

MS/NS

NS

Costs of the level

Rolled-over costs

(1)

1

Bron:

| (14) | Om bij het uitsplitsen van de kosten naar afzonderlijke netgebruikers — zoals paragraaf 16, lid 1, StromNEV vereist — tot een afspiegeling van de daadwerkelijk door hen veroorzaakte kosten te komen, wordt de gelijktijdigheidsfunctie voor het toepasselijke spanningsniveau gehanteerd. De in overweging 13 genoemde gelijktijdigheidsfunctie wordt beschreven in paragraaf 16, lid 2, StromNEV en aanhangsel 4 StromNEV 2011. Deze functie kent aan elk verbruik een gelijktijdigheidsgraad tussen 0 en 1 toe. De op historische gegevens gebaseerde gelijktijdigheidsgraad drukt de mate van waarschijnlijkheid uit waarin het verbruik in kwestie bijdraagt aan de annuele maximale belasting van het netvlak in kwestie. De annuele maximale belasting van het net in gelijktijdigheid is een belangrijk element van de netwerkkosten als indicator voor de omvang van een netwerk waarin elektriciteit van het hoogste naar het laagste spanningsniveau stroomt. De gelijktijdigheidsfunctie is bedoeld om te waarborgen dat netgebruikers die met een hogere waarschijnlijkheid bij de annuele maximale belasting betrokken zijn ook een hogere vergoeding per kW betalen. Als gebruikers van een bepaald netvlak worden zowel de rechtstreeks op het hoogspanningsniveau aangesloten verbruikers als die van de downstream-vlakken beschouwd. In een coördinatenstelsel worden de gelijktijdigheidsgraden van alle gebruikers van een bepaald netvlak (y-as) uitgezet tegenover het aantal verbruiksuren (x-as). Het verband tussen beide grootheden is de gelijktijdigheidsfunctie. Deze continue functie bestaat uit twee lijnsegmenten die elkaar in een punt (knikpunt (11)) bij een jaarverbruiksduur van 2 500 uur snijden (12). Uit de gelijktijdigheidsfunctie kunnen een prijs per aansluiting (aansluittarief) (13) (in EUR/kW) en een prijs per eenheid verbruikte stroom (transporttarief) (14) (in EUR/kW) afgeleid worden. |
| --- | --- |

(14)

Om bij het uitsplitsen van de kosten naar afzonderlijke netgebruikers — zoals paragraaf 16, lid 1, StromNEV vereist — tot een afspiegeling van de daadwerkelijk door hen veroorzaakte kosten te komen, wordt de gelijktijdigheidsfunctie voor het toepasselijke spanningsniveau gehanteerd. De in overweging 13 genoemde gelijktijdigheidsfunctie wordt beschreven in paragraaf 16, lid 2, StromNEV en aanhangsel 4 StromNEV 2011. Deze functie kent aan elk verbruik een gelijktijdigheidsgraad tussen 0 en 1 toe. De op historische gegevens gebaseerde gelijktijdigheidsgraad drukt de mate van waarschijnlijkheid uit waarin het verbruik in kwestie bijdraagt aan de annuele maximale belasting van het netvlak in kwestie. De annuele maximale belasting van het net in gelijktijdigheid is een belangrijk element van de netwerkkosten als indicator voor de omvang van een netwerk waarin elektriciteit van het hoogste naar het laagste spanningsniveau stroomt. De gelijktijdigheidsfunctie is bedoeld om te waarborgen dat netgebruikers die met een hogere waarschijnlijkheid bij de annuele maximale belasting betrokken zijn ook een hogere vergoeding per kW betalen. Als gebruikers van een bepaald netvlak worden zowel de rechtstreeks op het hoogspanningsniveau aangesloten verbruikers als die van de downstream-vlakken beschouwd. In een coördinatenstelsel worden de gelijktijdigheidsgraden van alle gebruikers van een bepaald netvlak (y-as) uitgezet tegenover het aantal verbruiksuren (x-as). Het verband tussen beide grootheden is de gelijktijdigheidsfunctie. Deze continue functie bestaat uit twee lijnsegmenten die elkaar in een punt (knikpunt (11)) bij een jaarverbruiksduur van 2 500 uur snijden (12). Uit de gelijktijdigheidsfunctie kunnen een prijs per aansluiting (aansluittarief) (13) (in EUR/kW) en een prijs per eenheid verbruikte stroom (transporttarief) (14) (in EUR/kW) afgeleid worden.

11

12

13

14

| (15) | Bij het vaststellen van de nettarieven dienen de netbeheerders ook rekening te houden met het specifiek voor hen door de Bundesnetzagentur (hierna „BNetzA” genoemd) vastgelegde inkomstenplafond (zie voor het toegestane inkomstenplafond ook overweging 43). In de praktijk voorkomt het inkomstenplafond, dat door benchmarking met andere netbeheerder vastgelegd wordt, dat hoge kosten van een ondoelmatige bedrijfsvoering via de nettarieven gecompenseerd worden. Het plafond dient er dan ook toe om de efficiëntie bij de netbeheerders te bevorderen. Bij een bijstelling van het inkomstenplafond die een verlaging van de nettarieven met zich mee zou brengen, is de netbeheerder verplicht zijn nettarieven aan te passen (paragraaf 17, lid 2, van de Verordnung über die Anreizregulierung der Energieversorgungsnetze „ARegV 2011” (15)). |
| --- | --- |

(15)

Bij het vaststellen van de nettarieven dienen de netbeheerders ook rekening te houden met het specifiek voor hen door de Bundesnetzagentur (hierna „BNetzA” genoemd) vastgelegde inkomstenplafond (zie voor het toegestane inkomstenplafond ook overweging 43). In de praktijk voorkomt het inkomstenplafond, dat door benchmarking met andere netbeheerder vastgelegd wordt, dat hoge kosten van een ondoelmatige bedrijfsvoering via de nettarieven gecompenseerd worden. Het plafond dient er dan ook toe om de efficiëntie bij de netbeheerders te bevorderen. Bij een bijstelling van het inkomstenplafond die een verlaging van de nettarieven met zich mee zou brengen, is de netbeheerder verplicht zijn nettarieven aan te passen (paragraaf 17, lid 2, van de Verordnung über die Anreizregulierung der Energieversorgungsnetze „ARegV 2011” (15)).

15

| (16) | De hierboven in de overwegingen 11 tot en met 15 beschreven methode wordt toegepast om de nettarieven voor de meerderheid van de netgebruikers volgens het beginsel van een billijke kostenoorzakelijkheid vast te stellen. Paragraaf 19 StromNEV regelt welke nettarieven zogeheten atypische netgebruikers, bij wie het stroomafname- en lastprofiel sterk van die van de andere afnemers verschillen, volgens het beginsel van een billijke kostenoorzakelijkheid dienen te betalen (paragraaf 24, eerste volzin, punt 3, EnWG 2011). De titel van paragraaf 19 StromNEV luidt „Sonderformen der Netznutzung” („Bijzondere vormen van netgebruik”). |
| --- | --- |

(16)

De hierboven in de overwegingen 11 tot en met 15 beschreven methode wordt toegepast om de nettarieven voor de meerderheid van de netgebruikers volgens het beginsel van een billijke kostenoorzakelijkheid vast te stellen. Paragraaf 19 StromNEV regelt welke nettarieven zogeheten atypische netgebruikers, bij wie het stroomafname- en lastprofiel sterk van die van de andere afnemers verschillen, volgens het beginsel van een billijke kostenoorzakelijkheid dienen te betalen (paragraaf 24, eerste volzin, punt 3, EnWG 2011). De titel van paragraaf 19 StromNEV luidt „Sonderformen der Netznutzung” („Bijzondere vormen van netgebruik”).

| (17) | In paragraaf 19, lid 2, StromNEV worden twee groepen atypische netgebruikers omschreven: ten eerste gebruikers bij wie te voorzien is dat hun aandeel in de maximale belasting aanzienlijk zal verschillen van de gelijktijdige maximale belasting bij alle andere op hetzelfde netvlak aangesloten netgebruikers (paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV). Doorgaans gaat het daarbij om netgebruikers die stelselmatig stroom buiten de piekuren verbruiken, bijvoorbeeld doordat ze 's nachts apparaten ingeschakeld hebben. Deze eerste categorie van atypische netgebruikers wordt hieronder aangeduid als „verbruikers overeenkomstig paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV”. ten tweede netgebruikers met een jaarlijkse stroomafname van ten minste 7 000 verbruiksuren (16) en meer dan 10 gigawatturen (GWh) (paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV). Deze tweede categorie van atypische netgebruikers wordt hieronder aangeduid als „bandlastverbruiker”. |
| --- | --- |

(17)

In paragraaf 19, lid 2, StromNEV worden twee groepen atypische netgebruikers omschreven: ten eerste gebruikers bij wie te voorzien is dat hun aandeel in de maximale belasting aanzienlijk zal verschillen van de gelijktijdige maximale belasting bij alle andere op hetzelfde netvlak aangesloten netgebruikers (paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV). Doorgaans gaat het daarbij om netgebruikers die stelselmatig stroom buiten de piekuren verbruiken, bijvoorbeeld doordat ze 's nachts apparaten ingeschakeld hebben. Deze eerste categorie van atypische netgebruikers wordt hieronder aangeduid als „verbruikers overeenkomstig paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV”. ten tweede netgebruikers met een jaarlijkse stroomafname van ten minste 7 000 verbruiksuren (16) en meer dan 10 gigawatturen (GWh) (paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV). Deze tweede categorie van atypische netgebruikers wordt hieronder aangeduid als „bandlastverbruiker”.

16

| (18) | Vóór de wijziging die artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 bracht, nader toegelicht in afdeling 2.2, bepaalde paragraaf 19, lid 2, StromNEV in de bij wet van 3 september 2010 gewijzigde vorm (hierna „StromNEV 2010” genoemd (17)) dat zowel verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV als bandlastverbruikers individuele nettarieven dienden te betalen, wat ook duidelijk vermeld staat in de machtigingsgrondslag van paragraaf 24, eerste volzin, punt 3, EnWG 2011 (zie overweging 7). |
| --- | --- |

(18)

Vóór de wijziging die artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 bracht, nader toegelicht in afdeling 2.2, bepaalde paragraaf 19, lid 2, StromNEV in de bij wet van 3 september 2010 gewijzigde vorm (hierna „StromNEV 2010” genoemd (17)) dat zowel verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV als bandlastverbruikers individuele nettarieven dienden te betalen, wat ook duidelijk vermeld staat in de machtigingsgrondslag van paragraaf 24, eerste volzin, punt 3, EnWG 2011 (zie overweging 7).

17

| (19) | Deze individuele nettarieven waren bedoeld om recht te doen aan het specifieke afnamepatroon van de atypische netgebruikers. Volgens paragraaf 19, lid 2, derde volzin, StromNEV 2010 diende in het individuele nettarief de bijdrage van de atypische netgebruiker aan een verlaging van de netwerkkosten, resp. aan het vermijden van een kostenverhoging tot uitdrukking te komen. Daartoe heeft de BNetzA in 2010 een leidraad (18) gepubliceerd, waarin de „methode van de fysieke weg” voor het bepalen van de door bandlastverbruikers veroorzaakte kosten en daarmee de door hen te betalen individuele tarieven uiteengezet wordt. De fysieke weg heeft tot doel de „stand-alone costs” van een individuele netgebruiker te bepalen. Hierbij worden de kosten van een denkbeeldige directe verbinding over reeds bestaande tracés tussen de aansluiting en een geschikte energiecentrale berekend aan de hand van de kapitaal- en bedrijfskosten van dat deel van het stroomnet dat gebruikt wordt voor de verbinding van de bandlastverbruiker met de dichtstbijzijnde centrale die in de gehele behoefte van de bandlastverbruiker kan voorzien. Daar komen de kosten van de evt. door de bandlastverbruiker afgenomen systeemdiensten bij (19). |
| --- | --- |

(19)

Deze individuele nettarieven waren bedoeld om recht te doen aan het specifieke afnamepatroon van de atypische netgebruikers. Volgens paragraaf 19, lid 2, derde volzin, StromNEV 2010 diende in het individuele nettarief de bijdrage van de atypische netgebruiker aan een verlaging van de netwerkkosten, resp. aan het vermijden van een kostenverhoging tot uitdrukking te komen. Daartoe heeft de BNetzA in 2010 een leidraad (18) gepubliceerd, waarin de „methode van de fysieke weg” voor het bepalen van de door bandlastverbruikers veroorzaakte kosten en daarmee de door hen te betalen individuele tarieven uiteengezet wordt. De fysieke weg heeft tot doel de „stand-alone costs” van een individuele netgebruiker te bepalen. Hierbij worden de kosten van een denkbeeldige directe verbinding over reeds bestaande tracés tussen de aansluiting en een geschikte energiecentrale berekend aan de hand van de kapitaal- en bedrijfskosten van dat deel van het stroomnet dat gebruikt wordt voor de verbinding van de bandlastverbruiker met de dichtstbijzijnde centrale die in de gehele behoefte van de bandlastverbruiker kan voorzien. Daar komen de kosten van de evt. door de bandlastverbruiker afgenomen systeemdiensten bij (19).

18

19

| (20) | Paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2010 schreef echter voor dat zowel verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV als bandlastverbruikers een minimumtarief van 20 % van het officiële nettarief dienden te betalen. Dat wil zeggen dat het individuele nettarief, berekend op basis van de bijdrage van de atypische netgebruiker aan het verlagen van de netwerkkosten dan wel het voorkomen van een kostenstijging, niet lager mocht zijn dan 20 % van het officiële nettarief. Duitsland heeft te kennen gegeven dat dit minimumtarief ervoor zorgt dat ook atypische netgebruikers een financiële bijdrage leveren aan de instandhouding van publieke netwerk waarop zijn aangesloten zijn. Vooral met de bandlastverbruikers voor ogen heeft Duitsland erop gewezen dat de aan de hand van de fysieke weg bepaalde nettarieven van een bandlastverbruiker die zich in de onmiddellijke nabijheid van een basislastcentrale (20) bevindt richting nul kunnen gaan. Zulke bandlastverbruikers profiteren echter wel van het algemene verzorgingsnet en de leveringszekerheid die dat biedt. Een minimumtarief doet recht aan het feit dat de fysieke weg slechts een bepaling bij benadering van de individuele netwerkkosten mogelijk maakt. |
| --- | --- |

(20)

Paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2010 schreef echter voor dat zowel verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV als bandlastverbruikers een minimumtarief van 20 % van het officiële nettarief dienden te betalen. Dat wil zeggen dat het individuele nettarief, berekend op basis van de bijdrage van de atypische netgebruiker aan het verlagen van de netwerkkosten dan wel het voorkomen van een kostenstijging, niet lager mocht zijn dan 20 % van het officiële nettarief. Duitsland heeft te kennen gegeven dat dit minimumtarief ervoor zorgt dat ook atypische netgebruikers een financiële bijdrage leveren aan de instandhouding van publieke netwerk waarop zijn aangesloten zijn. Vooral met de bandlastverbruikers voor ogen heeft Duitsland erop gewezen dat de aan de hand van de fysieke weg bepaalde nettarieven van een bandlastverbruiker die zich in de onmiddellijke nabijheid van een basislastcentrale (20) bevindt richting nul kunnen gaan. Zulke bandlastverbruikers profiteren echter wel van het algemene verzorgingsnet en de leveringszekerheid die dat biedt. Een minimumtarief doet recht aan het feit dat de fysieke weg slechts een bepaling bij benadering van de individuele netwerkkosten mogelijk maakt.

20

2.2.   DE VOLLEDIGE VRIJSTELLING VAN NETTARIEVEN VAN 2011 TOT EN MET 2013

DE VOLLEDIGE VRIJSTELLING VAN NETTARIEVEN VAN 2011 TOT EN MET 2013

| (21) | Door een wijziging in de vorm van artikel 7 van de wet van 26 juli 2011, die op 4 augustus 2011 van kracht werd, maar met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2011 gold (hierna „StromNEV 2011” (21) genoemd), kwamen de individuele nettarieven voor bandlastverbruikers te vervallen en maakten plaats voor een volledige vrijstelling van nettarieven. De individuele nettarieven voor gebruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV bleven voortbestaan, evenals de verplichting tot betaling van minstens 20 % van het officiële nettarief. |
| --- | --- |

(21)

Door een wijziging in de vorm van artikel 7 van de wet van 26 juli 2011, die op 4 augustus 2011 van kracht werd, maar met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2011 gold (hierna „StromNEV 2011” (21) genoemd), kwamen de individuele nettarieven voor bandlastverbruikers te vervallen en maakten plaats voor een volledige vrijstelling van nettarieven. De individuele nettarieven voor gebruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV bleven voortbestaan, evenals de verplichting tot betaling van minstens 20 % van het officiële nettarief.

21

| (22) | Paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 voorziet in een vrijstelling van nettarieven voor eindverbruikers die jaarlijks voor tenminste 7 000 verbruiksuren en 10 GWh stroom afnemen uit het net. Deze vrijstelling (hierna „volledige vrijstelling” genoemd) is zowel onderwerp van het inleidingsbesluit als van onderhavig besluit. |
| --- | --- |

(22)

Paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 voorziet in een vrijstelling van nettarieven voor eindverbruikers die jaarlijks voor tenminste 7 000 verbruiksuren en 10 GWh stroom afnemen uit het net. Deze vrijstelling (hierna „volledige vrijstelling” genoemd) is zowel onderwerp van het inleidingsbesluit als van onderhavig besluit.

| (23) | Een drempelwaarde van 7 000 verbruiksuren is in zoverre kenmerkend voor bandlastverbruikers, dat deze slechts bereikt wordt als de eindverbruiker nagenoeg continu met dezelfde belasting op het net aangesloten is. Paragraaf 2, lid 2, van de StromNEV definieert de verbruiksduur (in volledige verbruiksuren) als het quotiënt van de verrichte jaararbeid en de annuele maximumbelasting van de betreffende netgebruiker. |
| --- | --- |

(23)

Een drempelwaarde van 7 000 verbruiksuren is in zoverre kenmerkend voor bandlastverbruikers, dat deze slechts bereikt wordt als de eindverbruiker nagenoeg continu met dezelfde belasting op het net aangesloten is. Paragraaf 2, lid 2, van de StromNEV definieert de verbruiksduur (in volledige verbruiksuren) als het quotiënt van de verrichte jaararbeid en de annuele maximumbelasting van de betreffende netgebruiker.

| (24) | Paragraaf 19, lid 2, derde volzin, StromNEV 2011 stond de in de tweede volzin verankerde vrijstelling alleen toe voor de gevallen waarin de bevoegde reguleringsinstantie (hetzij de BNetzA (22), hetzij een reguleringsinstantie van een deelstaat) getoetst had of aan de juridische voorwaarden dienaangaande voldaan was. Zodra deze toetsing had plaatsgevonden, verleende de BNetzA of de deelstaatreguleringsinstantie een goedkeuring, op grond waarvan de bandlastverbruiker per 1 januari 2011 (voor zover op deze ingangsdatum aan alle voorwaarden voldaan was) voor onbepaalde tijd (zo lang als nog steeds aan alle voorwaarden voldaan werd) volledig vrijgesteld was van het betalen van nettarieven. |
| --- | --- |

(24)

Paragraaf 19, lid 2, derde volzin, StromNEV 2011 stond de in de tweede volzin verankerde vrijstelling alleen toe voor de gevallen waarin de bevoegde reguleringsinstantie (hetzij de BNetzA (22), hetzij een reguleringsinstantie van een deelstaat) getoetst had of aan de juridische voorwaarden dienaangaande voldaan was. Zodra deze toetsing had plaatsgevonden, verleende de BNetzA of de deelstaatreguleringsinstantie een goedkeuring, op grond waarvan de bandlastverbruiker per 1 januari 2011 (voor zover op deze ingangsdatum aan alle voorwaarden voldaan was) voor onbepaalde tijd (zo lang als nog steeds aan alle voorwaarden voldaan werd) volledig vrijgesteld was van het betalen van nettarieven.

22

| (25) | De volledige vrijstelling heeft geleid tot een inkomstenvermindering bij de netbeheerders. Dit financiële verlies werd sinds 2012 gecompenseerd door een bijzondere omslag (zie afdeling 2.4). In 2011 bestond er echter geen bijzondere omslag en werd het jaarverlies gedragen door de netbeheerders. |
| --- | --- |

(25)

De volledige vrijstelling heeft geleid tot een inkomstenvermindering bij de netbeheerders. Dit financiële verlies werd sinds 2012 gecompenseerd door een bijzondere omslag (zie afdeling 2.4). In 2011 bestond er echter geen bijzondere omslag en werd het jaarverlies gedragen door de netbeheerders.

| (26) | De volledige vrijstelling werd op 1 januari 2014 afgeschaft door een wijziging (23) van de StromNEV. |
| --- | --- |

(26)

De volledige vrijstelling werd op 1 januari 2014 afgeschaft door een wijziging (23) van de StromNEV.

23

2.3.   BEGUNSTIGDEN EN STEUNBEDRAG

BEGUNSTIGDEN EN STEUNBEDRAG

| (27) | Duitsland heeft een voorlopige lijst overlegd van de bedrijven die recht hadden op vrijstelling conform paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011. Volgens deze lijst kregen in de periode 2011-2013 meer dan 200 bedrijven vrijstelling van nettarieven op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011. Deze bedrijven stamden voor het overgrote deel uit diverse takken van de verwerkende industrie, met name de chemische industrie (o.a. producenten van industrieel gas) en de papier-, textiel-, staal-, non-ferrometaal-, aardolie- en glasindustrie. Slechts in enkele gevallen werd aan dienstverlenende bedrijven volledige vrijstelling verleend, o.a. in de sector webhosting. Bij deze laatsten ging het om bedrijven met grote computercentra. |
| --- | --- |

(27)

Duitsland heeft een voorlopige lijst overlegd van de bedrijven die recht hadden op vrijstelling conform paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011. Volgens deze lijst kregen in de periode 2011-2013 meer dan 200 bedrijven vrijstelling van nettarieven op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011. Deze bedrijven stamden voor het overgrote deel uit diverse takken van de verwerkende industrie, met name de chemische industrie (o.a. producenten van industrieel gas) en de papier-, textiel-, staal-, non-ferrometaal-, aardolie- en glasindustrie. Slechts in enkele gevallen werd aan dienstverlenende bedrijven volledige vrijstelling verleend, o.a. in de sector webhosting. Bij deze laatsten ging het om bedrijven met grote computercentra.

| (28) | Volgens de door Duitsland overlegde schattingen beloopt de inkomstenderving van de netbeheerders door de volledige vrijstellingen in 2011-2013 ten opzichte van een situatie waarin de bandlastverbruikers de normale tarieven betaald zouden hebben ongeveer 900 miljoen EUR. Het verlies valt echter waarschijnlijk kleiner uit, doordat veel netbeheerders er bij de berekening van de nettarieven voor 2011 al rekening mee hadden gehouden dat de bandlastverbruikers conform paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2010 voor individuele nettarieven in aanmerking kwamen. De schatting wordt echter bemoeilijkt door het feit dat de drempel waarboven een bedrijf voor een individueel nettarief in aanmerking kwam per 1 januari 2011 veranderde (7 000 verbruiksuren in plaats van 7 500) en dat de individuele netttarieven voor bepaalde bandlastverbruikers wellicht niet aantrekkelijk genoeg waren, doordat zij door hun vestigingsplaats of door andere factoren die bij de berekening van de individuele nettarieven een rol spelen geen aanmerkelijke verlaging van de nettarieven tegemoet konden zien. |
| --- | --- |

(28)

Volgens de door Duitsland overlegde schattingen beloopt de inkomstenderving van de netbeheerders door de volledige vrijstellingen in 2011-2013 ten opzichte van een situatie waarin de bandlastverbruikers de normale tarieven betaald zouden hebben ongeveer 900 miljoen EUR. Het verlies valt echter waarschijnlijk kleiner uit, doordat veel netbeheerders er bij de berekening van de nettarieven voor 2011 al rekening mee hadden gehouden dat de bandlastverbruikers conform paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2010 voor individuele nettarieven in aanmerking kwamen. De schatting wordt echter bemoeilijkt door het feit dat de drempel waarboven een bedrijf voor een individueel nettarief in aanmerking kwam per 1 januari 2011 veranderde (7 000 verbruiksuren in plaats van 7 500) en dat de individuele netttarieven voor bepaalde bandlastverbruikers wellicht niet aantrekkelijk genoeg waren, doordat zij door hun vestigingsplaats of door andere factoren die bij de berekening van de individuele nettarieven een rol spelen geen aanmerkelijke verlaging van de nettarieven tegemoet konden zien.

2.4.   FINANCIERINGSMECHANISME

FINANCIERINGSMECHANISME

2.4.1.   HET IN PARAGRAAF 19 STROMNEV 2011 BESCHREVEN FINANCIERINGSMECHANISME

| (29) | Aangezien de van nettarieven vrijgestelde bandlastverbruikers op verschillende netvlakken aangesloten waren, leidde de vrijstelling zowel bij de transmissiesysteembeheerders (TSB's) als bij de distributiesysteembeheerders (DSB's) tot minderopbrengsten. Paragraaf 19, lid 2, zesde volzin, StromNEV 2011 legde de TSB's de plicht op om de DSB's schadeloos te stellen voor de minderopbrengsten door de volledige vrijstellingen. Om redenen die in afdeling 2.4.3. nader toegelicht worden zijn pas in 2012 daadwerkelijk zulke vergoedingen betaald. In het jaar 2011 werden de verliezen gedragen door de TSB's en DSB's van de netvlakken waarop de vrijgestelde bandlastverbruikers aangesloten waren. |
| --- | --- |

(29)

Aangezien de van nettarieven vrijgestelde bandlastverbruikers op verschillende netvlakken aangesloten waren, leidde de vrijstelling zowel bij de transmissiesysteembeheerders (TSB's) als bij de distributiesysteembeheerders (DSB's) tot minderopbrengsten. Paragraaf 19, lid 2, zesde volzin, StromNEV 2011 legde de TSB's de plicht op om de DSB's schadeloos te stellen voor de minderopbrengsten door de volledige vrijstellingen. Om redenen die in afdeling 2.4.3. nader toegelicht worden zijn pas in 2012 daadwerkelijk zulke vergoedingen betaald. In het jaar 2011 werden de verliezen gedragen door de TSB's en DSB's van de netvlakken waarop de vrijgestelde bandlastverbruikers aangesloten waren.

| (30) | Daarnaast verplichtte paragraaf 19, lid 2, zevende volzin, StromNEV 2011 de TSB's ertoe de som van hun betalingen aan de DSB's en van hun gederfde inkomsten onderling te verrekenen. Voor details over de daarbij te volgen verrekeningsmethode verwees paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 naar paragraaf 9 van de toen van kracht zijnde wet op de warmtekrachtkoppeling (WKK), het Kraft-Wärme-Kopplungsgesetz (24) (hierna „KWKG” genoemd). De verrekening diende ter verdeling van de financiële lasten over de afzonderlijke TSB's, zodat elk van hen, gemeten aan de hoeveelheid stroom die hij (direct of indirect) leverde aan de op zijn netvlak aangesloten eindverbruikers, dezelfde financiële last droeg. In paragraaf 9 KWKG, waar paragraaf 19, lid 2, zevende volzin, StromNEV 2011 naar verwees, was het mechanisme vastgelegd dat via een zogeheten WKK-heffing de TSG's moest compenseren voor de extra kosten waar de uit het KWKG voortvloeiende verplichtingen mee gepaard gingen, namelijk de op hun netwerk aangesloten exploitanten van WKK-installaties een toeslag te betalen en de DSB's de toeslagen te vergoeden die deze aan de op hun net aangesloten exploitanten van zulke installaties betaald hadden (25). Door de analoge toepassing van paragraaf 9 KWKG mochten de netbeheerders een omslag invoeren, om zich schadeloos te stellen voor de financiële verliezen die zij door de volledige vrijstelling leden: de opbrengst van deze omslag diende door de DSB's aan de TSB's afgedragen te worden (26). |
| --- | --- |

(30)

Daarnaast verplichtte paragraaf 19, lid 2, zevende volzin, StromNEV 2011 de TSB's ertoe de som van hun betalingen aan de DSB's en van hun gederfde inkomsten onderling te verrekenen. Voor details over de daarbij te volgen verrekeningsmethode verwees paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 naar paragraaf 9 van de toen van kracht zijnde wet op de warmtekrachtkoppeling (WKK), het Kraft-Wärme-Kopplungsgesetz (24) (hierna „KWKG” genoemd). De verrekening diende ter verdeling van de financiële lasten over de afzonderlijke TSB's, zodat elk van hen, gemeten aan de hoeveelheid stroom die hij (direct of indirect) leverde aan de op zijn netvlak aangesloten eindverbruikers, dezelfde financiële last droeg. In paragraaf 9 KWKG, waar paragraaf 19, lid 2, zevende volzin, StromNEV 2011 naar verwees, was het mechanisme vastgelegd dat via een zogeheten WKK-heffing de TSG's moest compenseren voor de extra kosten waar de uit het KWKG voortvloeiende verplichtingen mee gepaard gingen, namelijk de op hun netwerk aangesloten exploitanten van WKK-installaties een toeslag te betalen en de DSB's de toeslagen te vergoeden die deze aan de op hun net aangesloten exploitanten van zulke installaties betaald hadden (25). Door de analoge toepassing van paragraaf 9 KWKG mochten de netbeheerders een omslag invoeren, om zich schadeloos te stellen voor de financiële verliezen die zij door de volledige vrijstelling leden: de opbrengst van deze omslag diende door de DSB's aan de TSB's afgedragen te worden (26).

24

25

26

| (31) | Daarnaast bepaalde paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 dat paragraaf 20 StromNEV 2011 overeenkomstig van toepassing was. Die paragraaf verlangde dat netbeheerders zich er, voordat zij hun elektriciteitsnettarieven publiceerden, van vergewissen dat de opbrengsten van de tarieven volstaan om hun verwachte kosten te dekken. |
| --- | --- |

(31)

Daarnaast bepaalde paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 dat paragraaf 20 StromNEV 2011 overeenkomstig van toepassing was. Die paragraaf verlangde dat netbeheerders zich er, voordat zij hun elektriciteitsnettarieven publiceerden, van vergewissen dat de opbrengsten van de tarieven volstaan om hun verwachte kosten te dekken.

| (32) | Sinds de ARegV van kracht werd en er aldus een reguleringsstelsel ontstond dat bedoeld was om netbeheerders stimulansen voor een efficiënter netbeheer te bieden, is goedkeuring van de nettarieven door de BNetA niet meer vereist (paragraaf 23a EnWG). In plaats daarvan bepaalt paragraaf 32, lid 1, punt 1, ARegV 2011 dat de BNetzA de maximaal toegestane totale opbrengst van de nettarieven voor een netbeheerder vaststelt. Paragraaf 17 ARegV 2011 verplicht vervolgens de netbeheerders ertoe deze limiet aan te houden bij het vaststellen van hun nettarieven. |
| --- | --- |

(32)

Sinds de ARegV van kracht werd en er aldus een reguleringsstelsel ontstond dat bedoeld was om netbeheerders stimulansen voor een efficiënter netbeheer te bieden, is goedkeuring van de nettarieven door de BNetA niet meer vereist (paragraaf 23a EnWG). In plaats daarvan bepaalt paragraaf 32, lid 1, punt 1, ARegV 2011 dat de BNetzA de maximaal toegestane totale opbrengst van de nettarieven voor een netbeheerder vaststelt. Paragraaf 17 ARegV 2011 verplicht vervolgens de netbeheerders ertoe deze limiet aan te houden bij het vaststellen van hun nettarieven.

| (33) | Dat ontslaat netbeheerders echter niet van de plicht zich er voor openbaarmaking van de nettarieven voor elektriciteit van te vergewissen dat de opbrengsten van de tarieven volstaan om hun verwachte kosten te dekken (en tegelijkertijd het toegestane maximum niet te boven gaan). |
| --- | --- |

(33)

Dat ontslaat netbeheerders echter niet van de plicht zich er voor openbaarmaking van de nettarieven voor elektriciteit van te vergewissen dat de opbrengsten van de tarieven volstaan om hun verwachte kosten te dekken (en tegelijkertijd het toegestane maximum niet te boven gaan).

| (34) | Zoals beschreven in afdeling 2.4.2, heeft de BNetzA een besluit vastgesteld dat de bijzonderheden van het in 2012 in het leven geroepen heffingsstelsel regelt. Aan de bepalingen van paragraaf 19, lid 2, zesde en zevende volzin, StromNEV 2011 werd echter in 2011 geen uitvoering gegeven, waardoor elke netbeheerder zelf voor zijn kosten moest opkomen (zie afdeling 2.4.3). |
| --- | --- |

(34)

Zoals beschreven in afdeling 2.4.2, heeft de BNetzA een besluit vastgesteld dat de bijzonderheden van het in 2012 in het leven geroepen heffingsstelsel regelt. Aan de bepalingen van paragraaf 19, lid 2, zesde en zevende volzin, StromNEV 2011 werd echter in 2011 geen uitvoering gegeven, waardoor elke netbeheerder zelf voor zijn kosten moest opkomen (zie afdeling 2.4.3).

2.4.2.   FINANCIERING DOOR DE „§ 19-HEFFING” VANAF 2012

| (35) | Het wettelijk kader voor de compensatie en de verrekening van de uit de volledige vrijstelling resulterende minderopbrengsten werd geschapen door het besluit van BNetzA van 14 december 2011 (27) (hierna „besluit van de BNetzA van 14 december 2011” genoemd), dat zijn grond had in paragraaf 29, lid 1, EnWG en paragraaf 30, lid 2, punt 6, StromNEV 2011 (28). Door het besluit rustte op de DSB's de verplichting om de eindverbruikers een heffing op te leggen — de zogeheten § 19-heffing. Verder verplichtte de BNetzA de DSB's ertoe de opbrengst uit de heffing maandelijks aan de TSB's over te dragen (zie ook paragraaf 9, lid 5, KWKG, waarnaar paragraaf 19, lid 2, zevende volzin, StromNEV 2011 verwijst). |
| --- | --- |

(35)

Het wettelijk kader voor de compensatie en de verrekening van de uit de volledige vrijstelling resulterende minderopbrengsten werd geschapen door het besluit van BNetzA van 14 december 2011 (27) (hierna „besluit van de BNetzA van 14 december 2011” genoemd), dat zijn grond had in paragraaf 29, lid 1, EnWG en paragraaf 30, lid 2, punt 6, StromNEV 2011 (28). Door het besluit rustte op de DSB's de verplichting om de eindverbruikers een heffing op te leggen — de zogeheten § 19-heffing. Verder verplichtte de BNetzA de DSB's ertoe de opbrengst uit de heffing maandelijks aan de TSB's over te dragen (zie ook paragraaf 9, lid 5, KWKG, waarnaar paragraaf 19, lid 2, zevende volzin, StromNEV 2011 verwijst).

27

28

| (36) | Het doel van de § 19-heffing is daarin gelegen een instrument te scheppen voor een transparante en evenredige verdeling van de financiële lasten die door toepassing van paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 ontstaan, zodat er voor alle stroomverbruikers in Duitsland gelijke voorwaarden geschapen worden. |
| --- | --- |

(36)

Het doel van de § 19-heffing is daarin gelegen een instrument te scheppen voor een transparante en evenredige verdeling van de financiële lasten die door toepassing van paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 ontstaan, zodat er voor alle stroomverbruikers in Duitsland gelijke voorwaarden geschapen worden.

| (37) | De hoogte van de § 19-heffing werd niet door de BNetzA berekend, maar diende elk jaar door TSB's bepaald te worden aan de hand van de methode die de BNetzA had voorgeschreven. Dat betekent dat de TSB's enerzijds de te verwachten minderopbrengsten door de vrijstelling, afgezet tegen de inkomsten uit het volle tarief, anderzijds het verwachte verbruik dienden te bepalen om tot een § 19-heffing per kWh te komen. In het ingangsjaar van de heffing, 2012, stelde de BNetzA het bedrag dat door de § 19-heffing gedekt moest worden op 440 miljoen EUR. Dit bedrag vormde het uitgangspunt voor de berekening van de hoogte van de heffing. Van de dekkingssom was 300 miljoen EUR bestemd ter compensatie van de inkomstenderving door de volledige vrijstelling. De resterende 140 miljoen EUR waren bedoeld als compensatie voor de geringere opbrengsten ten gevolge van de individuele nettarieven op grond van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV 2011. |
| --- | --- |

(37)

De hoogte van de § 19-heffing werd niet door de BNetzA berekend, maar diende elk jaar door TSB's bepaald te worden aan de hand van de methode die de BNetzA had voorgeschreven. Dat betekent dat de TSB's enerzijds de te verwachten minderopbrengsten door de vrijstelling, afgezet tegen de inkomsten uit het volle tarief, anderzijds het verwachte verbruik dienden te bepalen om tot een § 19-heffing per kWh te komen. In het ingangsjaar van de heffing, 2012, stelde de BNetzA het bedrag dat door de § 19-heffing gedekt moest worden op 440 miljoen EUR. Dit bedrag vormde het uitgangspunt voor de berekening van de hoogte van de heffing. Van de dekkingssom was 300 miljoen EUR bestemd ter compensatie van de inkomstenderving door de volledige vrijstelling. De resterende 140 miljoen EUR waren bedoeld als compensatie voor de geringere opbrengsten ten gevolge van de individuele nettarieven op grond van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV 2011.

| (38) | Vóór wijziging van de StromNEV via artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 kon de netbeheerder de door individuele nettarieven voor atypische netgebruikers veroorzaakte minderopbrengsten verdisconteren in de tarieven, mits hij er naar het oordeel van de ARegV een efficiënte bedrijfsvoering op nahield en dus al zijn kosten uit de tarieven kon dekken. Aangezien de netbeheerders al van tevoren wisten dat enkele gebruikers minder zouden betalen, konden zij daar bij het vaststellen van de nettarieven volgens paragraaf 20 StromNEV al rekening mee houden. Paragraaf 19, lid 2, zesde en zevende volzin, StromNEV 2011 schreef voor dat de minderopbrengsten, veroorzaakt door de individuele nettarieven in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV en de volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers, door een bijzondere heffing gecompenseerd diende te worden. |
| --- | --- |

(38)

Vóór wijziging van de StromNEV via artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 kon de netbeheerder de door individuele nettarieven voor atypische netgebruikers veroorzaakte minderopbrengsten verdisconteren in de tarieven, mits hij er naar het oordeel van de ARegV een efficiënte bedrijfsvoering op nahield en dus al zijn kosten uit de tarieven kon dekken. Aangezien de netbeheerders al van tevoren wisten dat enkele gebruikers minder zouden betalen, konden zij daar bij het vaststellen van de nettarieven volgens paragraaf 20 StromNEV al rekening mee houden. Paragraaf 19, lid 2, zesde en zevende volzin, StromNEV 2011 schreef voor dat de minderopbrengsten, veroorzaakt door de individuele nettarieven in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV en de volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers, door een bijzondere heffing gecompenseerd diende te worden.

| (39) | Voorts dienden de TSB's conform het besluit van de BNetzA van 14 december 2011 elk jaar na te gaan hoe hoog hun daadwerkelijke financieringsbehoefte voor het voorgaande jaar was. Overstegen de inkomsten uit de § 19-heffing het bedrag waar een TSB daadwerkelijk behoefte aan had om de tekorten vanwege de volledige vrijstelling en de compensatiebetaling voor minderopbrengsten aan de DSB's aan te vullen, dan diende het verschil op de heffing voor het volgende jaar in mindering gebracht te worden. Als inkomsten onvoldoende waren, werd de heffing overeenkomstig verhoogd. |
| --- | --- |

(39)

Voorts dienden de TSB's conform het besluit van de BNetzA van 14 december 2011 elk jaar na te gaan hoe hoog hun daadwerkelijke financieringsbehoefte voor het voorgaande jaar was. Overstegen de inkomsten uit de § 19-heffing het bedrag waar een TSB daadwerkelijk behoefte aan had om de tekorten vanwege de volledige vrijstelling en de compensatiebetaling voor minderopbrengsten aan de DSB's aan te vullen, dan diende het verschil op de heffing voor het volgende jaar in mindering gebracht te worden. Als inkomsten onvoldoende waren, werd de heffing overeenkomstig verhoogd.

2.4.3.   FINANCIERINGSMECHANISME IN 2011

| (40) | In het besluit van de BNetzA van 14 december 2011 werd uitdrukkelijk vastgesteld dat de minderopbrengsten van 2011 niet door het in overweging 30 omschreven compensatie- en verrekeningsmechanisme gedekt konden worden. |
| --- | --- |

(40)

In het besluit van de BNetzA van 14 december 2011 werd uitdrukkelijk vastgesteld dat de minderopbrengsten van 2011 niet door het in overweging 30 omschreven compensatie- en verrekeningsmechanisme gedekt konden worden.

| (41) | Hierdoor konden DSB's geen aanspraak maken op compensatie van de in 2011 geleden verliezen door de TSB's. Zowel de DSB's als de TSB's waren daarom genoodzaakt de minderopbrengsten uit de eigen middelen te dekken. |
| --- | --- |

(41)

Hierdoor konden DSB's geen aanspraak maken op compensatie van de in 2011 geleden verliezen door de TSB's. Zowel de DSB's als de TSB's waren daarom genoodzaakt de minderopbrengsten uit de eigen middelen te dekken.

| (42) | Deze verliezen waren ook aantoonbaar op de reguleringsrekeningen die ze conform ARegV ingericht hadden. |
| --- | --- |

(42)

Deze verliezen waren ook aantoonbaar op de reguleringsrekeningen die ze conform ARegV ingericht hadden.

| (43) | Zoals opgemerkt in overweging 32 ontstond door de ARegV een reguleringsstelsel dat bedoeld is om de netbeheerders stimulansen voor een efficiënt netbeheer te bieden. Een door de BNetA vastgestelde maximumopbrengst is daar een onderdeel van. De maximumopbrengst wordt voor een reguleringsperiode van ten hoogste vijf jaar vastgesteld. Voor het vaststellen van de maximumopbrengst dienen de netbeheerders voor aanvang van de reguleringsperiode verscheidene boekhoudgegevens (inclusief kosten en opbrengsten) aan de BNetzA te overleggen. Het toegestane maximum aan de opbrengsten die een netbeheerder uit de vergoedingen van de netgebruikers mag genereren, wordt in de loop van de vijfjarige reguleringsperiode mede met het oog op inefficiënties in het netbeheer bijgesteld, om een stimulans tot efficiencyvergroting te bieden. Dit betekent dat de toegestane maximumopbrengst in de loop van een reguleringsperiode daalt. De efficiency van een netbeheerder wordt aan het begin van elke reguleringsperiode vastgesteld aan de hand van een door de BNetA uitgevoerd vergelijkend onderzoek. De eerste reguleringsperiode liep van 2009 tot en met 2013. De tweede ging in 2014 en eindigt in 2018. |
| --- | --- |

(43)

Zoals opgemerkt in overweging 32 ontstond door de ARegV een reguleringsstelsel dat bedoeld is om de netbeheerders stimulansen voor een efficiënt netbeheer te bieden. Een door de BNetA vastgestelde maximumopbrengst is daar een onderdeel van. De maximumopbrengst wordt voor een reguleringsperiode van ten hoogste vijf jaar vastgesteld. Voor het vaststellen van de maximumopbrengst dienen de netbeheerders voor aanvang van de reguleringsperiode verscheidene boekhoudgegevens (inclusief kosten en opbrengsten) aan de BNetzA te overleggen. Het toegestane maximum aan de opbrengsten die een netbeheerder uit de vergoedingen van de netgebruikers mag genereren, wordt in de loop van de vijfjarige reguleringsperiode mede met het oog op inefficiënties in het netbeheer bijgesteld, om een stimulans tot efficiencyvergroting te bieden. Dit betekent dat de toegestane maximumopbrengst in de loop van een reguleringsperiode daalt. De efficiency van een netbeheerder wordt aan het begin van elke reguleringsperiode vastgesteld aan de hand van een door de BNetA uitgevoerd vergelijkend onderzoek. De eerste reguleringsperiode liep van 2009 tot en met 2013. De tweede ging in 2014 en eindigt in 2018.

| (44) | Het positieve of negatieve verschil (29) tussen de toegestane maximumopbrengst en de daadwerkelijk gerealiseerde opbrengst wordt geboekt op een speciale reguleringsrekening (paragraaf 5 ARegV), een door de BNetzA gehanteerd boekhoudinstrument dat de netbheerders stimulansen wil bieden om efficiënter te worden. |
| --- | --- |

(44)

Het positieve of negatieve verschil (29) tussen de toegestane maximumopbrengst en de daadwerkelijk gerealiseerde opbrengst wordt geboekt op een speciale reguleringsrekening (paragraaf 5 ARegV), een door de BNetzA gehanteerd boekhoudinstrument dat de netbheerders stimulansen wil bieden om efficiënter te worden.

29

| (45) | Aan het eind van de vijfjarige reguleringsperiode 2009-2013 werden de meeropbrengsten met de minderopbrengsten verrekend. Het daaruit resulterende positieve of negatieve saldo werd naar de volgende reguleringsperiode getransponeerd (paragraaf 5, lid 4, ARegV 2011) en in de vorm van toeslagen dan wel kortingen op de geldende maximumopbrengst over de vijf jaren van de tweede reguleringsperiode verdeeld. |
| --- | --- |

(45)

Aan het eind van de vijfjarige reguleringsperiode 2009-2013 werden de meeropbrengsten met de minderopbrengsten verrekend. Het daaruit resulterende positieve of negatieve saldo werd naar de volgende reguleringsperiode getransponeerd (paragraaf 5, lid 4, ARegV 2011) en in de vorm van toeslagen dan wel kortingen op de geldende maximumopbrengst over de vijf jaren van de tweede reguleringsperiode verdeeld.

| (46) | Indien de gerealiseerde opbrengsten echter in een bepaald jaar van de reguleringsperiode meer dan 5 % boven het toegestane maximum lagen, dienden de netbeheerders in kwestie hun nettarieven aan te passen (om te voorkomen dat het volgende jaar zich een vergelijkbare situatie voor zou doen en te verhinderen dat een verlaging van de nettarieven naar de volgende reguleringsperiode doorgeschoven werd). Indien de gerealiseerde opbrengsten daarentegen in een bepaald jaar van de reguleringsperiode meer dan 5 % onder het toegestane maximum lagen, had de betreffende netbeheerder het recht zijn nettarieven aan te passen (om te voorkomen dat het volgende jaar zich een vergelijkbare situatie voor zou doen en om een abrupte stijging van de nettarieven in de volgende reguleringsperiode te verhinderen). In laatstgenoemd geval kon de netbeheerder echter zelf beslissen of hij de nettarieven al dan niet wilde aanpassen. |
| --- | --- |

(46)

Indien de gerealiseerde opbrengsten echter in een bepaald jaar van de reguleringsperiode meer dan 5 % boven het toegestane maximum lagen, dienden de netbeheerders in kwestie hun nettarieven aan te passen (om te voorkomen dat het volgende jaar zich een vergelijkbare situatie voor zou doen en te verhinderen dat een verlaging van de nettarieven naar de volgende reguleringsperiode doorgeschoven werd). Indien de gerealiseerde opbrengsten daarentegen in een bepaald jaar van de reguleringsperiode meer dan 5 % onder het toegestane maximum lagen, had de betreffende netbeheerder het recht zijn nettarieven aan te passen (om te voorkomen dat het volgende jaar zich een vergelijkbare situatie voor zou doen en om een abrupte stijging van de nettarieven in de volgende reguleringsperiode te verhinderen). In laatstgenoemd geval kon de netbeheerder echter zelf beslissen of hij de nettarieven al dan niet wilde aanpassen.

| (47) | In dit kader dienden de minderopbrengsten gecompenseerd te worden die zich bij de netbeheerders door de volledige vrijstelling in het jaar 2011 voordeden. Op het moment van de toetsing (30) voor 2011 (die in 2010 plaatsvond) was er nog niets over de volledige vrijstelling bekend. Daardoor kon er bij het vaststellen van de nettarieven voor 2011 ook geen rekening mee gehouden worden. Zoals Duitsland in een e-mail van 24 oktober 2017 heeft bevestigd, konden de in 2011 gederfde opbrengsten (d.w.z. het verschil tussen de toegestane opbrengsten en de daadwerkelijk gerealiseerde opbrengsten) op grond van de toen geldende ARegV 2011 niet gecompenseerd worden door een aanpassing van de in 2011 geheven nettarieven, aangezien de tarieven van tevoren vastgelegd dienden te worden in het kader van een toetsing volgens paragraaf 20 StromNEV en in het lopende jaar niet aangepast konden worden. En dus waren de netbeheerders verplicht deze verliezen met winsten uit andere jaren in de reguleringsperiode te compenseren. Dit was voor de netbeheerders ook de reden om de vrijstelling in het jaar 2011 en het besluit van de BNetzA aan te vechten. |
| --- | --- |

(47)

In dit kader dienden de minderopbrengsten gecompenseerd te worden die zich bij de netbeheerders door de volledige vrijstelling in het jaar 2011 voordeden. Op het moment van de toetsing (30) voor 2011 (die in 2010 plaatsvond) was er nog niets over de volledige vrijstelling bekend. Daardoor kon er bij het vaststellen van de nettarieven voor 2011 ook geen rekening mee gehouden worden. Zoals Duitsland in een e-mail van 24 oktober 2017 heeft bevestigd, konden de in 2011 gederfde opbrengsten (d.w.z. het verschil tussen de toegestane opbrengsten en de daadwerkelijk gerealiseerde opbrengsten) op grond van de toen geldende ARegV 2011 niet gecompenseerd worden door een aanpassing van de in 2011 geheven nettarieven, aangezien de tarieven van tevoren vastgelegd dienden te worden in het kader van een toetsing volgens paragraaf 20 StromNEV en in het lopende jaar niet aangepast konden worden. En dus waren de netbeheerders verplicht deze verliezen met winsten uit andere jaren in de reguleringsperiode te compenseren. Dit was voor de netbeheerders ook de reden om de vrijstelling in het jaar 2011 en het besluit van de BNetzA aan te vechten.

30

| (48) | De minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling de netbeheerders mee confronteerde, konden ook niet door een verhoging van de nettarieven in 2012 gecompenseerd worden, aangezien in de nettarieven voor 2012 alleen de voor dat jaar voorziene kosten verdisconteerd mochten worden. De minderopbrengsten moesten daarom — voor zover ze nog niet door een verhoogde efficiency in 2011 gecompenseerd werden — op de reguleringsrekening geboekt worden. In geval er tegenover de in 2011 gederfde opbrengsten aan het eind van de eerste reguleringsperiode hogere opbrengsten uit andere jaren in de reguleringsperiode stonden, vond er geen verliesverrekening plaats. Slechts in geval de minderopbrengsten niet gecompenseerd konden worden door meeropbrengsten in de reguleringsperiode die in 2013 ten einde liep, konden de in 2011 gederfde opbrengsten in de volgende reguleringsperiode tot een indirecte compensatie in de vorm van een lichte verhoging van de toegestane maximumopbrengst leiden. Maar zelfs in zo'n geval zou het normaliter niet tot een volledige compensatie komen, aangezien conform de ARegV niet de volledige kosten, maar slechts de kosten van een efficiënt werkende beheerder vergoed worden. |
| --- | --- |

(48)

De minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling de netbeheerders mee confronteerde, konden ook niet door een verhoging van de nettarieven in 2012 gecompenseerd worden, aangezien in de nettarieven voor 2012 alleen de voor dat jaar voorziene kosten verdisconteerd mochten worden. De minderopbrengsten moesten daarom — voor zover ze nog niet door een verhoogde efficiency in 2011 gecompenseerd werden — op de reguleringsrekening geboekt worden. In geval er tegenover de in 2011 gederfde opbrengsten aan het eind van de eerste reguleringsperiode hogere opbrengsten uit andere jaren in de reguleringsperiode stonden, vond er geen verliesverrekening plaats. Slechts in geval de minderopbrengsten niet gecompenseerd konden worden door meeropbrengsten in de reguleringsperiode die in 2013 ten einde liep, konden de in 2011 gederfde opbrengsten in de volgende reguleringsperiode tot een indirecte compensatie in de vorm van een lichte verhoging van de toegestane maximumopbrengst leiden. Maar zelfs in zo'n geval zou het normaliter niet tot een volledige compensatie komen, aangezien conform de ARegV niet de volledige kosten, maar slechts de kosten van een efficiënt werkende beheerder vergoed worden.

2.5.   DOEL VAN DE VOLLEDIGE VRIJSTELLING

DOEL VAN DE VOLLEDIGE VRIJSTELLING

| (49) | Uit de motivering voor de StromNEV 2011 blijkt dat de volledige vrijstelling voor de bandlastverbruikers ingevoerd werd op grond van de netstabiliserende functie die deze verbruikers zouden hebben (31). |
| --- | --- |

(49)

Uit de motivering voor de StromNEV 2011 blijkt dat de volledige vrijstelling voor de bandlastverbruikers ingevoerd werd op grond van de netstabiliserende functie die deze verbruikers zouden hebben (31).

31

2.6.   REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE PROCEDURE

REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE PROCEDURE

| (50) | In haar inleidingsbesluit kwam de Commissie tot de conclusie dat de volledige vrijstelling de bandlastverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van ten minste 7 000 verbruiksuren en meer dan 10 GWh een selectief voordeel verschaft heeft. Verder kwam de Commissie tot de slotsom dat er bij de in 2012 ingevoerde § 19-heffing sprake was van staatsmiddelen en dat de TSB's met het beheer daarvan belast waren, waarbij zij door de BNetzA via de reguleringsrekening gecontroleerd werden. Voor wat het jaar 2011 betreft, uitte de Commissie de bedenking dat de volledige vrijstelling reeds voor invoering van de § 19-heffing uit staatsmiddelen gefinancierd zou kunnen zijn. De Commissie wees erop dat het voorhanden zijn van staatsmiddelen afgeleid kan worden uit het feit dat de netbeheerders op grond van paragraaf 9 KWKG gerechtigd waren de netgebruikers een heffing op te leggen, waarvan de opbrengsten door de TSB's beheerd werden. Verder was de Commissie van mening dat de minderopbrengsten die uit de volledige vrijstelling van nettarieven in 2011 voortvloeiden eventueel via de door de BNetzA gecontroleerde reguleringsrekening gecompenseerd hadden kunnen worden. |
| --- | --- |

(50)

In haar inleidingsbesluit kwam de Commissie tot de conclusie dat de volledige vrijstelling de bandlastverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van ten minste 7 000 verbruiksuren en meer dan 10 GWh een selectief voordeel verschaft heeft. Verder kwam de Commissie tot de slotsom dat er bij de in 2012 ingevoerde § 19-heffing sprake was van staatsmiddelen en dat de TSB's met het beheer daarvan belast waren, waarbij zij door de BNetzA via de reguleringsrekening gecontroleerd werden. Voor wat het jaar 2011 betreft, uitte de Commissie de bedenking dat de volledige vrijstelling reeds voor invoering van de § 19-heffing uit staatsmiddelen gefinancierd zou kunnen zijn. De Commissie wees erop dat het voorhanden zijn van staatsmiddelen afgeleid kan worden uit het feit dat de netbeheerders op grond van paragraaf 9 KWKG gerechtigd waren de netgebruikers een heffing op te leggen, waarvan de opbrengsten door de TSB's beheerd werden. Verder was de Commissie van mening dat de minderopbrengsten die uit de volledige vrijstelling van nettarieven in 2011 voortvloeiden eventueel via de door de BNetzA gecontroleerde reguleringsrekening gecompenseerd hadden kunnen worden.

| (51) | De Commissie stelde bovendien vast dat Duitsland geen gronden aangevoerd had waarop de steun met de interne markt verenigbaar zou zijn, maar zich slechts beroepen had op de netstabiliserende functie, zonder deze te kwantificeren. De Commissie leidde derhalve de formele onderzoekprocedure in. |
| --- | --- |

(51)

De Commissie stelde bovendien vast dat Duitsland geen gronden aangevoerd had waarop de steun met de interne markt verenigbaar zou zijn, maar zich slechts beroepen had op de netstabiliserende functie, zonder deze te kwantificeren. De Commissie leidde derhalve de formele onderzoekprocedure in.

2.7.   ONTWIKKELINGEN VOLGEND OP HET INLEIDINGSBESLUIT

ONTWIKKELINGEN VOLGEND OP HET INLEIDINGSBESLUIT

| (52) | Aangezien de netbeheerders niet de garantie kregen dat zij de minderopbrengsten die voortvloeiden uit de volledige vrijstelling in 2011 konden compenseren, vochten enkelen van hen de betreffende besluiten van de BNetzA, concreet haar besluit van 14 december 2011, aan. In zijn uitspraak van 8 mei 2013 kwam het gerechtshof Düsseldorf (Oberlandesgericht) (32) tot de conclusie dat de volledige vrijstelling in de jaren 2011, 2012 en 2013 onrechtmatig was en annuleerde de vrijstelling die de betreffende onderneming verleend was. Het gerechtshof stelde vast dat de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 de grenzen van de machtigingsgrondslag in paragraaf 24 EnWG 2011 te buiten gaat, die de Duitse regering slechts machtigt tot het bepalen van de modaliteiten voor de berekening van de afzonderlijke nettarieven, echter niet tot het volledig vrijstellen van nettarieven. Daarnaast stelt het gerechtshof vast dat het bij de nettarieven gaat om een tegenprestatie voor een geleverde dienst (zijnde de toegang tot en het gebruik van het net) en een volledige vrijstelling noch als een bijzonder nettarief, noch als tegenprestatie voor een geleverde dienst valt te beschouwen, maar integendeel als privilegiëring, d.w.z. een uitzondering op het grondbeginsel dat de netbeheerder een redelijk nettarief betaald hoort te krijgen voor het gebruik van het net. De netstabiliserende functie van de bandlastverbruikers zou hoogstens een korting op de nettarieven, maar geen volledige vrijstelling rechtvaardigen, aangezien ook de bandlastverbruikers gebruikmaken van het net. Ten laatste stelde het gerechtshof vast dat de § 19-heffing geen nettarief is, maar een daar bovenop te betalen heffing: het gaat daarbij niet om een tegenprestatie voor het gebruik van het net, maar slechts om een heffing die ingevoerd werd om de minderopbrengsten te compenseren waar de volledige vrijstelling de netbeheerders voor stelde. |
| --- | --- |

(52)

Aangezien de netbeheerders niet de garantie kregen dat zij de minderopbrengsten die voortvloeiden uit de volledige vrijstelling in 2011 konden compenseren, vochten enkelen van hen de betreffende besluiten van de BNetzA, concreet haar besluit van 14 december 2011, aan. In zijn uitspraak van 8 mei 2013 kwam het gerechtshof Düsseldorf (Oberlandesgericht) (32) tot de conclusie dat de volledige vrijstelling in de jaren 2011, 2012 en 2013 onrechtmatig was en annuleerde de vrijstelling die de betreffende onderneming verleend was. Het gerechtshof stelde vast dat de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 de grenzen van de machtigingsgrondslag in paragraaf 24 EnWG 2011 te buiten gaat, die de Duitse regering slechts machtigt tot het bepalen van de modaliteiten voor de berekening van de afzonderlijke nettarieven, echter niet tot het volledig vrijstellen van nettarieven. Daarnaast stelt het gerechtshof vast dat het bij de nettarieven gaat om een tegenprestatie voor een geleverde dienst (zijnde de toegang tot en het gebruik van het net) en een volledige vrijstelling noch als een bijzonder nettarief, noch als tegenprestatie voor een geleverde dienst valt te beschouwen, maar integendeel als privilegiëring, d.w.z. een uitzondering op het grondbeginsel dat de netbeheerder een redelijk nettarief betaald hoort te krijgen voor het gebruik van het net. De netstabiliserende functie van de bandlastverbruikers zou hoogstens een korting op de nettarieven, maar geen volledige vrijstelling rechtvaardigen, aangezien ook de bandlastverbruikers gebruikmaken van het net. Ten laatste stelde het gerechtshof vast dat de § 19-heffing geen nettarief is, maar een daar bovenop te betalen heffing: het gaat daarbij niet om een tegenprestatie voor het gebruik van het net, maar slechts om een heffing die ingevoerd werd om de minderopbrengsten te compenseren waar de volledige vrijstelling de netbeheerders voor stelde.

32

| (53) | In zijn uitspraak van 6 oktober 2015 (33) bevestigde het Federaal Gerechtshof (Bundesgerichtshof, BGH) de uitspraak van het gerechtshof Düsseldorf van 8 mei 2013. Het BGH bevestigde dat een volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 de grenzen van de machtigingsgrondslag in paragraaf 24 EnWG 2011 te buiten ging, die de Duitse regering slechts machtigt tot het bepalen van de modaliteiten voor de berekening van de afzonderlijke nettarieven, echter niet tot het volledig vrijstellen van nettarieven. Het BGH stelde verder vast dat paragraaf 24, lid 1, eerste en derde volzin, EnWG 2011 uitgingen van de vooronderstelling dat de netbeheerders een tegenprestatie voor het gebruik van hun netwerken kunnen vragen en dat de netstabiliserende functie van de bandlastverbruikers niet beschouwd kon worden als tegenprestatie aan de netbeheerder voor het gebruik van diens net, aangezien deze stabiliserende functie geen tegenprestatie voor het gebruik van het net was, maar het simpele gevolg van het netgebruik. Daarnaast stelde het BGH vast dat deze netstabiliserende functie weliswaar van economisch belang kon zijn voor de netbeheerders en lagere nettarieven kon rechtvaardigen, niet echter automatisch een volledige vrijstelling enkel op basis van het aantal verbruiksuren rechtvaardigt, al was het maar omdat ook bandlastverbruikers voor een deel van de piekbelasting verantwoordelijk zijn. Bij het verlenen van korting diende voor elke bandlastverbruiker rekening gehouden te worden met diens specifieke invloed op het net. Ten slotte stelde het Federaal Gerechtshof vast dat de § 19-heffing geen nettarief is, maar een daar bovenop te betalen afdracht: het ging daarbij niet om een tegenprestatie voor het gebruik van het net, maar slechts om een heffing die ingevoerd werd om de minderopbrengsten te compenseren waar de volledige vrijstelling de netbeheerders voor stelde. |
| --- | --- |

(53)

In zijn uitspraak van 6 oktober 2015 (33) bevestigde het Federaal Gerechtshof (Bundesgerichtshof, BGH) de uitspraak van het gerechtshof Düsseldorf van 8 mei 2013. Het BGH bevestigde dat een volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 de grenzen van de machtigingsgrondslag in paragraaf 24 EnWG 2011 te buiten ging, die de Duitse regering slechts machtigt tot het bepalen van de modaliteiten voor de berekening van de afzonderlijke nettarieven, echter niet tot het volledig vrijstellen van nettarieven. Het BGH stelde verder vast dat paragraaf 24, lid 1, eerste en derde volzin, EnWG 2011 uitgingen van de vooronderstelling dat de netbeheerders een tegenprestatie voor het gebruik van hun netwerken kunnen vragen en dat de netstabiliserende functie van de bandlastverbruikers niet beschouwd kon worden als tegenprestatie aan de netbeheerder voor het gebruik van diens net, aangezien deze stabiliserende functie geen tegenprestatie voor het gebruik van het net was, maar het simpele gevolg van het netgebruik. Daarnaast stelde het BGH vast dat deze netstabiliserende functie weliswaar van economisch belang kon zijn voor de netbeheerders en lagere nettarieven kon rechtvaardigen, niet echter automatisch een volledige vrijstelling enkel op basis van het aantal verbruiksuren rechtvaardigt, al was het maar omdat ook bandlastverbruikers voor een deel van de piekbelasting verantwoordelijk zijn. Bij het verlenen van korting diende voor elke bandlastverbruiker rekening gehouden te worden met diens specifieke invloed op het net. Ten slotte stelde het Federaal Gerechtshof vast dat de § 19-heffing geen nettarief is, maar een daar bovenop te betalen afdracht: het ging daarbij niet om een tegenprestatie voor het gebruik van het net, maar slechts om een heffing die ingevoerd werd om de minderopbrengsten te compenseren waar de volledige vrijstelling de netbeheerders voor stelde.

33

| (54) | Zowel het gerechtshof Düsseldorf als het Federaal Gerechtshof verklaarde de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 en de daaruit voortvloeiende afzonderlijke vrijstellingen van nettarieven nietig. Door de verjaringsbepalingen voor begunstigden in het Duits bestuursrecht kon de Duitse staat echter de facto geen restitutie verlangen. Verder bepaalt de nieuwe paragraaf 32, lid 7, van de StromNEV 2014, zoals in overweging 55 uiteengezet, dat besluiten tot volledige vrijstelling, genomen op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011, pas met ingang van 1 januari 2014 hun rechtskracht verliezen. |
| --- | --- |

(54)

Zowel het gerechtshof Düsseldorf als het Federaal Gerechtshof verklaarde de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 en de daaruit voortvloeiende afzonderlijke vrijstellingen van nettarieven nietig. Door de verjaringsbepalingen voor begunstigden in het Duits bestuursrecht kon de Duitse staat echter de facto geen restitutie verlangen. Verder bepaalt de nieuwe paragraaf 32, lid 7, van de StromNEV 2014, zoals in overweging 55 uiteengezet, dat besluiten tot volledige vrijstelling, genomen op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011, pas met ingang van 1 januari 2014 hun rechtskracht verliezen.

| (55) | Per verordening van 14 augustus 2013 (34) schafte Duitsland de volledige vrijstelling met ingang van 1 januari 2014 af en voerde vanaf diezelfde datum voor eindverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van meer dan 10 GWh en minstens 7 000 verbruiksuren weer individuele nettarieven in. De BNetzA werd er door de StromNEV in haar bij artikel 1 van de verordening van 14 augustus 2013 gewijzigde vorm (hierna „StromNEV 2014” genoemd) toe verplicht, gedetailleerde voorschriften voor het vaststellen van de individuele netwerkkosten te geven. Hieraan gevolg gevend voerde de BNetzA bij besluit (35) krachtens paragraaf 29 EnWG opnieuw de methode van de fysieke weg in. Hoewel zij enigszins aangepast werd, komt de methode in grote lijnen overeen met de methode van de fysieke weg die op grond van de StromNEV 2010 voor de berekening van de individuele nettarieven werd gebruikt (zie overweging 19 van dit besluit). Het besluit van de BNetzA tot invoering van de methode van de fysieke weg werd door het vonnis van 13 december 2016 (36) van het Federaal Gerechtshof bekrachtigd. In dat vonnis erkent het Federaal Gerechtshof uitdrukkelijk dat de methode van de fysieke weg een geëigend middel is voor het vaststellen van dat deel van de netwerkkosten dat door de individuele bandlastverbruiker veroorzaakt wordt. |
| --- | --- |

(55)

Per verordening van 14 augustus 2013 (34) schafte Duitsland de volledige vrijstelling met ingang van 1 januari 2014 af en voerde vanaf diezelfde datum voor eindverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van meer dan 10 GWh en minstens 7 000 verbruiksuren weer individuele nettarieven in. De BNetzA werd er door de StromNEV in haar bij artikel 1 van de verordening van 14 augustus 2013 gewijzigde vorm (hierna „StromNEV 2014” genoemd) toe verplicht, gedetailleerde voorschriften voor het vaststellen van de individuele netwerkkosten te geven. Hieraan gevolg gevend voerde de BNetzA bij besluit (35) krachtens paragraaf 29 EnWG opnieuw de methode van de fysieke weg in. Hoewel zij enigszins aangepast werd, komt de methode in grote lijnen overeen met de methode van de fysieke weg die op grond van de StromNEV 2010 voor de berekening van de individuele nettarieven werd gebruikt (zie overweging 19 van dit besluit). Het besluit van de BNetzA tot invoering van de methode van de fysieke weg werd door het vonnis van 13 december 2016 (36) van het Federaal Gerechtshof bekrachtigd. In dat vonnis erkent het Federaal Gerechtshof uitdrukkelijk dat de methode van de fysieke weg een geëigend middel is voor het vaststellen van dat deel van de netwerkkosten dat door de individuele bandlastverbruiker veroorzaakt wordt.

34

35

36

| (56) | Zowel de uitspraak van 8 mei 2013 van het gerechtshof Düsseldorf als de uitspraak van het Federaal Gerechtshof van 6 oktober 2015 had slechts gevolgen voor de partijen in de procedure en leidde niet tot een algehele intrekking van alle besluiten tot volledige vrijstelling. Daarom bepaalde paragraaf 32, lid 7, van de StromNEV 2014 dat alle besluiten tot volledige vrijstelling, door een reguleringsinstantie genomen op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011, met ingang van 1 januari 2014 hun rechtskracht zouden verliezen. Op nog in behandeling zijnde aanvragen voor een vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011, alsmede op gevallen waarin een besluit tot volledige vrijstelling door een rechterlijke uitspraak opgeheven was, werd (met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2012) paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2014 van toepassing verklaard. Op vergelijkbare gevallen in het jaar 2011 werd de StromNEV, zoals die voor invoering van de volledige vrijstelling gold, van toepassing verklaard (die dus de mogelijkheid van individuele nettarieven op basis van de fysieke-weg-berekening bood). |
| --- | --- |

(56)

Zowel de uitspraak van 8 mei 2013 van het gerechtshof Düsseldorf als de uitspraak van het Federaal Gerechtshof van 6 oktober 2015 had slechts gevolgen voor de partijen in de procedure en leidde niet tot een algehele intrekking van alle besluiten tot volledige vrijstelling. Daarom bepaalde paragraaf 32, lid 7, van de StromNEV 2014 dat alle besluiten tot volledige vrijstelling, door een reguleringsinstantie genomen op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011, met ingang van 1 januari 2014 hun rechtskracht zouden verliezen. Op nog in behandeling zijnde aanvragen voor een vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011, alsmede op gevallen waarin een besluit tot volledige vrijstelling door een rechterlijke uitspraak opgeheven was, werd (met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2012) paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2014 van toepassing verklaard. Op vergelijkbare gevallen in het jaar 2011 werd de StromNEV, zoals die voor invoering van de volledige vrijstelling gold, van toepassing verklaard (die dus de mogelijkheid van individuele nettarieven op basis van de fysieke-weg-berekening bood).

| (57) | Bij beschikking van 12 april 2016 (37) hief het Federaal Gerechtshof het besluit van de BNetzA van 14 december 2011 op (zie overwegingen 35 tot en met 39). Het Federaal Gerechtshof kwam in deze beschikking tot de slotsom dat het besluit van de BNetzA van 14 december 2011 niet op de machtigingsgrondslag van paragraaf 24 EnWG kan stoelen. Naar aanleiding van dit vonnis wijzigde de Duitse wetgever paragraaf 24 EnWG en verhielp daarmee met terugwerkende kracht het ontbreken van een machtigingsgrondslag voor de § 19-heffing (38). |
| --- | --- |

(57)

Bij beschikking van 12 april 2016 (37) hief het Federaal Gerechtshof het besluit van de BNetzA van 14 december 2011 op (zie overwegingen 35 tot en met 39). Het Federaal Gerechtshof kwam in deze beschikking tot de slotsom dat het besluit van de BNetzA van 14 december 2011 niet op de machtigingsgrondslag van paragraaf 24 EnWG kan stoelen. Naar aanleiding van dit vonnis wijzigde de Duitse wetgever paragraaf 24 EnWG en verhielp daarmee met terugwerkende kracht het ontbreken van een machtigingsgrondslag voor de § 19-heffing (38).

37

38

3.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (58) | De Commissie heeft van onderstaande ondernemingen opmerkingen ontvangen: Ahlstrom GmbH, AlzChem AG, Aurubis AG, Bender GmbH, Fitesa Germany GmbH, Evonik Industries AG, Hans Adler OHG, Linde Gas Produktionsgesellschaft, Norske Skog Walsum GmbH, Oxxynova GmbH, Ruhr Oel GmbH, Saalemühle Alsleben GmbH, Sasol Wax GmbH, SETEX-Textil GmbH, Bundesverband der Energieabnehmer e.V., Currenta GmbH & Co. KG, Air Liquide Deutschland GmbH, InfraServ GmbH & Co. KG, Naturin Viscofan GmbH, Wirtschaftsvereinigung Stahl, Wirtschaftsvereinigung Metalle, Hydro Aluminium Rolled Products GmbH, Norsk Hydro ASA, Papierfabrik Scheufelen GmbH & Co. KG, ThyssenKrupp Steel Europe AG, Trimet Aluminium AG, UPM GmbH, Verband der Chemischen Industrie e.V., Verband der Industriellen Energie- und Kraftwirtschaft e.V. en Xstrata Zink GmbH/Glencore. In alle ontvangen opmerkingen wordt staande gehouden dat de volledige vrijstelling geen staatssteun vormt. De argumenten die daarvoor in de opmerkingen aangevoerd worden, zijn in onderstaande overwegingen samengevat. |
| --- | --- |

(58)

De Commissie heeft van onderstaande ondernemingen opmerkingen ontvangen: Ahlstrom GmbH, AlzChem AG, Aurubis AG, Bender GmbH, Fitesa Germany GmbH, Evonik Industries AG, Hans Adler OHG, Linde Gas Produktionsgesellschaft, Norske Skog Walsum GmbH, Oxxynova GmbH, Ruhr Oel GmbH, Saalemühle Alsleben GmbH, Sasol Wax GmbH, SETEX-Textil GmbH, Bundesverband der Energieabnehmer e.V., Currenta GmbH & Co. KG, Air Liquide Deutschland GmbH, InfraServ GmbH & Co. KG, Naturin Viscofan GmbH, Wirtschaftsvereinigung Stahl, Wirtschaftsvereinigung Metalle, Hydro Aluminium Rolled Products GmbH, Norsk Hydro ASA, Papierfabrik Scheufelen GmbH & Co. KG, ThyssenKrupp Steel Europe AG, Trimet Aluminium AG, UPM GmbH, Verband der Chemischen Industrie e.V., Verband der Industriellen Energie- und Kraftwirtschaft e.V. en Xstrata Zink GmbH/Glencore. In alle ontvangen opmerkingen wordt staande gehouden dat de volledige vrijstelling geen staatssteun vormt. De argumenten die daarvoor in de opmerkingen aangevoerd worden, zijn in onderstaande overwegingen samengevat.

| (59) | De belanghebbenden zijn van mening dat de volledige vrijstelling de begunstigde bandlastverbruikers geen voordeel heeft verschaft. Zij zien in de vrijstelling veeleer een tegenprestatie voor de bijdrage die de bandlastverbruikers aan de algemene stabiliteit van het stroomnet leveren. Één belanghebbende is van mening dat de volledige vrijstelling een compensatie vormt voor een dienst van algemeen economisch belang in de zin van het Altmark-arrest (39). Er wordt in het bijzonder op gewezen dat de bandlastafname, waardoor men in aanmerking komt voor volledige vrijstelling, een voorwaarde is voor een continue stroomopwekking in centrales met synchroongeneratoren. Deze centrales zouden van groot belang zijn voor de netstabiliteit, aangezien ze frequentiesprongen helpen vermijden. Enkele belanghebbenden verwijzen in dit verband naar een rapport van 20 januari 2012, dat tot doel had de technische minimumproductie van het conventionele (40) productiepark te bepalen die nodig is voor het waarborgen van de systeemstabiliteit in de Duitse transmissienetwerken bij een hoge stroominvoer uit hernieuwbare energiebronnen (41) (hierna „rapport van 2012” genoemd). Enkele belanghebbenden achten het voordeel niet selectief, maar gerechtvaardigd door aard en opzet van de nettarieven in Duitsland. Zij verklaren in dit verband dat de voorspelbaarheid in de stroomafname van de bandlastverbruikers tot een aanzienlijke verlaging van de netwerkkosten leidt, doordat er minder balanceringsenergie en reserves nodig zijn. Bovendien zouden de netwerkinstallaties door de gestage stroomafname langer meegaan, met een daling van de materiaalkosten als gevolg. De kosten daarvoor zouden de TSB's anders zelf moeten dragen uit hoofde van de taken waar paragraaf 11 EnWG hen mee belast. Sommige belanghebbenden voerden aan dat de bandlastverbruikers een bijdrage leverden aan de spanningsstabiliteit en het vermijden van stroomuitval en dat de volledige vrijstelling daarvoor een compensatie vormde. Verder werd in de opmerkingen het standpunt ingenomen dat de van nettarieven vrijgestelde bandlastafname een garantie vormde voor de stroominvoer uit fluctuerende hernieuwbare energiebronnen. Bij gevolg zouden zowel de netuitbreidingskosten als de compensaties waarin hernieuwbare-energiewet (42) (EEG) voorziet lager uitvallen. |
| --- | --- |

(59)

De belanghebbenden zijn van mening dat de volledige vrijstelling de begunstigde bandlastverbruikers geen voordeel heeft verschaft. Zij zien in de vrijstelling veeleer een tegenprestatie voor de bijdrage die de bandlastverbruikers aan de algemene stabiliteit van het stroomnet leveren. Één belanghebbende is van mening dat de volledige vrijstelling een compensatie vormt voor een dienst van algemeen economisch belang in de zin van het Altmark-arrest (39). Er wordt in het bijzonder op gewezen dat de bandlastafname, waardoor men in aanmerking komt voor volledige vrijstelling, een voorwaarde is voor een continue stroomopwekking in centrales met synchroongeneratoren. Deze centrales zouden van groot belang zijn voor de netstabiliteit, aangezien ze frequentiesprongen helpen vermijden. Enkele belanghebbenden verwijzen in dit verband naar een rapport van 20 januari 2012, dat tot doel had de technische minimumproductie van het conventionele (40) productiepark te bepalen die nodig is voor het waarborgen van de systeemstabiliteit in de Duitse transmissienetwerken bij een hoge stroominvoer uit hernieuwbare energiebronnen (41) (hierna „rapport van 2012” genoemd). Enkele belanghebbenden achten het voordeel niet selectief, maar gerechtvaardigd door aard en opzet van de nettarieven in Duitsland. Zij verklaren in dit verband dat de voorspelbaarheid in de stroomafname van de bandlastverbruikers tot een aanzienlijke verlaging van de netwerkkosten leidt, doordat er minder balanceringsenergie en reserves nodig zijn. Bovendien zouden de netwerkinstallaties door de gestage stroomafname langer meegaan, met een daling van de materiaalkosten als gevolg. De kosten daarvoor zouden de TSB's anders zelf moeten dragen uit hoofde van de taken waar paragraaf 11 EnWG hen mee belast. Sommige belanghebbenden voerden aan dat de bandlastverbruikers een bijdrage leverden aan de spanningsstabiliteit en het vermijden van stroomuitval en dat de volledige vrijstelling daarvoor een compensatie vormde. Verder werd in de opmerkingen het standpunt ingenomen dat de van nettarieven vrijgestelde bandlastafname een garantie vormde voor de stroominvoer uit fluctuerende hernieuwbare energiebronnen. Bij gevolg zouden zowel de netuitbreidingskosten als de compensaties waarin hernieuwbare-energiewet (42) (EEG) voorziet lager uitvallen.

39

40

41

42

| (60) | Verder waren de belanghebbenden van mening dat de volledige vrijstelling niet met staatsmiddelen bekostigd werd. Paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 zou dan gezien moeten worden als onderdeel van het algemene nettarievenstelsel en de vrijstelling bij gevolg als pure prijsregularisering. Het feit dat de volledige vrijstelling afhankelijk was van toestemming van de BNetzA beschouwen de belanghebbenden als een puur formeel aspect, dat los bezien niet volstaat om van financiering uit staatsmiddelen te kunnen spreken. |
| --- | --- |

(60)

Verder waren de belanghebbenden van mening dat de volledige vrijstelling niet met staatsmiddelen bekostigd werd. Paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 zou dan gezien moeten worden als onderdeel van het algemene nettarievenstelsel en de vrijstelling bij gevolg als pure prijsregularisering. Het feit dat de volledige vrijstelling afhankelijk was van toestemming van de BNetzA beschouwen de belanghebbenden als een puur formeel aspect, dat los bezien niet volstaat om van financiering uit staatsmiddelen te kunnen spreken.

| (61) | De belanghebbenden waren met name de mening toegedaan dat de volledige vrijstelling na invoering van de § 19-heffing in 2012 niet meer kon gelden als uit staatsmiddelen gefinancierd. De § 19-heffing zien zij als onderdeel van het algemene nettarievenstelsel. Daarom wijzen de belanghebbenden de kwalificatie van de § 19-heffing als parafiscale heffing van de hand. Zij geven aan dat de hoogte van de § 19-heffing niet door de staat wordt bepaald, maar door de netbeheerders en wel op grond van de opbrengsten die zij derven ten gevolge van de volledige vrijstelling. De § 19-heffing zou er uitsluitend toe dienen om de financiële last die uit de volledige vrijstelling resulteert over alle netgebruikers in Duitsland te verdelen. Bovendien zouden de opbrengsten uit de § 19-heffing noch aan de overheidsbegroting ten goede komen, noch door de staat gecontroleerd worden. De belanghebbenden verklaarden in dit verband dat de TSB's voor wat de besteding van de opbrengsten uit de § 19-heffing betreft over een beoordelingsmarge beschikten. Ze wezen het argument van de hand als zouden de TSB's de opbrengsten uit de § 19-heffing centraliseren en hierdoor in zekere zin als fonds ageren. Ze gaven te kennen dat de gemeenschappelijke projectgroep „Horizontaler Belastungsausgleich” (horizontale lastverdeling, PG HoBA), waar in het inleidingsbesluit naar verwezen wordt, op vrijwillige basis werd opgericht en slechts voor de technische coördinatie tussen de TSB's diende. |
| --- | --- |

(61)

De belanghebbenden waren met name de mening toegedaan dat de volledige vrijstelling na invoering van de § 19-heffing in 2012 niet meer kon gelden als uit staatsmiddelen gefinancierd. De § 19-heffing zien zij als onderdeel van het algemene nettarievenstelsel. Daarom wijzen de belanghebbenden de kwalificatie van de § 19-heffing als parafiscale heffing van de hand. Zij geven aan dat de hoogte van de § 19-heffing niet door de staat wordt bepaald, maar door de netbeheerders en wel op grond van de opbrengsten die zij derven ten gevolge van de volledige vrijstelling. De § 19-heffing zou er uitsluitend toe dienen om de financiële last die uit de volledige vrijstelling resulteert over alle netgebruikers in Duitsland te verdelen. Bovendien zouden de opbrengsten uit de § 19-heffing noch aan de overheidsbegroting ten goede komen, noch door de staat gecontroleerd worden. De belanghebbenden verklaarden in dit verband dat de TSB's voor wat de besteding van de opbrengsten uit de § 19-heffing betreft over een beoordelingsmarge beschikten. Ze wezen het argument van de hand als zouden de TSB's de opbrengsten uit de § 19-heffing centraliseren en hierdoor in zekere zin als fonds ageren. Ze gaven te kennen dat de gemeenschappelijke projectgroep „Horizontaler Belastungsausgleich” (horizontale lastverdeling, PG HoBA), waar in het inleidingsbesluit naar verwezen wordt, op vrijwillige basis werd opgericht en slechts voor de technische coördinatie tussen de TSB's diende.

| (62) | De belanghebbenden voerden bovendien aan dat de § 19-heffing niet noodzakelijkerwijs voor de financiering van de volledige vrijstelling gebruikt hoefde te worden. Ook zonder de § 19-heffing zou de volledige vrijstelling tot een voordeel geleid hebben; de door de volledige vrijstelling teweeg gebrachte minderopbrengsten waren in dat geval echter voor rekening van de netbeheerders geweest. Het in afdeling 2.4 van dit besluit beschreven compensatiemechanisme diende los gezien te worden van het voordeel dat de bandlastverbruikers toegekend was. Zonder compensatiemechanisme hadden de netbeheerders de minderopbrengsten eenvoudigweg doorberekend in de nettarieven voor de niet vrijgestelde bedrijven, zoals in het jaar 2011 het geval was. |
| --- | --- |

(62)

De belanghebbenden voerden bovendien aan dat de § 19-heffing niet noodzakelijkerwijs voor de financiering van de volledige vrijstelling gebruikt hoefde te worden. Ook zonder de § 19-heffing zou de volledige vrijstelling tot een voordeel geleid hebben; de door de volledige vrijstelling teweeg gebrachte minderopbrengsten waren in dat geval echter voor rekening van de netbeheerders geweest. Het in afdeling 2.4 van dit besluit beschreven compensatiemechanisme diende los gezien te worden van het voordeel dat de bandlastverbruikers toegekend was. Zonder compensatiemechanisme hadden de netbeheerders de minderopbrengsten eenvoudigweg doorberekend in de nettarieven voor de niet vrijgestelde bedrijven, zoals in het jaar 2011 het geval was.

| (63) | Daarnaast voerden de belanghebbenden aan dat de volledige vrijstelling noch de concurrentie vervalst, noch de handel tussen de lidstaten nadelig beïnvloed had, aangezien zij slechts de financiële en concurrentienadelen verkleind had die de in vergelijking met de andere lidstaten duidelijk hogere nettarieven in Duitsland vormden. |
| --- | --- |

(63)

Daarnaast voerden de belanghebbenden aan dat de volledige vrijstelling noch de concurrentie vervalst, noch de handel tussen de lidstaten nadelig beïnvloed had, aangezien zij slechts de financiële en concurrentienadelen verkleind had die de in vergelijking met de andere lidstaten duidelijk hogere nettarieven in Duitsland vormden.

| (64) | Slechts enkele belanghebbenden geven aan de volledige vrijstelling met de interne markt in overeenstemming te achten. Hun argumenten hebben hoofdzakelijk betrekking op de bijdrage die de bandlastverbruikers leveren aan de netstabiliteit en daarmee de zekerheid van de stroomverzorging in Europa. Ze voeren daarnaast aan dat de volledige vrijstelling in overeenstemming met het klimaatbeleid van de Unie de concurrentiepositie van energie-intensieve bedrijven versterkt en hierdoor verplaatsing van hun activiteiten naar derde landen tegengaat, welke ten koste zou gaan van de economie van de Unie en bijv. zou kunnen leiden tot de teloorgang van waardeketens en een grotere importafhankelijkheid in de Unie. |
| --- | --- |

(64)

Slechts enkele belanghebbenden geven aan de volledige vrijstelling met de interne markt in overeenstemming te achten. Hun argumenten hebben hoofdzakelijk betrekking op de bijdrage die de bandlastverbruikers leveren aan de netstabiliteit en daarmee de zekerheid van de stroomverzorging in Europa. Ze voeren daarnaast aan dat de volledige vrijstelling in overeenstemming met het klimaatbeleid van de Unie de concurrentiepositie van energie-intensieve bedrijven versterkt en hierdoor verplaatsing van hun activiteiten naar derde landen tegengaat, welke ten koste zou gaan van de economie van de Unie en bijv. zou kunnen leiden tot de teloorgang van waardeketens en een grotere importafhankelijkheid in de Unie.

| (65) | Ten slotte voerde een klein aantal belanghebbenden aan dat een eventuele terugvordering indruiste tegen het beginsel van de gewettigde verwachting. Zij wijzen er in dit verband op dat de Commissie door haar oordeel dat de volledige vrijstelling met staatsmiddelen bekostigd werd, een afwijkende uitleg aan het begrip staatssteun geeft zoals dat in de periode voor de volledige vrijstelling zowel in haar eigen besluitvorming als ook in de rechtspraak van Hof van Justitie van de Europese Unie gestalte kreeg; dit zou in het bijzonder gelden voor de interpretatie van het begrip staatssteun in het PreussenElektra-arrest. |
| --- | --- |

(65)

Ten slotte voerde een klein aantal belanghebbenden aan dat een eventuele terugvordering indruiste tegen het beginsel van de gewettigde verwachting. Zij wijzen er in dit verband op dat de Commissie door haar oordeel dat de volledige vrijstelling met staatsmiddelen bekostigd werd, een afwijkende uitleg aan het begrip staatssteun geeft zoals dat in de periode voor de volledige vrijstelling zowel in haar eigen besluitvorming als ook in de rechtspraak van Hof van Justitie van de Europese Unie gestalte kreeg; dit zou in het bijzonder gelden voor de interpretatie van het begrip staatssteun in het PreussenElektra-arrest.

| (66) | Na het verstrijken van de termijn voor het indienen van opmerkingen ontving de Commissie nog opmerkingen van twee andere belanghebbenden (Wacker Chemie AG en Koehler Kehl GmbH). Wacker Chemie AG refereerde aan de methode van de fysieke weg, die de BNetzA ontwikkelde voor het bepalen van individuele nettarieven voor bandlastverbruikers en die vanaf 2014 gehanteerd werd. Wacker was van mening dat de methode van de fysieke weg zich niet leende voor het bepalen van individuele nettarieven, aangezien het nettarief ervan afhing of een bandlastverbruiker al dan niet gevestigd was in de nabijheid van een basislastcentrale. Wacker bekritiseerde ook het feit dat waterkrachtcentrales niet als basislastcentrale beschouwd worden en dat een als zodanig aangeduide centrale in staat zou horen te zijn in de volledige potentiële stroombehoefte van de bandlastverbruiker te voorzien. Daarmee vergeleken was de volledige vrijstelling een eenvoudiger mechanisme, dat bovendien recht deed aan de bijdrage die de bandlastverbruiker levert aan de netstabiliteit. Het bedrijf voerde echter geen argumenten aan waaruit de netstabiliserende functie van de bandlastverbruikers zou blijken. Koehler Kehl GmbH diende een opmerking in over een evaluatierapport van de BNetzA van 20 maart 2015 (43) en wees op cijfers in dat rapport die de bijdrage van de bandlastafname aan de netstabiliteit in de periode 2011-2013 staven. Dat bevestigt de Koehler Kehl GmbH in haar oordeel dat er geen sprake is van een selectief voordeel, wanneer bandlastverbruikers afwijkend van andere eindverbruikers behandeld worden. Het bedrijf uitte echter twijfels aan de deugdelijkheid van het in genoemd evaluatierapport aangevoerde argument dat een stabielere bandlastafname aan belang voor de nestabiliteit inboet. De methode waar bij het opstellen van het rapport gebruik van gemaakt is zou onjuist zijn, bijv. doordat er uitspraken van laagspanningsnetbeheerders in betrokken werden, terwijl er geen bandlastverbruikers op hun netwerken aangesloten waren. Om die reden zou het rapport geen gefundeerde uitspraken kunnen doen die de stabiliserende werking van de bandlastafname weerleggen. Verder werd in de opmerkingen staande gehouden dat de netstabiliteit een constante behoefte aan basislastcentrales en dus aan bandlastverbruikers met zich mee bracht. |
| --- | --- |

(66)

Na het verstrijken van de termijn voor het indienen van opmerkingen ontving de Commissie nog opmerkingen van twee andere belanghebbenden (Wacker Chemie AG en Koehler Kehl GmbH). Wacker Chemie AG refereerde aan de methode van de fysieke weg, die de BNetzA ontwikkelde voor het bepalen van individuele nettarieven voor bandlastverbruikers en die vanaf 2014 gehanteerd werd. Wacker was van mening dat de methode van de fysieke weg zich niet leende voor het bepalen van individuele nettarieven, aangezien het nettarief ervan afhing of een bandlastverbruiker al dan niet gevestigd was in de nabijheid van een basislastcentrale. Wacker bekritiseerde ook het feit dat waterkrachtcentrales niet als basislastcentrale beschouwd worden en dat een als zodanig aangeduide centrale in staat zou horen te zijn in de volledige potentiële stroombehoefte van de bandlastverbruiker te voorzien. Daarmee vergeleken was de volledige vrijstelling een eenvoudiger mechanisme, dat bovendien recht deed aan de bijdrage die de bandlastverbruiker levert aan de netstabiliteit. Het bedrijf voerde echter geen argumenten aan waaruit de netstabiliserende functie van de bandlastverbruikers zou blijken. Koehler Kehl GmbH diende een opmerking in over een evaluatierapport van de BNetzA van 20 maart 2015 (43) en wees op cijfers in dat rapport die de bijdrage van de bandlastafname aan de netstabiliteit in de periode 2011-2013 staven. Dat bevestigt de Koehler Kehl GmbH in haar oordeel dat er geen sprake is van een selectief voordeel, wanneer bandlastverbruikers afwijkend van andere eindverbruikers behandeld worden. Het bedrijf uitte echter twijfels aan de deugdelijkheid van het in genoemd evaluatierapport aangevoerde argument dat een stabielere bandlastafname aan belang voor de nestabiliteit inboet. De methode waar bij het opstellen van het rapport gebruik van gemaakt is zou onjuist zijn, bijv. doordat er uitspraken van laagspanningsnetbeheerders in betrokken werden, terwijl er geen bandlastverbruikers op hun netwerken aangesloten waren. Om die reden zou het rapport geen gefundeerde uitspraken kunnen doen die de stabiliserende werking van de bandlastafname weerleggen. Verder werd in de opmerkingen staande gehouden dat de netstabiliteit een constante behoefte aan basislastcentrales en dus aan bandlastverbruikers met zich mee bracht.

43

4.   OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

| (67) | Duitsland is van mening dat er bij de volledige vrijstelling, die onderwerp van het inleidingsbesluit is, geen sprake was van staatssteun, aangezien de vrijstelling noch een selectief voordeel verschaft had, noch met staatsmiddelen bekostigd was. Subsidiair acht het de volledige vrijstelling verenigbaar met de interne markt. Het wijst daarbij op de noodzaak om tijdens de capaciteitsvergroting van de uit hernieuwbare energiebronnen opgewekte stroom gelijke concurrentievoorwaarden voor energie-intensieve bedrijven in Europa te waarborgen. |
| --- | --- |

(67)

Duitsland is van mening dat er bij de volledige vrijstelling, die onderwerp van het inleidingsbesluit is, geen sprake was van staatssteun, aangezien de vrijstelling noch een selectief voordeel verschaft had, noch met staatsmiddelen bekostigd was. Subsidiair acht het de volledige vrijstelling verenigbaar met de interne markt. Het wijst daarbij op de noodzaak om tijdens de capaciteitsvergroting van de uit hernieuwbare energiebronnen opgewekte stroom gelijke concurrentievoorwaarden voor energie-intensieve bedrijven in Europa te waarborgen.

| (68) | De volledige vrijstelling beantwoordt aan de inherente logica van het nettarievenstelsel in Duitsland en in het bijzonder aan het beginsel dat de nettarieven proportioneel (ten opzichte van de kosten) en non-discriminatoir dienen te zijn. Duitsland houdt staande dat het in paragraaf 16, lid 1, StromNEV verankerde veroorzakersbeginsel, evenals de in paragraaf 17, lid 1, tweede volzin, StromNEV opgenomen bepaling dat de nettarieven zich hebben te richten naar het specifieke aantal verbruiksuren, ertoe noopten bandlastverbruikers ander te behandelen dan de overige eindverbruikers. Het voegde daaraan toe dat de volledige vrijstelling als passende tegenprestatie voor de bijdrage van de bandlastverbruikers aan de netstabiliteit beschouwd moest worden. |
| --- | --- |

(68)

De volledige vrijstelling beantwoordt aan de inherente logica van het nettarievenstelsel in Duitsland en in het bijzonder aan het beginsel dat de nettarieven proportioneel (ten opzichte van de kosten) en non-discriminatoir dienen te zijn. Duitsland houdt staande dat het in paragraaf 16, lid 1, StromNEV verankerde veroorzakersbeginsel, evenals de in paragraaf 17, lid 1, tweede volzin, StromNEV opgenomen bepaling dat de nettarieven zich hebben te richten naar het specifieke aantal verbruiksuren, ertoe noopten bandlastverbruikers ander te behandelen dan de overige eindverbruikers. Het voegde daaraan toe dat de volledige vrijstelling als passende tegenprestatie voor de bijdrage van de bandlastverbruikers aan de netstabiliteit beschouwd moest worden.

| (69) | Bandlastverbruikers onderscheiden zich volgens Duitsland sterk van „typische verbruikers”. Waar typische verbruikers een fluctuerend verbruik te zien geven, dat niet precies te voorspellen is, zouden bandlastverbruikers steeds dezelfde hoeveelheid stroom uit het netwerk betrekken. Door de goede prognosticeerbaarheid van de stroomafname bij bandlastverbruikers slinkt de behoefte aan balanceringsenergie, reserves en redispatch-maatregelen. Doorgaans vergemakkelijkt een goede prognosticeerbaarheid de netwerkplanning en leidt tot een efficiënte belasting van het energiecentralepark (voor zover dat park uit conventionele centrales bestaat). Hadden de bandlastverbruikers de volgens paragraaf 16 en 17 StromNEV verschuldigde nettarieven moeten betalen, dan hadden ze volledig bijgedragen in al deze kosten, ook al hadden zij die niet veroorzaakt. Doordat bandlastverbruikers meestal in de nabijheid van een elektriciteitsproductie-eenheid gevestigd zijn, zouden ze ook maar een kleiner deel van het net gebruiken, terwijl hun gebruik ook met een geringer netverlies gepaard zou gaan. Daarnaast zouden de van nettarieven vrijgestelde bandlastverbruikers niet bijdragen aan een grotere behoefte aan netuitbreiding (behalve daar waar zij zelf nog op het net aangesloten moeten worden), aangezien voor netuitbreiding alleen de boven de constante bandlast uitgaande verbruiksfluctuaties relevant zijn. Bandlastverbruikers zouden een positieve invloed uitoefenen op de frequentiestabiliteit, aangezien een gelijkmatige stroomafname in een bepaalde omvang frequentiepieken en -dalen helpt afvlakken, wat de netbeheerders een langere reactietijd geeft. |
| --- | --- |

(69)

Bandlastverbruikers onderscheiden zich volgens Duitsland sterk van „typische verbruikers”. Waar typische verbruikers een fluctuerend verbruik te zien geven, dat niet precies te voorspellen is, zouden bandlastverbruikers steeds dezelfde hoeveelheid stroom uit het netwerk betrekken. Door de goede prognosticeerbaarheid van de stroomafname bij bandlastverbruikers slinkt de behoefte aan balanceringsenergie, reserves en redispatch-maatregelen. Doorgaans vergemakkelijkt een goede prognosticeerbaarheid de netwerkplanning en leidt tot een efficiënte belasting van het energiecentralepark (voor zover dat park uit conventionele centrales bestaat). Hadden de bandlastverbruikers de volgens paragraaf 16 en 17 StromNEV verschuldigde nettarieven moeten betalen, dan hadden ze volledig bijgedragen in al deze kosten, ook al hadden zij die niet veroorzaakt. Doordat bandlastverbruikers meestal in de nabijheid van een elektriciteitsproductie-eenheid gevestigd zijn, zouden ze ook maar een kleiner deel van het net gebruiken, terwijl hun gebruik ook met een geringer netverlies gepaard zou gaan. Daarnaast zouden de van nettarieven vrijgestelde bandlastverbruikers niet bijdragen aan een grotere behoefte aan netuitbreiding (behalve daar waar zij zelf nog op het net aangesloten moeten worden), aangezien voor netuitbreiding alleen de boven de constante bandlast uitgaande verbruiksfluctuaties relevant zijn. Bandlastverbruikers zouden een positieve invloed uitoefenen op de frequentiestabiliteit, aangezien een gelijkmatige stroomafname in een bepaalde omvang frequentiepieken en -dalen helpt afvlakken, wat de netbeheerders een langere reactietijd geeft.

| (70) | Duitsland verklaart verder dat het algemene nettarievenstelsel niet voldoende tot uitdrukking brengt in welke verhouding de door de vrijgestelde bandlastverbruikers veroorzaakte netwerkkosten staan tot de kosten die verbruikers met fluctuerend gebruik veroorzaken. De gelijktijdigheidsfunctie is gebaseerd op historische gegevens, maar garandeert niet dat verbruikers met een fluctuerend afnamegedrag terzelfdertijd stroom afnemen als in het verleden het geval was. Hoewel fluctuerende verbruikers met een gering aantal verbruiksuren zich empirisch ook door een lage gelijktijdigheidsgraad onderscheiden, kan hun stroomverbruik toch (op grond van de slechte prognosticeerbaarheid van hun verbruik) rond de maximale jaarbelasting liggen. Dit zou de netbeheerders ertoe dwingen een veiligheidsmarge aan te houden bij het plannen van de netwerkdimensie. Voor bandlastverbruikers is zo'n marge niet nodig. Bij gevolg zouden in de gelijktijdigheidsfunctie de door de bandlastverbruikers veroorzaakte kosten in vergelijking met de fluctuerende verbruikers te hoog aangeslagen worden. |
| --- | --- |

(70)

Duitsland verklaart verder dat het algemene nettarievenstelsel niet voldoende tot uitdrukking brengt in welke verhouding de door de vrijgestelde bandlastverbruikers veroorzaakte netwerkkosten staan tot de kosten die verbruikers met fluctuerend gebruik veroorzaken. De gelijktijdigheidsfunctie is gebaseerd op historische gegevens, maar garandeert niet dat verbruikers met een fluctuerend afnamegedrag terzelfdertijd stroom afnemen als in het verleden het geval was. Hoewel fluctuerende verbruikers met een gering aantal verbruiksuren zich empirisch ook door een lage gelijktijdigheidsgraad onderscheiden, kan hun stroomverbruik toch (op grond van de slechte prognosticeerbaarheid van hun verbruik) rond de maximale jaarbelasting liggen. Dit zou de netbeheerders ertoe dwingen een veiligheidsmarge aan te houden bij het plannen van de netwerkdimensie. Voor bandlastverbruikers is zo'n marge niet nodig. Bij gevolg zouden in de gelijktijdigheidsfunctie de door de bandlastverbruikers veroorzaakte kosten in vergelijking met de fluctuerende verbruikers te hoog aangeslagen worden.

| (71) | Ten slotte verklaarde Duitsland dat een grote en stabiele last schaalvoordelen oplevert die niet verdisconteerd worden bij de berekening van de nettarieven met behulp van de gelijktijdigheidsfunctie. Bij het vaststellen van de nettarieven op basis van de gelijktijdigheidsfunctie zouden de tarieven voor de bandlastverbruikers daarom te hoog uitvallen. |
| --- | --- |

(71)

Ten slotte verklaarde Duitsland dat een grote en stabiele last schaalvoordelen oplevert die niet verdisconteerd worden bij de berekening van de nettarieven met behulp van de gelijktijdigheidsfunctie. Bij het vaststellen van de nettarieven op basis van de gelijktijdigheidsfunctie zouden de tarieven voor de bandlastverbruikers daarom te hoog uitvallen.

| (72) | Duitsland komt dan ook tot de slotsom dat bandverbruikers bijdragen tot een reeks kostenbesparingen en een daaruit resulterende prijsbeheersing, die aan alle netgebruikers ten goede komt. Deze besparingen zijn niet precies te becijferen, maar zouden wel indirect, door toewijzing van individueel veroorzaakte kosten (incrementele kosten) aan de betreffende bandlastverbruiker gekwantificeerd kunnen worden. |
| --- | --- |

(72)

Duitsland komt dan ook tot de slotsom dat bandverbruikers bijdragen tot een reeks kostenbesparingen en een daaruit resulterende prijsbeheersing, die aan alle netgebruikers ten goede komt. Deze besparingen zijn niet precies te becijferen, maar zouden wel indirect, door toewijzing van individueel veroorzaakte kosten (incrementele kosten) aan de betreffende bandlastverbruiker gekwantificeerd kunnen worden.

| (73) | Duitsland is van mening dat de gehanteerde drempelwaarde van meer dan 10 GWh en ten minste 7 000 verbruiksuren te rechtvaardigen en billijken valt omdat deze een stabiele en significante stroomafname (bandlast) waarborgt. Om een verbruikstotaal van 7 000 uur te bereiken, zou een eindverbruiker 80 % van het jaar elk kwartier het equivalent van de maximale jaarbelasting uit het net moeten afnemen. De 7 000 verbruiksuren hangen dus niet af van de verbruikte hoeveelheid stroom, maar van de stabiliteit van het verbruik. Deze 7 000 verbruiksuren kunnen met andere woorden slechts dan gehaald worden, als de verbruiker gedurende 80 % of meer van het jaar precies dezelfde hoeveelheid stroom afneemt. Duitsland verklaart verder dat er gekozen is voor een drempelwaarde van 10 GWh, omdat netgebruikers pas bij een bepaalde stroomafname zouden overwegen zich uit het stelsel van algemene nettarieven los te maken (44). |
| --- | --- |

(73)

Duitsland is van mening dat de gehanteerde drempelwaarde van meer dan 10 GWh en ten minste 7 000 verbruiksuren te rechtvaardigen en billijken valt omdat deze een stabiele en significante stroomafname (bandlast) waarborgt. Om een verbruikstotaal van 7 000 uur te bereiken, zou een eindverbruiker 80 % van het jaar elk kwartier het equivalent van de maximale jaarbelasting uit het net moeten afnemen. De 7 000 verbruiksuren hangen dus niet af van de verbruikte hoeveelheid stroom, maar van de stabiliteit van het verbruik. Deze 7 000 verbruiksuren kunnen met andere woorden slechts dan gehaald worden, als de verbruiker gedurende 80 % of meer van het jaar precies dezelfde hoeveelheid stroom afneemt. Duitsland verklaart verder dat er gekozen is voor een drempelwaarde van 10 GWh, omdat netgebruikers pas bij een bepaalde stroomafname zouden overwegen zich uit het stelsel van algemene nettarieven los te maken (44).

44

| (74) | Voor wat het mogelijke gebruik van staatsmiddelen betreft, is Duitsland van mening dat de staat zich van elke controle over de financiering van de volledige vrijstelling onthoudt. Enkel de toestemming van de reguleringsinstantie voor de volledige vrijstelling volstaat niet om van een dergelijke controle te kunnen spreken. |
| --- | --- |

(74)

Voor wat het mogelijke gebruik van staatsmiddelen betreft, is Duitsland van mening dat de staat zich van elke controle over de financiering van de volledige vrijstelling onthoudt. Enkel de toestemming van de reguleringsinstantie voor de volledige vrijstelling volstaat niet om van een dergelijke controle te kunnen spreken.

| (75) | Daarnaast houdt Duitsland staande dat de § 19-heffing geen toeslag in de zin van het Essent (45)-arrest vormt. Het staaft dit argument met de opmerking dat de hoogte van de § 19-heffing niet door de staat bepaald is, maar door de TSB's, die grotendeels uit particuliere bedrijven bestaan. Ook zouden eventuele overschotten uit de § 19-heffing, anders dan in de zaak Essent het geval was, niet afgedragen worden aan de staat. De TSB's konden vrijelijk over de besteding van de opbrengsten uit de § 19-heffing beslissen. |
| --- | --- |

(75)

Daarnaast houdt Duitsland staande dat de § 19-heffing geen toeslag in de zin van het Essent (45)-arrest vormt. Het staaft dit argument met de opmerking dat de hoogte van de § 19-heffing niet door de staat bepaald is, maar door de TSB's, die grotendeels uit particuliere bedrijven bestaan. Ook zouden eventuele overschotten uit de § 19-heffing, anders dan in de zaak Essent het geval was, niet afgedragen worden aan de staat. De TSB's konden vrijelijk over de besteding van de opbrengsten uit de § 19-heffing beslissen.

45

| (76) | Duitsland merkt verder op dat het blote feit dat de § 19-heffing door de BNetzA is ingevoerd niet volstaat om van controle door de staat te spreken. De § 19-heffing zou zijn ingevoerd om de financiële lasten, voortvloeiend uit de volledige vrijstelling, gelijkmatig te verdelen. Zo'n compensatie van nationale omvang zou op grond van de specifieke regelgeving in Duitsland nodig zijn, aangezien het Duitse transmissienetwerk uiteenvalt in vier regelzones, die door evenzovele TSB's beheerd worden. Het alternatief was geweest, de nettarieven voor de niet vrijgestelde eindverbruikers in een bepaald netwerkgebied te verhogen, wat echter tot regionale verschillende in de financiële belasting geleid zou hebben. De hoogte van de financiële belasting zou dan dus afhankelijk geweest zijn van het totaal aan volledige vrijstellingen in het betreffende netwerkgebied. |
| --- | --- |

(76)

Duitsland merkt verder op dat het blote feit dat de § 19-heffing door de BNetzA is ingevoerd niet volstaat om van controle door de staat te spreken. De § 19-heffing zou zijn ingevoerd om de financiële lasten, voortvloeiend uit de volledige vrijstelling, gelijkmatig te verdelen. Zo'n compensatie van nationale omvang zou op grond van de specifieke regelgeving in Duitsland nodig zijn, aangezien het Duitse transmissienetwerk uiteenvalt in vier regelzones, die door evenzovele TSB's beheerd worden. Het alternatief was geweest, de nettarieven voor de niet vrijgestelde eindverbruikers in een bepaald netwerkgebied te verhogen, wat echter tot regionale verschillende in de financiële belasting geleid zou hebben. De hoogte van de financiële belasting zou dan dus afhankelijk geweest zijn van het totaal aan volledige vrijstellingen in het betreffende netwerkgebied.

| (77) | Voor het jaar 2011 verklaart Duitsland dat de in die periode gederfde opbrengsten niet gecompenseerd konden worden via de nettarieven van 2011, aangezien men genoodzaakt geweest was deze van tevoren vast te leggen. Ook in 2012 konden ze niet gecompenseerd worden, aangezien de nettarieven op grond van de te verwachten netwerkkosten berekend dienen te worden. Bij gevolg had men de minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling toe leidde bij gebrek aan een § 19-heffing, óf helemaal niet kunnen compenseren, óf slechts gedeeltelijk, via de reguleringsrekening conform de bepalingen van paragraaf 5 ARegV 2011. Waar de minderopbrengsten geleid hadden tot een negatief verschil tussen de daadwerkelijk gerealiseerde opbrengsten en de toegestane maximumopbrengst, was het verschil ten laste van de reguleringsrekening gebracht. Een negatieve balans aan het eind van de reguleringsperiode zou dan tot een verhoging van de toegestane maximumopbrengst voor de volgende reguleringsperiode geleid hebben. Duitsland wijst er in dit verband op dat de bevoegde reguleringsinstantie de reguleringsrekening niet in eigendom had, noch daarop de controle uitoefende. De reguleringsrekening diende uitsluitend het doel de opbrengsten uit de nettarieven die de toegestane maximumopbrengst te boven gaan in de loop van de reguleringsperiode overeenkomstig het in overweging 41 genoemde systeem te verrekenen. Er werden derhalve ook geen liquide middelen op de reguleringsrekening geboekt die gebruikt hadden kunnen worden ter financiering van de minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling toe leidde. |
| --- | --- |

(77)

Voor het jaar 2011 verklaart Duitsland dat de in die periode gederfde opbrengsten niet gecompenseerd konden worden via de nettarieven van 2011, aangezien men genoodzaakt geweest was deze van tevoren vast te leggen. Ook in 2012 konden ze niet gecompenseerd worden, aangezien de nettarieven op grond van de te verwachten netwerkkosten berekend dienen te worden. Bij gevolg had men de minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling toe leidde bij gebrek aan een § 19-heffing, óf helemaal niet kunnen compenseren, óf slechts gedeeltelijk, via de reguleringsrekening conform de bepalingen van paragraaf 5 ARegV 2011. Waar de minderopbrengsten geleid hadden tot een negatief verschil tussen de daadwerkelijk gerealiseerde opbrengsten en de toegestane maximumopbrengst, was het verschil ten laste van de reguleringsrekening gebracht. Een negatieve balans aan het eind van de reguleringsperiode zou dan tot een verhoging van de toegestane maximumopbrengst voor de volgende reguleringsperiode geleid hebben. Duitsland wijst er in dit verband op dat de bevoegde reguleringsinstantie de reguleringsrekening niet in eigendom had, noch daarop de controle uitoefende. De reguleringsrekening diende uitsluitend het doel de opbrengsten uit de nettarieven die de toegestane maximumopbrengst te boven gaan in de loop van de reguleringsperiode overeenkomstig het in overweging 41 genoemde systeem te verrekenen. Er werden derhalve ook geen liquide middelen op de reguleringsrekening geboekt die gebruikt hadden kunnen worden ter financiering van de minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling toe leidde.

| (78) | Duitsland is verder van mening dat de volledige vrijstelling niet ten laste van de overheidsbegroting komt. Dit alleen daarom al niet omdat de TSB's niet aan de staat gelijkgesteld kunnen worden. Deze hadden bij de onderlinge afstemming van het beheer van de § 19-heffing ten aanzien van efficiency en transparantie niet als een fonds gehandeld. |
| --- | --- |

(78)

Duitsland is verder van mening dat de volledige vrijstelling niet ten laste van de overheidsbegroting komt. Dit alleen daarom al niet omdat de TSB's niet aan de staat gelijkgesteld kunnen worden. Deze hadden bij de onderlinge afstemming van het beheer van de § 19-heffing ten aanzien van efficiency en transparantie niet als een fonds gehandeld.

| (79) | Duitsland was tevens van mening dat de volledige vrijstelling niet tot concurrentievervalsing op de interne markt geleid had. Daarbij wees Duitsland op de hoge stroomkosten, die energie-intensieve bedrijven in Duitsland sterker zouden belasten dan hun concurrenten in de andere lidstaten. Duitsland hield daarom staande dat het de lidstaten vrij moest staan maatregelen tot behoud van het concurrentievermogen van de Europese industrie te treffen, vooral in branches met een hoog energieverbruik. Duitsland wees erop dat het in vergelijking met andere lidstaten een zeer ambitieus beleid ten aanzien van hernieuwbare energiebronnen voerde, dat noopte tot aanzienlijke investeringen in het stroomnetwerk. En dat had dan hogere nettarieven tot gevolg. Begrenzing van de kosten voor een groeiend gebruik van hernieuwbare energiebronnen zou nodig zijn om gelijke concurrentievoorwaarden ten opzichte van ondernemingen in andere lidstaten of derde landen te waarborgen. Zonder zo'n begrenzing zou de Duitse industrie gevaar lopen. |
| --- | --- |

(79)

Duitsland was tevens van mening dat de volledige vrijstelling niet tot concurrentievervalsing op de interne markt geleid had. Daarbij wees Duitsland op de hoge stroomkosten, die energie-intensieve bedrijven in Duitsland sterker zouden belasten dan hun concurrenten in de andere lidstaten. Duitsland hield daarom staande dat het de lidstaten vrij moest staan maatregelen tot behoud van het concurrentievermogen van de Europese industrie te treffen, vooral in branches met een hoog energieverbruik. Duitsland wees erop dat het in vergelijking met andere lidstaten een zeer ambitieus beleid ten aanzien van hernieuwbare energiebronnen voerde, dat noopte tot aanzienlijke investeringen in het stroomnetwerk. En dat had dan hogere nettarieven tot gevolg. Begrenzing van de kosten voor een groeiend gebruik van hernieuwbare energiebronnen zou nodig zijn om gelijke concurrentievoorwaarden ten opzichte van ondernemingen in andere lidstaten of derde landen te waarborgen. Zonder zo'n begrenzing zou de Duitse industrie gevaar lopen.

| (80) | Duitsland verklaarde verder dat de volledige vrijstelling, zelfs als die toch staatssteun mocht blijken, in elk geval in de zin van artikel 107, lid 3, onder b) of c), VWEU verenigbaar was met de interne markt, aangezien de in de periode 2011-2013 geldende volledige vrijstelling noodzakelijk geweest was om stimulansen voor een stroomafname te bieden die gunstig was voor het netwerk en de netwerkstabiliteit. Volgens Duitsland was de volledige vrijstelling ook nodig om bandlastverbruikers binnen het stelsel van de algemene stroomvoorziening te houden en te verhinderen dat ze voor zelfvoorzienendheid zouden kiezen, of een rechtstreekse lijn naar een centrale zouden aanleggen, wat de netstabiliteit zou schaden. Zo bezien was de volledige vrijstelling dienstig aan het doel van energievoorzieningszekerheid. De prognosticeerbare en stabiele stroomafname door de bandlastverbruikers komt immers de netbeheerszekerheid ten goede. Duitsland onderstreepte verder dat de van nettarieven vrijgestelde bandlastafname een noodzakelijke voorwaarde vormde voor de minimumproductie in conventionele energiecentrales en dus voor de netwerkstabiliteit en verwees daarvoor naar het rapport van 2012. In de periode 2011-2013 zou de energiemix in Duitsland nog altijd door conventionele centrales beheerst en niet bijzonder flexibel geweest zijn. Conventionele energiecentrales met synchroongeneratoren zouden zonder een hoge bandlastafname niet volcontinu kunnen draaien en niet dezelfde ondersteunende diensten (46) kunnen leveren. Dit aspect wint nog aan gewicht door het groeiende aandeel van de stroomopwekking uit fluctuerende hernieuwbare energiebronnen en het na het Fukushima-ongeluk genomen besluit om acht kerncentrales stil te leggen. Zonder de conventionele centrales met synchroongeneratoren hadden de netbeheerders andere stabiliserende maatregelen moeten nemen, wat weer tot een stijging van de algemene netwerkkosten zou leiden. Duitsland is daarom van mening dat het doel van de volledige vrijstelling strookt met het in paragraaf 1 van het EnWG vervatte doel van een gewaarborgde, voordelige en efficiënte stroomvoorziening. De volledige vrijstelling was nodig geweest om de productiestijging van stroom uit hernieuwbare bronnen te bevorderen, aangezien de vrijstelling ervoor zorgde dat hernieuwbare energie te allen tijde werd afgenomen. Zonder bandlastverbruikers had het gevaar zich voorgedaan dat hernieuwbare stroom werd opgewekt op een moment dat daar geen vraag naar was. In dat geval hadden de netbeheerders installaties voor het opwekken van hernieuwbare stroom moeten loskoppelen van het net en hun daarvoor compensatie moeten betalen, zodat de kosten voor het winnen van hernieuwbare energie zouden stijgen. |
| --- | --- |

(80)

Duitsland verklaarde verder dat de volledige vrijstelling, zelfs als die toch staatssteun mocht blijken, in elk geval in de zin van artikel 107, lid 3, onder b) of c), VWEU verenigbaar was met de interne markt, aangezien de in de periode 2011-2013 geldende volledige vrijstelling noodzakelijk geweest was om stimulansen voor een stroomafname te bieden die gunstig was voor het netwerk en de netwerkstabiliteit. Volgens Duitsland was de volledige vrijstelling ook nodig om bandlastverbruikers binnen het stelsel van de algemene stroomvoorziening te houden en te verhinderen dat ze voor zelfvoorzienendheid zouden kiezen, of een rechtstreekse lijn naar een centrale zouden aanleggen, wat de netstabiliteit zou schaden. Zo bezien was de volledige vrijstelling dienstig aan het doel van energievoorzieningszekerheid. De prognosticeerbare en stabiele stroomafname door de bandlastverbruikers komt immers de netbeheerszekerheid ten goede. Duitsland onderstreepte verder dat de van nettarieven vrijgestelde bandlastafname een noodzakelijke voorwaarde vormde voor de minimumproductie in conventionele energiecentrales en dus voor de netwerkstabiliteit en verwees daarvoor naar het rapport van 2012. In de periode 2011-2013 zou de energiemix in Duitsland nog altijd door conventionele centrales beheerst en niet bijzonder flexibel geweest zijn. Conventionele energiecentrales met synchroongeneratoren zouden zonder een hoge bandlastafname niet volcontinu kunnen draaien en niet dezelfde ondersteunende diensten (46) kunnen leveren. Dit aspect wint nog aan gewicht door het groeiende aandeel van de stroomopwekking uit fluctuerende hernieuwbare energiebronnen en het na het Fukushima-ongeluk genomen besluit om acht kerncentrales stil te leggen. Zonder de conventionele centrales met synchroongeneratoren hadden de netbeheerders andere stabiliserende maatregelen moeten nemen, wat weer tot een stijging van de algemene netwerkkosten zou leiden. Duitsland is daarom van mening dat het doel van de volledige vrijstelling strookt met het in paragraaf 1 van het EnWG vervatte doel van een gewaarborgde, voordelige en efficiënte stroomvoorziening. De volledige vrijstelling was nodig geweest om de productiestijging van stroom uit hernieuwbare bronnen te bevorderen, aangezien de vrijstelling ervoor zorgde dat hernieuwbare energie te allen tijde werd afgenomen. Zonder bandlastverbruikers had het gevaar zich voorgedaan dat hernieuwbare stroom werd opgewekt op een moment dat daar geen vraag naar was. In dat geval hadden de netbeheerders installaties voor het opwekken van hernieuwbare stroom moeten loskoppelen van het net en hun daarvoor compensatie moeten betalen, zodat de kosten voor het winnen van hernieuwbare energie zouden stijgen.

46

| (81) | Duitsland brengt naar voren dat het doel van de volledige vrijstelling ook daarin gelegen was uitvoering te geven aan artikel 14 van Verordening (EG) Nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad (47) alsmede overweging 32 en artikel 32, lid 1, van Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (48), die verlangen dat het nettarievenstelsel non-discriminatoir van aard is. De volledige vrijstelling zou ervoor gezorgd hebben dat de verschillen tussen de kosten die de bandlastverbruikers veroorzaakten en zulke die de normale verbruikers veroorzaakten in de nettarieven tot uitdrukking kwamen. |
| --- | --- |

(81)

Duitsland brengt naar voren dat het doel van de volledige vrijstelling ook daarin gelegen was uitvoering te geven aan artikel 14 van Verordening (EG) Nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad (47) alsmede overweging 32 en artikel 32, lid 1, van Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (48), die verlangen dat het nettarievenstelsel non-discriminatoir van aard is. De volledige vrijstelling zou ervoor gezorgd hebben dat de verschillen tussen de kosten die de bandlastverbruikers veroorzaakten en zulke die de normale verbruikers veroorzaakten in de nettarieven tot uitdrukking kwamen.

47

48

5.   BEOORDELING VAN DE STEUNREGELING

BEOORDELING VAN DE STEUNREGELING

| (82) | De nu volgende beoordeling berust op een toetsing van het juridisch kader, de marktsituatie, de energiemix en de netwerksituatie in de jaren 2011 tot en met 2013 en beperkt zich daar ook toe. |
| --- | --- |

(82)

De nu volgende beoordeling berust op een toetsing van het juridisch kader, de marktsituatie, de energiemix en de netwerksituatie in de jaren 2011 tot en met 2013 en beperkt zich daar ook toe.

5.1.   BEOORDELING VAN DE AANWEZIGHEID VAN STEUN IN DE ZIN VAN ARTIKEL 107, LID 1, VWEU

BEOORDELING VAN DE AANWEZIGHEID VAN STEUN IN DE ZIN VAN ARTIKEL 107, LID 1, VWEU

| (83) | Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn steunmaatregelen van de staten of op enigerlei wijze met staatsmiddelen bekostigde maatregelen die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt (49). |
| --- | --- |

(83)

Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn steunmaatregelen van de staten of op enigerlei wijze met staatsmiddelen bekostigde maatregelen die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt (49).

49

5.1.1.   HET BESTAAN VAN EEN VOORDEEL

| (84) | Het begrip steun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU omvat niet alleen positieve prestaties zoals subsidies, maar ook maatregelen die, in verschillende vormen, de lasten verlichten die normaliter op het budget van een onderneming drukken en daardoor — zonder nog subsidies in de strikte zin van het woord te zijn — van gelijke aard zijn en tot identieke gevolgen leiden (50). |
| --- | --- |

(84)

Het begrip steun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU omvat niet alleen positieve prestaties zoals subsidies, maar ook maatregelen die, in verschillende vormen, de lasten verlichten die normaliter op het budget van een onderneming drukken en daardoor — zonder nog subsidies in de strikte zin van het woord te zijn — van gelijke aard zijn en tot identieke gevolgen leiden (50).

50

| (85) | Stroomverbruikers dienen in beginsel een vergoeding te betalen voor het gebruik van het elektriciteitsnet. Deze vergoeding is een afspiegeling van de netwerkkosten die voor de betreffende gebruiker gemaakt zijn. Dit betekent dat de netwerkkosten tot de gewone productiekosten behoren van ondernemingen die gebruikmaken van het elektriciteitsnet. Door de volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van meer dan 10 GWh en een totaal van meer dan 7 000 uur verbruiksuren krachtens paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 werden deze verbruikers van een financiële last bevrijd die zij normaliter hadden moeten dragen. Paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 heeft de bandlastverbruikers die aan genoemde criteria voldaan dus een voordeel verschaft. |
| --- | --- |

(85)

Stroomverbruikers dienen in beginsel een vergoeding te betalen voor het gebruik van het elektriciteitsnet. Deze vergoeding is een afspiegeling van de netwerkkosten die voor de betreffende gebruiker gemaakt zijn. Dit betekent dat de netwerkkosten tot de gewone productiekosten behoren van ondernemingen die gebruikmaken van het elektriciteitsnet. Door de volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van meer dan 10 GWh en een totaal van meer dan 7 000 uur verbruiksuren krachtens paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 werden deze verbruikers van een financiële last bevrijd die zij normaliter hadden moeten dragen. Paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 heeft de bandlastverbruikers die aan genoemde criteria voldaan dus een voordeel verschaft.

| (86) | Enkele belanghebbenden bestreden dat de vrijstelling een voordeel verschafte, omdat het daarbij zou gaan om een tegenprestatie voor een geleverde dienst (stabiele stroomafname) onder marktvoorwaarden (volgens het grondbeginsel van de marktdeelnemer handelend in een markteconomie), dan wel een compensatie voor het leveren van een dienst van algemeen economisch belang. |
| --- | --- |

(86)

Enkele belanghebbenden bestreden dat de vrijstelling een voordeel verschafte, omdat het daarbij zou gaan om een tegenprestatie voor een geleverde dienst (stabiele stroomafname) onder marktvoorwaarden (volgens het grondbeginsel van de marktdeelnemer handelend in een markteconomie), dan wel een compensatie voor het leveren van een dienst van algemeen economisch belang.

Geen compensatie voor een dienst van algemeen economisch belang

Geen compensatie voor een dienst van algemeen economisch belang

| (87) | In zijn Altmark-arrest (51) heeft het Hof nader bepaald dat aan elk van de vier volgende criteria voldaan moet zijn, wil er bij een compensatie voor het leveren van een dienst van algemeen economisch belang geen sprake zijn van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU:






  a) | de onderneming moet daadwerkelijk zijn belast met de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen en die verplichtingen moeten duidelijk zijn omschreven; |
| --- | --- | --- |

(87)

In zijn Altmark-arrest (51) heeft het Hof nader bepaald dat aan elk van de vier volgende criteria voldaan moet zijn, wil er bij een compensatie voor het leveren van een dienst van algemeen economisch belang geen sprake zijn van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU:

51

a)

de onderneming moet daadwerkelijk zijn belast met de uitvoering van de openbaredienstverplichtingen en die verplichtingen moeten duidelijk zijn omschreven;

| b) | de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, moeten vooraf op objectieve en transparante wijze worden vastgesteld om te vermijden dat de compensatie een economisch voordeel bevat, waardoor de begunstigde onderneming ten opzichte van concurrerende ondernemingen kan worden bevoordeeld; |
| --- | --- |

b)

de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, moeten vooraf op objectieve en transparante wijze worden vastgesteld om te vermijden dat de compensatie een economisch voordeel bevat, waardoor de begunstigde onderneming ten opzichte van concurrerende ondernemingen kan worden bevoordeeld;

| c) | de compensatie mag niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van openbaredienstverplichtingen geheel of gedeeltelijk te dekken, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen; |
| --- | --- |

c)

de compensatie mag niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van openbaredienstverplichtingen geheel of gedeeltelijk te dekken, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen;

| d) | wanneer de met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen te belasten onderneming niet is gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, waarbij die kandidaat kan worden geselecteerd die deze diensten tegen de laagste kosten voor de gemeenschap kan leveren, dient de omvang van de noodzakelijke compensatie te worden vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitoefening van deze verplichtingen. |
| --- | --- |

d)

wanneer de met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen te belasten onderneming niet is gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, waarbij die kandidaat kan worden geselecteerd die deze diensten tegen de laagste kosten voor de gemeenschap kan leveren, dient de omvang van de noodzakelijke compensatie te worden vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitoefening van deze verplichtingen.

| (88) | Vastgesteld wordt echter dat in het onderhavige geval niet aan deze vier cumulatieve voorwaarden voldaan is. Ten eerste staat nergens in de Duitse wetgeving een dienst van algemeen economisch belang omschreven die in een stabiele stroomafname bestaat; evenmin werden de bandlastverbruikers belast met de uitvoering van een openbaredienstverplichting (52). Ten tweede noemt de wetgeving geen parameters die als basis voor de kostenberekening genomen dienen te worden om overcompensatie te vermijden. Ten derde beantwoorden een jaarlijks stroomafname van meer dan 10 GWh en een totaal van meer dan 7 000 uur verbruiksuren geheel en al aan het normale afnameprofiel van veel bandlastverbruikers en brengen geen bijzondere kosten met zich mee. De volledige vrijstelling leidt in zulke gevallen automatisch tot overcompensatie, aangezien zij de compensatie te boven gaat die nodig geweest zou zijn om de extra kosten te dekken, voortvloeiend uit de geclaimde openbaredienstverplichting. Ook werden de ondernemingen niet gekozen in het kader van een openbare aanbesteding en berustte de volledige vrijstelling niet op een analyse van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitoefening van deze verplichtingen. Duitsland heeft er zelf op gewezen hoe moeilijk het was om de waarde van een stabiele stroomafname voor het netwerk te becijferen. |
| --- | --- |

(88)

Vastgesteld wordt echter dat in het onderhavige geval niet aan deze vier cumulatieve voorwaarden voldaan is. Ten eerste staat nergens in de Duitse wetgeving een dienst van algemeen economisch belang omschreven die in een stabiele stroomafname bestaat; evenmin werden de bandlastverbruikers belast met de uitvoering van een openbaredienstverplichting (52). Ten tweede noemt de wetgeving geen parameters die als basis voor de kostenberekening genomen dienen te worden om overcompensatie te vermijden. Ten derde beantwoorden een jaarlijks stroomafname van meer dan 10 GWh en een totaal van meer dan 7 000 uur verbruiksuren geheel en al aan het normale afnameprofiel van veel bandlastverbruikers en brengen geen bijzondere kosten met zich mee. De volledige vrijstelling leidt in zulke gevallen automatisch tot overcompensatie, aangezien zij de compensatie te boven gaat die nodig geweest zou zijn om de extra kosten te dekken, voortvloeiend uit de geclaimde openbaredienstverplichting. Ook werden de ondernemingen niet gekozen in het kader van een openbare aanbesteding en berustte de volledige vrijstelling niet op een analyse van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde onderneming zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitoefening van deze verplichtingen. Duitsland heeft er zelf op gewezen hoe moeilijk het was om de waarde van een stabiele stroomafname voor het netwerk te becijferen.

52

De volledige vrijstelling is onverenigbaar met de positie van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie

De volledige vrijstelling is onverenigbaar met de positie van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie

| (89) | Aangaande het argument dat de volledige vrijstelling gelijkstaat aan een betaling die een marktdeelnemer handelend in een markteconomie zou verrichten voor het afnemen van een dienst als hier bedoeld, moet gezegd worden dat er geen argument is aangevoerd waaruit overtuigend zou blijken dat de waarde van de volledige vrijstelling overeenkomt met de prijs die de netbeheerders — bij een ontstentenis van paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 — voor deze door de bandlastverbruikers kennelijk geleverde dienst zouden hebben willen betalen. |
| --- | --- |

(89)

Aangaande het argument dat de volledige vrijstelling gelijkstaat aan een betaling die een marktdeelnemer handelend in een markteconomie zou verrichten voor het afnemen van een dienst als hier bedoeld, moet gezegd worden dat er geen argument is aangevoerd waaruit overtuigend zou blijken dat de waarde van de volledige vrijstelling overeenkomt met de prijs die de netbeheerders — bij een ontstentenis van paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 — voor deze door de bandlastverbruikers kennelijk geleverde dienst zouden hebben willen betalen.

| (90) | Ten eerste blijkt uit het feit dat de netbeheerders de volledige vrijstelling bij nationale rechters aangevochten hebben (zie overwegingen 52 en 53) dat de netbeheerders niet op eigen initiatief gebruikgemaakt hebben van de hier bedoelde dienst in ruil voor een volledige vrijstelling die individuele nettarieven in waarde overstijgt (zie afdeling 5.1.2). In het kader van de op 30 maart 2015 gepubliceerde evaluatie van de BNetzA van de effecten van paragraaf 19, lid 2, StromNEV op het beheer van stroomvoorzieningsnetwerken (53) (hierna „evaluatie van 2015” genoemd), die berust op gegevens uit de periode 2011-2013, hield de BNetzA een enquête onder netbeheerders. In deze evaluatie wordt duidelijk dat de beheerders van de netten waarop bandlastverbruikers aangesloten zijn van mening verschillen over de gunstige effecten van de bandlastverbruikers op de netstabiliteit. Sommigen gaven aan dat de bandlastverbruikers in de periode 2011-2013 minder netwerkkosten veroorzaakten dan de netgebruikers met variabele, onvoorspelbare lasten (maar, let wel, nog altijd kosten veroorzaakten), anderen vonden flexibele lasten nuttiger om op volatiliteit te reageren (54). Één TSB was van mening dat de bijdrage van de bandlastverbruikers aan de netstabiliteit afhing van de specifieke netsituatie (55). Sommige netbeheerders hadden opgemerkt dat de betreffende bandlastverbruikers reeds voor invoering van de volledige vrijstelling hetzelfde afnamegedrag vertoonden, zodat de vrijstelling niet nodig geweest was om verandering in hun gedrag te brengen. De dienst zou dus ook zonder de maatregel geleverd zijn. Dit bevestigt dat de netbeheerders niet allemaal uit eigen beweging een stabiele stroomafname van de bandlastverbruikers „gekocht” zouden hebben — en geen van hen tegen de prijs van een volledige vrijstelling van de nettarieven. |
| --- | --- |

(90)

Ten eerste blijkt uit het feit dat de netbeheerders de volledige vrijstelling bij nationale rechters aangevochten hebben (zie overwegingen 52 en 53) dat de netbeheerders niet op eigen initiatief gebruikgemaakt hebben van de hier bedoelde dienst in ruil voor een volledige vrijstelling die individuele nettarieven in waarde overstijgt (zie afdeling 5.1.2). In het kader van de op 30 maart 2015 gepubliceerde evaluatie van de BNetzA van de effecten van paragraaf 19, lid 2, StromNEV op het beheer van stroomvoorzieningsnetwerken (53) (hierna „evaluatie van 2015” genoemd), die berust op gegevens uit de periode 2011-2013, hield de BNetzA een enquête onder netbeheerders. In deze evaluatie wordt duidelijk dat de beheerders van de netten waarop bandlastverbruikers aangesloten zijn van mening verschillen over de gunstige effecten van de bandlastverbruikers op de netstabiliteit. Sommigen gaven aan dat de bandlastverbruikers in de periode 2011-2013 minder netwerkkosten veroorzaakten dan de netgebruikers met variabele, onvoorspelbare lasten (maar, let wel, nog altijd kosten veroorzaakten), anderen vonden flexibele lasten nuttiger om op volatiliteit te reageren (54). Één TSB was van mening dat de bijdrage van de bandlastverbruikers aan de netstabiliteit afhing van de specifieke netsituatie (55). Sommige netbeheerders hadden opgemerkt dat de betreffende bandlastverbruikers reeds voor invoering van de volledige vrijstelling hetzelfde afnamegedrag vertoonden, zodat de vrijstelling niet nodig geweest was om verandering in hun gedrag te brengen. De dienst zou dus ook zonder de maatregel geleverd zijn. Dit bevestigt dat de netbeheerders niet allemaal uit eigen beweging een stabiele stroomafname van de bandlastverbruikers „gekocht” zouden hebben — en geen van hen tegen de prijs van een volledige vrijstelling van de nettarieven.

53

54

55

| (91) | Ten tweede zouden de netbeheerders, zelfs als ze de kwestieuze dienst uit eigen beweging ingekocht hadden, dat alleen in een omvang gedaan hebben die voor het netbeheer noodzakelijk was en tegen een prijs die rekening houdt met de gedifferentieerde bijdrage aan de netstabiliteit. In tegenstelling daarmee wordt de volledige vrijstelling verleend aan bandlastverbruikers met een jaarlijkse stroomafname van minstens 7 000 verbruiksuren en meer dan 10 GWh, zonder onderscheid te maken naar het netvlak waarop ze zijn aangesloten of naar hun daadwerkelijke bijdrage aan de netstabiliteit (56) en zonder beoordeling of er wellicht al genoeg bandlastverbruikers voorhanden zijn om een stabiel netbeheer te waarborgen. Wanneer vooral een stabiele afname (en niet kostenreductie) van belang is voor de stroomvoorzieningszekerheid, is er geen reden om verbruikers met een stabiele stroomafname van minder dan 10 GWh uit te sluiten van volledige vrijstelling. |
| --- | --- |

(91)

Ten tweede zouden de netbeheerders, zelfs als ze de kwestieuze dienst uit eigen beweging ingekocht hadden, dat alleen in een omvang gedaan hebben die voor het netbeheer noodzakelijk was en tegen een prijs die rekening houdt met de gedifferentieerde bijdrage aan de netstabiliteit. In tegenstelling daarmee wordt de volledige vrijstelling verleend aan bandlastverbruikers met een jaarlijkse stroomafname van minstens 7 000 verbruiksuren en meer dan 10 GWh, zonder onderscheid te maken naar het netvlak waarop ze zijn aangesloten of naar hun daadwerkelijke bijdrage aan de netstabiliteit (56) en zonder beoordeling of er wellicht al genoeg bandlastverbruikers voorhanden zijn om een stabiel netbeheer te waarborgen. Wanneer vooral een stabiele afname (en niet kostenreductie) van belang is voor de stroomvoorzieningszekerheid, is er geen reden om verbruikers met een stabiele stroomafname van minder dan 10 GWh uit te sluiten van volledige vrijstelling.

56

| (92) | Ten derde dient vastgesteld te worden dat enkele Duitse rechters eveneens tot de conclusie gekomen zijn dat de volledige vrijstelling niet als tegenprestatie voor een geleverde dienst beschouwd kan worden, aangezien de „dienst” voor veel bandlastverbruikers samenvalt met hun normale afnamegedrag en er bij de volledige vrijstelling niet gekeken wordt naar de concrete toename van de netstabiliteit. Naar het oordeel van deze rechters zou alleen een korting gerechtvaardigd geweest zijn die rekening hield met het concrete effect van het gedrag van de afzonderlijke bandlastverbruiker (zie overwegingen 52 en 52). |
| --- | --- |

(92)

Ten derde dient vastgesteld te worden dat enkele Duitse rechters eveneens tot de conclusie gekomen zijn dat de volledige vrijstelling niet als tegenprestatie voor een geleverde dienst beschouwd kan worden, aangezien de „dienst” voor veel bandlastverbruikers samenvalt met hun normale afnamegedrag en er bij de volledige vrijstelling niet gekeken wordt naar de concrete toename van de netstabiliteit. Naar het oordeel van deze rechters zou alleen een korting gerechtvaardigd geweest zijn die rekening hield met het concrete effect van het gedrag van de afzonderlijke bandlastverbruiker (zie overwegingen 52 en 52).

| (93) | Een deel van de belanghebbenden beriep zich op het rapport van 2012 (zie overweging 59 voor het argument als zou de volledige vrijstelling gelijkstaan aan een betaling die een marktpartij verricht voor de dienst, geleverd door de bandlastverbruikers. |
| --- | --- |

(93)

Een deel van de belanghebbenden beriep zich op het rapport van 2012 (zie overweging 59 voor het argument als zou de volledige vrijstelling gelijkstaan aan een betaling die een marktpartij verricht voor de dienst, geleverd door de bandlastverbruikers.

| (94) | Daar valt ten eerste tegen in te brengen dat de vrijstelling ingevoerd is door een reguleringsmaatregel van de staat in zijn eigenschap als reguleringsinstantie. Voor dit aspect dient de meest recente jurisprudentie van het Hof in de zaak EDF/Commissie (57) tot uitgangspunt genomen te worden. Die verlangt van een lidstaat die zich beroept op het grondbeginsel van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie aan te tonen dat hij het reguleringsbesluit genomen heeft als aandeelhouder en niet als drager van het openbaar gezag. In het onderhavige geval is Duitsland (op nationaal niveau) niet in het bezit van aandelen in netexploitanten. Het heeft ook geen documenten overlegd waaruit zou blijken dat het aandelen van regionale of gemeentelijke autoriteiten in netexploitanten bij zijn besluit betrokken heeft. Noch Duitsland, noch de belanghebbenden hebben enig document uit deze periode overlegd waaruit commerciële overwegingen zouden spreken. Bovendien werd genoemd rapport ná vaststelling van het besluit van BNetzA van 14 december 2011 opgesteld. Bij gevolg is het grondbeginsel van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie in het onderhavige geval niet van toepassing. |
| --- | --- |

(94)

Daar valt ten eerste tegen in te brengen dat de vrijstelling ingevoerd is door een reguleringsmaatregel van de staat in zijn eigenschap als reguleringsinstantie. Voor dit aspect dient de meest recente jurisprudentie van het Hof in de zaak EDF/Commissie (57) tot uitgangspunt genomen te worden. Die verlangt van een lidstaat die zich beroept op het grondbeginsel van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie aan te tonen dat hij het reguleringsbesluit genomen heeft als aandeelhouder en niet als drager van het openbaar gezag. In het onderhavige geval is Duitsland (op nationaal niveau) niet in het bezit van aandelen in netexploitanten. Het heeft ook geen documenten overlegd waaruit zou blijken dat het aandelen van regionale of gemeentelijke autoriteiten in netexploitanten bij zijn besluit betrokken heeft. Noch Duitsland, noch de belanghebbenden hebben enig document uit deze periode overlegd waaruit commerciële overwegingen zouden spreken. Bovendien werd genoemd rapport ná vaststelling van het besluit van BNetzA van 14 december 2011 opgesteld. Bij gevolg is het grondbeginsel van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie in het onderhavige geval niet van toepassing.

57

| (95) | Ten tweede dient opgemerkt te worden dat het, zelfs al zou het geval van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie van toepassing zijn (waar hier dus geen sprake van is), een feit blijft dat het rapport van 2012 pas na invoering van de vrijstelling is opgesteld. Dit betekent dat een marktdeelnemer handelend in een markteconomie zijn besluit tot invoering van een vrijstelling daar niet op gebaseerd zou kunnen hebben. |
| --- | --- |

(95)

Ten tweede dient opgemerkt te worden dat het, zelfs al zou het geval van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie van toepassing zijn (waar hier dus geen sprake van is), een feit blijft dat het rapport van 2012 pas na invoering van de vrijstelling is opgesteld. Dit betekent dat een marktdeelnemer handelend in een markteconomie zijn besluit tot invoering van een vrijstelling daar niet op gebaseerd zou kunnen hebben.

| (96) | Zelfs als het rapport van 2012 wel relevant geweest zou zijn voor het hanteren van het grondbeginsel van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie (wat niet het geval is), levert het geen onderbouwing voor de aangevoerde argumenten. Naar de overtuiging van de belanghebbenden is voor het waarborgen van de benodigde minimumproductie door dergelijke centrales een stabiele en sterke vraag vereist, aangezien die de rentabiliteit van de betreffende centrales garandeert en stillegging ervan verhindert. Daar dient tegen in gebracht te worden dat het rapport van 2012 met geen woord rept over het belang van de bandlastverbruikers voor de instandhouding van de minimumproductie in conventionele centrales die nodig is voor de stroomvoorzieningszekerheid in Duitsland. Dat is ook niet het onderwerp van het rapport en daarom worden de bandlastverbruikers er ook niet in genoemd. In de conclusies van het rapport (58) wordt daarentegen benadrukt dat de minimumproductie die Duitsland nodig heeft voor de stroomvoorzieningszekerheid berekend is op basis van de bestaande vraag in Duitsland. Daaruit volgt dat de minimumproductie die Duitsland nodig heeft voor de stroomvoorzieningszekerheid afhangt van het verbruiksvolume, maar ook van de aard van de last waarin voorzien moet worden. Bij een geringere vraag of in geval er geen basislastproductie nodig is om aan de vraag naar basislast te voldoen, zou men voor de in Duitsland vereiste minimumproductie op een andere waarde uitgekomen zijn. De bandlastverbruikers maken mede een productiecapaciteit in deze omvang noodzakelijk. Daarom valt hun vraag ook bezwaarlijk als dienstverlening aan te merken. Bandlastverbruikers alleen volstaan niet om te garanderen dat de betreffende centrales zich op de markt kunnen handhaven. Dat hangt uitsluitend af van de prijs waarvoor de stroom verkocht wordt. Als de prijzen te laag zijn, kan een basislastcentrale zich niet handhaven op de markt. Daarnaast speelt ook de omvang van de stroomproductie uit hernieuwbare energiebronnen een voorname rol. Als de vraag gering is, maar er toch grote hoeveelheden hernieuwbare stroom opgewekt worden, hebben installaties voor het opwekken van hernieuwbare stroom bij invoer in het net voorrang boven centrales die gebruikmaken van fossiele brandstoffen. In dit verband dient ook opgemerkt te worden dat het bij een deel van de in het rapport van 2012 genoemde conventionele centrales niet gaat om basislastcentrales, maar om conventionele centrales die (zoals bijv. gasturbinecentrales) snel in te schakelen zijn. Een bandlastverbruiker draagt er niets toe bij dat zulke centrales zich op de markt kunnen handhaven, aangezien hun rentabiliteit afhangt van de mogelijkheid in een situatie van krapte hogere prijzen in rekening te brengen. |
| --- | --- |

(96)

Zelfs als het rapport van 2012 wel relevant geweest zou zijn voor het hanteren van het grondbeginsel van een marktdeelnemer handelend in een markteconomie (wat niet het geval is), levert het geen onderbouwing voor de aangevoerde argumenten. Naar de overtuiging van de belanghebbenden is voor het waarborgen van de benodigde minimumproductie door dergelijke centrales een stabiele en sterke vraag vereist, aangezien die de rentabiliteit van de betreffende centrales garandeert en stillegging ervan verhindert. Daar dient tegen in gebracht te worden dat het rapport van 2012 met geen woord rept over het belang van de bandlastverbruikers voor de instandhouding van de minimumproductie in conventionele centrales die nodig is voor de stroomvoorzieningszekerheid in Duitsland. Dat is ook niet het onderwerp van het rapport en daarom worden de bandlastverbruikers er ook niet in genoemd. In de conclusies van het rapport (58) wordt daarentegen benadrukt dat de minimumproductie die Duitsland nodig heeft voor de stroomvoorzieningszekerheid berekend is op basis van de bestaande vraag in Duitsland. Daaruit volgt dat de minimumproductie die Duitsland nodig heeft voor de stroomvoorzieningszekerheid afhangt van het verbruiksvolume, maar ook van de aard van de last waarin voorzien moet worden. Bij een geringere vraag of in geval er geen basislastproductie nodig is om aan de vraag naar basislast te voldoen, zou men voor de in Duitsland vereiste minimumproductie op een andere waarde uitgekomen zijn. De bandlastverbruikers maken mede een productiecapaciteit in deze omvang noodzakelijk. Daarom valt hun vraag ook bezwaarlijk als dienstverlening aan te merken. Bandlastverbruikers alleen volstaan niet om te garanderen dat de betreffende centrales zich op de markt kunnen handhaven. Dat hangt uitsluitend af van de prijs waarvoor de stroom verkocht wordt. Als de prijzen te laag zijn, kan een basislastcentrale zich niet handhaven op de markt. Daarnaast speelt ook de omvang van de stroomproductie uit hernieuwbare energiebronnen een voorname rol. Als de vraag gering is, maar er toch grote hoeveelheden hernieuwbare stroom opgewekt worden, hebben installaties voor het opwekken van hernieuwbare stroom bij invoer in het net voorrang boven centrales die gebruikmaken van fossiele brandstoffen. In dit verband dient ook opgemerkt te worden dat het bij een deel van de in het rapport van 2012 genoemde conventionele centrales niet gaat om basislastcentrales, maar om conventionele centrales die (zoals bijv. gasturbinecentrales) snel in te schakelen zijn. Een bandlastverbruiker draagt er niets toe bij dat zulke centrales zich op de markt kunnen handhaven, aangezien hun rentabiliteit afhangt van de mogelijkheid in een situatie van krapte hogere prijzen in rekening te brengen.

58

| (97) | Een aantal belanghebbenden heeft ook aangevoerd dat de vrijstelling gerechtvaardigd is vanwege de betrokkenheid van de bandlastverbruikers in het vijfstappenafschakelplan van de TSB's, bedoeld om stroomuitval bij overbelasting van het systeem te voorkomen. Dit plan wordt uiteengezet in Transmission Code 2007 (net- en systeemregels van de Duitse transmissiesysteembeheerders). Deze belanghebbenden voeren verder aan dat de bandlastverbruikers zonder contract en zonder enige compensatie in de afschakelingsprocedure opgenomen zijn en dat de volledige vrijstelling zo bezien een compensatie vormt voor hun bijdrage aan de stroomvoorzieningszekerheid. |
| --- | --- |

(97)

Een aantal belanghebbenden heeft ook aangevoerd dat de vrijstelling gerechtvaardigd is vanwege de betrokkenheid van de bandlastverbruikers in het vijfstappenafschakelplan van de TSB's, bedoeld om stroomuitval bij overbelasting van het systeem te voorkomen. Dit plan wordt uiteengezet in Transmission Code 2007 (net- en systeemregels van de Duitse transmissiesysteembeheerders). Deze belanghebbenden voeren verder aan dat de bandlastverbruikers zonder contract en zonder enige compensatie in de afschakelingsprocedure opgenomen zijn en dat de volledige vrijstelling zo bezien een compensatie vormt voor hun bijdrage aan de stroomvoorzieningszekerheid.

| (98) | Hierover valt allereerst op te merken dat deze beweringen in strijd zijn met de Transmission Code 2007. Paragraaf 7.3.4, lid 6, van de Transmission Code 2007 voorziet uitdrukkelijk in de mogelijkheid om ten behoeve van afschakelingen contractuele regelingen met de stroomafnemers te treffen. Bovendien bestaat er geen correlatie tussen de volledige vrijstelling en de afschakeling, aangezien opname in het vijfstappenafschakelplan geen voorwaarde is om aanspraak te kunnen maken op volledige vrijstelling. De belanghebbenden geven dan ook toe dat hun stabiele verbruik slechts de waarschijnlijkheid van hun betrokkenheid bij het plan vergroot. Ook andere dan bandlastverbruikers zouden deel kunnen nemen aan het plan. Inderdaad is het vijfstappenafschakelplan slechts uitvoerbaar als ook andere dan bandlastverbruikers eraan deelnemen. Dan valt tussen de 35 % en 50 % van de netwerkbelasting (na uitschakeling van pompen) onder het plan (59). Blijkens de door Duitsland verstrekte gegevens bereiken de volledig van nettarieven vrijgestelde bedrijven samen een piekbelasting van 3,5 GW, wat ongeveer overeenkomst met 4,2 % van de Duitse piekbelasting in het jaar 2013 (60). De vrijstelling verschaft dan nog altijd een selectief voordeel, zelfs als aangenomen wordt dat zij een vergoeding zou kunnen zijn voor deelname aan het vijfstappenafschakelplan, aangezien zij slechts verleend werd aan bandlastverbruikers en alle andere verbruikers die eveneens aan het plan deelnamen ervan uitgesloten waren. |
| --- | --- |

(98)

Hierover valt allereerst op te merken dat deze beweringen in strijd zijn met de Transmission Code 2007. Paragraaf 7.3.4, lid 6, van de Transmission Code 2007 voorziet uitdrukkelijk in de mogelijkheid om ten behoeve van afschakelingen contractuele regelingen met de stroomafnemers te treffen. Bovendien bestaat er geen correlatie tussen de volledige vrijstelling en de afschakeling, aangezien opname in het vijfstappenafschakelplan geen voorwaarde is om aanspraak te kunnen maken op volledige vrijstelling. De belanghebbenden geven dan ook toe dat hun stabiele verbruik slechts de waarschijnlijkheid van hun betrokkenheid bij het plan vergroot. Ook andere dan bandlastverbruikers zouden deel kunnen nemen aan het plan. Inderdaad is het vijfstappenafschakelplan slechts uitvoerbaar als ook andere dan bandlastverbruikers eraan deelnemen. Dan valt tussen de 35 % en 50 % van de netwerkbelasting (na uitschakeling van pompen) onder het plan (59). Blijkens de door Duitsland verstrekte gegevens bereiken de volledig van nettarieven vrijgestelde bedrijven samen een piekbelasting van 3,5 GW, wat ongeveer overeenkomst met 4,2 % van de Duitse piekbelasting in het jaar 2013 (60). De vrijstelling verschaft dan nog altijd een selectief voordeel, zelfs als aangenomen wordt dat zij een vergoeding zou kunnen zijn voor deelname aan het vijfstappenafschakelplan, aangezien zij slechts verleend werd aan bandlastverbruikers en alle andere verbruikers die eveneens aan het plan deelnamen ervan uitgesloten waren.

59

60

| (99) | Een aantal belanghebbenden lijkt ervan uit te gaan dat aansluiting op het net de bandlastverbruikers voor specifieke technische problemen stelt die hen nopen tot investeringen in de netwerkstabiliteit, aangezien zij blindvermogen (61) in het net invoeren zonder daarvoor gecompenseerd te worden. |
| --- | --- |

(99)

Een aantal belanghebbenden lijkt ervan uit te gaan dat aansluiting op het net de bandlastverbruikers voor specifieke technische problemen stelt die hen nopen tot investeringen in de netwerkstabiliteit, aangezien zij blindvermogen (61) in het net invoeren zonder daarvoor gecompenseerd te worden.

61

| (100) | Toch is de volledige vrijstelling ook dan niet aan te merken als een vergoeding die een marktdeelnemer handelend in een markteconomie voor deze vermeende dienst betaald zou hebben. De door de belanghebbenden genoemde feiten vormen geen dienst waarvoor de netbeheerders een vergoeding zouden betalen. Ze vormen veeleer een technische vereiste waar verbruikers aan hebben te voldoen om op het netwerk aangesloten te worden. Verbruikers dienen er met name voor te zorgen dat hun verschuivingsfactor tussen de – 0,9 en + 0,9 blijft. Er kunnen zich dus situaties voordoen die van een verbruiker een investering vergen in een speciale installatie, die de verschuivingsfactor binnen de voorgeschreven marges houdt. Dit kan echter niet als netwerkdienst aangemerkt worden, maar vormt veeleer een voorzorgsmaatregel tegen stroomstoringen. Als verbruikers (ook bandlastverbruikers) niet aan deze technische vereiste zouden voldoen, zouden ze aanzienlijke storingen in het netwerk kunnen veroorzaken. Belanghebbenden hebben zelf toegegeven dat dit technische aspect nodig is om de stroomvoorzieningszekerheid te waarborgen. Bovendien gelden de technische vereisten voor alle verbruikers die voor aansluiting op het betreffende net in aanmerking willen komen en niet alleen voor bandlastverbruikers. Daarom zou de vrijstelling, zelfs als vergoeding beschouwd (wat zij niet is), nog altijd een selectief voordeel verschaffen, daar zij zich tot bandlastverbruikers beperkte en alle andere verbruikers, die aan dezelfde vereiste hadden te voldoen, niet voor vrijstelling in aanmerking kwamen. |
| --- | --- |

(100)

Toch is de volledige vrijstelling ook dan niet aan te merken als een vergoeding die een marktdeelnemer handelend in een markteconomie voor deze vermeende dienst betaald zou hebben. De door de belanghebbenden genoemde feiten vormen geen dienst waarvoor de netbeheerders een vergoeding zouden betalen. Ze vormen veeleer een technische vereiste waar verbruikers aan hebben te voldoen om op het netwerk aangesloten te worden. Verbruikers dienen er met name voor te zorgen dat hun verschuivingsfactor tussen de – 0,9 en + 0,9 blijft. Er kunnen zich dus situaties voordoen die van een verbruiker een investering vergen in een speciale installatie, die de verschuivingsfactor binnen de voorgeschreven marges houdt. Dit kan echter niet als netwerkdienst aangemerkt worden, maar vormt veeleer een voorzorgsmaatregel tegen stroomstoringen. Als verbruikers (ook bandlastverbruikers) niet aan deze technische vereiste zouden voldoen, zouden ze aanzienlijke storingen in het netwerk kunnen veroorzaken. Belanghebbenden hebben zelf toegegeven dat dit technische aspect nodig is om de stroomvoorzieningszekerheid te waarborgen. Bovendien gelden de technische vereisten voor alle verbruikers die voor aansluiting op het betreffende net in aanmerking willen komen en niet alleen voor bandlastverbruikers. Daarom zou de vrijstelling, zelfs als vergoeding beschouwd (wat zij niet is), nog altijd een selectief voordeel verschaffen, daar zij zich tot bandlastverbruikers beperkte en alle andere verbruikers, die aan dezelfde vereiste hadden te voldoen, niet voor vrijstelling in aanmerking kwamen.

5.1.2.   BESTAAN VAN EEN SELECTIEF VOORDEEL

| (101) | Zowel de belanghebbenden als Duitsland voerden aan dat de volledige vrijstelling geen selectief voordeel verschafte, aangezien zij door de aard en de opzet van het nettarievenstelsel in Duitsland gerechtvaardigd was. Zij wezen erop dat het nettarievenstelsel in Duitsland uitgaat van het beginsel van de kostenoorzakelijkheid, maar dat het afname- en belastingsprofiel van bandlastverbruikers sterk verschilt van dat van de typische netgebruiker, wiens stroomverbruik en verbruikersbelasting variabel en onprognosticeerbaar is. De volledige vrijstelling is naar hun mening gerechtvaardigd, omdat bandlastverbruikers aan een reductie van diverse netwerkkosten bijdragen. |
| --- | --- |

(101)

Zowel de belanghebbenden als Duitsland voerden aan dat de volledige vrijstelling geen selectief voordeel verschafte, aangezien zij door de aard en de opzet van het nettarievenstelsel in Duitsland gerechtvaardigd was. Zij wezen erop dat het nettarievenstelsel in Duitsland uitgaat van het beginsel van de kostenoorzakelijkheid, maar dat het afname- en belastingsprofiel van bandlastverbruikers sterk verschilt van dat van de typische netgebruiker, wiens stroomverbruik en verbruikersbelasting variabel en onprognosticeerbaar is. De volledige vrijstelling is naar hun mening gerechtvaardigd, omdat bandlastverbruikers aan een reductie van diverse netwerkkosten bijdragen.

| (102) | De volledige vrijstelling kan alleen dan als staatssteun gelden, als de bandlastverbruikers een selectief voordeel verschaft wordt. Om vast te stellen dat een voordeel selectief is, dient de Commissie aan te tonen dat een maatregel tussen marktpartijen onderscheidt die voor wat het doel van het referentiekader betreft in een positie verkeren die zowel in concrete als juridische zin vergelijkbaar is en dat een dergelijk onderscheid niet door de aard of de algemene opzet van het referentiekader te rechtvaardigen is (62). |
| --- | --- |

(102)

De volledige vrijstelling kan alleen dan als staatssteun gelden, als de bandlastverbruikers een selectief voordeel verschaft wordt. Om vast te stellen dat een voordeel selectief is, dient de Commissie aan te tonen dat een maatregel tussen marktpartijen onderscheidt die voor wat het doel van het referentiekader betreft in een positie verkeren die zowel in concrete als juridische zin vergelijkbaar is en dat een dergelijk onderscheid niet door de aard of de algemene opzet van het referentiekader te rechtvaardigen is (62).

62

| (103) | Om te kunnen bepalen of de volledige vrijstelling op grond van de toepasselijke rechtsregels zekere ondernemingen een selectief voordeel verschaft ten opzichte van andere, die voor wat het doel van de regeling betreft in een vergelijkbare concrete en juridische positie verkeren, dient eerst het referentiekader bepaald te worden waarop de maatregel in kwestie betrekking heeft (63). |
| --- | --- |

(103)

Om te kunnen bepalen of de volledige vrijstelling op grond van de toepasselijke rechtsregels zekere ondernemingen een selectief voordeel verschaft ten opzichte van andere, die voor wat het doel van de regeling betreft in een vergelijkbare concrete en juridische positie verkeren, dient eerst het referentiekader bepaald te worden waarop de maatregel in kwestie betrekking heeft (63).

63

5.1.2.1.   
  Het referentiekader

Het referentiekader

| (104) | De Commissie deelt de mening dat het Duitse nettarievenstelsel het referentiekader voor het onderhavige besluit is. Dat stelsel is gebaseerd op het beginsel van kostengeoriënteerde en non-discriminatoire nettarieven. Paragraaf 21 EnWG bepaalt dat de nettarieven redelijk, non-discriminatoir en transparant moeten zijn (zie overweging 7 van het onderhavige besluit). Het beginsel van de kostenoorzakelijkheid is vervat in paragraaf 16 StromNEV en impliciet in paragraaf 3 StromNEV, waar staat dat betaling van de nettarieven een vergoeding voor het gebruik van het netwerk is. De StromNEV bevat gedetailleerde voorschriften voor de berekening van kostengeoriënteerde nettarieven. |
| --- | --- |

(104)

De Commissie deelt de mening dat het Duitse nettarievenstelsel het referentiekader voor het onderhavige besluit is. Dat stelsel is gebaseerd op het beginsel van kostengeoriënteerde en non-discriminatoire nettarieven. Paragraaf 21 EnWG bepaalt dat de nettarieven redelijk, non-discriminatoir en transparant moeten zijn (zie overweging 7 van het onderhavige besluit). Het beginsel van de kostenoorzakelijkheid is vervat in paragraaf 16 StromNEV en impliciet in paragraaf 3 StromNEV, waar staat dat betaling van de nettarieven een vergoeding voor het gebruik van het netwerk is. De StromNEV bevat gedetailleerde voorschriften voor de berekening van kostengeoriënteerde nettarieven.

| (105) | Paragraaf 24 EnWG 2011 machtigt de Duitse regering de methode voor het berekenen van de algemene nettarieven in een algemene maatregel van bestuur te regelen. Zoals toegelicht in overweging 7 van het onderhavige besluit, onderscheidt paragraaf 24 EnWG tussen algemene en atypische netgebruikers, aan welke laatsten een individueel nettarief in rekening gebracht kan worden. De StromNEV geeft uitvoering aan dit onderscheid en bevat dan ook twee berekeningswijzen voor de tarieven: de op typische netgebruikers toepasselijke berekening (paragraaf 15, 16 en 17 StromNEV) en de op atypische netgebruikers toepasselijke berekening (zie overwegingen 17 tot en met 20 van het onderhavige besluit). |
| --- | --- |

(105)

Paragraaf 24 EnWG 2011 machtigt de Duitse regering de methode voor het berekenen van de algemene nettarieven in een algemene maatregel van bestuur te regelen. Zoals toegelicht in overweging 7 van het onderhavige besluit, onderscheidt paragraaf 24 EnWG tussen algemene en atypische netgebruikers, aan welke laatsten een individueel nettarief in rekening gebracht kan worden. De StromNEV geeft uitvoering aan dit onderscheid en bevat dan ook twee berekeningswijzen voor de tarieven: de op typische netgebruikers toepasselijke berekening (paragraaf 15, 16 en 17 StromNEV) en de op atypische netgebruikers toepasselijke berekening (zie overwegingen 17 tot en met 20 van het onderhavige besluit).

| (106) | In de paragrafen 15, 16 en 17 StromNEV is de algemene berekeningswijze voor het vaststellen van de nettarieven geregeld. Deze werd in de overwegingen 10 en 14 van het onderhavige besluit beschreven. Met behulp van de in paragraaf 16, lid 2, en aanhangsel 4 StromNEV beschreven gelijktijdigheidsfunctie kunnen de netwerkkosten van de verschillende netgebruikers bepaald worden naar de waarschijnlijkheid waarmee het stroomverbruik van de betreffende gebruiker aan de maximale jaarbelasting bijdraagt. Duitsland stelde zich op het standpunt dat de maximale jaarbelasting in een netwerk waarin de elektriciteit „van boven naar beneden” stroomt een van de belangrijkste kostenfactoren is. |
| --- | --- |

(106)

In de paragrafen 15, 16 en 17 StromNEV is de algemene berekeningswijze voor het vaststellen van de nettarieven geregeld. Deze werd in de overwegingen 10 en 14 van het onderhavige besluit beschreven. Met behulp van de in paragraaf 16, lid 2, en aanhangsel 4 StromNEV beschreven gelijktijdigheidsfunctie kunnen de netwerkkosten van de verschillende netgebruikers bepaald worden naar de waarschijnlijkheid waarmee het stroomverbruik van de betreffende gebruiker aan de maximale jaarbelasting bijdraagt. Duitsland stelde zich op het standpunt dat de maximale jaarbelasting in een netwerk waarin de elektriciteit „van boven naar beneden” stroomt een van de belangrijkste kostenfactoren is.

| (107) | Duitsland heeft echter aangetoond dat deze algemene methode weliswaar een betrouwbare becijfering van de door de meerderheid der eindverbruikers veroorzaakte netwerkkosten mogelijk maakt, maar bij de kosten die de bandlastverbruikers in de periode 2011-2013 veroorzaakten te hoog uit zou komen, indien de gelijktijdigheidsfunctie op alle netgebruikers op dezelfde wijze toegepast werd. Het verklaart dat door de omstandigheid dat bij een op de gelijktijdigheidsfunctie gebaseerde berekening het totaal van de netwerkkosten over alle gebruikers verdeeld wordt, terwijl daarin ook kosten voorkomen die in de periode 2011-2013 niet of in veel mindere mate door de bandlastverbruikers veroorzaakt werden. Met name de kosten, verbonden aan het opvangen van plotselinge afnameschommelingen worden niet door bandlastverbruikers veroorzaakt, aangezien hun verbruik prognosticeerbaar en aanmerkelijk constanter is. Hetzelfde geldt voor maatregelen, noodzakelijk om de netfrequentie ondanks belastingsschommelingen te handhaven. |
| --- | --- |

(107)

Duitsland heeft echter aangetoond dat deze algemene methode weliswaar een betrouwbare becijfering van de door de meerderheid der eindverbruikers veroorzaakte netwerkkosten mogelijk maakt, maar bij de kosten die de bandlastverbruikers in de periode 2011-2013 veroorzaakten te hoog uit zou komen, indien de gelijktijdigheidsfunctie op alle netgebruikers op dezelfde wijze toegepast werd. Het verklaart dat door de omstandigheid dat bij een op de gelijktijdigheidsfunctie gebaseerde berekening het totaal van de netwerkkosten over alle gebruikers verdeeld wordt, terwijl daarin ook kosten voorkomen die in de periode 2011-2013 niet of in veel mindere mate door de bandlastverbruikers veroorzaakt werden. Met name de kosten, verbonden aan het opvangen van plotselinge afnameschommelingen worden niet door bandlastverbruikers veroorzaakt, aangezien hun verbruik prognosticeerbaar en aanmerkelijk constanter is. Hetzelfde geldt voor maatregelen, noodzakelijk om de netfrequentie ondanks belastingsschommelingen te handhaven.

| (108) | Duitsland geeft toe dat bandlastverbruikers evenals alle andere netgebruikers bijdragen aan de piekbelasting, die voor de dimensie van het net van belang en daarmee een factor in de netwerkkosten is. Het acht de piekbelasting echter niet maatgevend voor het aanrekenen van andere netwerkkosten, zoals de kosten voor het beschikbaar stellen van reserves die nodig zijn voor de levering van balanceringsenergie. Als alle netgebruikers een onvoorspelbaar en variabel afnamegedrag zouden vertonen, zou het aanrekenen van kosten volgens dezelfde sleutel, dus naargelang hun bijdrage aan de piekbelasting, in de zin van de wetgever zijn. Het afnamegedrag van bandlastverbruikers is echter voorspelbaar en aanzienlijk stabieler. In de jaren 2011-2013 droegen bandlastverbruikers door hun aandeel in de energiemix duidelijk minder bij aan de behoefte aan systeemdiensten dan andere netgebruikers. Dit maakt dat de kosten voor systeemdiensten waar bandlastgebruikers geen behoefte aan hebben binnen een kostenoorzakelijk nettarievenstelsel deze gebruikers niet volgens dezelfde sleutel aangerekend kunnen worden als die, die voor netgebruikers met een variabele en onvoorspelbare belasting gehanteerd wordt. |
| --- | --- |

(108)

Duitsland geeft toe dat bandlastverbruikers evenals alle andere netgebruikers bijdragen aan de piekbelasting, die voor de dimensie van het net van belang en daarmee een factor in de netwerkkosten is. Het acht de piekbelasting echter niet maatgevend voor het aanrekenen van andere netwerkkosten, zoals de kosten voor het beschikbaar stellen van reserves die nodig zijn voor de levering van balanceringsenergie. Als alle netgebruikers een onvoorspelbaar en variabel afnamegedrag zouden vertonen, zou het aanrekenen van kosten volgens dezelfde sleutel, dus naargelang hun bijdrage aan de piekbelasting, in de zin van de wetgever zijn. Het afnamegedrag van bandlastverbruikers is echter voorspelbaar en aanzienlijk stabieler. In de jaren 2011-2013 droegen bandlastverbruikers door hun aandeel in de energiemix duidelijk minder bij aan de behoefte aan systeemdiensten dan andere netgebruikers. Dit maakt dat de kosten voor systeemdiensten waar bandlastgebruikers geen behoefte aan hebben binnen een kostenoorzakelijk nettarievenstelsel deze gebruikers niet volgens dezelfde sleutel aangerekend kunnen worden als die, die voor netgebruikers met een variabele en onvoorspelbare belasting gehanteerd wordt.

| (109) | Bovendien gaat een berekening van de nettarieven op basis van de gelijktijdigheidsfunctie voorbij aan schaalvoordelen. Wanneer de volle netwerkcapaciteit benut wordt, zijn de kosten per eenheid aanmerkelijk lager dan bij een schommelend verbruik, waarbij datzelfde netwerk slechts van tijd tot tijd geheel belast is, doorgaans echter maar voor hooguit 30 % van zijn capaciteit benut wordt. Door het schommelende en moeilijk te voorspellen verbruik van de doorsneegebruiker moeten de netbeheerders een veiligheidsmarge bij de dimensionering van het netwerk aanhouden. De gelijktijdigheidsgraad drukt slechts de waarschijnlijkheid van een afname-eenheid op het moment van de maximale jaarbelasting uit, maar kan die afname niet garanderen. Voor bandlastverbruikers is een dergelijke veiligheidsmarge niet in dezelfde mate of geheel niet nodig. Dat is een tweede reden waarom een op de gelijktijdigheidsfunctie gestoelde berekening van de nettarieven voor bandlastverbruikers een te hoog kostenaandeel zou hebben. |
| --- | --- |

(109)

Bovendien gaat een berekening van de nettarieven op basis van de gelijktijdigheidsfunctie voorbij aan schaalvoordelen. Wanneer de volle netwerkcapaciteit benut wordt, zijn de kosten per eenheid aanmerkelijk lager dan bij een schommelend verbruik, waarbij datzelfde netwerk slechts van tijd tot tijd geheel belast is, doorgaans echter maar voor hooguit 30 % van zijn capaciteit benut wordt. Door het schommelende en moeilijk te voorspellen verbruik van de doorsneegebruiker moeten de netbeheerders een veiligheidsmarge bij de dimensionering van het netwerk aanhouden. De gelijktijdigheidsgraad drukt slechts de waarschijnlijkheid van een afname-eenheid op het moment van de maximale jaarbelasting uit, maar kan die afname niet garanderen. Voor bandlastverbruikers is een dergelijke veiligheidsmarge niet in dezelfde mate of geheel niet nodig. Dat is een tweede reden waarom een op de gelijktijdigheidsfunctie gestoelde berekening van de nettarieven voor bandlastverbruikers een te hoog kostenaandeel zou hebben.

| (110) | De Commissie is daarom van mening dat de in paragraaf 24 EnWG 2011 geschapen mogelijkheid individuele nettarieven vast te leggen voor atypische gebruikers als de bandlastverbruikers verenigbaar is met de beginselen van kostenoorzakelijkheid en non-discriminatoir handelen. Deze mogelijkheid dient beschouwd te worden als een wezenlijk bestanddeel van het referentiekader, aangezien zij fungeert als een correctief dat recht doet aan de daadwerkelijke kosten waar atypische netgebruikers zoals de bandlastverbruikers de netbeheerder voor stellen. |
| --- | --- |

(110)

De Commissie is daarom van mening dat de in paragraaf 24 EnWG 2011 geschapen mogelijkheid individuele nettarieven vast te leggen voor atypische gebruikers als de bandlastverbruikers verenigbaar is met de beginselen van kostenoorzakelijkheid en non-discriminatoir handelen. Deze mogelijkheid dient beschouwd te worden als een wezenlijk bestanddeel van het referentiekader, aangezien zij fungeert als een correctief dat recht doet aan de daadwerkelijke kosten waar atypische netgebruikers zoals de bandlastverbruikers de netbeheerder voor stellen.

| (111) | De Commissie is verder van mening dat de bepaling, inhoudend dat de individuele tarieven van atypische netgebruikers niet onder de 20 % van de officiële nettarieven mogen liggen, een wezenlijk onderdeel van de regels voor individuele nettarieven in de zin van de StromNEV vormt. Allereerst omdat dit minimumtarief gehanteerd werd voor de gehele groep van atypische netgebruikers waar paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV op doelt en vooral in de periode 2011-2013 (zie overweging 21 van het onderhavige besluit) een tariefinstrument was. Verder bood de StromNEV 2010 de mogelijkheid het ook voor bandlastverbruikers toe te passen (zie overweging 20). Ten slotte vormt het door atypische eindverbruikers als de bandlastverbruikers te betalen minimumtarief van 20 %, zoals door Duitsland uiteengezet (zie overweging 20), ook een veiligheidsmechanisme, dat garandeert dat de atypische verbruikers een minimumbijdrage leveren ter vergoeding van het voordeel dat een netaansluiting hun verschaft. Bij bandlastverbruikers komt in het minimumtarief van 20 % tot uitdrukking dat de methode van de fysieke weg weliswaar een vrij nauwkeurige afspiegeling vormt van de door hen veroorzaakte netwerkkosten, maar toch deels schatting is. |
| --- | --- |

(111)

De Commissie is verder van mening dat de bepaling, inhoudend dat de individuele tarieven van atypische netgebruikers niet onder de 20 % van de officiële nettarieven mogen liggen, een wezenlijk onderdeel van de regels voor individuele nettarieven in de zin van de StromNEV vormt. Allereerst omdat dit minimumtarief gehanteerd werd voor de gehele groep van atypische netgebruikers waar paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV op doelt en vooral in de periode 2011-2013 (zie overweging 21 van het onderhavige besluit) een tariefinstrument was. Verder bood de StromNEV 2010 de mogelijkheid het ook voor bandlastverbruikers toe te passen (zie overweging 20). Ten slotte vormt het door atypische eindverbruikers als de bandlastverbruikers te betalen minimumtarief van 20 %, zoals door Duitsland uiteengezet (zie overweging 20), ook een veiligheidsmechanisme, dat garandeert dat de atypische verbruikers een minimumbijdrage leveren ter vergoeding van het voordeel dat een netaansluiting hun verschaft. Bij bandlastverbruikers komt in het minimumtarief van 20 % tot uitdrukking dat de methode van de fysieke weg weliswaar een vrij nauwkeurige afspiegeling vormt van de door hen veroorzaakte netwerkkosten, maar toch deels schatting is.

5.1.2.2.   
  Afwijking van de referentieregeling

Afwijking van de referentieregeling

| (112) | De Commissie is echter van mening dat de bij wet van 26 juli 2011 ingevoerde volledige vrijstelling onverenigbaar is met het in paragraaf 24, eerste volzin, punt 3, EnWG 2011 vervatte concept van de individuele nettarieven, dat de mogelijkheid schept om bij bijzondere vormen van netgebruik individuele nettarieven vast te stellen. |
| --- | --- |

(112)

De Commissie is echter van mening dat de bij wet van 26 juli 2011 ingevoerde volledige vrijstelling onverenigbaar is met het in paragraaf 24, eerste volzin, punt 3, EnWG 2011 vervatte concept van de individuele nettarieven, dat de mogelijkheid schept om bij bijzondere vormen van netgebruik individuele nettarieven vast te stellen.

| (113) | Volgens het beginsel van de kostenoorzakelijkheid en dat van billijke en non-discriminatoire nettarieven worden de nettarieven vastgesteld op basis van de individuele netwerkkosten die de betreffende gebruiker aangerekend kunnen worden. De volledige vrijstelling van de nettarieven zou daarom alleen dan verenigbaar zijn met deze beginselen, als aangetoond werd dat bandlastverbruikers volstrekt geen netwerkkosten veroorzaken. Dit bewijs is echter niet geleverd. In tegendeel, bandlastverbruikers veroorzaken wel degelijk netwerkkosten, vooral wanneer zij een eerste aansluiting op een bestaand netwerk krijgen, want door deze aansluiting kan vergroting van de netcapaciteit nodig worden. Bovendien zou een nog niet bestaand net zo gedimensioneerd moeten worden, dat er in elk geval aan de vraag van de bandlastverbruikers voldaan werd. Dit werd in Duitsland ook door verscheidene rechters en het Federaal Gerechtshof erkend. Allen stelden zij uitdrukkelijk vast dat de volledige vrijstelling in strijd is met paragraaf 24 EnWG 2011 (zie overwegingen 52 en 52 van het onderhavige besluit). Verder dient vastgesteld te worden dat de andere in paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV genoemde groep van atypische netgebruikers individuele nettarieven moest blijven betalen, welke aan de hand van het individuele lastprofiel van de betreffende gebruiker in de periode 2011-2013 berekend werden (zie overweging 21 van het onderhavige besluit). Door de volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers werden kortom zowel de andere atypische netgebruikers (die individuele nettarieven moesten blijven betalen) als alle overige eindverbruikers gediscrimineerd, aangezien de volledige vrijstelling afweek van de beginselen van kostenoorzakelijkheid en redelijkheid van de nettarieven. |
| --- | --- |

(113)

Volgens het beginsel van de kostenoorzakelijkheid en dat van billijke en non-discriminatoire nettarieven worden de nettarieven vastgesteld op basis van de individuele netwerkkosten die de betreffende gebruiker aangerekend kunnen worden. De volledige vrijstelling van de nettarieven zou daarom alleen dan verenigbaar zijn met deze beginselen, als aangetoond werd dat bandlastverbruikers volstrekt geen netwerkkosten veroorzaken. Dit bewijs is echter niet geleverd. In tegendeel, bandlastverbruikers veroorzaken wel degelijk netwerkkosten, vooral wanneer zij een eerste aansluiting op een bestaand netwerk krijgen, want door deze aansluiting kan vergroting van de netcapaciteit nodig worden. Bovendien zou een nog niet bestaand net zo gedimensioneerd moeten worden, dat er in elk geval aan de vraag van de bandlastverbruikers voldaan werd. Dit werd in Duitsland ook door verscheidene rechters en het Federaal Gerechtshof erkend. Allen stelden zij uitdrukkelijk vast dat de volledige vrijstelling in strijd is met paragraaf 24 EnWG 2011 (zie overwegingen 52 en 52 van het onderhavige besluit). Verder dient vastgesteld te worden dat de andere in paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV genoemde groep van atypische netgebruikers individuele nettarieven moest blijven betalen, welke aan de hand van het individuele lastprofiel van de betreffende gebruiker in de periode 2011-2013 berekend werden (zie overweging 21 van het onderhavige besluit). Door de volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers werden kortom zowel de andere atypische netgebruikers (die individuele nettarieven moesten blijven betalen) als alle overige eindverbruikers gediscrimineerd, aangezien de volledige vrijstelling afweek van de beginselen van kostenoorzakelijkheid en redelijkheid van de nettarieven.

| (114) | Daarbij dient aangemerkt te worden dat de bandlastverbruikers voorafgaand aan de invoering van de volledige vrijstelling in 2011 individuele nettarieven moesten betalen, waarin hun bijdrage in een verlaging van de netwerkkosten, resp. in het vermijden van een kostenverhoging verdisconteerd was. Deze individuele nettarieven mochten echter niet minder dan 20 % van de officiële nettarieven bedragen. Voor het berekenen van deze kosten had de BNetzA de methode van de fysieke weg voorgeschreven (zie overweging 19). Naar het oordeel van de Commissie vormde deze methode gezien de toenmalige situatie op de elektriciteitsmarkt een betrouwbare benadering van de kosten die de bandlastverbruikers in de periode 2011-2013 veroorzaakten. Bij deze methode werden de nettarieven bepaald op basis van de kosten die de bandlastverbruiker aangerekend konden worden, d.w.z. aan de hand van de kapitaalkosten en de vaste bedrijfskosten voor dat deel van het netwerk dat de bandlastverbruiker aansloot op de dichtstbijzijnde basislastcentrale die de facto aan zijn gehele vraag kan voldoen. Deze methode leidt weliswaar, zoals een belanghebbende bekritiseerde, tot gedifferentieerde tarieven, afhangend van de vestigingsplaats van de op het net aangesloten bandlastverbruiker, maar dat is dan ook precies de zin van individuele nettarieven, namelijk een afspiegeling te vormen van de door elke bandlastverbruiker afzonderlijk veroorzaakte netwerkkosten. Als een bandlastverbruiker zich op grotere afstand van een basislastcentrale bevindt, betekent dat ook dat hij een groter deel van het net zal gebruiken voor het transport van de stroom vanaf die centrale die aan zijn vraag kan voldoen. Eveneens gerechtvaardigd is het om te rekenen met de fysieke weg naar die centrale die aan de gehele vraag van de bandlastverbruiker kan voldoen. Indien de centrale namelijk slechts aan een deel van deze vraag kon voldoen, zou de bandlastverbruiker nog meer delen van het netwerk gebruiken om zijn behoefte te dekken en zou dan ook verantwoordelijk zijn voor hogere netwerkkosten. Wat het feit betreft dat waterkrachtcentrales binnen de methode van de fysieke weg niet als basislastcentrale gelden, wordt opgemerkt dat waterkrachtcentrales in de leidraad van de Bundesnetzagentur uit 2010 (zie overweging 19) wel tot de basislastcentrales gerekend worden. Bovendien houdt de methode van de fysieke weg rekening met netverliezen en eventueel door de bandlastverbruiker afgenomen systeemdiensten. De geschiktheid van de methode van de fysieke weg voor het bepalen van de door bandlastverbruikers veroorzaakte netwerkkosten werd in 2016 door het Federaal Gerechtshof bevestigd (64). |
| --- | --- |

(114)

Daarbij dient aangemerkt te worden dat de bandlastverbruikers voorafgaand aan de invoering van de volledige vrijstelling in 2011 individuele nettarieven moesten betalen, waarin hun bijdrage in een verlaging van de netwerkkosten, resp. in het vermijden van een kostenverhoging verdisconteerd was. Deze individuele nettarieven mochten echter niet minder dan 20 % van de officiële nettarieven bedragen. Voor het berekenen van deze kosten had de BNetzA de methode van de fysieke weg voorgeschreven (zie overweging 19). Naar het oordeel van de Commissie vormde deze methode gezien de toenmalige situatie op de elektriciteitsmarkt een betrouwbare benadering van de kosten die de bandlastverbruikers in de periode 2011-2013 veroorzaakten. Bij deze methode werden de nettarieven bepaald op basis van de kosten die de bandlastverbruiker aangerekend konden worden, d.w.z. aan de hand van de kapitaalkosten en de vaste bedrijfskosten voor dat deel van het netwerk dat de bandlastverbruiker aansloot op de dichtstbijzijnde basislastcentrale die de facto aan zijn gehele vraag kan voldoen. Deze methode leidt weliswaar, zoals een belanghebbende bekritiseerde, tot gedifferentieerde tarieven, afhangend van de vestigingsplaats van de op het net aangesloten bandlastverbruiker, maar dat is dan ook precies de zin van individuele nettarieven, namelijk een afspiegeling te vormen van de door elke bandlastverbruiker afzonderlijk veroorzaakte netwerkkosten. Als een bandlastverbruiker zich op grotere afstand van een basislastcentrale bevindt, betekent dat ook dat hij een groter deel van het net zal gebruiken voor het transport van de stroom vanaf die centrale die aan zijn vraag kan voldoen. Eveneens gerechtvaardigd is het om te rekenen met de fysieke weg naar die centrale die aan de gehele vraag van de bandlastverbruiker kan voldoen. Indien de centrale namelijk slechts aan een deel van deze vraag kon voldoen, zou de bandlastverbruiker nog meer delen van het netwerk gebruiken om zijn behoefte te dekken en zou dan ook verantwoordelijk zijn voor hogere netwerkkosten. Wat het feit betreft dat waterkrachtcentrales binnen de methode van de fysieke weg niet als basislastcentrale gelden, wordt opgemerkt dat waterkrachtcentrales in de leidraad van de Bundesnetzagentur uit 2010 (zie overweging 19) wel tot de basislastcentrales gerekend worden. Bovendien houdt de methode van de fysieke weg rekening met netverliezen en eventueel door de bandlastverbruiker afgenomen systeemdiensten. De geschiktheid van de methode van de fysieke weg voor het bepalen van de door bandlastverbruikers veroorzaakte netwerkkosten werd in 2016 door het Federaal Gerechtshof bevestigd (64).

64

| (115) | De Commissie is daarom van mening dat het verschil in behandeling van atypische gebruikers (d.w.z. verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV en bandlastverbruikers) en de overige gebruikers een vast bestanddeel van het referentiekader vormt en zich weerspiegelt in de opzet daarvan, zolang het gebaseerd is op het concept van individuele netwerkkosten, die bepaalde gebruikers aangerekend kunnen worden. |
| --- | --- |

(115)

De Commissie is daarom van mening dat het verschil in behandeling van atypische gebruikers (d.w.z. verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV en bandlastverbruikers) en de overige gebruikers een vast bestanddeel van het referentiekader vormt en zich weerspiegelt in de opzet daarvan, zolang het gebaseerd is op het concept van individuele netwerkkosten, die bepaalde gebruikers aangerekend kunnen worden.

| (116) | De volledige vrijstelling in de jaren 2011 tot en met 2013 wijkt echter af van de individuele nettarieven voor atypische gebruikers, want zij berust niet op een voor elke bandlastverbruiker afzonderlijk gemaakte berekening van de door hem veroorzaakte kosten. Hoewel de verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV en de bandlastverbruikers zich t.a.v. het doel van het nettarievenstelsel in een vergelijkbare feitelijke en juridische situatie bevinden (atypische gebruikers, bij wie de in 2011-2013 geldende tarieven niet kostenoorzakelijk geweest zouden zijn), werden ze verschillend behandeld. |
| --- | --- |

(116)

De volledige vrijstelling in de jaren 2011 tot en met 2013 wijkt echter af van de individuele nettarieven voor atypische gebruikers, want zij berust niet op een voor elke bandlastverbruiker afzonderlijk gemaakte berekening van de door hem veroorzaakte kosten. Hoewel de verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV en de bandlastverbruikers zich t.a.v. het doel van het nettarievenstelsel in een vergelijkbare feitelijke en juridische situatie bevinden (atypische gebruikers, bij wie de in 2011-2013 geldende tarieven niet kostenoorzakelijk geweest zouden zijn), werden ze verschillend behandeld.

| (117) | Verder wijkt de volledige vrijstelling in zoverre van het referentiekader af, dat bandlastverbruikers niet evenals andere atypische gebruikers (verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV) ten minste 20 % van de officiële nettarieven hoefden te betalen. Het verschil in behandeling is discriminatoir, aangezien er geen reden bestaat waarom bandlastverbruikers van deze plicht ontheven zouden moeten worden. Met name ontbreekt er een reden waaruit zou volgen dat de individuele nettarieven voor verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV als veiligheidsmechanisme dienen, maar die voor bandlastverbruikers niet. Immers, bandlastverbruikers profiteren evenzeer als verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV van hun netaansluiting. Bovendien impliceren de volgens de methode van de fysieke weg berekende individuele nettarieven een benaderingselement. |
| --- | --- |

(117)

Verder wijkt de volledige vrijstelling in zoverre van het referentiekader af, dat bandlastverbruikers niet evenals andere atypische gebruikers (verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV) ten minste 20 % van de officiële nettarieven hoefden te betalen. Het verschil in behandeling is discriminatoir, aangezien er geen reden bestaat waarom bandlastverbruikers van deze plicht ontheven zouden moeten worden. Met name ontbreekt er een reden waaruit zou volgen dat de individuele nettarieven voor verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV als veiligheidsmechanisme dienen, maar die voor bandlastverbruikers niet. Immers, bandlastverbruikers profiteren evenzeer als verbruikers in de zin van paragraaf 19, lid 2, eerste volzin, StromNEV van hun netaansluiting. Bovendien impliceren de volgens de methode van de fysieke weg berekende individuele nettarieven een benaderingselement.

5.1.2.3.   
  Geen rechtvaardiging door aard en opzet van het nettarievenstelsel

Geen rechtvaardiging door aard en opzet van het nettarievenstelsel

| (118) | Het steunbegrip ziet niet op maatregelen die een onderscheid maken tussen de aan ondernemingen opgelegde lasten, als dit onderscheid voortvloeit uit de aard of opzet van het betrokken lastenstelsel (65). De bewijslast voor dat laatste ligt bij de lidstaat. |
| --- | --- |

(118)

Het steunbegrip ziet niet op maatregelen die een onderscheid maken tussen de aan ondernemingen opgelegde lasten, als dit onderscheid voortvloeit uit de aard of opzet van het betrokken lastenstelsel (65). De bewijslast voor dat laatste ligt bij de lidstaat.

65

| (119) | Vastgesteld moet worden dat Duitsland niet aangetoond heeft dat de volledige vrijstelling door de aard of opzet van het nettarievenstelsel in Duitsland gerechtvaardigd is. Volgens Duitsland kan de volledige vrijstelling bijdragen aan de stroomvoorzieningszekerheid, aangezien zij het voortbestaan van de daarvoor nodige conventionele centrales waarborgt en tevens het stimuleren van hernieuwbare energieën mogelijk maakt. Deze doelen zijn echter geen vast bestanddeel van het nettarievenstelsel en dienen daarom in het kader van de verenigbaarheidstoetsing van het Hof van Justitie (66) (zie afdeling 3.3.1) nader beschouwd te worden. |
| --- | --- |

(119)

Vastgesteld moet worden dat Duitsland niet aangetoond heeft dat de volledige vrijstelling door de aard of opzet van het nettarievenstelsel in Duitsland gerechtvaardigd is. Volgens Duitsland kan de volledige vrijstelling bijdragen aan de stroomvoorzieningszekerheid, aangezien zij het voortbestaan van de daarvoor nodige conventionele centrales waarborgt en tevens het stimuleren van hernieuwbare energieën mogelijk maakt. Deze doelen zijn echter geen vast bestanddeel van het nettarievenstelsel en dienen daarom in het kader van de verenigbaarheidstoetsing van het Hof van Justitie (66) (zie afdeling 3.3.1) nader beschouwd te worden.

66

5.1.2.4.   
  Conclusie

Conclusie

| (120) | De volledige vrijstelling laat zich in zoverre niet rechtvaardigen door de algemene opzet van het nettarievenstelsel in Duitsland, dat zij verder gaat dan een korting op de officiële nettarieven die een afspiegeling is van de bijdrage van de bandlastverbruikers aan het verlagen van de netwerkkosten dan wel het voorkomen van een kostenstijging. De volledige vrijstelling is met name aan te merken als een ongerechtvaardigde afwijking van het referentiekader, aangezien de bandlastverbruikers vrijgesteld worden van de kosten die in het referentiekader bij hen in rekening gebracht zouden worden, d.w.z. van de individuele netwerkkosten die op basis van de methode van de fysieke weg berekend worden en niet minder dan 20 % van de officiële nettarieven mogen bedragen. |
| --- | --- |

(120)

De volledige vrijstelling laat zich in zoverre niet rechtvaardigen door de algemene opzet van het nettarievenstelsel in Duitsland, dat zij verder gaat dan een korting op de officiële nettarieven die een afspiegeling is van de bijdrage van de bandlastverbruikers aan het verlagen van de netwerkkosten dan wel het voorkomen van een kostenstijging. De volledige vrijstelling is met name aan te merken als een ongerechtvaardigde afwijking van het referentiekader, aangezien de bandlastverbruikers vrijgesteld worden van de kosten die in het referentiekader bij hen in rekening gebracht zouden worden, d.w.z. van de individuele netwerkkosten die op basis van de methode van de fysieke weg berekend worden en niet minder dan 20 % van de officiële nettarieven mogen bedragen.

| (121) | De Commissie komt daarom tot de conclusie dat de volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers in zoverre niet overeenstemt met de algemene opzet van het referentiekader en een selectief voordeel verschaft, dat de bandlastverbruikers vrijgesteld werden van nettarieven die de door hun verbruik ontstane kosten te boven gingen, of, als deze kosten lager waren dan het minimumbedrag van 20 % van de officiële nettarieven, werden vrijgesteld van deze minimumbijdrage. |
| --- | --- |

(121)

De Commissie komt daarom tot de conclusie dat de volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers in zoverre niet overeenstemt met de algemene opzet van het referentiekader en een selectief voordeel verschaft, dat de bandlastverbruikers vrijgesteld werden van nettarieven die de door hun verbruik ontstane kosten te boven gingen, of, als deze kosten lager waren dan het minimumbedrag van 20 % van de officiële nettarieven, werden vrijgesteld van deze minimumbijdrage.

5.1.3.   TOEREKENBAARHEID

| (122) | De volledige vrijstelling werd bij artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 ingevoerd (zie overweging 21 van het onderhavige besluit) en er werd uitvoering aan gegeven door administratieve besluiten, waarin de verzoeken om vrijstelling beoordeeld werden (zie overweging 24 van het onderhavige besluit). Zij dient derhalve aan de staat toegerekend te worden. |
| --- | --- |

(122)

De volledige vrijstelling werd bij artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 ingevoerd (zie overweging 21 van het onderhavige besluit) en er werd uitvoering aan gegeven door administratieve besluiten, waarin de verzoeken om vrijstelling beoordeeld werden (zie overweging 24 van het onderhavige besluit). Zij dient derhalve aan de staat toegerekend te worden.

| (123) | Ook de § 19-heffing, waarmee de vrijstelling gefinancierd werd, dient aan de staat toegerekend te worden. De § 19-heffing werd bij artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 ingevoerd (zie overweging 21 van het onderhavige besluit) en er werd door een overheidsinstantie, de BNetzA, uitvoering aan gegeven (zie afdeling 2.4.2. en voetnoot 23 van het onderhavige besluit). Aan deze conclusie wordt geen afbreuk gedaan door het feit dat de nettarieven berekend zijn door particuliere instanties, die daartoe van de staat opdracht gekregen hebben, want deze particuliere instanties — de TSB's — beschikken niet over een discretionaire bevoegdheid bij het uitvoeren van deze opdracht, die hun krachtens paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 door de staat is verleend. Bovendien kan de BNetzA binnen haar toezichtbevoegdheden tegenover de TSB's bindende besluiten aan de TSB's opleggen, wanneer deze hun plichten niet nakomen (paragraaf 29 en 54 EnWG 2011). Voor het jaar 2012 heeft de BNetzA het totaalbedrag dat via de § 19-heffing gecompenseerd diende te worden zelf bepaald (zie overweging 37 van het onderhavige besluit). |
| --- | --- |

(123)

Ook de § 19-heffing, waarmee de vrijstelling gefinancierd werd, dient aan de staat toegerekend te worden. De § 19-heffing werd bij artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 ingevoerd (zie overweging 21 van het onderhavige besluit) en er werd door een overheidsinstantie, de BNetzA, uitvoering aan gegeven (zie afdeling 2.4.2. en voetnoot 23 van het onderhavige besluit). Aan deze conclusie wordt geen afbreuk gedaan door het feit dat de nettarieven berekend zijn door particuliere instanties, die daartoe van de staat opdracht gekregen hebben, want deze particuliere instanties — de TSB's — beschikken niet over een discretionaire bevoegdheid bij het uitvoeren van deze opdracht, die hun krachtens paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 door de staat is verleend. Bovendien kan de BNetzA binnen haar toezichtbevoegdheden tegenover de TSB's bindende besluiten aan de TSB's opleggen, wanneer deze hun plichten niet nakomen (paragraaf 29 en 54 EnWG 2011). Voor het jaar 2012 heeft de BNetzA het totaalbedrag dat via de § 19-heffing gecompenseerd diende te worden zelf bepaald (zie overweging 37 van het onderhavige besluit).

5.1.4.   BEKOSTIGING MET STAATSMIDDELEN

| (124) | Steun wordt aangemerkt als selectief voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU als deze direct of indirect met staatsmiddelen bekostigd wordt. Het begrip „steunmaatregel met staatsmiddelen bekostigd” omvat dus niet alleen de voordelen die rechtstreeks door een staat worden toegekend, maar ook die welke worden verleend door van overheidswege ingestelde of aangewezen, publiek- of privaatrechtelijke beheersorganen (67). In die zin omvat artikel 107, lid 1, VWEU alle geldelijke middelen die de overheid daadwerkelijk kan gebruiken om ondernemingen te steunen, ongeacht of deze middelen permanent deel uitmaken van het vermogen van de staat (68). |
| --- | --- |

(124)

Steun wordt aangemerkt als selectief voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU als deze direct of indirect met staatsmiddelen bekostigd wordt. Het begrip „steunmaatregel met staatsmiddelen bekostigd” omvat dus niet alleen de voordelen die rechtstreeks door een staat worden toegekend, maar ook die welke worden verleend door van overheidswege ingestelde of aangewezen, publiek- of privaatrechtelijke beheersorganen (67). In die zin omvat artikel 107, lid 1, VWEU alle geldelijke middelen die de overheid daadwerkelijk kan gebruiken om ondernemingen te steunen, ongeacht of deze middelen permanent deel uitmaken van het vermogen van de staat (68).

67

68

| (125) | Bijgevolg is het loutere feit dat het voordeel niet rechtstreeks uit de staatsbegroting is gefinancierd, onvoldoende om de mogelijkheid uit te sluiten dat er staatsmiddelen mee zijn gemoeid. Uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie blijkt dat niet in elk afzonderlijk geval vastgesteld hoeft te worden dat middelen uit de staatsbegroting of de begroting van een openbaar lichaam getransfereerd werden, om het een of meer ondernemingen verschafte voordeel als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU aan te kunnen merken (69). |
| --- | --- |

(125)

Bijgevolg is het loutere feit dat het voordeel niet rechtstreeks uit de staatsbegroting is gefinancierd, onvoldoende om de mogelijkheid uit te sluiten dat er staatsmiddelen mee zijn gemoeid. Uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie blijkt dat niet in elk afzonderlijk geval vastgesteld hoeft te worden dat middelen uit de staatsbegroting of de begroting van een openbaar lichaam getransfereerd werden, om het een of meer ondernemingen verschafte voordeel als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU aan te kunnen merken (69).

69

| (126) | Verder vormt de private herkomst van de middelen geen beletsel om deze als staatsmiddelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU aan te merken (70). Daar herinnerde het Hof van Justitie aan in de zaak Frankrijk/Commissie (71), waarin het tot de conclusie kwam dat om van staatsmiddelen te kunnen spreken niet de herkomst van de betreffende middelen doorslaggevend is, maar de omvang waarin openbare lichamen betrokken zijn bij het vaststellen van de betreffende maatregelen en de financieringsmodaliteiten daarvan. Het loutere feit dat een steunregeling die aan enkele marktdeelnemers in een bepaalde branche ten goede komt geheel of gedeeltelijk gefinancierd wordt uit bijdragen die van staatswege van de betreffende ondernemingen worden geïnd, volstaat niet om aan deze regeling het karakter van staatssteun in de zin van artikel 107, lid VWEU te ontnemen (72). Ook het feit dat de middelen te gener tijd eigendom van de staat zijn, sluit niet uit dat zij onder bepaalde voorwaarden als staatsmiddelen gekwalificeerd moeten worden, voor zover ze onder staatstoezicht vallen (73). Het concept van de met staatsmiddelen bekostigde steun is dusdanig, dat niet alleen de rechtstreeks door de staat verleende steun, maar ook steun die is verleend door van overheidswege ingestelde of aangewezen, publiek- of privaatrechtelijke beheersorganen valt onder artikel 107, lid 1, VWEU (74). |
| --- | --- |

(126)

Verder vormt de private herkomst van de middelen geen beletsel om deze als staatsmiddelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU aan te merken (70). Daar herinnerde het Hof van Justitie aan in de zaak Frankrijk/Commissie (71), waarin het tot de conclusie kwam dat om van staatsmiddelen te kunnen spreken niet de herkomst van de betreffende middelen doorslaggevend is, maar de omvang waarin openbare lichamen betrokken zijn bij het vaststellen van de betreffende maatregelen en de financieringsmodaliteiten daarvan. Het loutere feit dat een steunregeling die aan enkele marktdeelnemers in een bepaalde branche ten goede komt geheel of gedeeltelijk gefinancierd wordt uit bijdragen die van staatswege van de betreffende ondernemingen worden geïnd, volstaat niet om aan deze regeling het karakter van staatssteun in de zin van artikel 107, lid VWEU te ontnemen (72). Ook het feit dat de middelen te gener tijd eigendom van de staat zijn, sluit niet uit dat zij onder bepaalde voorwaarden als staatsmiddelen gekwalificeerd moeten worden, voor zover ze onder staatstoezicht vallen (73). Het concept van de met staatsmiddelen bekostigde steun is dusdanig, dat niet alleen de rechtstreeks door de staat verleende steun, maar ook steun die is verleend door van overheidswege ingestelde of aangewezen, publiek- of privaatrechtelijke beheersorganen valt onder artikel 107, lid 1, VWEU (74).

70

71

72

73

74

| (127) | Deze uitleg werd ook in de zaak Essent (75) als uitgangspunt genomen. In deze zaak boog het Hof zich over een wet die de exploitanten van het Nederlandse elektriciteitsnet machtigde een opslag op de verbruiksprijs te innen van particuliere stroomafnemers en hen verplichtte de opbrengsten daarvan af te dragen aan SEP, een gemeenschappelijke dochteronderneming van de vier stroomproducenten, die daarmee gecompenseerd werd voor de betaling van „gestrande kosten”. De opslag diende door de netexploitanten afgedragen te worden aan SEP, dat gehouden was de opbrengsten in te zamelen en tot een bepaald, wettelijk verankerd maximum, te gebruiken voor het bestrijden van gestrande kosten. Het Hof stelde vast dat SEP bij wet met het beheer van staatsmiddelen belast was (76). Het Hof was van oordeel dat er bij de Nederlandse regeling staatsmiddelen ingezet waren (77). |
| --- | --- |

(127)

Deze uitleg werd ook in de zaak Essent (75) als uitgangspunt genomen. In deze zaak boog het Hof zich over een wet die de exploitanten van het Nederlandse elektriciteitsnet machtigde een opslag op de verbruiksprijs te innen van particuliere stroomafnemers en hen verplichtte de opbrengsten daarvan af te dragen aan SEP, een gemeenschappelijke dochteronderneming van de vier stroomproducenten, die daarmee gecompenseerd werd voor de betaling van „gestrande kosten”. De opslag diende door de netexploitanten afgedragen te worden aan SEP, dat gehouden was de opbrengsten in te zamelen en tot een bepaald, wettelijk verankerd maximum, te gebruiken voor het bestrijden van gestrande kosten. Het Hof stelde vast dat SEP bij wet met het beheer van staatsmiddelen belast was (76). Het Hof was van oordeel dat er bij de Nederlandse regeling staatsmiddelen ingezet waren (77).

75

76

77

| (128) | Uit dit arrest kan opgemaakt worden dat er bij subsidies die worden gefinancierd uit parafiscale heffingen of heffingen die van staatswege opgelegd zijn en die volgens de toepasselijke wettelijke voorschriften beheerd en verdeeld worden, staatsmiddelen overgedragen worden, zelfs als zij niet door de overheid beheerd worden, maar door organen die de staat daartoe heeft aangewezen. |
| --- | --- |

(128)

Uit dit arrest kan opgemaakt worden dat er bij subsidies die worden gefinancierd uit parafiscale heffingen of heffingen die van staatswege opgelegd zijn en die volgens de toepasselijke wettelijke voorschriften beheerd en verdeeld worden, staatsmiddelen overgedragen worden, zelfs als zij niet door de overheid beheerd worden, maar door organen die de staat daartoe heeft aangewezen.

| (129) | Dit werd door het Hof in de zaak Vent de Colère (78)! bekrachtigd, waarbij het preciseerde dat een met staatsmiddelen bekostigde maatregel niet enkel om de reden uitgesloten kon worden dat een deel van de teruggevorderde middelen niet via de Caisse des Dépôts et Consignations was gelopen, maar behouden werd door de ondernemingen die tot afname van hernieuwbare stroom tegen teruglevertarief verplicht waren. |
| --- | --- |

(129)

Dit werd door het Hof in de zaak Vent de Colère (78)! bekrachtigd, waarbij het preciseerde dat een met staatsmiddelen bekostigde maatregel niet enkel om de reden uitgesloten kon worden dat een deel van de teruggevorderde middelen niet via de Caisse des Dépôts et Consignations was gelopen, maar behouden werd door de ondernemingen die tot afname van hernieuwbare stroom tegen teruglevertarief verplicht waren.

78

| (130) | Het Hof sloot overdracht van staatsmiddelen slechts onder zeer specifieke omstandigheden uit: het oordeelde bijvoorbeeld dat een besluit van een nationale autoriteit om een overeenkomst waarmee een bijdrage onder het beheer van een door deze autoriteit erkende branche-organisatie in het leven geroepen en bindend verklaard was, op te leggen aan de gehele branche, om zo de uitvoering van bepaalde voorlichtings- en verkoop bevorderende maatregelen mogelijk te maken, niet als staatssteun aan te merken is (79). Het Hof stelde voor dit geval vast dat de maatregel niet met staatsmiddelen bekostigd was, aangezien niet de staat, maar de branche-organisatie besliste over de besteding van de opbrengsten van de bijdrage, die geheel ten dienste stonden van doelen die de branche-organisatie zelf bepaalde. Dus stonden die middelen niet constant onder staatscontrole en stonden zij niet ter beschikking van de overheidsinstanties. |
| --- | --- |

(130)

Het Hof sloot overdracht van staatsmiddelen slechts onder zeer specifieke omstandigheden uit: het oordeelde bijvoorbeeld dat een besluit van een nationale autoriteit om een overeenkomst waarmee een bijdrage onder het beheer van een door deze autoriteit erkende branche-organisatie in het leven geroepen en bindend verklaard was, op te leggen aan de gehele branche, om zo de uitvoering van bepaalde voorlichtings- en verkoop bevorderende maatregelen mogelijk te maken, niet als staatssteun aan te merken is (79). Het Hof stelde voor dit geval vast dat de maatregel niet met staatsmiddelen bekostigd was, aangezien niet de staat, maar de branche-organisatie besliste over de besteding van de opbrengsten van de bijdrage, die geheel ten dienste stonden van doelen die de branche-organisatie zelf bepaalde. Dus stonden die middelen niet constant onder staatscontrole en stonden zij niet ter beschikking van de overheidsinstanties.

79

| (131) | In de zaak PreussenElektra stelde het Hof vast dat de Duitse wet inzake de stroomtoevoer (Stromeinspeisungsgesetz (80)) in de voor 1998 geldende vorm niet voorzag in het instellen of aanwijzen van een orgaan voor de uitvoering van de steunregeling (81). Deze conclusie berustte op de vaststelling dat het Stromeinspeisungsgesetz een steunregeling in het leven riep die elektriciteitleverende ondernemingen en beheerders van upstream-netvlakken rechtstreeks verplichtte om stroom uit hernieuwbare bronnen tegen een vaste prijs af te nemen, zonder evenwel een orgaan voor het hiermee gemoeide betalingsverkeer te benoemen (82). Het Stromeinspeisungsgesetz gold voor tal van bilaterale betrekkingen tussen producenten van hernieuwbare elektriciteit en elektriciteitsleveranciers. Indertijd bestond er geen van staatswege vastgestelde heffing ter compensatie van de financiële last die de leveringsplicht voor de stroomleveranciers met zich meebracht. Daarom werd er ook niemand benoemd voor het beheer van een dergelijke heffing en de daarmee gemoeide geldstromen. |
| --- | --- |

(131)

In de zaak PreussenElektra stelde het Hof vast dat de Duitse wet inzake de stroomtoevoer (Stromeinspeisungsgesetz (80)) in de voor 1998 geldende vorm niet voorzag in het instellen of aanwijzen van een orgaan voor de uitvoering van de steunregeling (81). Deze conclusie berustte op de vaststelling dat het Stromeinspeisungsgesetz een steunregeling in het leven riep die elektriciteitleverende ondernemingen en beheerders van upstream-netvlakken rechtstreeks verplichtte om stroom uit hernieuwbare bronnen tegen een vaste prijs af te nemen, zonder evenwel een orgaan voor het hiermee gemoeide betalingsverkeer te benoemen (82). Het Stromeinspeisungsgesetz gold voor tal van bilaterale betrekkingen tussen producenten van hernieuwbare elektriciteit en elektriciteitsleveranciers. Indertijd bestond er geen van staatswege vastgestelde heffing ter compensatie van de financiële last die de leveringsplicht voor de stroomleveranciers met zich meebracht. Daarom werd er ook niemand benoemd voor het beheer van een dergelijke heffing en de daarmee gemoeide geldstromen.

80

81

82

| (132) | In de zaak Vent de Colère! daarentegen stelde het Hof zich op het standpunt dat de Franse steunverlening in tweeërlei opzicht van de feiten in de zaak PreussenElektra verschilde: in de zaak PreussenElektra waren de particuliere ondernemingen niet door de lidstaat bij wet belast met het beheer van staatsmiddelen, maar waren zij verplicht om met hun eigen financiële middelen energieaankopen te verrichten. Verder ontbrak het in de zaak PreussenElektra aan een door de staat geschapen en gereglementeerd mechanisme dat compenseerde voor de extra kosten die de afnameplicht met zich meebracht en de privaatrechtelijke stroomleveranciers die onder de afnameplicht vielen een volledige dekking van die kosten garandeerde (83). |
| --- | --- |

(132)

In de zaak Vent de Colère! daarentegen stelde het Hof zich op het standpunt dat de Franse steunverlening in tweeërlei opzicht van de feiten in de zaak PreussenElektra verschilde: in de zaak PreussenElektra waren de particuliere ondernemingen niet door de lidstaat bij wet belast met het beheer van staatsmiddelen, maar waren zij verplicht om met hun eigen financiële middelen energieaankopen te verrichten. Verder ontbrak het in de zaak PreussenElektra aan een door de staat geschapen en gereglementeerd mechanisme dat compenseerde voor de extra kosten die de afnameplicht met zich meebracht en de privaatrechtelijke stroomleveranciers die onder de afnameplicht vielen een volledige dekking van die kosten garandeerde (83).

83

| (133) | Het Hof heeft zich onlangs nogmaals voor deze gedifferentieerde benadering voor het constateren van staatsmiddelen uitgesproken. In de zaak ENEA SA kwalificeerde het een nationale maatregel die privaat- en publiekrechtelijke ondernemingen verplicht tot de afname van stroom uit warmte-krachtkoppeling niet als staatssteun of met staatsmiddelen bekostigd, indien de uit de afnameplicht voortvloeiende extra kosten niet volledig aan de eindverbruiker doorberekend kunnen worden, er verder voor de financiering van de maatregel geen bindende, door de staat opgelegde heffing ingesteld wordt en er ook geen mechanisme voor een volledige compensatie is (84). |
| --- | --- |

(133)

Het Hof heeft zich onlangs nogmaals voor deze gedifferentieerde benadering voor het constateren van staatsmiddelen uitgesproken. In de zaak ENEA SA kwalificeerde het een nationale maatregel die privaat- en publiekrechtelijke ondernemingen verplicht tot de afname van stroom uit warmte-krachtkoppeling niet als staatssteun of met staatsmiddelen bekostigd, indien de uit de afnameplicht voortvloeiende extra kosten niet volledig aan de eindverbruiker doorberekend kunnen worden, er verder voor de financiering van de maatregel geen bindende, door de staat opgelegde heffing ingesteld wordt en er ook geen mechanisme voor een volledige compensatie is (84).

84

| (134) | Al deze beginselen overwegend dient bij de beoordeling van de vraag of bij de financiering van de volledige vrijstelling krachtens paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 staatsmiddelen aangewend werden een onderscheid gemaakt te worden tussen de financiering van de volledige vrijstelling in het jaar 2011 en de financiering van de vrijstelling in de jaren 2012 en 2013 — dus na invoering van de § 19-heffing. |
| --- | --- |

(134)

Al deze beginselen overwegend dient bij de beoordeling van de vraag of bij de financiering van de volledige vrijstelling krachtens paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 staatsmiddelen aangewend werden een onderscheid gemaakt te worden tussen de financiering van de volledige vrijstelling in het jaar 2011 en de financiering van de vrijstelling in de jaren 2012 en 2013 — dus na invoering van de § 19-heffing.

5.1.4.1.   
  Bekostiging met staatsmiddelen na invoering van de § 19-heffing door de BNetzA (2012 en 2013)

Bekostiging met staatsmiddelen na invoering van de § 19-heffing door de BNetzA (2012 en 2013)

| (135) | Op grond van het in afdeling 2.4 beschreven compensatiemechanisme uit hoofde van paragraaf 19, lid 2, zesde en zevende volzin, StromNEV 2011 verplichtte de BNetzA de DSB's er bij besluit van 14 december 2011 toe de § 19-heffing van de eindverbruikers te innen en de opbrengsten uit deze heffing maandelijks aan de TSB's af te dragen. |
| --- | --- |

(135)

Op grond van het in afdeling 2.4 beschreven compensatiemechanisme uit hoofde van paragraaf 19, lid 2, zesde en zevende volzin, StromNEV 2011 verplichtte de BNetzA de DSB's er bij besluit van 14 december 2011 toe de § 19-heffing van de eindverbruikers te innen en de opbrengsten uit deze heffing maandelijks aan de TSB's af te dragen.

| (136) | De Commissie lichtte in de overwegingen 49 tot en met 84 van het inleidingsbesluit toe waarom zij de volledige vrijstelling beschouwde als bekostigd met staatsmiddelen. Zij beargumenteerde dat als volgt:






  a) | De volledige vrijstelling behoort tot het overheidsbeleid. |
| --- | --- | --- |

(136)

De Commissie lichtte in de overwegingen 49 tot en met 84 van het inleidingsbesluit toe waarom zij de volledige vrijstelling beschouwde als bekostigd met staatsmiddelen. Zij beargumenteerde dat als volgt:

a)

De volledige vrijstelling behoort tot het overheidsbeleid.

| b) | De netbeheerders krijgen de wettelijke garantie dat de verliezen waar de volledige vrijstelling hen voor stelt geheel gecompenseerd zullen worden uit een heffing op het stroomverbruik van de netgebruikers, hetgeen betekent dat zij de volledige vrijstelling niet uit eigen financiële middelen hoeven te vergoeden. |
| --- | --- |

b)

De netbeheerders krijgen de wettelijke garantie dat de verliezen waar de volledige vrijstelling hen voor stelt geheel gecompenseerd zullen worden uit een heffing op het stroomverbruik van de netgebruikers, hetgeen betekent dat zij de volledige vrijstelling niet uit eigen financiële middelen hoeven te vergoeden.

| c) | De TSB's werden belast met het beheer van de geldstromen die uit de § 19-heffing voortvloeiden. |
| --- | --- |

c)

De TSB's werden belast met het beheer van de geldstromen die uit de § 19-heffing voortvloeiden.

| d) | De TSB's kunnen de opbrengsten uit de heffing niet naar eigen goeddunken besteden, aangezien de heffing uitsluitend ter dekking van de verliezen wegens de volledige vrijstelling gebruikt mag worden: eventuele overschotten uit de heffingsopbrengsten dienen in mindering gebracht te worden op het heffingsbedrag van volgende jaren. |
| --- | --- |

d)

De TSB's kunnen de opbrengsten uit de heffing niet naar eigen goeddunken besteden, aangezien de heffing uitsluitend ter dekking van de verliezen wegens de volledige vrijstelling gebruikt mag worden: eventuele overschotten uit de heffingsopbrengsten dienen in mindering gebracht te worden op het heffingsbedrag van volgende jaren.

| e) | De § 19-heffing vormt geen betaling voor een dienst of een goed. |
| --- | --- |

e)

De § 19-heffing vormt geen betaling voor een dienst of een goed.

| (137) | De Commissie deelt niet de mening van Duitsland en de belanghebbenden, als zou de volledige vrijstelling niet te beschouwen zijn als een met staatsmiddelen bekostigde maatregel, aangezien de middelen ter financiering van de vrijstelling niet uit de overheidsbegroting afkomstig zijn. Zoals uiteengezet in de overwegingen 125 tot en met 129 heeft het Hof bij herhaling vastgesteld dat aan de kwalificatie van staatsmiddelen ook voldaan is indien de steun gefinancierd is uit private middelen die derden uit een wettelijke verplichting op moeten brengen en die krachtens de betreffende rechtshandeling beheerd en verdeeld worden. Volgens het Hof moet er bij een dergelijke financieringsregeling uitgegaan worden van overdracht van staatsmiddelen, ook al worden deze niet door overheidsinstanties beheerd, maar door niet-gouvernementele organen die door de staat zijn aangewezen. |
| --- | --- |

(137)

De Commissie deelt niet de mening van Duitsland en de belanghebbenden, als zou de volledige vrijstelling niet te beschouwen zijn als een met staatsmiddelen bekostigde maatregel, aangezien de middelen ter financiering van de vrijstelling niet uit de overheidsbegroting afkomstig zijn. Zoals uiteengezet in de overwegingen 125 tot en met 129 heeft het Hof bij herhaling vastgesteld dat aan de kwalificatie van staatsmiddelen ook voldaan is indien de steun gefinancierd is uit private middelen die derden uit een wettelijke verplichting op moeten brengen en die krachtens de betreffende rechtshandeling beheerd en verdeeld worden. Volgens het Hof moet er bij een dergelijke financieringsregeling uitgegaan worden van overdracht van staatsmiddelen, ook al worden deze niet door overheidsinstanties beheerd, maar door niet-gouvernementele organen die door de staat zijn aangewezen.

| (138) | De Commissie is van mening dat de door de volledige vrijstelling in de jaren 2012 en 2013 gederfde opbrengsten via een algemeen compensatiemechanisme, gefinancierd uit een heffing door de staat aan eindverbruikers opgelegd, volledig werden doorberekend aan de eindverbruikers. |
| --- | --- |

(138)

De Commissie is van mening dat de door de volledige vrijstelling in de jaren 2012 en 2013 gederfde opbrengsten via een algemeen compensatiemechanisme, gefinancierd uit een heffing door de staat aan eindverbruikers opgelegd, volledig werden doorberekend aan de eindverbruikers.

| (139) | Zoals uiteengezet in de overwegingen 35 tot en met 39, voorzag het in 2012 en 2013 geldende wettelijk kader in een financieringsmechanisme waarmee de minderopbrengsten van de netbeheerder gecompenseerd werden op wiens net de vrijgestelde bandlastverbruikers aangesloten waren. De TSB's waren verplicht de DSB's de gederfde opbrengsten te vergoeden en het deficit dat daardoor ontstond onderling te verrekenen. Overeenkomstig het besluit van de BNetzA van 14 december 2011, genomen op grond van paragraaf 29, lid 1, EnWG en paragraaf 30, lid 2, punt 6, StromNEV 2011, ontvingen de TSB's via de § 19-heffing een compensatie voor deze financiële verplichting. |
| --- | --- |

(139)

Zoals uiteengezet in de overwegingen 35 tot en met 39, voorzag het in 2012 en 2013 geldende wettelijk kader in een financieringsmechanisme waarmee de minderopbrengsten van de netbeheerder gecompenseerd werden op wiens net de vrijgestelde bandlastverbruikers aangesloten waren. De TSB's waren verplicht de DSB's de gederfde opbrengsten te vergoeden en het deficit dat daardoor ontstond onderling te verrekenen. Overeenkomstig het besluit van de BNetzA van 14 december 2011, genomen op grond van paragraaf 29, lid 1, EnWG en paragraaf 30, lid 2, punt 6, StromNEV 2011, ontvingen de TSB's via de § 19-heffing een compensatie voor deze financiële verplichting.

| (140) | De § 19-heffing was een van de eindverbruikers geïnde, parafiscale heffing. Zij maakte daarom geen deel uit van het algemene nettarievenstelsel, zoals de belanghebbenden in hun opmerkingen aanvoeren. De BNetzA verklaarde in haar besluit van 14 december 2011 dat de § 19-heffing een bijzonder doel diende (compensatie van de minderopbrengsten voor de TSB's) en derhalve geen algemeen nettarief was, maar een „andere vergoeding” in de zin van artikel 17, lid 8, StromNEV, die los van de algemene nettarieven opgelegd werd. De BNetzA werd hierin door verscheidene Duitse rechters bevestigd: zo kwam het Federaal Gerechtshof tot de conclusie dat de § 19-heffing geen nettarief was, maar een heffing om de minderopbrengsten vanwege de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 te dekken (zie overwegingen 52 en 53 van het onderhavige besluit). |
| --- | --- |

(140)

De § 19-heffing was een van de eindverbruikers geïnde, parafiscale heffing. Zij maakte daarom geen deel uit van het algemene nettarievenstelsel, zoals de belanghebbenden in hun opmerkingen aanvoeren. De BNetzA verklaarde in haar besluit van 14 december 2011 dat de § 19-heffing een bijzonder doel diende (compensatie van de minderopbrengsten voor de TSB's) en derhalve geen algemeen nettarief was, maar een „andere vergoeding” in de zin van artikel 17, lid 8, StromNEV, die los van de algemene nettarieven opgelegd werd. De BNetzA werd hierin door verscheidene Duitse rechters bevestigd: zo kwam het Federaal Gerechtshof tot de conclusie dat de § 19-heffing geen nettarief was, maar een heffing om de minderopbrengsten vanwege de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 te dekken (zie overwegingen 52 en 53 van het onderhavige besluit).

| (141) | De § 19-heffing is een door de staat opgelegde heffing. In deze heffing werd bij StromNEV 2011 voorzien, waarna zij door een bindend besluit van de BNetzA werd ingevoerd. Deze nationale overheidsdienst is belast met bestuurs- reguleringstaken en staat onder toezicht van het Duitse ministerie van Economische Zaken en Energie. Directeur en onderdirecteur van de BNetzA worden benoemd door de minister; haar adviesraad bestaat uit leden van het Duitse parlement en de Duitse Bondsraad (85). |
| --- | --- |

(141)

De § 19-heffing is een door de staat opgelegde heffing. In deze heffing werd bij StromNEV 2011 voorzien, waarna zij door een bindend besluit van de BNetzA werd ingevoerd. Deze nationale overheidsdienst is belast met bestuurs- reguleringstaken en staat onder toezicht van het Duitse ministerie van Economische Zaken en Energie. Directeur en onderdirecteur van de BNetzA worden benoemd door de minister; haar adviesraad bestaat uit leden van het Duitse parlement en de Duitse Bondsraad (85).

85

| (142) | De netbeheerders werden op basis van geldend recht belast met het innen en beheren van de § 19-heffing. Hier dient eraan herinnerd te worden dat het Hof meermaals geoordeeld heeft dat ook een privaatrechtelijk orgaan met het beheer van staatsmiddelen belast kan worden. Verder blijkt uit het arrest in de zaak Essent dat ook meer dan één onderneming met het beheer van de heffing belast kan worden. |
| --- | --- |

(142)

De netbeheerders werden op basis van geldend recht belast met het innen en beheren van de § 19-heffing. Hier dient eraan herinnerd te worden dat het Hof meermaals geoordeeld heeft dat ook een privaatrechtelijk orgaan met het beheer van staatsmiddelen belast kan worden. Verder blijkt uit het arrest in de zaak Essent dat ook meer dan één onderneming met het beheer van de heffing belast kan worden.

| (143) | Ten eerste waren de DSB's en TSB's verplicht de § 19-heffing van de eindverbruikers te innen, terwijl de DSB's deze vervolgens aan de TSB's moesten afdragen. |
| --- | --- |

(143)

Ten eerste waren de DSB's en TSB's verplicht de § 19-heffing van de eindverbruikers te innen, terwijl de DSB's deze vervolgens aan de TSB's moesten afdragen.

| (144) | Ten tweede konden de TSB's de opbrengsten uit de § 19-heffing slechts gebruiken voor het compenseren van opbrengsten die zij derfden door de vrijstelling van de bandlastverbruikers op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 en voor het onderling verrekenen van het zo ontstane deficit (vgl. overweging 35 van het onderhavige besluit). Dit valt op te maken uit het feit dat de hoogte van de § 19-heffing aangepast werd aan het bedrag dat door de volledige vrijstelling nodig werd. Meer bepaald leidden alle opbrengsten uit een jaar x die het voor de compensatie van de financiële last vereiste bedrag overstegen tot een verlaging van de heffing in het jaar x + 2 (zie overweging 39). De Commissie deelt daarom niet de opvatting van Duitsland en de belanghebbenden, volgens welke de netbeheerder de opbrengsten uit de § 19-heffing naar eigen goeddunken kon besteden. |
| --- | --- |

(144)

Ten tweede konden de TSB's de opbrengsten uit de § 19-heffing slechts gebruiken voor het compenseren van opbrengsten die zij derfden door de vrijstelling van de bandlastverbruikers op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 en voor het onderling verrekenen van het zo ontstane deficit (vgl. overweging 35 van het onderhavige besluit). Dit valt op te maken uit het feit dat de hoogte van de § 19-heffing aangepast werd aan het bedrag dat door de volledige vrijstelling nodig werd. Meer bepaald leidden alle opbrengsten uit een jaar x die het voor de compensatie van de financiële last vereiste bedrag overstegen tot een verlaging van de heffing in het jaar x + 2 (zie overweging 39). De Commissie deelt daarom niet de opvatting van Duitsland en de belanghebbenden, volgens welke de netbeheerder de opbrengsten uit de § 19-heffing naar eigen goeddunken kon besteden.

| (145) | Gezien het hierboven gestelde zij erop gewezen dat de invoering van de § 19-heffing de netbeheerders een garantie voor volledige compensatie bood voor de minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling in de zin van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 dezen voor stelde; hierin verschillen de feiten van die in de zaak PreussenElektra en de zaak ENEA (86), waar de afnameplichtige ondernemingen de verplichting uit eigen middelen dienden te financieren en de kosten niet aan hun klanten konden doorberekenen. |
| --- | --- |

(145)

Gezien het hierboven gestelde zij erop gewezen dat de invoering van de § 19-heffing de netbeheerders een garantie voor volledige compensatie bood voor de minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling in de zin van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 dezen voor stelde; hierin verschillen de feiten van die in de zaak PreussenElektra en de zaak ENEA (86), waar de afnameplichtige ondernemingen de verplichting uit eigen middelen dienden te financieren en de kosten niet aan hun klanten konden doorberekenen.

86

| (146) | De Commissie deelt evenmin de opvatting van de belanghebbenden dat de opbrengsten uit de § 19-heffing niet noodzakelijkerwijs voor de financiering van de volledige vrijstelling in de zin van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 gebruikt hoefden te worden. De volledige vrijstelling kon namelijk vanaf 2012 slechts met de § 19-heffing gefinancierd worden, die zo berekend werd, dat zij in hoogte precies overeenkwam met het deficit dat de volledige vrijstelling creëerde. |
| --- | --- |

(146)

De Commissie deelt evenmin de opvatting van de belanghebbenden dat de opbrengsten uit de § 19-heffing niet noodzakelijkerwijs voor de financiering van de volledige vrijstelling in de zin van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 gebruikt hoefden te worden. De volledige vrijstelling kon namelijk vanaf 2012 slechts met de § 19-heffing gefinancierd worden, die zo berekend werd, dat zij in hoogte precies overeenkwam met het deficit dat de volledige vrijstelling creëerde.

| (147) | Daarom houdt de Commissie aan haar conclusie vast dat het aan de bandlastverbruikers verleende voordeel in de vorm van een volledige vrijstelling in de jaren 2012 en 2013 te kwalificeren is als een met staatsmiddelen bekostigd voordeel. |
| --- | --- |

(147)

Daarom houdt de Commissie aan haar conclusie vast dat het aan de bandlastverbruikers verleende voordeel in de vorm van een volledige vrijstelling in de jaren 2012 en 2013 te kwalificeren is als een met staatsmiddelen bekostigd voordeel.

5.1.4.2.   
  Bekostiging met staatsmiddelen voorafgaand aan invoering van de § 19-heffing (jaar 2011)

Bekostiging met staatsmiddelen voorafgaand aan invoering van de § 19-heffing (jaar 2011)

| (148) | Waar de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 vanaf 1 januari 2011 gold, trad de § 19-heffing pas op 1 januari 2012 in werking (zie overweging 40). In het inleidingsbesluit uitte de Commissie dan ook de verdenking dat de in 2011 verleende vrijstellingen eveneens met staatsmiddelen bekostigd geweest konden zijn. Zij verzocht Duitsland daarom aanvullende informatie over de financiering van de volledige vrijstelling in het jaar 2011 te overleggen. |
| --- | --- |

(148)

Waar de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 vanaf 1 januari 2011 gold, trad de § 19-heffing pas op 1 januari 2012 in werking (zie overweging 40). In het inleidingsbesluit uitte de Commissie dan ook de verdenking dat de in 2011 verleende vrijstellingen eveneens met staatsmiddelen bekostigd geweest konden zijn. Zij verzocht Duitsland daarom aanvullende informatie over de financiering van de volledige vrijstelling in het jaar 2011 te overleggen.

| (149) | In de door Duitsland overlegde aanvullende informatie ziet de Commissie, mede gelet op de opmerkingen van de belanghebbenden, geen reden om bij het in 2011 gehanteerde financieringsmechanisme van staatsmiddelen te spreken. |
| --- | --- |

(149)

In de door Duitsland overlegde aanvullende informatie ziet de Commissie, mede gelet op de opmerkingen van de belanghebbenden, geen reden om bij het in 2011 gehanteerde financieringsmechanisme van staatsmiddelen te spreken.

| (150) | Zoals Duitsland aangaf (zie overweging 77) en de BNetzA expliciet in haar besluit van 14 december 2011 vaststelde, werd er in 2011 geen compensatie- en verrekeningsmechanisme toegepast. Indertijd waren met name de zesde en zevende volzin van paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 nog niet van toepassing. Hierdoor werden de in 2011 door de volledige vrijstelling veroorzaakte verliezen niet via een algemeen compensatiemechanisme dan wel — aangezien er in 2011 geen § 19-heffing gehanteerd werd — via een door de staat opgelegde heffing doorberekend aan de eindverbruikers. |
| --- | --- |

(150)

Zoals Duitsland aangaf (zie overweging 77) en de BNetzA expliciet in haar besluit van 14 december 2011 vaststelde, werd er in 2011 geen compensatie- en verrekeningsmechanisme toegepast. Indertijd waren met name de zesde en zevende volzin van paragraaf 19, lid 2, StromNEV 2011 nog niet van toepassing. Hierdoor werden de in 2011 door de volledige vrijstelling veroorzaakte verliezen niet via een algemeen compensatiemechanisme dan wel — aangezien er in 2011 geen § 19-heffing gehanteerd werd — via een door de staat opgelegde heffing doorberekend aan de eindverbruikers.

| (151) | In plaats daarvan moesten de DSB's en TSB's, als vastgelegd in het BNetzA-besluit van 14 december 2011, de in 2011 gederfde opbrengsten waar de volledige vrijstelling hen voor stelde uit eigen middelen dekken. |
| --- | --- |

(151)

In plaats daarvan moesten de DSB's en TSB's, als vastgelegd in het BNetzA-besluit van 14 december 2011, de in 2011 gederfde opbrengsten waar de volledige vrijstelling hen voor stelde uit eigen middelen dekken.

| (152) | Deze verliezen konden zij op hun reguleringsrekening, die zij op grond van de ARegV 2011 ingericht hadden, als kosten opvoeren. Zoals uiteengezet in overweging (47) konden de in 2011 gederfde opbrengsten echter niet via een aanpassing van de in 2011 geheven nettarieven gecompenseerd worden, doordat de nettarieven van tevoren vastgelegd moeten worden en niet tussentijds aangepast kunnen worden. De minderopbrengsten dienden daarom, voor zover zij niet door meeropbrengsten elders in 2011 (dus door eigen middelen van de TSB's en DSB's) gecompenseerd werden, op de reguleringsrekening opgevoerd te worden. Indien de in 2011 gederfde opbrengsten aan het einde van de reguleringsperiode in 2013 door meeropbrengsten uit andere jaren van dezelfde reguleringsperiode gecompenseerd werden, bleef een verliesverrekening achterwege en werden de verliezen uit eigen middelen van de TSB's en DSB's gedekt. Slechts in geval de minderopbrengsten niet gecompenseerd konden worden door meeropbrengsten in de reguleringsperiode die in 2013 ten einde liep, konden de in 2011 gederfde opbrengsten tot compensatie in de volgende reguleringsperiode leiden. Maar zelfs in dat geval bestond er geen garantie voor een volledige compensatie. De hoogte van de compensatie hing namelijk van andere factoren af, met name van de efficiency (of het gebrek daaraan) bij de DSB's en TSB's, aangezien de ARegV zich niet baseert op de werkelijke kosten, maar op de ideale kosten van een efficiënte bedrijfsvoering. |
| --- | --- |

(152)

Deze verliezen konden zij op hun reguleringsrekening, die zij op grond van de ARegV 2011 ingericht hadden, als kosten opvoeren. Zoals uiteengezet in overweging (47) konden de in 2011 gederfde opbrengsten echter niet via een aanpassing van de in 2011 geheven nettarieven gecompenseerd worden, doordat de nettarieven van tevoren vastgelegd moeten worden en niet tussentijds aangepast kunnen worden. De minderopbrengsten dienden daarom, voor zover zij niet door meeropbrengsten elders in 2011 (dus door eigen middelen van de TSB's en DSB's) gecompenseerd werden, op de reguleringsrekening opgevoerd te worden. Indien de in 2011 gederfde opbrengsten aan het einde van de reguleringsperiode in 2013 door meeropbrengsten uit andere jaren van dezelfde reguleringsperiode gecompenseerd werden, bleef een verliesverrekening achterwege en werden de verliezen uit eigen middelen van de TSB's en DSB's gedekt. Slechts in geval de minderopbrengsten niet gecompenseerd konden worden door meeropbrengsten in de reguleringsperiode die in 2013 ten einde liep, konden de in 2011 gederfde opbrengsten tot compensatie in de volgende reguleringsperiode leiden. Maar zelfs in dat geval bestond er geen garantie voor een volledige compensatie. De hoogte van de compensatie hing namelijk van andere factoren af, met name van de efficiency (of het gebrek daaraan) bij de DSB's en TSB's, aangezien de ARegV zich niet baseert op de werkelijke kosten, maar op de ideale kosten van een efficiënte bedrijfsvoering.

| (153) | De netbeheerders hadden daarom geen garantie dat de minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling hen in 2011 mee confronteerde gecompenseerd zouden worden. Dus moesten de netbeheerders de volledige vrijstelling 2011 uit eigen middelen financieren. |
| --- | --- |

(153)

De netbeheerders hadden daarom geen garantie dat de minderopbrengsten waar de volledige vrijstelling hen in 2011 mee confronteerde gecompenseerd zouden worden. Dus moesten de netbeheerders de volledige vrijstelling 2011 uit eigen middelen financieren.

| (154) | De Commissie komt daarom tot de conclusie dat het voordeel dat de bandlastverbruikers in de vorm van de volledige vrijstelling van nettarieven in het jaar 2011 verleend werd, bekostigd werd met de eigen middelen van de netbeheerders en niet met staatsmiddelen (87). |
| --- | --- |

(154)

De Commissie komt daarom tot de conclusie dat het voordeel dat de bandlastverbruikers in de vorm van de volledige vrijstelling van nettarieven in het jaar 2011 verleend werd, bekostigd werd met de eigen middelen van de netbeheerders en niet met staatsmiddelen (87).

87

5.1.5.   ONGUNSTIGE BEÏNVLOEDING VAN HET HANDELSVERKEER TUSSEN DE LIDSTATEN

| (155) | In de vaste rechtspraak van het Hof is voor de kwalificatie van een nationale maatregel als staatssteun geen bewijs vereist van een daadwerkelijk effect van de betreffende maatregel op de handel tussen de lidstaten, maar slechts een beoordeling van de vraag of de steun deze handel nadelig kan beïnvloeden (88). Het intracommunautaire handelsverkeer moet vooral dan worden geacht door steun van een lidstaat te worden beïnvloed, wanneer die steun de positie van een onderneming ten opzichte van andere concurrerende ondernemingen in dat handelsverkeer versterkt (89). |
| --- | --- |

(155)

In de vaste rechtspraak van het Hof is voor de kwalificatie van een nationale maatregel als staatssteun geen bewijs vereist van een daadwerkelijk effect van de betreffende maatregel op de handel tussen de lidstaten, maar slechts een beoordeling van de vraag of de steun deze handel nadelig kan beïnvloeden (88). Het intracommunautaire handelsverkeer moet vooral dan worden geacht door steun van een lidstaat te worden beïnvloed, wanneer die steun de positie van een onderneming ten opzichte van andere concurrerende ondernemingen in dat handelsverkeer versterkt (89).

88

89

| (156) | Zoals hierboven uiteengezet zijn de meeste ondernemingen in kwestie actief in de chemische industrie (onder meer producenten van industriegassen), de papier-, textiel-, staal-, non-ferrometaal-, aardolie- en glasindustrie. Sommige begunstigden exploiteren ook rekencentra en leveren daarmee verbonden diensten. In al deze branches bestaat er handel tussen lidstaten en grensoverschrijdend handelsverkeer. Aangezien de ondernemingen in kwestie vrijgesteld werden van kosten die een onderneming die in een andere lidstaat in dezelfde branche actief is doorgaans moet dragen, versterkte de volledige vrijstelling de positie van de betreffende ondernemingen in vergelijking tot hun concurrenten in het intracommunautaire handelsverkeer. De volledige vrijstelling kon dus de handel tussen de lidstaten nadelig beïnvloeden. |
| --- | --- |

(156)

Zoals hierboven uiteengezet zijn de meeste ondernemingen in kwestie actief in de chemische industrie (onder meer producenten van industriegassen), de papier-, textiel-, staal-, non-ferrometaal-, aardolie- en glasindustrie. Sommige begunstigden exploiteren ook rekencentra en leveren daarmee verbonden diensten. In al deze branches bestaat er handel tussen lidstaten en grensoverschrijdend handelsverkeer. Aangezien de ondernemingen in kwestie vrijgesteld werden van kosten die een onderneming die in een andere lidstaat in dezelfde branche actief is doorgaans moet dragen, versterkte de volledige vrijstelling de positie van de betreffende ondernemingen in vergelijking tot hun concurrenten in het intracommunautaire handelsverkeer. De volledige vrijstelling kon dus de handel tussen de lidstaten nadelig beïnvloeden.

5.1.6.   GEVOLGEN VOOR DE MEDEDINGING

| (157) | Een door de staat toegekende maatregel wordt geacht de mededinging te vervalsen of het risico daartoe in te houden wanneer daarmee de concurrentiepositie van de begunstigde onderneming ten opzichte van andere, concurrerende ondernemingen kan worden versterkt (90). |
| --- | --- |

(157)

Een door de staat toegekende maatregel wordt geacht de mededinging te vervalsen of het risico daartoe in te houden wanneer daarmee de concurrentiepositie van de begunstigde onderneming ten opzichte van andere, concurrerende ondernemingen kan worden versterkt (90).

90

| (158) | In de branches van de verwerkende industrie, waar de van de heffing vrijgestelde ondernemingen merendeels actief zijn, en op de markt voor rekencentra heerst concurrentie. In veel van deze branches maken de stroomkosten een groot deel van de productiekosten uit, zoals Duitsland in zijn brief van 6 december 2013 voor de papier-, cement-, chemische en aluminiumindustrie alsmede andere metaalbranches bevestigd heeft. De volledige vrijstelling verlaagt de productiekosten van de vrijgestelde ondernemingen. Zij kan daarom de concurrentiepositie van de vrijgestelde ondernemingen ten opzichte van hun concurrenten in andere lidstaten verbeteren. Daarnaast zou zij ook hun concurrentiepositie kunnen verbeteren ten opzichte van ondernemingen in dezelfde branche, maar met een jaarlijks stroomverbruik van minder dan 10 GWh en 7 000 verbruiksuren. De volledige vrijstelling dreigt dus de concurrentie te vervalsen. |
| --- | --- |

(158)

In de branches van de verwerkende industrie, waar de van de heffing vrijgestelde ondernemingen merendeels actief zijn, en op de markt voor rekencentra heerst concurrentie. In veel van deze branches maken de stroomkosten een groot deel van de productiekosten uit, zoals Duitsland in zijn brief van 6 december 2013 voor de papier-, cement-, chemische en aluminiumindustrie alsmede andere metaalbranches bevestigd heeft. De volledige vrijstelling verlaagt de productiekosten van de vrijgestelde ondernemingen. Zij kan daarom de concurrentiepositie van de vrijgestelde ondernemingen ten opzichte van hun concurrenten in andere lidstaten verbeteren. Daarnaast zou zij ook hun concurrentiepositie kunnen verbeteren ten opzichte van ondernemingen in dezelfde branche, maar met een jaarlijks stroomverbruik van minder dan 10 GWh en 7 000 verbruiksuren. De volledige vrijstelling dreigt dus de concurrentie te vervalsen.

| (159) | Opgemerkt moet worden dat met het argument van de stroomkosten die in Duitsland hoger dan in andere lidstaten zijn noch een effect op de handel, noch concurrentievervalsing uitgesloten kan worden. Op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 werden de bandlastverbruikers volledig vrijgesteld van nettarieven. Voor deze verbruikers was het gebruik van het elektriciteitsnet dus niet met financiële lasten verbonden, terwijl concurrenten in andere lidstaten wel nettarieven moesten betalen. Bovendien heeft het Hof al vastgesteld dat een poging van een lidstaat om de concurrentievoorwaarden in een bepaalde bedrijfstak door eenzijdige maatregelen aan te passen aan die in andere lidstaten, aan die maatregelen niet het karakter van steun kan ontnemen (91). |
| --- | --- |

(159)

Opgemerkt moet worden dat met het argument van de stroomkosten die in Duitsland hoger dan in andere lidstaten zijn noch een effect op de handel, noch concurrentievervalsing uitgesloten kan worden. Op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 werden de bandlastverbruikers volledig vrijgesteld van nettarieven. Voor deze verbruikers was het gebruik van het elektriciteitsnet dus niet met financiële lasten verbonden, terwijl concurrenten in andere lidstaten wel nettarieven moesten betalen. Bovendien heeft het Hof al vastgesteld dat een poging van een lidstaat om de concurrentievoorwaarden in een bepaalde bedrijfstak door eenzijdige maatregelen aan te passen aan die in andere lidstaten, aan die maatregelen niet het karakter van steun kan ontnemen (91).

91

5.1.7.   CONCLUSIE OVER HET BESTAAN VAN STEUN

| (160) | De volledige vrijstelling in de jaren 2012 en 2013 voor bandlastverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van meer dan 10 GWh en ten minste 7 000 verbruiksuren dient daarom in zoverre als steun aangemerkt te worden, dat de bandlastverbruikers hierdoor vrijgesteld werden van de netwerkkosten die zij door hun stroomgebruik veroorzaakten en van de minimumbijdrage van 20 % van de officiële nettarieven. |
| --- | --- |

(160)

De volledige vrijstelling in de jaren 2012 en 2013 voor bandlastverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van meer dan 10 GWh en ten minste 7 000 verbruiksuren dient daarom in zoverre als steun aangemerkt te worden, dat de bandlastverbruikers hierdoor vrijgesteld werden van de netwerkkosten die zij door hun stroomgebruik veroorzaakten en van de minimumbijdrage van 20 % van de officiële nettarieven.

| (161) | De volledige vrijstelling in het jaar 2011 werd niet met staatsmiddelen bekostigd en vormt daarom geen staatssteun. |
| --- | --- |

(161)

De volledige vrijstelling in het jaar 2011 werd niet met staatsmiddelen bekostigd en vormt daarom geen staatssteun.

5.2.   ONRECHTMATIGHEID

ONRECHTMATIGHEID

| (162) | Door de maatregel voorafgaand aan de invoering ervan niet ter instemming aan de Commissie voor te leggen handelde Duitsland in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU. Daarom vormt de maatregel onrechtmatige steun. |
| --- | --- |

(162)

Door de maatregel voorafgaand aan de invoering ervan niet ter instemming aan de Commissie voor te leggen handelde Duitsland in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU. Daarom vormt de maatregel onrechtmatige steun.

5.3.   VERENIGBAARHEID MET DE INTERNE MARKT

VERENIGBAARHEID MET DE INTERNE MARKT

| (163) | Het nu volgende onderzoek naar de verenigbaarheid beperkt zich tot de volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers in de jaren 2012 en 2013, in zoverre deze staatssteun betrof (zie overweging 160). |
| --- | --- |

(163)

Het nu volgende onderzoek naar de verenigbaarheid beperkt zich tot de volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers in de jaren 2012 en 2013, in zoverre deze staatssteun betrof (zie overweging 160).

| (164) | In het inleidingsbesluit betwijfelde de Commissie of de volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers als verenigbaar met de interne markt gekwalificeerd kon worden. Zij verzocht Duitsland daarom om aanvullende opmerkingen over de verenigbaarheid van de volledige vrijstelling met de interne markt. |
| --- | --- |

(164)

In het inleidingsbesluit betwijfelde de Commissie of de volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers als verenigbaar met de interne markt gekwalificeerd kon worden. Zij verzocht Duitsland daarom om aanvullende opmerkingen over de verenigbaarheid van de volledige vrijstelling met de interne markt.

| (165) | Duitsland voerde daarop aan dat de volledige vrijstelling op grond van artikel 107, lid 3, onder b) of c), VWEU als verenigbaar met de interne markt aangemerkt kon worden, omdat de volgende doelen ermee gediend waren:






  — | waarborging van de stroomvoorzieningszekerheid; |
| --- | --- | --- |

(165)

Duitsland voerde daarop aan dat de volledige vrijstelling op grond van artikel 107, lid 3, onder b) of c), VWEU als verenigbaar met de interne markt aangemerkt kon worden, omdat de volgende doelen ermee gediend waren:

—

waarborging van de stroomvoorzieningszekerheid;

| — | bevordering van het gebruik van hernieuwbare energie; |
| --- | --- |

—

bevordering van het gebruik van hernieuwbare energie;

| — | invoering van een non-discriminatoir nettoegangsstelsel conform artikel 32 van Richtlijn 2009/72/EG; |
| --- | --- |

—

invoering van een non-discriminatoir nettoegangsstelsel conform artikel 32 van Richtlijn 2009/72/EG;

| — | waarborgen dat de nettarieven conform artikel 14 van Verordening (EG) nr. 714/2009 een afspiegeling vormen van de werkelijke kosten. |
| --- | --- |

—

waarborgen dat de nettarieven conform artikel 14 van Verordening (EG) nr. 714/2009 een afspiegeling vormen van de werkelijke kosten.

| (166) | In breder perspectief stelde Duitsland zich ook op het standpunt dat de volledige vrijstelling ten goede kwam aan het concurrentievermogen van de Europese industrie en de Unie hielp in haar streven Europa te reïndustrialiseren. |
| --- | --- |

(166)

In breder perspectief stelde Duitsland zich ook op het standpunt dat de volledige vrijstelling ten goede kwam aan het concurrentievermogen van de Europese industrie en de Unie hielp in haar streven Europa te reïndustrialiseren.

5.3.1.   VERENIGBAARHEID UIT HOOFDE VAN ARTIKEL 107, LID 3, ONDER B), VWEU

| (167) | Ten aanzien van het eerste argument dat Duitsland voor verenigbaarheid aanvoert dient opgemerkt te worden dat de volledige vrijstelling niet met een specifiek en concreet „belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang” verbonden is. Duitsland heeft geen project van dergelijke strekking genoemd, dat met de volledige vrijstelling gediend zou zijn. Verder heeft Duitsland geen informatie overlegd waaruit zou blijken dat de volledige vrijstelling een ernstige verstoring van het economisch leven in Duitsland helpt vermijden. Derhalve laat de volledige vrijstelling zich niet rechtvaardigen met een beroep op artikel 107, lid 3, onder b), VWEU. |
| --- | --- |

(167)

Ten aanzien van het eerste argument dat Duitsland voor verenigbaarheid aanvoert dient opgemerkt te worden dat de volledige vrijstelling niet met een specifiek en concreet „belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang” verbonden is. Duitsland heeft geen project van dergelijke strekking genoemd, dat met de volledige vrijstelling gediend zou zijn. Verder heeft Duitsland geen informatie overlegd waaruit zou blijken dat de volledige vrijstelling een ernstige verstoring van het economisch leven in Duitsland helpt vermijden. Derhalve laat de volledige vrijstelling zich niet rechtvaardigen met een beroep op artikel 107, lid 3, onder b), VWEU.

5.3.2.   VERENIGBAARHEID OP GROND VAN ARTIKEL 107, LID 3, ONDER C), VWEU

| (168) | Volgens artikel 107, lid 1, VWEU is staatssteun in beginsel verboden in de Unie. In weerwil daarvan kan de Commissie met een rechtstreeks beroep op artikel 107, lid 3, onder b), VWEU een steunmaatregel voor verenigbaar met de interne markt verklaren die een welomschreven doel van gemeenschappelijk belang (92) dient en dichterbij brengt, die voor het bereiken van dat doel noodzakelijk is, een stimulerende werking heeft, evenredig is en die in haar positieve uitwerking ten bate van het gemeenschappelijke doel groter is dan in de negatieve uitwerking op concurrentie en handel. |
| --- | --- |

(168)

Volgens artikel 107, lid 1, VWEU is staatssteun in beginsel verboden in de Unie. In weerwil daarvan kan de Commissie met een rechtstreeks beroep op artikel 107, lid 3, onder b), VWEU een steunmaatregel voor verenigbaar met de interne markt verklaren die een welomschreven doel van gemeenschappelijk belang (92) dient en dichterbij brengt, die voor het bereiken van dat doel noodzakelijk is, een stimulerende werking heeft, evenredig is en die in haar positieve uitwerking ten bate van het gemeenschappelijke doel groter is dan in de negatieve uitwerking op concurrentie en handel.

92

| (169) | Het bewijs dat de maatregel verenigbaar is met de interne markt dient door de lidstaat geleverd te worden (93). |
| --- | --- |

(169)

Het bewijs dat de maatregel verenigbaar is met de interne markt dient door de lidstaat geleverd te worden (93).

93

| (170) | Aangezien Duitsland aanvoerde dat de volledige vrijstelling het opwekken van hernieuwbare stroom helpt bevorderen en bijdraagt aan de voorzieningszekerheid, heeft de Commissie onderzocht of de steun valt in het toepassingsgebied van de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (94) (hierna „milieubeschermingsrichtsnoeren” genoemd). In de milieubeschermingsrichtsnoeren ontbreken echter verenigbaarheidscriteria voor maatregelen ten behoeve van de voorzieningszekerheid. Wat het stimuleren van hernieuwbare stroom betreft, bevatten de milieubeschermingsrichtsnoeren slechts criteria voor de verenigbaarheid van steunmaatregelen voor het opwekken van hernieuwbare energie (hoofdstuk 1.5.6 milieubeschermingsrichtsnoeren). Deze criteria hebben echter geen betrekking op maatregelen als de kwestieuze, waarbij stroomverbruikers vrijgesteld worden van nettarieven om hun „een prikkel te bieden” op het net aangesloten te blijven en zo de waarschijnlijkheid te vergroten dat verbruikers hernieuwbare stroom ook afnemen als deze geproduceerd wordt. Derhalve zijn de milieubeschermingsrichtsnoeren niet van toepassing op de maatregel in kwestie. De Commissie heeft zich daarom in haar onderzoek naar de verenigbaarheid van de volledige vrijstelling rechtstreeks gebaseerd op artikel 107, lid 3, onder c), VWEU. |
| --- | --- |

(170)

Aangezien Duitsland aanvoerde dat de volledige vrijstelling het opwekken van hernieuwbare stroom helpt bevorderen en bijdraagt aan de voorzieningszekerheid, heeft de Commissie onderzocht of de steun valt in het toepassingsgebied van de communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (94) (hierna „milieubeschermingsrichtsnoeren” genoemd). In de milieubeschermingsrichtsnoeren ontbreken echter verenigbaarheidscriteria voor maatregelen ten behoeve van de voorzieningszekerheid. Wat het stimuleren van hernieuwbare stroom betreft, bevatten de milieubeschermingsrichtsnoeren slechts criteria voor de verenigbaarheid van steunmaatregelen voor het opwekken van hernieuwbare energie (hoofdstuk 1.5.6 milieubeschermingsrichtsnoeren). Deze criteria hebben echter geen betrekking op maatregelen als de kwestieuze, waarbij stroomverbruikers vrijgesteld worden van nettarieven om hun „een prikkel te bieden” op het net aangesloten te blijven en zo de waarschijnlijkheid te vergroten dat verbruikers hernieuwbare stroom ook afnemen als deze geproduceerd wordt. Derhalve zijn de milieubeschermingsrichtsnoeren niet van toepassing op de maatregel in kwestie. De Commissie heeft zich daarom in haar onderzoek naar de verenigbaarheid van de volledige vrijstelling rechtstreeks gebaseerd op artikel 107, lid 3, onder c), VWEU.

94

5.3.2.1.   
  Doel van gemeenschappelijk belang en geëigendheid van de steunmaatregel

Doel van gemeenschappelijk belang en geëigendheid van de steunmaatregel

5.3.2.1.1.   Naleving van de Europese wetgeving inzake nettarieven

Naleving van de Europese wetgeving inzake nettarieven

| (171) | Voor wat dit argument betreft zij verwezen naar de bevindingen in de overwegingen 85 tot en met 121. Daar wordt aangetoond dat de volledige vrijstelling die van 2011 tot en met 2013 aan subsidiabele bandlastverbruikers verleend werd de betreffende verbruikers een selectief voordeel verschafte, aangezien ze ook vrijgesteld waren van de netwerkkosten die ze door hun stroomverbruik veroorzaakten. Dit valt niet te verenigen met het in artikel 14 van Verordening (EG) nr. 714/2009 genoemde doel dat de nettarieven een afspiegeling van de werkelijke kosten hebben te zijn en evenmin met het non-discriminatiebeginsel. De Commissie deelt daarom niet de opvatting van de Duitsland als zou de volledige vrijstelling bijdragen aan deze doelen, dan wel door Europese wetgeving nodig gemaakt zijn. |
| --- | --- |

(171)

Voor wat dit argument betreft zij verwezen naar de bevindingen in de overwegingen 85 tot en met 121. Daar wordt aangetoond dat de volledige vrijstelling die van 2011 tot en met 2013 aan subsidiabele bandlastverbruikers verleend werd de betreffende verbruikers een selectief voordeel verschafte, aangezien ze ook vrijgesteld waren van de netwerkkosten die ze door hun stroomverbruik veroorzaakten. Dit valt niet te verenigen met het in artikel 14 van Verordening (EG) nr. 714/2009 genoemde doel dat de nettarieven een afspiegeling van de werkelijke kosten hebben te zijn en evenmin met het non-discriminatiebeginsel. De Commissie deelt daarom niet de opvatting van de Duitsland als zou de volledige vrijstelling bijdragen aan deze doelen, dan wel door Europese wetgeving nodig gemaakt zijn.

5.3.2.1.2.   Bevordering van de voorzieningszekerheid en van hernieuwbare elektriciteit

Bevordering van de voorzieningszekerheid en van hernieuwbare elektriciteit

| (172) | Duitsland houdt staande dat de volledige vrijstelling in drieërlei opzicht bijdroeg aan de stroomvoorzieningszekerheid en het bevorderen van hernieuwbare stroom (zie overweging 165):






  — | zo zouden de bandlastverbruikers in de periode 2011-2013, voor de andere netstabiliserende maatregelen ingevoerd konden worden, een voor de stabiliteit noodzakelijke dienst geleverd hebben. De continue en constante stroomafname door de van nettarieven vrijgestelde bandlastverbruikers zou het net ontlasten en stabiliseren. De prognosticeerbaarheid van de bandlastafname bij vrijgestelde gebruikers zou bijdragen aan een efficiënt gebruik van productiecapaciteit, alsmede frequentie- en spanningsafwijkingen verminderen. Hierdoor hoefde minder reserve aangehouden en minder balanceringsenergie ingezet te worden. Duitsland gaf verder aan dat de vrijgestelde bandlastverbruikers vaak in de nabijheid van grote centrales gevestigd zijn. Door de relatief geringe afstand ontstonden er bij het transport van de energie minder verliezen en was de behoefte aan bedrijfsmiddelen ter waarborging van blindvermogen geringer. Belanghebbenden benadrukten bovendien dat bandlastverbruikers vaak zonder contract en enige compensatie in de vijfstappenafschakelingsprocedure van TSB's opgenomen zijn. Een aantal belanghebbenden gaf aan dat de eindverbruikers aan bepaalde technische specificaties moeten voldoen als ze op het net aangesloten willen worden. Dat zou bepaalde investeringen ter verbetering van de spanningsregeling nodig maken, die echter niet vergoed werden. |
| --- | --- | --- |

(172)

Duitsland houdt staande dat de volledige vrijstelling in drieërlei opzicht bijdroeg aan de stroomvoorzieningszekerheid en het bevorderen van hernieuwbare stroom (zie overweging 165):

—

zo zouden de bandlastverbruikers in de periode 2011-2013, voor de andere netstabiliserende maatregelen ingevoerd konden worden, een voor de stabiliteit noodzakelijke dienst geleverd hebben. De continue en constante stroomafname door de van nettarieven vrijgestelde bandlastverbruikers zou het net ontlasten en stabiliseren. De prognosticeerbaarheid van de bandlastafname bij vrijgestelde gebruikers zou bijdragen aan een efficiënt gebruik van productiecapaciteit, alsmede frequentie- en spanningsafwijkingen verminderen. Hierdoor hoefde minder reserve aangehouden en minder balanceringsenergie ingezet te worden. Duitsland gaf verder aan dat de vrijgestelde bandlastverbruikers vaak in de nabijheid van grote centrales gevestigd zijn. Door de relatief geringe afstand ontstonden er bij het transport van de energie minder verliezen en was de behoefte aan bedrijfsmiddelen ter waarborging van blindvermogen geringer. Belanghebbenden benadrukten bovendien dat bandlastverbruikers vaak zonder contract en enige compensatie in de vijfstappenafschakelingsprocedure van TSB's opgenomen zijn. Een aantal belanghebbenden gaf aan dat de eindverbruikers aan bepaalde technische specificaties moeten voldoen als ze op het net aangesloten willen worden. Dat zou bepaalde investeringen ter verbetering van de spanningsregeling nodig maken, die echter niet vergoed werden.

| — | Duitsland wijst er verder op dat basislastcentrales omwille van de door hen geleverde, belangrijke systeemdiensten onmisbaar waren voor de bedrijfszekerheid van het netwerk, toen de stroomopwekking uit hernieuwbare energiebronnen sneller groeide en er nog geen flexibiliteitsinstrumenten bestonden (zoals vraagsturing (95)). Het stijgende aandeel van hernieuwbare stroom maakte bandlastverbruikers onmisbaar voor het behoud van deze conventionele centrales. |
| --- | --- |

—

Duitsland wijst er verder op dat basislastcentrales omwille van de door hen geleverde, belangrijke systeemdiensten onmisbaar waren voor de bedrijfszekerheid van het netwerk, toen de stroomopwekking uit hernieuwbare energiebronnen sneller groeide en er nog geen flexibiliteitsinstrumenten bestonden (zoals vraagsturing (95)). Het stijgende aandeel van hernieuwbare stroom maakte bandlastverbruikers onmisbaar voor het behoud van deze conventionele centrales.

95

| — | Tegelijk houdt Duitsland staande dat de stabiele stroomafname van bandlastverbruikers maakt dat eenmaal opgewekte hernieuwbare stroom altijd afgenomen wordt. Hierdoor zou de behoefte aan (andere, dure) stabiliseringsmaatregelen (afkoppelen) afnemen. Op deze manier zou er bijgedragen zijn aan de omvorming van het energiesysteem en het gebruik van hernieuwbare stroombronnen. |
| --- | --- |

—

Tegelijk houdt Duitsland staande dat de stabiele stroomafname van bandlastverbruikers maakt dat eenmaal opgewekte hernieuwbare stroom altijd afgenomen wordt. Hierdoor zou de behoefte aan (andere, dure) stabiliseringsmaatregelen (afkoppelen) afnemen. Op deze manier zou er bijgedragen zijn aan de omvorming van het energiesysteem en het gebruik van hernieuwbare stroombronnen.

| (173) | Algemeen wordt opgemerkt dat de nagestreefde stroomvoorzieningszekerheid en het stimuleren van hernieuwbare stroom als doelen van gemeenschappelijk belang erkend zijn (96). |
| --- | --- |

(173)

Algemeen wordt opgemerkt dat de nagestreefde stroomvoorzieningszekerheid en het stimuleren van hernieuwbare stroom als doelen van gemeenschappelijk belang erkend zijn (96).

96

| (174) | Vastgesteld moet echter worden dat niet duidelijk werd aangetoond dat de volledige vrijstelling een rechtstreekse bijdrage leverde aan de nagestreefde stroomvoorzieningszekerheid en het stimuleren van hernieuwbare elektriciteit, noch dat zij geëigend was om aan deze doelen bij te dragen. Meer in het bijzonder heeft Duitsland niet aangetoond dat de volledige vrijstelling aan deze doelen kon bijdragen en daartoe geëigend was. Zoals hieronder uiteengezet, heeft de volledige vrijstelling geleid tot tegenstrijdige resultaten voor wat de gestelde doelen betreft en vormde zij mogelijk zelfs een belemmering voor het bereiken van deze doelen. |
| --- | --- |

(174)

Vastgesteld moet echter worden dat niet duidelijk werd aangetoond dat de volledige vrijstelling een rechtstreekse bijdrage leverde aan de nagestreefde stroomvoorzieningszekerheid en het stimuleren van hernieuwbare elektriciteit, noch dat zij geëigend was om aan deze doelen bij te dragen. Meer in het bijzonder heeft Duitsland niet aangetoond dat de volledige vrijstelling aan deze doelen kon bijdragen en daartoe geëigend was. Zoals hieronder uiteengezet, heeft de volledige vrijstelling geleid tot tegenstrijdige resultaten voor wat de gestelde doelen betreft en vormde zij mogelijk zelfs een belemmering voor het bereiken van deze doelen.

5.3.2.1.2.1.   Het bandlastverbruik kan de nagestreefde bevordering van hernieuwbare stroom en de voorzieningszekerheid bemoeilijken

Het bandlastverbruik kan de nagestreefde bevordering van hernieuwbare stroom en de voorzieningszekerheid bemoeilijken

| (175) | Om aan te tonen dat de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 in de jaren 2011, 2012 en 2013 kon bijdragen aan de stroomvoorzieningszekerheid en voor dat doel geëigend was, heeft Duitsland een reeks van eigenschappen van de bandlastverbruikers genoemd die het netbeheer vergemakkelijken en aan alle netgebruikers ten goede komen: hun stabiele en prognosticeerbare afnamegedrag zou minder compensatiemaatregelen, reserves en redispatching nodig maken. Doordat hun vestigingsplaats doorgaans dichter bij centrales ligt, zouden er in hun geval lagere transportkosten ontstaan en minder installaties voor blindvermogencompensatie nodig zijn. |
| --- | --- |

(175)

Om aan te tonen dat de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 in de jaren 2011, 2012 en 2013 kon bijdragen aan de stroomvoorzieningszekerheid en voor dat doel geëigend was, heeft Duitsland een reeks van eigenschappen van de bandlastverbruikers genoemd die het netbeheer vergemakkelijken en aan alle netgebruikers ten goede komen: hun stabiele en prognosticeerbare afnamegedrag zou minder compensatiemaatregelen, reserves en redispatching nodig maken. Doordat hun vestigingsplaats doorgaans dichter bij centrales ligt, zouden er in hun geval lagere transportkosten ontstaan en minder installaties voor blindvermogencompensatie nodig zijn.

| (176) | Vastgesteld wordt dat deze eigenschappen de netwerkkosten kunnen drukken en het netbeheer kunnen vergemakkelijken, zodat ze de taak van de TSB's ten aanzien van de stroomvoorzieningszekerheid indirect zouden kunnen verlichten. Ook als aangenomen wordt dat dezelfde eigenschappen die reeds ter rechtvaardiging van de individuele nettarieven genoemd werden, nogmaals in aanmerking genomen kunnen worden, om tot het standpunt te komen dat de vrijstelling een doel van gemeenschappelijk belang dient, zou de vrijstelling in geen geval noodzakelijk zijn, geen extra stimulerende werking hebben en evenmin een waarborg vormen voor de evenredigheid van de steun (zie daarvoor de afdeling 5.3.2.2 bis 5.3.2.4). Bovendien kunnen de vrijstelling en de voorwaarden waaronder deze verleend wordt, zoals in het onderstaande blijkt, ook de flexibiliteitsmaatregelen belemmeren die Duitsland in 2013 ter bevordering van de stroomvoorzieningszekerheid genomen heeft (overweging 179) en het stimuleren van hernieuwbare stroom duurder maken (overweging 181). Om deze redenen kan de vrijstelling niet beschouwd worden als geëigend voor het realiseren van de doelstellingen van voorzieningszekerheid en het stimuleren van hernieuwbare energie. |
| --- | --- |

(176)

Vastgesteld wordt dat deze eigenschappen de netwerkkosten kunnen drukken en het netbeheer kunnen vergemakkelijken, zodat ze de taak van de TSB's ten aanzien van de stroomvoorzieningszekerheid indirect zouden kunnen verlichten. Ook als aangenomen wordt dat dezelfde eigenschappen die reeds ter rechtvaardiging van de individuele nettarieven genoemd werden, nogmaals in aanmerking genomen kunnen worden, om tot het standpunt te komen dat de vrijstelling een doel van gemeenschappelijk belang dient, zou de vrijstelling in geen geval noodzakelijk zijn, geen extra stimulerende werking hebben en evenmin een waarborg vormen voor de evenredigheid van de steun (zie daarvoor de afdeling 5.3.2.2 bis 5.3.2.4). Bovendien kunnen de vrijstelling en de voorwaarden waaronder deze verleend wordt, zoals in het onderstaande blijkt, ook de flexibiliteitsmaatregelen belemmeren die Duitsland in 2013 ter bevordering van de stroomvoorzieningszekerheid genomen heeft (overweging 179) en het stimuleren van hernieuwbare stroom duurder maken (overweging 181). Om deze redenen kan de vrijstelling niet beschouwd worden als geëigend voor het realiseren van de doelstellingen van voorzieningszekerheid en het stimuleren van hernieuwbare energie.

| (177) | Duitsland en de belanghebbenden voeren aan dat de volledige vrijstelling een positieve uitwerking heeft op de frequentie- en spanningsstabiliteit. |
| --- | --- |

(177)

Duitsland en de belanghebbenden voeren aan dat de volledige vrijstelling een positieve uitwerking heeft op de frequentie- en spanningsstabiliteit.

| (178) | Het antwoord daarop is dat handhaving van de frequentie- en spanningsstabiliteit geen dienstverlening van de kant van de bandlastverbruikers is, maar een prestatie van conventionele centrales, wat zowel Duitsland als ook de belanghebbenden in hun toelichtingen toegeven. Zij voeren als argument aan dat de bandlastverbruikers voor de rentabiliteit van conventionele centrales nodig zijn. Dit argument wordt in de overwegingen 183 tot en met 188 gewogen en de Commissie verwijst naar hetgeen daar vastgesteld wordt. Ten aanzien van de vijfstappenafschakelingsprocedure verwijst de Commissie naar haar conclusies in overweging 97, waar zij stelt dat de volledige vrijstelling niet als vergoeding voor deelname aan de vijfstappenafschakelingsprocedure beschouwd kan worden. Wat de installaties betreft die bandlastverbruikers moeten inrichten om ervoor te zorgen dat de verschuivingsfactor tussen de vereiste – 0,9 en + 0,9 blijft, werd reeds vastgesteld dat deze verplichting voor een veilig en normaal netbeheer dient en niet alleen aan bandlastverbruikers opgelegd wordt, maar ook aan alle overige verbruikers die toegang willen krijgen tot het netwerk (zie overwegingen 99 e.v.). Dit kan dan ook bezwaarlijk als rechtvaardiging voor een vrijstelling van de bandlastverbruikers dienen. |
| --- | --- |

(178)

Het antwoord daarop is dat handhaving van de frequentie- en spanningsstabiliteit geen dienstverlening van de kant van de bandlastverbruikers is, maar een prestatie van conventionele centrales, wat zowel Duitsland als ook de belanghebbenden in hun toelichtingen toegeven. Zij voeren als argument aan dat de bandlastverbruikers voor de rentabiliteit van conventionele centrales nodig zijn. Dit argument wordt in de overwegingen 183 tot en met 188 gewogen en de Commissie verwijst naar hetgeen daar vastgesteld wordt. Ten aanzien van de vijfstappenafschakelingsprocedure verwijst de Commissie naar haar conclusies in overweging 97, waar zij stelt dat de volledige vrijstelling niet als vergoeding voor deelname aan de vijfstappenafschakelingsprocedure beschouwd kan worden. Wat de installaties betreft die bandlastverbruikers moeten inrichten om ervoor te zorgen dat de verschuivingsfactor tussen de vereiste – 0,9 en + 0,9 blijft, werd reeds vastgesteld dat deze verplichting voor een veilig en normaal netbeheer dient en niet alleen aan bandlastverbruikers opgelegd wordt, maar ook aan alle overige verbruikers die toegang willen krijgen tot het netwerk (zie overwegingen 99 e.v.). Dit kan dan ook bezwaarlijk als rechtvaardiging voor een vrijstelling van de bandlastverbruikers dienen.

| (179) | Verder zij erop gewezen dat de volledige vrijstelling volgens Duitsland slechts in een overgangsperiode (2011-2013) een bijdrage leverde aan de stroomvoorzieningszekerheid, tot diverse maatregelen ingevoerd werden om het stroomnetwerk flexibeler te maken. Duitsland heeft echter al in 2012 de Verordening betreffende afschakelbare belasting (Verordnung zu abschaltbaren Lasten (97), hierna „AbLaV” genoemd) vastgesteld, die ten behoeve van een flexibilisering van de vraag de koop van 3 gigawatt (hierna „GW” genoemd) aan afschakelbare belasting mogelijk moet maken. De AbLaV, die haar grond heeft in paragraaf 13, lid 4a, EnWG 2011, werd in 2013 (dus in het laatste jaar van de volledige vrijstelling) van kracht. Doel van de AbLaV is afschakelbare belasting ter beschikking van de netbeheerders te stellen, waarmee deze kunnen reageren op een te hoge vraag in verhouding tot de geproduceerde hoeveelheid stroom. In netwerken met een hoog marktaandeel van (fluctuerende) hernieuwbare energiesoorten doet zo'n situatie zich vaker voor, doordat bij een plotseling afnemen van de wind of de zonnestraling de productie abrupt inzakt. Ook wordt in veel gevallen minder wind- of zonne-elektriciteit opgewekt dan op grond van de weersvoorspelling verwacht mag worden. Dit doet er echter niet aan af dat de volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers juist een prikkel biedt om geen afschakelbare belasting in het kader van de AbLaV aan te bieden, aangezien zij dan hun 7 000 verbruiksuren niet zouden halen. De vrijstelling is derhalve in tegenspraak met de doelstellingen van een andere maatregel ten dienste van de stroomvoorzieningszekerheid. In 2013 vormde de volledige vrijstelling daarom een belemmering voor een andere maatregel ten dienste van de stroomvoorzieningszekerheid, doordat zij de bandlastverbruikers de prikkel ontnam om een afschakelbare belasting aan te bieden. |
| --- | --- |

(179)

Verder zij erop gewezen dat de volledige vrijstelling volgens Duitsland slechts in een overgangsperiode (2011-2013) een bijdrage leverde aan de stroomvoorzieningszekerheid, tot diverse maatregelen ingevoerd werden om het stroomnetwerk flexibeler te maken. Duitsland heeft echter al in 2012 de Verordening betreffende afschakelbare belasting (Verordnung zu abschaltbaren Lasten (97), hierna „AbLaV” genoemd) vastgesteld, die ten behoeve van een flexibilisering van de vraag de koop van 3 gigawatt (hierna „GW” genoemd) aan afschakelbare belasting mogelijk moet maken. De AbLaV, die haar grond heeft in paragraaf 13, lid 4a, EnWG 2011, werd in 2013 (dus in het laatste jaar van de volledige vrijstelling) van kracht. Doel van de AbLaV is afschakelbare belasting ter beschikking van de netbeheerders te stellen, waarmee deze kunnen reageren op een te hoge vraag in verhouding tot de geproduceerde hoeveelheid stroom. In netwerken met een hoog marktaandeel van (fluctuerende) hernieuwbare energiesoorten doet zo'n situatie zich vaker voor, doordat bij een plotseling afnemen van de wind of de zonnestraling de productie abrupt inzakt. Ook wordt in veel gevallen minder wind- of zonne-elektriciteit opgewekt dan op grond van de weersvoorspelling verwacht mag worden. Dit doet er echter niet aan af dat de volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers juist een prikkel biedt om geen afschakelbare belasting in het kader van de AbLaV aan te bieden, aangezien zij dan hun 7 000 verbruiksuren niet zouden halen. De vrijstelling is derhalve in tegenspraak met de doelstellingen van een andere maatregel ten dienste van de stroomvoorzieningszekerheid. In 2013 vormde de volledige vrijstelling daarom een belemmering voor een andere maatregel ten dienste van de stroomvoorzieningszekerheid, doordat zij de bandlastverbruikers de prikkel ontnam om een afschakelbare belasting aan te bieden.

97

| (180) | Duitsland voerde ook aan dat de vrijgestelde bandlastverbruikers aan de stimulering van hernieuwbare stroom bijdroegen, doordat zij de kosten daarvan laag hielden. De stabiele stroomafname van bandlastverbruikers zou ervoor zorgen dat hernieuwbare elektriciteit altijd verbruikt wordt wanneer die geproduceerd wordt. Dit zou ertoe hebben bijgedragen dat afkoppeling pas in een later stadium nodig werd en dus dat er minder compensatie gegeven hoefde te worden aan producenten van hernieuwbare energie. |
| --- | --- |

(180)

Duitsland voerde ook aan dat de vrijgestelde bandlastverbruikers aan de stimulering van hernieuwbare stroom bijdroegen, doordat zij de kosten daarvan laag hielden. De stabiele stroomafname van bandlastverbruikers zou ervoor zorgen dat hernieuwbare elektriciteit altijd verbruikt wordt wanneer die geproduceerd wordt. Dit zou ertoe hebben bijgedragen dat afkoppeling pas in een later stadium nodig werd en dus dat er minder compensatie gegeven hoefde te worden aan producenten van hernieuwbare energie.

| (181) | Vast staat dat het bestaan van bandlastverbruikers indirect de waarschijnlijkheid van afkoppelingen kon doen afnemen, aangezien men het in 2011-2013 moest stellen zonder accumulatoren die aan productie-eenheden voor hernieuwbare energie gekoppeld waren, zonder regelbare belasting en zonder prikkels voor een hoger verbruik wanneer er grotere hoeveelheden hernieuwbare energie beschikbaar kwamen. De vrijstelling kon daarom als middel ter bevordering van hernieuwbare energie beschouwd worden. Dat neemt niet weg dat de vrijstelling de kosten voor het bevorderen van hernieuwbare stroom ook kon verhogen. Indien er bij plotseling afnemende wind of geringe zonnestraling geen stroom uit deze hernieuwbare bronnen beschikbaar was, zouden voor het dekken van de behoefte van de bandlastverbruikers wellicht conventionele centrales (hoogstwaarschijnlijk kolen- of gasgestookt) ingeschakeld moeten worden, bij een gebrek aan flexibiliteit, veroorzaakt door de vrijstelling van diezelfde bandlastverbruikers. Dit zou als een verhoging van de kosten voor het stimuleren van stroom uit hernieuwbare bronnen beschouwd kunnen worden. |
| --- | --- |

(181)

Vast staat dat het bestaan van bandlastverbruikers indirect de waarschijnlijkheid van afkoppelingen kon doen afnemen, aangezien men het in 2011-2013 moest stellen zonder accumulatoren die aan productie-eenheden voor hernieuwbare energie gekoppeld waren, zonder regelbare belasting en zonder prikkels voor een hoger verbruik wanneer er grotere hoeveelheden hernieuwbare energie beschikbaar kwamen. De vrijstelling kon daarom als middel ter bevordering van hernieuwbare energie beschouwd worden. Dat neemt niet weg dat de vrijstelling de kosten voor het bevorderen van hernieuwbare stroom ook kon verhogen. Indien er bij plotseling afnemende wind of geringe zonnestraling geen stroom uit deze hernieuwbare bronnen beschikbaar was, zouden voor het dekken van de behoefte van de bandlastverbruikers wellicht conventionele centrales (hoogstwaarschijnlijk kolen- of gasgestookt) ingeschakeld moeten worden, bij een gebrek aan flexibiliteit, veroorzaakt door de vrijstelling van diezelfde bandlastverbruikers. Dit zou als een verhoging van de kosten voor het stimuleren van stroom uit hernieuwbare bronnen beschouwd kunnen worden.

| (182) | Verder moet vastgesteld worden dat de vrijstelling onafhankelijk van de vestigingsplaats van bandlastverbruikers verleend werd. Uit het rapport van 2012 (paragraaf 2.3) valt echter op te maken dat het netwerk onder bepaalde omstandigheden overbelast kan zijn, bijvoorbeeld doordat er in het noorden meer stroom geproduceerd wordt dan met de beschikbare capaciteit naar een afnemer in het zuiden getransporteerd kan worden. Een dergelijke overbelasting zou bijvoorbeeld door stormwind veroorzaakt kunnen zijn. Het rapport van 2012 bevat een scenario (figuur 2.3) waarin een stormwindsituatie doorgespeeld wordt, om mogelijke congestiepunten in het netwerk te detecteren. In zulke situaties moeten voor het congestiepunt gelegen centrales hun productie verminderen en centrales achter dat punt hun productie opvoeren. Bij redispatch-maatregelen worden zowel centrales die hun productie moesten verminderen, als centrales die het tegendeel moesten doen, gecompenseerd. Bandlastverbruikers met een vestigingsplaats achter het congestiepunt verminderen de kosten van het stimuleren van hernieuwbare stroom niet, maar verhogen die juist. Aangezien de volledige vrijstelling niet vestigingsplaatsgerelateerd was en zonder rekening te houden met congestiepunten werd verleend, zou zij de kosten voor uitbreiding van stroom uit hernieuwbare bronnen verhoogd kunnen hebben. |
| --- | --- |

(182)

Verder moet vastgesteld worden dat de vrijstelling onafhankelijk van de vestigingsplaats van bandlastverbruikers verleend werd. Uit het rapport van 2012 (paragraaf 2.3) valt echter op te maken dat het netwerk onder bepaalde omstandigheden overbelast kan zijn, bijvoorbeeld doordat er in het noorden meer stroom geproduceerd wordt dan met de beschikbare capaciteit naar een afnemer in het zuiden getransporteerd kan worden. Een dergelijke overbelasting zou bijvoorbeeld door stormwind veroorzaakt kunnen zijn. Het rapport van 2012 bevat een scenario (figuur 2.3) waarin een stormwindsituatie doorgespeeld wordt, om mogelijke congestiepunten in het netwerk te detecteren. In zulke situaties moeten voor het congestiepunt gelegen centrales hun productie verminderen en centrales achter dat punt hun productie opvoeren. Bij redispatch-maatregelen worden zowel centrales die hun productie moesten verminderen, als centrales die het tegendeel moesten doen, gecompenseerd. Bandlastverbruikers met een vestigingsplaats achter het congestiepunt verminderen de kosten van het stimuleren van hernieuwbare stroom niet, maar verhogen die juist. Aangezien de volledige vrijstelling niet vestigingsplaatsgerelateerd was en zonder rekening te houden met congestiepunten werd verleend, zou zij de kosten voor uitbreiding van stroom uit hernieuwbare bronnen verhoogd kunnen hebben.

5.3.2.1.2.2.   Onduidelijke samenhang tussen de volledige vrijstelling en de voorzieningszekerheid

Onduidelijke samenhang tussen de volledige vrijstelling en de voorzieningszekerheid

| (183) | Duitsland voerde aan dat de vrijstelling (indirect) aan de stroomvoorzieningszekerheid bijdroeg, doordat zij een constant verbruik waarborgde. Dat vormde weer een voorwaarde voor de conventionele stroomopwekking, die Duitsland niet alleen voor de netstabiliserende dienstverlening onmisbaar achtte, maar ook om tegemoet te komen aan de stroomvraag op een markt die in toenemende mate gekenmerkt werd door flexibele en decentrale stroomproductie-eenheden. Duitsland en diverse belanghebbenden hielden staande dat conventionele energiecentrales (met synchroongeneratoren) een reeks van belangrijke systeemdiensten vervullen. Daarbij ging het in eerste instantie om de spannings- en frequentiestabiliteit. Zij argumenteerden dat een beroep op deze systeemdiensten moeilijker en in elk geval duurder was (bijv. als een grotere reserve nodig was) wanneer conventionele centrales niet continu in bedrijf zouden zijn. Conventionele centrales konden dat, zo vervolgden zij, alleen doen als er voldoende constante vraag naar deze stroom was. Volgens Duitsland toont het rapport van 2012 onder meer aan dat het land de komende jaren 8 tot 25 GW aan conventionele stroom nodig heeft voor zijn voorzieningszekerheid. Om deze conventionele centrales te behouden zou een constante en stabiele vraag nodig zijn. |
| --- | --- |

(183)

Duitsland voerde aan dat de vrijstelling (indirect) aan de stroomvoorzieningszekerheid bijdroeg, doordat zij een constant verbruik waarborgde. Dat vormde weer een voorwaarde voor de conventionele stroomopwekking, die Duitsland niet alleen voor de netstabiliserende dienstverlening onmisbaar achtte, maar ook om tegemoet te komen aan de stroomvraag op een markt die in toenemende mate gekenmerkt werd door flexibele en decentrale stroomproductie-eenheden. Duitsland en diverse belanghebbenden hielden staande dat conventionele energiecentrales (met synchroongeneratoren) een reeks van belangrijke systeemdiensten vervullen. Daarbij ging het in eerste instantie om de spannings- en frequentiestabiliteit. Zij argumenteerden dat een beroep op deze systeemdiensten moeilijker en in elk geval duurder was (bijv. als een grotere reserve nodig was) wanneer conventionele centrales niet continu in bedrijf zouden zijn. Conventionele centrales konden dat, zo vervolgden zij, alleen doen als er voldoende constante vraag naar deze stroom was. Volgens Duitsland toont het rapport van 2012 onder meer aan dat het land de komende jaren 8 tot 25 GW aan conventionele stroom nodig heeft voor zijn voorzieningszekerheid. Om deze conventionele centrales te behouden zou een constante en stabiele vraag nodig zijn.

| (184) | Daar valt allereerst tegen in te brengen dat het rapport van 2012 na invoering van de volledige vrijstelling werd opgesteld en daarom niet kan dienen als bewijs voor de noodzaak van de volledige vrijstelling voor de rentabiliteit van de betreffende conventionele centrales. Zoals in het onderstaande uiteengezet wordt, is ook de bijdrage van de vrijstelling aan de voorzieningszekerheid niet bewezen. |
| --- | --- |

(184)

Daar valt allereerst tegen in te brengen dat het rapport van 2012 na invoering van de volledige vrijstelling werd opgesteld en daarom niet kan dienen als bewijs voor de noodzaak van de volledige vrijstelling voor de rentabiliteit van de betreffende conventionele centrales. Zoals in het onderstaande uiteengezet wordt, is ook de bijdrage van de vrijstelling aan de voorzieningszekerheid niet bewezen.

| (185) | Daarnaast doet het rapport van 2012 geen uitspraken over de vraag of het waarborgen van een bepaald minimumverbruik noodzakelijk is en Duitsland heeft evenmin gegevens verstrekt over de samenhang tussen het bandlastverbruik en een noodzakelijke minimumproductie in de conventionele centrales. Duitsland heeft slechts aangegeven dat de bandlastverbruikers door hun continue afname aan conventionele centrales een stimulans boden om zich op de markt te handhaven. Het rapport van 2012 onderscheidt tussen conventionele basislastcentrales (d.w.z. kerncentrales, doorstroomwaterkrachtcentrales en bruinkoolcentrales) en conventionele centrales die flexibeler zijn. De minimumproductie-eisen hebben betrekking op beide vormen van productie. Noch Duitsland, noch de belanghebbenden maken in hun opmerkingen echter dit onderscheid. Geen van hen heeft ook aangegeven in welke verhouding het basislastverbruik tot deze beide wijzen van productie staat. Voor zover zij aan conventionele centrales refereren, lijken zij basislastcentrales te bedoelen, aangezien zij zich beroepen op een constante productie en de noodzaak van een even constant verbruik. Daar stelt het rapport van 2012 tegenover dat de benodigde conventionele productie niet alleen basislastproductie kan zijn. Het rapport van 2012 benadrukt juist dat het elektriciteitsstelsel behoefte aan flexibiliteit heeft en dat er voor aanpassing van de productie aan fluctuaties tijd nodig is. Wat de onderlinge samenhang van deze flexibele centrales en bandlastverbruikers precies is, valt moeilijk uit te maken. Zoals al aangegeven in overweging 96 vormt een basislastverbruiker geen stimulans voor snel opstartbare conventionele energiecentrales om zich op de markt te handhaven, omdat hun rentabiliteit juist afhangt van de mogelijkheid hogere stroomprijzen te realiseren op momenten dat de vraag piekt. |
| --- | --- |

(185)

Daarnaast doet het rapport van 2012 geen uitspraken over de vraag of het waarborgen van een bepaald minimumverbruik noodzakelijk is en Duitsland heeft evenmin gegevens verstrekt over de samenhang tussen het bandlastverbruik en een noodzakelijke minimumproductie in de conventionele centrales. Duitsland heeft slechts aangegeven dat de bandlastverbruikers door hun continue afname aan conventionele centrales een stimulans boden om zich op de markt te handhaven. Het rapport van 2012 onderscheidt tussen conventionele basislastcentrales (d.w.z. kerncentrales, doorstroomwaterkrachtcentrales en bruinkoolcentrales) en conventionele centrales die flexibeler zijn. De minimumproductie-eisen hebben betrekking op beide vormen van productie. Noch Duitsland, noch de belanghebbenden maken in hun opmerkingen echter dit onderscheid. Geen van hen heeft ook aangegeven in welke verhouding het basislastverbruik tot deze beide wijzen van productie staat. Voor zover zij aan conventionele centrales refereren, lijken zij basislastcentrales te bedoelen, aangezien zij zich beroepen op een constante productie en de noodzaak van een even constant verbruik. Daar stelt het rapport van 2012 tegenover dat de benodigde conventionele productie niet alleen basislastproductie kan zijn. Het rapport van 2012 benadrukt juist dat het elektriciteitsstelsel behoefte aan flexibiliteit heeft en dat er voor aanpassing van de productie aan fluctuaties tijd nodig is. Wat de onderlinge samenhang van deze flexibele centrales en bandlastverbruikers precies is, valt moeilijk uit te maken. Zoals al aangegeven in overweging 96 vormt een basislastverbruiker geen stimulans voor snel opstartbare conventionele energiecentrales om zich op de markt te handhaven, omdat hun rentabiliteit juist afhangt van de mogelijkheid hogere stroomprijzen te realiseren op momenten dat de vraag piekt.

| (186) | Bovendien komt het argument als zou de vrijstelling bijdragen aan de voorzieningszekerheid, doordat zij de het bestaan van conventionele (basislast)centrales veiligstelt, neer op een cirkelredenering: aangezien bandlastverbruikers zijn aangewezen op een continue stroomvoorziening, zijn zij zelf voor een deel van de in het rapport berekende minimumproductie verantwoordelijk. Het door Duitsland en de belanghebbenden aangevoerde argument dat bandlastverbruikers nodig zouden zijn om de centrales in bedrijf te houden, is in zoverre een cirkelredenering, dat basislastcentrales juist nodig zijn om in de behoefte van deze verbruikers te voorzien. Al met al is dit geen deugdelijke onderbouwing van het standpunt dat de volledige vrijstelling geëigend is bij te dragen aan de voorzieningszekerheid. |
| --- | --- |

(186)

Bovendien komt het argument als zou de vrijstelling bijdragen aan de voorzieningszekerheid, doordat zij de het bestaan van conventionele (basislast)centrales veiligstelt, neer op een cirkelredenering: aangezien bandlastverbruikers zijn aangewezen op een continue stroomvoorziening, zijn zij zelf voor een deel van de in het rapport berekende minimumproductie verantwoordelijk. Het door Duitsland en de belanghebbenden aangevoerde argument dat bandlastverbruikers nodig zouden zijn om de centrales in bedrijf te houden, is in zoverre een cirkelredenering, dat basislastcentrales juist nodig zijn om in de behoefte van deze verbruikers te voorzien. Al met al is dit geen deugdelijke onderbouwing van het standpunt dat de volledige vrijstelling geëigend is bij te dragen aan de voorzieningszekerheid.

| (187) | Verder geldt dat het door Duitsland en de belanghebbenden aangevoerde argument op de veronderstelling berust dat bandlastverbruikers van doorslaggevend belang zijn voor het afnemen van de stroom die in deze installaties wordt opgewekt en voor hun rentabiliteit. |
| --- | --- |

(187)

Verder geldt dat het door Duitsland en de belanghebbenden aangevoerde argument op de veronderstelling berust dat bandlastverbruikers van doorslaggevend belang zijn voor het afnemen van de stroom die in deze installaties wordt opgewekt en voor hun rentabiliteit.

| (188) | Uit het rapport van 2012 valt echter op te maken dat het bestaan van bandlastverbruikers niet volstaat om een continue afname van elektriciteit uit basislastcentrales (inclusief conventionele basislastcentrales) en hun rentabiliteit veilig te stellen. Op bladzijde 1 van het rapport staat vermeld dat capaciteitsuitbreiding bij het opwekken van stroom uit hernieuwbare energiebronnen en het recht van de betreffende producenten hun stroom met voorrang in te voeren in het net tot een verminderde invoer uit conventionele productie-installaties leiden. Duitsland geeft zelf toe dat bandlastverbruikers op momenten van geringe vraag en een groot aanbod aan hernieuwbare stroom in plaats van de stroom die normaliter door conventionele basislastcentrales geleverd zou zijn, gebruikmaken van hernieuwbare energie, doordat installaties voor de productie van hernieuwbare stroom voorrang hebben bij levering aan het net. Dit bewijst dat de stroomafname van bandlastverbruikers noch de rentabiliteit van conventionele basislastcentrales zal waarborgen, noch maatregelen ter bevordering van de systeemstabiliteit (bijv. versterkt aanspreken van reserves, snelle start van centrales bij een afnemende stroomproductie uit hernieuwbare energiebronnen) overbodig zal maken, waar volgens Duitsland en de belanghebbenden bij een continue productie in conventionele centrales geen geld meer voor nodig zou zijn. |
| --- | --- |

(188)

Uit het rapport van 2012 valt echter op te maken dat het bestaan van bandlastverbruikers niet volstaat om een continue afname van elektriciteit uit basislastcentrales (inclusief conventionele basislastcentrales) en hun rentabiliteit veilig te stellen. Op bladzijde 1 van het rapport staat vermeld dat capaciteitsuitbreiding bij het opwekken van stroom uit hernieuwbare energiebronnen en het recht van de betreffende producenten hun stroom met voorrang in te voeren in het net tot een verminderde invoer uit conventionele productie-installaties leiden. Duitsland geeft zelf toe dat bandlastverbruikers op momenten van geringe vraag en een groot aanbod aan hernieuwbare stroom in plaats van de stroom die normaliter door conventionele basislastcentrales geleverd zou zijn, gebruikmaken van hernieuwbare energie, doordat installaties voor de productie van hernieuwbare stroom voorrang hebben bij levering aan het net. Dit bewijst dat de stroomafname van bandlastverbruikers noch de rentabiliteit van conventionele basislastcentrales zal waarborgen, noch maatregelen ter bevordering van de systeemstabiliteit (bijv. versterkt aanspreken van reserves, snelle start van centrales bij een afnemende stroomproductie uit hernieuwbare energiebronnen) overbodig zal maken, waar volgens Duitsland en de belanghebbenden bij een continue productie in conventionele centrales geen geld meer voor nodig zou zijn.

5.3.2.1.2.3.   Conclusie ten aanzien van de geëigendheid van de steun om voorzieningszekerheid te waarborgen en hernieuwbare stroom te stimuleren

Conclusie ten aanzien van de geëigendheid van de steun om voorzieningszekerheid te waarborgen en hernieuwbare stroom te stimuleren

| (189) | De Commissie komt daarom tot de conclusie dat Duitsland nagelaten heeft aan te tonen dat de volledige vrijstelling kon bijdragen aan de voorzieningszekerheid of indirect aan het stimuleren van hernieuwbare energieën en tevens dat zij geëigend was voor het realiseren van deze doelen. |
| --- | --- |

(189)

De Commissie komt daarom tot de conclusie dat Duitsland nagelaten heeft aan te tonen dat de volledige vrijstelling kon bijdragen aan de voorzieningszekerheid of indirect aan het stimuleren van hernieuwbare energieën en tevens dat zij geëigend was voor het realiseren van deze doelen.

| (190) | Zelfs als wordt aangenomen dat de volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers geëigend was om een bijdrage te leveren aan de voorzieningszekerheid en indirect aan het opwekken van stroom uit hernieuwbare energiebronnen, staat nog altijd te bezien of de volledige vrijstelling voor het realiseren van deze doelstellingen nodig was, of er een stimulerende werking van de vrijstelling uitging, of zij evenredig was en of de negatieve gevolgen van de maatregel geringer waren dan de positieve. Onderstaand wordt aangetoond dat aan deze voorwaarden niet voldaan is. Deze motivering is subsidiair, aangezien de steun naar de mening van de Commissie al door het enkele feit dat hij in werkelijkheid niet bij kon dragen aan het realiseren van een doel van gemeenschappelijk belang niet gekwalificeerd kan worden als verenigbaar met de interne markt. |
| --- | --- |

(190)

Zelfs als wordt aangenomen dat de volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers geëigend was om een bijdrage te leveren aan de voorzieningszekerheid en indirect aan het opwekken van stroom uit hernieuwbare energiebronnen, staat nog altijd te bezien of de volledige vrijstelling voor het realiseren van deze doelstellingen nodig was, of er een stimulerende werking van de vrijstelling uitging, of zij evenredig was en of de negatieve gevolgen van de maatregel geringer waren dan de positieve. Onderstaand wordt aangetoond dat aan deze voorwaarden niet voldaan is. Deze motivering is subsidiair, aangezien de steun naar de mening van de Commissie al door het enkele feit dat hij in werkelijkheid niet bij kon dragen aan het realiseren van een doel van gemeenschappelijk belang niet gekwalificeerd kan worden als verenigbaar met de interne markt.

5.3.2.1.3.   Concurrentievermogen van de Europese industrie

Concurrentievermogen van de Europese industrie

| (191) | Duitsland benadrukt dat het besluit om geen kernenergie meer op te wekken en het aandeel van hernieuwbare stroom te vergroten geleid heeft tot hogere stroomkosten (zowel bij het opwekken, als bij het transport), die vooral ondernemingen in stroomintensieve branches zoals chemische industrie, de papier-, cement-, aluminum- en overige non-ferrometaalindustrie benadelen ten opzichte van concurrenten in andere lidstaten, die aanzienlijk lagere kosten voor de stimulering van hernieuwbare energie te dragen hebben. Door de volledige vrijstelling zouden er gelijke concurrentievoorwaarden geschapen zijn. |
| --- | --- |

(191)

Duitsland benadrukt dat het besluit om geen kernenergie meer op te wekken en het aandeel van hernieuwbare stroom te vergroten geleid heeft tot hogere stroomkosten (zowel bij het opwekken, als bij het transport), die vooral ondernemingen in stroomintensieve branches zoals chemische industrie, de papier-, cement-, aluminum- en overige non-ferrometaalindustrie benadelen ten opzichte van concurrenten in andere lidstaten, die aanzienlijk lagere kosten voor de stimulering van hernieuwbare energie te dragen hebben. Door de volledige vrijstelling zouden er gelijke concurrentievoorwaarden geschapen zijn.

| (192) | Daar dient tegen ingebracht te worden dat de volledige vrijstelling noch gelijke concurrentievoorwaarden schept, noch verband houdt met het stimuleren van hernieuwbare energie. Door de volledige vrijstelling van nettarieven, die bandlastverbruikers bevrijdt van hun individuele kosten, worden Duitse bandlastverbruikers tevens bevrijdt van hun volledige netwerkkosten, met inbegrip van de kosten voor hun netwerkverbinding met de dichtstbijzijnde basislastcentrale. Deze kosten hebben niets uitstaande met het stimuleren van hernieuwbare energie en komen overeen met de kosten die concurrenten in andere lidstaten als onderdeel van hun normale productiekosten dragen en die verbruikers en concurrenten in Duitsland in de vorm van de § 19-heffing moeten compenseren. |
| --- | --- |

(192)

Daar dient tegen ingebracht te worden dat de volledige vrijstelling noch gelijke concurrentievoorwaarden schept, noch verband houdt met het stimuleren van hernieuwbare energie. Door de volledige vrijstelling van nettarieven, die bandlastverbruikers bevrijdt van hun individuele kosten, worden Duitse bandlastverbruikers tevens bevrijdt van hun volledige netwerkkosten, met inbegrip van de kosten voor hun netwerkverbinding met de dichtstbijzijnde basislastcentrale. Deze kosten hebben niets uitstaande met het stimuleren van hernieuwbare energie en komen overeen met de kosten die concurrenten in andere lidstaten als onderdeel van hun normale productiekosten dragen en die verbruikers en concurrenten in Duitsland in de vorm van de § 19-heffing moeten compenseren.

| (193) | Een ander punt is dat de volledige vrijstellingen die aan het concurrentievermogen van de betreffende verbruikers ten goede heten te komen, waarschijnlijk in strijd zijn met artikel 14 van Verordening (EG) Nr. 714/2009 en artikel 32 van Richtlijn 2009/72/EG, aangezien ze niet kostengeoriënteerd zijn resp. niet voldoen aan het non-discriminatiebeginsel. Daarnaast zijn de door de wetgever of de regering verleende vrijstellingen waarschijnlijk in strijd met artikel 37, lid 1, onder a), van Richtlijn2009/72/EG, dat bepaalt dat de tarieven in beginsel door de reguleringsinstantie vastgelegd dienen te worden. |
| --- | --- |

(193)

Een ander punt is dat de volledige vrijstellingen die aan het concurrentievermogen van de betreffende verbruikers ten goede heten te komen, waarschijnlijk in strijd zijn met artikel 14 van Verordening (EG) Nr. 714/2009 en artikel 32 van Richtlijn 2009/72/EG, aangezien ze niet kostengeoriënteerd zijn resp. niet voldoen aan het non-discriminatiebeginsel. Daarnaast zijn de door de wetgever of de regering verleende vrijstellingen waarschijnlijk in strijd met artikel 37, lid 1, onder a), van Richtlijn2009/72/EG, dat bepaalt dat de tarieven in beginsel door de reguleringsinstantie vastgelegd dienen te worden.

| (194) | De Commissie komt daarom tot de conclusie dat de volledige vrijstelling, die in hoogte overeenkomt met de kosten die de betreffende bandlastverbruikers aangerekend kunnen worden, voor zover zij de versterking van de concurrentiepositie van de begunstigden tot doel heeft, geen bijdrage aan een doelstelling van gemeenschappelijk belang kan leveren. |
| --- | --- |

(194)

De Commissie komt daarom tot de conclusie dat de volledige vrijstelling, die in hoogte overeenkomt met de kosten die de betreffende bandlastverbruikers aangerekend kunnen worden, voor zover zij de versterking van de concurrentiepositie van de begunstigden tot doel heeft, geen bijdrage aan een doelstelling van gemeenschappelijk belang kan leveren.

5.3.2.2.   
  Noodzaak van de volledige vrijstelling

Noodzaak van de volledige vrijstelling

| (195) | Zoals hieronder wordt uiteengezet (overwegingen 197 tot en met 199) zou zelfs als verondersteld wordt dat Duitsland zou hebben aangetoond dat de volledige vrijstelling indirect bijdroeg aan het stimuleren van hernieuwbare stroom en de stroomvoorzieningszekerheid en geëigend was deze doelen dichterbij te brengen, nog altijd het bewijs ontbreekt voor de bewering dat de volledige vrijstelling in de jaren 2012-2013 noodzakelijk was om deze doelen te realiseren. Daarvan zou alleen sprake geweest zijn als Duitsland had aangetoond dat de volledige vrijstelling noodzakelijk was om het bandlastverbruik in stand te houden en te verhinderen dat bandlastverbruikers het netwerk verlaten. |
| --- | --- |

(195)

Zoals hieronder wordt uiteengezet (overwegingen 197 tot en met 199) zou zelfs als verondersteld wordt dat Duitsland zou hebben aangetoond dat de volledige vrijstelling indirect bijdroeg aan het stimuleren van hernieuwbare stroom en de stroomvoorzieningszekerheid en geëigend was deze doelen dichterbij te brengen, nog altijd het bewijs ontbreekt voor de bewering dat de volledige vrijstelling in de jaren 2012-2013 noodzakelijk was om deze doelen te realiseren. Daarvan zou alleen sprake geweest zijn als Duitsland had aangetoond dat de volledige vrijstelling noodzakelijk was om het bandlastverbruik in stand te houden en te verhinderen dat bandlastverbruikers het netwerk verlaten.

| (196) | Zoals hieronder uiteengezet wordt, heeft Duitsland echter niet aangetoond dat bandlastverbruikers zonder de volledige vrijstelling het netwerk verlaten zouden hebben, om hetzij een directe lijn naar een centrale aan te leggen, hetzij zelfvoorzienend te worden. Verder heeft Duitsland niet afdoende bewezen dat de begunstigden zonder de volledige vrijstelling hun verbruiksgedrag gewijzigd zouden hebben en een variabel en onvoorspelbaar belastingsprofiel te zien gegeven zouden hebben. |
| --- | --- |

(196)

Zoals hieronder uiteengezet wordt, heeft Duitsland echter niet aangetoond dat bandlastverbruikers zonder de volledige vrijstelling het netwerk verlaten zouden hebben, om hetzij een directe lijn naar een centrale aan te leggen, hetzij zelfvoorzienend te worden. Verder heeft Duitsland niet afdoende bewezen dat de begunstigden zonder de volledige vrijstelling hun verbruiksgedrag gewijzigd zouden hebben en een variabel en onvoorspelbaar belastingsprofiel te zien gegeven zouden hebben.

De volledige vrijstelling was niet noodzakelijk om te voorkomen dat bandlastverbruikers een directe lijn zouden aanleggen

De volledige vrijstelling was niet noodzakelijk om te voorkomen dat bandlastverbruikers een directe lijn zouden aanleggen

| (197) | Duitsland heeft niet aangetoond dat de van nettarieven vrijgestelde bandlastverbruikers, als ze individuele nettarieven hadden moeten blijven betalen, zoals normaliter volgens paragraaf 24 EnWG het geval geweest zou zijn, niet meer hadden bijgedragen aan een doel van gemeenschappelijk belang (netstabilisering en stimulering van hernieuwbare elektriciteit), omdat ze dan een directe lijn aangelegd hadden. |
| --- | --- |

(197)

Duitsland heeft niet aangetoond dat de van nettarieven vrijgestelde bandlastverbruikers, als ze individuele nettarieven hadden moeten blijven betalen, zoals normaliter volgens paragraaf 24 EnWG het geval geweest zou zijn, niet meer hadden bijgedragen aan een doel van gemeenschappelijk belang (netstabilisering en stimulering van hernieuwbare elektriciteit), omdat ze dan een directe lijn aangelegd hadden.

| (198) | Dit lijkt ook hoogst onwaarschijnlijk aangezien de individuele nettarieven volgens de methode van de fysieke weg berekend worden, waarbij de kosten voor het gebruik van de leiding tussen de aansluiting (afnamepunt) van de bandlastverbruiker en de dichtstbijzijnde geschikte energiecentrale bepaald worden. In dat opzicht vormen de individuele nettarieven een afspiegeling van de kosten, verbonden met de aanleg van een directe lijn naar de dichtstbijzijnde basislastcentrale die in de behoefte van de bandlastverbruikers kan voorzien. Bij gelijke kosten zal een bandlastverbruiker liever op het net aangesloten blijven, dan een langdurige vergunningenprocedure met onzekere uitkomst te doorlopen. Aangezien een directe lijn in veel gevallen over percelen zou lopen die de bandlastverbruikers niet in eigendom heeft, zouden allerlei vergunningen nodig zijn, die moeilijk te verkrijgen zijn omdat het publiek zich vaak tegen elektriciteitsleidingen keert. Bovendien zullen de meeste individuele nettarieven lager zijn dan de kosten voor de aanleg van een directe lijn. Een directe lijn zou de betreffende bandlastverbruikers voor aanzienlijke investeringen stellen en ook tijdrovende en dure vergunningsprocedures voor de aanleg van de leiding met zich meebrengen. Als enige verbruiker zou men bovendien alle vaste kosten van de leiding moeten dragen, terwijl dat bij de methode van de fysieke weg slechts een deel van de vaste kosten is. |
| --- | --- |

(198)

Dit lijkt ook hoogst onwaarschijnlijk aangezien de individuele nettarieven volgens de methode van de fysieke weg berekend worden, waarbij de kosten voor het gebruik van de leiding tussen de aansluiting (afnamepunt) van de bandlastverbruiker en de dichtstbijzijnde geschikte energiecentrale bepaald worden. In dat opzicht vormen de individuele nettarieven een afspiegeling van de kosten, verbonden met de aanleg van een directe lijn naar de dichtstbijzijnde basislastcentrale die in de behoefte van de bandlastverbruikers kan voorzien. Bij gelijke kosten zal een bandlastverbruiker liever op het net aangesloten blijven, dan een langdurige vergunningenprocedure met onzekere uitkomst te doorlopen. Aangezien een directe lijn in veel gevallen over percelen zou lopen die de bandlastverbruikers niet in eigendom heeft, zouden allerlei vergunningen nodig zijn, die moeilijk te verkrijgen zijn omdat het publiek zich vaak tegen elektriciteitsleidingen keert. Bovendien zullen de meeste individuele nettarieven lager zijn dan de kosten voor de aanleg van een directe lijn. Een directe lijn zou de betreffende bandlastverbruikers voor aanzienlijke investeringen stellen en ook tijdrovende en dure vergunningsprocedures voor de aanleg van de leiding met zich meebrengen. Als enige verbruiker zou men bovendien alle vaste kosten van de leiding moeten dragen, terwijl dat bij de methode van de fysieke weg slechts een deel van de vaste kosten is.

De volledige vrijstelling was niet noodzakelijk om te voorkomen dat bandlastverbruikers zelfvoorzienend worden

De volledige vrijstelling was niet noodzakelijk om te voorkomen dat bandlastverbruikers zelfvoorzienend worden

| (199) | Duitsland heeft ook niet aangetoond dat het gevaar bestond dat de vrijgestelde ondernemingen, als ze normaal de individuele tarieven op grond van paragraaf 24 EnWG waren blijven betalen, zelfvoorzienend zouden worden. Duitsland heeft geen bewijzen overlegd voor de suggestie dat bandlastverbruikers door de hoogte van hun individuele tarieven voor invoering van de volledige vrijstelling steeds meer voor zelfvoorzienendheid kozen. Uit wat Duitsland overlegde blijkt in tegendeel dat de volledige vrijstelling niet van invloed was op de beslissing van bandlastverbruikers om zelfvoorzienend te worden. Duitsland heeft m.b.t. de tien grootste stroomverbruikers onder de vrijgestelden cijfers voor de periode 2013-2015 overlegd (de periode die het laatste jaar van de volledige vrijstelling plus twee jaar van individuele nettarieven omvat). Daaruit blijkt dat zes van deze tien ondernemingen in 2013 geen eigen stroomvoorziening hadden en deze na de herintroductie van de individuele nettarieven ook niet inrichtten (98). Uit de cijfers voor de vier overige ondernemingen (99) blijkt dat één van deze ondernemingen haar volledige stroomproductie in het net invoert. De overige drie hadden reeds in 2013 een eigen opwekkingsinstallatie, waar zij ook in de periode 2013-2015 stelselmatig gebruik van maakten. Een van deze ondernemingen gebruikte de eigen opwekkingsinstallatie minder, een andere meer dan voorheen. Bij de derde onderneming bleef het gebruik van de installatie vrijwel onveranderd. Dit bewijst dat de volledige vrijstelling niet noodzakelijk was om de overstap naar zelfvoorzienendheid te verhinderen en dat bandlastverbruikers om andere redenen voor een eigen opwekkingsinstallatie kozen. Duitsland heeft dat toegegeven in zijn opmerkingen over steunmaatregel SA.46526 (2017/N) (100), waar het in eerste instantie verklaarde dat energie-intensieve ondernemingen (101) in branches met een grote warmtebehoefte en bij productiewijzen met veel verbrandingsgassen en residuen voor eigen stroomopwekking kiezen om optimaal gebruik te maken van synergie en zich niet laten leiden door de mogelijkheid de EEG-heffing (die Duitse verbruikers betalen voor het stimuleren van hernieuwbare elektriciteit) te ontlopen (102). Verder bleek uit de gegevens van Duitsland dat de zelfvoorzienendheid in de vier branches waar zij het intensiefst gebruikt wordt (papier, chemie, staal en aardolieverwerking) in de periode 2010-2014 ondanks een aanzienlijke verhoging van de EEG-heffing in de periode 2011-2014 (vanaf 2013 lag de heffing boven de groothandelsprijs voor elektriciteit) stabiel bleef (103). |
| --- | --- |

(199)

Duitsland heeft ook niet aangetoond dat het gevaar bestond dat de vrijgestelde ondernemingen, als ze normaal de individuele tarieven op grond van paragraaf 24 EnWG waren blijven betalen, zelfvoorzienend zouden worden. Duitsland heeft geen bewijzen overlegd voor de suggestie dat bandlastverbruikers door de hoogte van hun individuele tarieven voor invoering van de volledige vrijstelling steeds meer voor zelfvoorzienendheid kozen. Uit wat Duitsland overlegde blijkt in tegendeel dat de volledige vrijstelling niet van invloed was op de beslissing van bandlastverbruikers om zelfvoorzienend te worden. Duitsland heeft m.b.t. de tien grootste stroomverbruikers onder de vrijgestelden cijfers voor de periode 2013-2015 overlegd (de periode die het laatste jaar van de volledige vrijstelling plus twee jaar van individuele nettarieven omvat). Daaruit blijkt dat zes van deze tien ondernemingen in 2013 geen eigen stroomvoorziening hadden en deze na de herintroductie van de individuele nettarieven ook niet inrichtten (98). Uit de cijfers voor de vier overige ondernemingen (99) blijkt dat één van deze ondernemingen haar volledige stroomproductie in het net invoert. De overige drie hadden reeds in 2013 een eigen opwekkingsinstallatie, waar zij ook in de periode 2013-2015 stelselmatig gebruik van maakten. Een van deze ondernemingen gebruikte de eigen opwekkingsinstallatie minder, een andere meer dan voorheen. Bij de derde onderneming bleef het gebruik van de installatie vrijwel onveranderd. Dit bewijst dat de volledige vrijstelling niet noodzakelijk was om de overstap naar zelfvoorzienendheid te verhinderen en dat bandlastverbruikers om andere redenen voor een eigen opwekkingsinstallatie kozen. Duitsland heeft dat toegegeven in zijn opmerkingen over steunmaatregel SA.46526 (2017/N) (100), waar het in eerste instantie verklaarde dat energie-intensieve ondernemingen (101) in branches met een grote warmtebehoefte en bij productiewijzen met veel verbrandingsgassen en residuen voor eigen stroomopwekking kiezen om optimaal gebruik te maken van synergie en zich niet laten leiden door de mogelijkheid de EEG-heffing (die Duitse verbruikers betalen voor het stimuleren van hernieuwbare elektriciteit) te ontlopen (102). Verder bleek uit de gegevens van Duitsland dat de zelfvoorzienendheid in de vier branches waar zij het intensiefst gebruikt wordt (papier, chemie, staal en aardolieverwerking) in de periode 2010-2014 ondanks een aanzienlijke verhoging van de EEG-heffing in de periode 2011-2014 (vanaf 2013 lag de heffing boven de groothandelsprijs voor elektriciteit) stabiel bleef (103).

98

99

100

101

102

103

Het argument van de bijdrage aan de netstabiliteit werd hierboven al bij de beoordeling van de individuele nettarieven meegewogen

Het argument van de bijdrage aan de netstabiliteit werd hierboven al bij de beoordeling van de individuele nettarieven meegewogen

| (200) | Ter rechtvaardiging van de volledige vrijstelling verwees Duitsland naar de prognosticeerbaarheid van het bandlastverbruik, die het netwerkbeheer aanzienlijk zou vergemakkelijken en daarmee indirect ook bijdroeg aan de voorzieningszekerheid. |
| --- | --- |

(200)

Ter rechtvaardiging van de volledige vrijstelling verwees Duitsland naar de prognosticeerbaarheid van het bandlastverbruik, die het netwerkbeheer aanzienlijk zou vergemakkelijken en daarmee indirect ook bijdroeg aan de voorzieningszekerheid.

| (201) | Daar dient tegen ingebracht te worden dat deze aspecten al bij het berekenen van de individuele nettarieven verdisconteerd worden, aangezien elke bandlastverbruiker daarbij slechts de kosten voor netverbinding naar de dichtstbijzijnde bandlastcentrale die in zijn behoefte kan voorzien aangerekend worden. De kosten die voor balanceringsenergie gemaakt worden komen noch in de algemene, noch in de individuele nettarieven terug. De kosten voor reserves en redispatching zijn niet in de individuele nettarieven verwerkt. De energieverliezen die zich bij het stroomtransport voordoen worden proportioneel aan het gebruikte deel van het netwerk gealloceerd. Ook de geringere behoefte aan installaties ter compensatie van blindvermogen wordt verdisconteerd in de individuele nettarieven en wel zo dat deze installaties alleen dan meegewogen worden, als ze zich tussen de basislastcentrales en de bandlastverbruikers bevinden. |
| --- | --- |

(201)

Daar dient tegen ingebracht te worden dat deze aspecten al bij het berekenen van de individuele nettarieven verdisconteerd worden, aangezien elke bandlastverbruiker daarbij slechts de kosten voor netverbinding naar de dichtstbijzijnde bandlastcentrale die in zijn behoefte kan voorzien aangerekend worden. De kosten die voor balanceringsenergie gemaakt worden komen noch in de algemene, noch in de individuele nettarieven terug. De kosten voor reserves en redispatching zijn niet in de individuele nettarieven verwerkt. De energieverliezen die zich bij het stroomtransport voordoen worden proportioneel aan het gebruikte deel van het netwerk gealloceerd. Ook de geringere behoefte aan installaties ter compensatie van blindvermogen wordt verdisconteerd in de individuele nettarieven en wel zo dat deze installaties alleen dan meegewogen worden, als ze zich tussen de basislastcentrales en de bandlastverbruikers bevinden.

| (202) | Doordat elke bandlastverbruiker daarbij alleen de kosten aangerekend krijgt voor het netwerkdeel tussen hem en de dichtstbijzijnde basislastcentrale die in zijn behoefte kan voorzien, lijkt er met de individuele nettarieven al voldoende recht gedaan te zijn aan de positieve effecten van het bandlastverbruik op het netbeheer en indirect op de voorzieningszekerheid. Daarom is steun in de vorm van een volledige vrijstelling overbodig en Duitsland heeft niet aannemelijk gemaakt dat de begunstigden veranderd zouden zijn in verbruikers met een variabel en onvoorspelbaar verbruiksprofiel door nettarieven, gebaseerd op individuele kosten, die bijv. volgens de methode van de fysieke weg berekend worden. |
| --- | --- |

(202)

Doordat elke bandlastverbruiker daarbij alleen de kosten aangerekend krijgt voor het netwerkdeel tussen hem en de dichtstbijzijnde basislastcentrale die in zijn behoefte kan voorzien, lijkt er met de individuele nettarieven al voldoende recht gedaan te zijn aan de positieve effecten van het bandlastverbruik op het netbeheer en indirect op de voorzieningszekerheid. Daarom is steun in de vorm van een volledige vrijstelling overbodig en Duitsland heeft niet aannemelijk gemaakt dat de begunstigden veranderd zouden zijn in verbruikers met een variabel en onvoorspelbaar verbruiksprofiel door nettarieven, gebaseerd op individuele kosten, die bijv. volgens de methode van de fysieke weg berekend worden.

5.3.2.3.   
  Stimulerend effect

Stimulerend effect

| (203) | Duitsland heeft evenmin aangetoond dat de volledige vrijstelling van nettarieven een stimulerend effect had. Een steunmaatregel heeft een stimulerend effect als het gedrag van de betrokken ondernemingen er zodanig door verandert, dat deze bijkomende activiteiten ondernemen, die zij zonder de steun niet zouden uitvoeren, dan wel in beperktere mate. |
| --- | --- |

(203)

Duitsland heeft evenmin aangetoond dat de volledige vrijstelling van nettarieven een stimulerend effect had. Een steunmaatregel heeft een stimulerend effect als het gedrag van de betrokken ondernemingen er zodanig door verandert, dat deze bijkomende activiteiten ondernemen, die zij zonder de steun niet zouden uitvoeren, dan wel in beperktere mate.

| (204) | In onderhavige zaak zijn er verscheidene bewijzen voor dat bandlastverbruikers in veel gevallen een volledige vrijstelling verleend werd voor een afnamegedrag dat met hun normale gedrag overeenkwam, aangezien hun productieprocessen nu eenmaal een continu stroomverbruik vergen. Individuele nettarieven voor bandlastverbruikers bestaan sinds 2005. Aanvankelijk kwamen alleen bandlastverbruikers met 7 500 verbruiksuren of meer ervoor in aanmerking. Dit verklaart ook waarom de volledige vrijstelling geen gedragsverandering veroorzaakte ten opzichte van de periode met enkel individuele nettarieven bij bandlastverbruikers aan wie in het kader van de oorspronkelijke regeling al individuele nettarieven berekend waren. Derhalve had de volledige vrijstelling geen stimulerend effect. Afgezien daarvan ligt het aantal bandlastverbruikers dat in 2014 recht kreeg op individuele nettarieven zeer dicht bij het aantal bandlastverbruikers dat in de periode 2011-2013 een vrijstelling kreeg en bij veel van de aanvragers gaat het om dezelfde ondernemingen. Ook dit wijst erop dat de meeste bandlastverbruikers zich ten tijde van de volledige vrijstelling niet anders gedroegen dan ten tijde van de individuele nettarieven. Verscheidene Duitse rechters zijn ook tot dat oordeel gekomen (zie overweging 52). Voorts gaven in de evaluatie van 2015 verscheidene netbeheerders te kennen dat de betreffende bandlastverbruikers al voor invoering van de volledige vrijstelling een daarmee in verband gebracht gedrag vertoonden (104). |
| --- | --- |

(204)

In onderhavige zaak zijn er verscheidene bewijzen voor dat bandlastverbruikers in veel gevallen een volledige vrijstelling verleend werd voor een afnamegedrag dat met hun normale gedrag overeenkwam, aangezien hun productieprocessen nu eenmaal een continu stroomverbruik vergen. Individuele nettarieven voor bandlastverbruikers bestaan sinds 2005. Aanvankelijk kwamen alleen bandlastverbruikers met 7 500 verbruiksuren of meer ervoor in aanmerking. Dit verklaart ook waarom de volledige vrijstelling geen gedragsverandering veroorzaakte ten opzichte van de periode met enkel individuele nettarieven bij bandlastverbruikers aan wie in het kader van de oorspronkelijke regeling al individuele nettarieven berekend waren. Derhalve had de volledige vrijstelling geen stimulerend effect. Afgezien daarvan ligt het aantal bandlastverbruikers dat in 2014 recht kreeg op individuele nettarieven zeer dicht bij het aantal bandlastverbruikers dat in de periode 2011-2013 een vrijstelling kreeg en bij veel van de aanvragers gaat het om dezelfde ondernemingen. Ook dit wijst erop dat de meeste bandlastverbruikers zich ten tijde van de volledige vrijstelling niet anders gedroegen dan ten tijde van de individuele nettarieven. Verscheidene Duitse rechters zijn ook tot dat oordeel gekomen (zie overweging 52). Voorts gaven in de evaluatie van 2015 verscheidene netbeheerders te kennen dat de betreffende bandlastverbruikers al voor invoering van de volledige vrijstelling een daarmee in verband gebracht gedrag vertoonden (104).

104

5.3.2.4.   
  Evenredigheid, negatieve effecten op het handelsverkeer en eindafweging

Evenredigheid, negatieve effecten op het handelsverkeer en eindafweging

| (205) | Gesteld al dat de volledige vrijstelling voor enkele bandlastverbruikers geëigend en noodzakelijk geweest was voor het realiseren van een doel van gemeenschappelijk belang en ook een stimulerend effect had, blijft niettemin overeind dat de volledige vrijstelling niet evenredig was en de negatieve effecten van de steun ten opzichte van hun hypothetische positieve effecten overheersen. |
| --- | --- |

(205)

Gesteld al dat de volledige vrijstelling voor enkele bandlastverbruikers geëigend en noodzakelijk geweest was voor het realiseren van een doel van gemeenschappelijk belang en ook een stimulerend effect had, blijft niettemin overeind dat de volledige vrijstelling niet evenredig was en de negatieve effecten van de steun ten opzichte van hun hypothetische positieve effecten overheersen.

| (206) | Om evenredig te zijn, had de volledige vrijstelling zich beperkt moeten hebben tot het bedrag dat nodig geweest was om de betreffende bandlastverbruiker zo zijn gedrag te laten veranderen, dat dit bevorderlijk was voor de voorzieningszekerheid of het stimuleren van hernieuwbare stroom. |
| --- | --- |

(206)

Om evenredig te zijn, had de volledige vrijstelling zich beperkt moeten hebben tot het bedrag dat nodig geweest was om de betreffende bandlastverbruiker zo zijn gedrag te laten veranderen, dat dit bevorderlijk was voor de voorzieningszekerheid of het stimuleren van hernieuwbare stroom.

| (207) | Duitsland heeft echter niet aangetoond dat de volledige vrijstelling zich tot het bedrag beperkte dat nodig was om de bandlastverbruiker tot een verandering in zijn afnamegedrag te prikkelen en evenmin dat de volledige vrijstelling van alle instrumenten om de bandlastverbruikers tot voortzetting van hun bijdrage aan de netstabiliteit te bewegen het minst concurrentievervalsende was. In dit verband hebben enkele belanghebbenden aangevoerd dat hun medewerkers om ervoor te zorgen dat de 7 000 verbruiksuren gehaald werden een deel van hun tijd moesten besteden aan het toezicht op het verbruik en dat een continu verbruik ook een continue productie impliceert, wat bij een afnemende vraag naar een product geleid zou hebben tot grotere voorraden. Niettemin geeft een van deze belanghebbenden toe dat deze kosten voor elke onderneming verschillend waren. Gesteld al dat enkele bandlastverbruikers extra kosten moesten maken om 7 000 verbruiksuren te halen, ontbrak er nog elke garantie dat de vrijstelling in alle gevallen overeenkwam met wat ter dekking van deze meerkosten nodig was en Duitsland heeft daarvoor ook geen bewijs geleverd. |
| --- | --- |

(207)

Duitsland heeft echter niet aangetoond dat de volledige vrijstelling zich tot het bedrag beperkte dat nodig was om de bandlastverbruiker tot een verandering in zijn afnamegedrag te prikkelen en evenmin dat de volledige vrijstelling van alle instrumenten om de bandlastverbruikers tot voortzetting van hun bijdrage aan de netstabiliteit te bewegen het minst concurrentievervalsende was. In dit verband hebben enkele belanghebbenden aangevoerd dat hun medewerkers om ervoor te zorgen dat de 7 000 verbruiksuren gehaald werden een deel van hun tijd moesten besteden aan het toezicht op het verbruik en dat een continu verbruik ook een continue productie impliceert, wat bij een afnemende vraag naar een product geleid zou hebben tot grotere voorraden. Niettemin geeft een van deze belanghebbenden toe dat deze kosten voor elke onderneming verschillend waren. Gesteld al dat enkele bandlastverbruikers extra kosten moesten maken om 7 000 verbruiksuren te halen, ontbrak er nog elke garantie dat de vrijstelling in alle gevallen overeenkwam met wat ter dekking van deze meerkosten nodig was en Duitsland heeft daarvoor ook geen bewijs geleverd.

| (208) | Verder dient vastgesteld te worden dat de bijdrage aan de voorzieningszekerheid de bijdrage niet te boven gaat die al bij het vaststellen van de individuele nettarieven werd ingecalculeerd. Een bewijs voor het tegendeel hiervan is niet geleverd. Duitsland en de belanghebbenden geven in elk geval toe dat de extra bijdrage zich niet laat kwantificeren. |
| --- | --- |

(208)

Verder dient vastgesteld te worden dat de bijdrage aan de voorzieningszekerheid de bijdrage niet te boven gaat die al bij het vaststellen van de individuele nettarieven werd ingecalculeerd. Een bewijs voor het tegendeel hiervan is niet geleverd. Duitsland en de belanghebbenden geven in elk geval toe dat de extra bijdrage zich niet laat kwantificeren.

| (209) | Daarnaast geldt dat — gesteld al dat de bijdrage van de bandlastverbruikers aan de voorzieningszekerheid groter is dan de bijdrage aan de netstabilisering die al bij de vaststelling van de individuele nettarieven meegewogen werd en dat de bandlastverbruikers indirect ook aan het stimuleren van hernieuwbare stroom bijdragen — Duitsland niet heeft aangetoond dat de steun zich beperkte tot wat noodzakelijk was om deze positieve effecten te bewerkstelligen. In haar evaluatie van 2015 stelt de BNetzA vast dat een deel van de beheerders van netvlakken waarop bandlastverbruikers aangesloten waren van mening was dat bandlastverbruikers een positieve bijdrage aan de netstabiliteit leverden, terwijl een ander deel meende dat bandlastverbruikers niet van invloed waren op de netstabiliteit (zie figuur 6 en 7 en de conclusies op blz. 38 van het bericht). Doordat in de evaluatie verder geen onderscheid tussen beide groepen gemaakt wordt, blijft onduidelijk of de netbeheerders die stabiliteitseffecten constateerden ook van mening waren dat deze effecten groter waren dan zulke die al bij de berekening van de individuele nettarieven verdisconteerd werden. Één TSB was van mening dat de bijdrage van de bandlastverbruikers aan de netstabiliteit altijd afhing van de specifieke netsituatie: op momenten van een zwakke belasting brachten bandlastverbruikers de netstabiliteit in gevaar, bij een hoge belasting droegen zij daar juist aan bij. Daarom zouden vooral flexibele belastingen optimaal zijn (105). Bandlastverbruikers hebben echter uit de aard van de zaak geen flexibele belasting, maar een stabiele en onflexibele. Als bandlastverbruikers flexibiliteitsdiensten zouden moeten verlenen (bijv. door hun verbruik op verzoek van de netbeheer te verminderen), zouden ze niet meer voldoen aan de definitie van het begrip bandlastverbruiker, aangezien ze geen 7 000 verbruiksuren meer zouden halen. Dit bewijst in elk geval dat de extra bijdrage aan de stabiliteit — mochten bandlastverbruikers onder bepaalde omstandigheden meer aan de netstabiliteit bijdragen dan al in de nettarieven tot uitdrukking was gebracht — van de specifieke omstandigheden afhangt en niet bij elke bandlastverbruiker met een verbruik van meer dan 10 GWh en 7 000 verbruiksuren of meer verondersteld kan worden. Daarnaast kan er niet van uitgegaan worden dat volledige vrijstelling van de nettarieven in alle gevallen gerechtvaardigd was. |
| --- | --- |

(209)

Daarnaast geldt dat — gesteld al dat de bijdrage van de bandlastverbruikers aan de voorzieningszekerheid groter is dan de bijdrage aan de netstabilisering die al bij de vaststelling van de individuele nettarieven meegewogen werd en dat de bandlastverbruikers indirect ook aan het stimuleren van hernieuwbare stroom bijdragen — Duitsland niet heeft aangetoond dat de steun zich beperkte tot wat noodzakelijk was om deze positieve effecten te bewerkstelligen. In haar evaluatie van 2015 stelt de BNetzA vast dat een deel van de beheerders van netvlakken waarop bandlastverbruikers aangesloten waren van mening was dat bandlastverbruikers een positieve bijdrage aan de netstabiliteit leverden, terwijl een ander deel meende dat bandlastverbruikers niet van invloed waren op de netstabiliteit (zie figuur 6 en 7 en de conclusies op blz. 38 van het bericht). Doordat in de evaluatie verder geen onderscheid tussen beide groepen gemaakt wordt, blijft onduidelijk of de netbeheerders die stabiliteitseffecten constateerden ook van mening waren dat deze effecten groter waren dan zulke die al bij de berekening van de individuele nettarieven verdisconteerd werden. Één TSB was van mening dat de bijdrage van de bandlastverbruikers aan de netstabiliteit altijd afhing van de specifieke netsituatie: op momenten van een zwakke belasting brachten bandlastverbruikers de netstabiliteit in gevaar, bij een hoge belasting droegen zij daar juist aan bij. Daarom zouden vooral flexibele belastingen optimaal zijn (105). Bandlastverbruikers hebben echter uit de aard van de zaak geen flexibele belasting, maar een stabiele en onflexibele. Als bandlastverbruikers flexibiliteitsdiensten zouden moeten verlenen (bijv. door hun verbruik op verzoek van de netbeheer te verminderen), zouden ze niet meer voldoen aan de definitie van het begrip bandlastverbruiker, aangezien ze geen 7 000 verbruiksuren meer zouden halen. Dit bewijst in elk geval dat de extra bijdrage aan de stabiliteit — mochten bandlastverbruikers onder bepaalde omstandigheden meer aan de netstabiliteit bijdragen dan al in de nettarieven tot uitdrukking was gebracht — van de specifieke omstandigheden afhangt en niet bij elke bandlastverbruiker met een verbruik van meer dan 10 GWh en 7 000 verbruiksuren of meer verondersteld kan worden. Daarnaast kan er niet van uitgegaan worden dat volledige vrijstelling van de nettarieven in alle gevallen gerechtvaardigd was.

105

| (210) | Verder dient hierover opgemerkt te worden dat het argument van Duitsland en van belanghebbenden als zou de vrijstelling het bestaan van basislastcentrales garanderen, die op grote schaal systeemdiensten leveren, uitgaat van de veronderstelling dat de minimumproductie die in het rapport van 2012 bepaald werd onafhankelijk van de vraag in Duitsland constant zou blijven, wat echter niet het geval is. In het rapport van 2012 wordt op bladzijde (i) van de conclusies in tegendeel benadrukt dat de omvang van de noodzakelijke minimumproductie sterk afhangt van de actuele situatie, met name de productie uit hernieuwbare energiebronnen, maar ook van de verbruiksbelasting (zie overweging 93). Duitsland heeft geen argumenten aangevoerd waaruit blijkt dat de volledige vrijstelling zich beperkt tot het basislastverbruik dat nodig zou zijn om het bestaan van conventionele basislastcentrales te waarborgen, dan wel in de loop der tijd aangepast werd aan de gewijzigde behoeften. |
| --- | --- |

(210)

Verder dient hierover opgemerkt te worden dat het argument van Duitsland en van belanghebbenden als zou de vrijstelling het bestaan van basislastcentrales garanderen, die op grote schaal systeemdiensten leveren, uitgaat van de veronderstelling dat de minimumproductie die in het rapport van 2012 bepaald werd onafhankelijk van de vraag in Duitsland constant zou blijven, wat echter niet het geval is. In het rapport van 2012 wordt op bladzijde (i) van de conclusies in tegendeel benadrukt dat de omvang van de noodzakelijke minimumproductie sterk afhangt van de actuele situatie, met name de productie uit hernieuwbare energiebronnen, maar ook van de verbruiksbelasting (zie overweging 93). Duitsland heeft geen argumenten aangevoerd waaruit blijkt dat de volledige vrijstelling zich beperkt tot het basislastverbruik dat nodig zou zijn om het bestaan van conventionele basislastcentrales te waarborgen, dan wel in de loop der tijd aangepast werd aan de gewijzigde behoeften.

| (211) | Duitsland houdt staande dat er geen sprake is van een bovenmatige verstoring van de handel en dat de effecten op de mededinging beperkt waren, aangezien de maatregel een aanzienlijke bijdrage leverde aan de voorzieningszekerheid en nauwelijks van invloed was op de concurrentie met ondernemingen uit andere lidstaten, doordat de stroomprijzen in Duitsland in vergelijking met andere lidstaten zeer hoog zijn. |
| --- | --- |

(211)

Duitsland houdt staande dat er geen sprake is van een bovenmatige verstoring van de handel en dat de effecten op de mededinging beperkt waren, aangezien de maatregel een aanzienlijke bijdrage leverde aan de voorzieningszekerheid en nauwelijks van invloed was op de concurrentie met ondernemingen uit andere lidstaten, doordat de stroomprijzen in Duitsland in vergelijking met andere lidstaten zeer hoog zijn.

| (212) | Uit de afdelingen 5.3.2.1. tot en met 5.3.2.4. blijkt echter dat niet aangetoond is dat de volledige vrijstelling geëigend en evenmin dat zij noodzakelijk was om de doelstellingen van voorzieningszekerheid en het stimuleren van hernieuwbare stroom te realiseren, noch dat er een stimulerende werking van uitging. Zoals verder in overwegingen 205 tot en met 211 toegelicht wordt, beperkt de steun zich niet tot het bedrag dat nodig is voor het realiseren van de doelstellingen en is er sprake van overfinanciering. De hypothetische positieve effecten van de steun zijn daarom extreem beperkt, als zij zich al voordoen. |
| --- | --- |

(212)

Uit de afdelingen 5.3.2.1. tot en met 5.3.2.4. blijkt echter dat niet aangetoond is dat de volledige vrijstelling geëigend en evenmin dat zij noodzakelijk was om de doelstellingen van voorzieningszekerheid en het stimuleren van hernieuwbare stroom te realiseren, noch dat er een stimulerende werking van uitging. Zoals verder in overwegingen 205 tot en met 211 toegelicht wordt, beperkt de steun zich niet tot het bedrag dat nodig is voor het realiseren van de doelstellingen en is er sprake van overfinanciering. De hypothetische positieve effecten van de steun zijn daarom extreem beperkt, als zij zich al voordoen.

| (213) | Een feit is integendeel wel dat de volledige vrijstelling op gespannen voet staat met artikel 32 van Richtlijn2009/72/EG en artikel 14 van Verordening (EG) nr. 714/2009. |
| --- | --- |

(213)

Een feit is integendeel wel dat de volledige vrijstelling op gespannen voet staat met artikel 32 van Richtlijn2009/72/EG en artikel 14 van Verordening (EG) nr. 714/2009.

| (214) | De Commissie deelt niet de opvatting van Duitsland dat de concurrentievervalsing ten opzichte van ondernemingen uit andere lidstaten te verwaarlozen zou zijn. Ten eerste worden de begunstigden geheel vrijgesteld van nettarieven, terwijl al hun concurrenten conform geldend communautair recht in hun lidstaten wel nettarieven verschuldigd blijven. Dit kan de concurrentie sterk vervalsen, al was het maar omdat de meeste steunontvangers blijkens de informatie van Duitsland energie-intensieve ondernemingen zijn. Elektriciteitskosten zijn dan ook een belangrijke factor voor hun concurrentievermogen. Ten tweede is niet aangetoond dat de stroomprijzen in Duitsland hoog zijn en sterk drukken op de productiekosten van stroomintensieve ondernemingen in Duitsland. De Commissie stelt in tegendeel vast dat Duitsland stroomintensieve ondernemingen in de jaren 2011-2013 korting gegeven heeft op de elektriciteitsbelasting, de EEG-heffing en de warmte-krachtkoppelingsheffing. |
| --- | --- |

(214)

De Commissie deelt niet de opvatting van Duitsland dat de concurrentievervalsing ten opzichte van ondernemingen uit andere lidstaten te verwaarlozen zou zijn. Ten eerste worden de begunstigden geheel vrijgesteld van nettarieven, terwijl al hun concurrenten conform geldend communautair recht in hun lidstaten wel nettarieven verschuldigd blijven. Dit kan de concurrentie sterk vervalsen, al was het maar omdat de meeste steunontvangers blijkens de informatie van Duitsland energie-intensieve ondernemingen zijn. Elektriciteitskosten zijn dan ook een belangrijke factor voor hun concurrentievermogen. Ten tweede is niet aangetoond dat de stroomprijzen in Duitsland hoog zijn en sterk drukken op de productiekosten van stroomintensieve ondernemingen in Duitsland. De Commissie stelt in tegendeel vast dat Duitsland stroomintensieve ondernemingen in de jaren 2011-2013 korting gegeven heeft op de elektriciteitsbelasting, de EEG-heffing en de warmte-krachtkoppelingsheffing.

| (215) | De Commissie komt daarom tot de slotsom dat de negatieve effecten van de steun groter zijn dan de veronderstelde positieve bijdrage die deze geleverd zou kunnen hebben aan het stimuleren van hernieuwbare stroom en de voorzieningszekerheid. |
| --- | --- |

(215)

De Commissie komt daarom tot de slotsom dat de negatieve effecten van de steun groter zijn dan de veronderstelde positieve bijdrage die deze geleverd zou kunnen hebben aan het stimuleren van hernieuwbare stroom en de voorzieningszekerheid.

5.3.3.   CONCLUSIE

| (216) | De steun die in de jaren 2012 en 2013 verleend werd is niet verenigbaar met de interne markt. |
| --- | --- |

(216)

De steun die in de jaren 2012 en 2013 verleend werd is niet verenigbaar met de interne markt.

6.   TERUGVORDERING

TERUGVORDERING

| (217) | Overeenkomstig het VWEU en de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie is de Commissie, wanneer zij een met de interne markt onverenigbare steunmaatregel vaststelt, bevoegd te beslissen dat de betrokken lidstaat die maatregel moet intrekken of wijzigen (106). Het Hof van Justitie heeft eveneens meermaals geoordeeld dat de verplichting van een lidstaat tot intrekking van de steun die door de Commissie als onverenigbaar met de interne markt wordt beschouwd, is bedoeld om de eerder bestaande situatie te herstellen (107). |
| --- | --- |

(217)

Overeenkomstig het VWEU en de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie is de Commissie, wanneer zij een met de interne markt onverenigbare steunmaatregel vaststelt, bevoegd te beslissen dat de betrokken lidstaat die maatregel moet intrekken of wijzigen (106). Het Hof van Justitie heeft eveneens meermaals geoordeeld dat de verplichting van een lidstaat tot intrekking van de steun die door de Commissie als onverenigbaar met de interne markt wordt beschouwd, is bedoeld om de eerder bestaande situatie te herstellen (107).

106

107

| (218) | Die doelstelling is naar het oordeel van het Hof verwezenlijkt zodra de begunstigde de bedragen heeft terugbetaald die als onrechtmatige staatssteun zijn verleend, waardoor het voordeel teniet wordt gedaan dat deze genoot ten opzichte van zijn concurrenten op de markt, en de situatie van vóór de betaling van steun wordt hersteld (108). |
| --- | --- |

(218)

Die doelstelling is naar het oordeel van het Hof verwezenlijkt zodra de begunstigde de bedragen heeft terugbetaald die als onrechtmatige staatssteun zijn verleend, waardoor het voordeel teniet wordt gedaan dat deze genoot ten opzichte van zijn concurrenten op de markt, en de situatie van vóór de betaling van steun wordt hersteld (108).

108

| (219) | Overeenkomstig de rechtspraak bepaalt artikel 16, lid 1, van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad (109) het volgende: „Indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun beschikt de Commissie dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen [...].” |
| --- | --- |

(219)

Overeenkomstig de rechtspraak bepaalt artikel 16, lid 1, van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad (109) het volgende: „Indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun beschikt de Commissie dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen [...].”

109

| (220) | Aangezien de steun in kwestie in weerwil van artikel 108, lid 3, VWEU verleend werd en onverenigbaar is met de interne markt, dient zij van de begunstigden teruggevorderd te worden, om op de markt die situatie van vóór de steunverlening te herstellen. De terugvordering dient zich uit te strekken van het tijdstip waarop de begunstigde in het genot van het voordeel kwam, d.w.z. de steun hem ter beschikking werd gesteld, tot het moment van terugbetaling; over deze periode dient rente in rekening gebracht te worden. |
| --- | --- |

(220)

Aangezien de steun in kwestie in weerwil van artikel 108, lid 3, VWEU verleend werd en onverenigbaar is met de interne markt, dient zij van de begunstigden teruggevorderd te worden, om op de markt die situatie van vóór de steunverlening te herstellen. De terugvordering dient zich uit te strekken van het tijdstip waarop de begunstigde in het genot van het voordeel kwam, d.w.z. de steun hem ter beschikking werd gesteld, tot het moment van terugbetaling; over deze periode dient rente in rekening gebracht te worden.

| (221) | Wat het argument van een aantal belanghebbenden betreft, als zou terugvordering inbreuk maken op het beginsel van de gewettigde verwachting, dient erop gewezen te worden dat het Hof herhaaldelijk geoordeeld heeft dat een ieder bij wie een orgaan van de Unie met bepaalde toezeggingen gegronde verwachtingen heeft gewekt, zich op het beginsel van de gewettigde verwachting kan beroepen. Is echter een voorzichtige en bezonnen marktdeelnemer in staat de vaststelling van een voor zijn belangen nadelige communautaire maatregel te voorzien, dan kan hij zich niet op dit beginsel beroepen wanneer die maatregel wordt vastgesteld (110). In het licht van deze jurisprudentie is het PreussenElektra-arrest niet geëigend gewettigde verwachtingen te wekken, aangezien het niets heeft afgedaan aan de mogelijkheid om privaatrechtelijke beheersorganen met de uitvoering van een steunmaatregel te belasten en parafiscale heffingen als staatsmiddelen te beschouwen. Het was dan ook van toepassing op een veel nauwer begrensde situatie, die al in de zaak Van Tiggele (111) gedefinieerd was.. Bovendien heeft de Commissie reeds tal van regelingen die gefinancierd werden uit een door de staat opgelegde heffing gekwalificeerd als staatssteun (112). |
| --- | --- |

(221)

Wat het argument van een aantal belanghebbenden betreft, als zou terugvordering inbreuk maken op het beginsel van de gewettigde verwachting, dient erop gewezen te worden dat het Hof herhaaldelijk geoordeeld heeft dat een ieder bij wie een orgaan van de Unie met bepaalde toezeggingen gegronde verwachtingen heeft gewekt, zich op het beginsel van de gewettigde verwachting kan beroepen. Is echter een voorzichtige en bezonnen marktdeelnemer in staat de vaststelling van een voor zijn belangen nadelige communautaire maatregel te voorzien, dan kan hij zich niet op dit beginsel beroepen wanneer die maatregel wordt vastgesteld (110). In het licht van deze jurisprudentie is het PreussenElektra-arrest niet geëigend gewettigde verwachtingen te wekken, aangezien het niets heeft afgedaan aan de mogelijkheid om privaatrechtelijke beheersorganen met de uitvoering van een steunmaatregel te belasten en parafiscale heffingen als staatsmiddelen te beschouwen. Het was dan ook van toepassing op een veel nauwer begrensde situatie, die al in de zaak Van Tiggele (111) gedefinieerd was.. Bovendien heeft de Commissie reeds tal van regelingen die gefinancierd werden uit een door de staat opgelegde heffing gekwalificeerd als staatssteun (112).

110

PreussenElektra

111

112

| (222) | Het Hof preciseerde in de zaak Essent (113) in elk geval de grenzen van het PreussenElektra-arrest en herhaalde zijn vaststelling uit eerdere zaken dat er ook sprake is van staatsmiddelen in het geval van een voordeel dat gefinancierd is uit een door de staat opgelegde heffing en dat verleend wordt door een orgaan dat de staat heeft aangewezen. |
| --- | --- |

(222)

Het Hof preciseerde in de zaak Essent (113) in elk geval de grenzen van het PreussenElektra-arrest en herhaalde zijn vaststelling uit eerdere zaken dat er ook sprake is van staatsmiddelen in het geval van een voordeel dat gefinancierd is uit een door de staat opgelegde heffing en dat verleend wordt door een orgaan dat de staat heeft aangewezen.

113

| (223) | De uitleg die het onderhavige besluit geeft aan het begrip staatsmiddelen is in overeenstemming met de vaste rechtspraak van het Hof, alsmede met de besluitvormingspraktijk bij de Commissie. Omdat een voorzichtige en bezonnen marktdeelnemer dit had kunnen voorzien, is terugvordering niet in strijd met het beginsel van de gewettigde verwachting. |
| --- | --- |

(223)

De uitleg die het onderhavige besluit geeft aan het begrip staatsmiddelen is in overeenstemming met de vaste rechtspraak van het Hof, alsmede met de besluitvormingspraktijk bij de Commissie. Omdat een voorzichtige en bezonnen marktdeelnemer dit had kunnen voorzien, is terugvordering niet in strijd met het beginsel van de gewettigde verwachting.

| (224) | Uit het hierboven geconstateerde (met name overweging 216) volgt dat de steun teruggevorderd dient te worden, omdat deze niet verenigbaar is met de interne markt, en dat het bedrag van de terugvordering ook rente dient te omvatten, te berekenen vanaf het moment dat de begunstigden over de steun beschikten tot de terugbetaling daarvan. |
| --- | --- |

(224)

Uit het hierboven geconstateerde (met name overweging 216) volgt dat de steun teruggevorderd dient te worden, omdat deze niet verenigbaar is met de interne markt, en dat het bedrag van de terugvordering ook rente dient te omvatten, te berekenen vanaf het moment dat de begunstigden over de steun beschikten tot de terugbetaling daarvan.

| (225) | De terugvordering mag niet beperkt blijven tot de volledige vrijstelling van nettarieven in de tijd van 1 januari 2012 tot en met 31 december 2013, maar dient het bedrag te belopen dat zonder vrijstelling aan individuele nettarieven verschuldigd geweest zou zijn, aangezien alleen dat als staatssteun aangemerkt kan worden. |
| --- | --- |

(225)

De terugvordering mag niet beperkt blijven tot de volledige vrijstelling van nettarieven in de tijd van 1 januari 2012 tot en met 31 december 2013, maar dient het bedrag te belopen dat zonder vrijstelling aan individuele nettarieven verschuldigd geweest zou zijn, aangezien alleen dat als staatssteun aangemerkt kan worden.

| (226) | Het terugvorderingsbedrag dient voor elk van de betreffende jaren dat van de individuele nettarieven te zijn, dat de begunstigde zonder de volledige vrijstelling had moeten betalen. |
| --- | --- |

(226)

Het terugvorderingsbedrag dient voor elk van de betreffende jaren dat van de individuele nettarieven te zijn, dat de begunstigde zonder de volledige vrijstelling had moeten betalen.

| (227) | De in de voorafgaande overweging genoemde individuele nettarieven dienden berekend te worden volgens de methode van de fysieke weg, die de BNetzA in haar „Leitfaden zur Genehmigung individueller Netzentgeltvereinbarungen nach § 19 Abs. 2 S. 1 und 2 StromNEV” van 26 oktober 2010 uiteen heeft gezet. |
| --- | --- |

(227)

De in de voorafgaande overweging genoemde individuele nettarieven dienden berekend te worden volgens de methode van de fysieke weg, die de BNetzA in haar „Leitfaden zur Genehmigung individueller Netzentgeltvereinbarungen nach § 19 Abs. 2 S. 1 und 2 StromNEV” van 26 oktober 2010 uiteen heeft gezet.

| (228) | Het terugvorderingsbedrag dient voor elk van de betreffende jaren tenminste 20 % van het bedrag te belopen dat de begunstigde betaald zou hebben als hij de officiële nettarieven verschuldigd geweest zou zijn. |
| --- | --- |

(228)

Het terugvorderingsbedrag dient voor elk van de betreffende jaren tenminste 20 % van het bedrag te belopen dat de begunstigde betaald zou hebben als hij de officiële nettarieven verschuldigd geweest zou zijn.

| (229) | Wanneer het totale bedrag van de door een begunstigde ontvangen steun minder dan 200 000 EUR bedraagt en de steun voldoet aan alle andere criteria van Verordening (EU) nr. 1407/2013 van de Commissie (114) of Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie (115), dient die steun niet als staatssteun te worden beschouwd in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag en is er geen terugvordering van toepassing op die steun. |
| --- | --- |

(229)

Wanneer het totale bedrag van de door een begunstigde ontvangen steun minder dan 200 000 EUR bedraagt en de steun voldoet aan alle andere criteria van Verordening (EU) nr. 1407/2013 van de Commissie (114) of Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie (115), dient die steun niet als staatssteun te worden beschouwd in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag en is er geen terugvordering van toepassing op die steun.

114

115

7.   CONCLUSIE

CONCLUSIE

| (230) | Vastgesteld wordt dat Duitsland van 1 januari 2012 tot en met 31 december 2013 in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU wederrechtelijk staatssteun verleend heeft in de vorm van een volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van meer dan 10 GWh en 7 000 verbruiksuren of meer. |
| --- | --- |

(230)

Vastgesteld wordt dat Duitsland van 1 januari 2012 tot en met 31 december 2013 in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU wederrechtelijk staatssteun verleend heeft in de vorm van een volledige vrijstelling voor bandlastverbruikers met een jaarlijks stroomverbruik van meer dan 10 GWh en 7 000 verbruiksuren of meer.

| (231) | De staatssteun komt overeen met netwerkkosten die de vrijgestelde bandlastverbruikers in de jaren 2012 en 2013 veroorzaakten, of, indien de netwerkkosten onder het minimumtarief van 20 % van de officiële nettarieven lagen, met dat minimumtarief. Dit is de omvang waarin de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 afwijkt van het toenmalige referentiekader. De staatssteun staat dus gelijk aan de waarde van de individuele nettarieven die in de jaren 2012-2013 niet door de bandlastverbruikers betaald werden en bedraagt ten minste 20 % van de officiële nettarieven in de betreffende jaren. |
| --- | --- |

(231)

De staatssteun komt overeen met netwerkkosten die de vrijgestelde bandlastverbruikers in de jaren 2012 en 2013 veroorzaakten, of, indien de netwerkkosten onder het minimumtarief van 20 % van de officiële nettarieven lagen, met dat minimumtarief. Dit is de omvang waarin de volledige vrijstelling op grond van paragraaf 19, lid 2, tweede volzin, StromNEV 2011 afwijkt van het toenmalige referentiekader. De staatssteun staat dus gelijk aan de waarde van de individuele nettarieven die in de jaren 2012-2013 niet door de bandlastverbruikers betaald werden en bedraagt ten minste 20 % van de officiële nettarieven in de betreffende jaren.

| (232) | De steunmaatregel valt onder geen van de in artikel 107, leden 2 en 3, VWEU genoemde uitzonderingen en laat zich ook niet op andere gronden kwalificeren als verenigbaar met de interne markt. Zij is derhalve onverenigbaar met de interne markt. |
| --- | --- |

(232)

De steunmaatregel valt onder geen van de in artikel 107, leden 2 en 3, VWEU genoemde uitzonderingen en laat zich ook niet op andere gronden kwalificeren als verenigbaar met de interne markt. Zij is derhalve onverenigbaar met de interne markt.

| (233) | Artikel 16, lid 1, van Verordening (EU) 2015/1589 gebiedt de Commissie te verlangen dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen. Zij dient derhalve van Duitsland de terugvordering van de wederrechtelijke steun te verlangen. |
| --- | --- |

(233)

Artikel 16, lid 1, van Verordening (EU) 2015/1589 gebiedt de Commissie te verlangen dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen. Zij dient derhalve van Duitsland de terugvordering van de wederrechtelijke steun te verlangen.

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

1.   De door Duitsland in de jaren 2012 en 2013 wederrechtelijk verleende volledige vrijstelling van de bandlastverbruikers van nettarieven is in zoverre staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, dat de bandlastverbruikers vrijgesteld werden van nettarieven die overeenkwamen met de door hen veroorzaakte netwerkkosten, of, indien de netwerkkosten onder de 20 % van de officiële nettarieven lagen, van dat minimumtarief.

2.   De in lid 1 genoemde staatshulp werd door Duitsland in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU verleend en is daarom niet verenigbaar met de interne markt.

Artikel 2

Afzonderlijke steun die in het kader van de in artikel 1 bedoelde maatregel is toegekend, vormt geen steun als op het ogenblik van de toekenning ervan werd voldaan aan de voorwaarden van een op grond van artikel 2 van Verordening (EG) nr. 994/98 van de Raad (116) vastgestelde verordening die op het ogenblik van de toekenning van de steun van toepassing was.

Artikel 3

1.   Duitsland vordert de met de interne markt onverenigbare steun die op grond van de in artikel 1 bedoelde steunregeling is verleend, terug van de begunstigden.

2.   De terug te vorderen bedragen omvatten rente vanaf het tijdstip waarop zij de begunstigden ter beschikking zijn gesteld tot het tijdstip van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

3.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie (117).

4.   Duitsland schorst alle uitstaande betalingen van de in artikel 1 bedoelde steunregeling vanaf de datum van vaststelling van dit besluit.

Artikel 4

1.   De terugvordering van de steun die in het kader van de in artikel 1 bedoelde regeling is toegekend, geschiedt onverwijld en daadwerkelijk.

2.   Duitsland zorgt ervoor dat dit besluit binnen vier maanden na de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 5

1.   Binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit verstrekt Duitsland de volgende informatie aan de Commissie:

| a) | een lijst van begunstigden die steun hebben ontvangen in het kader van de in artikel 1 bedoelde regeling, en het totaalbedrag aan steun dat ieder van hen in het kader van de regeling heeft ontvangen; |
| --- | --- |

a)

een lijst van begunstigden die steun hebben ontvangen in het kader van de in artikel 1 bedoelde regeling, en het totaalbedrag aan steun dat ieder van hen in het kader van de regeling heeft ontvangen;

| b) | het totale, van elk van de begunstigden terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente); |
| --- | --- |

b)

het totale, van elk van de begunstigden terug te vorderen bedrag (hoofdsom en terugvorderingsrente);

| c) | een gedetailleerde beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen; |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde beschrijving van de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen;

| d) | bescheiden waaruit blijkt dat de begunstigden is gelast de in artikel 1 genoemde steun terug te betalen. |
| --- | --- |

d)

bescheiden waaruit blijkt dat de begunstigden is gelast de in artikel 1 genoemde steun terug te betalen.

2.   Duitsland houdt de Commissie op de hoogte van de vooruitgang die bij de maatregelen ter uitvoering van dit besluit wordt geboekt, totdat de steun die in het kader van de in artikel 1 bedoelde regeling werd verleend, volledig is terugbetaald. Duitsland verstrekt op verzoek van de Commissie onverwijld alle inlichtingen over de reeds genomen en de voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen. Tevens verstrekt Duitsland uitvoerige informatie over de reeds door de begunstigden terugbetaalde steunbedragen en rente.

Artikel 6

Dit besluit is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 28 mei 2018.

Voor de Commissie

Margrethe VESTAGER

Lid van de Commissie

---

(1)  
  PB C 128 van 4.5.2013, blz. 43.

1

(2)  Besluit van de Commissie van 6 maart 2013 betreffende steunmaatregel SA.34045 (2012/C) — Duitsland — Vrijstelling van grootverbruikers van elektriciteit van nettarieven (§19 StromNEV) — Uitnodiging overeenkomstig artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie om opmerkingen te maken (PB C 128 van 4.5.2013, blz. 43).

2

(3)  
  „Gesetz zur Neuregelung energiewirtschaftsrechtlicher Vorschriften” van 26 juli 2011 (BGBl. I blz. 1554).

3

(4)  
  „Gesetz zur Weiterentwicklung des Strommarktes (Strommarktgesetz)” van 26 juli 2016 (BGBl. I blz. 1786).

4

(5)  De netbeheerder is de voor de instandhouding en het veilige beheer van het betreffende elektriciteitsnet verantwoordelijke onderneming. Netbeheerders zijn grofweg onder te verdelen in transmissie- en distributiesysteembeheerders, al naargelang zij een transmissie- of een distributienetwerk beheren.

5

(6)  De StromNEV werd in 2005 van kracht en is sindsdien meermaals gewijzigd. In dit besluit wordt verwezen naar de „StromNEV” zonder meer in het geval van bepalingen waarop geen van deze wijzigingen van toepassing was. Werd de genoemde bepaling echter gewijzigd, dan verwijst dit besluit expliciet naar de toepasselijke versie van de StromNEV:

6

| — | „StromNEV 2010” heeft betrekking op de bij artikel 6 van de wet van 3 september 2010 (BGBl. I blz. 2074) gewijzigde versie van de StromNEV; |
| --- | --- |

—

„StromNEV 2010” heeft betrekking op de bij artikel 6 van de wet van 3 september 2010 (BGBl. I blz. 2074) gewijzigde versie van de StromNEV;

| — | „StromNEV 2011” heeft betrekking op de bij artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 (BGBl. I blz. 1554) gewijzigde versie van de StromNEV; |
| --- | --- |

—

„StromNEV 2011” heeft betrekking op de bij artikel 7 van de wet van 26 juli 2011 (BGBl. I blz. 1554) gewijzigde versie van de StromNEV;

| — | „StromNEV 2014” heeft betrekking op de bij artikel 1 van de verordening van 14 augustus 2013 (BGBl. I blz. 3250) gewijzigde versie van de StromNEV. |
| --- | --- |

—

„StromNEV 2014” heeft betrekking op de bij artikel 1 van de verordening van 14 augustus 2013 (BGBl. I blz. 3250) gewijzigde versie van de StromNEV.

(7)  In een elektriciteitsnet dient in principe een balans te bestaan tussen stroominvoer en stroomverbruik. Onbalans kan zich voordoen als het daadwerkelijke verbruik afwijkt van het geprognosticeerde gebruik, als er een centrale uitvalt of als de kracht van wind of zonnestraling plotseling afneemt. De transmissiesysteembeheerders (hierna „TSB's”genoemd) zijn er verantwoordelijk voor dat het net steeds in balans is, door voor extra stroominvoer te zorgen wanneer het verbruik de daadwerkelijk ingevoerde hoeveelheid stroom te boven gaat, of door de stroomproductie te laten verminderen c.q. het verbruik te laten stijgen als het verbruik onder de ingevoerde hoeveelheid stroom ligt. Doordat opslag van elektriciteit niet eenvoudig is, is het voor een TSB zaak om zeer snel (binnen seconden of minuten) toegang tot positieve of negatieve energie te hebben. Voor dit doel creëert hij reserves (ook wel balanceringscapaciteit genoemd). In Duitsland onderscheidt men tussen drie vormen van reserve: a) een primaire balanceringscapaciteit dient de TSB binnen 30 seconden nadat er een beroep op gedaan wordt ter beschikking te staan; b) secundaire balanceringscapaciteit dient binnen vijf minuten en de minutenreserve (ook wel tertiaire balanceringscapaciteit genoemd) binnen 15 minuten ter beschikking te staan (zie de website van de BNetzA; https://www.smard.de/blueprint/servlet/page/home/wiki-article/446/396).

7

(8)  Redispatching is een maatregel om congestie te verhelpen. Congestie ontstaat als de geproduceerde hoeveelheid stroom groter is dan de capaciteit van de netelementen die de productie-installaties met de aansluitingen verbinden. Door de invoer van het werkzaam vermogen van een of meer energiecentrales aan een kant van de congestie terug te brengen en aan de andere kant te verhogen kan de congestie bestreden en tevens de gehele invoer van werkzaam vermogen constant gehouden worden. Bij redispatching geeft de TSB elektriciteitscentrales de opdracht hun invoer van werkzaam vermogen aan te passen, om congestie te voorkomen of weg te nemen. In geval van een redispatching-opdracht zijn de TSB's de centrales een vergoeding verschuldigd (https://www.bundesnetzagentur.de/DE/Sachgebiete/ElektrizitaetundGas/Unternehmen_Institutionen/Versorgungssicherheit/Engpassmanagement/Redispatch/redispatch-node.html).

8

(9)  Bij stroomtransport gaat een deel van de stroom verloren, zodat het net met extra energie gevoed moet worden om de hoeveelheid stroom constant te houden op het niveau van de oorspronkelijke invoer.

9

(10)  Duitsland heeft verklaard dat er bij de aanschaffingskosten van balanceringsenergie een verschil moet worden gemaakt tussen de reserve-gerelateerde kosten en de kosten van het daadwerkelijk beschikbaar maken van positieve of negatieve balanceringsenergie. De bij het reservebeheer betrokken installaties krijgen een vergoeding voor hun beschikbaarheid. Als zij op verzoek van de TSB daadwerkelijk energie ter beschikking stellen, ontvangen ze daarnaast een vergoeding voor de geleverde energie. De kosten van de daadwerkelijk geleverde (positieve of negatieve) energie worden rechtstreeks in rekening gebracht bij de netbeheerder die de onbalans veroorzaakt heeft.

10

(11)  Duitsland heeft aangegeven dat een knikpunt bij 2 500 verbruiksuren weliswaar op conventie berust, maar evengoed is afgeleid uit empirische waarnemingen. Empirisch verhoudt de gelijktijdigheidsfunctie zich niet tot een volledig rechte lijn, maar vertoont tot ongeveer 2 500 verbruiksuren een betrekkelijk sterke stijgingsgraad, die na het knikpunt afneemt. Hierdoor geeft de gelijktijdigheidsfunctie twee verschillende segmenten te zien en zijn er vier verschillende tariefposities: een aansluit- en een transporttarief voor gebruikers met minder dan 2 500 verbruiksuren en een aansluit- en een transporttarief voor gebruikers met meer dan 2 500 verbruiksuren. Het enige alternatief zou zijn de gelijktijdigheidsfunctie in een concave curve weer te geven, maar in dat geval zou voor elke netgebruiker in Duitsland een eigen transporttarief berekend moeten worden, omdat het stijgingspercentage overal in de curve anders is. Hierdoor zou het vaststellen van de nettarieven in Duitsland duidelijk hogere administratieve lasten met zich meebrengen, meer tijd vergen en de transparantie en voorspelbaarheid van de nettarieven verminderen.

11

(12)  Een voorbeeld van de gelijktijdigheidsfunctie is te vinden in het verslag van de Bundesnetzagentur over de prijssystematiek in de stroomsector (situatie per december 2015): https://www.bundesnetzagentur.de/SharedDocs/Downloads/DE/Sachgebiete/Energie/Unternehmen_Institutionen/Netzentgelte/Netzentgeltsystematik/Bericht_Netzentgeltsystematik_12-2015.pdf?__blob=publicationFile&v=1

12

(13)  Het aansluittarief komt tot stand door vermenigvuldiging van de specifieke jaarlijkse kosten van het netvlak met de waarde van de gelijktijdigheidsfunctie bij 0 resp. 2 500 verbruiksuren (voor gebruikers met minder c.q. meer dan 2 500 verbruiksuren). Zo hanteerde Amprion in 2017 het volgende aansluittarief voor het hoogspanningsniveau:

13

| < 2 500 uur/jaar | ≥ 2 500 uur/jaar |
| --- | --- |
| 6,3 EUR/kW | 36,55 EUR/kW |

< 2 500 uur/jaar

≥ 2 500 uur/jaar

6,3 EUR/kW

36,55 EUR/kW

(14)  Het transporttarief komt tot stand door vermenigvuldiging van de specifieke jaarlijkse kosten van het netvlak met de stijging van de gelijktijdigheidsfunctie tot aan het knikpunt bij 2 500 verbruiksuren (voor gebruikers met minder dan 2 500 verbruiksuren) resp. met de stijging van de gelijktijdigheidsfunctie voorbij het knikpunt (voor gebruikers met meer dan 2 500 verbruiksuren). Zo hanteerde Amprion in 2017 het volgende transporttarief voor het hoogspanningsniveau:

14

| < 2 500 uur/jaar | ≥ 2 500 uur/jaar |
| --- | --- |
| 1,512 cent/kWh | 0,302 cent/kWh |

< 2 500 uur/jaar

≥ 2 500 uur/jaar

1,512 cent/kWh

0,302 cent/kWh

(15)  Verordening van 29 oktober 2007, BGBl. I blz. 2529. De ARegV is sinds 2007 meermaals gewijzigd. In dit besluit wordt verwezen naar de „ARegV” zonder meer in het geval van bepalingen waarop geen van deze wijzigingen van toepassing was. Werd de genoemde bepaling echter gewijzigd, dan verwijst dit besluit expliciet naar de toepasselijke versie van de ARegV:

15

| — | „ARegV 2011” heeft betrekking op de bij artikel 5 van de wet van 28 juli 2011 (BGBl. I blz. 1690) gewijzigde versie van de ARegV. |
| --- | --- |

—

„ARegV 2011” heeft betrekking op de bij artikel 5 van de wet van 28 juli 2011 (BGBl. I blz. 1690) gewijzigde versie van de ARegV.

(16)  De voorwaarde van 7 000 verbruiksuren gold overeenkomstig de StromNEV 2010 vanaf 1 januari 2011, d.w.z. reeds voor invoering van de volledige vrijstelling van nettarieven voor bandlastverbruikers. Voor 2010 gold een eis van 7 500 verbruiksuren.

16

(17)  Zie voetnoot 26.

17

(18)  BNetzA, Leitfaden zur Genehmigung von individuellen Netzentgelten nach § 19 Abs. 2 S. 1 und S. 2 StromNEV ab 2011 (29.9.2010).

18

(19)  Systeemdiensten zijn diensten die door de netbeheerder geleverd worden om het stroomnet in balans te houden. De voornaamste systeemdiensten zijn reserves, redispatchmaatregelen en de energetische compensatie van netverliezen.

19

(20)  Een basislastcentrale is een centrale die doorgaans het gehele jaar continu stroom levert en een bepaalde minimumproductie realiseert. Zulke centrales worden alleen tijdens onderhoud, modernisering en revisie uitgeschakeld. Volgens deskundigen haalt de gemiddelde basislastcentrale 7 500 verbruiksuren per jaar. Meestal gaat het dan om kern-, bruinkool- en doorstroomwaterkrachtcentrales, in mindere mate om steenkoolcentrales. Men onderscheidt ze doorgaans van middenlastcentrales (meestal steenkool- en gasturbinecentrales), die tussen de 3 000 en 5 000 verbruiksuren per jaar halen, en piekcentrales (meestal pomp-, gasturbine- en oliegestookte centrales) met ongeveer 1 000 verbruiksuren per jaar. De BNetzA classificeert kern-, doorstroomwaterkracht- en bruinkoolcentrales als basislastcentrales. Steenkoolcentrales kunnen eveneens als basislastcentrales beschouwd worden, zij het met slechts een factor 0,8 van de gemiddelde beschikbaarheid (zie de „Leitfaden zur Genehmigung individueller Netzentgeltvereinbarungen nach § 19 Abs. 2 S. 1 und 2 StromNEV”, afdeling 1.3.2.2.1). Steenkoolcentrales kunnen als basislastcentrales beschouwd worden, zij het slechts voor ten hoogste 80 %.

20

(21)  Zie ook voetnoot 6.

21

(22)  De BNetzA is een nationale overheidsdienst die ressorteert onder het ministerie voor Economische Zaken en Energie. Deze heeft als eerste taak toe te zien op de naleving van de Duitse telecommunicatiewet, de postwet en de energiewet (Energiewirtschaftsgesetz, EnWG), alsmede van de daarop gebaseerde wettelijke regelingen, om aldus de liberalisering van de markten voor telecommunicatie, post en energie veilig te stellen. De BNetzA is tevens verantwoordelijk voor de spoorwegregulering. Op al deze terreinen ziet de dienst erop toe dat de toegang tot infrastructuur non-discriminatoir en transparant is. Daarvoor toetst men ook de vergoedingen die voor het gebruik daarvan in rekening gebracht worden. Hiervoor beschikt de BNetzA over effectieve procedures en instrumenten, waaronder ook inzage- en onderzoeksrechten, sanctiemogelijkheden van verschillende zwaarte en het recht op het uitvaardigen van reguleringsbesluiten. De adviesraad van de dienst bestaat uit 16 leden van het Duitse parlement en 16 vertegenwoordigers van de Duitse Bondsraad; deze laatsten dienen deel uit te maken van een deelstaatregering of deze politiek te vertegenwoordigen. De leden en de plaatsvervangende leden van de adviesraad worden op voordracht van het parlement en de bondsraad door de Duitse regering benoemd (paragraaf 5 van het „Gesetz über die Bundesnetzagentur für Elektrizität, Gas, Telekommunikation, Post und Eisenbahnen” van 7.7.2005, BGBl. I blz. 1970). De BNetzA wordt geleid door een directeur en twee onderdirecteuren. Ze worden op voordracht van de adviesraad aangesteld door de Duitse regering (paragraaf 3 van het „Gesetzes über die Bundesnetzagentur für Elektrizität, Gas, Telekommunikation, Post und Eisenbahnen” van 7.7.2005, BGBl. I blz. 1970). Ze worden door de bondspresident benoemd. De BNetzA is echter niet de enige reguleringsinstantie in Duitsland. Een aantal deelstaten heeft eigen reguleringsinstanties in het leven geroepen (deelstaatreguleringsinstanties).

22

(23)  Artikel 1 der Verordnung vom 14. August 2013 zur Änderung von Verordnungen auf dem Gebiet des Energiewirtschaftsrechts (BGBl. I S. 3250).

23

(24)  Gesetz zur Förderung der Kraft-Wärme-Kopplung vom 25. Oktober 2008 (BGBl. I S. 2101). Deze wet werd gewijzigd door artikel 11 van het „Gesetz zur Neuregelung des Rechtsrahmens für die Förderung der Stromerzeugung aus erneuerbaren Energien” van 28 juli 2011 (BGBl. I blz. 1634). Paragraaf 9 KWKG werd tussen 1 januari 2011 en 31 december 2013 niet gewijzigd. Het KWKG werd op 21 december 2015 herzien door vaststelling van het „Gesetz zur Neuregelung des Kraft-Wärme-Kopplungsgesetzes” (BGBl. I blz. 2498); het in paragraaf 9 geregelde compensatiemechanisme bleef daarbij (in gedetailleerder vorm) behouden en was nu onderwerp van de paragrafen 26, 27 en 28 van het KWKG van 21 december 2015. Ten slotte werd het KWKG dan bij wet van 22 december 2016, het „Gesetz zur Änderung der Bestimmungen zur Stromerzeugung aus Kraft-Wärme-Kopplung und zur Eigenversorgung” (BGBl. I blz. 3106), gewijzigd.

24

(25)  Voor een uitvoerige beschrijving van het compensatiemechanisme volgens paragraaf 9 KWKG, die door bovengenoemde wetswijziging veranderde in paragraaf 29 KWKG 2016, zie afdeling 2.3 (verlaagde WKK-heffing) van het besluit (EU) 2017/1797 van de Commissie van 23 mei 2017 betreffende de steunmaatregel SA.42393 (2016/C) (ex 2015/N) door Duitsland ten uitvoer gelegd voor bepaalde eindverbruikers.

25

(26)  Zie met name paragraaf 9, lid 7, KWKG, die invoering van de heffing op de hoeveelheid verbruikte stroom, bovenop de nettarieven, regelt, en verder paragraaf 9, lid 4, KWKG, die de TSB's een recht op lastcompensatie toekent, die daaruit bestaat dat de DSB's de inkomsten uit de heffing aan hen over te dragen.

26

(27)  BK8-11-024.

27

(28)  Paragraaf 29, lid 1, EnWG machtigt de BNetzA ertoe, via een voor de netbeheerders bindend besluit de bijzondere voorwaarden en methoden voor de toegang tot het net te regelen. In paragraaf 30, lid 2, punt 6, StromNEV 2011 wordt opgemerkt dat een dergelijk besluit met name de vaststelling van reële nettarieven kan betreffen.

28

(29)  Voor het boeken worden de bedragen eerst in die zin gecorrigeerd, dat ze een afspiegeling van de daadwerkelijk geleverde hoeveelheid stroom vormen, zodat het verschil in opbrengst niet eenvoudigweg voortvloeit uit het feit dat een netbeheerder meer of minder stroom afgenomen heeft dan werd verondersteld bij het vaststellen van de maximumopbrengst.

29

(30)  Paragraaf 20 StromNEV verplicht netbeheerders ertoe bij het vaststellen van de nettarieven te waarborgen dat een voor publicatie in aanmerking komend tarievenstelsel geëigend is de volgens paragraaf 4 StromNEV bepaalde kosten te dekken. In deze zin wordt de term „toetsing” hier gebruikt.

30

(31)  BT-Drs. 17/6365, blz. 34.

31

(32)  VI-3 Kart 178/12 (V). Op 6 maart 2013 had het gerechtshof al een vergelijkbare uitspraak gedaan, toen een netbeheerder het BNetzA-besluit van 14 december 2011 had aangevochten.

32

(33)  EnVR 32/13.

33

(34)  Verordnung zur Änderung von Verordnungen auf dem Gebiet des Energiewirtschaftsrechts (BGBl. I blz. 3250).

34

(35)  BK4-13-739.

35

(36)  EnVR 34/15.

36

(37)  EnVR 25/13.

37

(38)  Zie paragraaf 24 EnWG, gewijzigd bij artikel 1 van het Strommarktgesetz van 26.7.2016 (BGBl. I blz. 1786).

38

(39)  Arrest van 24 juli 2003, Altmark Trans GmbH en Regierungspräsidium Magdeburg/Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH, C-280/00, ECLI:EU:C:2003:415.

39

(40)  Er wordt doorgaans een verschil gemaakt tussen conventionele centrales en zulke die de afgelopen jaren ontwikkeld werden en stroom uit hernieuwbare energiebronnen opwekken (zoals wind- en zonne-energieparken). De volgende centrales worden gewoonlijk aangeduid als conventioneel: kerncentrales, steen- en bruinkoolgestookte centrales, olie- en gasgestookte centrales, alsmede waterkrachtcentrales.

40

(41)  IAEW/Consentec/FGH, Studie zur Ermittlung der technischen Mindesterzeugung des konventionellen Kraftwerksparks zur Gewährleistung der Systemstabilität in den deutschen Übertragungsnetzen bei hoher Einspeisung aus erneuerbaren Energien, Abschlussbericht 20. Januar 2012.

41

(42)  BGBl. I blz. 2074 en BGBl. I blz. 1634.

42

(43)  BNetzA, Evaluierungsbericht zu den Auswirkungen des § 19 Abs. 2 StromNEV auf den Betrieb von Elektrizitätsversorgungsnetzen — Evaluierungsbericht gemäß § 32 Abs. 11 StromNEV, 20.3.2015.

43

(44)  Aan de cumulatieve vereiste van een verbruik van meer dan 10 GWh en ten minste 7 000 verbruiksuren zou al bij een last van 1,4 MW voldaan kunnen worden.

44

(45)  Arrest van 17 juli 2008, Essent Netwerk Noord e. a., C-206/06, ECLI:EU:C:2008:413.

45

(46)  In Richtlijn 2009/72/EG wordt een „ondersteunende dienst” gedefinieerd als een „dienst die nodig is voor de exploitatie van een transmissie- of distributiesysteem”. Voorbeelden van zulke diensten, die de TSB's, als het systeembeheer dat nodig maakt, bij producenten kunnen kopen, zijn frequentie-gerelateerde diensten, zoals balanceringsdienten, en niet-frequentie-gerelateerde diensten, zoals spanningscontrole en black-starts.

46

(47)  Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende de voorwaarden voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1228/2003 (PB L 211 van 14.8.2009, blz. 15).

47

(48)  Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot intrekking van Richtlijn 2003/54/EG (PB L 211 van 14.8.2009, blz. 55).

48

(49)  De beoordeling laat de lopende inbreukprocedure 2014/2285 met betrekking tot paragraaf 24 EnWG onverlet.

49

(50)  Arrest van 23 februari 1961, De gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg/Hoge Autoriteit, 30/59, ECLI:EU:C:1961:2; arrest van 19 mei 1999, Italië/Commissie, C-6/97, ECLI:EU:C:1999:251, punt 15; arrest van 5 oktober 1999, Frankrijk/Commissie, C-251/97, ECLI:EU:C:1999:480, punt 35.

50

(51)  Arrest van 24 juli 2003, Altmark Trans GmbH en Regierungspräsidium Magdeburg/Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH, C-280/00, ECLI:EU:C:2003:415, punten 87-93.

51

(52)  Zie ook het arrest van 26 november 2015, Spanje/Commissie, T-461/13, ECLI:EU:T:2015:891, punt 67-75.

52

(53)  Evaluierungsbericht zu den Auswirkungen des § 19 Abs. 2 StromNEV auf den Betrieb von Elektrizitätsversorgungsnetzen, BNetzA, 30 maart 2015. Zie ook het antwoord van de Duitse regering op de interpellatie van leden van het Duitse parlement over deze evaluatie (BT-Drucksache 18/5763): http://dipbt.bundestag.de/doc/btd/18/057/1805763.pdf).

53

(54)  Zie de ontkennende antwoorden in de figuren 6 en 7 en de conclusies op blz. 38 van de evaluatie van 2015.

54

(55)  Zie blz. 38 van de evaluatie van 2015.

55

(56)  De volledige vrijstelling maakt geen onderscheid tussen verbruikers met een volkomen stabiele stroomafname van 8 760 verbruiksuren en verbruikers met een minder stabiele stroomafname.

56

(57)  Arrest van 16 januari 2018, EDF/Commissie, T-747/15, ECLI:EU:T:2018:6, punten 218-251.

57

(58)  Zie blz. (i) van de conclusies van het rapport van 2012.

58

(59)  Eerste stap: 49,8 Hz — alarmering van het personeel en aanspreken van het nog ongemobiliseerde stroompotentieel op aanwijzing van de TSB, uitschakeling van pompen.

59

Tweede stap: 49,0 Hz — onmiddellijke afschakeling van 10-15 % van de netwerkbelasting.

Derde stap: 48,7 Hz — onmiddellijke afschakeling van nog eens 10-15 % van de netwerkbelasting.

Vierde stap: onmiddellijke afschakeling van nog eens 15-20 % van de netwerkbelasting.

Vijfde stap: 47,5 Hz — loskoppeling van alle elektriciteitsproductie-installaties van het net.

(60)  In 2013 bedroeg de piekbelasting in Duitsland 83,1 GW; zie RAP (2015): Report on the German power system. Versie 1.0. Onderzoek in opdracht van Agora Energiewende: https://www.agora-energiewende.de/fileadmin/downloads/publikationen/CountryProfiles/Agora_CP_Germany_web.pdf

60

(61)  In een wisselstroomnetwerk zijn voor het stroomtransport zowel werkzaam vermogen als blindvermogen nodig. Het werkzaam vermogen is de verbruikte en door de elektriciteitsleidingen getransporteerde energie. Het blindvermogen daarentegen is nodig voor de spanningsstabiliteit (zie bijv. de toelichtingen hierover op de website van Amprion: https://www.amprion.net/%C3%9Cbertragungsnetz/Physikalische-Grundlagen/Blind-Wirkleistung/). Het wordt opgewekt door synchroongeneratoren en andere installaties ter compensatie van blindvermogen. Het blindvermogen neemt door de bank genomen op lange elektriciteitsleidingen af, waardoor in het midden van zulke leidingen compensatie-installaties nodig zijn.

61

(62)  Arrest van 29 april 2004, Nederland/Commissie, C-159/01, ECLI:EU:C:2004:246, punt 43; arrest van 6 september 2006, Portugal/Commissie, C-88/03, ECLI:EU:C:2006:511, punt 80; arrest van 8 september 2011, Commissie/Nederland, C-279/08 P, ECLI:EU:C:2011:551, punt 62; arrest van 21 december 2016, Commissie/Hanzestad Lübeck, C-524/14 P, ECLI:EU:C:2016:971, punten 53-60; arrest van 21 december 2016, Commissie/World Duty Free Group SA, C-20/15 P en C-21/15 P, ECLI:EU:C:2016:981, punten 92-94.

62

(63)  Arrest van 6 september 2006, Portugal/Commissie, C-88/03, ECLI:EU:C:2006:511, punt 56 en arrest van 21 december 2016, Commissie/Hansestadt Lübeck, C-524/14 P, ECLI:EU:C:2016:971, punt 55.

63

(64)  EnVR 34/15, punt 27.

64

(65)  Arrest van 29 april 2004, Nederland/Commissie, C-159/01, ECLI:EU:C:2004:246, punt 42; arrest van 8 september 2011, Commissie/Nederland, C-279/08 P, ECLI:EU:C:2011:551, punt 62.

65

(66)  Zie de mededeling van de Commissie betreffende het begrip „staatssteun” in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB C 262 van 19.7.2016, blz. 1), punt 138; zie arrest van 8 september 2011, gevoegde zaken C-78/08 tot C-80/08, Paint Graphos Soc. coop. arl e.a., ECLI:EU:C:2011:550, punten 69 en 70; arrest van 6 september 2006, Portugal/Commissie, C-88/03, ECLI:EU:C:2006:511, punt 81; arrest van 8 september 2011, Commissie/Nederland, C-279/08 P, ECLI:EU:C:2011:551; arrest van 22 december 2008, British Aggregates/Commissie, C-487/06 P, ECLI:EU:C:2008:757; arrest van 18 juli 2013, P Oy, C-6/12, ECLI:EU:C:2013:525, punt 27 e.v.

66

(67)  Arrest van 22 maart 1977, Steinike & Weinlig/Duitsland, C-78/76, ECLI:EU:C:1977:52, punt 21; arrest van 13 maart 2001, PreussenElektra, C-379/98, ECLI:EU:C:2001:160, punt 58; arrest van 30 mei 2013, Doux Elevage, C-677/11, ECLI:EU:C:2013:348, punt 26; arrest van 19 december 2013, Association Vent de Colère!, C-262/12, ECLI:EU:C:2013:851, punt 20; arrest van 17 maart 1993, Sloman Neptun, C-72/91 en C-73/91, ECLI:EU:C:1993:97, punt 19; arrest van 9 november 2017, Commissie/TV2/Danmark, C-656/15 P, ECLI:EU:C:2017:836, punt 44.

67

(68)  Arrest van 30 mei 2013, Doux Élevage en Coopérative agricole UKL-ARREE, C-677/11, ECLI:EU:C:2013:348, punt 34; arrest van 27 september 2012, Frankrijk/Commissie, T-139/09, ECLI:EU:T:2012:496, punt 36; arrest van 19 december 2013, Association Vent de Colère!, C-262/12, ECLI:EU:C:2013:851, punt 21.

68

(69)  Zie het arrest van 16 mei 2002, Frankrijk/Commissie, C-482/99, ECLI:EU:C:2002:294, punt 36; arrest van 17 juli 2008, Essent Netwerk Noord e. a., C-206/06, ECLI:EU:C:2008:413, punt 70; arrest van 19 december 2013, Association Vent de Colère!, C-262/12, ECLI:EU:C:2013:851, punt 19-21; arrest van 13 september 2017, ENEA, C-329/15, ECLI:EU:C:2017:671, punt 25; zie ook het arrest van 30 mei 2013, Doux Élevage en Coopérative agricole UKL-ARREE, C-677/11, ECLI:EU:C:2013:348, punt 34 en het arrest van 19 maart 2013, Bouygues Télécom/Commissie, C-399/10 P en C-401/10 P, ECLI:EU:C:2013:175, punt 100.

69

(70)  Arrest van 12 december 1996, Air France/Commissie, T-358/94, ECLI:EU:T:1996:194, punten 63-65; arrest van 9 november 2017, Commissie/TV2/Danmark, C-656/15 P, ECLI:EU:C:2017:836, punt 48.

70

(71)  Arrest van 27 september 2012, Frankrijk/Commissie, T-139/09, ECLI:EU:T:2012:496.

71

(72)  Arrest van het Hof van 27 september 2012, Frankrijk/Commissie, T-139/09, ECLI:EU:T:2012:496, punt 61.

72

(73)  Arrest van 12 december 1996, Air France/Commissie, T-358/94, ECLI:EU:T:1996:194, punten 65-67; arrest van 16 mei 2002, Frankrijk/Commissie (C-482/99, ECLI:EU:C:2002:294, punt 37); arrest van 30 mei 2013, Doux Élevage en Coopérative agricole UKL-ARREE, C-677/11, ECLI:EU:C:2013:348, punt 35.

73

(74)  Vgl. arrest van 22 maart 1977, Steinike & Weinlig, C-78/76, ECLI:EU:C:1977:52, punt 21; arrest van 17 maart 1993, Sloman Neptun, C-72/91 en C-73/91, ECLI:EU:C:1993:97, punt 19 en arrest van 10 mei 2016, Duitsland/Commissie, T-47/15, ECLI:EU:T:2016:281, punt 81; arrest van 9 november 2017, Commissie/TV2/Danmark, C-657/15 P, ECLI:EU:C:2017:837, punt 36.

74

(75)  Arrest van 17 juli 2008, Essent Netwerk Noord e. a., C-206/06, ECLI:EU:C:2008:413.

75

(76)  Arrest van 17 juli 2008, Essent Netwerk Noord e. a., C-206/06, ECLI:EU:C:2008:413, punt 74.

76

(77)  Arrest van het Hof van 17 juli 2008, Essent Netwerk Noord e.a., C-206/06, ECLI:EU:C:2008:413, punt 66.

77

(78)  Arrest van 19 december 2013, Association Vent de Colère!, C-262/12, ECLI:EU:C:2013:851, punt 27.

78

(79)  Arrest van 30 mei 2013, Doux Elevage, C-677/11, EU:C:2013:348; arrest van 15 juli 2004, Pearle, C-345/02, ECLI:EU:C:2004:448.

79

(80)  BGBl. I, blz. 2633.

80

(81)  Arrest van 13 maart 2001, PreussenElektra, C-379/98, EU:C:2001:160, punten 58 en 59.

81

(82)  arrest van 13 maart 2001, PreussenElektra, C-379/98, EU:C:2001:160, punt 56. Zie ook het arrest van 17 juli 2008, Essent Netwerk Noord, C-206/06, EU:C:2008:413, punt 74, waar het Hof erop wijst dat in de zaak PreussenElektra de ondernemingen niet door de staat belast waren met het beheer van staatsmiddelen.

82

(83)  Arrest van 19 december 2013, Association Vent de Colère!, C-262/12, EU:C:2013:851, punt 34-36.

83

(84)  Arrest van 13 september 2017, ENEA, C-329/15, ECLI:EU:C:2017:671, punt 30.

84

(85)  Zie paragrafen 1, 3, 4 en 5 van het „Gesetz über die Bundesnetzagentur für Elektrizität, Gas, Telekommunikation, Post und Eisenbahnen” van 7 juli 2005 (BGBl. I blz. 1970).

85

(86)  Arrest van 13 maart 2001, PreussenElektra, C-379/98, ECLI:EU:C:2001:160, en arrest van 13 september 2017, ENEA, C-329/15, ECLI:EU:C:2017:671.

86

(87)  Arrest van 13 maart 2001, PreussenElektra, C-379/98, ECLI:EU:C:2001:160, en arrest van 13 september 2017, ENEA, C-329/15, ECLI:EU:C:2017:671.

87

(88)  Arrest van 8 mei 2013, Libert e. a., C-197/11 en C-203/11, ECLI:EU:C:2013:288, punt 76.

88

(89)  Arrest van 8 mei 2013, Libert e. a., C-197/11 en C-203/11, ECLI:EU:C:2013:288, punt 77.

89

(90)  Zie het arrest van 17 september 1980, Phillip Morris, C-730/79, ECLI:EU:C:1980:209, punt 11.

90

(91)  Arrest van 3 maart 2005, Wolfgang Heiser/Finanzamt Innsbruck, C-172/03, ECLI:EU:C:2004:678, punt 54.

91

(92)  Arrest van 14 januari 2009, Kronoply/Commissie, T-162/06, EU:T:2009:2, in het bijzonder punt 65, 66, 74 en 75; arrest van 8 juni 1995, Siemens/Commissie, T-459/93, EU:T:1995:100, punt 48.

92

(93)  Arrest van 28 april 1993, Italië/Commissie, C-364/90, ECLI:EU:C:1993:157, punt 20; arrest van 15 juni 2005, Regione autonoma della Sardegna/Commissie, T-171/02, ECLI:EU:T:2005:219, punt 166-168.

93

(94)  Communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (PB C 82 van 1.4.2008, blz. 1).

94

(95)  Onder vraagsturing verstaat men afwijkingen van het normale stroomverbruik van eindverbruikers in antwoord op stroomprijswijzigingen in de loop der tijd (verminderd gebruik bij hoge prijzen, verhoogd gebruik bij lage prijzen).

95

(96)  Voor de stroomvoorzieningszekerheid zie artikel 194, lid 1, onder b), VWEU en artikel 3, lid 11, Richtlijn 2009/72/EG, evenals het arrest van het Hof van 22 oktober 2013, gevoegde zaken C-105/12 tot C-107/12, Staat der Nederlanden/Essent e. a., ECLI:EU:C:2013:677, punt 59; voor het stimuleren van hernieuwbare energiebronnen zie artikel 194, lid 1, onder c), VWEU en Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen PB L 140 van 5.6.2009, blz. 16), paragraaf 48 van de milieubeschermingsrichtsnoeren en overweging 231 van het besluit van de Commissie van 23 juli 2014 betreffende de steunmaatregel SA.38632 — Duitsland — Gesetz für den Ausbau erneuerbarer Energien — EEG 2014 (PB C 325 van 2.10.2015, blz. 4).

96

(97)  
  „Verordnung über Vereinbarungen zu abschaltbaren Lasten (Verordnung zu abschaltbaren Lasten)” van 28 december 2012 (BGBl. I blz. 2998).

97

(98)  Het ging daarbij om ondernemingen uit de [...] en de [...] industrie.

98

(99)  Het ging daarbij om ondernemingen uit de industrie, de [...] sector en de [...] industrie.

99

(100)  Besluit van de Commissie van 19 december 2017 betreffende de steunmaatregel SA.46526 (2017/N) — Duitsland — Ermäßigte EEG-Umlage bei der Eigenversorgung.

100

(101)  Volgens de gegevens van Duitsland waren de meeste bandlastverbruikers energie-intensieve ondernemingen.

101

(102)  Zie overweging 60 van het besluit van de Commissie betreffende de steunmaatregel SA.46526.

102

(103)  Zie overweging 61 van het besluit van de Commissie betreffende de steunmaatregel SA.46526.

103

(104)  Zie blz. 38 van de evaluatie van 2015.

104

(105)  Zie blz. 38 van de evaluatie van 2015.

105

(106)  Zie het arrest van 12 juli 1973, Commissie/Duitsland, C-70/72, ECLI:EU:C:1973:87, punt 13.

106

(107)  Zie het arrest van het Hof van 14 september 1994, Spanje/Commissie, C-278/92, C-279/92 en C-280/92, ECLI:EU:C:1994:325, punt 75.

107

(108)  Zie arrest van het Hof van Justitie van 17 juni 1999, België/Commissie, C-75/97, ECLI:EU:C:1999:311, punten 64 en 65.

108

(109)  Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad van 13 juli 2015 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 248 van 24.9.2015, blz. 9).

109

(110)  Zie het arrest van 22 juni 2006, Forum 187/Commissie, C-182/03 en C-217/03, ECLI:EU:C:2006:416, punt 147.

110

(111)  Zie het arrest van 24 januari 1978, Van Tiggele, C-82/77, ECLI:EU:C:1978:10.

111

(112)  Zie bijvoorbeeld: Besluit van de Commissie van 4 juli 2006 betreffende de steunmaatregelen NN 162a/2003 en N 317a/2006 — Oostenrijk — Steun voor de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen in het kader van de Wet op groene elektriciteit (PB C 221 van 14.9.2006, blz. 8); Besluit van de Commissie van 8 februari 2012 betreffende de steunmaatregel SA.33384 — Oostenrijk — Ökostromgesetz 2012 (PB C 156 van 2.6.2012, blz. 1); Besluit van de Commissie van 14 april 2010 betreffende de steunmaatregel N 94/2010 — Verenigd Koninkrijk — Feed in Tariffs to support the generation of renewable electricity from low carbon sources (PB C 166 van 25.6.2010, blz. 2); Besluit van de Commissie van 24 april 2007 betreffende de steunmaatregel C 7/2005 — Slovenië — Sloveense stroomtarieven (PB C 219 van 24.8.2007, blz. 9); Besluit van de Commissie van 26 oktober 2009 betreffende de steunmaatregel N 354/2009 — Slovenië — stimulering van het opwekken van stroom uit hernieuwbare bronnen en in warmte-krachtcentrales (PB C 285 van 26.11.2009, blz. 2); Besluit van de Commissie van 25 september 2007 betreffende de steunmaatregel N 571/2006 — Ierland — RES-E support programme (PB C 311 van 21. 12.2007, blz. 2); Besluit van de Commissie van 18 oktober 2011 betreffende de steunmaatregel SA.31861 — Ierland — Biomass electricity generation (PB C 361 van 10.12.2011, blz. 2); Besluit van de Commissie van 2 juli 2009 betreffende de steunmaatregel N 143/2009 — Cyprus — Aid scheme to encourage electricity generation from large commercial wind, solar, photovoltaic systems and biomass (PB C 247 van 15.10.2009, blz. 2); Besluit van de Commissie van 19 maart 2003 betreffende de steunmaatregelen N 707/2002 en N 708/2002 — Nederland — MEP stimulering duurzame energie & MEP Stimulering warmtekrachtkoppeling (PB C 148 van 25.6.2003, blz. 8); Besluit van de Commissie van 5 juni 2002 betreffende de steunmaatregel C 43/2002 (ex NN 75/2001) — Luxemburg — Compensatiefonds in het kader van de organisatie van de elektriciteitsmarkt (PB L 159 van 20.6.2009, blz. 11); Besluit van de Commissie van 23 juli 2014 betreffende de steunmaatregel SA.38632 — Duitsland — Gesetz für den Ausbau erneuerbarer Energien — EEG 2014 (PB C 325 van 2.10.2015, blz. 4); Besluit van de Commissie van 8 maart 2011 betreffende de steunmaatregel C 24/2009 — Oostenrijk — Staatssteun voor energie-intensieve ondernemingen, Wet op groene elektriciteit (PB L 235 van 10.9.2011, blz. 42).

112

(113)  Arrest van 17 juli 2008, Essent Netwerk Noord e. a., C-206/06, ECLI:EU:C:2008:413, punt 74.

113

(114)  Verordening (EU) nr. 1407/2013 van de Commissie van 18 december 2013 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun (PB L 352 van 24.12.2013, blz. 1).

114

(115)  Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie van 15 december 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op de-minimissteun (PB L 379 van 28.12.2006, blz. 5).

115

(116)  Verordening (EG) nr. 994/98 van de Raad van 7 mei 1998 betreffende de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap op bepaalde soorten van horizontale steunmaatregelen (PB L 142 van 14.5.1998, blz. 1).

116

(117)  Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1).

117

---

HANDELINGEN VAN BIJ INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN INGESTELDE ORGANEN

| 16.1.2019 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 14/42 |
| --- | --- | --- | --- |

16.1.2019

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 14/42

---

Voor het internationaal publiekrecht hebben alleen de originele VN/ECE-teksten rechtsgevolgen. Voor de status en de datum van inwerkingtreding van dit reglement, zie de recentste versie van VN/ECE-statusdocument TRANS/WP.29/343 op:

http://www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29fdocstts.html

Reglement nr. 48 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme bepalingen voor de goedkeuring van voertuigen wat de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft [2019/57]

Bevat de volledige geldige tekst tot en met:

Supplement 10 op wijzigingenreeks 06 — Datum van inwerkingtreding: 19 juli 2018

INHOUD

REGLEMENT

| 1. | Toepassingsgebied |
| --- | --- |

1.

| 2. | Definities |
| --- | --- |

2.

| 3. | Goedkeuringsaanvraag |
| --- | --- |

3.

| 4. | Goedkeuring |
| --- | --- |

4.

| 5. | Algemene specificaties |
| --- | --- |

5.

| 6. | Individuele specificaties |
| --- | --- |

6.

| 7. | Wijzigingen en uitbreidingen van de goedkeuring van het voertuigtype of van de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen |
| --- | --- |

7.

| 8. | Conformiteit van de productie |
| --- | --- |

8.

| 9. | Sancties bij non-conformiteit van de productie |
| --- | --- |

9.

| 10. | Definitieve stopzetting van de productie |
| --- | --- |

10.

| 11. | Naam en adres van de voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijke technische diensten en van de typegoedkeuringsinstanties |
| --- | --- |

11.

| 12. | Overgangsbepalingen |
| --- | --- |

12.

BIJLAGEN

| 1. | Mededeling |
| --- | --- |

1.

| 2. | Opstelling van goedkeuringsmerken |
| --- | --- |

2.

| 3. | Voorbeelden van lichtoppervlakken, assen, referentiepunten en geometrische zichtbaarheidshoeken |
| --- | --- |

3.

| 4. | Zichtbaarheid van een rood licht naar voren en van een wit licht naar achteren |
| --- | --- |

4.

| 5. | In aanmerking te nemen beladingstoestanden voor het bepalen van veranderingen in de verticale oriëntatie van de dimlichtkoplampen |
| --- | --- |

5.

| 6. | Meting van de verandering van de helling van de dimlichtbundel als functie van de belading |
| --- | --- |

6.

| 7. | Aanduiding van de in punt 6.2.6.1.1 van dit reglement bedoelde neerwaartse helling van de licht-donkergrens van de dimlichtkoplampen en van de in punt 6.3.6.1.2 van dit reglement bedoelde neerwaartse helling van de licht-donkergrens van de mistvoorlichten |
| --- | --- |

7.

| 8. | In punt 6.2.6.2.2 van dit reglement bedoelde bedieningsorganen voor de niveauregeling van de koplampen |
| --- | --- |

8.

| 9. | Controle van de conformiteit van de productie |
| --- | --- |

9.

| 10. | Gereserveerd |
| --- | --- |

10.

| 11. | Zichtbaarheid van opvallende markeringen aan de achter-, de voor- en de zijkant van een voertuig |
| --- | --- |

11.

| 12. | Testrit |
| --- | --- |

12.

| 13. | Voorwaarden voor het automatisch in- en uitschakelen van de dimlichtkoplampen |
| --- | --- |

13.

| 14. | Zones waarbinnen het zichtbare oppervlak van manoeuvreerlichten en van comfortverlichting waarneembaar zijn |
| --- | --- |

14.

| 15. | Hoek(foto)metersysteem dat wordt gebruikt voor fotometrische metingen zoals gedefinieerd in punt 2.34 van dit reglement. |
| --- | --- |

15.

1.   TOEPASSINGSGEBIED

Dit reglement is van toepassing op voertuigen van de categorieën M en N en op aanhangwagens ervan (categorie O) (1) wat de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft.

1

2.   DEFINITIES

Voor de toepassing van dit reglement wordt verstaan onder:

| 2.1. | „goedkeuring van een voertuig”: de goedkeuring van een voertuigtype wat het aantal en de installatiewijze van de verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft; |
| --- | --- |

2.1.

„goedkeuring van een voertuig”: de goedkeuring van een voertuigtype wat het aantal en de installatiewijze van de verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft;

| 2.2. | „voertuigtype wat de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft”: voertuigen die niet van elkaar verschillen wat de in de punten 2.2.1 tot en met 2.2.4 genoemde essentiële aspecten betreft.
  Worden evenmin als „voertuigen van een ander type” beschouwd: voertuigen die van elkaar verschillen in de zin van de punten 2.2.1 tot en met 2.2.4, maar niet op zodanige wijze dat dit een verandering teweegbrengt in de aard, het aantal, de plaats en de geometrische zichtbaarheid van de lichten en de helling van de dimlichtbundel zoals voorgeschreven voor het voertuigtype in kwestie, en voertuigen die al dan niet van facultatieve lichten zijn voorzien:






  2.2.1. | de afmetingen en de uitwendige vorm van het voertuig; |
| --- | --- | --- |

2.2.

„voertuigtype wat de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft”: voertuigen die niet van elkaar verschillen wat de in de punten 2.2.1 tot en met 2.2.4 genoemde essentiële aspecten betreft.

Worden evenmin als „voertuigen van een ander type” beschouwd: voertuigen die van elkaar verschillen in de zin van de punten 2.2.1 tot en met 2.2.4, maar niet op zodanige wijze dat dit een verandering teweegbrengt in de aard, het aantal, de plaats en de geometrische zichtbaarheid van de lichten en de helling van de dimlichtbundel zoals voorgeschreven voor het voertuigtype in kwestie, en voertuigen die al dan niet van facultatieve lichten zijn voorzien:

2.2.1.

de afmetingen en de uitwendige vorm van het voertuig;

| 2.2.2. | het aantal en de plaats van de voorzieningen; |
| --- | --- |

2.2.2.

het aantal en de plaats van de voorzieningen;

| 2.2.3. | de niveauregeling van de koplampen; |
| --- | --- |

2.2.3.

de niveauregeling van de koplampen;

| 2.2.4. | de ophanging; |
| --- | --- |

2.2.4.

de ophanging;

| 2.3. | „dwarsvlak”: een verticaal vlak loodrecht op het middenlangsvlak van het voertuig; |
| --- | --- |

2.3.

„dwarsvlak”: een verticaal vlak loodrecht op het middenlangsvlak van het voertuig;

| 2.4. | „onbeladen voertuig”: een voertuig zonder bestuurder, bemanning, passagiers of lading, maar met een volle brandstoftank, een reservewiel en de normaal aanwezige gereedschappen; |
| --- | --- |

2.4.

„onbeladen voertuig”: een voertuig zonder bestuurder, bemanning, passagiers of lading, maar met een volle brandstoftank, een reservewiel en de normaal aanwezige gereedschappen;

| 2.5. | „beladen voertuig”: een voertuig dat is belast tot zijn technisch toelaatbare maximummassa zoals aangegeven door de fabrikant, die eveneens, volgens de in bijlage 5 beschreven methode, de verdeling van de massa over de assen moet vaststellen; |
| --- | --- |

2.5.

„beladen voertuig”: een voertuig dat is belast tot zijn technisch toelaatbare maximummassa zoals aangegeven door de fabrikant, die eveneens, volgens de in bijlage 5 beschreven methode, de verdeling van de massa over de assen moet vaststellen;

| 2.6. | „voorziening”: een element of een samenstel van elementen dat wordt gebruikt om een of meer functies te vervullen;






  2.6.1. | „verlichtingsfunctie”: het licht dat door een voorziening wordt uitgestraald om de weg en voorwerpen in de bewegingsrichting van het voertuig te verlichten; |
| --- | --- | --- |

2.6.

„voorziening”: een element of een samenstel van elementen dat wordt gebruikt om een of meer functies te vervullen;

2.6.1.

„verlichtingsfunctie”: het licht dat door een voorziening wordt uitgestraald om de weg en voorwerpen in de bewegingsrichting van het voertuig te verlichten;

| 2.6.2. | „lichtsignaalfunctie”: het licht dat door een voorziening wordt uitgestraald of weerkaatst om andere weggebruikers visuele informatie over de aanwezigheid, de identificatie en/of de verandering van de beweging van het voertuig te verstrekken; |
| --- | --- |

2.6.2.

„lichtsignaalfunctie”: het licht dat door een voorziening wordt uitgestraald of weerkaatst om andere weggebruikers visuele informatie over de aanwezigheid, de identificatie en/of de verandering van de beweging van het voertuig te verstrekken;

| 2.7. | „licht”: een voorziening om de weg te verlichten of andere weggebruikers een lichtsignaal te geven. De achterkentekenplaatverlichting en retroreflectoren worden eveneens als lichten beschouwd. In dit reglement worden verlichte achterkentekenplaten en het verlichtingssysteem van bedrijfsdeuren volgens de bepalingen van Reglement nr. 107 inzake voertuigen van de categorieën M2 en M3 niet als lichten aangemerkt;






  2.7.1. | Lichtbron






  2.7.1.1. | „lichtbron”: een of meer elementen voor zichtbare straling, die mogen worden geassembleerd met een of meer doorzichtige behuizingen en met een basis voor mechanische en elektrische aansluiting;






  2.7.1.1.1. | „vervangbare lichtbron”: een lichtbron die zonder gereedschap kan worden ingebracht in en verwijderd uit de houder van de voorziening; |
| --- | --- | --- | --- | --- |

2.7.

„licht”: een voorziening om de weg te verlichten of andere weggebruikers een lichtsignaal te geven. De achterkentekenplaatverlichting en retroreflectoren worden eveneens als lichten beschouwd. In dit reglement worden verlichte achterkentekenplaten en het verlichtingssysteem van bedrijfsdeuren volgens de bepalingen van Reglement nr. 107 inzake voertuigen van de categorieën M2 en M3 niet als lichten aangemerkt;

2

3

2.7.1.

Lichtbron

2.7.1.1.

„lichtbron”: een of meer elementen voor zichtbare straling, die mogen worden geassembleerd met een of meer doorzichtige behuizingen en met een basis voor mechanische en elektrische aansluiting;

2.7.1.1.1.

„vervangbare lichtbron”: een lichtbron die zonder gereedschap kan worden ingebracht in en verwijderd uit de houder van de voorziening;

| 2.7.1.1.2. | „niet-vervangbare lichtbron”: een lichtbron die alleen kan worden vervangen door de voorziening te vervangen waaraan deze lichtbron is bevestigd;






  a) | in het geval van een lichtbronmodule: een lichtbron die alleen kan worden vervangen door de lichtbronmodule te vervangen waaraan deze lichtbron is bevestigd; |
| --- | --- | --- |

2.7.1.1.2.

„niet-vervangbare lichtbron”: een lichtbron die alleen kan worden vervangen door de voorziening te vervangen waaraan deze lichtbron is bevestigd;

a)

in het geval van een lichtbronmodule: een lichtbron die alleen kan worden vervangen door de lichtbronmodule te vervangen waaraan deze lichtbron is bevestigd;

| b) | in het geval van adaptieve koplampsystemen (Adaptive Front-lighting Systems, AFS): een lichtbron die alleen kan worden vervangen door de verlichtingseenheid te vervangen waaraan deze lichtbron is bevestigd; |
| --- | --- |

b)

in het geval van adaptieve koplampsystemen (Adaptive Front-lighting Systems, AFS): een lichtbron die alleen kan worden vervangen door de verlichtingseenheid te vervangen waaraan deze lichtbron is bevestigd;

| 2.7.1.1.3. | „lichtbronmodule”: een optisch deel van een voorziening dat specifiek bij die voorziening hoort. Een lichtbronmodule bevat een of meer niet-vervangbare lichtbronnen en kan optioneel een of meer houders voor goedgekeurde vervangbare lichtbronnen bevatten; |
| --- | --- |

2.7.1.1.3.

„lichtbronmodule”: een optisch deel van een voorziening dat specifiek bij die voorziening hoort. Een lichtbronmodule bevat een of meer niet-vervangbare lichtbronnen en kan optioneel een of meer houders voor goedgekeurde vervangbare lichtbronnen bevatten;

| 2.7.1.1.4. | „lichtbron met gloeidraad” (gloeilamp): een lichtbron waarbij het element voor zichtbare straling bestaat uit een of meer verwarmde gloeidraden die warmtestraling produceren; |
| --- | --- |

2.7.1.1.4.

„lichtbron met gloeidraad” (gloeilamp): een lichtbron waarbij het element voor zichtbare straling bestaat uit een of meer verwarmde gloeidraden die warmtestraling produceren;

| 2.7.1.1.5. | „gasontladingslichtbron”: een lichtbron waarbij het element voor zichtbare straling een ontladingsboog is die elektroluminescentie/fluorescentie produceert; |
| --- | --- |

2.7.1.1.5.

„gasontladingslichtbron”: een lichtbron waarbij het element voor zichtbare straling een ontladingsboog is die elektroluminescentie/fluorescentie produceert;

| 2.7.1.1.6. | „lichtbron met lichtemitterende diode of ledlichtbron”: een lichtbron waarbij het element voor zichtbare straling bestaat uit een of meer verbindingen in vaste staat die injectieluminescentie/fluorescentie produceren; |
| --- | --- |

2.7.1.1.6.

„lichtbron met lichtemitterende diode of ledlichtbron”: een lichtbron waarbij het element voor zichtbare straling bestaat uit een of meer verbindingen in vaste staat die injectieluminescentie/fluorescentie produceren;

| 2.7.1.1.7. | „ledmodule”: een lichtbronmodule die als lichtbronnen uitsluitend leds bevat. Een ledmodule kan evenwel optioneel een of meer houders voor goedgekeurde vervangbare lichtbronnen bevatten; |
| --- | --- |

2.7.1.1.7.

„ledmodule”: een lichtbronmodule die als lichtbronnen uitsluitend leds bevat. Een ledmodule kan evenwel optioneel een of meer houders voor goedgekeurde vervangbare lichtbronnen bevatten;

| 2.7.1.2. | „elektronisch lichtbronregelmechanisme”: een of meer al dan niet met de lichtbron of het gebruikte licht samengebouwde componenten tussen de voeding en de lichtbron om de spanning en/of de elektrische stroom van de lichtbron te regelen;






  2.7.1.2.1. | „ballast”: een al dan niet met de lichtbron of het gebruikte licht samengebouwd elektronisch lichtbronregelmechanisme tussen de voeding en de lichtbron om de elektrische stroom van een gasontladingslichtbron te stabiliseren; |
| --- | --- | --- |

2.7.1.2.

„elektronisch lichtbronregelmechanisme”: een of meer al dan niet met de lichtbron of het gebruikte licht samengebouwde componenten tussen de voeding en de lichtbron om de spanning en/of de elektrische stroom van de lichtbron te regelen;

2.7.1.2.1.

„ballast”: een al dan niet met de lichtbron of het gebruikte licht samengebouwd elektronisch lichtbronregelmechanisme tussen de voeding en de lichtbron om de elektrische stroom van een gasontladingslichtbron te stabiliseren;

| 2.7.1.2.2. | „ontsteker”: een elektronisch lichtbronregelmechanisme om de boog van een gasontladingslichtbron te starten; |
| --- | --- |

2.7.1.2.2.

„ontsteker”: een elektronisch lichtbronregelmechanisme om de boog van een gasontladingslichtbron te starten;

| 2.7.1.3. | „variabele-lichtsterkteregeling”: de voorziening die de lichtsignaalvoorzieningen achteraan automatisch regelt, zodat licht van een variabele sterkte wordt geproduceerd om te garanderen dat de signalen zeker worden opgemerkt. De variabele-lichtsterkteregeling maakt deel uit van het licht, van het voertuig of van zowel het licht als het voertuig; |
| --- | --- |

2.7.1.3.

„variabele-lichtsterkteregeling”: de voorziening die de lichtsignaalvoorzieningen achteraan automatisch regelt, zodat licht van een variabele sterkte wordt geproduceerd om te garanderen dat de signalen zeker worden opgemerkt. De variabele-lichtsterkteregeling maakt deel uit van het licht, van het voertuig of van zowel het licht als het voertuig;

| 2.7.2. | „gelijkwaardige lichten”: lichten met dezelfde functie, die zijn toegestaan in het land waar het voertuig is ingeschreven. Deze lichten kunnen andere kenmerken hebben dan de lichten die bij de goedkeuring op het voertuig waren gemonteerd, mits zij voldoen aan de voorschriften van dit reglement; |
| --- | --- |

2.7.2.

„gelijkwaardige lichten”: lichten met dezelfde functie, die zijn toegestaan in het land waar het voertuig is ingeschreven. Deze lichten kunnen andere kenmerken hebben dan de lichten die bij de goedkeuring op het voertuig waren gemonteerd, mits zij voldoen aan de voorschriften van dit reglement;

| 2.7.3. | „onafhankelijke lichten”: lichten met afzonderlijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas (2), afzonderlijke lichtbronnen en afzonderlijke lamphuizen; |
| --- | --- |

2.7.3.

„onafhankelijke lichten”: lichten met afzonderlijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas (2), afzonderlijke lichtbronnen en afzonderlijke lamphuizen;

2

| 2.7.4. | „gegroepeerde lichten”: lichten met afzonderlijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas (2) en afzonderlijke lichtbronnen, maar met een gemeenschappelijk lamphuis; |
| --- | --- |

2.7.4.

„gegroepeerde lichten”: lichten met afzonderlijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas (2) en afzonderlijke lichtbronnen, maar met een gemeenschappelijk lamphuis;

2

| 2.7.5. | „gecombineerde lichten”: lichten met afzonderlijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas (2), maar met een gemeenschappelijke lichtbron en een gemeenschappelijk lamphuis; |
| --- | --- |

2.7.5.

„gecombineerde lichten”: lichten met afzonderlijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas (2), maar met een gemeenschappelijke lichtbron en een gemeenschappelijk lamphuis;

2

| 2.7.6. | „samengebouwde lichten”: lichten met verschillende lichtbronnen of met één lichtbron die onder verschillende omstandigheden werkt (bv. optische, mechanische of elektrische verschillen), met geheel of gedeeltelijk gemeenschappelijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas (3) en een gemeenschappelijk lamphuis (4); |
| --- | --- |

2.7.6.

„samengebouwde lichten”: lichten met verschillende lichtbronnen of met één lichtbron die onder verschillende omstandigheden werkt (bv. optische, mechanische of elektrische verschillen), met geheel of gedeeltelijk gemeenschappelijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas (3) en een gemeenschappelijk lamphuis (4);

3

4

| 2.7.7. | „éénfunctielicht”: een deel van een voorziening dat één verlichtings- of lichtsignaalfunctie vervult; |
| --- | --- |

2.7.7.

„éénfunctielicht”: een deel van een voorziening dat één verlichtings- of lichtsignaalfunctie vervult;

| 2.7.8. | „camoufleerbaar licht”: een licht dat geheel of gedeeltelijk aan het oog kan worden onttrokken wanneer het niet wordt gebruikt. Dit kan gebeuren door een verschuifbaar kapje, door verplaatsing van het licht of op iedere andere geschikte manier. De term „intrekbaar licht” wordt met name gebruikt voor een camoufleerbaar licht dat in de carrosserie kan worden verzonken; |
| --- | --- |

2.7.8.

„camoufleerbaar licht”: een licht dat geheel of gedeeltelijk aan het oog kan worden onttrokken wanneer het niet wordt gebruikt. Dit kan gebeuren door een verschuifbaar kapje, door verplaatsing van het licht of op iedere andere geschikte manier. De term „intrekbaar licht” wordt met name gebruikt voor een camoufleerbaar licht dat in de carrosserie kan worden verzonken;

intrekbaar licht

| 2.7.9. | „grootlichtkoplamp”: het licht dat wordt gebruikt om de weg vóór het voertuig over een grote afstand te verlichten; |
| --- | --- |

2.7.9.

„grootlichtkoplamp”: het licht dat wordt gebruikt om de weg vóór het voertuig over een grote afstand te verlichten;

| 2.7.10. | „dimlichtkoplamp”: het licht dat wordt gebruikt om de weg vóór het voertuig te verlichten zonder tegenliggers of andere weggebruikers te verblinden of te hinderen;






  2.7.10.1. | „hoofddimlicht”: het dimlicht dat zonder bijdrage van infraroodstralers en/of aanvullende lichtbronnen voor bochtverlichting wordt geproduceerd; |
| --- | --- | --- |

2.7.10.

„dimlichtkoplamp”: het licht dat wordt gebruikt om de weg vóór het voertuig te verlichten zonder tegenliggers of andere weggebruikers te verblinden of te hinderen;

2.7.10.1.

„hoofddimlicht”: het dimlicht dat zonder bijdrage van infraroodstralers en/of aanvullende lichtbronnen voor bochtverlichting wordt geproduceerd;

| 2.7.11. | „richtingaanwijzer”: het licht dat wordt gebruikt om andere weggebruikers erop te attenderen dat de bestuurder voornemens is naar rechts of naar links van richting te veranderen.
  Richtingaanwijzers mogen eveneens worden gebruikt overeenkomstig de bepalingen van Reglement nr. 97 of Reglement nr. 116; |
| --- | --- |

2.7.11.

„richtingaanwijzer”: het licht dat wordt gebruikt om andere weggebruikers erop te attenderen dat de bestuurder voornemens is naar rechts of naar links van richting te veranderen.

Richtingaanwijzers mogen eveneens worden gebruikt overeenkomstig de bepalingen van Reglement nr. 97 of Reglement nr. 116;

| 2.7.12. | „stoplicht”: een licht dat wordt gebruikt om andere weggebruikers achter het voertuig erop te attenderen dat de longitudinale beweging van het voertuig opzettelijk wordt vertraagd; |
| --- | --- |

2.7.12.

„stoplicht”: een licht dat wordt gebruikt om andere weggebruikers achter het voertuig erop te attenderen dat de longitudinale beweging van het voertuig opzettelijk wordt vertraagd;

| 2.7.13. | „achterkentekenplaatverlichting”: de voorziening die wordt gebruikt om de plaats voor de achterkentekenplaat te verlichten. Deze kan uit verschillende optische componenten bestaan; |
| --- | --- |

2.7.13.

„achterkentekenplaatverlichting”: de voorziening die wordt gebruikt om de plaats voor de achterkentekenplaat te verlichten. Deze kan uit verschillende optische componenten bestaan;

| 2.7.14. | „breedtelicht”: het licht dat wordt gebruikt om, van de voorkant gezien, de aanwezigheid en de breedte van het voertuig aan te geven; |
| --- | --- |

2.7.14.

„breedtelicht”: het licht dat wordt gebruikt om, van de voorkant gezien, de aanwezigheid en de breedte van het voertuig aan te geven;

| 2.7.15. | „achterlicht”: het licht dat wordt gebruikt om, van de achterkant gezien, de aanwezigheid en de breedte van het voertuig aan te geven; |
| --- | --- |

2.7.15.

„achterlicht”: het licht dat wordt gebruikt om, van de achterkant gezien, de aanwezigheid en de breedte van het voertuig aan te geven;

| 2.7.16. | „retroreflector”: een voorziening die wordt gebruikt om de aanwezigheid van een voertuig aan te geven door weerkaatsing van het licht afkomstig van een niet op het voertuig aangesloten lichtbron, waarbij de waarnemer zich bij deze lichtbron bevindt.
  Voor de toepassing van dit reglement worden niet als retroreflectoren aangemerkt:






  2.7.16.1. | retroreflecterende kentekenplaten; |
| --- | --- | --- |

2.7.16.

„retroreflector”: een voorziening die wordt gebruikt om de aanwezigheid van een voertuig aan te geven door weerkaatsing van het licht afkomstig van een niet op het voertuig aangesloten lichtbron, waarbij de waarnemer zich bij deze lichtbron bevindt.

Voor de toepassing van dit reglement worden niet als retroreflectoren aangemerkt:

2.7.16.1.

retroreflecterende kentekenplaten;

| 2.7.16.2. | in de ADR (Europese Overeenkomst betreffende het internationaal vervoer van gevaarlijke goederen over de weg) genoemde retroreflecterende tekens; |
| --- | --- |

2.7.16.2.

in de ADR (Europese Overeenkomst betreffende het internationaal vervoer van gevaarlijke goederen over de weg) genoemde retroreflecterende tekens;

| 2.7.16.3. | andere retroreflecterende platen en tekens die volgens nationale gebruiksvoorschriften bij bepaalde categorieën voertuigen of bepaalde verrichtingen moeten worden gebruikt; |
| --- | --- |

2.7.16.3.

andere retroreflecterende platen en tekens die volgens nationale gebruiksvoorschriften bij bepaalde categorieën voertuigen of bepaalde verrichtingen moeten worden gebruikt;

| 2.7.16.4. | retroreflecterend materiaal dat krachtens VN/ECE-Reglement nr. 104 als klasse D, E of F is goedgekeurd en volgens nationale voorschriften voor andere doeleinden wordt gebruikt; |
| --- | --- |

2.7.16.4.

retroreflecterend materiaal dat krachtens VN/ECE-Reglement nr. 104 als klasse D, E of F is goedgekeurd en volgens nationale voorschriften voor andere doeleinden wordt gebruikt;

| 2.7.17. | „opvallende markering”: een voorziening die dient om een voertuig van de zij- of achterkant (of, bij aanhangwagens, ook van de voorkant) gezien meer zichtbaarheid te geven door weerkaatsing van het licht afkomstig van een niet op het voertuig aangesloten lichtbron, waarbij de waarnemer zich bij deze lichtbron bevindt;






  2.7.17.1. | „contourmarkering”: een opvallende markering die dient om de horizontale en verticale dimensie (lengte, breedte en hoogte) van een voertuig aan te geven;






  2.7.17.1.1. | „volledige contourmarkering”: een contourmarkering die de omtrek van het voertuig aangeeft door middel van een doorlopende lijn; |
| --- | --- | --- | --- |

2.7.17.

„opvallende markering”: een voorziening die dient om een voertuig van de zij- of achterkant (of, bij aanhangwagens, ook van de voorkant) gezien meer zichtbaarheid te geven door weerkaatsing van het licht afkomstig van een niet op het voertuig aangesloten lichtbron, waarbij de waarnemer zich bij deze lichtbron bevindt;

2.7.17.1.

„contourmarkering”: een opvallende markering die dient om de horizontale en verticale dimensie (lengte, breedte en hoogte) van een voertuig aan te geven;

2.7.17.1.1.

„volledige contourmarkering”: een contourmarkering die de omtrek van het voertuig aangeeft door middel van een doorlopende lijn;

| 2.7.17.1.2. | „gedeeltelijke contourmarkering”: een contourmarkering die de horizontale dimensie van het voertuig aangeeft door middel van een doorlopende lijn en de verticale dimensie door markering van de bovenhoeken; |
| --- | --- |

2.7.17.1.2.

„gedeeltelijke contourmarkering”: een contourmarkering die de horizontale dimensie van het voertuig aangeeft door middel van een doorlopende lijn en de verticale dimensie door markering van de bovenhoeken;

| 2.7.17.2. | „lijnmarkering”: een opvallende markering die dient om de horizontale dimensie (lengte en breedte) van een voertuig aan te geven door middel van een doorlopende lijn; |
| --- | --- |

2.7.17.2.

„lijnmarkering”: een opvallende markering die dient om de horizontale dimensie (lengte en breedte) van een voertuig aan te geven door middel van een doorlopende lijn;

| 2.7.18. | „waarschuwingssignaal”: de gelijktijdige werking van alle richtingaanwijzers van het voertuig om erop te attenderen dat het voertuig tijdelijk een bijzonder gevaar oplevert voor andere weggebruikers; |
| --- | --- |

2.7.18.

„waarschuwingssignaal”: de gelijktijdige werking van alle richtingaanwijzers van het voertuig om erop te attenderen dat het voertuig tijdelijk een bijzonder gevaar oplevert voor andere weggebruikers;

| 2.7.19. | „mistvoorlicht”: een licht dat wordt gebruikt om de verlichting van de weg vóór het voertuig bij mist of een soortgelijke toestand van verminderd zicht te verbeteren; |
| --- | --- |

2.7.19.

„mistvoorlicht”: een licht dat wordt gebruikt om de verlichting van de weg vóór het voertuig bij mist of een soortgelijke toestand van verminderd zicht te verbeteren;

| 2.7.20. | „mistachterlicht”: een licht dat wordt gebruikt om het voertuig bij dichte mist achteraan beter zichtbaar te maken; |
| --- | --- |

2.7.20.

„mistachterlicht”: een licht dat wordt gebruikt om het voertuig bij dichte mist achteraan beter zichtbaar te maken;

| 2.7.21. | „achteruitrijlicht”: het licht dat wordt gebruikt om de weg achter het voertuig te verlichten en andere weggebruikers te waarschuwen dat het voertuig achteruitrijdt of achteruit gaat rijden; |
| --- | --- |

2.7.21.

„achteruitrijlicht”: het licht dat wordt gebruikt om de weg achter het voertuig te verlichten en andere weggebruikers te waarschuwen dat het voertuig achteruitrijdt of achteruit gaat rijden;

| 2.7.22. | „parkeerlicht”: een licht dat wordt gebruikt om de aanwezigheid van een binnen de bebouwde kom geparkeerd voertuig aan te geven. Het vervangt in dat geval de breedte- en achterlichten; |
| --- | --- |

2.7.22.

„parkeerlicht”: een licht dat wordt gebruikt om de aanwezigheid van een binnen de bebouwde kom geparkeerd voertuig aan te geven. Het vervangt in dat geval de breedte- en achterlichten;

| 2.7.23. | „markeringslicht”: het licht dat dicht bij de buitenste rand van het voertuig zo hoog mogelijk is aangebracht om de totale breedte van het voertuig duidelijk aan te geven. Dit licht is bestemd om bij bepaalde voertuigen en aanhangwagens de breedte- en achterlichten aan te vullen door bijzondere aandacht te vestigen op de omvang; |
| --- | --- |

2.7.23.

„markeringslicht”: het licht dat dicht bij de buitenste rand van het voertuig zo hoog mogelijk is aangebracht om de totale breedte van het voertuig duidelijk aan te geven. Dit licht is bestemd om bij bepaalde voertuigen en aanhangwagens de breedte- en achterlichten aan te vullen door bijzondere aandacht te vestigen op de omvang;

| 2.7.24. | „zijmarkeringslicht”: een licht dat wordt gebruikt om, van de zijkant gezien, de aanwezigheid van het voertuig aan te geven; |
| --- | --- |

2.7.24.

„zijmarkeringslicht”: een licht dat wordt gebruikt om, van de zijkant gezien, de aanwezigheid van het voertuig aan te geven;

| 2.7.25. | „dagrijlicht”: een naar voren gericht licht dat wordt gebruikt om het voertuig tijdens het rijden overdag beter zichtbaar te maken; |
| --- | --- |

2.7.25.

„dagrijlicht”: een naar voren gericht licht dat wordt gebruikt om het voertuig tijdens het rijden overdag beter zichtbaar te maken;

| 2.7.26. | „hoeklicht”: een licht dat wordt gebruikt voor aanvullende verlichting van het deel van de weg dat zich bij de voorhoek van het voertuig bevindt, aan de kant waarnaar het voertuig gaat draaien; |
| --- | --- |

2.7.26.

„hoeklicht”: een licht dat wordt gebruikt voor aanvullende verlichting van het deel van de weg dat zich bij de voorhoek van het voertuig bevindt, aan de kant waarnaar het voertuig gaat draaien;

| 2.7.27. | „objectieve lichtstroom”:






  a) | in het geval van een lichtbron:
  de waarde van de objectieve lichtstroom, zonder toleranties, zoals vermeld op het desbetreffende datablad van het toepasselijke reglement betreffende lichtbronnen krachtens welke de lichtbron is goedgekeurd; |
| --- | --- | --- |

2.7.27.

„objectieve lichtstroom”:

a)

in het geval van een lichtbron:

de waarde van de objectieve lichtstroom, zonder toleranties, zoals vermeld op het desbetreffende datablad van het toepasselijke reglement betreffende lichtbronnen krachtens welke de lichtbron is goedgekeurd;

| b) | in het geval van een ledmodule:
  de waarde van de objectieve lichtstroom zoals vermeld in de technische specificatie die met de ledmodule ter beschikking is gesteld voor de goedkeuring van de lamp waarvan de ledmodule deel uitmaakt; |
| --- | --- |

b)

in het geval van een ledmodule:

de waarde van de objectieve lichtstroom zoals vermeld in de technische specificatie die met de ledmodule ter beschikking is gesteld voor de goedkeuring van de lamp waarvan de ledmodule deel uitmaakt;

| 2.7.28. | „adaptief koplampsysteem” (of „AFS”): een verlichtingsvoorziening waarvoor krachtens Reglement nr. 123 typegoedkeuring is verleend en die lichtbundels levert waarvan de eigenschappen zich automatisch aan wisselende gebruiksomstandigheden van het dimlicht en eventueel het grootlicht aanpassen;






  2.7.28.1. | „verlichtingseenheid”: een lichtuitstralend onderdeel dat bestemd is voor het volledig of gedeeltelijk produceren van een of meer koplampfuncties waarin het AFS voorziet; |
| --- | --- | --- |

2.7.28.

„adaptief koplampsysteem” (of „AFS”): een verlichtingsvoorziening waarvoor krachtens Reglement nr. 123 typegoedkeuring is verleend en die lichtbundels levert waarvan de eigenschappen zich automatisch aan wisselende gebruiksomstandigheden van het dimlicht en eventueel het grootlicht aanpassen;

2.7.28.1.

„verlichtingseenheid”: een lichtuitstralend onderdeel dat bestemd is voor het volledig of gedeeltelijk produceren van een of meer koplampfuncties waarin het AFS voorziet;

| 2.7.28.2. | „installatie-unit”: een ondeelbare behuizing (lamphuis) met een of meer verlichtingseenheden; |
| --- | --- |

2.7.28.2.

„installatie-unit”: een ondeelbare behuizing (lamphuis) met een of meer verlichtingseenheden;

| 2.7.28.3. | „verlichtingsmodus” of „modus”: een stand van een koplampfunctie waarin het AFS voorziet, zoals gespecificeerd door de fabrikant, en die bestemd is voor gebruik op specifieke voertuigen en onder specifieke omgevingsomstandigheden; |
| --- | --- |

2.7.28.3.

„verlichtingsmodus” of „modus”: een stand van een koplampfunctie waarin het AFS voorziet, zoals gespecificeerd door de fabrikant, en die bestemd is voor gebruik op specifieke voertuigen en onder specifieke omgevingsomstandigheden;

| 2.7.28.4. | „systeembesturing”: een of meer delen van het AFS die de AFS-besturingssignalen van het voertuig ontvangen en de werking van de verlichtingseenheden automatisch regelen; |
| --- | --- |

2.7.28.4.

„systeembesturing”: een of meer delen van het AFS die de AFS-besturingssignalen van het voertuig ontvangen en de werking van de verlichtingseenheden automatisch regelen;

| 2.7.28.5. | „AFS-besturingssignaal” (V, E, W, T): input voor het AFS overeenkomstig punt 6.22.7.4; |
| --- | --- |

2.7.28.5.

„AFS-besturingssignaal” (V, E, W, T): input voor het AFS overeenkomstig punt 6.22.7.4;

| 2.7.28.6. | „neutrale stand”: de stand van het AFS waarin een specifieke modus van het dimlicht van klasse C („basisdimlicht”) of eventueel van het grootlicht in de maximale activatie wordt uitgestraald en er geen AFS-besturingssignaal wordt gegeven; |
| --- | --- |

2.7.28.6.

„neutrale stand”: de stand van het AFS waarin een specifieke modus van het dimlicht van klasse C („basisdimlicht”) of eventueel van het grootlicht in de maximale activatie wordt uitgestraald en er geen AFS-besturingssignaal wordt gegeven;

| 2.7.28.7. | „adaptief grootlicht”: een grootlicht van het AFS dat zijn lichtbundelpatroon aanpast aan de aanwezigheid van tegen- en voorliggers teneinde het zicht van de bestuurder op lange afstand te verbeteren zonder daarbij hinder, afleiding of verblinding voor andere weggebruikers te veroorzaken; |
| --- | --- |

2.7.28.7.

„adaptief grootlicht”: een grootlicht van het AFS dat zijn lichtbundelpatroon aanpast aan de aanwezigheid van tegen- en voorliggers teneinde het zicht van de bestuurder op lange afstand te verbeteren zonder daarbij hinder, afleiding of verblinding voor andere weggebruikers te veroorzaken;

| 2.7.29. | „comfortverlichting”: een licht dat wordt gebruikt om bij het in- en uitstappen van voertuigbestuurder en passagiers of bij het laden en lossen voor extra verlichting te zorgen; |
| --- | --- |

2.7.29.

„comfortverlichting”: een licht dat wordt gebruikt om bij het in- en uitstappen van voertuigbestuurder en passagiers of bij het laden en lossen voor extra verlichting te zorgen;

| 2.7.30. | „onderling afhankelijk lichtsysteem”: een samenstel van twee of drie onderling afhankelijke lichten die dezelfde functie vervullen;






  2.7.30.1. | „onderling afhankelijke lichten met het opschrift Y”: lichten die als deel van een onderling afhankelijk lichtsysteem werken. Onderling afhankelijke lichten werken samen wanneer ze worden geactiveerd, hebben afzonderlijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas en afzonderlijke lamphuizen, en kunnen een of meer afzonderlijke lichtbronnen hebben; |
| --- | --- | --- |

2.7.30.

„onderling afhankelijk lichtsysteem”: een samenstel van twee of drie onderling afhankelijke lichten die dezelfde functie vervullen;

2.7.30.1.

„onderling afhankelijke lichten met het opschrift Y”: lichten die als deel van een onderling afhankelijk lichtsysteem werken. Onderling afhankelijke lichten werken samen wanneer ze worden geactiveerd, hebben afzonderlijke zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas en afzonderlijke lamphuizen, en kunnen een of meer afzonderlijke lichtbronnen hebben;

| 2.7.31. | „manoeuvreerlicht”: een licht dat wordt gebruikt om bij trage manoeuvres voor extra verlichting te zorgen aan de zijkant van het voertuig; |
| --- | --- |

2.7.31.

„manoeuvreerlicht”: een licht dat wordt gebruikt om bij trage manoeuvres voor extra verlichting te zorgen aan de zijkant van het voertuig;

| 2.7.32. | „lichten met het opschrift D”: onafhankelijke lichten die als afzonderlijke voorzieningen zijn goedgekeurd om onafhankelijk te worden gebruikt of in een samenstel van twee lichten dat als „enkelvoudig licht” wordt beschouwd; |
| --- | --- |

2.7.32.

„lichten met het opschrift D”: onafhankelijke lichten die als afzonderlijke voorzieningen zijn goedgekeurd om onafhankelijk te worden gebruikt of in een samenstel van twee lichten dat als „enkelvoudig licht” wordt beschouwd;

| 2.8. | „lichtuitstralend oppervlak” van een „verlichtingsvoorziening”, „lichtsignaalvoorziening” of retroreflector: het oppervlak zoals het door de fabrikant van de voorziening is aangegeven op de tekening bij de goedkeuringsaanvraag van bijlage 3 (zie bv. de delen 1 en 4).
  Het moet worden aangegeven onder een van de volgende voorwaarden:






  a) | als de buitenlens gestructureerd is, moet het aangegeven lichtuitstralende oppervlak het volledige buitenoppervlak van de buitenlens of een deel ervan zijn; |
| --- | --- | --- |

2.8.

„lichtuitstralend oppervlak” van een „verlichtingsvoorziening”, „lichtsignaalvoorziening” of retroreflector: het oppervlak zoals het door de fabrikant van de voorziening is aangegeven op de tekening bij de goedkeuringsaanvraag van bijlage 3 (zie bv. de delen 1 en 4).

Het moet worden aangegeven onder een van de volgende voorwaarden:

a)

als de buitenlens gestructureerd is, moet het aangegeven lichtuitstralende oppervlak het volledige buitenoppervlak van de buitenlens of een deel ervan zijn;

| b) | als de buitenlens niet-gestructureerd is, mag zij buiten beschouwing worden gelaten en moet het lichtuitstralende oppervlak zijn zoals aangegeven op de tekening in bijlage 3 (zie bv. deel 5); |
| --- | --- |

b)

als de buitenlens niet-gestructureerd is, mag zij buiten beschouwing worden gelaten en moet het lichtuitstralende oppervlak zijn zoals aangegeven op de tekening in bijlage 3 (zie bv. deel 5);

| 2.8.1. | „gestructureerde buitenlens” of „gestructureerd oppervlak van de buitenlens”: de volledige buitenlens of een deel ervan, bedoeld om de voortplanting van het licht van de lichtbron(nen) zodanig te wijzigen of te beïnvloeden dat de lichtstralen op significante wijze van hun oorspronkelijke richting afwijken; |
| --- | --- |

2.8.1.

„gestructureerde buitenlens” of „gestructureerd oppervlak van de buitenlens”: de volledige buitenlens of een deel ervan, bedoeld om de voortplanting van het licht van de lichtbron(nen) zodanig te wijzigen of te beïnvloeden dat de lichtstralen op significante wijze van hun oorspronkelijke richting afwijken;

| 2.9. | „verlichtingsoppervlak” (zie bijlage 3);






  2.9.1. | „verlichtingsoppervlak van een verlichtingsvoorziening” (de punten 2.7.9, 2.7.10, 2.7.19, 2.7.21 en 2.7.26): de orthogonale projectie van de totale reflectoropening of, bij koplampen met een ellipsoïdale reflector, van de „projectielens” op een dwarsvlak. Als de verlichtingsvoorziening geen reflector heeft, is de definitie van punt 2.9.2 van toepassing. Als het lichtuitstralende oppervlak van het licht slechts een deel van de totale reflectoropening beslaat, wordt alleen de projectie van dat deel in aanmerking genomen.
  Bij een dimlichtkoplamp wordt het verlichtingsoppervlak begrensd door het zichtbare spoor van de licht-donkergrens op de lens. Indien de reflector en de lens ten opzichte van elkaar kunnen worden versteld, wordt de gemiddelde instelstand gebruikt.
  Indien een AFS is geïnstalleerd: wanneer een verlichtingsfunctie door twee of meer gelijktijdig ontstoken verlichtingseenheden aan een bepaalde kant van het voertuig wordt geproduceerd, vormen de afzonderlijke verlichtingsoppervlakken samen het in acht te nemen verlichtingsoppervlak (bijvoorbeeld in de figuur in punt 6.22.4 vormen de afzonderlijke verlichtingsoppervlakken van de verlichtingseenheden 8, 9 en 11, rekening houdend met hun respectieve plaats, samen het verlichtingsoppervlak dat voor de rechterkant van het voertuig in aanmerking moet worden genomen); |
| --- | --- | --- |

2.9.

„verlichtingsoppervlak” (zie bijlage 3);

2.9.1.

„verlichtingsoppervlak van een verlichtingsvoorziening” (de punten 2.7.9, 2.7.10, 2.7.19, 2.7.21 en 2.7.26): de orthogonale projectie van de totale reflectoropening of, bij koplampen met een ellipsoïdale reflector, van de „projectielens” op een dwarsvlak. Als de verlichtingsvoorziening geen reflector heeft, is de definitie van punt 2.9.2 van toepassing. Als het lichtuitstralende oppervlak van het licht slechts een deel van de totale reflectoropening beslaat, wordt alleen de projectie van dat deel in aanmerking genomen.

Bij een dimlichtkoplamp wordt het verlichtingsoppervlak begrensd door het zichtbare spoor van de licht-donkergrens op de lens. Indien de reflector en de lens ten opzichte van elkaar kunnen worden versteld, wordt de gemiddelde instelstand gebruikt.

Indien een AFS is geïnstalleerd: wanneer een verlichtingsfunctie door twee of meer gelijktijdig ontstoken verlichtingseenheden aan een bepaalde kant van het voertuig wordt geproduceerd, vormen de afzonderlijke verlichtingsoppervlakken samen het in acht te nemen verlichtingsoppervlak (bijvoorbeeld in de figuur in punt 6.22.4 vormen de afzonderlijke verlichtingsoppervlakken van de verlichtingseenheden 8, 9 en 11, rekening houdend met hun respectieve plaats, samen het verlichtingsoppervlak dat voor de rechterkant van het voertuig in aanmerking moet worden genomen);

| 2.9.2. | „verlichtingsoppervlak van een lichtsignaalvoorziening die geen retroreflector is” (de punten 2.7.11 tot en met 2.7.15, punt 2.7.18, punt 2.7.20 en de punten 2.7.22 tot en met 2.7.25): de orthogonale projectie van het licht op een vlak dat loodrecht staat op de referentieas ervan en raakt aan het lichtuitstralende buitenoppervlak van het licht; deze projectie is begrensd door de randen van schermen die in dit vlak liggen en die elk maar 98 % van de totale lichtsterkte van het licht in de richting van de referentieas doorlaten.
  Om de onder-, boven- en zijgrenzen van het verlichtingsoppervlak te bepalen, worden alleen schermen met horizontale of verticale randen gebruikt om de afstand tot de uiterste randen van het voertuig en de hoogte boven het wegdek te verifiëren.
  Voor andere toepassingen van het verlichtingsoppervlak, zoals bv. de afstand tussen twee lichten of functies, wordt de vorm of buitenkant van dat verlichtingsoppervlak gebruikt. De schermen moeten evenwijdig blijven, maar mogen in andere richtingen worden geplaatst.
  Bij een lichtsignaalvoorziening waarvan het verlichtingsoppervlak het verlichtingsoppervlak van een andere functie geheel of gedeeltelijk omvat of een niet-verlicht oppervlak omvat, mag het verlichtingsoppervlak als het lichtuitstralende oppervlak zelf worden beschouwd (zie bv. bijlage 3, delen 2, 3, 5 en 6); |
| --- | --- |

2.9.2.

„verlichtingsoppervlak van een lichtsignaalvoorziening die geen retroreflector is” (de punten 2.7.11 tot en met 2.7.15, punt 2.7.18, punt 2.7.20 en de punten 2.7.22 tot en met 2.7.25): de orthogonale projectie van het licht op een vlak dat loodrecht staat op de referentieas ervan en raakt aan het lichtuitstralende buitenoppervlak van het licht; deze projectie is begrensd door de randen van schermen die in dit vlak liggen en die elk maar 98 % van de totale lichtsterkte van het licht in de richting van de referentieas doorlaten.

Om de onder-, boven- en zijgrenzen van het verlichtingsoppervlak te bepalen, worden alleen schermen met horizontale of verticale randen gebruikt om de afstand tot de uiterste randen van het voertuig en de hoogte boven het wegdek te verifiëren.

Voor andere toepassingen van het verlichtingsoppervlak, zoals bv. de afstand tussen twee lichten of functies, wordt de vorm of buitenkant van dat verlichtingsoppervlak gebruikt. De schermen moeten evenwijdig blijven, maar mogen in andere richtingen worden geplaatst.

Bij een lichtsignaalvoorziening waarvan het verlichtingsoppervlak het verlichtingsoppervlak van een andere functie geheel of gedeeltelijk omvat of een niet-verlicht oppervlak omvat, mag het verlichtingsoppervlak als het lichtuitstralende oppervlak zelf worden beschouwd (zie bv. bijlage 3, delen 2, 3, 5 en 6);

| 2.9.3. | „verlichtingsoppervlak van een retroreflector” (punt 2.7.16): zoals door de aanvrager tijdens de goedkeuringsprocedure voor de retroreflectoren als onderdeel aangegeven, de orthogonale projectie van een retroreflector in een vlak dat loodrecht staat op de referentieas en wordt begrensd door met die as evenwijdige raakvlakken aan de aangegeven buitenste delen van het optische systeem van de retroreflector. Om de onder-, boven- en zijranden van de voorziening te bepalen, worden alleen horizontale en verticale vlakken in aanmerking genomen; |
| --- | --- |

2.9.3.

„verlichtingsoppervlak van een retroreflector” (punt 2.7.16): zoals door de aanvrager tijdens de goedkeuringsprocedure voor de retroreflectoren als onderdeel aangegeven, de orthogonale projectie van een retroreflector in een vlak dat loodrecht staat op de referentieas en wordt begrensd door met die as evenwijdige raakvlakken aan de aangegeven buitenste delen van het optische systeem van de retroreflector. Om de onder-, boven- en zijranden van de voorziening te bepalen, worden alleen horizontale en verticale vlakken in aanmerking genomen;

| 2.10. | het „zichtbare oppervlak” voor een bepaalde waarnemingsrichting: op verzoek van de fabrikant of zijn daartoe gemachtigde vertegenwoordiger, de orthogonale projectie van: | hetzij de grens van het verlichtingsoppervlak, geprojecteerd op het buitenoppervlak van de lens, |
| --- | --- | --- |

2.10.

het „zichtbare oppervlak” voor een bepaalde waarnemingsrichting: op verzoek van de fabrikant of zijn daartoe gemachtigde vertegenwoordiger, de orthogonale projectie van:

hetzij de grens van het verlichtingsoppervlak, geprojecteerd op het buitenoppervlak van de lens,

| | hetzij het lichtuitstralende oppervlak, |
| --- | --- |

hetzij het lichtuitstralende oppervlak,

| | alleen bij een lichtsignaalvoorziening die variabele lichtsterkten produceert, wordt het zichtbare oppervlak dat variabel kan zijn zoals gespecificeerd in punt 2.7.1.3, in aanmerking genomen onder alle omstandigheden die in voorkomend geval door de variabele-lichtsterkteregeling zijn toegestaan; |
| --- | --- |

alleen bij een lichtsignaalvoorziening die variabele lichtsterkten produceert, wordt het zichtbare oppervlak dat variabel kan zijn zoals gespecificeerd in punt 2.7.1.3, in aanmerking genomen onder alle omstandigheden die in voorkomend geval door de variabele-lichtsterkteregeling zijn toegestaan;

| | in een vlak loodrecht op de waarnemingsrichting en rakend aan het meest naar buiten gelegen punt van de lens. Verschillende voorbeelden van de toepassing van het zichtbare oppervlak zijn te vinden in bijlage 3; |
| --- | --- |

in een vlak loodrecht op de waarnemingsrichting en rakend aan het meest naar buiten gelegen punt van de lens. Verschillende voorbeelden van de toepassing van het zichtbare oppervlak zijn te vinden in bijlage 3;

| 2.11. | „referentieas”: de door de fabrikant (van het licht) bepaalde karakteristieke as van het licht die als referentierichting (H = 0°, V = 0°) voor de veldhoeken bij fotometrische metingen en voor de montage van het licht op het voertuig dient; |
| --- | --- |

2.11.

„referentieas”: de door de fabrikant (van het licht) bepaalde karakteristieke as van het licht die als referentierichting (H = 0°, V = 0°) voor de veldhoeken bij fotometrische metingen en voor de montage van het licht op het voertuig dient;

| 2.12. | „referentiepunt”: het snijpunt van de referentieas met het lichtuitstralende buitenoppervlak, zoals gespecificeerd door de fabrikant van het licht; |
| --- | --- |

2.12.

„referentiepunt”: het snijpunt van de referentieas met het lichtuitstralende buitenoppervlak, zoals gespecificeerd door de fabrikant van het licht;

| 2.13. | „geometrische zichtbaarheidshoeken”: de hoeken die het veld bepalen van de kleinste ruimtehoek waarbinnen het zichtbare oppervlak van het licht waarneembaar is. Dit veld van de ruimtehoek wordt bepaald door de segmenten van een bol waarvan het middelpunt samenvalt met het referentiepunt van het licht en waarvan de equator evenwijdig is aan het wegdek. Deze segmenten worden bepaald ten opzichte van de referentieas. De horizontale hoeken ß komen overeen met de lengte, de verticale hoeken α met de breedte; |
| --- | --- |

2.13.

„geometrische zichtbaarheidshoeken”: de hoeken die het veld bepalen van de kleinste ruimtehoek waarbinnen het zichtbare oppervlak van het licht waarneembaar is. Dit veld van de ruimtehoek wordt bepaald door de segmenten van een bol waarvan het middelpunt samenvalt met het referentiepunt van het licht en waarvan de equator evenwijdig is aan het wegdek. Deze segmenten worden bepaald ten opzichte van de referentieas. De horizontale hoeken ß komen overeen met de lengte, de verticale hoeken α met de breedte;

| 2.14. | „buitenste rand” aan weerskanten van het voertuig: het vlak dat evenwijdig is aan het middenlangsvlak van het voertuig en de zijdelingse buitenrand ervan raakt, waarbij de volgende uitstekende delen buiten beschouwing worden gelaten:






  2.14.1. | banden, dicht bij hun contactpunt met het wegdek, en aansluitingen voor bandenspanningsmeters, |
| --- | --- | --- |

2.14.

„buitenste rand” aan weerskanten van het voertuig: het vlak dat evenwijdig is aan het middenlangsvlak van het voertuig en de zijdelingse buitenrand ervan raakt, waarbij de volgende uitstekende delen buiten beschouwing worden gelaten:

2.14.1.

banden, dicht bij hun contactpunt met het wegdek, en aansluitingen voor bandenspanningsmeters,

| 2.14.2. | op de wielen aangebrachte antislipvoorzieningen, |
| --- | --- |

2.14.2.

op de wielen aangebrachte antislipvoorzieningen,

| 2.14.3. | voorzieningen voor indirect zicht, |
| --- | --- |

2.14.3.

voorzieningen voor indirect zicht,

| 2.14.4. | zijrichtingaanwijzers, markeringslichten, breedte- en achterlichten, parkeerlichten, retroreflectoren en zijmarkeringslichten, |
| --- | --- |

2.14.4.

zijrichtingaanwijzers, markeringslichten, breedte- en achterlichten, parkeerlichten, retroreflectoren en zijmarkeringslichten,

| 2.14.5. | op het voertuig aangebrachte douaneverzegelingen en voorzieningen om deze te bevestigen en te beschermen, |
| --- | --- |

2.14.5.

op het voertuig aangebrachte douaneverzegelingen en voorzieningen om deze te bevestigen en te beschermen,

| 2.14.6. | verlichtingssystemen van bedrijfsdeuren op voertuigen van de categorieën M2 en M3 zoals gespecificeerd in punt 2.7; |
| --- | --- |

2.14.6.

verlichtingssystemen van bedrijfsdeuren op voertuigen van de categorieën M2 en M3 zoals gespecificeerd in punt 2.7;

2

3

| 2.15. | „totale afmetingen”: de afstand tussen de twee in punt 2.14 gedefinieerde verticale vlakken;






  2.15.1. | „totale breedte”: de afstand tussen de twee in punt 2.14 gedefinieerde verticale vlakken; |
| --- | --- | --- |

2.15.

„totale afmetingen”: de afstand tussen de twee in punt 2.14 gedefinieerde verticale vlakken;

2.15.1.

„totale breedte”: de afstand tussen de twee in punt 2.14 gedefinieerde verticale vlakken;

| 2.15.2. | „totale lengte”: de afstand tussen de twee verticale vlakken die loodrecht staan op het middenlangsvlak van het voertuig en de voorste en achterste buitenrand ervan raken, waarbij de volgende uitstekende delen buiten beschouwing worden gelaten:






  a) | voorzieningen voor indirect zicht, |
| --- | --- | --- |

2.15.2.

„totale lengte”: de afstand tussen de twee verticale vlakken die loodrecht staan op het middenlangsvlak van het voertuig en de voorste en achterste buitenrand ervan raken, waarbij de volgende uitstekende delen buiten beschouwing worden gelaten:

a)

voorzieningen voor indirect zicht,

| b) | markeringslichten, |
| --- | --- |

b)

markeringslichten,

| c) | koppelinrichtingen bij motorvoertuigen. |
| --- | --- |

c)

koppelinrichtingen bij motorvoertuigen.

Bij aanhangwagens moet in de „totale lengte” en bij elke meting in de lengte de dissel zijn inbegrepen, tenzij die specifiek wordt uitgesloten;

| 2.16. | „enkelvoudige en meervoudige lichten”






  2.16.1. | „enkelvoudig licht”:






  a) | een voorziening of deel van een voorziening met één verlichtings- of lichtsignaalfunctie, een of meer lichtbronnen en één zichtbaar oppervlak in de richting van de referentieas, die een doorlopend oppervlak kan zijn of uit twee of meer afzonderlijke delen kan bestaan, of |
| --- | --- | --- | --- |

2.16.

„enkelvoudige en meervoudige lichten”

2.16.1.

„enkelvoudig licht”:

a)

een voorziening of deel van een voorziening met één verlichtings- of lichtsignaalfunctie, een of meer lichtbronnen en één zichtbaar oppervlak in de richting van de referentieas, die een doorlopend oppervlak kan zijn of uit twee of meer afzonderlijke delen kan bestaan, of

| b) | een samenstel van twee al dan niet identieke lichten met het opschrift D die dezelfde functie vervullen, of |
| --- | --- |

b)

een samenstel van twee al dan niet identieke lichten met het opschrift D die dezelfde functie vervullen, of

| c) | een samenstel van twee onafhankelijke, al dan niet identieke retroreflectoren, die afzonderlijk zijn goedgekeurd, of |
| --- | --- |

c)

een samenstel van twee onafhankelijke, al dan niet identieke retroreflectoren, die afzonderlijk zijn goedgekeurd, of

| d) | een onderling afhankelijk lichtsysteem dat bestaat uit twee of drie onderling afhankelijke lichten met het opschrift Y die samen goedgekeurd zijn en dezelfde functie vervullen; |
| --- | --- |

d)

een onderling afhankelijk lichtsysteem dat bestaat uit twee of drie onderling afhankelijke lichten met het opschrift Y die samen goedgekeurd zijn en dezelfde functie vervullen;

| 2.16.2. | „twee lichten” of „een even aantal lichten” in de vorm van een band of strook: twee lichten met een enkel lichtuitstralend oppervlak, indien deze band of strook symmetrisch is geplaatst ten opzichte van het middenlangsvlak van het voertuig; |
| --- | --- |

2.16.2.

„twee lichten” of „een even aantal lichten” in de vorm van een band of strook: twee lichten met een enkel lichtuitstralend oppervlak, indien deze band of strook symmetrisch is geplaatst ten opzichte van het middenlangsvlak van het voertuig;

een even aantal lichten

| 2.17. | „afstand tussen twee lichten” die in dezelfde richting schijnen: de kleinste afstand tussen de twee zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas. Indien de afstand tussen de lichten duidelijk aan de voorschriften van dit reglement voldoet, hoeven de exacte randen van de zichtbare oppervlakken niet te worden bepaald; |
| --- | --- |

2.17.

„afstand tussen twee lichten” die in dezelfde richting schijnen: de kleinste afstand tussen de twee zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas. Indien de afstand tussen de lichten duidelijk aan de voorschriften van dit reglement voldoet, hoeven de exacte randen van de zichtbare oppervlakken niet te worden bepaald;

| 2.18. | „verklikker voor de werking”: een visueel, akoestisch of gelijkwaardig signaal dat aangeeft dat een voorziening in werking is gesteld en of zij al dan niet correct functioneert; |
| --- | --- |

2.18.

„verklikker voor de werking”: een visueel, akoestisch of gelijkwaardig signaal dat aangeeft dat een voorziening in werking is gesteld en of zij al dan niet correct functioneert;

| 2.19. | „inschakelverklikker”: een visueel of gelijkwaardig signaal dat wel aangeeft dat een voorziening in werking is gesteld, maar niet of zij al dan niet correct functioneert; |
| --- | --- |

2.19.

„inschakelverklikker”: een visueel of gelijkwaardig signaal dat wel aangeeft dat een voorziening in werking is gesteld, maar niet of zij al dan niet correct functioneert;

| 2.20. | „facultatief licht”: een licht waarvan de installatie aan de keuze van de fabrikant wordt overgelaten; |
| --- | --- |

2.20.

„facultatief licht”: een licht waarvan de installatie aan de keuze van de fabrikant wordt overgelaten;

| 2.21. | „wegdek”: het oppervlak waarop het voertuig staat en dat nagenoeg horizontaal moet zijn; |
| --- | --- |

2.21.

„wegdek”: het oppervlak waarop het voertuig staat en dat nagenoeg horizontaal moet zijn;

| 2.22. | „beweegbare onderdelen” van het voertuig: die carrosseriepanelen of andere voertuigdelen waarvan de stand gewijzigd kan worden door kanteling, verdraaiing of verschuiving zonder daarvoor gereedschap te gebruiken. Hieronder vallen geen kantelbare bestuurderscabines van vrachtwagens; |
| --- | --- |

2.22.

„beweegbare onderdelen” van het voertuig: die carrosseriepanelen of andere voertuigdelen waarvan de stand gewijzigd kan worden door kanteling, verdraaiing of verschuiving zonder daarvoor gereedschap te gebruiken. Hieronder vallen geen kantelbare bestuurderscabines van vrachtwagens;

| 2.23. | „normale gebruiksstand van een beweegbaar onderdeel”: de stand(en) van een beweegbaar onderdeel die de voertuigfabrikant heeft gespecificeerd voor de normale gebruikstoestand en de parkeertoestand van het voertuig; |
| --- | --- |

2.23.

„normale gebruiksstand van een beweegbaar onderdeel”: de stand(en) van een beweegbaar onderdeel die de voertuigfabrikant heeft gespecificeerd voor de normale gebruikstoestand en de parkeertoestand van het voertuig;

| 2.24. | „normale gebruikstoestand van een voertuig”:






  2.24.1. | bij een motorvoertuig: wanneer het voertuig klaar staat om weg te rijden, met draaiende motor en met de beweegbare onderdelen in de normale stand zoals gedefinieerd in punt 2.23; |
| --- | --- | --- |

2.24.

„normale gebruikstoestand van een voertuig”:

2.24.1.

bij een motorvoertuig: wanneer het voertuig klaar staat om weg te rijden, met draaiende motor en met de beweegbare onderdelen in de normale stand zoals gedefinieerd in punt 2.23;

| 2.24.2. | bij een aanhangwagen, wanneer de aanhangwagen verbonden is met een trekkend motorvoertuig in de toestand zoals beschreven in punt 2.24.1 en met de beweegbare onderdelen in de normale stand zoals gedefinieerd in punt 2.23; |
| --- | --- |

2.24.2.

bij een aanhangwagen, wanneer de aanhangwagen verbonden is met een trekkend motorvoertuig in de toestand zoals beschreven in punt 2.24.1 en met de beweegbare onderdelen in de normale stand zoals gedefinieerd in punt 2.23;

| 2.25. | „parkeertoestand van een voertuig”:






  2.25.1. | bij een motorvoertuig: wanneer het voertuig stilstaat, met de motor uitgeschakeld en met de beweegbare onderdelen in de normale stand zoals gedefinieerd in punt 2.23; |
| --- | --- | --- |

2.25.

„parkeertoestand van een voertuig”:

2.25.1.

bij een motorvoertuig: wanneer het voertuig stilstaat, met de motor uitgeschakeld en met de beweegbare onderdelen in de normale stand zoals gedefinieerd in punt 2.23;

| 2.25.2. | en bij een aanhangwagen: wanneer de aanhangwagen verbonden is met een trekkend motorvoertuig in de toestand zoals beschreven in punt 2.25.1 en met de bewegende onderdelen in de normale stand zoals gedefinieerd in punt 2.23; |
| --- | --- |

2.25.2.

en bij een aanhangwagen: wanneer de aanhangwagen verbonden is met een trekkend motorvoertuig in de toestand zoals beschreven in punt 2.25.1 en met de bewegende onderdelen in de normale stand zoals gedefinieerd in punt 2.23;

| 2.26. | „bochtverlichting”: een verlichtingsfunctie voor betere verlichting in bochten; |
| --- | --- |

2.26.

„bochtverlichting”: een verlichtingsfunctie voor betere verlichting in bochten;

| 2.27. | „paar”: het stel lichten met dezelfde functie aan de linker- en rechterkant van het voertuig;






  2.27.1. | „samenhorend paar”: het stel lichten met dezelfde functie aan de linker- en rechterkant van het voertuig, dat als paar aan de fotometrische voorschriften voldoet; |
| --- | --- | --- |

2.27.

„paar”: het stel lichten met dezelfde functie aan de linker- en rechterkant van het voertuig;

2.27.1.

„samenhorend paar”: het stel lichten met dezelfde functie aan de linker- en rechterkant van het voertuig, dat als paar aan de fotometrische voorschriften voldoet;

| 2.28. | „noodstopsignaal”: signaal om andere weggebruikers achter het voertuig erop te attenderen dat het voertuig sterk vertraagt in verband met de heersende omstandigheden op de weg. |
| --- | --- |

2.28.

„noodstopsignaal”: signaal om andere weggebruikers achter het voertuig erop te attenderen dat het voertuig sterk vertraagt in verband met de heersende omstandigheden op de weg.

| 2.29. | Kleur van het door een voorziening uitgestraalde licht






  2.29.1. | „wit”: de kleurcoördinaten (x,y) (5) van het uitgestraalde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:







  W12 | grens aan groenzijde | y = 0,150 + 0,640 x |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| W23 | grens aan geelgroenzijde: | y = 0,440 |
| W34 | grens aan geelzijde | x = 0,500 |
| W45 | grens aan roodpurperzijde: | y = 0,382 |
| W56 | grens aan purperzijde | y = 0,050 + 0,750 x |
| W61 | grens aan blauwzijde | x = 0,310 |

2.29.

Kleur van het door een voorziening uitgestraalde licht

2.29.1.

„wit”: de kleurcoördinaten (x,y) (5) van het uitgestraalde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:

5

W12

12

grens aan groenzijde

y = 0,150 + 0,640 x

W23

23

grens aan geelgroenzijde:

y = 0,440

W34

34

grens aan geelzijde

x = 0,500

W45

45

grens aan roodpurperzijde:

y = 0,382

W56

56

grens aan purperzijde

y = 0,050 + 0,750 x

W61

61

grens aan blauwzijde

x = 0,310

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| W1 | 0,310 | 0,348 |
| W2 | 0,453 | 0,440 |
| W3 | 0,500 | 0,440 |
| W4 | 0,500 | 0,382 |
| W5 | 0,443 | 0,382 |
| W6 | 0,310 | 0,283 |

x

y

W1

1

0,310

0,348

W2

2

0,453

0,440

W3

3

0,500

0,440

W4

4

0,500

0,382

W5

5

0,443

0,382

W6

6

0,310

0,283

| 2.29.2. | „selectief geel”: de kleurcoördinaten (x,y) (5) van het uitgestraalde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:







  SY12 | grens aan groenzijde | y = 1,290 x – 0,100 |
| --- | --- | --- | --- |
| SY23 | de spectrumkromme | |
| SY34 | grens aan roodzijde | y = 0,138 + 0,580 x |
| SY45 | grens aan geelwitzijde: | y = 0,440 |
| SY51 | grens aan witzijde | y = 0,940 – x |

2.29.2.

„selectief geel”: de kleurcoördinaten (x,y) (5) van het uitgestraalde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:

5

SY12

12

grens aan groenzijde

y = 1,290 x – 0,100

SY23

23

de spectrumkromme

SY34

34

grens aan roodzijde

y = 0,138 + 0,580 x

SY45

45

grens aan geelwitzijde:

y = 0,440

SY51

51

grens aan witzijde

y = 0,940 – x

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| SY1 | 0,454 | 0,486 |
| SY2 | 0,480 | 0,519 |
| SY3 | 0,545 | 0,454 |
| SY4 | 0,521 | 0,440 |
| SY5 | 0,500 | 0,440 |

x

y

SY1

1

0,454

0,486

SY2

2

0,480

0,519

SY3

3

0,545

0,454

SY4

4

0,521

0,440

SY5

5

0,500

0,440

| 2.29.3. | „amber”: de kleurcoördinaten (x,y) (5) van het uitgestraalde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:







  A12 | grens aan groenzijde | y = x – 0,120 |
| --- | --- | --- | --- |
| A23 | de spectrumkromme | |
| A34 | grens aan roodzijde | y = 0,390 |
| A41 | grens aan witzijde | y = 0,790 – 0,670 x |

2.29.3.

„amber”: de kleurcoördinaten (x,y) (5) van het uitgestraalde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:

5

A12

12

grens aan groenzijde

y = x – 0,120

A23

23

de spectrumkromme

A34

34

grens aan roodzijde

y = 0,390

A41

41

grens aan witzijde

y = 0,790 – 0,670 x

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| A1 | 0,545 | 0,425 |
| A2 | 0,560 | 0,440 |
| A3 | 0,609 | 0,390 |
| A4 | 0,597 | 0,390 |

x

y

A1

1

0,545

0,425

A2

2

0,560

0,440

A3

3

0,609

0,390

A4

4

0,597

0,390

| 2.29.4. | „rood”: de kleurcoördinaten (x,y) (6) van het uitgestraalde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:







  R12 | grens aan geelzijde | y = 0,335 |
| --- | --- | --- | --- |
| R23 | de spectrumkromme | |
| R34 | de purperlijn | (de lineaire uitbreiding ervan in het purperen kleurengamma tussen het rode en het blauwe uiteinde van de spectrumkromme) |
| R41 | grens aan purperzijde: | y = 0,980 – x |

2.29.4.

„rood”: de kleurcoördinaten (x,y) (6) van het uitgestraalde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:

6

R12

12

grens aan geelzijde

y = 0,335

R23

23

de spectrumkromme

R34

34

de purperlijn

(de lineaire uitbreiding ervan in het purperen kleurengamma tussen het rode en het blauwe uiteinde van de spectrumkromme)

R41

41

grens aan purperzijde:

y = 0,980 – x

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| R1 | 0,645 | 0,335 |
| R2 | 0,665 | 0,335 |
| R3 | 0,735 | 0,265 |
| R4 | 0,721 | 0,259 |

x

y

R1

1

0,645

0,335

R2

2

0,665

0,335

R3

3

0,735

0,265

R4

4

0,721

0,259

| 2.30. | Kleur 's nachts van het licht dat wordt geretroreflecteerd door een andere voorziening dan retroreflecterende banden overeenkomstig Reglement nr. 88






  2.30.1. | „wit”: de kleurcoördinaten (x,y) (6) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:







  W12 | grens aan blauwzijde: | y = 0,843 – 1,182 x |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| W23 | grens aan purperzijde | y = 0,489 x + 0,146 |
| W34 | grens aan geelzijde | y = 0,968 – 1,010 x |
| W41 | grens aan groenzijde | y = 1,442 x – 0,136 |

2.30.

Kleur 's nachts van het licht dat wordt geretroreflecteerd door een andere voorziening dan retroreflecterende banden overeenkomstig Reglement nr. 88

2.30.1.

„wit”: de kleurcoördinaten (x,y) (6) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:

6

W12

12

grens aan blauwzijde:

y = 0,843 – 1,182 x

W23

23

grens aan purperzijde

y = 0,489 x + 0,146

W34

34

grens aan geelzijde

y = 0,968 – 1,010 x

W41

41

grens aan groenzijde

y = 1,442 x – 0,136

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| W1 | 0,373 | 0,402 |
| W2 | 0,417 | 0,350 |
| W3 | 0,548 | 0,414 |
| W4 | 0,450 | 0,513 |

x

y

W1

1

0,373

0,402

W2

2

0,417

0,350

W3

3

0,548

0,414

W4

4

0,450

0,513

| 2.30.2. | „geel”: de kleurcoördinaten (x,y) (6) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:







  Y12 | grens aan groenzijde | y = x – 0,040 |
| --- | --- | --- | --- |
| Y23 | de spectrumkromme | |
| Y34 | grens aan roodzijde | y = 0,200 x + 0,268 |
| Y41 | grens aan witzijde | y = 0,970 – x |

2.30.2.

„geel”: de kleurcoördinaten (x,y) (6) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:

6

Y12

12

grens aan groenzijde

y = x – 0,040

Y23

23

de spectrumkromme

Y34

34

grens aan roodzijde

y = 0,200 x + 0,268

Y41

41

grens aan witzijde

y = 0,970 – x

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| Y1 | 0,505 | 0,465 |
| Y2 | 0,520 | 0,480 |
| Y3 | 0,610 | 0,390 |
| Y4 | 0,585 | 0,385 |

x

y

Y1

1

0,505

0,465

Y2

2

0,520

0,480

Y3

3

0,610

0,390

Y4

4

0,585

0,385

| 2.30.3. | „amber”: de kleurcoördinaten (x,y) (7) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:







  A12 | grens aan groenzijde | y = 1,417 x – 0,347 |
| --- | --- | --- | --- |
| A23 | de spectrumkromme | |
| A34 | grens aan roodzijde | y = 0,390 |
| A41 | grens aan witzijde | y = 0,790 – 0,670 x |

2.30.3.

„amber”: de kleurcoördinaten (x,y) (7) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende kleurgebieden:

7

A12

12

grens aan groenzijde

y = 1,417 x – 0,347

A23

23

de spectrumkromme

A34

34

grens aan roodzijde

y = 0,390

A41

41

grens aan witzijde

y = 0,790 – 0,670 x

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| A1 | 0,545 | 0,425 |
| A2 | 0,557 | 0,442 |
| A3 | 0,609 | 0,390 |
| A4 | 0,597 | 0,390 |

x

y

A1

1

0,545

0,425

A2

2

0,557

0,442

A3

3

0,609

0,390

A4

4

0,597

0,390

| 2.30.4. | „rood”: de kleurcoördinaten (x,y) (7) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:







  R12 | grens aan geelzijde | y = 0,335 |
| --- | --- | --- | --- |
| R23 | de spectrumkromme | |
| R34 | de purperlijn | |
| R41 | grens aan purperzijde | y = 0,978 – x |

2.30.4.

„rood”: de kleurcoördinaten (x,y) (7) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:

7

R12

12

grens aan geelzijde

y = 0,335

R23

23

de spectrumkromme

R34

34

de purperlijn

R41

41

grens aan purperzijde

y = 0,978 – x

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| R1 | 0,643 | 0,335 |
| R2 | 0,665 | 0,335 |
| R3 | 0,735 | 0,265 |
| R4 | 0,720 | 0,258 |

x

y

R1

1

0,643

0,335

R2

2

0,665

0,335

R3

3

0,735

0,265

R4

4

0,720

0,258

| 2.31. | Kleur overdag van het door een voorziening gereflecteerde licht






  2.31.1. | „wit”: de kleurcoördinaten (x,y) (7) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:







  W12 | grens aan purperzijde | y = x – 0,030 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| W23 | grens aan geelzijde | y = 0,740 – x |
| W34 | grens aan groenzijde | y = x + 0,050 |
| W41 | grens aan blauwzijde | y = 0,570 – x |

2.31.

Kleur overdag van het door een voorziening gereflecteerde licht

2.31.1.

„wit”: de kleurcoördinaten (x,y) (7) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:

7

W12

12

grens aan purperzijde

y = x – 0,030

W23

23

grens aan geelzijde

y = 0,740 – x

W34

34

grens aan groenzijde

y = x + 0,050

W41

41

grens aan blauwzijde

y = 0,570 – x

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| W1 | 0,300 | 0,270 |
| W2 | 0,385 | 0,355 |
| W3 | 0,345 | 0,395 |
| W4 | 0,260 | 0,310 |

x

y

W1

1

0,300

0,270

W2

2

0,385

0,355

W3

3

0,345

0,395

W4

4

0,260

0,310

| 2.31.2. | „geel”: de kleurcoördinaten (x,y) (8) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:







  Y12 | grens aan roodzijde | y = 0,534 x + 0,163 |
| --- | --- | --- | --- |
| Y23 | grens aan witzijde | y = 0,910 – x |
| Y34 | grens aan groenzijde | y = 1,342 x – 0,090 |
| Y41 | de spectrumkromme | |

2.31.2.

„geel”: de kleurcoördinaten (x,y) (8) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:

8

Y12

12

grens aan roodzijde

y = 0,534 x + 0,163

Y23

23

grens aan witzijde

y = 0,910 – x

Y34

34

grens aan groenzijde

y = 1,342 x – 0,090

Y41

41

de spectrumkromme

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| Y1 | 0,545 | 0,454 |
| Y2 | 0,487 | 0,423 |
| Y3 | 0,427 | 0,483 |
| Y4 | 0,465 | 0,534 |

x

y

Y1

1

0,545

0,454

Y2

2

0,487

0,423

Y3

3

0,427

0,483

Y4

4

0,465

0,534

| 2.31.3. | „rood”: de kleurcoördinaten (x,y) (8) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:







  R12 | grens aan roodzijde | y = 0,346 – 0,053 x |
| --- | --- | --- | --- |
| R23 | grens aan purperzijde | y = 0,910 – x |
| R34 | grens aan geelzijde | y = 0,350 |
| R41 | de spectrumkromme | |

2.31.3.

„rood”: de kleurcoördinaten (x,y) (8) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:

8

R12

12

grens aan roodzijde

y = 0,346 – 0,053 x

R23

23

grens aan purperzijde

y = 0,910 – x

R34

34

grens aan geelzijde

y = 0,350

R41

41

de spectrumkromme

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| R1 | 0,690 | 0,310 |
| R2 | 0,595 | 0,315 |
| R3 | 0,560 | 0,350 |
| R4 | 0,650 | 0,350 |

x

y

R1

1

0,690

0,310

R2

2

0,595

0,315

R3

3

0,560

0,350

R4

4

0,650

0,350

| 2.32. | Kleur overdag van de door een voorziening geproduceerde fluorescentie






  2.32.1. | „rood”: de kleurcoördinaten (x,y) (8) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:







  FR12 | grens aan roodzijde | y = 0,346 – 0,053 x |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| FR23 | grens aan purperzijde | y = 0,910 – x |
| FR34 | grens aan geelzijde | y = 0,315 + 0,047 x |
| FR41 | de spectrumkromme | |

2.32.

Kleur overdag van de door een voorziening geproduceerde fluorescentie

2.32.1.

„rood”: de kleurcoördinaten (x,y) (8) van het gereflecteerde licht binnen de door de volgende grenswaarden afgebakende gebieden:

8

FR12

12

grens aan roodzijde

y = 0,346 – 0,053 x

FR23

23

grens aan purperzijde

y = 0,910 – x

FR34

34

grens aan geelzijde

y = 0,315 + 0,047 x

FR41

41

de spectrumkromme

met de snijpunten:

| | x | y |
| --- | --- | --- |
| FR1 | 0,690 | 0,310 |
| FR2 | 0,595 | 0,315 |
| FR3 | 0,569 | 0,341 |
| FR4 | 0,655 | 0,345 |

x

y

FR1

1

0,690

0,310

FR2

2

0,595

0,315

FR3

3

0,569

0,341

FR4

4

0,655

0,345

| 2.33. | „waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant”: een automatisch signaal dat door het vooroprijdende voertuig aan het volgvoertuig wordt gegeven. Het waarschuwt dat het volgvoertuig een noodactie moet ondernemen om een botsing te vermijden; |
| --- | --- |

2.33.

„waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant”: een automatisch signaal dat door het vooroprijdende voertuig aan het volgvoertuig wordt gegeven. Het waarschuwt dat het volgvoertuig een noodactie moet ondernemen om een botsing te vermijden;

| 2.34. | „hoek(foto)metersysteem (indien niet anders gedefinieerd in een bepaald reglement)”: een systeem dat wordt gebruikt voor fotometrische metingen, aangegeven door de hoekcoördinaten in graden op een bol met een verticale poolas volgens CIE-publicatie nr. 70, Wenen 1987, d.w.z. zoals bij een hoek(foto)metersysteem waarvan de horizontale as vast is ten opzichte van de grond en de rotatieas beweegbaar is en loodrecht staat op de horizontale as (zie bijlage 14).

  Opmerking: bovengenoemde CIE-publicatie bevat een procedure voor het corrigeren van de hoekcoördinaten indien een alternatief hoek(foto)metersysteem wordt gebruikt; |
| --- | --- |

2.34.

„hoek(foto)metersysteem (indien niet anders gedefinieerd in een bepaald reglement)”: een systeem dat wordt gebruikt voor fotometrische metingen, aangegeven door de hoekcoördinaten in graden op een bol met een verticale poolas volgens CIE-publicatie nr. 70, Wenen 1987, d.w.z. zoals bij een hoek(foto)metersysteem waarvan de horizontale as vast is ten opzichte van de grond en de rotatieas beweegbaar is en loodrecht staat op de horizontale as (zie bijlage 14).

Opmerking: bovengenoemde CIE-publicatie bevat een procedure voor het corrigeren van de hoekcoördinaten indien een alternatief hoek(foto)metersysteem wordt gebruikt;

Opmerking:

| 2.35. | „H-vlak”: het horizontale vlak door het referentiepunt van het licht; |
| --- | --- |

2.35.

„H-vlak”: het horizontale vlak door het referentiepunt van het licht;

| 2.36. | „opeenvolgende inschakeling”: een elektrische aansluiting waarbij de afzonderlijke lichtbronnen van een licht zodanig zijn afgesteld dat zij in een vooraf bepaalde volgorde worden ingeschakeld. |
| --- | --- |

2.36.

„opeenvolgende inschakeling”: een elektrische aansluiting waarbij de afzonderlijke lichtbronnen van een licht zodanig zijn afgesteld dat zij in een vooraf bepaalde volgorde worden ingeschakeld.

3.   GOEDKEURINGSAANVRAAG

3.1.   De goedkeuringsaanvraag voor een voertuigtype wat de installatie van zijn verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft, moet door de fabrikant of zijn daartoe gemachtigde vertegenwoordiger worden ingediend.

3.2.   De aanvraag moet vergezeld gaan van de volgende documenten en gegevens in drievoud:

| 3.2.1. | een beschrijving van het voertuigtype met betrekking tot de in de punten 2.2.1 tot en met 2.2.4 genoemde aspecten, met vermelding van de beperkingen betreffende de lading, met name de maximaal toelaatbare lading in de bagageruimte; |
| --- | --- |

3.2.1.

een beschrijving van het voertuigtype met betrekking tot de in de punten 2.2.1 tot en met 2.2.4 genoemde aspecten, met vermelding van de beperkingen betreffende de lading, met name de maximaal toelaatbare lading in de bagageruimte;

| 3.2.2. | een lijst van de door de fabrikant voorgeschreven voorzieningen die de verlichtings- en lichtsignaaluitrusting vormen. De lijst kan voor elke functie verschillende typen voorzieningen bevatten. Elk type moet duidelijk zijn geïdentificeerd (onderdeel, typegoedkeuringsmerk, naam van de fabrikant enz.). De lijst mag voor iedere functie de aanvullende mededeling „of gelijkwaardige voorzieningen” bevatten; |
| --- | --- |

3.2.2.

een lijst van de door de fabrikant voorgeschreven voorzieningen die de verlichtings- en lichtsignaaluitrusting vormen. De lijst kan voor elke functie verschillende typen voorzieningen bevatten. Elk type moet duidelijk zijn geïdentificeerd (onderdeel, typegoedkeuringsmerk, naam van de fabrikant enz.). De lijst mag voor iedere functie de aanvullende mededeling „of gelijkwaardige voorzieningen” bevatten;

| 3.2.3. | een schema van de gehele verlichtings- en lichtsignaaluitrusting waarop de plaats van de verschillende voorzieningen op het voertuig is aangeduid; |
| --- | --- |

3.2.3.

een schema van de gehele verlichtings- en lichtsignaaluitrusting waarop de plaats van de verschillende voorzieningen op het voertuig is aangeduid;

| 3.2.4. | om eventueel na te gaan of aan de voorschriften van het reglement is voldaan, schema('s) voor elk licht, waarop het verlichtingsoppervlak zoals gedefinieerd in punt 2.9, het lichtuitstralende oppervlak zoals gedefinieerd in punt 2.8, de referentieas zoals gedefinieerd in punt 2.11 en het referentiepunt zoals gedefinieerd in punt 2.12, zijn aangegeven. Deze informatie is niet vereist voor de achterkentekenplaatverlichting (punt 2.7.13); |
| --- | --- |

3.2.4.

om eventueel na te gaan of aan de voorschriften van het reglement is voldaan, schema('s) voor elk licht, waarop het verlichtingsoppervlak zoals gedefinieerd in punt 2.9, het lichtuitstralende oppervlak zoals gedefinieerd in punt 2.8, de referentieas zoals gedefinieerd in punt 2.11 en het referentiepunt zoals gedefinieerd in punt 2.12, zijn aangegeven. Deze informatie is niet vereist voor de achterkentekenplaatverlichting (punt 2.7.13);

| 3.2.5. | in de aanvraag moet worden vermeld met welke methode het zichtbare oppervlak is bepaald (zie punt 2.10). |
| --- | --- |

3.2.5.

in de aanvraag moet worden vermeld met welke methode het zichtbare oppervlak is bepaald (zie punt 2.10).

| 3.2.6. | Wanneer een AFS op het voertuig is geïnstalleerd, moet de aanvrager een gedetailleerde beschrijving verstrekken met de volgende informatie:






  3.2.6.1. | de verlichtingsfuncties en -modi waarvoor het AFS is goedgekeurd; |
| --- | --- | --- |

3.2.6.

Wanneer een AFS op het voertuig is geïnstalleerd, moet de aanvrager een gedetailleerde beschrijving verstrekken met de volgende informatie:

3.2.6.1.

de verlichtingsfuncties en -modi waarvoor het AFS is goedgekeurd;

| 3.2.6.2. | de bijbehorende AFS-besturingssignalen en de technische kenmerken ervan zoals gedefinieerd in bijlage 10 bij Reglement nr. 123; |
| --- | --- |

3.2.6.2.

de bijbehorende AFS-besturingssignalen en de technische kenmerken ervan zoals gedefinieerd in bijlage 10 bij Reglement nr. 123;

| 3.2.6.3. | de maatregelen die worden toegepast om de koplampfuncties en -modi automatisch aan te passen overeenkomstig punt 6.22.7.4; |
| --- | --- |

3.2.6.3.

de maatregelen die worden toegepast om de koplampfuncties en -modi automatisch aan te passen overeenkomstig punt 6.22.7.4;

| 3.2.6.4. | eventueel specifieke instructies voor de inspectie van de lichtbronnen en de visuele waarneming van de bundel; |
| --- | --- |

3.2.6.4.

eventueel specifieke instructies voor de inspectie van de lichtbronnen en de visuele waarneming van de bundel;

| 3.2.6.5. | de documenten overeenkomstig punt 6.22.9.2; |
| --- | --- |

3.2.6.5.

de documenten overeenkomstig punt 6.22.9.2;

| 3.2.6.6. | de lichten die gegroepeerd, gecombineerd of samengebouwd zijn in het AFS; |
| --- | --- |

3.2.6.6.

de lichten die gegroepeerd, gecombineerd of samengebouwd zijn in het AFS;

| 3.2.6.7. | welke verlichtingseenheden bestemd zijn om aan de voorschriften van punt 6.22.5 te voldoen. |
| --- | --- |

3.2.6.7.

welke verlichtingseenheden bestemd zijn om aan de voorschriften van punt 6.22.5 te voldoen.

| 3.2.7. | Bij voertuigen van de categorieën M en N: een beschrijving van de wijze waarop de in de punten 2.7.9, 2.7.10, 2.7.12, 2.7.14 en 2.7.15 aangegeven voorzieningen van elektrische stroom worden voorzien, alsmede informatie over een speciale voeding, een elektronisch lichtbronregelmechanisme of variabele-lichtsterkteregeling, indien aanwezig. |
| --- | --- |

3.2.7.

Bij voertuigen van de categorieën M en N: een beschrijving van de wijze waarop de in de punten 2.7.9, 2.7.10, 2.7.12, 2.7.14 en 2.7.15 aangegeven voorzieningen van elektrische stroom worden voorzien, alsmede informatie over een speciale voeding, een elektronisch lichtbronregelmechanisme of variabele-lichtsterkteregeling, indien aanwezig.

3.3.   Een onbeladen voertuig dat voorzien is van een volledige verlichtings- en lichtsignaaluitrusting zoals beschreven in punt 3.2.2 en dat representatief is voor het goed te keuren voertuigtype, moet ter beschikking worden gesteld van de voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijke technische dienst.

3.4.   Het document in bijlage 1 moet bij het typegoedkeuringsdossier worden gevoegd.

4.   GOEDKEURING

4.1.   Als het voertuigtype waarvoor krachtens dit reglement goedkeuring wordt aangevraagd, voldoet aan de voorschriften van dit reglement met betrekking tot alle voorzieningen van de lijst, moet voor dat voertuigtype goedkeuring worden verleend.

4.2.   Aan elk goedgekeurd type moet een goedkeuringsnummer worden toegekend. De eerste twee cijfers ervan (momenteel 06 voor wijzigingenreeks 06) moeten de wijzigingenreeks aangeven met de recentste belangrijke technische wijzigingen van het reglement op de datum van goedkeuring. Met inachtneming van de bepalingen van punt 7 mag dezelfde overeenkomstsluitende partij dit goedkeuringsnummer niet toekennen aan een ander voertuigtype of aan hetzelfde voertuigtype, voorzien van uitrustingsstukken die niet op de in punt 3.2.2 genoemde lijst voorkomen.

4.3.   Van de goedkeuring, de uitbreiding of weigering van de goedkeuring of de definitieve stopzetting van de productie van een voertuigtype/onderdeel krachtens dit reglement moet aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, mededeling worden gedaan door middel van een formulier volgens het model in bijlage 1.

4.4.   Op elk voertuig dat conform is met een krachtens dit reglement goedgekeurd voertuigtype, moet op een opvallende en gemakkelijk bereikbare plaats die op het goedkeuringsformulier is gespecificeerd, een internationaal goedkeuringsmerk worden aangebracht. Dit merk bestaat uit:

| 4.4.1. | een cirkel met daarin de letter E, gevolgd door het nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend (9); |
| --- | --- |

4.4.1.

een cirkel met daarin de letter E, gevolgd door het nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend (9);

9

| 4.4.2. | het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter R, een liggend streepje en het goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 4.4.1 voorgeschreven cirkel. |
| --- | --- |

4.4.2.

het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter R, een liggend streepje en het goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 4.4.1 voorgeschreven cirkel.

4.5.   Indien het voertuig conform is met een voertuigtype dat op basis van een of meer andere aan de overeenkomst gehechte reglementen is goedgekeurd in het land dat krachtens dit reglement goedkeuring heeft verleend, hoeft het in punt 4.4.1 voorgeschreven symbool niet te worden herhaald; in dat geval moeten de reglement- en goedkeuringsnummers en de aanvullende symbolen van alle reglementen op basis waarvan goedkeuring is verleend in het land dat krachtens dit reglement goedkeuring heeft verleend, in verticale kolommen rechts van het in punt 4.4.1 voorgeschreven symbool worden geplaatst.

4.6.   Het goedkeuringsmerk moet goed leesbaar en onuitwisbaar zijn.

4.7.   Het goedkeuringsmerk moet dicht bij of op het door de fabrikant bevestigde gegevensplaatje van het voertuig worden aangebracht.

4.8.   In bijlage 2 worden voorbeelden gegeven van de opstelling van goedkeuringsmerken.

5.   ALGEMENE SPECIFICATIES

5.1.   De verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen moeten zo zijn aangebracht dat zij onder normale gebruiksomstandigheden zoals gedefinieerd in de punten 2.24, 2.24.1 en 2.24.2, en ondanks de trillingen waaraan zij kunnen worden blootgesteld, de kenmerken behouden die in dit reglement zijn voorgeschreven en ervoor zorgen dat het voertuig voldoet aan de voorschriften van dit reglement. Het moet met name onmogelijk zijn de lichten door onoplettendheid te ontregelen.

5.2.   De in de punten 2.7.9, 2.7.10 en 2.7.19 beschreven lichten moeten zo zijn gemonteerd dat hun oriëntatie gemakkelijk correct kan worden bijgesteld.

5.2.1.   Bij koplampen die zijn uitgerust met voorzieningen om hinder voor andere weggebruikers te voorkomen in een land waar het verkeer aan de andere kant van de weg rijdt dan in het land waarvoor de koplamp was ontworpen, moeten die voorzieningen automatisch worden getroffen of door de voertuiggebruiker met het voertuig in de parkeertoestand en zonder daarvoor speciaal gereedschap (ander dan het met het voertuig meegeleverde gereedschap (10)) nodig te hebben. Gedetailleerde instructies moeten door de voertuigfabrikant met het voertuig worden verstrekt.

10

5.3.   Voor alle lichtsignaalvoorzieningen, ook die op de zijpanelen, moet de referentieas van het op het voertuig aangebrachte licht evenwijdig zijn aan het vlak waarop het voertuig op de weg rust; bovendien moet deze as loodrecht staan op het middenlangsvlak van het voertuig bij zijretroreflectoren en zijmarkeringslichten en evenwijdig aan dit vlak zijn voor alle andere signaalvoorzieningen. In elke richting is een tolerantie van ± 3° toegestaan. Bovendien moeten eventuele specifieke montage-instructies van de fabrikant in acht worden genomen.

5.4.   Als er geen specifieke instructies zijn gegeven, moeten de hoogte en de oriëntatie van de lichten worden geverifieerd bij een onbeladen voertuig dat op een plat horizontaal vlak is geplaatst onder de in de punten 2.24, 2.24.1 en 2.24.2 beschreven omstandigheden en, wanneer een AFS is geïnstalleerd, met het systeem in de neutrale stand.

5.5.   Als er geen specifieke instructies zijn gegeven, moeten de lichten die een paar vormen:

| 5.5.1. | symmetrisch ten opzichte van het middenlangsvlak op het voertuig zijn aangebracht (deze beoordeling moet zijn gebaseerd op de uitwendige geometrische vorm van het licht en niet op de rand van het in punt 2.9 bedoelde verlichtingsoppervlak); |
| --- | --- |

5.5.1.

symmetrisch ten opzichte van het middenlangsvlak op het voertuig zijn aangebracht (deze beoordeling moet zijn gebaseerd op de uitwendige geometrische vorm van het licht en niet op de rand van het in punt 2.9 bedoelde verlichtingsoppervlak);

| 5.5.2. | symmetrisch zijn ten opzichte van elkaar en ten opzichte van het middenlangsvlak; deze eis geldt niet voor de inwendige structuur van het licht; |
| --- | --- |

5.5.2.

symmetrisch zijn ten opzichte van elkaar en ten opzichte van het middenlangsvlak; deze eis geldt niet voor de inwendige structuur van het licht;

| 5.5.3. | aan dezelfde colorimetrische voorschriften voldoen en vrijwel identieke fotometrische eigenschappen bezitten. Dit geldt niet voor een bij elkaar horend paar mistvoorlichten van klasse F3; |
| --- | --- |

5.5.3.

aan dezelfde colorimetrische voorschriften voldoen en vrijwel identieke fotometrische eigenschappen bezitten. Dit geldt niet voor een bij elkaar horend paar mistvoorlichten van klasse F3;

| 5.5.4. | vrijwel identieke fotometrische eigenschappen bezitten. |
| --- | --- |

5.5.4.

vrijwel identieke fotometrische eigenschappen bezitten.

5.6.   Bij voertuigen waarvan de uitwendige vorm asymmetrisch is, moeten bovengenoemde voorschriften zo veel mogelijk in acht worden genomen.

5,7   Gegroepeerde, gecombineerde, samengebouwde of enkelvoudige lichten

5.7.1.   Lichten mogen met elkaar worden gegroepeerd, gecombineerd of samengebouwd, mits aan alle voorschriften inzake kleur, plaats, oriëntatie, geometrische zichtbaarheid, elektrische aansluitingen en eventuele andere voorschriften is voldaan.

5.7.1.1.   Aan de voor een licht geldende fotometrische en colorimetrische voorschriften moet worden voldaan wanneer alle andere functies waarmee dat licht is gegroepeerd, gecombineerd of samengebouwd, zijn uitgeschakeld.

Wanneer een breedte- of achterlicht echter samengebouwd is met een of meer andere functies die daarmee samen kunnen worden geactiveerd, moet aan de kleurvoorschriften voor elk van die andere functies worden voldaan wanneer de samengebouwde functies en de breedte- of achterlichten zijn ingeschakeld.

5.7.1.2.   Stoplichten en richtingaanwijzers mogen niet worden samengebouwd.

5.7.1.3.   Wanneer stoplichten en richtingaanwijzers zijn gegroepeerd, moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

| 5.7.1.3.1. | elke horizontale of verticale rechte lijn door de projecties van de zichtbare oppervlakken van deze functies op een vlak dat loodrecht staat op de referentieas, mag niet meer dan twee grenslijnen tussen naast elkaar gelegen gebieden van een andere kleur snijden; |
| --- | --- |

5.7.1.3.1.

elke horizontale of verticale rechte lijn door de projecties van de zichtbare oppervlakken van deze functies op een vlak dat loodrecht staat op de referentieas, mag niet meer dan twee grenslijnen tussen naast elkaar gelegen gebieden van een andere kleur snijden;

| 5.7.1.3.2. | hun zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas, gebaseerd op de gebieden die door de contour van hun lichtuitstralende oppervlakken worden begrensd, mogen elkaar niet overlappen. |
| --- | --- |

5.7.1.3.2.

hun zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas, gebaseerd op de gebieden die door de contour van hun lichtuitstralende oppervlakken worden begrensd, mogen elkaar niet overlappen.

5.7.2.   Enkelvoudige lichten

5.7.2.1.   Enkelvoudige lichten zoals gedefinieerd in punt 2.16.1, onder a), bestaande uit twee of meer afzonderlijke delen, moeten zodanig worden geïnstalleerd dat:

| a) | ofwel het totale oppervlak van de projectie van de afzonderlijke delen op een vlak dat raakt aan het buitenoppervlak van de buitenlens en loodrecht staat op de referentieas, niet minder dan 60 % beslaat van de kleinste vierhoek die voornoemde projectie omschrijft, ofwel |
| --- | --- |

a)

ofwel het totale oppervlak van de projectie van de afzonderlijke delen op een vlak dat raakt aan het buitenoppervlak van de buitenlens en loodrecht staat op de referentieas, niet minder dan 60 % beslaat van de kleinste vierhoek die voornoemde projectie omschrijft, ofwel

| b) | de minimumafstand tussen de naar buiten gerichte randen van twee naast elkaar gelegen of elkaar rakende afzonderlijke delen niet meer dan 75 mm bedraagt wanneer deze loodrecht op de referentieas wordt gemeten. |
| --- | --- |

b)

de minimumafstand tussen de naar buiten gerichte randen van twee naast elkaar gelegen of elkaar rakende afzonderlijke delen niet meer dan 75 mm bedraagt wanneer deze loodrecht op de referentieas wordt gemeten.

Deze voorschriften gelden niet voor één enkele retroreflector;

5.7.2.2.   Enkelvoudige lichten zoals gedefinieerd in punt 2.16.1, onder b) of c), bestaande uit lichten met het opschrift D of twee onafhankelijke retroreflectoren, moeten zodanig worden geïnstalleerd dat:

| a) | de projectie van hun zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas van de twee lichten of retroreflectoren ten minste 60 % beslaat van het oppervlak van de kleinste vierhoek die om de projecties van de genoemde zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas kan worden beschreven, of |
| --- | --- |

a)

de projectie van hun zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas van de twee lichten of retroreflectoren ten minste 60 % beslaat van het oppervlak van de kleinste vierhoek die om de projecties van de genoemde zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas kan worden beschreven, of

| b) | de minimumafstand tussen de naar buiten gerichte randen van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas van twee lichten of twee onafhankelijke retroreflectoren niet meer dan 75 mm bedraagt wanneer deze loodrecht op de referentieas wordt gemeten. |
| --- | --- |

b)

de minimumafstand tussen de naar buiten gerichte randen van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas van twee lichten of twee onafhankelijke retroreflectoren niet meer dan 75 mm bedraagt wanneer deze loodrecht op de referentieas wordt gemeten.

5.7.2.3.   Enkelvoudige lichten zoals gedefinieerd in punt 2.16.1, onder d), moeten voldoen aan de voorschriften van punt 5.7.2.1.

Wanneer twee of meer lichten en/of twee of meer afzonderlijke zichtbare oppervlakken zich in hetzelfde lamphuis bevinden en/of een buitenlens delen, mogen zij niet als een onderling afhankelijk verlichtingssysteem worden beschouwd.

Een licht in de vorm van een band of strook kan echter deel uitmaken van een onderling afhankelijk verlichtingssysteem.

5.7.2.4.   Twee lichten of een even aantal lichten in de vorm van een band of strook moeten symmetrisch ten opzichte van het middenlangsvlak van het voertuig worden geplaatst, zich aan weerskanten tot ten minste 0,4 m van de buitenste rand van het voertuig uitstrekken en ten minste 0,8 m lang zijn. De verlichting van dat oppervlak moet van ten minste twee lichtbronnen komen die zo dicht mogelijk bij de uiteinden ervan zijn aangebracht. Het lichtuitstralende oppervlak mag uit een aantal naast elkaar geplaatste elementen bestaan voor zover de projecties van de verschillende individuele lichtuitstralende oppervlakken op een dwarsvlak voldoen aan de voorschriften van punt 5.7.2.1.

5.8.   De maximumhoogte boven het wegdek moet vanaf het hoogste punt en de minimumhoogte vanaf het laagste punt van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas worden gemeten.

Wanneer de (maximum- en minimum)hoogte boven het wegdek duidelijk aan de voorschriften van dit reglement voldoet, hoeven de precieze randen van een oppervlak niet te worden bepaald.

5.8.1.   Om de geometrische zichtbaarheidshoeken kleiner te maken, moet de plaats van een licht wat de hoogte ervan boven het wegdek betreft, vanaf het H-vlak worden gemeten.

5.8.2.   Bij dimlichtkoplampen wordt de minimumhoogte boven het wegdek gemeten vanaf het laagste punt van het effectieve uitvalsvlak van het optische systeem (bv. reflector, lens, projectielens), onafhankelijk van het gebruik ervan.

5.8.3.   De plaats in de breedte, gerelateerd aan de totale breedte, zal worden bepaald vanaf de verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas en, bij relatering aan de afstand tussen de lichten onderling, vanaf de binnenranden van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas.

Wanneer de plaats in de breedte duidelijk aan de voorschriften van deze richtlijn voldoet, hoeven de precieze randen van een oppervlak niet te worden bepaald.

5.9.   Als er geen specifieke instructies zijn gegeven, hoeven de fotometrische eigenschappen van een licht (bv. sterkte, kleur, zichtbaar oppervlak enz.) niet opzettelijk te worden gevarieerd terwijl het licht brandt.

5.9.1.   Voor richtingaanwijzers, het waarschuwingssignaal, ambergele zijmarkeringslichten die aan punt 6.18.7 voldoen en het noodstopsignaal moeten knipperlichten worden gebruikt.

5.9.2.   De fotometrische eigenschappen van een licht kunnen variëren:

| a) | ten opzichte van het omgevingslicht; |
| --- | --- |

a)

ten opzichte van het omgevingslicht;

| b) | als gevolg van de activering van andere lichten, of |
| --- | --- |

b)

als gevolg van de activering van andere lichten, of

| c) | wanneer het licht wordt gebruikt om een andere verlichtingsfunctie te produceren, |
| --- | --- |

c)

wanneer het licht wordt gebruikt om een andere verlichtingsfunctie te produceren,

op voorwaarde dat alle variaties in de fotometrische eigenschappen voldoen aan de technische bepalingen voor het desbetreffende licht.

5.9.3.   De fotometrische eigenschappen van een richtingaanwijzer van categorie 1, 1a, 1b, 2a of 2b mogen verschillen tijdens het knipperen, indien dat plaatsvindt door opeenvolgende inschakeling van hun lichtbronnen zoals beschreven in punt 5.6 van Reglement nr. 6.

Deze bepaling is niet van toepassing wanneer richtingaanwijzers van de categorieën 2a en 2b werken als noodstopsignalen overeenkomstig punt 6.23.1 van dit reglement.

5.10.   Een licht zoals gedefinieerd in punt 2.7, mag naar voren geen rood licht en naar achteren geen wit licht uitstralen dat tot verwarring zou kunnen leiden. Hierbij mag geen rekening worden gehouden met de binnenverlichting van het voertuig. In geval van twijfel moet op de volgende wijze worden geverifieerd of aan deze eis is voldaan:

| 5.10.1. | wat de zichtbaarheid van rood licht naar de voorkant van een voertuig betreft, mag het zichtbare oppervlak van een rood licht, met uitzondering van een rood achterste zijmarkeringslicht, niet rechtstreeks zichtbaar zijn voor een waarnemer die zich verplaatst in zone 1 zoals gespecificeerd in bijlage 4; |
| --- | --- |

5.10.1.

wat de zichtbaarheid van rood licht naar de voorkant van een voertuig betreft, mag het zichtbare oppervlak van een rood licht, met uitzondering van een rood achterste zijmarkeringslicht, niet rechtstreeks zichtbaar zijn voor een waarnemer die zich verplaatst in zone 1 zoals gespecificeerd in bijlage 4;

| 5.10.2. | wat de zichtbaarheid van wit licht naar achteren betreft, met uitzondering van achteruitrijlichten en witte opvallende markeringen die op het voertuig zijn aangebracht, mag het zichtbare oppervlak van een wit licht niet rechtstreeks zichtbaar zijn voor een waarnemer die zich in zone 2 verplaatst in een dwarsvlak dat zich 25 m achter het voertuig bevindt (zie bijlage 4); |
| --- | --- |

5.10.2.

wat de zichtbaarheid van wit licht naar achteren betreft, met uitzondering van achteruitrijlichten en witte opvallende markeringen die op het voertuig zijn aangebracht, mag het zichtbare oppervlak van een wit licht niet rechtstreeks zichtbaar zijn voor een waarnemer die zich in zone 2 verplaatst in een dwarsvlak dat zich 25 m achter het voertuig bevindt (zie bijlage 4);

| 5.10.3. | in hun respectieve vlakken worden de door het oog van de waarnemer bestreken zones 1 en 2 begrensd:






  5.10.3.1. | in de hoogte, door twee horizontale vlakken respectievelijk 1 m en 2,2 m boven het wegdek, |
| --- | --- | --- |

5.10.3.

in hun respectieve vlakken worden de door het oog van de waarnemer bestreken zones 1 en 2 begrensd:

5.10.3.1.

in de hoogte, door twee horizontale vlakken respectievelijk 1 m en 2,2 m boven het wegdek,

| 5.10.3.2. | in de breedte, door twee verticale vlakken die respectievelijk naar voren en naar achteren een hoek van 15° naar buiten vormen ten opzichte van het middenlangsvlak van het voertuig en die door het (de) raakpunt(en) gaan van de verticale vlakken evenwijdig aan het middenlangsvlak en de totale breedte van het voertuig afbakenen; indien er verschillende raakpunten zijn, moet het voorste punt overeenkomen met het voorvlak en het achterste met het achtervlak. |
| --- | --- |

5.10.3.2.

in de breedte, door twee verticale vlakken die respectievelijk naar voren en naar achteren een hoek van 15° naar buiten vormen ten opzichte van het middenlangsvlak van het voertuig en die door het (de) raakpunt(en) gaan van de verticale vlakken evenwijdig aan het middenlangsvlak en de totale breedte van het voertuig afbakenen; indien er verschillende raakpunten zijn, moet het voorste punt overeenkomen met het voorvlak en het achterste met het achtervlak.

5.11.   De elektrische aansluitingen moeten zo zijn dat de breedte- en achterlichten, de markeringslichten (indien aanwezig), de zijmarkeringslichten (indien aanwezig) en de achterkentekenplaatverlichting alleen tegelijk kunnen worden in- en uitgeschakeld.

5.11.1.   Dit geldt niet:

| 5.11.1.1. | wanneer breedte- en achterlichten en ook zijmarkeringslichten die met voornoemde lichten zijn gecombineerd of samengebouwd, als parkeerlichten zijn ingeschakeld, of |
| --- | --- |

5.11.1.1.

wanneer breedte- en achterlichten en ook zijmarkeringslichten die met voornoemde lichten zijn gecombineerd of samengebouwd, als parkeerlichten zijn ingeschakeld, of

| 5.11.1.2. | wanneer zijmarkeringslichten samen met richtingaanwijzers knipperen, of |
| --- | --- |

5.11.1.2.

wanneer zijmarkeringslichten samen met richtingaanwijzers knipperen, of

5.11.2.   voor breedtelichten, wanneer hun functie wordt vervangen overeenkomstig de bepalingen van punt 5.12.1.

5.11.3.   Bij een onderling afhankelijk lichtsysteem moeten alle lichtbronnen tegelijk worden in- en uitgeschakeld.

5.12.   De elektrische aansluitingen moeten zo zijn dat de grootlicht- en dimlichtkoplampen en de mistvoorlichten alleen kunnen worden ingeschakeld als de in punt 5.11 bedoelde lichten eveneens zijn ingeschakeld. Dit geldt echter niet voor grootlicht- of dimlichtkoplampen waarmee lichtsignalen kunnen worden gegeven door de grootlicht- of dimlichtkoplampen met korte tussenpozen te ontsteken of de grootlicht- en dimlichtkoplampen met korte tussenpozen afwisselend te ontsteken.

5.12.1.   De dimlichtkoplampen en/of de grootlichtkoplampen en/of de mistvoorlichten mogen de functie van de breedtelichten vervangen op voorwaarde dat:

| 5.12.1.1. | hun elektrische aansluitingen zo zijn dat bij het uitvallen van een van die verlichtingsvoorzieningen de breedtelichten automatisch opnieuw worden geactiveerd, en |
| --- | --- |

5.12.1.1.

hun elektrische aansluitingen zo zijn dat bij het uitvallen van een van die verlichtingsvoorzieningen de breedtelichten automatisch opnieuw worden geactiveerd, en

| 5.12.1.2. | het vervangingslicht of de vervangingsfunctie voor het respectieve breedtelicht voldoet aan de voorschriften betreffende:






  a) | de geometrische zichtbaarheid die voor het breedte- of achterlicht in punt 6.9.5 is voorgeschreven, en |
| --- | --- | --- |

5.12.1.2.

het vervangingslicht of de vervangingsfunctie voor het respectieve breedtelicht voldoet aan de voorschriften betreffende:

a)

de geometrische zichtbaarheid die voor het breedte- of achterlicht in punt 6.9.5 is voorgeschreven, en

| b) | de fotometrische minimumwaarden naargelang van de lichtverdelingshoeken, en |
| --- | --- |

b)

de fotometrische minimumwaarden naargelang van de lichtverdelingshoeken, en

| 5.12.1.3. | in de testrapporten van het vervangingslicht relevante bewijzen worden verstrekt dat aan de voorschriften van punt 5.12.1.2 is voldaan. |
| --- | --- |

5.12.1.3.

in de testrapporten van het vervangingslicht relevante bewijzen worden verstrekt dat aan de voorschriften van punt 5.12.1.2 is voldaan.

5.13.   Verklikker

Wanneer bij dit reglement een inschakelverklikker is voorgeschreven, mag hij door een „verklikker voor de werking” worden vervangen.

5.14.   Camoufleerbare lichten

5.14.1.   Het camoufleren van lichten is verboden, met uitzondering van de grootlichtkoplampen, de dimlichtkoplampen en de mistvoorlichten, die mogen worden gecamoufleerd als ze niet in werking zijn.

5.14.2.   Wanneer de bediening van de camoufleervoorziening(en) defect is, moeten de lichten die zich al in de bedrijfsstand bevinden, in deze stand blijven of moeten ze zonder het gebruik van gereedschap in deze stand kunnen worden gezet.

5.14.3.   Het moet mogelijk zijn de lichten in de bedrijfsstand te brengen en ze met één bedieningsorgaan te ontsteken, wat de mogelijkheid niet uitsluit om ze, zonder ze te ontsteken, in de bedrijfsstand te brengen. Bij gegroepeerde grootlicht- en dimlichtkoplampen is voornoemd bedieningsorgaan echter alleen vereist om de dimlichtkoplampen te activeren.

5.14.4.   Het mag vanaf de bestuurdersstoel niet mogelijk zijn om opzettelijk de beweging van de ontstoken lichten te stoppen voordat ze hun bedrijfsstand hebben bereikt. Als er gevaar bestaat dat andere weggebruikers door de beweging van de lichten worden verblind, mogen deze lichten pas gaan branden nadat zij de bedrijfsstand hebben bereikt.

5.14.5.   Wanneer de camoufleervoorziening een temperatuur van – 30 tot + 50 °C heeft, moeten de koplampen binnen drie seconden na de eerste bedieningshandeling de bedrijfsstand kunnen bereiken.

5.15.   De door de lichten uitgestraalde lichtkleuren (11) zijn als volgt:

11

| Grootlichtkoplamp: | wit |
| --- | --- |
| Dimlichtkoplamp: | wit |
| Mistvoorlicht: | wit of selectief geel |
| Achteruitrijlicht: | wit |
| Richtingaanwijzer: | ambergeel |
| Waarschuwingssignaal: | ambergeel |
| Stoplicht: | rood |
| Noodstopsignaal: | ambergeel of rood |
| Waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant: | ambergeel |
| Achterkentekenplaatverlichting: | wit |
| Breedtelicht: | wit |
| Achterlicht: | rood |
| Mistvoorlicht: | wit of selectief geel |
| Mistachterlicht: | rood |
| Parkeerlicht: | wit vooraan, rood achteraan, ambergeel indien samengebouwd met de zijrichtingaanwijzers of de zijmarkeringslichten |
| Zijmarkeringslicht: | ambergeel; het achterste zijmarkeringslicht mag echter rood zijn als het is gegroepeerd, gecombineerd of samengebouwd met het achterlicht, het achtermarkeringslicht, het mistachterlicht of het stoplicht of als het gegroepeerd is met of een deel van het lichtuitstralende oppervlak gemeen heeft met de achterretroreflector. |
| Markeringslicht: | wit vooraan, rood achteraan |
| Dagrijlicht: | wit |
| Achterretroreflector, niet-driehoekig: | rood |
| Achterretroreflector, driehoekig: | rood |
| Voorretroreflector, niet-driehoekig: | identiek aan het invallende licht (12) |
| Zijretroreflector, niet-driehoekig: | ambergeel; de achterste zijretroreflector mag echter rood zijn als hij is gegroepeerd met of een deel van het lichtuitstralende oppervlak gemeen heeft met het achterlicht, het achtermarkeringslicht, het mistachterlicht, het stoplicht, het rode achterste zijmarkeringslicht of de achterretroreflector, niet-driehoekig. |
| Hoeklicht: | wit |
| Opvallende markering: | wit vooraan; |
| wit of geel aan de zijkant |
| rood of geel aan de achterkant (13). |
| Adaptieve koplampsystemen (AFS): | wit |
| Comfortverlichting: | wit |
| Manoeuvreerlicht: | wit |

Grootlichtkoplamp:

wit

Dimlichtkoplamp:

wit

Mistvoorlicht:

wit of selectief geel

Achteruitrijlicht:

wit

Richtingaanwijzer:

ambergeel

Waarschuwingssignaal:

ambergeel

Stoplicht:

rood

Noodstopsignaal:

ambergeel of rood

Waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant:

ambergeel

Achterkentekenplaatverlichting:

wit

Breedtelicht:

wit

Achterlicht:

rood

Mistvoorlicht:

wit of selectief geel

Mistachterlicht:

rood

Parkeerlicht:

wit vooraan, rood achteraan, ambergeel indien samengebouwd met de zijrichtingaanwijzers of de zijmarkeringslichten

Zijmarkeringslicht:

ambergeel; het achterste zijmarkeringslicht mag echter rood zijn als het is gegroepeerd, gecombineerd of samengebouwd met het achterlicht, het achtermarkeringslicht, het mistachterlicht of het stoplicht of als het gegroepeerd is met of een deel van het lichtuitstralende oppervlak gemeen heeft met de achterretroreflector.

Markeringslicht:

wit vooraan, rood achteraan

Dagrijlicht:

wit

Achterretroreflector, niet-driehoekig:

rood

Achterretroreflector, driehoekig:

rood

Voorretroreflector, niet-driehoekig:

identiek aan het invallende licht (12)

12

Zijretroreflector, niet-driehoekig:

ambergeel; de achterste zijretroreflector mag echter rood zijn als hij is gegroepeerd met of een deel van het lichtuitstralende oppervlak gemeen heeft met het achterlicht, het achtermarkeringslicht, het mistachterlicht, het stoplicht, het rode achterste zijmarkeringslicht of de achterretroreflector, niet-driehoekig.

Hoeklicht:

wit

Opvallende markering:

wit vooraan;

wit of geel aan de zijkant

rood of geel aan de achterkant (13).

13

Adaptieve koplampsystemen (AFS):

wit

Comfortverlichting:

wit

Manoeuvreerlicht:

wit

5.16.   Aantal lichten

5.16.1.   Het op het voertuig gemonteerde aantal lichten moet gelijk zijn aan het aantal dat in de individuele specificaties van dit reglement is aangegeven.

5.17.   Een licht mag op beweegbare onderdelen worden bevestigd, mits wordt voldaan aan de voorwaarden in de punten 5.18, 5.19 en 5.20.

5.18.   Achterlichten, achterrichtingaanwijzers en zowel driehoekige als niet-driehoekige achterretroreflectoren mogen alleen in de volgende gevallen op beweegbare onderdelen worden bevestigd:

| 5.18.1. | als de lichten op de beweegbare onderdelen in alle vaste standen van die onderdelen aan alle voor die lichten geldende voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische en fotometrische eigenschappen voldoen; |
| --- | --- |

5.18.1.

als de lichten op de beweegbare onderdelen in alle vaste standen van die onderdelen aan alle voor die lichten geldende voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische en fotometrische eigenschappen voldoen;

| 5.18.2. | indien de in punt 5.18 bedoelde functies door een samenstel van twee met D gemarkeerde lichten (zie punt 2.16.1) worden verkregen, hoeft slechts een van die lichten in alle vaste standen van de beweegbare onderdelen aan de voor die lichten geldende voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en fotometrische eigenschappen te voldoen, of |
| --- | --- |

5.18.2.

indien de in punt 5.18 bedoelde functies door een samenstel van twee met D gemarkeerde lichten (zie punt 2.16.1) worden verkregen, hoeft slechts een van die lichten in alle vaste standen van de beweegbare onderdelen aan de voor die lichten geldende voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en fotometrische eigenschappen te voldoen, of

| 5.18.3. | indien extra lichten voor bovengenoemde functies zijn gemonteerd en zijn geactiveerd wanneer het beweegbare onderdeel zich in een vaste open stand bevindt, mits die extra lichten voldoen aan alle voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en fotometrische eigenschappen die gelden voor de lichten die op het beweegbare onderdeel zijn geïnstalleerd. |
| --- | --- |

5.18.3.

indien extra lichten voor bovengenoemde functies zijn gemonteerd en zijn geactiveerd wanneer het beweegbare onderdeel zich in een vaste open stand bevindt, mits die extra lichten voldoen aan alle voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en fotometrische eigenschappen die gelden voor de lichten die op het beweegbare onderdeel zijn geïnstalleerd.

| 5.18.4. | Indien de in punt 5.18 bedoelde functies door een onderling afhankelijk lichtsysteem worden verkregen, geldt een van de volgende voorwaarden:






  a) | is het complete onderling afhankelijke lichtsysteem op het bewegende onderdeel of de bewegende onderdelen gemonteerd, moet aan de voorschriften van punt 5.18.1 worden voldaan. Voor bovengenoemde functies mogen echter extra lichten worden geactiveerd wanneer het beweegbare onderdeel zich in een vaste open stand bevindt, mits die extra lichten voldoen aan alle voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische en fotometrische eigenschappen die gelden voor de lichten die op het beweegbare onderdeel zijn geïnstalleerd, of |
| --- | --- | --- |

5.18.4.

Indien de in punt 5.18 bedoelde functies door een onderling afhankelijk lichtsysteem worden verkregen, geldt een van de volgende voorwaarden:

a)

is het complete onderling afhankelijke lichtsysteem op het bewegende onderdeel of de bewegende onderdelen gemonteerd, moet aan de voorschriften van punt 5.18.1 worden voldaan. Voor bovengenoemde functies mogen echter extra lichten worden geactiveerd wanneer het beweegbare onderdeel zich in een vaste open stand bevindt, mits die extra lichten voldoen aan alle voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische en fotometrische eigenschappen die gelden voor de lichten die op het beweegbare onderdeel zijn geïnstalleerd, of

| b) | is het onderling afhankelijke lichtsysteem deels op het vaste onderdeel en deels op een beweegbaar onderdeel gemonteerd, met uitzondering van richtingaanwijzers, dan moet(en) het (de) door de aanvrager tijdens de goedkeuringsprocedure van de voorziening gespecificeerde onderling afhankelijke licht(en) in alle vaste standen van het beweegbare onderdeel (de beweegbare onderdelen) aan alle voor die lichten geldende voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische en fotometrische eigenschappen voldoen.
  Aan het voorschrift (de voorschriften) inzake geometrische zichtbaarheid naar binnen wordt geacht te zijn voldaan als dat (die) onderling afhankelijke licht(en), in alle vaste standen van het beweegbare onderdeel (de beweegbare onderdelen), nog steeds voldoet (voldoen) aan de fotometrische waarden die voor de goedkeuring van de voorziening op het gebied van lichtverdeling zijn voorgeschreven.
  Voor richtingaanwijzers moet(en) het (de) door de aanvrager tijdens de goedkeuringsprocedure van de voorziening gespecificeerde onderling afhankelijke licht(en) in alle vaste standen van het beweegbare onderdeel (de beweegbare onderdelen) aan alle voor die lichten geldende voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische fotometrische eigenschappen voldoen. Dit geldt niet wanneer, om aan de geometrische zichtbaarheidshoek te voldoen of deze te vervolledigen, extra lichten worden geactiveerd wanneer het beweegbare onderdeel zich in een vaste open stand bevindt, mits deze aanvullende lichten aan alle voorschriften inzake plaats en fotometrische en colorimetrische eigenschappen voldoen die gelden voor de op het beweegbare onderdeel geïnstalleerde richtingaanwijzers. |
| --- | --- |

b)

is het onderling afhankelijke lichtsysteem deels op het vaste onderdeel en deels op een beweegbaar onderdeel gemonteerd, met uitzondering van richtingaanwijzers, dan moet(en) het (de) door de aanvrager tijdens de goedkeuringsprocedure van de voorziening gespecificeerde onderling afhankelijke licht(en) in alle vaste standen van het beweegbare onderdeel (de beweegbare onderdelen) aan alle voor die lichten geldende voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische en fotometrische eigenschappen voldoen.

Aan het voorschrift (de voorschriften) inzake geometrische zichtbaarheid naar binnen wordt geacht te zijn voldaan als dat (die) onderling afhankelijke licht(en), in alle vaste standen van het beweegbare onderdeel (de beweegbare onderdelen), nog steeds voldoet (voldoen) aan de fotometrische waarden die voor de goedkeuring van de voorziening op het gebied van lichtverdeling zijn voorgeschreven.

Voor richtingaanwijzers moet(en) het (de) door de aanvrager tijdens de goedkeuringsprocedure van de voorziening gespecificeerde onderling afhankelijke licht(en) in alle vaste standen van het beweegbare onderdeel (de beweegbare onderdelen) aan alle voor die lichten geldende voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische fotometrische eigenschappen voldoen. Dit geldt niet wanneer, om aan de geometrische zichtbaarheidshoek te voldoen of deze te vervolledigen, extra lichten worden geactiveerd wanneer het beweegbare onderdeel zich in een vaste open stand bevindt, mits deze aanvullende lichten aan alle voorschriften inzake plaats en fotometrische en colorimetrische eigenschappen voldoen die gelden voor de op het beweegbare onderdeel geïnstalleerde richtingaanwijzers.

5.19.   Wanneer de beweegbare onderdelen zich in een andere stand dan een „normale gebruiksstand” bevinden, mogen de daarop geïnstalleerde voorzieningen geen hinder veroorzaken voor andere weggebruikers.

5.20.   Wanneer een licht op een beweegbaar onderdeel is geïnstalleerd en het beweegbare onderdeel zich in de „normale gebruiksstand(en)” bevindt, moet het licht altijd terugkeren in de stand(en) die overeenkomstig dit reglement door de fabrikant is (zijn) aangegeven. Bij dimlichtkoplampen en mistvoorlichten wordt geacht aan dit voorschrift te zijn voldaan als, wanneer de beweegbare onderdelen tienmaal worden bewogen en weer terugkeren in de normale stand, de hellingshoek van die lichten ten opzichte van hun steun, gemeten na iedere beweging van het beweegbare onderdeel, nooit meer dan 0,15 % van het gemiddelde van de tien gemeten waarden verschilt. Wordt deze waarde overschreden, dan moet elke in punt 6.2.6.1.1 gespecificeerde grenswaarde aan die overschrijding worden aangepast, zodat het toegestane aantal hellingshoeken bij de controle van het voertuig overeenkomstig bijlage 6 wordt verminderd.

5.21.   Van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van breedte- en achterlichten, voor- en achterrichtingaanwijzers en retroreflectoren mag niet meer dan 50 % worden verborgen door beweegbare onderdelen, al dan niet met een lichtsignaalvoorziening erop bevestigd, in een vaste stand die verschilt van de „normale gebruiksstand”.

Onder vaste stand van een beweegbaar onderdeel wordt verstaan de door de voertuigfabrikant aangegeven al dan niet vergrendelde stabiele of natuurlijke ruststand(en) van het beweegbare onderdeel.

Indien bovenstaande eis niet praktisch uitvoerbaar is:

| 5.21.1. | moeten aanvullende lichten die aan alle voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische fotometrische eigenschappen voor bovengenoemde lichten voldoen, in werking worden gesteld wanneer van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van deze lichten meer dan 50 % wordt verborgen door het beweegbare onderdeel, of |
| --- | --- |

5.21.1.

moeten aanvullende lichten die aan alle voorschriften inzake plaats, geometrische zichtbaarheid en colorimetrische fotometrische eigenschappen voor bovengenoemde lichten voldoen, in werking worden gesteld wanneer van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van deze lichten meer dan 50 % wordt verborgen door het beweegbare onderdeel, of

| 5.21.2. | moet een opmerking in het mededelingenformulier (punt 10.1 van bijlage 1) andere instanties ervan op de hoogte stellen dat meer dan 50 % van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas door bewegende onderdelen kan worden verborgen, en
  moet een opschrift in het voertuig de gebruiker ervan op de hoogte stellen dat in (een) bepaalde stand(en) van de beweegbare onderdelen andere weggebruikers moeten worden gewaarschuwd voor de aanwezigheid van het voertuig op de weg, bv. door middel van een gevarendriehoek of andere voorzieningen volgens de nationale wegverkeersvoorschriften. |
| --- | --- |

5.21.2.

moet een opmerking in het mededelingenformulier (punt 10.1 van bijlage 1) andere instanties ervan op de hoogte stellen dat meer dan 50 % van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas door bewegende onderdelen kan worden verborgen, en

moet een opschrift in het voertuig de gebruiker ervan op de hoogte stellen dat in (een) bepaalde stand(en) van de beweegbare onderdelen andere weggebruikers moeten worden gewaarschuwd voor de aanwezigheid van het voertuig op de weg, bv. door middel van een gevarendriehoek of andere voorzieningen volgens de nationale wegverkeersvoorschriften.

| 5.21.3. | Punt 5.21.2 is niet van toepassing op retroreflectoren. |
| --- | --- |

5.21.3.

Punt 5.21.2 is niet van toepassing op retroreflectoren.

5.22.   Met uitzondering van retroreflectoren wordt een licht, ook al is het voorzien van een goedkeuringsmerk, niet als aanwezig beschouwd wanneer het niet in werking kan worden gesteld door louter en alleen een lichtbron en/of een zekering aan te brengen.

5.23.   Lichten die zijn goedgekeurd met (een) lichtbron(nen) overeenkomstig Reglement nr. 37 moeten, tenzij die lichtbronnen worden gebruikt als niet-vervangbare lichtbronnen zoals gedefinieerd in punt 2.7.1.1.2, zo in een voertuig zijn gemonteerd dat de lichtbron zonder deskundige hulp en zonder ander speciaal gereedschap dan dat wat door de fabrikant met het voertuig is geleverd, op de juiste manier kan worden vervangen. Samen met het voertuig moet de voertuigfabrikant een gedetailleerde beschrijving verstrekken van de wijze waarop de lichtbron moet worden vervangen.

5.23.1.   In het geval van een lichtbronmodule die een houder bevat voor een goedgekeurde vervangbare lichtbron overeenkomstig Reglement nr. 37, moet die lichtbron vervangbaar zijn zoals voorgeschreven in punt 5.23 van dit reglement.

5.24.   Een tijdelijke failsafe-vervanging van de lichtsignaalfunctie van een achterlicht is toegestaan, mits de vervangende functie bij een defect qua kleur, hoofdlichtsterkte en plaats vergelijkbaar is met de functie die buiten werking is en mits de vervangende voorziening blijft werken in de oorspronkelijke veiligheidsfunctie. Tijdens de vervanging moet een verklikker op het dashboard (zie punt 2.18) aangeven dat er een tijdelijke vervanging plaatsvindt en dat reparatie vereist is.

5.25.   Wanneer een AFS is geïnstalleerd, moet het gelijkwaardig worden geacht met een paar dimlichtkoplampen en als het een of meer grootlichtfuncties produceert, wordt het gelijkwaardig geacht met een paar grootlichtkoplampen.

5.26.   Achterrichtingaanwijzers, achterlichten, stoplichten (behalve stoplichten van categorie S4) en mistachterlichten met variabele lichtsterkteregeling zijn toegestaan als ze gelijktijdig op ten minste een van de volgende externe invloeden reageren: omgevingsverlichting, mist, sneeuw, regen, nevel, stofwolken of vervuiling van het lichtuitstralende oppervlak, op voorwaarde dat bij elke overgang de voorgeschreven lichtsterkteverhouding wordt gehandhaafd. Tijdens de overgang mogen zich geen sterke lichtsterktevariaties voordoen. Stoplichten van categorie S4 mogen een variabele lichtsterkte produceren, onafhankelijk van de andere lichten. De bestuurder mag bovenstaande functies kunnen instellen op de lichtsterkte die bij hun vaste stand hoort en ze opnieuw in hun automatisch variabele stand doen terugkeren.

5.27.   Bij voertuigen van de categorieën M en N moet de aanvrager tegenover de voor de typegoedkeuringstests verantwoordelijke technische dienst aantonen dat, wanneer het elektrische systeem van het voertuig onder een constante bedrijfsspanning staat die representatief is voor de door de aanvrager gespecificeerde relevante motorvoertuigcategorie, de elektrische stroomvoorziening voor de in de punten 2.7.9, 2.7.10, 2.7.12, 2.7.14 en 2.7.15 vermelde voorzieningen voldoet aan de volgende bepalingen.

| 5.27.1. | De spanning op de aansluitpunten van voorzieningen die volgens de typegoedkeuringsdocumenten met een speciale voeding of een elektronisch lichtbronregelmechanisme, dan wel in een secondaire bedrijfsmodus of bij een door de aanvrager gevraagde spanning zijn getest, mag niet hoger zijn dan de spanning die bij de goedkeuring voor die voorzieningen of functies was gespecificeerd. |
| --- | --- |

5.27.1.

De spanning op de aansluitpunten van voorzieningen die volgens de typegoedkeuringsdocumenten met een speciale voeding of een elektronisch lichtbronregelmechanisme, dan wel in een secondaire bedrijfsmodus of bij een door de aanvrager gevraagde spanning zijn getest, mag niet hoger zijn dan de spanning die bij de goedkeuring voor die voorzieningen of functies was gespecificeerd.

| 5.27.2. | Bij alle wijzen van elektrische stroomvoorziening die niet onder punt 5.27.1 vallen, mag de spanning op de aansluitpunten van de voorziening(en) of functie(s) 6,75 V (6 V-systemen), 13,5 V (12 V-systemen) of 28 V (24 V-systemen) met niet meer dan 3 % overschrijden. Het middel voor het regelen van de spanning op de aansluitpunten van de voorziening kan voor het gemak in de behuizing van de voorziening worden opgenomen. |
| --- | --- |

5.27.2.

Bij alle wijzen van elektrische stroomvoorziening die niet onder punt 5.27.1 vallen, mag de spanning op de aansluitpunten van de voorziening(en) of functie(s) 6,75 V (6 V-systemen), 13,5 V (12 V-systemen) of 28 V (24 V-systemen) met niet meer dan 3 % overschrijden. Het middel voor het regelen van de spanning op de aansluitpunten van de voorziening kan voor het gemak in de behuizing van de voorziening worden opgenomen.

| 5.27.3. | De bepalingen van de punten 5.27.1 en 5.27.2 zijn niet van toepassing op voorzieningen met een elektronisch lichtbronregelmechanisme dat of een variabele lichtsterkteregeling die deel uitmaakt van de voorziening. |
| --- | --- |

5.27.3.

De bepalingen van de punten 5.27.1 en 5.27.2 zijn niet van toepassing op voorzieningen met een elektronisch lichtbronregelmechanisme dat of een variabele lichtsterkteregeling die deel uitmaakt van de voorziening.

| 5.27.4. | Bij de goedkeuringsdocumenten moet een rapport worden gevoegd met een beschrijving van de methoden die zijn toegepast om de naleving van de voorschriften aan te tonen, en van de verkregen resultaten. |
| --- | --- |

5.27.4.

Bij de goedkeuringsdocumenten moet een rapport worden gevoegd met een beschrijving van de methoden die zijn toegepast om de naleving van de voorschriften aan te tonen, en van de verkregen resultaten.

5.28.   Algemene bepalingen met betrekking tot de geometrische zichtbaarheid

5.28.1.   Binnen de geometrische zichtbaarheidshoeken mag de voortplanting van het licht van geen enkel deel van het zichtbare oppervlak van het licht, waargenomen vanuit het oneindige, worden gehinderd. Er wordt echter geen rekening gehouden met obstakels die al bij de typegoedkeuring van het licht aanwezig waren.

5.28.2.   Als de metingen dichter bij het licht worden verricht, moet de waarnemingsrichting evenwijdig worden verschoven om dezelfde nauwkeurigheid te bereiken.

5.28.3.   Als na de installatie van het licht gelijk welk deel van het zichtbare oppervlak ervan verborgen wordt door andere delen van het voertuig, moet worden aangetoond dat het niet door obstakels verborgen deel van het licht nog steeds voldoet aan de voor de goedkeuring van de voorziening voorgeschreven fotometrische waarden.

5.28.4.   Wanneer de verticale geometrische zichtbaarheidshoek onder het horizontale vlak tot 5° mag worden beperkt (licht minder dan 750 mm boven het wegdek, gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1), mag het fotometrische meetveld van de gemonteerde optische eenheid tot 5° onder het horizontale vlak worden verlaagd.

5.28.5.   Bij een onderling afhankelijk lichtsysteem moet aan de voorschriften inzake geometrische zichtbaarheid worden voldaan wanneer alle onderling afhankelijke lichten van dat systeem tegelijk in werking worden gesteld.

5.29.   Een ledmodule hoeft niet vervangbaar te zijn indien dat op het mededelingenformulier van de onderdeeltypegoedkeuring is vermeld.

5.30.   Voor alle lichten (voorzieningen) moet, in voorkomend geval, typegoedkeuring zijn verleend krachtens de desbetreffende VN-reglementen met betrekking tot die voorziening zoals vermeld in de desbetreffende subpunten van punt 6 van dit reglement, wanneer zij op een voertuig worden geïnstalleerd.

5.31.   Op krachtens dit reglement goedgekeurde voertuigen geïnstalleerde lichten waarvoor krachtens de VN-Reglementen nrs. 37, 99 of 128 goedkeuring is verleend voor een of meer categorieën vervangbare lichtbronnen, mogen uitsluitend worden voorzien van lichtbronnen die zijn goedgekeurd volgens die lichtbroncategorieën.

Dit voorschrift heeft geen betrekking op lichtbronmodules, ledmodules en niet-vervangbare lichtbronmodules, behalve in gevallen waarin daarvoor goedkeuring moet worden verleend krachtens het toepasselijke VN-reglement.

6.   INDIVIDUELE SPECIFICATIES

6.1.   Grootlichtkoplamp (Reglementen nrs. 98 en 112)

6.1.1.   Aanwezigheid

Verplicht op motorvoertuigen. Verboden op aanhangwagens.

6.1.2.   Aantal

Twee of vier, typegoedkeuring krachtens Reglement nr. 98 of 112, met uitzondering van koplampen van klasse A.

Bij voertuigen van categorie N3: er mogen twee extra grootlichtkoplampen worden geïnstalleerd.

3

Wanneer een voertuig met vier camoufleerbare koplampen is uitgerust, is de installatie van twee extra koplampen alleen toegestaan om bij daglicht onderbroken lichtsignalen te geven door ze met korte tussenpozen te ontsteken en te doven (zie punt 5.12).

6.1.3.   Opstelling

Geen bijzondere specificaties.

6.1.4.   Plaats

6.1.4.1.   In de breedte: Geen bijzondere specificaties.

6.1.4.2.   In de hoogte: Geen bijzondere specificaties.

6.1.4.3.   In de lengte aan de voorkant van het voertuig. Aan dit voorschrift moet worden geacht te zijn voldaan wanneer het direct uitgestraalde of indirect via de voorzieningen voor indirect zicht en/of andere weerkaatsende oppervlakken van het voertuig weerkaatste licht geen hinder veroorzaakt voor de bestuurder.

6.1.5.   Geometrische zichtbaarheid

De zichtbaarheid van het verlichtingsoppervlak, ook in velden die niet verlicht lijken in de betrokken waarnemingsrichting, moet zijn gewaarborgd binnen een divergerende ruimte begrensd door beschrijvende lijnen die de omtrek van het verlichtingsoppervlak raken en met de referentieas van de koplamp een hoek van ten minste 5° maken. De oorsprong van de geometrische zichtbaarheidshoeken is de omtrek van de projectie van het verlichtingsoppervlak op een dwarsvlak dat aan het voorste deel van de lens van het koplamp raakt.

6.1.6.   Oriëntatie

Naar voren.

Aan weerskanten van het voertuig mag niet meer dan één grootlichtkoplamp meedraaien om bochtverlichting te produceren.

6.1.7.   Elektrische aansluitingen

6.1.7.1.   Behalve wanneer zij worden gebruikt om met korte tussenpozen onderbroken lichtsignalen te geven, mogen de grootlichtkoplampen alleen worden ingeschakeld wanneer de hoofdschakelaar van de koplampen zich in de stand ON of AUTO (automatisch) bevindt en de omstandigheden voor automatische activering van het dimlicht zich voordoen. In het laatste geval moeten de grootlichtkoplampen automatisch worden uitgeschakeld wanneer de omstandigheden voor automatische activering van het dimlicht zich niet meer voordoen.

6.1.7.2.   De activering en deactivering van de grootlichtkoplampen mag automatisch worden geregeld, waarbij de besturingssignalen worden geproduceerd door een sensorsysteem dat in staat is om de volgende inputs te herkennen en erop te reageren:

| a) | omgevingslichtomstandigheden; |
| --- | --- |

a)

omgevingslichtomstandigheden;

| b) | door verlichtingsvoorzieningen en lichtsignaalvoorzieningen aan de voorkant van tegenliggers uitgestraald licht; |
| --- | --- |

b)

door verlichtingsvoorzieningen en lichtsignaalvoorzieningen aan de voorkant van tegenliggers uitgestraald licht;

| c) | door lichtsignaalvoorzieningen aan de achterkant van voorliggers uitgestraald licht. |
| --- | --- |

c)

door lichtsignaalvoorzieningen aan de achterkant van voorliggers uitgestraald licht.

Aanvullende sensorfuncties ter verbetering van de prestaties zijn toegestaan.

Voor de toepassing van dit punt wordt verstaan onder „voertuigen”: voertuigen van de categorieën L, M, N, O, T en fietsen, uitgerust met retroreflectoren en met verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen die zijn ingeschakeld.

6.1.7.3.   Het moet altijd mogelijk zijn om de grootlichtkoplampen handmatig in en uit te schakelen en om de automatische besturing van de grootlichtkoplampen handmatig uit te schakelen.

Bovendien moet het uitschakelen van de grootlichtkoplampen en de automatische besturing ervan kunnen gebeuren door middel van eenvoudige en directe handmatige besturing; het gebruik van submenu's is niet toegestaan.

6.1.7.4.   De grootlichtkoplampen mogen tegelijk of paarsgewijs worden ingeschakeld. Indien de twee extra grootlichtkoplampen zijn geïnstalleerd die overeenkomstig punt 6.1.2 alleen bij voertuigen van categorie N3 zijn toegestaan, mogen niet meer dan twee paar tegelijk worden ontstoken. Om van dimlicht naar grootlicht over te gaan, moet ten minste één paar grootlichtkoplampen worden ingeschakeld. Om van grootlicht naar dimlicht over te gaan, moeten alle grootlichtkoplampen tegelijk worden uitgeschakeld.

3

6.1.7.5.   De dimlichten mogen tegelijk met de grote lichten blijven branden.

6.1.7.6.   Wanneer vier camoufleerbare koplampen zijn gemonteerd, moet in hun opstaande positie de gelijktijdige werking van alle eventueel gemonteerde extra koplampen onmogelijk zijn indien deze laatste bedoeld zijn om bij daglicht onderbroken lichtsignalen te geven door ze met korte tussenpozen te ontsteken en te doven (zie punt 5.12).

6.1.8.   Verklikker

Inschakelverklikker verplicht.

6.1.8.1.   Indien de grootlichtkoplampen automatisch worden bestuurd zoals beschreven in punt 6.1.7.1, moet de bestuurder een melding ontvangen dat de automatische besturing van de grootlichtkoplampen is geactiveerd. Die informatie moet zichtbaar blijven zolang de automatische besturing geactiveerd is.

6.1.9.   Andere voorschriften

6.1.9.1.   De totale maximumlichtsterkte van de grootlichtkoplampen die tegelijk kunnen worden ontstoken, mag niet meer bedragen dan 430 000 cd, wat overeenkomt met een referentiewaarde 100.

6.1.9.2.   Deze maximumlichtsterkte wordt verkregen door de afzonderlijke referentiewaarden die op de verschillende koplampen zijn aangegeven, op te tellen. Aan elke koplamp met het opschrift R of CR moet de referentiewaarde 10 worden gegeven.

6.1.9.3.   Automatische activering en deactivering van de grootlichtkoplampen

| 6.1.9.3.1. | Het sensorsysteem dat wordt gebruikt voor de automatische activering en deactivering van de grootlichtkoplampen zoals beschreven in punt 6.1.7.1 moet voldoen aan de volgende voorschriften:






  6.1.9.3.1.1. | De grenswaarden van de minimumvelden waarbinnen de sensor in staat is door andere voertuigen uitgestraald licht zoals gedefinieerd in punt 6.1.7.1 op te merken, zijn bepaald door de hieronder vermelde hoeken.






  6.1.9.3.1.1.1. | Horizontale hoeken: 15° links en 15° rechts.
  Verticale hoeken:








  Opwaartse hoek | 5° |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Montagehoogte van de sensor (middelpunt van de sensoropening boven het wegdek) | lager dan 2 m | tussen 1,5 m en 2,5 m | hoger dan 2,0 m |
| Neerwaartse hoek | 2° | 2° tot en met 5° | 5° |

6.1.9.3.1.

Het sensorsysteem dat wordt gebruikt voor de automatische activering en deactivering van de grootlichtkoplampen zoals beschreven in punt 6.1.7.1 moet voldoen aan de volgende voorschriften:

6.1.9.3.1.1.

De grenswaarden van de minimumvelden waarbinnen de sensor in staat is door andere voertuigen uitgestraald licht zoals gedefinieerd in punt 6.1.7.1 op te merken, zijn bepaald door de hieronder vermelde hoeken.

6.1.9.3.1.1.1.

Horizontale hoeken: 15° links en 15° rechts.

Verticale hoeken:

Opwaartse hoek

5°

Montagehoogte van de sensor (middelpunt van de sensoropening boven het wegdek)

lager dan 2 m

tussen 1,5 m en 2,5 m

hoger dan 2,0 m

Neerwaartse hoek

2°

2° tot en met 5°

5°

Deze hoeken worden gemeten vanaf het middelpunt van de sensoropening ten opzichte van een horizontale rechte lijn door het middelpunt en evenwijdig aan het middenlangsvlak van het voertuig.

| 6.1.9.3.1.2. | Het sensorsysteem moet op een rechte en vlakke weg het volgende kunnen opmerken:






  a) | een tegenliggend motorvoertuig op een afstand van ten minste 400 m; |
| --- | --- | --- |

6.1.9.3.1.2.

Het sensorsysteem moet op een rechte en vlakke weg het volgende kunnen opmerken:

a)

een tegenliggend motorvoertuig op een afstand van ten minste 400 m;

| b) | een voorliggend(e) motorvoertuig of voertuig-aanhangwagencombinatie op een afstand van ten minste 100 m; |
| --- | --- |

b)

een voorliggend(e) motorvoertuig of voertuig-aanhangwagencombinatie op een afstand van ten minste 100 m;

| c) | een tegenliggende fiets op een afstand van ten minste 75 m indien de fiets verlicht is met een wit licht met een lichtsterkte van 150 cd en een lichtuitstralend oppervlak van 10 ± 3 cm2 dat zich 0,8 m boven het wegdek bevindt. |
| --- | --- |

c)

een tegenliggende fiets op een afstand van ten minste 75 m indien de fiets verlicht is met een wit licht met een lichtsterkte van 150 cd en een lichtuitstralend oppervlak van 10 ± 3 cm2 dat zich 0,8 m boven het wegdek bevindt.

2

Om de naleving van a) en b) te controleren, moeten de breedte- en achterlichten (indien van toepassing) en de dimlichtkoplampen van voor- en tegenliggende motorvoertuigen (of voertuig-aanhangwagencombinaties) zijn ingeschakeld.

| 6.1.9.3.2. | De overgang van grootlicht naar dimlicht en andersom volgens de in punt 6.1.7.1 vermeld voorwaarden mag automatisch gebeuren en mag geen hinder, afleiding of verblinding veroorzaken. |
| --- | --- |

6.1.9.3.2.

De overgang van grootlicht naar dimlicht en andersom volgens de in punt 6.1.7.1 vermeld voorwaarden mag automatisch gebeuren en mag geen hinder, afleiding of verblinding veroorzaken.

| 6.1.9.3.3. | De algehele prestatie van de automatische besturing moet worden gecontroleerd door:






  6.1.9.3.3.1. | simulatie of andere verificatiemiddelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard, zoals verstrekt door de aanvrager; |
| --- | --- | --- |

6.1.9.3.3.

De algehele prestatie van de automatische besturing moet worden gecontroleerd door:

6.1.9.3.3.1.

simulatie of andere verificatiemiddelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard, zoals verstrekt door de aanvrager;

| 6.1.9.3.3.2. | een testrit volgens punt 1 van bijlage 12. De prestatie van de automatische besturing wordt gedocumenteerd en aan de hand van de beschrijving van de aanvrager gecontroleerd. Eventuele duidelijke storingen moeten worden betwist (bv. buitensporige hoekbeweging of flikkering). |
| --- | --- |

6.1.9.3.3.2.

een testrit volgens punt 1 van bijlage 12. De prestatie van de automatische besturing wordt gedocumenteerd en aan de hand van de beschrijving van de aanvrager gecontroleerd. Eventuele duidelijke storingen moeten worden betwist (bv. buitensporige hoekbeweging of flikkering).

| 6.1.9.3.4. | De besturing van de grootlichtkoplampen mag zodanig zijn dat de grootlichtkoplampen alleen automatisch worden ingeschakeld wanneer:






  a) | er geen voertuigen zoals bedoeld in punt 6.1.7.1 worden opgemerkt binnen de in de punten 6.1.9.3.1.1 en 6.1.9.3.1.2 bepaalde velden en afstanden, en |
| --- | --- | --- |

6.1.9.3.4.

De besturing van de grootlichtkoplampen mag zodanig zijn dat de grootlichtkoplampen alleen automatisch worden ingeschakeld wanneer:

a)

er geen voertuigen zoals bedoeld in punt 6.1.7.1 worden opgemerkt binnen de in de punten 6.1.9.3.1.1 en 6.1.9.3.1.2 bepaalde velden en afstanden, en

| b) | het niveau van de opgemerkte omgevingsverlichting is zoals voorgeschreven in punt 6.1.9.3.5. |
| --- | --- |

b)

het niveau van de opgemerkte omgevingsverlichting is zoals voorgeschreven in punt 6.1.9.3.5.

| 6.1.9.3.5. | Indien de inschakeling van de grootlichtkoplampen automatisch gebeurt, moeten zij automatisch worden uitgeschakeld wanneer tegen- of voorliggers zoals bedoeld in punt 6.1.7.1 binnen de in de punten 6.1.9.3.1.1 en 6.1.9.3.1.2 bepaalde velden en afstanden worden opgemerkt.
  Bovendien moeten zij automatisch worden uitgeschakeld wanneer de lichtsterkte van de omgevingsverlichting meer dan 7 000 lx bedraagt.
  De naleving van dit voorschrift moet door de aanvrager worden aangetoond door simulatie of met andere verificatiemiddelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard. Indien nodig moet de verlichtingssterkte op een horizontaal oppervlak worden gemeten met een cosinusgecorrigeerde sensor op dezelfde hoogte als de montagepositie van de sensor op het voertuig. Dit mag door de fabrikant worden aangetoond met afdoende bewijsmateriaal of met andere middelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard. |
| --- | --- |

6.1.9.3.5.

Indien de inschakeling van de grootlichtkoplampen automatisch gebeurt, moeten zij automatisch worden uitgeschakeld wanneer tegen- of voorliggers zoals bedoeld in punt 6.1.7.1 binnen de in de punten 6.1.9.3.1.1 en 6.1.9.3.1.2 bepaalde velden en afstanden worden opgemerkt.

Bovendien moeten zij automatisch worden uitgeschakeld wanneer de lichtsterkte van de omgevingsverlichting meer dan 7 000 lx bedraagt.

De naleving van dit voorschrift moet door de aanvrager worden aangetoond door simulatie of met andere verificatiemiddelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard. Indien nodig moet de verlichtingssterkte op een horizontaal oppervlak worden gemeten met een cosinusgecorrigeerde sensor op dezelfde hoogte als de montagepositie van de sensor op het voertuig. Dit mag door de fabrikant worden aangetoond met afdoende bewijsmateriaal of met andere middelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard.

6.2.   Dimlichtkoplamp (Reglementen nrs. 98 en 112)

6.2.1.   Aanwezigheid

Verplicht op motorvoertuigen. Verboden op aanhangwagens.

6.2.2.   Aantal

Twee, typegoedkeuring krachtens Reglement nr. 98 of 112, met uitzondering van koplampen van klasse A.

6.2.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.2.4.   Plaats

6.2.4.1.   In de breedte: de verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

De binnenranden van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieassen mogen niet minder dan 600 mm van elkaar verwijderd zijn. Dit geldt echter niet voor voertuigen van de categorieën M1 en N1; voor alle andere categorieën motorvoertuigen mag deze afstand tot 400 mm worden beperkt wanneer de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

1

1

6.2.4.2.   In de hoogte: niet minder dan 500 mm en niet meer dan 1 200 mm boven het wegdek. Bij voertuigen van categorie N3G (terreinvoertuigen) (14) mag de maximumhoogte tot 1 500 mm worden vergroot.

3

14

6.2.4.3.   In de lengte: aan de voorkant van het voertuig. Aan dit voorschrift moet worden geacht te zijn voldaan wanneer het direct uitgestraalde of indirect via de voorzieningen voor indirect zicht en/of andere weerkaatsende oppervlakken van het voertuig weerkaatste licht geen hinder veroorzaakt voor de bestuurder.

6.2.5.   Geometrische zichtbaarheid

Bepaald door de hoeken α en ß zoals gespecificeerd in punt 2.13:

| | α = 15° naar boven en 10° naar beneden, |
| --- | --- |

α = 15° naar boven en 10° naar beneden,

| | ß = 45° naar buiten en 10° naar binnen. |
| --- | --- |

ß = 45° naar buiten en 10° naar binnen.

Afschermplaten of andere uitrustingsstukken in de nabijheid van de koplamp mogen geen secundaire effecten veroorzaken die andere weggebruikers hinderen.

6.2.6.   Oriëntatie

Naar voren.

6.2.6.1.   Verticale oriëntatie

6.2.6.1.1.   De bij het onbeladen voertuig met één persoon op de bestuurdersstoel in te stellen initiële neerwaartse helling van de licht-donkergrens van de dimlichtbundel moet door de fabrikant tot op 0,1 % nauwkeurig worden gespecificeerd en door middel van het in bijlage 7 afgebeelde symbool goed leesbaar en onuitwisbaar op elk voertuig dicht bij elke koplamp of bij het gegevensplaatje van de fabrikant worden aangegeven.

De waarde van de aangegeven neerwaartse helling moet overeenkomstig punt 6.2.6.1.2 worden vastgesteld.

6.2.6.1.2.   Afhankelijk van de montagehoogte in meters (h) van de onderrand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp, gemeten bij het onbeladen voertuig, moet de verticale helling van de licht-donkergrens van de dimlichtbundel onder alle in bijlage 5 beschreven statische toestanden binnen de volgende grenswaarden blijven en moet de begininstelling de volgende waarden hebben:

| | h < 0,8







  grenswaarden | : | tussen – 0,5 en – 2,5 % |
| --- | --- | --- | --- |
| begininstelling | : | tussen – 1,0 en – 1,5 % |

h < 0,8

grenswaarden

:

tussen – 0,5 en – 2,5 %

begininstelling

:

tussen – 1,0 en – 1,5 %

| | 0,8 < h < 1,0







  grenswaarden | : | tussen – 0,5 en – 2,5 % |
| --- | --- | --- | --- |
| begininstelling | : | tussen – 1,0 en – 1,5 % |

0,8 < h < 1,0

grenswaarden

:

tussen – 0,5 en – 2,5 %

begininstelling

:

tussen – 1,0 en – 1,5 %

of, naar keuze van de voertuigfabrikant,

| grenswaarden | : | tussen – 1,0 en – 3,0 % |
| --- | --- | --- |
| begininstelling | : | tussen – 1,5 en – 2,0 % |

grenswaarden

:

tussen – 1,0 en – 3,0 %

begininstelling

:

tussen – 1,5 en – 2,0 %

In dit geval moet in de aanvraag voor typegoedkeuring van het voertuig informatie worden verstrekt over welke van de twee mogelijkheden moet worden toegepast.

| | h > 1,0







  grenswaarden | : | tussen – 1,0 en – 3,0 % |
| --- | --- | --- | --- |
| begininstelling | : | tussen – 1,5 en – 2,0 % |

h > 1,0

grenswaarden

:

tussen – 1,0 en – 3,0 %

begininstelling

:

tussen – 1,5 en – 2,0 %

Bovengenoemde grenswaarden en begininstellingen zijn in het onderstaande diagram samengevat.

Voor voertuigen van categorie N3G (terreinvoertuigen) waarbij de koplampen op meer dan 1 200 mm hoogte zijn geplaatst, liggen de grenswaarden voor de verticale helling van de scheidingslijn tussen: – 1,5 en – 3,5 %

3

De begininstelling moet tussen – 2 % en – 2,5 % liggen.

I(%)

h(m)

6.2.6.2.   Niveauregeling voor de koplampen

6.2.6.2.1.   Indien een niveauregeling nodig is om aan de voorschriften van de punten 6.2.6.1.1 en 6.2.6.1.2 te voldoen, moet deze automatisch zijn.

6.2.6.2.2.   Voorzieningen die continu of niet-continu handmatig worden versteld, zijn echter toegestaan indien zij een stopstand hebben waarin de koplampen met de gebruikelijke stelschroeven of dergelijke weer in de begininstelling kunnen worden gebracht zoals gedefinieerd in punt 6.2.6.1.1.

Deze handmatig verstelbare voorzieningen moeten vanaf de bestuurdersstoel kunnen worden bediend.

Continu verstelbare voorzieningen moeten referentiemarkeringen hebben die de beladingstoestanden aangeven waarbij de dimlichtbundel moet worden bijgesteld.

Het aantal standen van niet-continu verstelbare voorzieningen moet zo zijn dat in alle in bijlage 5 gedefinieerde beladingstoestanden aan de in punt 6.2.6.1.2 voorgeschreven waarden wordt voldaan.

Ook voor deze voorzieningen moeten de in bijlage 5 aangegeven beladingstoestanden waarbij bijstelling van de dimlichtbundel noodzakelijk is, bij het bedieningsorgaan van de voorziening duidelijk worden vermeld (zie bijlage 8).

6.2.6.2.3.   Bij een defect van de in de punten 6.2.6.2.1 en 6.2.6.2.2 beschreven voorzieningen mag de dimlichtbundel geen stand aannemen waarin de helling van de licht-donkergrens kleiner is dan op het ogenblik dat het defect zich voordeed.

6.2.6.3.   Meetprocedure

6.2.6.3.1.   Na afstelling van de begininstelling moet de verticale helling van de dimlichtbundel, uitgedrukt in %, worden gemeten in statische toestand in alle in bijlage 5 gedefinieerde beladingstoestanden.

6.2.6.3.2.   De meting van de verandering van de helling van de dimlichtbundel als functie van de belading moet worden uitgevoerd volgens de in bijlage 6 beschreven testprocedure.

6.2.6.4.   Horizontale oriëntatie

De horizontale oriëntatie van een van beide of van beide dimlichtkoplampen mag worden veranderd om bochtverlichting te produceren, mits de knik in de elleboog van de licht-donkergrens de trajectlijn van het zwaartepunt van het voertuig niet snijdt op afstanden van de voorkant van het voertuig groter dan 100 keer de montagehoogte van de respectieve dimlichtkoplampen wanneer de gehele dimlichtbundel of de knik in de elleboog van de licht-donkergrens wordt verplaatst.

6.2.7.   Elektrische aansluitingen

6.2.7.1.   Het bedieningsorgaan om over te schakelen naar dimlicht moet alle grootlichtkoplampen tegelijk doven.

6.2.7.2.   De dimlichten mogen tegelijk met de grote lichten blijven branden.

6.2.7.3.   Bij dimlichtkoplampen die voldoen aan Reglement nr. 98, moeten de gasontladingslichtbronnen ingeschakeld blijven wanneer het grootlicht brandt.

6.2.7.4.   Eén aanvullende lichtbron of een of meer ledmodules, geplaatst binnen de dimlichtkoplampen of in een licht (met uitzondering van de grootlichtkoplamp), gegroepeerd of samengebouwd met de respectieve dimlichtkoplampen, mogen worden geactiveerd om bochtverlichting te produceren, mits de horizontale kromtestraal van het traject van het zwaartepunt van het voertuig 500 m of minder bedraagt. Dit mag door de fabrikant met een berekening worden aangetoond of met andere middelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard.

6.2.7.5.   Dimlichtkoplampen mogen automatisch worden in- en uitgeschakeld. Het moet echter altijd mogelijk zijn deze dimlichtkoplampen handmatig in- en uit te schakelen.

6.2.7.6.   De dimlichtkoplampen moeten automatisch worden in- en uitgeschakeld naargelang de omgevingslichtomstandigheden (bv. inschakelen bij nachtelijke rijomstandigheden, in tunnels enz.) volgens de voorschriften van bijlage 13.

6.2.7.7.   Onverminderd punt 6.2.7.6.1 mogen de dimlichtkoplampen automatisch worden in- en uitgeschakeld naargelang andere factoren zoals tijds- of omgevingsomstandigheden (bv. tijdstip van de dag, voertuiglokalisatie, regen, mist enz.).

6.2.8.   Verklikker

6.2.8.1.   Verklikker facultatief.

6.2.8.2.   Een visuele verklikker, al dan niet knipperend, is verplicht:

| a) | wanneer de volledige lichtbundel of de knik in de elleboog van de licht-donkergrens wordt verplaatst om bochtverlichting te produceren, of |
| --- | --- |

a)

wanneer de volledige lichtbundel of de knik in de elleboog van de licht-donkergrens wordt verplaatst om bochtverlichting te produceren, of

| b) | als een of meer ledmodules worden gebruikt om de hoofddimlichtbundel te produceren, tenzij zij zodanig zijn bedraad dat bij een defect van een ervan alle ledmodules gaan doven. |
| --- | --- |

b)

als een of meer ledmodules worden gebruikt om de hoofddimlichtbundel te produceren, tenzij zij zodanig zijn bedraad dat bij een defect van een ervan alle ledmodules gaan doven.

Hij wordt geactiveerd:

| a) | wanneer de verplaatsing van de knik in de elleboog van de licht-donkergrens niet goed functioneert, of |
| --- | --- |

a)

wanneer de verplaatsing van de knik in de elleboog van de licht-donkergrens niet goed functioneert, of

| b) | in het geval van een defect van een van de ledmodules die worden gebruikt om de hoofddimlichtbundel te produceren, tenzij zij zodanig zijn bedraad dat bij een defect van een ervan alle ledmodules gaan doven. |
| --- | --- |

b)

in het geval van een defect van een van de ledmodules die worden gebruikt om de hoofddimlichtbundel te produceren, tenzij zij zodanig zijn bedraad dat bij een defect van een ervan alle ledmodules gaan doven.

Hij moet geactiveerd blijven zolang de storing aanwezig is. Hij mag tijdelijk worden gedeactiveerd, maar moet opnieuw worden geactiveerd wanneer de voorziening die de motor start en stopt, wordt in- en uitgeschakeld.

6.2.9.   Andere voorschriften

De voorschriften van punt 5.5.2 zijn niet van toepassing op dimlichtkoplampen.

Dimlichtkoplampen met een lichtbron of een of meer ledmodules die de hoofddimlichtbundel produceren en die een totale objectieve lichtstroom van meer dan 2 000 lumen hebben, mogen alleen worden geïnstalleerd in combinatie met (een) schoonmaakvoorziening(en) voor koplampen overeenkomstig Reglement nr. 45 (15).

15

Wat de verticale helling betreft, zijn de bepalingen van punt 6.2.6.2.2 niet van toepassing op dimlichtkoplampen met een lichtbron of een of meer ledmodules die de hoofddimlichtbundel produceren en een objectieve lichtstroom van meer dan 2 000 lumen hebben.

Bij gloeilampen waarvoor meer dan één testspanning is aangegeven, geldt de objectieve lichtstroom die de hoofddimlichtbundel produceert, zoals vermeld in het mededelingenformulier voor de typegoedkeuring van de voorziening.

Bij met een goedgekeurde lichtbron uitgeruste dimlichtkoplampen is de toepasselijke objectieve lichtstroom de waarde bij de desbetreffende testspanning zoals vermeld op het desbetreffende gegevensblad van het reglement krachtens welke goedkeuring voor de toegepaste lichtbron was verleend, zonder de op dit gegevensblad gespecificeerde toleranties van de objectieve lichtstroom in aanmerking te nemen.

Alleen dimlichtkoplampen die voldoen aan Reglement nr. 98 of 112, mogen worden gebruikt om bochtverlichting te produceren.

Indien bochtverlichting wordt geproduceerd door een horizontale beweging van de hele lichtbundel of van de knik in de elleboog van de licht-donkergrens, mag deze alleen worden geactiveerd als het voertuig vooruitrijdt; dit geldt niet wanneer bochtverlichting wordt geproduceerd voor een rechtse bocht bij rechtsrijdend verkeer (een linkse bocht bij linksrijdend verkeer).

6.3.   Mistvoorlicht (Reglement nr. 19)

6.3.1.   Aanwezigheid

Facultatief op motorvoertuigen. Verboden op aanhangwagens.

6.3.2.   Aantal

Twee, die voldoen aan de voorschriften van wijzingenreeks 03 en latere reeksen van Reglement nr. 19.

6.3.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.3.4.   Plaats

6.3.4.1.   In de breedte: het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

6.3.4.2.   In de hoogte:

| Minimum | : | 250 mm boven het wegdek. |
| --- | --- | --- |
| Maximum | : | bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: 800 mm boven het wegdek.
  Bij alle andere categorieën, met uitzondering van voertuigen van categorie N3G (terreinvoertuigen) (16): 1 200 mm boven het wegdek.
  Bij voertuigen van categorie N3G: de maximumhoogte mag tot 1 500 mm worden vergroot. |

Minimum

:

250 mm boven het wegdek.

Maximum

:

bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: 800 mm boven het wegdek.

1

1

Bij alle andere categorieën, met uitzondering van voertuigen van categorie N3G (terreinvoertuigen) (16): 1 200 mm boven het wegdek.

3

16

Bij voertuigen van categorie N3G: de maximumhoogte mag tot 1 500 mm worden vergroot.

3

Geen enkel punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas mag hoger zijn dan het hoogste punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp.

6.3.4.3.   In de lengte aan de voorkant van het voertuig. Aan dit voorschrift wordt geacht te zijn voldaan wanneer het direct uitgestraalde of indirect via de voorzieningen voor indirect zicht en/of andere weerkaatsende oppervlakken van het voertuig weerkaatste licht geen hinder veroorzaakt voor de bestuurder.

6.3.5.   Geometrische zichtbaarheid

Bepaald door de hoeken α en ß zoals gespecificeerd in punt 2.13,

| | α = 5° naar boven en naar beneden, |
| --- | --- |

α = 5° naar boven en naar beneden,

| | ß = 45° naar buiten en 10° naar binnen. |
| --- | --- |

ß = 45° naar buiten en 10° naar binnen.

Afschermplaten of andere uitrustingsstukken in de nabijheid van het mistvoorlicht mogen geen secundaire effecten veroorzaken die andere weggebruikers hinderen (17).

17

6.3.6.   Oriëntatie

Naar voren.

6.3.6.1.   Verticale oriëntatie

6.3.6.1.1.   Bij mistvoorlichten van klasse B moet de bij het onbeladen voertuig met één persoon op de bestuurdersstoel in te stellen verticale helling van de licht-donkergrens – 1,5 % of minder bedragen (17).

17

6.3.6.1.2.   Bij mistvoorlichten van klasse F3:

| 6.3.6.1.2.1. | indien de totale objectieve lichtstroom van de lichtbron niet meer dan 2 000 lumens bedraagt:






  6.3.6.1.2.1.1. | de bij het onbeladen voertuig met één persoon op de bestuurdersstoel in te stellen verticale helling van de licht-donkergrens bedraagt – 1,0 % of minder; |
| --- | --- | --- |

6.3.6.1.2.1.

indien de totale objectieve lichtstroom van de lichtbron niet meer dan 2 000 lumens bedraagt:

6.3.6.1.2.1.1.

de bij het onbeladen voertuig met één persoon op de bestuurdersstoel in te stellen verticale helling van de licht-donkergrens bedraagt – 1,0 % of minder;

| 6.3.6.1.2.2. | indien de totale objectieve lichtstroom van de lichtbron meer dan 2 000 lumens bedraagt:






  6.3.6.1.2.2.1. | Afhankelijk van de montagehoogte in meters (h) van de onderrand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van het mistvoorlicht, gemeten bij het onbeladen voertuig, moet de verticale helling van de licht-donkergrens onder alle in bijlage 5 beschreven statische toestanden binnen de volgende waarden blijven: | h ≤ 0,8







  grenswaarden | : | tussen – 1,0 en – 3,0 % |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| begininstelling | : | tussen – 1,5 en – 2,0 % |

6.3.6.1.2.2.

indien de totale objectieve lichtstroom van de lichtbron meer dan 2 000 lumens bedraagt:

6.3.6.1.2.2.1.

Afhankelijk van de montagehoogte in meters (h) van de onderrand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van het mistvoorlicht, gemeten bij het onbeladen voertuig, moet de verticale helling van de licht-donkergrens onder alle in bijlage 5 beschreven statische toestanden binnen de volgende waarden blijven:

h ≤ 0,8

grenswaarden

:

tussen – 1,0 en – 3,0 %

begininstelling

:

tussen – 1,5 en – 2,0 %

| | h > 0,8







  grenswaarden | : | tussen – 1,5 en – 3,5 % |
| --- | --- | --- | --- |
| begininstelling | : | tussen – 2,0 en – 2,5 %. |

h > 0,8

grenswaarden

:

tussen – 1,5 en – 3,5 %

begininstelling

:

tussen – 2,0 en – 2,5 %.

| 6.3.6.1.2.2.2. | de bij het onbeladen voertuig met één persoon op de bestuurdersstoel in te stellen initiële neerwaartse helling van de licht-donkergrens moet door de fabrikant tot op één decimaal nauwkeurig worden gespecificeerd en door middel van het in bijlage 7 afgebeelde symbool goed leesbaar en onuitwisbaar op elk voertuig dicht bij elk mistvoorlicht of bij het gegevensplaatje van de fabrikant of in combinatie met de in punt 6.2.6.1.1 bedoelde vermelding worden aangegeven. De waarde van de aangegeven neerwaartse helling moet overeenkomstig punt 6.3.6.1.2.2.1 worden vastgesteld. |
| --- | --- |

6.3.6.1.2.2.2.

de bij het onbeladen voertuig met één persoon op de bestuurdersstoel in te stellen initiële neerwaartse helling van de licht-donkergrens moet door de fabrikant tot op één decimaal nauwkeurig worden gespecificeerd en door middel van het in bijlage 7 afgebeelde symbool goed leesbaar en onuitwisbaar op elk voertuig dicht bij elk mistvoorlicht of bij het gegevensplaatje van de fabrikant of in combinatie met de in punt 6.2.6.1.1 bedoelde vermelding worden aangegeven. De waarde van de aangegeven neerwaartse helling moet overeenkomstig punt 6.3.6.1.2.2.1 worden vastgesteld.

6.3.6.2.   Niveauregeling mistvoorlicht

6.3.6.2.1.   Wanneer voor een mistvoorlicht dat onafhankelijk is of met andere koplamp- en lichtsignaalfuncties is gegroepeerd, een niveauregeling is gemonteerd, moet deze zo zijn dat de verticale helling onder alle statische beladingstoestanden van bijlage 5 binnen de in punt 6.3.6.1.2.2.1 voorgeschreven grenswaarden blijft.

6.3.6.2.2.   Indien het mistvoorlicht van klasse F3 deel uitmaakt van de dimlichtkoplamp of van een AFS, zijn de voorschriften van punt 6.2.6 van toepassing wanneer de mistvoorlichtbundel als onderdeel van de dimlichtbundel wordt gebruikt.

In dit geval mogen de in punt 6.2.6 gedefinieerde grenswaarden voor de niveauregeling ook worden toegepast wanneer dit mistvoorlicht als zodanig wordt gebruikt.

6.3.6.2.3.   De niveauregeling kan ook worden gebruikt om de helling van de mistvoorlichtbundel automatisch aan de heersende omgevingsomstandigheden aan te passen, op voorwaarde dat de in punt 6.3.6.1.2.2.1 gespecificeerde grenswaarden voor de neerwaartse helling niet worden overschreden.

6.3.6.2.4.   Bij een defect van de niveauregeling mag de mistvoorlichtbundel geen stand aannemen waarin de helling van de licht-donkergrens kleiner is dan op het ogenblik dat het defect zich voordeed.

6.3.7.   Elektrische aansluitingen

De mistvoorlichten moeten onafhankelijk van het groot licht, het dimlicht en/of een combinatie groot licht/dimlicht kunnen worden in- en uitgeschakeld, tenzij:

| a) | de mistvoorlichten worden gebruikt als onderdeel van een andere verlichtingsfunctie in een AFS; het inschakelen van de mistvoorlichtfunctie moet echter voorrang hebben op de functie waarvoor de mistvoorlichten een deel van het licht produceren, of |
| --- | --- |

a)

de mistvoorlichten worden gebruikt als onderdeel van een andere verlichtingsfunctie in een AFS; het inschakelen van de mistvoorlichtfunctie moet echter voorrang hebben op de functie waarvoor de mistvoorlichten een deel van het licht produceren, of

| b) | de mistvoorlichten niet tegelijkertijd kunnen worden ingeschakeld met andere lichten waarmee zij zijn samengebouwd, zoals aangegeven door het desbetreffende symbool („/”) volgens punt 10.1 van bijlage 1 bij Reglement nr. 19. |
| --- | --- |

b)

de mistvoorlichten niet tegelijkertijd kunnen worden ingeschakeld met andere lichten waarmee zij zijn samengebouwd, zoals aangegeven door het desbetreffende symbool („/”) volgens punt 10.1 van bijlage 1 bij Reglement nr. 19.

6.3.8.   Verklikker

Inschakelverklikker verplicht. Een onafhankelijk niet-knipperend waarschuwingslicht.

6.3.9.   Andere voorschriften

In het geval van een positieve indicatie in punt 10.9 van het mededelingenformulier in bijlage 1 bij Reglement nr. 19 mogen de afstelling en de lichtsterkte van de mistvoorlichtbundel van klasse F3 automatisch aan de heersende omgevingsomstandigheden worden aangepast. Eventuele variaties van de lichtsterkte of de afstelling moeten automatisch worden uitgevoerd en zodanig dat noch de bestuurder, noch andere weggebruikers worden gehinderd.

6.4.   Achteruitrijlicht (Reglement nr. 23)

6.4.1.   Aanwezigheid

Verplicht op motorvoertuigen en aanhangwagens van de categorieën O2, O3 en O4. Facultatief op aanhangwagens van categorie O1.

2

3

4

1

6.4.2.   Aantal

6.4.2.1.   Eén voorziening is verplicht en een tweede facultatief op motorvoertuigen van categorie M1 en op alle andere voertuigen die niet meer dan 6 000 mm lang zijn.

1

6.4.2.2.   Twee voorzieningen zijn verplicht en twee facultatief op alle voertuigen met een lengte van meer dan 6 000 mm, met uitzondering van voertuigen van categorie M1.

1

6.4.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.4.4.   Plaats

6.4.4.1.   In de breedte: geen bijzondere voorschriften.

6.4.4.2.   In de hoogte: niet minder dan 250 mm en niet meer dan 1 200 mm boven het wegdek.

6.4.4.3.   In de lengte: aan de achterkant van het voertuig.

De twee in punt 6.4.2.2 genoemde facultatieve voorzieningen mogen in voorkomend geval evenwel aan de zijkant van het voertuig worden gemonteerd, mits aan de voorschriften van de punten 6.4.5.2 en 6.4.6.2 is voldaan.

6.4.5.   Geometrische zichtbaarheid

6.4.5.1.   Aan de achterkant van het voertuig gemonteerde voorzieningen:

Bepaald door de hoeken α en ß zoals gespecificeerd in punt 2.13:

| | α = 15° naar boven en 5° naar beneden, |
| --- | --- |

α = 15° naar boven en 5° naar beneden,

| | ß = 45° naar rechts en naar links indien er slechts één voorziening is, |
| --- | --- |

ß = 45° naar rechts en naar links indien er slechts één voorziening is,

45° naar buiten en 30° naar binnen indien er twee voorzieningen zijn.

6.4.5.2.   De twee in punt 6.4.2.2 genoemde facultatieve voorzieningen indien zij aan de zijkant van het voertuig zijn geplaatst:

De geometrische zichtbaarheid wordt geacht te zijn gewaarborgd wanneer de referentieas van de desbetreffende voorziening naar buiten is gericht met een hoek β van niet meer dan 15° ten opzichte van het middenlangsvlak van het voertuig. De verticale instelling van de twee facultatieve voorzieningen mag naar voren zijn gericht.

6.4.6.   Oriëntatie

6.4.6.1.   Naar achteren

6.4.6.2.   Indien de twee in punt 6.4.2.2 genoemde facultatieve voorzieningen aan de zijkant van het voertuig zijn geplaatst, zijn bovendien de voorschriften van punt 6.4.5.2 van toepassing.

6.4.7.   Elektrische aansluitingen

6.4.7.1.   Deze moeten zo zijn dat het licht alleen kan branden als de achteruitversnelling is ingeschakeld en het bedieningsorgaan voor het starten en stoppen van de motor zich in een zodanige stand bevindt dat de motor kan draaien. Het licht mag niet gaan branden of blijven branden als aan een van bovengenoemde voorwaarden niet is voldaan.

6.4.7.2.   De elektrische aansluitingen moeten bovendien zo zijn dat de twee in punt 6.4.2.2 genoemde facultatieve voorzieningen alleen kunnen branden als de in punt 5.11 bedoelde lichten zijn ingeschakeld.

De voorzieningen aan de zijkant van het voertuig mogen worden ingeschakeld voor langzame manoeuvres in voorwaartse richting van het voertuig tot 10 km/h, mits de volgende voorwaarden zijn vervuld:

| a) | de voorzieningen moeten met een afzonderlijke schakelaar handmatig worden geactiveerd en gedeactiveerd; |
| --- | --- |

a)

de voorzieningen moeten met een afzonderlijke schakelaar handmatig worden geactiveerd en gedeactiveerd;

| b) | indien zij op die manier zijn geactiveerd, mogen zij blijven branden nadat de achteruitversnelling is uitgeschakeld; |
| --- | --- |

b)

indien zij op die manier zijn geactiveerd, mogen zij blijven branden nadat de achteruitversnelling is uitgeschakeld;

| c) | ze moeten automatisch worden uitgeschakeld zodra de voorwaartse snelheid van het voertuig meer dan 10 km/h bedraagt, ongeacht de stand van de afzonderlijke schakelaar; in dit geval moeten ze uitgeschakeld blijven tot ze opnieuw opzettelijk worden ingeschakeld. |
| --- | --- |

c)

ze moeten automatisch worden uitgeschakeld zodra de voorwaartse snelheid van het voertuig meer dan 10 km/h bedraagt, ongeacht de stand van de afzonderlijke schakelaar; in dit geval moeten ze uitgeschakeld blijven tot ze opnieuw opzettelijk worden ingeschakeld.

6.4.8.   Verklikker

Verklikker facultatief.

6.4.9.   Andere voorschriften

Geen.

6.5.   Richtingaanwijzer (Reglement nr. 6)

6.5.1.   Aanwezigheid (zie figuur hierna)

verplicht. De typen richtingaanwijzers zijn ingedeeld in categorieën (1, 1a, 1b, 2a, 2b, 5 en 6) en de combinatie ervan op één voertuig vormt een opstelling (A en B).

Opstelling A geldt voor alle motorvoertuigen.

Opstelling B geldt alleen voor aanhangwagens.

6.5.2.   Aantal

Naargelang de opstelling.

6.5.3.   Opstellingen (zie figuur hierna)

A: twee voorrichtingaanwijzers van de volgende categorieën:

| | 1 of 1a of 1b,
  indien de afstand tussen de rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van dit licht en die van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp en/of het mistvoorlicht, indien aanwezig, ten minste 40 mm bedraagt; |
| --- | --- |

1 of 1a of 1b,

indien de afstand tussen de rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van dit licht en die van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp en/of het mistvoorlicht, indien aanwezig, ten minste 40 mm bedraagt;

| | 1a of 1b,
  indien de afstand tussen de rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van dit licht en die van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp en/of het mistvoorlicht, indien aanwezig, meer dan 20 mm en minder dan 40 mm bedraagt; |
| --- | --- |

1a of 1b,

indien de afstand tussen de rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van dit licht en die van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp en/of het mistvoorlicht, indien aanwezig, meer dan 20 mm en minder dan 40 mm bedraagt;

| | 1b,
  indien de afstand tussen de rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van dit licht en die van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp en/of het mistvoorlicht, indien aanwezig, 20 mm of minder bedraagt;
  twee achterrichtingaanwijzers (categorie 2a of 2b);
  twee facultatieve richtingaanwijzers (categorie 2a of 2b) op alle voertuigen van de categorieën M2, M3, N2, en N3;
  twee zijrichtingaanwijzers van categorie 5 of 6 (minimumvoorschrift): | 5
  bij alle voertuigen van categorie M1;
  bij voertuigen van de categorieën N1, M2 en M3 die niet meer dan 6 m lang zijn. |
| --- | --- | --- |

1b,

indien de afstand tussen de rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van dit licht en die van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp en/of het mistvoorlicht, indien aanwezig, 20 mm of minder bedraagt;

twee achterrichtingaanwijzers (categorie 2a of 2b);

twee facultatieve richtingaanwijzers (categorie 2a of 2b) op alle voertuigen van de categorieën M2, M3, N2, en N3;

2

3

2

3

twee zijrichtingaanwijzers van categorie 5 of 6 (minimumvoorschrift):

5

bij alle voertuigen van categorie M1;

1

bij voertuigen van de categorieën N1, M2 en M3 die niet meer dan 6 m lang zijn.

1

2

3

| | 6
  bij alle voertuigen van de categorieën N2 en N3;
  bij voertuigen van de categorieën N1, M2 en M3 die meer dan 6 m lang zijn. |
| --- | --- |

6

bij alle voertuigen van de categorieën N2 en N3;

2

3

bij voertuigen van de categorieën N1, M2 en M3 die meer dan 6 m lang zijn.

1

2

3

Het is in alle gevallen toegestaan zijrichtingaanwijzers van categorie 5 te vervangen door zijrichtingaanwijzers van categorie 6.

Wanneer lichten zijn gemonteerd die de functies van voorrichtingaanwijzers (categorie 1, 1a of 1b) en zijrichtingaanwijzers (categorie 5 of 6) combineren, mogen twee extra zijrichtingaanwijzers (categorie 5 of 6) worden gemonteerd om te voldoen aan de zichtbaarheidsvoorschriften van punt 6.5.5.

B: twee achterrichtingaanwijzers (categorie 2a of 2b);

twee facultatieve richtingaanwijzers (categorie 2a of 2b) op alle voertuigen van de categorieën O2, O3, en O4.

2

3

4

Maximaal drie facultatieve richtingaanwijzers van categorie 5 of één facultatieve richtingaanwijzer van categorie 6 per kant op voertuigen van categorie O2 die langer zijn dan 9 m.

2

Wanneer een AFS is gemonteerd, is de afstand die voor de keuze van de categorie in aanmerking wordt genomen, de afstand tussen de voorrichtingaanwijzer en de dichtstbijgelegen verlichtingseenheid in de dichtstbijzijnde stand die een dimlichtmodus produceert of ertoe bijdraagt.

6.5.3.1.   Bovendien geldt het volgende voor voertuigen van de categorieën:

| a) | M2, M3, N2, en N3 van meer dan 6 m en maximaal 9 m lang dat een aanvullende voorziening van categorie 5 facultatief is; |
| --- | --- |

a)

M2, M3, N2, en N3 van meer dan 6 m en maximaal 9 m lang dat een aanvullende voorziening van categorie 5 facultatief is;

2

3

2,

3

| b) | M2, M3, N2, en N3 van meer dan 9 m lang dat drie aanvullende voorzieningen van categorie 5, zo gelijkmatig verdeeld als praktisch is, verplicht zijn aan weerskanten; |
| --- | --- |

b)

M2, M3, N2, en N3 van meer dan 9 m lang dat drie aanvullende voorzieningen van categorie 5, zo gelijkmatig verdeeld als praktisch is, verplicht zijn aan weerskanten;

2

3

2,

3

| c) | O3 en O4 dat drie voorzieningen van categorie 5, zo gelijkmatig verdeeld als praktisch is, verplicht zijn aan weerskanten. |
| --- | --- |

c)

O3 en O4 dat drie voorzieningen van categorie 5, zo gelijkmatig verdeeld als praktisch is, verplicht zijn aan weerskanten.

3

4

Deze voorschriften gelden niet indien ten minste drie ambergele zijmarkeringslichten zijn gemonteerd die synchroon en gelijktijdig knipperen als de richtingaanwijzers aan dezelfde kant van het voertuig.

6.5.4.   Plaats

6.5.4.1.   In de breedte: de verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde rand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden. Deze voorwaarde geldt niet voor de facultatieve achterlichten.

De afstand tussen de binnenranden van de twee zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas mag niet minder dan 600 mm bedragen.

Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

6.5.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek.

6.5.4.2.1.   De hoogte van het lichtuitstralende oppervlak van de zijrichtingaanwijzers van categorie 5 of 6 mag niet:

| minder bedragen dan | : | 350 mm bij voertuigen van de categorieën M1 en N1, en 500 mm bij alle andere voertuigcategorieën, beide gemeten vanaf het laagste punt; en |
| --- | --- | --- |
| meer bedragen dan | : | 1 500 mm, gemeten vanaf het hoogste punt. |

minder bedragen dan

:

350 mm bij voertuigen van de categorieën M1 en N1, en 500 mm bij alle andere voertuigcategorieën, beide gemeten vanaf het laagste punt; en

1

1

meer bedragen dan

:

1 500 mm, gemeten vanaf het hoogste punt.

6.5.4.2.2.   De hoogte van de richtingaanwijzers van de categorieën 1, 1a, 1b, 2a en 2b mag, gemeten overeenkomstig punt 5.8, niet minder dan 350 mm en niet meer dan 1 500 mm bedragen.

6.5.4.2.3.   Indien de structuur van het voertuig deze bovenste grenswaarden, gemeten zoals hierboven gespecificeerd, niet toelaat en als de facultatieve achterrichtingaanwijzers niet zijn geïnstalleerd, mogen die grenswaarden tot 2 300 mm voor zijrichtingaanwijzers van categorie 5 en 6, en tot 2 100 mm voor richtingaanwijzers van de categorieën 1, 1a, 1b, 2a en 2b worden verhoogd.

6.5.4.2.4.   Indien facultatieve achterrichtingaanwijzers worden geïnstalleerd, moeten zij worden geplaatst op een hoogte die verenigbaar is met de toepasselijke voorschriften van punt 6.5.4.1 en met de symmetrie van de lichten, en op een verticale afstand die zo groot is als de vorm van de carrosserie mogelijk maakt, maar niet minder dan 600 mm boven de verplichte achterrichtingaanwijzers.

6.5.4.3.   In de lengte (zie figuur hierna)

De afstand tussen het lichtuitstralende oppervlak van de zijrichtingaanwijzer (categorieën 5 en 6) en het dwarsvlak dat de totale lengte van het voertuig aan de voorkant begrenst, mag niet meer bedragen dan 1 800 mm.

Deze afstand mag echter niet meer dan 2 500 mm bedragen:

| a) | bij voertuigen van de categorieën M1 en N1; |
| --- | --- |

a)

bij voertuigen van de categorieën M1 en N1;

1

1

| b) | bij alle andere voertuigcategorieën indien de structuur van het voertuig het onmogelijk maakt de minimale zichtbaarheidshoeken in acht te nemen. |
| --- | --- |

b)

bij alle andere voertuigcategorieën indien de structuur van het voertuig het onmogelijk maakt de minimale zichtbaarheidshoeken in acht te nemen.

Facultatieve zijrichtingaanwijzers van categorie 5 moeten op gelijke afstand van elkaar in de lengte van het voertuig worden gemonteerd.

Facultatieve zijrichtingaanwijzers van categorie 6 moeten in het gebied tussen het eerste en het laatste kwart van de lengte van een aanhangwagen worden gemonteerd.

6.5.5.   Geometrische zichtbaarheid

6.5.5.1.   Horizontale hoeken: (zie figuur hierna)

Verticale hoeken: 15° boven en onder het horizontale vlak voor richtingaanwijzers van de categorieën 1, 1a, 1b, 2a, 2b en 5.

Daarbij geldt echter het volgende:

| a) | indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°; |
| --- | --- |

a)

indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°;

| b) | indien een facultatieve achterrichtingaanwijzer hoger dan 2 100 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de opwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°. |
| --- | --- |

b)

indien een facultatieve achterrichtingaanwijzer hoger dan 2 100 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de opwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°.

30° boven en 5° onder het horizontale vlak voor richtingaanwijzers van categorie 6.

Figuur (zie punt 6.5)

Opstelling A (*)

Categorie 5 of 6

Categorie 2a of 2b

Categorieën 1, 1a, 1b

| (*) | De waarde van 5° voor de dode hoek naar achteren van de zijrichtingaanwijzer is een bovengrens d ≤ 1,80 m (bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: d ≤ 2,50 m). |
| --- | --- |

(*)

De waarde van 5° voor de dode hoek naar achteren van de zijrichtingaanwijzer is een bovengrens d ≤ 1,80 m (bij voertuigen van de categorieën M1

1

Bij richtingaanwijzers van de categorieën 1, 1a, 1b, 2a, en 2b die lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) zijn gemonteerd, mag de hoek naar binnen van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak.

Categorie 2a of 2b

Opstelling B

6.5.5.2.   Of, naar keuze van de fabrikant, bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: voor- en achterrichtingaanwijzers en ook zijmarkeringslichten (**).

1

1

Horizontale hoeken: (zie figuur hierna)

Ambergeel achterste zijmarkeringslicht

Zijmarkeringslicht vooraan

Zijrichtingaanwijzer

Achterrichtingaanwijzer

Voorrichtingaanwijzer

| (**) | De waarde van 5° voor de dode hoek naar achteren van de zijrichtingaanwijzer is een bovengrens.d ≤ 2,50 m. |
| --- | --- |

(**)

De waarde van 5° voor de dode hoek naar achteren van de zijrichtingaanwijzer is een bovengrens.d ≤ 2,50 m.

Bij richtingaanwijzers van de categorieën 1, 1a, 1b, 2a en 2b die lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) zijn gemonteerd, mag de hoek naar binnen evenwel van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak.

Verticale hoeken: 15° boven en onder het horizontale vlak. Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 15° worden verminderd tot 5°.

Om als zichtbaar te worden beschouwd, moet het licht vrij zicht bieden op ten minste 12,5 cm2 van het zichtbare oppervlak, behalve bij zijrichtingaanwijzers van de categorieën 5 en 6. Het lichtuitstralende oppervlak van retroreflectoren die geen licht doorlaten, moet worden uitgesloten.

2

6.5.6.   Oriëntatie

Volgens de eventuele installatiespecificaties van de fabrikant.

6.5.7.   Elektrische aansluitingen

Richtingaanwijzers moeten onafhankelijk van de andere lichten worden ontstoken. Alle richtingaanwijzers aan één kant van het voertuig moeten met één bedieningsorgaan worden in- en uitgeschakeld en moeten synchroon knipperen.

Op voertuigen van de categorieën M1 en N1 van minder dan 6 m lang, met een opstelling die voldoet aan punt 6.5.5.2, moeten de eventueel gemonteerde ambergele zijmarkeringslichten ook met dezelfde frequentie (synchroon) knipperen als de richtingaanwijzers.

1

1

Een richtingaanwijzer die in verschillende modi kan worden geactiveerd (statisch of opeenvolgend), mag na activering niet van modus wisselen.

Indien op voertuigen van de categorieën M2, M3, N2 of N3 twee facultatieve lichten (categorie 2a of 2b) worden aangebracht, moeten die in dezelfde modus werken als de overige verplichte achterrichtingaanwijzers (categorie 2a of 2b); d.w.z. statisch of opeenvolgend.

2

3

2

3

6.5.8.   Verklikker

Verklikker voor de werking verplicht voor richtingaanwijzers van de categorieën 1, 1a, 1b, 2a en 2b. Hij mag visueel en/of akoestisch zijn. Als de verklikker visueel is, moet het een knipperlicht zijn dat, althans bij een defect van een van deze richtingaanwijzers, wordt gedoofd, blijft branden zonder te knipperen of een duidelijke frequentiewijziging vertoont. Als de verklikker volledig akoestisch is, moet hij goed hoorbaar zijn en, althans bij een defect van een van deze richtingaanwijzers, een duidelijke frequentiewijziging vertonen.

Hij moet worden geactiveerd door het signaal dat overeenkomstig punt 6.2.2 van Reglement nr. 6 of op een andere geschikte manier wordt geproduceerd (18).

18

Indien een motorvoertuig uitgerust is om een aanhangwagen te trekken, moet het voorzien zijn van een speciale visuele verklikker voor de werking van de richtingaanwijzers op de aanhangwagen, tenzij de verklikker van het trekkende voertuig de mogelijkheid biedt om het defect van een van de richtingaanwijzers op de voertuigcombinatie te detecteren.

Voor de facultatieve richtingaanwijzers op motorvoertuigen en aanhangwagens is een verklikker voor de werking niet verplicht.

6.5.9.   Andere voorschriften

Het licht moet een knipperlicht zijn dat 90 ± 30 keer per minuut knippert.

Nadat het bedieningsorgaan van het lichtsignaal in werking is gesteld, moet binnen één seconde licht worden uitgestraald dat binnen anderhalve seconde voor het eerst dooft. Indien een motorvoertuig uitgerust is om een aanhangwagen te trekken, moet het bedieningsorgaan van de richtingaanwijzers op het trekkende voertuig tevens de richtingaanwijzers van de aanhangwagen in werking stellen. Wanneer één richtingaanwijzer door een andere oorzaak dan kortsluiting defect is, moeten de andere richtingaanwijzers blijven knipperen, maar in dat geval mag de frequentie afwijken van de voorgeschreven frequentie.

6.6.   Waarschuwingssignaal

6.6.1.   Aanwezigheid

Verplicht.

Het signaal moet worden gegeven door de gelijktijdige werking van de richtingaanwijzers volgens de voorschriften van punt 6.5.

Alle richtingaanwijzers van categorie 1 (1, 1a of 1b) die tegelijkertijd worden geactiveerd, moeten in dezelfde modus werken; d.w.z. statisch of opeenvolgend.

Alle richtingaanwijzers van categorie 2 (2a of 2b) die tegelijkertijd worden geactiveerd, moeten in dezelfde modus werken; d.w.z. statisch of opeenvolgend.

6.6.2.   Aantal

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.2.

6.6.3.   Opstelling

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.3.

6.6.4.   Plaats

6.6.4.1.   Breedte: zoals gespecificeerd in punt 6.5.4.1.

6.6.4.2.   Hoogte: zoals gespecificeerd in punt 6.5.4.2.

6.6.4.3.   Lengte: zoals gespecificeerd in punt 6.5.4.3.

6.6.5.   Geometrische zichtbaarheid

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.5.

6.6.6.   Oriëntatie

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.6.

6.6.7.   Elektrische aansluitingen

6.6.7.1.   Het signaal moet in werking worden gesteld door middel van een afzonderlijk handbedieningsorgaan dat alle richtingaanwijzers synchroon doet knipperen.

6.6.7.2.   Het waarschuwingssignaal mag automatisch worden geactiveerd wanneer een voertuig betrokken raakt bij een ongeval of na deactivering van het noodstopsignaal zoals gespecificeerd in punt 6.23. In zulke gevallen mag het handmatig worden uitgeschakeld.

Bovendien mag het waarschuwingssignaal automatisch worden ingeschakeld om andere weggebruikers te attenderen op dreigend gevaar zoals gedefinieerd in de reglementen; in dat geval moet het signaal ingeschakeld blijven totdat het handmatig of automatisch wordt uitgeschakeld.

6.6.7.3.   Op voertuigen van de categorieën M1 en N1 van minder dan 6 m lang, met een opstelling die voldoet aan punt 6.5.5.2, moeten de eventueel gemonteerde ambergele zijmarkeringslichten ook met dezelfde frequentie (synchroon) knipperen als de richtingaanwijzers.

1

1

6.6.8.   Verklikker

Knipperende inschakelverklikker verplicht.

6.6.9.   Andere voorschriften

Indien een motorvoertuig uitgerust is om een aanhangwagen te trekken, moet het bedieningsorgaan van het waarschuwingssignaal ook de richtingaanwijzers op de aanhangwagen in werking kunnen stellen, zoals gespecificeerd in punt 6.5.9. Het waarschuwingssignaal moet kunnen werken zelfs als de voorziening die de motor start of stopt, zich in een zodanige stand bevindt dat de motor onmogelijk kan worden gestart.

6.7.   Stoplicht (Reglement nr. 7)

6.7.1.   Aanwezigheid

Stoplichten van categorie S1 of S2: verplicht op alle voertuigcategorieën.

Stoplichten van categorie S3 of S4: verplicht op voertuigen van de categorieën M1 en N1, met uitzondering van chassiscabines en voertuigen van categorie N1 met open laadruimte; facultatief op andere voertuigcategorieën.

1

1

1

6.7.2.   Aantal

Twee stoplichten van categorie S1 of S2 en één stoplicht van categorie S3 of S4 op alle voertuigcategorieën.

6.7.2.1.   Behalve wanneer een stoplicht van categorie S3 of S4 is geïnstalleerd, mogen twee facultatieve stoplichten van categorie S1 of S2 worden geïnstalleerd op voertuigen van de categorieën M2, M3, N2, N3, O2, O3, en O4.

2

3

2

3

2

3

4

6.7.2.2.   Alleen wanneer het middenlangsvlak van het voertuig zich niet op een vast carrosseriepaneel bevindt, maar een of twee beweegbare delen van het voertuig scheidt (bv. deuren) en er onvoldoende ruimte is om een enkel stoplicht van categorie S3 of S4 op het middenlangsvlak boven dergelijk beweegbare delen te installeren, is het toegestaan:

twee stoplichten van categorie S3 of S4, type D, te installeren, of

één stoplicht van categorie S3 of S4 links of rechts van het middenlangsvlak te installeren,

een onderling afhankelijk stoplichtsysteem van categorie S3 of S4 te installeren.

6.7.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.7.4.   Plaats

6.7.4.1.   In de breedte:

| | bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: | bij stoplichten van categorie S1 of S2 mag het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden; |
| --- | --- | --- |

bij voertuigen van de categorieën M1 en N1:

1

1

bij stoplichten van categorie S1 of S2 mag het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden;

| | voor de afstand tussen de binnenranden van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieassen gelden geen bijzondere voorschriften. |
| --- | --- |

voor de afstand tussen de binnenranden van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieassen gelden geen bijzondere voorschriften.

| | Bij alle andere voertuigcategorieën: | bij stoplichten van categorie S1 of S2 mag de afstand tussen de binnenranden van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas niet minder dan 600 mm bedragen. Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt. |
| --- | --- | --- |

Bij alle andere voertuigcategorieën:

bij stoplichten van categorie S1 of S2 mag de afstand tussen de binnenranden van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas niet minder dan 600 mm bedragen. Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

| | Bij stoplichten van categorie S3 of S4: het referentiepunt moet zich op het middenlangsvlak van het voertuig bevinden. Wanneer de twee stoplichten van categorie S3 of S4 echter zijn geïnstalleerd overeenkomstig punt 6.7.2, moeten zij zo dicht mogelijk bij en aan weerskanten van dit middenlangsvlak worden geplaatst. |
| --- | --- |

Bij stoplichten van categorie S3 of S4: het referentiepunt moet zich op het middenlangsvlak van het voertuig bevinden. Wanneer de twee stoplichten van categorie S3 of S4 echter zijn geïnstalleerd overeenkomstig punt 6.7.2, moeten zij zo dicht mogelijk bij en aan weerskanten van dit middenlangsvlak worden geplaatst.

Wanneer overeenkomstig punt 6.7.2 één stoplicht van categorie S3 of S4 buiten het middenlangsvlak is toegestaan, mag de afstand van het middenlangsvlak tot het referentiepunt van het licht niet meer dan 150 mm bedragen.

6.7.4.2.   In de hoogte:

| 6.7.4.2.1. | Bij stoplichten van categorie S1 of S2:
  boven het wegdek, niet minder dan 350 mm en niet meer dan 1 500 mm (2 100 mm indien de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 1 500 mm aan te houden en indien de facultatieve stoplichten niet zijn geïnstalleerd).
  Indien de facultatieve stoplichten worden geïnstalleerd, moeten zij worden geplaatst op een hoogte die verenigbaar is met de voorschriften inzake de breedte en de symmetrie van de lichten, en op een verticale afstand die zo groot is als de vorm van de carrosserie mogelijk maakt, maar niet minder dan 600 mm boven de verplichte stoplichten. |
| --- | --- |

6.7.4.2.1.

Bij stoplichten van categorie S1 of S2:

boven het wegdek, niet minder dan 350 mm en niet meer dan 1 500 mm (2 100 mm indien de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 1 500 mm aan te houden en indien de facultatieve stoplichten niet zijn geïnstalleerd).

Indien de facultatieve stoplichten worden geïnstalleerd, moeten zij worden geplaatst op een hoogte die verenigbaar is met de voorschriften inzake de breedte en de symmetrie van de lichten, en op een verticale afstand die zo groot is als de vorm van de carrosserie mogelijk maakt, maar niet minder dan 600 mm boven de verplichte stoplichten.

| 6.7.4.2.2. | Bij stoplichten van categorie S3 of S4:
  Bij stoplichten van categorie S3 moet het horizontale raakvlak aan de onderrand van het zichtbare oppervlak zich bevinden: hetzij niet meer dan 150 mm onder het horizontale raakvlak aan de onderrand van het zichtbare oppervlak van de ruit of beglazing van de achteruit, hetzij niet minder dan 850 mm boven het wegdek.
  Het horizontale raakvlak aan de onderrand van het zichtbare oppervlak van een stoplicht van categorie S3 of S4 moet zich echter boven het horizontale raakvlak aan de bovenrand van het zichtbare oppervlak van stoplichten van categorie S1 of S2 bevinden. |
| --- | --- |

6.7.4.2.2.

Bij stoplichten van categorie S3 of S4:

Bij stoplichten van categorie S3 moet het horizontale raakvlak aan de onderrand van het zichtbare oppervlak zich bevinden: hetzij niet meer dan 150 mm onder het horizontale raakvlak aan de onderrand van het zichtbare oppervlak van de ruit of beglazing van de achteruit, hetzij niet minder dan 850 mm boven het wegdek.

Het horizontale raakvlak aan de onderrand van het zichtbare oppervlak van een stoplicht van categorie S3 of S4 moet zich echter boven het horizontale raakvlak aan de bovenrand van het zichtbare oppervlak van stoplichten van categorie S1 of S2 bevinden.

6.7.4.3.   In de lengte

6.7.4.4.   Bij stoplichten van categorie S1 of S2: aan de achterkant van het voertuig.

6.7.4.5.   Bij stoplichten van categorie S3 of S4: geen bijzondere voorschriften.

6.7.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontale hoek:

Bij stoplichten van categorie S1 of S2: 45° links en rechts van de lengteas van het voertuig.

Bij stoplichten van de categorieën S1 en S2 die lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) zijn gemonteerd, mag de hoek naar binnen evenwel van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak.

Bij stoplichten van categorie S3 of S4: 10° links en rechts van de lengteas van het voertuig;

Verticale hoek:

Bij stoplichten van categorie S1 of S2: 15° boven en onder het horizontale vlak.

Hierbij geldt echter het volgende:

| a) | indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°; |
| --- | --- |

a)

indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°;

| b) | indien een facultatief licht hoger dan 2 100 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de opwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°. |
| --- | --- |

b)

indien een facultatief licht hoger dan 2 100 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de opwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°.

Bij stoplichten van categorie S3 of S4: 10° boven en 5° onder het horizontale vlak.

6.7.6.   Oriëntatie

Naar achteren.

6.7.7.   Elektrische aansluitingen

6.7.7.1.   Alle stoplichten moeten tegelijk gaan branden wanneer het remsysteem daartoe het signaal geeft zoals gedefinieerd in de Reglementen nrs. 13 en 13-H.

6.7.7.2.   De stoplichten hoeven niet te werken indien de voorziening die de motor start en/of stopt, zich in een zodanige stand bevindt dat de motor onmogelijk kan draaien.

6.7.8.   Verklikker

Verklikker facultatief; een verklikker die een storing aangeeft is evenwel verplicht indien het reglement inzake het onderdeel dat vereist.

Indien een dergelijke verklikker is geïnstalleerd, moet het een verklikker voor de werking zijn die bestaat uit een niet-knipperend waarschuwingslicht dat bij een defect van de stoplichten gaat branden.

6.7.9.   Andere voorschriften

6.7.9.1.   Het stoplicht van categorie S3 of S4 mag niet met een ander licht zijn samengebouwd.

6.7.9.2.   Het stoplicht van categorie S3 of S4 mag binnen of buiten het voertuig worden geïnstalleerd.

6.7.9.2.1.   Wanneer het stoplicht binnen het voertuig is geïnstalleerd:

mag het uitgestraalde licht via de voorzieningen voor indirect zicht en/of andere oppervlakken van het voertuig (bv. de achterruit) geen hinder veroorzaken voor de bestuurder.

6.8.   Achterkentekenplaatverlichting (Reglement nr. 4)

6.8.1.   Aanwezigheid

verplicht.

6.8.2.   Aantal

Zodanig dat de voorziening de plaats verlicht waar de kentekenplaat zich bevindt.

6.8.3.   Opstelling

Zodanig dat de voorziening de plaats verlicht waar de kentekenplaat zich bevindt.

6.8.4.   Plaats

6.8.4.1.   In de breedte: zodanig dat de voorziening de plaats verlicht waar de kentekenplaat zich bevindt.

6.8.4.2.   In de hoogte: zodanig dat de voorziening de plaats verlicht waar de kentekenplaat zich bevindt.

6.8.4.3.   In de lengte zodanig dat de voorziening de plaats verlicht waar de kentekenplaat zich bevindt.

6.8.5.   Geometrische zichtbaarheid

Zodanig dat de voorziening de plaats verlicht waar de kentekenplaat zich bevindt.

6.8.6.   Oriëntatie

Zodanig dat de voorziening de plaats verlicht waar de kentekenplaat zich bevindt.

6.8.7.   Elektrische aansluitingen

Overeenkomstig punt 5.11.

6.8.8.   Verklikker

Verklikker facultatief. Indien aanwezig, moet de functie ervan door de verklikker voor de breedte- en achterlichten worden vervuld.

6.8.9.   Andere voorschriften

Wanneer de achterkentekenplaatverlichting gecombineerd is met het achterlicht dat met het stoplicht of het mistachterlicht is samengebouwd, mogen de fotometrische eigenschappen van de achterkentekenplaatverlichting tijdens het oplichten van het stoplicht of het mistachterlicht worden gewijzigd.

6.9.   Breedtelicht (Reglement nr. 7)

6.9.1.   Aanwezigheid

Verplicht op alle motorvoertuigen.

Verplicht op aanhangwagens met een breedte van meer dan 1 600 mm.

Facultatief op aanhangwagens met een breedte van niet meer dan 1 600 mm.

6.9.2.   Aantal

Twee.

6.9.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.9.4.   Plaats

6.9.4.1.   In de breedte: het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

Bij een aanhangwagen mag het verst van het middenlangsvlak verwijderde punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas zich niet meer dan 150 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

De afstand tussen de binnenranden van de twee zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas bedraagt:

| | bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: geen bijzondere voorschriften; |
| --- | --- |

bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: geen bijzondere voorschriften;

1

1

| | Bij alle andere voertuigcategorieën: niet minder dan 600 mm. Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt. |
| --- | --- |

Bij alle andere voertuigcategorieën: niet minder dan 600 mm. Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

6.9.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek, niet minder dan 250 mm en niet meer dan 1 500 mm (2 100 mm bij voertuigen van de categorieën O1 en O2 of, bij andere voertuigcategorieën, indien de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 1 500 mm aan te houden).

1

2

6.9.4.3.   In de lengte geen bijzondere specificaties.

6.9.4.4.   Wanneer het breedtelicht en een ander licht zijn samengebouwd, moet het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van het andere licht worden gebruikt om te verifiëren of aan de voorschriften met betrekking tot de plaats (punten 6.9.4.1 tot en met 6.9.4.3) is voldaan.

6.9.5.   Geometrische zichtbaarheid

6.9.5.1.   Horizontale hoek: 45° naar binnen en 80° naar buiten.

Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de hoek naar binnen evenwel van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak.

Bij aanhangwagens mag de hoek naar binnen tot 5° worden verminderd.

Verticale hoek: 15° boven en onder het horizontale vlak. Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 15° worden verminderd tot 5°.

6.9.5.2.   Bij voertuigen van de categorieën M1 en N1, als alternatief voor punt 6.9.5.1, naar keuze van de fabrikant of zijn daartoe gemachtigde vertegenwoordiger, en alleen als aan de voorkant van het voertuig een zijmarkeringslicht is geïnstalleerd.

1

1

| | Horizontale hoek: 45° naar buiten en 45° naar binnen.
  Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de hoek naar binnen evenwel van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak. |
| --- | --- |

Horizontale hoek: 45° naar buiten en 45° naar binnen.

Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de hoek naar binnen evenwel van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak.

| | Verticale hoek: 15° boven en onder het horizontale vlak.
  Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 15° worden verminderd tot 5°. |
| --- | --- |

Verticale hoek: 15° boven en onder het horizontale vlak.

Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 15° worden verminderd tot 5°.

Om als zichtbaar te worden beschouwd, moet het licht vrij zicht bieden op ten minste 12,5 cm2 van het zichtbare oppervlak. Het lichtuitstralende oppervlak van retroreflectoren die geen licht doorlaten, moet worden uitgesloten.

2

6.9.6.   Oriëntatie

Naar voren.

6.9.7.   Elektrische aansluitingen

Overeenkomstig punt 5.11.

Indien een breedtelicht echter met een richtingaanwijzer is samengebouwd, mag de elektrische aansluiting van het breedtelicht aan de desbetreffende kant van het voertuig of het samengebouwde deel ervan zo zijn dat het breedtelicht tijdens de volledige activeringsperiode (zowel aan- als uitcyclus) van de richtingaanwijzer is uitgeschakeld.

6.9.8.   Verklikker

Inschakelverklikker verplicht.

Deze verklikker mag niet knipperen en is niet vereist als de dashboardverlichting alleen samen met de breedtelichten kan worden ontstoken.

Een verklikker die een storing aangeeft is evenwel verplicht indien het reglement inzake het onderdeel dat vereist.

6.9.9.   Andere voorschriften

6.9.9.1.   Indien een of meer infraroodstralingsgeneratoren binnen het breedtelicht zijn geïnstalleerd, mogen deze alleen worden geactiveerd wanneer de koplamp aan dezelfde kant van het voertuig is ingeschakeld en het voertuig vooruitrijdt. Indien het breedtelicht of de koplamp aan dezelfde kant defect is, moeten de infraroodstralingsgeneratoren automatisch worden uitgeschakeld.

6.9.9.2.   Wanneer een AFS is geïnstalleerd dat bochtverlichting produceert, mag het breedtelicht meedraaien met een verlichtingseenheid waarmee het is samengebouwd.

6.10.   Achterlicht (Reglement nr. 7)

6.10.1.   Aanwezigheid

Achterlichten van categorie R, R1 of R2: verplicht.

6.10.2.   Aantal

Twee.

6.10.2.1.   Behalve wanneer markeringslichten zijn geïnstalleerd, mogen twee facultatieve achterlichten worden geïnstalleerd op alle voertuigen van de categorieën M2, M3, N2, N3, O2, O3, en O4.

2

3

2

3

2

3

4

6.10.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.10.4.   Plaats

6.10.4.1.   In de breedte: het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden. Deze voorwaarde geldt niet voor de facultatieve achterlichten.

De afstand tussen de binnenranden van de twee zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas bedraagt:

bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: geen bijzondere voorschriften;

1

1

Bij alle andere voertuigcategorieën: niet minder dan 600 mm. Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

6.10.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek, niet minder dan 350 mm en niet meer dan 1 500 mm (2 100 mm indien de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 1 500 mm aan te houden en indien de facultatieve achterlichten niet zijn geïnstalleerd). Indien de facultatieve achterlichten worden geïnstalleerd, moeten zij worden geplaatst op een hoogte die verenigbaar is met de toepasselijke voorschriften van punt 6.10.4.1 en met de symmetrie van de lichten, en op een verticale afstand die zo groot is als de vorm van de carrosserie mogelijk maakt, maar niet minder dan 600 mm boven de verplichte achterlichten.

6.10.4.3.   In de lengte aan de achterkant van het voertuig.

6.10.5.   Geometrische zichtbaarheid

6.10.5.1.   Horizontale hoek: 45° naar binnen en 80° naar buiten.

Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de hoek naar binnen evenwel van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak.

Verticale hoek: 15° boven en onder het horizontale vlak.

Hierbij geldt echter het volgende:

| a) | indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5o; |
| --- | --- |

a)

indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5o;

o

| b) | indien een facultatief licht hoger dan 2 100 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de opwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°. |
| --- | --- |

b)

indien een facultatief licht hoger dan 2 100 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de opwaartse hoek van 15° worden verminderd tot 5°.

6.10.5.2.   Bij voertuigen van de categorieën M1 en N1, als alternatief voor punt 6.10.5.1, naar keuze van de fabrikant of zijn daartoe gemachtigde vertegenwoordiger, en alleen als aan de achterkant van het voertuig een zijmarkeringslicht is geïnstalleerd.

1

1

Horizontale hoek: 45° naar buiten en 45° naar binnen. Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de hoek naar binnen evenwel van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak.

Verticale hoek: 15° boven en onder het horizontale vlak.

Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 15° worden verminderd tot 5°.

Om als zichtbaar te worden beschouwd, moet het licht vrij zicht bieden op ten minste 12,5 cm2 van het zichtbare oppervlak. Het lichtuitstralende oppervlak van retroreflectoren die geen licht doorlaten, moet worden uitgesloten.

2

6.10.6.   Oriëntatie

Naar achteren.

6.10.7.   Elektrische aansluitingen

Overeenkomstig punt 5.11.

Indien een achterlicht echter met een richtingaanwijzer is samengebouwd, mag de elektrische aansluiting van het achterlicht aan de desbetreffende kant van het voertuig of het samengebouwde deel ervan zo zijn dat het achterlicht tijdens de volledige activeringsperiode (zowel aan- als uitcyclus) van de richtingaanwijzer is uitgeschakeld.

6.10.8.   Verklikker

Inschakelverklikker verplicht. Hij moet gecombineerd zijn met die van de breedtelichten.

Een verklikker die een storing aangeeft is evenwel verplicht indien het reglement inzake het onderdeel dat vereist.

6.10.9.   Andere voorschriften

Geen.

6.11.   Mistachterlicht (Reglement nr. 38)

6.11.1.   Aanwezigheid

Mistachterlichten van categorie F, F1 of F2: verplicht.

1

2

6.11.2.   Aantal

Een of twee.

6.11.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.11.4.   Plaats

6.11.4.1.   In de breedte: als er maar één mistachterlicht is, moet het zich bevinden aan de kant van het middenlangsvlak van het voertuig tegengesteld aan de in het land van inschrijving voorgeschreven verkeersrichting; het referentiepunt mag zich ook op het middenlangsvlak van het voertuig bevinden.

6.11.4.2.   In de hoogte: niet minder dan 250 mm en niet meer dan 1 000 mm boven het wegdek. Bij mistachterlichten die met andere achterlichten zijn gegroepeerd of bij voertuigen van categorie N3G (terreinvoertuigen) mag de maximumhoogte tot 1 200 mm worden vergroot.

3

6.11.4.3.   In de lengte aan de achterkant van het voertuig.

6.11.5.   Geometrische zichtbaarheid

Bepaald door de hoeken α en ß zoals gespecificeerd in punt 2.13:

| | α = 5° naar boven en 5° naar beneden; |
| --- | --- |

α = 5° naar boven en 5° naar beneden;

| | ß = 25° naar rechts en naar links. |
| --- | --- |

ß = 25° naar rechts en naar links.

6.11.6.   Oriëntatie

Naar achteren.

6.11.7.   Elektrische aansluitingen

Deze moet zo zijn dat:

| 6.11.7.1. | het (de) mistachterlicht(en) niet kan (kunnen) worden ontstoken tenzij het grootlicht, het dimlicht of de mistvoorlichten branden; |
| --- | --- |

6.11.7.1.

het (de) mistachterlicht(en) niet kan (kunnen) worden ontstoken tenzij het grootlicht, het dimlicht of de mistvoorlichten branden;

| 6.11.7.2. | het (de) mistachterlicht(en) onafhankelijk van alle andere lichten kan (kunnen) worden uitgeschakeld; |
| --- | --- |

6.11.7.2.

het (de) mistachterlicht(en) onafhankelijk van alle andere lichten kan (kunnen) worden uitgeschakeld;

| 6.11.7.3. | een van de volgende verbindingen van toepassing is:






  6.11.7.3.1. | het (de) achtermistlicht(en) mag (mogen) blijven branden totdat de breedte- en achterlichten worden gedoofd en het (de) mistachterlicht(en) moet(en) dan gedoofd blijven tot het (zij) opzettelijk weer wordt (worden) ontstoken; |
| --- | --- | --- |

6.11.7.3.

een van de volgende verbindingen van toepassing is:

6.11.7.3.1.

het (de) achtermistlicht(en) mag (mogen) blijven branden totdat de breedte- en achterlichten worden gedoofd en het (de) mistachterlicht(en) moet(en) dan gedoofd blijven tot het (zij) opzettelijk weer wordt (worden) ontstoken;

| 6.11.7.3.2. | naast de verplichte verklikker (punt 6.11.8) moet ten minste een akoestische waarschuwing worden gegeven wanneer de ontsteking wordt uitgeschakeld of de contactsleutel uit het slot wordt genomen en het portier van de bestuurder wordt geopend, ongeacht of de in punt 6.11.7.1 bedoelde lichten branden of niet, terwijl het mistachterlicht in de „aan”-stand staat; |
| --- | --- |

6.11.7.3.2.

naast de verplichte verklikker (punt 6.11.8) moet ten minste een akoestische waarschuwing worden gegeven wanneer de ontsteking wordt uitgeschakeld of de contactsleutel uit het slot wordt genomen en het portier van de bestuurder wordt geopend, ongeacht of de in punt 6.11.7.1 bedoelde lichten branden of niet, terwijl het mistachterlicht in de „aan”-stand staat;

| 6.11.7.4. | behalve in de situatie zoals bedoeld in de punten 6.11.7.1, 6.11.7.3 en 6.11.7.5, mag de bediening van het (de) mistachterlicht(en) niet worden beïnvloed door het in- of uitschakelen van andere lichten; |
| --- | --- |

6.11.7.4.

behalve in de situatie zoals bedoeld in de punten 6.11.7.1, 6.11.7.3 en 6.11.7.5, mag de bediening van het (de) mistachterlicht(en) niet worden beïnvloed door het in- of uitschakelen van andere lichten;

| 6.11.7.5. | het (de) mistachterlicht(en) van een trekkend motorvoertuig mag (mogen) automatisch worden uitgeschakeld wanneer een aanhangwagen is aangekoppeld en het (de) mistachterlicht(en) van die aanhangwagen is (zijn) geactiveerd. |
| --- | --- |

6.11.7.5.

het (de) mistachterlicht(en) van een trekkend motorvoertuig mag (mogen) automatisch worden uitgeschakeld wanneer een aanhangwagen is aangekoppeld en het (de) mistachterlicht(en) van die aanhangwagen is (zijn) geactiveerd.

6.11.8.   Verklikker

Inschakelverklikker verplicht. Een onafhankelijk niet-knipperend waarschuwingslicht.

6.11.9.   Andere voorschriften

In ieder geval moet de afstand tussen het mistachterlicht en elk stoplicht groter zijn dan 100 mm.

6.12.   Parkeerlicht (Reglement nr. 77 of 7)

6.12.1.   Aanwezigheid

Op motorvoertuigen die niet meer dan 6 m lang en 2 m breed zijn: facultatief.

Op alle andere voertuigen: verboden.

6.12.2.   Aantal

Naargelang de opstelling.

6.12.3.   Opstelling

Hetzij twee lichten vooraan en twee lichten achteraan, hetzij één licht aan weerskanten.

6.12.4.   Plaats

6.12.4.1.   In de breedte: het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

Als er twee lichten zijn, moeten zij zich op de zijkanten van het voertuig bevinden.

6.12.4.2.   In de hoogte:

| | bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: geen bijzondere voorschriften; |
| --- | --- |

bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: geen bijzondere voorschriften;

1

1

| | Bij alle andere voertuigcategorieën: boven het wegdek, niet minder dan 350 mm en niet meer dan 1 500 mm (2 100 mm als de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 1 500 mm aan te houden). |
| --- | --- |

Bij alle andere voertuigcategorieën: boven het wegdek, niet minder dan 350 mm en niet meer dan 1 500 mm (2 100 mm als de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 1 500 mm aan te houden).

6.12.4.3.   In de lengte geen bijzondere voorschriften.

6.12.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontale hoek: 45° naar buiten, naar voren en naar achteren.

Indien een parkeervoor- of -achterlicht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de hoek naar binnen evenwel van 45° worden verminderd tot 20° onder het H-vlak.

Verticale hoek: 15° boven en onder het horizontale vlak.

Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 15° worden verminderd tot 5°.

6.12.6.   Oriëntatie

Zo dat de lichten voldoen aan de voorschriften voor de zichtbaarheid naar voren en naar achteren.

6.12.7.   Elektrische aansluitingen

De aansluiting moet toelaten dat het (de) parkeerlicht(en) aan dezelfde kant van het voertuig onafhankelijk van alle andere lichten wordt (worden) ontstoken.

Het (de) parkeerlicht(en) en, indien aanwezig, de breedte- en achterlichten overeenkomstig punt 6.12.9 moet(en) kunnen branden, ook al bevindt de voorziening die de motor start, zich in een zodanige stand dat de motor onmogelijk kan draaien. Een voorziening die deze lichten na een bepaalde tijd automatisch deactiveert, is verboden.

6.12.8.   Verklikker

Inschakelverklikker facultatief. Indien aanwezig mag hij niet met de verklikker voor de breedte- en achterlichten kunnen worden verward.

6.12.9.   Andere voorschriften

De werking van dit licht mag ook worden vervuld door het tegelijk ontsteken van het breedtelicht en het achterlicht aan dezelfde kant van het voertuig. In dit geval worden lichten die aan de voorschriften voor breedte- en achterlichten voldoen, geacht aan de voorschriften voor parkeerlichten te voldoen.

6.13.   Markeringslicht (Reglement nr. 7)

6.13.1.   Aanwezigheid

Markeringslichten van categorie A of AM (zichtbaar van voren) en van categorie R, R1, R2, RM1 of RM2 (zichtbaar van achteren):

1

2

1

2

Verplicht op voertuigen die meer dan 2,10 m breed zijn. Facultatief op voertuigen die 1,80 tot 2,10 m breed zijn. Op chassiscabines zijn achtermarkeringslichten facultatief.

6.13.2.   Aantal

Twee zichtbaar van voren en twee zichtbaar van achteren.

Extra markeringslichten mogen als volgt worden gemonteerd:

| a) | twee zichtbaar van voren; |
| --- | --- |

a)

twee zichtbaar van voren;

| b) | twee zichtbaar van achteren. |
| --- | --- |

b)

twee zichtbaar van achteren.

6.13.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.13.4.   Plaats

6.13.4.1.   In de breedte:

Voor en achter: zo dicht mogelijk bij de buitenste rand van het voertuig. Deze voorwaarde wordt geacht te zijn vervuld wanneer het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevindt.

6.13.4.2.   In de hoogte:

Vóór: Motorvoertuigen: het horizontale raakvlak aan de bovenrand van het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van het markeringslicht mag niet lager zijn dan het horizontale raakvlak aan de bovenrand van het doorzichtige gedeelte van de voorruit.

Aanhangwagens en opleggers: op de maximumhoogte die verenigbaar is met de vereisten inzake breedte, ontwerp en gebruik van het voertuig en de symmetrie van de lichten.

Achter: op de maximumhoogte die verenigbaar is met de vereisten inzake breedte, ontwerp en gebruik van het voertuig en de symmetrie van de lichten.

De in punt 6.13.2, onder b), gespecificeerde extra lichten moeten zo ver van elkaar worden gemonteerd als mogelijk is ten opzichte van de verplichte markeringslichten, mits hun positie verenigbaar is met de operationele en ontwerpvereisten van het voertuig en de symmetrie van de lichten.

6.13.4.3.   In de lengte: geen bijzondere voorschriften.

De in punt 6.13.2, onder a), gespecificeerde extra lichten moeten zo dicht mogelijk bij de achterkant worden gemonteerd; aan dit voorschrift wordt geacht te zijn voldaan indien de afstand tussen de extra markeringslichten en de achterkant van het voertuig niet meer dan 400 mm bedraagt.

6.13.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontale hoek: 80° naar buiten.

Verticale hoek: 5° boven en 20° onder het horizontale vlak.

6.13.6.   Oriëntatie

Zo dat de lichten voldoen aan de voorschriften voor de zichtbaarheid naar voren en naar achteren.

6.13.7.   Elektrische aansluitingen

Overeenkomstig punt 5.11.

6.13.8.   Verklikker

Verklikker facultatief. Indien aanwezig, moet de functie ervan door de verklikker voor de breedte- en achterlichten worden vervuld.

Een verklikker die een storing aangeeft is evenwel verplicht indien het reglement inzake het onderdeel dat vereist.

6.13.9.   Andere voorschriften

Voor zover aan alle andere voorschriften is voldaan, mogen de verplichte of facultatieve lichten die zichtbaar zijn van voren en de verplichte of facultatieve lichten die zichtbaar zijn van achteren, aan dezelfde kant van het voertuig in één voorziening zijn gecombineerd.

Twee van de lichten die zichtbaar zijn van achteren mogen gegroepeerd, gecombineerd of samengebouwd zijn overeenkomstig punt 5.7.

De plaats van een markeringslicht ten opzichte van het overeenkomstige breedte- of achterlicht moet zo zijn dat de afstand tussen de projecties op een verticaal dwarsvlak van de dichtst bij elkaar liggende punten op de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas van de twee betrokken lichten niet minder dan 200 mm bedraagt.

De in punt 6.12.3, onder a), gespecificeerde extra lichten die worden gebruikt om de omtrek van de achterkant van het voertuig, de aanhangwagen of de oplegger aan te geven, moeten zodanig zijn gemonteerd dat zij binnen het zichtveld van de goedgekeurde voornaamste voorzieningen voor indirect zicht achteruit zichtbaar blijven.

6.14.   Achterretroreflector, niet-driehoekig (Reglement nr. 3)

6.14.1.   Aanwezigheid

Verplicht op motorvoertuigen.

Facultatief op aanhangwagens voor zover zij gegroepeerd zijn met de andere lichtsignaalvoorzieningen aan de achterkant.

6.14.2.   Aantal

Twee, waarvan de prestaties moeten voldoen aan de voorschriften voor retroreflectoren van klasse IA of IB in Reglement nr. 3. Extra reflecterende voorzieningen en materialen (inclusief twee retroreflectoren die niet voldoen aan punt 6.14.4) zijn toegestaan mits zij de effectiviteit van de verplichte verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen niet nadelig beïnvloeden.

6.14.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.14.4.   Plaats

6.14.4.1.   In de breedte: het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het lichtuitstralende oppervlak mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

De afstand tussen de binnenranden van de twee zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas bedraagt:

bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: geen bijzondere voorschriften;

1

1

Bij alle andere voertuigcategorieën: niet minder dan 600 mm. Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

6.14.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek, niet minder dan 250 mm en niet meer dan 900 mm (niet meer dan 1 200 mm indien gegroepeerd met een of meer achterlichten), 1 500 mm indien de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 900, respectievelijk 1 200 mm aan te houden).

6.14.4.3.   In de lengte aan de achterkant van het voertuig.

6.14.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontale hoek: 30° naar binnen en naar buiten.

Verticale hoek: 10° boven en onder het horizontale vlak.

Indien een retroreflector lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 10° worden verminderd tot 5°.

6.14.6.   Oriëntatie

Naar achteren.

6.14.7.   Andere voorschriften

Het verlichtingsoppervlak van de retroreflector mag delen gemeen hebben met het zichtbare oppervlak van andere lichten aan de achterkant.

6.15.   Achterretroreflector, driehoekig (Reglement nr. 3)

6.15.1.   Aanwezigheid

Verplicht op aanhangwagens.

Verboden op motorvoertuigen.

6.15.2.   Aantal

Twee, waarvan de prestaties moeten voldoen aan de voorschriften voor retroreflectoren van klasse IIIA of IIIB in Reglement nr. 3. Extra retroreflecterende voorzieningen en materialen (inclusief twee retroreflectoren die niet voldoen aan punt 6.15.4) zijn toegestaan mits zij de effectiviteit van de verplichte verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen niet nadelig beïnvloeden.

6.15.3.   Opstelling

De top van de driehoek moet naar boven zijn gericht.

6.15.4.   Plaats

6.15.4.1.   In de breedte: het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het lichtuitstralende oppervlak mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

De afstand tussen de binnenranden van de retroreflectoren mag niet minder dan 600 mm bedragen. Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

6.15.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek, niet minder dan 250 mm en niet meer dan 900 mm (niet meer dan 1 200 mm indien gegroepeerd met een of meer achterlichten), 1 500 mm indien de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 900, respectievelijk 1 200 mm aan te houden).

6.15.4.3.   In de lengte aan de achterkant van het voertuig.

6.15.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontale hoek: 30° naar binnen en naar buiten.

Verticale hoek: 15° boven en onder het horizontale vlak. Indien een retroreflector lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 15° worden verminderd tot 5°.

6.15.6.   Oriëntatie

Naar achteren.

6.15.7.   Andere voorschriften

Het verlichtingsoppervlak van de retroreflector mag delen gemeen hebben met het zichtbare oppervlak van andere lichten aan de achterkant.

6.16.   Voorretroreflector, niet-driehoekig (Reglement nr. 3)

6.16.1.   Aanwezigheid

Verplicht op aanhangwagens.

Verplicht op motorvoertuigen waarvan alle voorwaarts gerichte lichten met reflectoren camoufleerbaar zijn.

Facultatief op andere motorvoertuigen.

6.16.2.   Aantal

Twee, waarvan de prestaties moeten voldoen aan de voorschriften voor retroreflectoren van klasse IA of IB in Reglement nr. 3. Extra retroreflecterende voorzieningen en materialen (inclusief twee retroreflectoren die niet voldoen aan punt 6.16.4) zijn toegestaan mits zij de effectiviteit van de verplichte verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen niet nadelig beïnvloeden.

6.16.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.16.4.   Plaats

6.16.4.1.   In de breedte: het verst van het middenlangsvlak van het voertuig verwijderde punt op het lichtuitstralende oppervlak mag zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

Bij een aanhangwagen mag het verst van het middenlangsvlak verwijderde punt van het verlichtingsoppervlak zich niet verder dan 150 mm van de buitenste rand van het voertuig bevinden.

De afstand tussen de binnenranden van de twee zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas bedraagt:

bij voertuigen van de categorieën M1 en N1: geen bijzondere voorschriften;

1

1

Bij alle andere voertuigcategorieën: niet minder dan 600 mm. Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

6.16.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek, niet minder dan 250 mm en niet meer dan 900 mm (1 500 mm als de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 900 mm aan te houden).

6.16.4.3.   In de lengte aan de voorkant van het voertuig.

6.16.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontale hoek: 30° naar binnen en naar buiten. Bij aanhangwagens mag de hoek naar binnen tot 10° worden verminderd. Indien, vanwege de constructie van de aanhangwagen, de verplichte retroreflectoren niet aan de waarde van deze hoek kunnen voldoen, moeten extra retroreflectoren worden gemonteerd waarvoor de breedtebeperking van punt 6.16.4.1 niet geldt, die samen met de verplichte retroreflectoren voor de vereiste zichtbaarheidshoek moeten zorgen.

Verticale hoek: 10° boven en onder het horizontale vlak. Indien een retroreflector lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 10° worden verminderd tot 5°.

6.16.6.   Oriëntatie

Naar voren.

6.16.7.   Andere voorschriften

Het verlichtingsoppervlak van de retroreflector mag delen gemeen hebben met het zichtbare oppervlak van andere lichten aan de voorkant.

6.17.   Zijretroreflector, niet-driehoekig (Reglement nr. 3)

6.17.1.   Aanwezigheid

Verplicht: op alle motorvoertuigen die meer dan 6 m lang zijn;

op alle aanhangwagens.

Facultatief: op motorvoertuigen die niet meer dan 6 m lang zijn.

6.17.2.   Aantal

Zodanig dat de voorschriften voor de plaats in de lengterichting worden nageleefd. De prestaties van deze voorzieningen moeten voldoen aan de voorschriften voor retroreflectoren van klasse IA of IB in Reglement nr. 3. Extra retroreflecterende voorzieningen en materialen (inclusief twee retroreflectoren die niet voldoen aan punt 6.17.4) zijn toegestaan mits zij de effectiviteit van de verplichte verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen niet nadelig beïnvloeden.

6.17.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.17.4.   Plaats

6.17.4.1.   In de breedte: geen bijzondere voorschriften.

6.17.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek, niet minder dan 250 mm en niet meer dan 900 mm (niet meer dan 1 200 mm indien gegroepeerd met een of meer lichten), 1 500 mm indien de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 900, respectievelijk 1 200 mm aan te houden of indien de aanwezigheid van de voorziening niet verplicht is overeenkomstig punt 6.17.1).

6.17.4.3.   In de lengte ten minste één zijretroreflector moet op het middelste derde van het voertuig worden gemonteerd; de meest voorwaarts geplaatste zijretroreflector mag niet meer dan 3 m van de voorkant van het voertuig verwijderd zijn;

De afstand tussen twee opeenvolgende zijretroreflectoren mag niet meer dan 3 m bedragen. Dit geldt echter niet voor voertuigen van de categorieën M1 en N1.

1

1

Als het door de constructie, het ontwerp of de gebruikswijze van het voertuig niet mogelijk is aan dit voorschrift te voldoen, mag deze afstand worden verhoogd tot 4 m. De meest achterwaarts geplaatste zijretroreflector mag zich niet meer dan 1 m van de achterkant van het voertuig bevinden. Bij motorvoertuigen met een lengte van 6 m of minder is echter één zijretroreflector op het voorste derde en/of één op het achterste derde van de lengte van het voertuig voldoende.

Bij motorvoertuigen van categorie M1 van meer dan 6, maar niet meer dan 7 m, is één zijretroreflector op niet meer dan 3 m van de voorkant en één binnen het laatste derde van de lengte van het voertuig voldoende.

1

6.17.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontale hoek: 45° naar voren en naar achteren.

Verticale hoek: 10° boven en onder het horizontale vlak. Indien een retroreflector lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 10° worden verminderd tot 5°.

6.17.6.   Oriëntatie

Zijwaarts.

6.17.7.   Andere voorschriften

Het verlichtingsoppervlak van de zijretroreflector mag delen gemeen hebben met het zichtbare oppervlak van een ander zijlicht.

6.18.   Zijmarkeringslichten (Reglement nr. 91)

6.18.1.   Aanwezigheid

Verplicht: op alle voertuigen die meer dan 6 m lang zijn, behalve op chassiscabines.

Zijmarkeringslichten van het type SM1 moeten op alle voertuigcategorieën worden gebruikt; op voertuigen van categorie M1 mogen echter zijmarkeringslichten van het type SM2 worden gebruikt.

1

Bovendien moeten op voertuigen van de categorieën M1 en N1 van minder dan 6 m zijmarkeringslichten worden gebruikt indien deze een aanvulling vormen op de verminderde geometrische zichtbaarheid van breedtelichten overeenkomstig punt 6.9.5.2 en achterlichten overeenkomstig punt 6.10.5.2.

1

1

Facultatief: op alle andere voertuigen.

Zijmarkeringslichten van het type SM1 of SM2 mogen worden gebruikt.

6.18.2.   Minimumaantal per zijkant

Zodanig dat de voorschriften met betrekking tot de plaats in de lengterichting worden nageleefd.

6.18.3.   Opstelling

Geen bijzondere specificaties.

6.18.4.   Plaats

6.18.4.1.   In de breedte: geen bijzondere specificaties.

6.18.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek, niet minder dan 250 mm en niet meer dan 1 500 mm (2 100 mm als de vorm van de carrosserie het onmogelijk maakt een hoogte van 1 500 mm aan te houden).

6.18.4.3.   In de lengte ten minste één zijmarkeringslicht moet op het middelste derde van het voertuig worden gemonteerd; het meest voorwaarts geplaatste zijmarkeringslicht mag niet meer dan 3 m van de voorkant van het voertuig verwijderd zijn. De afstand tussen twee opeenvolgende zijmarkeringslichten mag niet meer dan 3 m bedragen. Als de structuur, het ontwerp of de gebruikswijze van het voertuig het onmogelijk maakt aan dit voorschrift te voldoen, mag deze afstand tot 4 m worden vergroot.

De afstand tussen het achterste zijmarkeringslicht en de achterkant van het voertuig mag niet meer dan 1 m bedragen.

Bij voertuigen van niet meer dan 6 m en bij chassiscabines is één zijmarkeringslicht binnen het eerste derde en/of één binnen het laatste derde van de lengte van het voertuig echter voldoende. Bij motorvoertuigen categorie M1 van meer dan 6, maar niet meer dan 7 m, is één zijmarkeringslicht op niet meer dan 3 m van de voorkant en één binnen het laatste derde van de lengte van het voertuig voldoende.

1

6.18.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontale hoek: 45° naar voren en naar achteren. Bij voertuigen waarvoor de installatie van zijmarkeringslichten facultatief is, mag deze waarde echter tot 30° worden verminderd.

Indien het voertuig is uitgerust met zijmarkeringslichten ter aanvulling op de verminderde geometrische zichtbaarheid van voor- en achterrichtingaanwijzers overeenkomstig punt 6.5.5.2. en/of breedtelichten overeenkomstig de punten 6.9.5.2 en 6.10.5.2, zijn de hoeken 45° naar de voor- en achterkant van het voertuig en 30° naar het midden van het voertuig (zie de figuur in punt 6.5.5.2).

Verticale hoek: 10° boven en onder het horizontale vlak. Indien een licht lager dan 750 mm boven de grond (gemeten volgens de bepalingen van punt 5.8.1) is gemonteerd, mag de neerwaartse hoek evenwel van 10° worden verminderd tot 5°.

6.18.6.   Oriëntatie

Zijwaarts.

6.18.7.   Elektrische aansluitingen

Op voertuigen van de categorieën M1 en N1 van minder dan 6 m mogen ambergele zijmarkeringslichten worden bedraad om te knipperen, mits zij synchroon en met dezelfde frequentie knipperen als de richtingaanwijzers aan dezelfde kant van het voertuig.

1

1

Op voertuigen van de categorieën M2, M3, N2, N3, O3 en O4 mogen de verplichte ambergele zijmarkeringslichten tegelijkertijd knipperen met de richtingaanwijzers aan dezelfde kant van het voertuig. Indien overeenkomstig punt 6.5.3.1 richtingaanwijzers van categorie 5 aan de zijkant van het voertuig zijn gemonteerd, mogen die ambergele zijmarkeringslichten echter niet knipperen.

2

3

2

3

3

4

6.18.8.   Verklikker

Verklikker facultatief. Indien aanwezig moet de functie ervan door de voor de breedte- en achterlichten voorgeschreven verklikker worden vervuld.

6.18.9.   Andere voorschriften

Wanneer het achterste zijmarkeringslicht is gecombineerd met het achterlicht dat met het mistachterlicht of het stoplicht is samengebouwd, mogen de fotometrische eigenschappen van het zijmarkeringslicht tijdens het oplichten van het mistachterlicht of het stoplicht worden gewijzigd.

De achterste zijmarkeringslichten moeten ambergeel zijn als zij samen met de achterrichtingaanwijzers knipperen.

6.19.   Dagrijlicht (Reglement nr. 87)

6.19.1.   Aanwezigheid

Verplicht op motorvoertuigen. Verboden op aanhangwagens.

6.19.2.   Aantal

Twee.

6.19.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.19.4.   Plaats

6.19.4.1.   In de breedte: de afstand tussen de binnenranden van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieas mag niet minder dan 600 mm bedragen.

Deze afstand mag tot 400 mm worden verminderd als de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

6.19.4.2.   In de hoogte: boven het wegdek, niet minder dan 250 mm en niet meer dan 1 500 mm.

6.19.4.3.   In de lengte aan de voorkant van het voertuig. Aan dit voorschrift moet worden geacht te zijn voldaan wanneer het direct uitgestraalde of indirect via de voorzieningen voor indirect zicht en/of andere weerkaatsende oppervlakken van het voertuig weerkaatste licht geen hinder veroorzaakt voor de bestuurder.

6.19.5.   Geometrische zichtbaarheid

Horizontaal: naar buiten en 20° naar binnen.

Verticaal: naar boven en 10° naar beneden.

6.19.6.   Oriëntatie

Naar voren.

6.19.7.   Elektrische aansluitingen

6.19.7.1.   De dagrijlichten moeten automatisch worden ingeschakeld wanneer de voorziening die de motor (het aandrijfsysteem) start en/of stopt, in een zodanige stand is geplaatst dat de motor (het aandrijfsysteem) onmogelijk kan functioneren. De dagrijlichten mogen echter uitgeschakeld blijven als de volgende omstandigheden zich voordoen:

| 6.19.7.1.1. | het bedieningsorgaan van de automatische transmissie bevindt zich in de parkeerstand, of |
| --- | --- |

6.19.7.1.1.

het bedieningsorgaan van de automatische transmissie bevindt zich in de parkeerstand, of

| 6.19.7.1.2. | de parkeerrem is geactiveerd, of |
| --- | --- |

6.19.7.1.2.

de parkeerrem is geactiveerd, of

| 6.19.7.1.3. | voordat het voertuig na elke handmatige activering van het aandrijfsysteem voor het eerst in beweging wordt gebracht. |
| --- | --- |

6.19.7.1.3.

voordat het voertuig na elke handmatige activering van het aandrijfsysteem voor het eerst in beweging wordt gebracht.

6.19.7.2.   De dagrijlichten mogen handmatig worden uitgeschakeld wanneer de snelheid van het voertuig niet meer dan 10 km/h bedraagt, op voorwaarde dat zij automatisch worden ingeschakeld wanneer de snelheid van het voertuig meer dan 10 km/h bedraagt of wanneer het voertuig meer dan 100 m heeft gereden en zij aanblijven totdat ze opzettelijk weer worden uitgeschakeld.

6.19.7.3.   De dagrijlichten moeten automatisch worden uitgeschakeld wanneer de voorziening die de motor (het aandrijfsysteem) start en/of stopt, in een zodanige stand is geplaatst dat de motor (het aandrijfsysteem) onmogelijk kan functioneren, of wanneer de mistvoorlichten of koplampen zijn ingeschakeld, behalve wanneer de koplampen worden gebruikt om met korte tussenpozen onderbroken lichtsignalen te geven (19).

19

6.19.7.4.   De in punt 5.11 bedoelde lichten mogen worden ingeschakeld wanneer de dagrijlichten zijn ingeschakeld.

6.19.7.5.   Indien de afstand tussen de voorrichtingaanwijzer en het dagrijlicht 40 mm of minder bedraagt, mogen de elektrische aansluitingen van het dagrijlicht aan de desbetreffende kant van het voertuig zo zijn dat:

| a) | het dagrijlicht wordt uitgeschakeld, of |
| --- | --- |

a)

het dagrijlicht wordt uitgeschakeld, of

| b) | de lichtsterkte van het dagrijlicht tijdens de volledige activeringsperiode (zowel aan- als uitcyclus) van de voorrichtingaanwijzer wordt verminderd. |
| --- | --- |

b)

de lichtsterkte van het dagrijlicht tijdens de volledige activeringsperiode (zowel aan- als uitcyclus) van de voorrichtingaanwijzer wordt verminderd.

6.19.7.6.   Indien een richtingaanwijzer met een dagrijlicht is samengebouwd, moeten de elektrische aansluitingen van het dagrijlicht aan de desbetreffende kant van het voertuig zo zijn dat het dagrijlicht tijdens de volledige activeringsperiode (zowel aan- als uitcyclus) van de richtingaanwijzer is uitgeschakeld.

6.19.8.   Verklikker

Inschakelverklikker facultatief; een verklikker die een storing aangeeft is evenwel verplicht indien het reglement inzake het onderdeel dat vereist.

6.19.9.   Andere voorschriften

Geen voorschriften.

6.20.   Hoeklicht (Reglement nr. 119)

6.20.1.   Aanwezigheid

Facultatief op motorvoertuigen.

6.20.2.   Aantal

Twee.

6.20.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.20.4.   Plaats

6.20.4.1.   In de breedte: één hoeklicht aan weerskanten van het middenlangsvlak van het voertuig.

6.20.4.2.   In de lengte: niet verder dan 1 000 mm van de voorkant.

| In de hoogte | : | minimum: 250 mm boven het wegdek;
  maximum: 900 mm boven het wegdek. |
| --- | --- | --- |

In de hoogte

:

minimum: 250 mm boven het wegdek;

maximum: 900 mm boven het wegdek.

Geen enkel punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas mag echter hoger zijn dan het hoogste punt op het zichtbare oppervlak in de richting van de referentieas van de dimlichtkoplamp.

6.20.5.   Geometrische zichtbaarheid

Bepaald door de hoeken α en β zoals gespecificeerd in punt 2.13:

| | α = 10° naar boven en naar beneden, |
| --- | --- |

α = 10° naar boven en naar beneden,

| | β = 30° tot 60° naar buiten. |
| --- | --- |

β = 30° tot 60° naar buiten.

6.20.6.   Oriëntatie

Zodanig dat de lichten voldoen aan de voorschriften inzake geometrische zichtbaarheid.

6.20.7.   Elektrische aansluitingen

De hoeklichten moeten zo zijn aangesloten dat zij alleen kunnen worden geactiveerd als de grootlicht- of dimlichtkoplampen tegelijk worden ingeschakeld.

6.20.7.1.   De hoeklamp aan één kant van het voertuig mag alleen automatisch worden ingeschakeld wanneer de richtingaanwijzers aan dezelfde kant van het voertuig zijn ingeschakeld en/of wanneer de stuurhoek wordt gewijzigd van de rechtuitstand naar dezelfde kant van het voertuig.

De hoeklamp moet automatisch worden uitgeschakeld wanneer de richtingaanwijzer wordt uitgeschakeld en/of de stuurhoek is teruggekeerd in de rechtuitstand.

6.20.7.2.   Wanneer het achteruitrijlicht is ingeschakeld, mogen beide hoeklichten gelijktijdig worden ingeschakeld, ongeacht de stand van het stuurwiel of de richtingaanwijzer. Indien de hoeklichten aldus worden ingeschakeld, moeten zij weer worden uitgeschakeld zodra:

| a) | de achteruitrijlichten worden uitgeschakeld, of |
| --- | --- |

a)

de achteruitrijlichten worden uitgeschakeld, of

| b) | de voorwaartse snelheid van het voertuig 10 km/h overschrijdt. |
| --- | --- |

b)

de voorwaartse snelheid van het voertuig 10 km/h overschrijdt.

6.20.8.   Verklikker

Geen.

6.20.9.   Andere voorschriften

De hoeklichten mogen niet worden geactiveerd bij snelheden boven 40 km/h.

6.21.   Opvallende markeringen (Reglement nr. 104)

6.21.1.   Aanwezigheid

6.21.1.1.   Verboden: op voertuigen van de categorieën M1 en O1.

1

1

6.21.1.2.   Verplicht:

| 6.21.1.2.1. | Aan de achterkant:
  volledige contourmarkering op voertuigen die meer dan 2 100 mm breed zijn en tot de volgende categorieën behoren:






  a) | N2 met een maximummassa van meer dan 7,5 ton en N3 (met uitzondering van chassiscabines, incomplete voertuigen en trekkers voor opleggers); |
| --- | --- | --- |

6.21.1.2.1.

Aan de achterkant:

volledige contourmarkering op voertuigen die meer dan 2 100 mm breed zijn en tot de volgende categorieën behoren:

a)

N2 met een maximummassa van meer dan 7,5 ton en N3 (met uitzondering van chassiscabines, incomplete voertuigen en trekkers voor opleggers);

2

3

| b) | O3 en O4 (met uitzondering van incomplete voertuigen). |
| --- | --- |

b)

O3 en O4 (met uitzondering van incomplete voertuigen).

3

4

| 6.21.1.2.2. | Aan de zijkant:






  6.21.1.2.2.1. | gedeeltelijke contourmarkering op voertuigen die meer dan 6 000 mm lang zijn (inclusief de dissel bij aanhangwagens) en tot de volgende categorieën behoren:






  a) | N2 met een maximummassa van meer dan 7,5 ton en N3 (met uitzondering van chassiscabines, incomplete voertuigen en trekkers voor opleggers); |
| --- | --- | --- | --- |

6.21.1.2.2.

Aan de zijkant:

6.21.1.2.2.1.

gedeeltelijke contourmarkering op voertuigen die meer dan 6 000 mm lang zijn (inclusief de dissel bij aanhangwagens) en tot de volgende categorieën behoren:

a)

N2 met een maximummassa van meer dan 7,5 ton en N3 (met uitzondering van chassiscabines, incomplete voertuigen en trekkers voor opleggers);

2

3

| b) | O3 en O4 (met uitzondering van incomplete voertuigen). |
| --- | --- |

b)

O3 en O4 (met uitzondering van incomplete voertuigen).

3

4

| 6.21.1.2.3. | Als de vorm, de structuur, het ontwerp of de gebruiksvoorschriften van het voertuig het onmogelijk maken de verplichte contourmarkering aan te brengen, mag in plaats daarvan een lijnmarkering worden aangebracht. |
| --- | --- |

6.21.1.2.3.

Als de vorm, de structuur, het ontwerp of de gebruiksvoorschriften van het voertuig het onmogelijk maken de verplichte contourmarkering aan te brengen, mag in plaats daarvan een lijnmarkering worden aangebracht.

| 6.21.1.2.4. | Als de buitenoppervlakken van de carrosserie gedeeltelijk uit soepel materiaal bestaan, moet deze lijnmarkering op een of meer harde delen van het voertuig worden aangebracht. Het resterende deel van de opvallende markeringen mag op het soepele materiaal worden aangebracht. Als de buitenoppervlakken van de carrosserie volledig uit soepel materiaal bestaan, mag de lijnmarkering op het soepele materiaal worden aangebracht. |
| --- | --- |

6.21.1.2.4.

Als de buitenoppervlakken van de carrosserie gedeeltelijk uit soepel materiaal bestaan, moet deze lijnmarkering op een of meer harde delen van het voertuig worden aangebracht. Het resterende deel van de opvallende markeringen mag op het soepele materiaal worden aangebracht. Als de buitenoppervlakken van de carrosserie volledig uit soepel materiaal bestaan, mag de lijnmarkering op het soepele materiaal worden aangebracht.

| 6.21.1.2.5. | Indien de fabrikant, na verificatie door de technische dienst, tot tevredenheid van de typegoedkeuringsinstantie kan aantonen dat vanwege de gebruiksvoorschriften die een bijzondere vorm, structuur of ontwerp van het voertuig kunnen vereisen, onmogelijk aan de voorschriften van de punten 6.21.2 tot en met 6.21.7.5 kan worden voldaan, is gedeeltelijke naleving van sommige van deze voorschriften aanvaardbaar. Voorwaarde hiervoor is dat waar mogelijk aan een deel van de voorschriften wordt voldaan en dat er van de opvallende markeringen die gedeeltelijk aan de voorschriften voldoen, zo veel mogelijk op de voertuigstructuur worden aangebracht. Dit kan impliceren dat extra steunen of platen die materiaal bevatten conform Reglement nr. 104, op de beschikbare structuur worden gemonteerd om een duidelijke en uniforme signalering te garanderen die verenigbaar is met het doel om de zichtbaarheid van het voertuig te verbeteren.
  Wanneer gedeeltelijke naleving aanvaardbaar wordt geacht, mogen retroreflecterende voorzieningen zoals retroreflectoren van klasse IVA van Reglement nr. 3 of steunen met retroreflecterend materiaal dat voldoet aan de fotometrische voorschriften van klasse C van Reglement nr. 104, een deel van de voorgeschreven opvallende markeringen vervangen. In dit geval moet ten minste één van deze retroreflecterende voorzieningen om de 1 500 mm worden aangebracht.
  De vereiste informatie moet op het mededelingenformulier worden vermeld. |
| --- | --- |

6.21.1.2.5.

Indien de fabrikant, na verificatie door de technische dienst, tot tevredenheid van de typegoedkeuringsinstantie kan aantonen dat vanwege de gebruiksvoorschriften die een bijzondere vorm, structuur of ontwerp van het voertuig kunnen vereisen, onmogelijk aan de voorschriften van de punten 6.21.2 tot en met 6.21.7.5 kan worden voldaan, is gedeeltelijke naleving van sommige van deze voorschriften aanvaardbaar. Voorwaarde hiervoor is dat waar mogelijk aan een deel van de voorschriften wordt voldaan en dat er van de opvallende markeringen die gedeeltelijk aan de voorschriften voldoen, zo veel mogelijk op de voertuigstructuur worden aangebracht. Dit kan impliceren dat extra steunen of platen die materiaal bevatten conform Reglement nr. 104, op de beschikbare structuur worden gemonteerd om een duidelijke en uniforme signalering te garanderen die verenigbaar is met het doel om de zichtbaarheid van het voertuig te verbeteren.

Wanneer gedeeltelijke naleving aanvaardbaar wordt geacht, mogen retroreflecterende voorzieningen zoals retroreflectoren van klasse IVA van Reglement nr. 3 of steunen met retroreflecterend materiaal dat voldoet aan de fotometrische voorschriften van klasse C van Reglement nr. 104, een deel van de voorgeschreven opvallende markeringen vervangen. In dit geval moet ten minste één van deze retroreflecterende voorzieningen om de 1 500 mm worden aangebracht.

De vereiste informatie moet op het mededelingenformulier worden vermeld.

6.21.1.3.   Facultatief:

| 6.21.1.3.1. | Aan de achterkant en aan de zijkant:
  op alle andere voertuigcategorieën, indien niet anders gespecificeerd in de punten 6.21.1.1 en 6.21.1.2, inclusief de cabine van trekkereenheden voor opleggers en de cabine van chassiscabines.
  In plaats van verplichte lijnmarkeringen mag gedeeltelijke of volledige contourmarkering worden aangebracht, en in plaats van verplichte gedeeltelijke contourmarkering mag volledige contourmarkering worden aangebracht. |
| --- | --- |

6.21.1.3.1.

Aan de achterkant en aan de zijkant:

op alle andere voertuigcategorieën, indien niet anders gespecificeerd in de punten 6.21.1.1 en 6.21.1.2, inclusief de cabine van trekkereenheden voor opleggers en de cabine van chassiscabines.

In plaats van verplichte lijnmarkeringen mag gedeeltelijke of volledige contourmarkering worden aangebracht, en in plaats van verplichte gedeeltelijke contourmarkering mag volledige contourmarkering worden aangebracht.

| 6.21.1.3.2. | Aan de voorkant:
  lijnmarkering op voertuigen van de categorieën O2, O3 en O4.
  Aan de voorkant mag geen gedeeltelijke of volledige contourmarkering worden aangebracht. |
| --- | --- |

6.21.1.3.2.

Aan de voorkant:

lijnmarkering op voertuigen van de categorieën O2, O3 en O4.

2

3

4

Aan de voorkant mag geen gedeeltelijke of volledige contourmarkering worden aangebracht.

6.21.2.   Aantal

Naargelang de aanwezigheid.

6.21.3.   Opstelling

De opvallende markeringen moeten zo horizontaal en verticaal mogelijk worden aangebracht als verenigbaar is met de vorm, de structuur, het ontwerp en de gebruiksvoorschriften van het voertuig; als dit niet mogelijk is, moeten de volledige of gedeeltelijke contourmarkeringen, indien aanwezig, de buitencontour van het voertuig zo dicht mogelijk volgen.

Voorts moeten de opvallende markeringen zo gelijkmatig mogelijk over de horizontale dimensies van het voertuig worden verdeeld, zodat de totale lengte en/of breedte van het voertuig kan worden geïdentificeerd.

6.21.4.   Plaats

6.21.4.1.   In de breedte

6.21.4.1.1.   De opvallende markering moet zo dicht mogelijk bij de rand van het voertuig worden aangebracht.

6.21.4.1.2.   De cumulatieve horizontale lengte van de opvallende markeringselementen die op het voertuig zijn aangebracht, moet, met uitzondering van elke horizontale overlapping van afzonderlijke elementen, ten minste 70 % van de totale breedte van het voertuig bedragen.

6.21.4.2.   In de lengte

6.21.4.2.1.   De opvallende markering moet zo dicht mogelijk bij de uiteinden van het voertuig worden aangebracht en moet tot ten minste 600 mm van ieder uiteinde van het voertuig reiken.

6.21.4.2.1.1.   Bij motorvoertuigen, ieder uiteinde van het voertuig, of, bij trekkers voor opleggers, ieder uiteinde van de cabine;

een alternatieve markering binnen 2 400 mm van de voorkant van het motorvoertuig is echter toegestaan indien een reeks retroreflectoren van klasse IVA van Reglement nr. 3 of klasse C van Reglement nr. 104 is gemonteerd, gevolgd door de vereiste opvallende markeringen, waarbij:

| a) | de retroreflectoren ten minste 25 cm2 groot zijn; |
| --- | --- |

a)

de retroreflectoren ten minste 25 cm2 groot zijn;

2

| b) | één retroreflector op een afstand van maximaal 600 mm van de voorkant van het voertuig is gemonteerd; |
| --- | --- |

b)

één retroreflector op een afstand van maximaal 600 mm van de voorkant van het voertuig is gemonteerd;

| c) | de aanvullende retroreflectoren niet meer dan 600 mm van elkaar verwijderd zijn; |
| --- | --- |

c)

de aanvullende retroreflectoren niet meer dan 600 mm van elkaar verwijderd zijn;

| d) | de afstand tussen de laatste retroreflector en het begin van de opvallende markering niet meer dan 600 mm mag bedragen; |
| --- | --- |

d)

de afstand tussen de laatste retroreflector en het begin van de opvallende markering niet meer dan 600 mm mag bedragen;

6.21.4.2.1.2.   bij aanhangwagens, ieder uiteinde van het voertuig (exclusief de dissel).

6.21.4.2.2.   De cumulatieve horizontale lengte van de opvallende markeringselementen die op het voertuig zijn aangebracht, moet, met uitzondering van elke horizontale overlapping van afzonderlijke elementen, ten minste 70 % bedragen van:

6.21.4.2.2.1.   bij motorvoertuigen, de lengte van het voertuig, of, bij trekkers voor opleggers, indien gemonteerd, de lengte van de cabine; wanneer echter de alternatieve markering van punt 6.21.4.2.1.1 wordt gebruikt, de afstand die begint binnen 2 400 mm van de voorkant van het voertuig tot de achterkant ervan.

Gehele lengte

Motorvoertuig

A is de afstand tussen de voorste opvallende markering en de voorkant van het voertuig. De maximumwaarde van A is 2 400 mm (zie punt 6.21.4.2.1.1).

6.21.4.2.2.2.   bij aanhangwagens, de gehele lengte van het voertuig (exclusief de dissel).

Aanhangwagen

Gehele lengte exclusief de dissel

6.21.4.3.   In de hoogte

6.21.4.3.1.   Lijnmarkeringen en onderste element(en) van contourmarkeringen

Zo laag mogelijk binnen de volgende marges:

| | minimum: 250 mm boven het wegdek; |
| --- | --- |

minimum: 250 mm boven het wegdek;

| | maximum: 1 500 mm boven het wegdek. |
| --- | --- |

maximum: 1 500 mm boven het wegdek.

Een maximale montagehoogte van 2 500 mm kan echter worden aanvaard indien het vanwege de vorm, de structuur, het ontwerp of de gebruiksomstandigheden van het voertuig onmogelijk is de maximumwaarde van 1 500 mm in acht te nemen, de voorschriften van de punten 6.21.4.1.2 en 6.21.4.2.2, indien noodzakelijk, na te leven of de horizontale plaatsing van de lijnmarkering of het (de) onderste element(en) van de contourmarkering uit te voeren.

De redenen waarom opvallend materiaal op een hoogte van meer dan 1 500 mm is aangebracht, moeten in het mededelingenformulier worden aangegeven.

6.21.4.3.2.   Bovenste element(en) van contourmarkeringen:

Zo hoog mogelijk, maar niet meer dan 400 mm van het bovenste uiteinde van het voertuig.

6.21.5.   Zichtbaarheid

De opvallende markering moet als zichtbaar worden beschouwd indien ten minste 70 % van het verlichtingsoppervlak van de aangebrachte markering zichtbaar is voor een waarnemer die zich op gelijk welk punt binnen de onderstaande waarnemingsvlakken bevindt:

| 6.21.5.1. | voor opvallende markeringen achteraan en vooraan (zie bijlage 11, figuren 1a en 1b) staat het waarnemingsvlak loodrecht op de lengteas van het voertuig, bevindt het zich op 25 m van het uiteinde van het voertuig en wordt het begrensd door:






  6.21.5.1.1. | in de hoogte, door twee horizontale vlakken respectievelijk 1 m en 3,0 m boven het wegdek, |
| --- | --- | --- |

6.21.5.1.

voor opvallende markeringen achteraan en vooraan (zie bijlage 11, figuren 1a en 1b) staat het waarnemingsvlak loodrecht op de lengteas van het voertuig, bevindt het zich op 25 m van het uiteinde van het voertuig en wordt het begrensd door:

6.21.5.1.1.

in de hoogte, door twee horizontale vlakken respectievelijk 1 m en 3,0 m boven het wegdek,

| 6.21.5.1.2. | in de breedte, door twee verticale vlakken die een hoek van 4° naar buiten vormen ten opzichte van het middenlangsvlak van het voertuig en die door het snijpunt gaan van de verticale vlakken die evenwijdig zijn aan het middenlangsvlak en de totale breedte van het voertuig afbakenen, en het vlak dat loodrecht staat op de lengteas van het voertuig en het uiteinde van het voertuig afbakent; |
| --- | --- |

6.21.5.1.2.

in de breedte, door twee verticale vlakken die een hoek van 4° naar buiten vormen ten opzichte van het middenlangsvlak van het voertuig en die door het snijpunt gaan van de verticale vlakken die evenwijdig zijn aan het middenlangsvlak en de totale breedte van het voertuig afbakenen, en het vlak dat loodrecht staat op de lengteas van het voertuig en het uiteinde van het voertuig afbakent;

| 6.21.5.2. | voor opvallende markeringen aan de zijkant (zie bijlage 11, figuur 2) is het waarnemingsvlak evenwijdig aan het middenlangsvlak van de voertuigen, bevindt het zich op 25 m van de buitenste rand van het voertuig en wordt het begrensd door:






  6.21.5.2.1. | in de hoogte, door twee horizontale vlakken respectievelijk 1,0 m en 1,5 m boven het wegdek, |
| --- | --- | --- |

6.21.5.2.

voor opvallende markeringen aan de zijkant (zie bijlage 11, figuur 2) is het waarnemingsvlak evenwijdig aan het middenlangsvlak van de voertuigen, bevindt het zich op 25 m van de buitenste rand van het voertuig en wordt het begrensd door:

6.21.5.2.1.

in de hoogte, door twee horizontale vlakken respectievelijk 1,0 m en 1,5 m boven het wegdek,

| 6.21.5.2.2. | in de breedte, door twee verticale vlakken die een hoek van 4° naar buiten vormen ten opzichte van een vlak loodrecht op de lengteas van het voertuig en die door het snijpunt gaan van de verticale vlakken die loodrecht staan op de lengteas van het voertuig en de totale lengte van het voertuig en de buitenste rand ervan afbakenen. |
| --- | --- |

6.21.5.2.2.

in de breedte, door twee verticale vlakken die een hoek van 4° naar buiten vormen ten opzichte van een vlak loodrecht op de lengteas van het voertuig en die door het snijpunt gaan van de verticale vlakken die loodrecht staan op de lengteas van het voertuig en de totale lengte van het voertuig en de buitenste rand ervan afbakenen.

6.21.6.   Oriëntatie

6.21.6.1.   Aan de zijkant:

zo evenwijdig mogelijk aan het middenlangsvlak van het voertuig als verenigbaar is met de vorm, de structuur, het ontwerp en de gebruiksvoorschriften van het voertuig; als dit niet mogelijk is, moet de markering de buitencontour van het voertuig zo dicht mogelijk volgen.

6.21.6.2.   Aan de achterkant en aan de voorkant:

zo evenwijdig mogelijk aan het dwarsvlak van het voertuig als verenigbaar is met de vorm, de structuur, het ontwerp en de gebruiksvoorschriften van het voertuig. Als dit niet mogelijk is, moet de markering de buitencontour van het voertuig zo dicht mogelijk volgen.

6.21.7.   Andere voorschriften

6.21.7.1.   Opvallende markeringen moeten als doorlopend worden beschouwd als de afstand tussen de opeenvolgende elementen zo klein mogelijk is en niet meer dan 50 % van de lengte van het kortste naastgelegen element bedraagt. Als de fabrikant echter tot tevredenheid van de typegoedkeuringsinstantie kan aantonen dat de waarde van 50 % onmogelijk kan worden gerespecteerd, mag de afstand tussen opeenvolgende elementen groter zijn dan 50 % van de lengte van het kortste naastgelegen element, moet hij zo klein mogelijk zijn en mag hij niet meer dan 1 000 mm bedragen.

6.21.7.2.   Bij een gedeeltelijke contourmarkering moet iedere bovenhoek worden beschreven door twee lijnen op 90° ten opzichte van elkaar en elk ten minste 250 mm lang; als dit niet mogelijk is, moet de markering de buitencontour van het voertuig zo dicht mogelijk volgen.

6.21.7.3.   De afstand tussen de opvallende markering aan de achterkant van een voertuig en ieder verplicht stoplicht moet groter zijn dan 200 mm.

6.21.7.4.   Wanneer achtermarkeringsplaten overeenkomstig wijzigingenreeks 01 van Reglement nr. 70 zijn geïnstalleerd, mogen deze naar keuze van de fabrikant als deel van de opvallende markering aan de achterkant worden beschouwd voor de berekening van de lengte van de opvallende markering en de nabijheid tot de zijkant van het voertuig.

6.21.7.5.   De plaatsen voor het aanbrengen van opvallende markeringen op het voertuig moeten zodanig worden gekozen dat markeringen van ten minste 60 mm breed kunnen worden aangebracht.

6.22.   Adaptief koplampsysteem (AFS) (Reglement nr. 123)

Tenzij hieronder anders vermeld, zijn de voorschriften voor grootlichtkoplampen (punt 6.1) en die voor dimlichtkoplampen (punt 6.2) van dit reglement van toepassing op het desbetreffende deel van het AFS.

6.22.1.   Aanwezigheid

Facultatief op motorvoertuigen. Verboden op aanhangwagens.

6.22.2.   Aantal

Eén.

6.22.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften.

6.22.4.   Plaats

Vóór de testprocedures moet het AFS in de neutrale stand worden gezet.

6.22.4.1.   In de breedte en in de hoogte:

voor een bepaalde verlichtingsfunctie of -modus moet aan de voorschriften van de punten 6.22.4.1.1 tot en met 6.22.4.1.4 worden voldaan door de verlichtingseenheden die volgens de beschrijving van de aanvrager voor die verlichtingsfunctie of -modus van een functie gelijktijdig in werking worden gesteld.

Alle afmetingen hebben betrekking op de dichtstbijgelegen rand van het (de) in de richting van de referentieas waargenomen zichtbare oppervlak(ken) van de verlichtingseenheid (-eenheden).

6.22.4.1.1.   Twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden moeten op een hoogte worden geplaatst waarbij de voorschriften van de desbetreffende punten 6.1.4 en 6.2.4 worden nageleefd. Onder „twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden” wordt verstaan: twee verlichtingseenheden, één aan weerskanten van het voertuig, die zodanig zijn geplaatst dat het (geometrische) zwaartepunt van hun zichtbare oppervlak op dezelfde hoogte ligt en op dezelfde afstand van het middenlangsvlak van het voertuig, telkens met een tolerantie van 50 mm; hun lichtuitstralend oppervlak, verlichtingsoppervlak en lichtopbrengst mogen echter verschillen.

6.22.4.1.2.   Eventuele extra verlichtingseenheden aan weerskanten van het voertuig moeten op maximaal 140 mm (20) in horizontale richting (E op de figuur) en 400 mm in verticale richting naar boven of onder (D op de figuur) van de dichtstbijgelegen verlichtingseenheid worden geplaatst.

20

6.22.4.1.3.   Geen enkele van de in punt 6.22.4.1.2 beschreven extra verlichtingseenheden mag op minder dan 250 mm (F op de figuur) of hoger dan aangegeven in punt 6.2.4.2 (G op de figuur) boven het wegdek worden geplaatst.

6.22.4.1.4.   Voorts, in de breedte:

voor elke dimlichtmodus:

mag de buitenrand van het zichtbare oppervlak van ten minste één verlichtingsfunctie aan weerskanten van het voertuig zich niet meer dan 400 mm van de buitenste rand van het voertuig (A op de figuur) bevinden, en

mogen de binnenranden van de zichtbare oppervlakken in de richting van de referentieassen niet minder dan 600 mm van elkaar verwijderd zijn. Dit geldt echter niet voor voertuigen van de categorieën M1 en N1; voor alle andere categorieën motorvoertuigen mag deze afstand worden beperkt tot 400 mm wanneer de totale breedte van het voertuig minder dan 1 300 mm bedraagt.

1

1

Zichtbare oppervlakken van de verlichtingseenheden 1 tot en met 11 van een AFS (voorbeeld)

Image 8

Verlichtingseenheden die gelijktijdig in werking worden gesteld voor een bepaalde verlichtingsmodus:
  Image 9

| nrs. 3 en 9 | : | (twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden) |
| --- | --- | --- |
| nrs. 1 en 11 | : | (twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden) |
| nrs. 4 en 8 | : | (twee extra verlichtingseenheden) |

nrs. 3 en 9

:

(twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden)

nrs. 1 en 11

:

(twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden)

nrs. 4 en 8

:

(twee extra verlichtingseenheden)

Verlichtingseenheden die niet in werking worden gesteld voor die verlichtingsmodus:
  Image 10

| nrs. 2 en 10 | : | (twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden) |
| --- | --- | --- |
| nr. 5 | : | (extra verlichtingseenheid) |
| nrs. 6 en 7 | : | (twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden) |

nrs. 2 en 10

:

(twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden)

nr. 5

:

(extra verlichtingseenheid)

nrs. 6 en 7

:

(twee symmetrisch geplaatste verlichtingseenheden)

Horizontale afmetingen in mm:

| | A ≤ 400 |
| --- | --- |

A ≤ 400

| | B ≥ 600 of ≥ 400 indien totale voertuigbreedte < 1 300 mm, maar niet vereist voor voertuigen van de categorieën M1 en N1 |
| --- | --- |

B ≥ 600 of ≥ 400 indien totale voertuigbreedte < 1 300 mm, maar niet vereist voor voertuigen van de categorieën M1 en N1

1

1

| | C ≤ 200 |
| --- | --- |

C ≤ 200

| | E ≤ 140 |
| --- | --- |

E ≤ 140

Verticale afmetingen in mm:

| | D ≤ 400 |
| --- | --- |

D ≤ 400

| | F ≥ 250 |
| --- | --- |

F ≥ 250

| | G ≤ 1 200 |
| --- | --- |

G ≤ 1 200

6.22.4.2.   In de lengte:

Alle verlichtingseenheden van een AFS moeten aan de voorkant worden gemonteerd. Aan dit voorschrift wordt geacht te zijn voldaan wanneer het direct uitgestraalde of indirect via de voorzieningen voor indirect zicht en/of andere weerkaatsende oppervlakken van het voertuig weerkaatste licht geen hinder veroorzaakt voor de bestuurder.

6.22.5.   Geometrische zichtbaarheid

Aan weerskanten van het voertuig, voor elke verlichtingsfunctie en -modus waarin het AFS voorziet:

de in de punten 6.1.5 en 6.2.5 voor de respectieve verlichtingsfuncties voorgeschreven geometrische zichtbaarheidshoeken moeten worden gerealiseerd door ten minste een van de verlichtingseenheden die volgens de beschrijving van de aanvrager gelijktijdig in werking worden gesteld om die functie en modus (modi) uit te voeren. Om aan de voorschriften voor verschillende hoeken te voldoen, mogen afzonderlijke verlichtingseenheden worden gebruikt.

6.22.6.   Oriëntatie

Naar voren.

Vóór de testprocedures moet het AFS in de neutrale stand worden gezet, waarin het basisdimlicht wordt uitgestraald.

6.22.6.1.   Verticale oriëntatie

6.22.6.1.1.   De bij het onbeladen voertuig met één persoon op de bestuurdersstoel in te stellen initiële neerwaartse helling van de licht-donkergrens van de basisdimlichtbundel moet door de fabrikant met een nauwkeurigheid van 0,1 % worden gespecificeerd en door middel van het in bijlage 7 afgebeelde symbool goed leesbaar en onuitwisbaar op elk voertuig dicht bij het koplampsysteem of het gegevensplaatje van de fabrikant worden aangegeven.

Wanneer de fabrikant verschillende initiële neerwaartse hellingen specificeert voor verschillende verlichtingseenheden die de licht-donkergrens van de basisdimlichtbundel volledig of gedeeltelijk produceren, moeten deze waarden door de fabrikant tot op 0,1 % nauwkeurig worden gespecificeerd en goed leesbaar en onuitwisbaar op elk voertuig dicht bij de desbetreffende verlichtingseenheden of op het gegevensplaatje van de fabrikant zodanig worden vermeld dat de verlichtingseenheden in kwestie ondubbelzinnig kunnen worden geïdentificeerd.

6.22.6.1.2.   De neerwaartse helling van het horizontale deel van de licht-donkergrens van de basisdimlichtbundel moet onder alle in bijlage 5 bedoelde statische beladingstoestanden van het voertuig binnen de in punt 6.2.6.1.2 aangegeven grenswaarden blijven; de begininstellingen moeten binnen de gespecificeerde waarden liggen.

6.22.6.1.2.1.   Wanneer de dimlichtbundel door meerdere lichtbundels van verschillende verlichtingseenheden wordt geproduceerd, gelden de bepalingen van punt 6.22.6.1.2 voor de (eventueel aanwezige) licht-donkergrens van elke genoemde lichtbundel die bedoeld is om in de hoekzone te schijnen zoals aangegeven in punt 9.4 van het mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1 bij Reglement nr. 123.

6.22.6.2.   Niveauregeling voor de koplampen

6.22.6.2.1.   Indien een niveauregeling nodig is om aan de voorschriften van punt 6.22.6.1.2 te voldoen, moet zij automatisch zijn.

6.22.6.2.2.   Bij een defect van deze voorziening mag de dimlichtbundel geen stand aannemen waarin de helling van de licht-donkergrens kleiner is dan op het ogenblik dat het defect zich voordeed.

6.22.6.3.   Horizontale oriëntatie

Bij elke verlichtingseenheid moet de eventueel aanwezige knik in de elleboog van de op het scherm geprojecteerde licht-donkergrens samenvallen met de verticale lijn door de referentieas van die verlichtingseenheid. Een tolerantie van 0,5° naar de kant van de verkeersrichting is toegestaan. Andere verlichtingseenheden moeten worden bijgesteld overeenkomstig de specificaties van de aanvrager, zoals gedefinieerd in bijlage 10 bij Reglement nr. 123.

6.22.6.4.   Meetprocedure

Na de bijstelling van de begininstelling van de oriëntatie van de lichtbundel moet de verticale helling van de dimlichtbundel of, in voorkomend geval, de verticale helling van alle verlichtingseenheden die overeenkomstig punt 6.22.6.1.2.1 de licht-donkergrens van de basisdimlichtbundel geheel of gedeeltelijk produceren, worden gecontroleerd voor alle beladingstoestanden van het voertuig volgens de specificaties in de punten 6.2.6.3.1 en 6.2.6.3.2.

6.22.7.   Elektrische aansluitingen

6.22.7.1.   Grootlicht (indien geproduceerd door het AFS):

6.22.7.1.1.   de verlichtingseenheden voor het grootlicht mogen gelijktijdig of paarsgewijs worden geactiveerd. Bij de overgang van dimlicht naar grootlicht moet ten minste één paar verlichtingseenheden voor grootlicht worden geactiveerd. Bij de overgang van grootlicht naar dimlicht moeten alle verlichtingseenheden voor grootlicht gelijktijdig worden gedeactiveerd;

6.22.7.1.2.   Het grootlicht mag adaptief zijn, met inachtneming van de bepalingen van punt 6.22.9.3, waarbij de besturingssignalen worden geproduceerd door een sensorsysteem dat in staat is om de volgende inputs te herkennen en erop te reageren:

| a) | omgevingslichtomstandigheden; |
| --- | --- |

a)

omgevingslichtomstandigheden;

| b) | door verlichtingsvoorzieningen en lichtsignaalvoorzieningen aan de voorkant van tegenliggers uitgestraald licht; |
| --- | --- |

b)

door verlichtingsvoorzieningen en lichtsignaalvoorzieningen aan de voorkant van tegenliggers uitgestraald licht;

| c) | door lichtsignaalvoorzieningen aan de achterkant van voorliggers uitgestraald licht. |
| --- | --- |

c)

door lichtsignaalvoorzieningen aan de achterkant van voorliggers uitgestraald licht.

Aanvullende sensorfuncties ter verbetering van de prestaties zijn toegestaan.

Voor de toepassing van dit punt wordt verstaan onder „voertuigen”: voertuigen van de categorieën L, M, N, O, T en fietsen, die zijn uitgerust met retroreflectoren en verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen die zijn ingeschakeld.

6.22.7.1.3.   Het moet altijd mogelijk zijn om de al dan niet adaptieve grootlichtkoplampen handmatig in en uit te schakelen en om de automatische besturing handmatig uit te schakelen.

Bovendien moet het uitschakelen van de grootlichtkoplampen en de automatische besturing ervan kunnen gebeuren door middel van eenvoudige en directe handmatige besturing; het gebruik van submenu's is niet toegestaan.

6.22.7.1.4.   De dimlichten mogen tegelijk met de grootlichten blijven branden.

6.22.7.1.5.   Wanneer vier camoufleerbare verlichtingseenheden zijn gemonteerd, moet in hun opstaande positie de gelijktijdige werking van alle eventueel gemonteerde extra koplampen onmogelijk zijn indien deze laatste bedoeld zijn om bij daglicht onderbroken lichtsignalen te geven door ze met korte tussenpozen te ontsteken en te doven (zie punt 5.12).

6.22.7.2.   Dimlicht:

| a) | het bedieningsorgaan om over te schakelen naar dimlicht moet alle grootlichtkoplampen gelijktijdig uitschakelen of alle AFS-verlichtingseenheden voor het grootlicht gelijktijdig deactiveren; |
| --- | --- |

a)

het bedieningsorgaan om over te schakelen naar dimlicht moet alle grootlichtkoplampen gelijktijdig uitschakelen of alle AFS-verlichtingseenheden voor het grootlicht gelijktijdig deactiveren;

| b) | het dimlicht mag tegelijk met het grootlicht blijven branden; |
| --- | --- |

b)

het dimlicht mag tegelijk met het grootlicht blijven branden;

| c) | bij verlichtingseenheden voor dimlicht die met gasontladingslichtbronnen zijn uitgerust, moeten de gasontladingslichtbronnen ingeschakeld blijven wanneer het grootlicht brandt. |
| --- | --- |

c)

bij verlichtingseenheden voor dimlicht die met gasontladingslichtbronnen zijn uitgerust, moeten de gasontladingslichtbronnen ingeschakeld blijven wanneer het grootlicht brandt.

6.22.7.3.   Het in- en uitschakelen van het dimlicht mag automatisch zijn, op voorwaarde echter dat de voorschriften inzake „elektrische aansluiting” in punt 5.12 worden nageleefd.

6.22.7.4.   Automatische werking van het AFS

De wijzigingen in en tussen de verschillende klassen en de bijbehorende modi van de hieronder gespecificeerde AFS-verlichtingsfuncties moeten automatisch worden uitgevoerd zonder hinder, afleiding of verblinding te veroorzaken voor de bestuurder of andere weggebruikers.

Voor de activering van de klassen en de bijbehorende modi van het dimlicht en, indien van toepassing, het grootlicht en/of de aanpassing van het grootlicht gelden de volgende voorwaarden.

6.22.7.4.1.   De klasse C-dimlichtmodus (-modi) moet(en) worden geactiveerd als geen modus van een andere dimlichtklasse is geactiveerd.

6.22.7.4.2.   De klasse V-dimlichtmodus (-modi) mag (mogen) alleen werken als een of meer van de volgende omstandigheden automatisch worden gedetecteerd (V-signaal):

| a) | wegen in de bebouwde kom en de voertuigsnelheid die niet meer dan 60 km/h bedraagt; |
| --- | --- |

a)

wegen in de bebouwde kom en de voertuigsnelheid die niet meer dan 60 km/h bedraagt;

| b) | wegen met vaste straatverlichting en de voertuigsnelheid die niet meer dan 60 km/h bedraagt; |
| --- | --- |

b)

wegen met vaste straatverlichting en de voertuigsnelheid die niet meer dan 60 km/h bedraagt;

| c) | een verlichtingssterkte van het wegdek van 1 cd/m2 en/of een horizontale straatverlichting van 10 lx die continu wordt overschreden; |
| --- | --- |

c)

een verlichtingssterkte van het wegdek van 1 cd/m2 en/of een horizontale straatverlichting van 10 lx die continu wordt overschreden;

2

| d) | de voertuigsnelheid die niet meer dan 50 km/h bedraagt. |
| --- | --- |

d)

de voertuigsnelheid die niet meer dan 50 km/h bedraagt.

6.22.7.4.3.   De klasse E-dimlichtmodus (-modi) mag alleen werken als de voertuigsnelheid meer dan 60 km/h bedraagt en als een of meer van de volgende omstandigheden automatisch worden gedetecteerd:

| a) | de kenmerken van de weg komen overeen met de omstandigheden op een autosnelweg (21) of de voertuigsnelheid bedraagt meer dan 110 km/h (E-signaal); |
| --- | --- |

a)

de kenmerken van de weg komen overeen met de omstandigheden op een autosnelweg (21) of de voertuigsnelheid bedraagt meer dan 110 km/h (E-signaal);

21

| b) | bij een klasse E-dimlichtmodus die volgens de goedkeuringsdocumenten of het mededelingenformulier voor het systeem alleen aan een „gegevensset” in tabel 6 van bijlage 3 bij Reglement nr. 123 voldoet. |
| --- | --- |

b)

bij een klasse E-dimlichtmodus die volgens de goedkeuringsdocumenten of het mededelingenformulier voor het systeem alleen aan een „gegevensset” in tabel 6 van bijlage 3 bij Reglement nr. 123 voldoet.

Gegevensset E1: de voertuigsnelheid bedraagt meer dan 100 km/h (E1-signaal);

gegevensset E2: de voertuigsnelheid bedraagt meer dan 90 km/h (E2-signaal);

gegevensset E3: de voertuigsnelheid bedraagt meer dan 80 km/h (E3-signaal).

6.22.7.4.4.   De klasse W-dimlichtmodus (-modi) mag (mogen) alleen werken als de eventueel aanwezige mistvoorlichten zijn uitgeschakeld en een of meer van de volgende omstandigheden automatisch worden gedetecteerd (W-signaal):

| a) | het wegdek is nat; |
| --- | --- |

a)

het wegdek is nat;

| b) | de ruitenwisser is ingeschakeld en heeft gedurende ten minste twee minuten continu of automatisch gewerkt. |
| --- | --- |

b)

de ruitenwisser is ingeschakeld en heeft gedurende ten minste twee minuten continu of automatisch gewerkt.

6.22.7.4.5.   Een modus van een dimlicht van klasse C, V, E of W mag niet worden gewijzigd in een bochtverlichtingsmodus van de desbetreffende klasse (T-signaal in combinatie met het signaal van de desbetreffende dimlichtklasse overeenkomstig de punten 6.22.7.4.1 tot en met 6.22.7.4.4), tenzij ten minste een van de volgende kenmerken (of gelijkwaardige indicaties) wordt geëvalueerd:

| a) | de draaiing van de stuurvoorziening; |
| --- | --- |

a)

de draaiing van de stuurvoorziening;

| b) | het traject van het zwaartepunt van het voertuig. |
| --- | --- |

b)

het traject van het zwaartepunt van het voertuig.

Bovendien zijn de volgende bepalingen van toepassing:

| i) | een eventuele horizontale verplaatsing van de asymmetrische licht-donkergrens zijdelings van de lengteas van het voertuig is alleen toegestaan wanneer het voertuig zich voorwaarts beweegt (22) en moet zodanig zijn dat het verticale middenlangsvlak door de knik in de elleboog van de licht-donkergrens de trajectlijn van het zwaartepunt van het voertuig niet snijdt op afstanden van de voorkant van het voertuig die groter zijn dan 100 keer de montagehoogte van de respectieve verlichtingseenheid; |
| --- | --- |

i)

een eventuele horizontale verplaatsing van de asymmetrische licht-donkergrens zijdelings van de lengteas van het voertuig is alleen toegestaan wanneer het voertuig zich voorwaarts beweegt (22) en moet zodanig zijn dat het verticale middenlangsvlak door de knik in de elleboog van de licht-donkergrens de trajectlijn van het zwaartepunt van het voertuig niet snijdt op afstanden van de voorkant van het voertuig die groter zijn dan 100 keer de montagehoogte van de respectieve verlichtingseenheid;

22

| ii) | inwerkingstelling van een of meer extra verlichtingseenheden is alleen toegestaan als de horizontale kromtestraal van het traject van het zwaartepunt van het voertuig 500 m of minder bedraagt. |
| --- | --- |

ii)

inwerkingstelling van een of meer extra verlichtingseenheden is alleen toegestaan als de horizontale kromtestraal van het traject van het zwaartepunt van het voertuig 500 m of minder bedraagt.

6.22.7.5.   De bestuurder moet het AFS op gelijk welk moment in zijn neutrale stand kunnen zetten en het naar de automatische werking doen terugkeren.

6.22.8.   Verklikker

6.22.8.1.   De bepalingen van de punten 6.1.8 (voor de grootlichtkoplamp) en 6.2.8 (voor de dimlichtkoplamp) zijn van toepassing op de respectieve delen van een AFS.

6.22.8.2.   Een visuele verklikker voor het AFS is verplicht. Hij mag niet knipperen. Hij moet worden geactiveerd wanneer een storing in de AFS-besturingssignalen wordt gedetecteerd of wanneer een storingssignaal wordt ontvangen overeenkomstig punt 5.9 van Reglement nr. 123. Hij moet geactiveerd blijven zolang de storing aanwezig is. Hij mag tijdelijk worden gedeactiveerd, maar moet opnieuw worden geactiveerd zodra de voorziening die de motor start en stopt, wordt in- en uitgeschakeld.

6.22.8.3.   Indien het grootlicht adaptief is, moet een visuele verklikker bij de bestuurder aangeven dat de aanpassing van het grootlicht geactiveerd is. Die informatie moet zichtbaar blijven zolang de aanpassing geactiveerd is.

6.22.8.4.   Een verklikker om aan te geven dat de bestuurder het systeem in een stand heeft gezet overeenkomstig punt 5.8 van Reglement nr. 123, is facultatief.

6.22.9.   Andere voorschriften

6.22.9.1.   Een AFS is alleen toegestaan in combinatie met (een) schoonmaakvoorziening(en) voor koplampen overeenkomstig Reglement nr. 45 (23) voor ten minste die verlichtingseenheden die in punt 9.3 van het mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1 bij Reglement nr. 123 zijn vermeld, indien de totale objectieve lichtstroom van de lichtbronnen van deze eenheden meer dan 2 000 lm per kant bedraagt, en zij een deel van het (basis)dimlicht van klasse C produceren.

23

6.22.9.2.   Verificatie van de naleving van de voorschriften inzake de automatische werking van het AFS

6.22.9.2.1.   De aanvrager moet met een beknopte beschrijving of met andere middelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard, aantonen:

een beknopte beschrijving

| a) | dat de AFS-besturingssignalen overeenstemmen met:






  i) | de beschrijving die in punt 3.2.6 wordt verlangd, en |
| --- | --- | --- |

a)

dat de AFS-besturingssignalen overeenstemmen met:

AFS-besturingssignalen

i)

de beschrijving die in punt 3.2.6 wordt verlangd, en

| ii) | de respectieve AFS-besturingssignalen die in de typegoedkeuringsdocumenten voor het AFS zijn gespecificeerd, en |
| --- | --- |

ii)

de respectieve AFS-besturingssignalen die in de typegoedkeuringsdocumenten voor het AFS zijn gespecificeerd, en

| b) | dat de voorschriften van de punten 6.22.7.4.1 tot en met 6.22.7.4.5 inzake de automatische werking zijn nageleefd. |
| --- | --- |

b)

dat de voorschriften van de punten 6.22.7.4.1 tot en met 6.22.7.4.5 inzake de automatische werking zijn nageleefd.

automatische werking

6.22.9.2.2.   Om te verifiëren of de automatische werking van het AFS voor de dimlichtfuncties overeenkomstig punt 6.22.7.4 geen hinder veroorzaakt, moet de technische dienst een testrit uitvoeren die alle situaties omvat die op basis van de beschrijving van de aanvrager relevant zijn voor de besturing van het systeem; er wordt gemeld of alle modi in- en uitgeschakeld worden en presteren zoals door de aanvrager is beschreven; eventuele duidelijke storingen die moeten worden betwist (bv. buitensporige hoekbeweging of flikkering).

6.22.9.2.3.   De algehele prestatie van de automatische besturing moet door de fabrikant met een berekening worden aangetoond of met andere middelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard. Bovendien moet de fabrikant een documentatiepakket verstrekken dat toegang verleent tot het ontwerp van het „veiligheidsconcept” van het systeem. Dit „veiligheidsconcept” is een beschrijving van de maatregelen die in het systeem, bijvoorbeeld in de elektronische eenheden, zijn voorzien om de integriteit van het systeem en daarmee de veilige werking ervan te waarborgen, ook bij een mechanische of elektrische storing die hinder, afleiding of verblinding zou kunnen veroorzaken voor de bestuurder of voor voor- en tegenliggende voertuigen. Die beschrijving moet ook een eenvoudige uitleg geven van alle besturingsfuncties van het systeem en van de methoden die zijn toegepast om de doelen te bereiken, met een opgave van de mechanismen waardoor de besturing plaatsvindt.

Er moet een lijst worden verstrekt van alle inputvariabelen en gemeten variabelen, met een beschrijving van hun werkbereik. De mogelijkheid om terug te vallen op het basisdimlicht (klasse C) moet deel uitmaken van het veiligheidsconcept.

De functies van het systeem en het veiligheidsconcept, zoals vastgesteld door de fabrikant, moeten worden toegelicht. De documentatie moet beknopt zijn, maar moet duidelijk maken dat bij ontwerp en ontwikkeling de expertise op alle betrokken systeemgebieden is benut.

Met het oog op periodieke technische keuringen moet de documentatie beschrijven hoe de huidige status van de werking van het systeem kan worden gecontroleerd.

Voor de typegoedkeuring moet deze documentatie als basisreferentie worden gebruikt voor het verificatieproces.

6.22.9.2.4.   Om te verifiëren dat de aanpassing van het grootlicht geen hinder, afleiding of verblinding veroorzaakt voor de bestuurder, noch voor voor- en tegenliggende voertuigen, moet de technische dienst een testrit verrichten overeenkomstig punt 2 van bijlage 12. Hierbij moeten alle situaties aan bod komen die relevant zijn voor de systeemcontrole op basis van de beschrijving van de aanvrager. De prestatie van de aanpassing van het grootlicht moet worden gedocumenteerd en aan de hand van de beschrijving van de aanvrager gecontroleerd. Eventuele duidelijke storingen moeten worden betwist (bv. buitensporige hoekbeweging of flikkering).

6.22.9.3.   Aanpassing van het grootlicht

6.22.9.3.1.   Het sensorsysteem dat wordt gebruikt om de aanpassing van het grootlicht te controleren zoals beschreven in punt 6.22.7.1.2, moet voldoen aan de volgende voorschriften:

| 6.22.9.3.1.1. | De grenswaarden van de minimumvelden waarbinnen de sensor in staat is door andere voertuigen uitgestraald licht zoals gedefinieerd in punt 6.22.7.1.2 op te merken, zijn bepaald door de in punt 6.1.9.3.1.1 vermelde hoeken. |
| --- | --- |

6.22.9.3.1.1.

De grenswaarden van de minimumvelden waarbinnen de sensor in staat is door andere voertuigen uitgestraald licht zoals gedefinieerd in punt 6.22.7.1.2 op te merken, zijn bepaald door de in punt 6.1.9.3.1.1 vermelde hoeken.

| 6.22.9.3.1.2. | De gevoeligheid van het sensorsysteem moet voldoen aan de voorschriften van punt 6.1.9.3.1.2. |
| --- | --- |

6.22.9.3.1.2.

De gevoeligheid van het sensorsysteem moet voldoen aan de voorschriften van punt 6.1.9.3.1.2.

| 6.22.9.3.1.3. | Het adaptieve grootlicht moet automatisch worden uitgeschakeld wanneer de lichtsterkte van de omgevingsverlichting meer dan 7 000 lx bedraagt.
  De naleving van dit voorschrift moet door de aanvrager worden aangetoond door simulatie of met andere verificatiemiddelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard. Indien nodig moet de verlichtingssterkte op een horizontaal oppervlak worden gemeten met een cosinusgecorrigeerde sensor op dezelfde hoogte als de montagepositie van de sensor op het voertuig. Dit mag door de fabrikant worden aangetoond met afdoende bewijsmateriaal of met andere middelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard. |
| --- | --- |

6.22.9.3.1.3.

Het adaptieve grootlicht moet automatisch worden uitgeschakeld wanneer de lichtsterkte van de omgevingsverlichting meer dan 7 000 lx bedraagt.

De naleving van dit voorschrift moet door de aanvrager worden aangetoond door simulatie of met andere verificatiemiddelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard. Indien nodig moet de verlichtingssterkte op een horizontaal oppervlak worden gemeten met een cosinusgecorrigeerde sensor op dezelfde hoogte als de montagepositie van de sensor op het voertuig. Dit mag door de fabrikant worden aangetoond met afdoende bewijsmateriaal of met andere middelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard.

6.22.9.4.   De totale maximumsterkte van de verlichtingseenheden die gelijktijdig in werking kunnen worden gesteld om het grootlicht of eventuele modi ervan te produceren, mag niet meer bedragen dan 430 000 cd, wat overeenkomt met een referentiewaarde 100.

Deze maximumsterkte moet worden verkregen door de afzonderlijke referentiewaarden op te tellen die zijn aangegeven op de diverse installatie-units die gelijktijdig worden gebruikt om het grootlicht te produceren.

6.22.9.5.   De middelen waarvan sprake is in punt 5.8 van Reglement nr. 123, waarmee het voertuig tijdelijk kan worden gebruikt in landen met de tegenovergestelde verkeersrichting van die waarvoor goedkeuring wordt aangevraagd, moeten in de gebruikershandleiding in detail worden toegelicht.

6.23.   Noodstopsignaal

6.23.1.   Aanwezigheid

Facultatief

Het noodstopsignaal moet worden gegeven door de gelijktijdige werking van alle stoplichten of richtingaanwijzers zoals beschreven in punt 6.23.7.

6.23.2.   Aantal

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.2 of 6.7.2.

6.23.3.   Opstelling

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.3 of 6.7.3.

6.23.4.   Plaats

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.4 of 6.7.4.

6.23.5.   Geometrische zichtbaarheid

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.5 of 6.7.5.

6.23.6.   Oriëntatie

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.6 of 6.7.6.

6.23.7.   Elektrische aansluitingen

6.23.7.1.   Alle lichten van het noodstopsignaal moeten synchroon knipperen met een frequentie van 4,0 ± 1,0 Hz.

6.23.7.1.1.   Als een van de lichten van het noodstopsignaal aan de achterkant van het voertuig echter een lichtbron met gloeidraad gebruikt, moet de frequentie 4,0 + 0,0/– 1,0 Hz bedragen.

6.23.7.2.   Het noodstopsignaal moet onafhankelijk van andere lichten werken.

6.23.7.3.   Het noodstopsignaal moet automatisch worden geactiveerd en gedeactiveerd.

6.23.7.3.1.   Het noodstopsignaal mag alleen worden geactiveerd wanneer de voertuigsnelheid meer dan 50 km/h bedraagt en het remsysteem het in de Reglementen nrs. 13 en 13-H gedefinieerde logische noodremsignaal geeft.

6.23.7.3.2.   Het noodstopsignaal moet automatisch worden gedeactiveerd als het in de Reglementen nrs. 13 en 13-H gedefinieerde logische noodremsignaal niet langer wordt gegeven of als het waarschuwingssignaal is geactiveerd.

6.23.8.   Verklikker

Facultatief

6.23.9.   Andere voorschriften

6.23.9.1.   Behoudens het bepaalde in punt 6.23.9.2 geldt dat, als een motorvoertuig uitgerust is om een aanhangwagen te trekken, met het bedieningsorgaan van het noodstopsignaal op het motorvoertuig ook het noodstopsignaal op de aanhangwagen in werking moet kunnen worden gesteld.

Wanneer het motorvoertuig elektrisch verbonden is met de aanhangwagen, moet de werkingsfrequentie van het noodstopsignaal voor de combinatie beperkt worden tot de frequentie die in punt 6.23.7.1.1 is gespecificeerd. Als het motorvoertuig echter kan detecteren dat de lichtbronnen met gloeidraad op de aanhangwagen niet worden gebruikt voor het noodstopsignaal, mag de frequentie die van punt 6.23.7.1 zijn.

6.23.9.2.   Als een motorvoertuig uitgerust is om een aanhangwagen met een in Reglement nr. 13 gedefinieerd continu of semicontinu bedrijfsremsysteem te trekken, moet via de elektrische connector een constante stroomtoevoer naar de stoplichten van dergelijke aanhangwagens worden gegarandeerd wanneer de bedrijfsrem wordt geactiveerd.

Het noodstopsignaal op dergelijke aanhangwagens mag onafhankelijk van het trekkende voertuig werken en hoeft niet met dezelfde frequentie als of synchroon met dat op het trekkende voertuig te werken.

6.24.   Comfortverlichting

6.24.1.   Aanwezigheid

Facultatief op motorvoertuigen.

6.24.2.   Aantal

Twee; aanvullende comfortlichten voor de verlichting van treden en/of portiergrepen zijn echter toegestaan. Elke portiergreep of trede moet door niet meer dan één licht worden verlicht.

6.24.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften, de voorschriften van punt 6.24.9.3 zijn echter van toepassing.

6.24.4.   Plaats

Geen bijzondere voorschriften.

6.24.5.   Geometrische zichtbaarheid

Geen bijzondere voorschriften.

6.24.6.   Oriëntatie

Geen bijzondere voorschriften.

6.24.7.   Elektrische aansluitingen

Geen bijzondere voorschriften.

6.24.8.   Verklikker

Geen bijzondere voorschriften.

6.24.9.   Andere voorschriften

6.24.9.1.   De comfortverlichting mag alleen worden geactiveerd wanneer het voertuig stilstaat en een of meer van de volgende voorwaarden zijn vervuld:

| a) | de motor is gestopt, of |
| --- | --- |

a)

de motor is gestopt, of

| b) | de bestuurders- of een passagiersdeur is open, of |
| --- | --- |

b)

de bestuurders- of een passagiersdeur is open, of

| c) | de deur van een bagageruimte is open. |
| --- | --- |

c)

de deur van een bagageruimte is open.

In alle vaste gebruiksstanden moet aan de bepalingen van punt 5.10 worden voldaan.

6.24.9.2.   Goedgekeurde lichten die wit licht uitstralen, met uitzondering van grootlichtkoplampen, dagrijlichten en achteruitrijlichten, mogen worden geactiveerd om als comfortverlichting te fungeren. Die lichten mogen ook samen met de comfortverlichting worden geactiveerd, waarbij de voorwaarden van de punten 5.11 en 5.12 niet van toepassing zijn.

6.24.9.3.   De technische dienst moet tot tevredenheid van de typegoedkeuringsinstantie een visuele test uitvoeren om te verifiëren dat het zichtbare oppervlak van de comfortverlichting niet rechtstreeks zichtbaar is voor een waarnemer die zich verplaatst op de grens van een zone op een dwarsvlak op 10 m van de voorkant van het voertuig, een dwarsvlak op 10 m van de achterkant van het voertuig, en twee middenlangsvlakken op 10 m aan elke kant van het voertuig; die vier vlakken mogen zich van 1 m tot 3 m boven en evenwijdig aan het wegdek uitstrekken, zoals afgebeeld in bijlage 14.

Op verzoek van de aanvrager en met instemming van de technische dienst mag de naleving van dit voorschrift door middel van een tekening of een simulatie worden gecontroleerd.

6.25.   Waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant

6.25.1.   Aanwezigheid

Facultatief

Het waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant moet worden gegeven door de gelijktijdige werking van alle richtingaanwijzers zoals beschreven in punt 6.25.7.

6.25.2.   Aantal

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.2.

6.25.3.   Opstelling

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.3.

6.25.4.   Plaats

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.4.

6.25.5.   Geometrische zichtbaarheid

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.5.

6.25.6.   Oriëntatie

Zoals gespecificeerd in punt 6.5.6.

6.25.7.   Elektrische aansluitingen. De naleving van deze voorschriften moet door de aanvrager worden aangetoond door simulatie of met andere verificatiemiddelen die door de voor de typegoedkeuring verantwoordelijke technische dienst worden aanvaard.

6.25.7.1.   Alle lichten van het waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant moeten synchroon knipperen met een frequentie van 4,0 ± 1,0 Hz.

6.25.7.1.1.   Als een van de lichten van het waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant echter een lichtbron met gloeidraad gebruikt, moet de frequentie 4,0 + 0,0/– 1,0 Hz bedragen.

6.25.7.2.   Het waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant moet onafhankelijk van andere lichten werken.

6.25.7.3.   Het waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant moet automatisch worden geactiveerd en gedeactiveerd.

6.25.7.4.   Het waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant mag niet worden geactiveerd als de richtingaanwijzers, het waarschuwingssignaal of het noodstopsignaal zijn geactiveerd.

6.25.7.5.   Het waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant mag alleen worden geactiveerd onder de volgende voorwaarden.

| Vr | activering |
| --- | --- |
| Vr > 30 km/h | TTB ≤ 1,4 |
| Vr ≤ 30 km/h | TTB ≤ 1,4/30 ×Vr |

Vr

activering

Vr > 30 km/h

TTB ≤ 1,4

Vr ≤ 30 km/h

TTB ≤ 1,4/30 ×Vr

„Vr (relatieve snelheid)”: het verschil in snelheid tussen een voertuig met een waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant en een volgvoertuig op dezelfde rijstrook.

„TTB (tijd tot de botsing)”: de geraamde tijd voor een botsing tussen een voertuig met een waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant en een volgvoertuig, ervan uitgaande dat de relatieve snelheid op het ogenblik van de raming constant blijft.

6.25.7.6.   De activeringsperiode van het waarschuwingssignaal voor een botsing aan de achterkant mag niet meer dan 3 seconden bedragen.

6.25.8.   Verklikker

Facultatief

6.26.   Manoeuvreerlichten (Reglement nr. 23)

6.26.1.   Aanwezigheid

Facultatief op motorvoertuigen.

6.26.2.   Aantal

Een of twee (één aan elke kant).

6.26.3.   Opstelling

Geen bijzondere voorschriften, de voorschriften van punt 6.26.9 zijn echter van toepassing.

6.26.4.   Plaats

Geen bijzondere voorschriften.

6.26.5.   Geometrische zichtbaarheid

Geen bijzondere voorschriften.

6.26.6.   Oriëntatie

Naar beneden, de voorschriften van punt 6.26.9 zijn echter van toepassing.

6.26.7.   Elektrische aansluitingen

Manoeuvreerlichten moeten zo zijn aangesloten dat zij alleen kunnen worden geactiveerd als de grootlicht- of dimlichtkoplampen tegelijk worden ingeschakeld.

Voor langzame manoeuvres tot 10 km/h moet het manoeuvreerlicht automatisch worden geactiveerd wanneer een van de volgende voorwaarden is vervuld:

| a) | voordat het voertuig na elke handmatige activering van het aandrijfsysteem voor het eerst in beweging wordt gebracht, of |
| --- | --- |

a)

voordat het voertuig na elke handmatige activering van het aandrijfsysteem voor het eerst in beweging wordt gebracht, of

| b) | de achteruitversnelling is ingeschakeld, of |
| --- | --- |

b)

de achteruitversnelling is ingeschakeld, of

| c) | er een camerasysteem voor parkeerhulp is geactiveerd. |
| --- | --- |

c)

er een camerasysteem voor parkeerhulp is geactiveerd.

De manoeuvreerlichten moeten automatisch worden uitgeschakeld zodra de voorwaartse snelheid van het voertuig meer dan 10 km/h bedraagt en zij moeten uitgeschakeld blijven tot op het moment dat de omstandigheden voor activering zich opnieuw voordoen.

6.26.8.   Verklikker

Geen bijzondere voorschriften.

6.26.9.   Andere voorschriften

6.26.9.1.   De technische dienst moet tot tevredenheid van de typegoedkeuringsinstantie een visuele test uitvoeren om te verifiëren dat het zichtbare oppervlak van deze lichten niet rechtstreeks zichtbaar is voor een waarnemer die zich verplaatst op de grens van een zone op een dwarsvlak op 10 m van de voorkant van het voertuig, een dwarsvlak op 10 m van de achterkant van het voertuig, en twee middenlangsvlakken op 10 m aan elke kant van het voertuig; die vier vlakken mogen zich van 1 m tot 3 m boven en evenwijdig aan het wegdek uitstrekken, zoals afgebeeld in bijlage 14.

6.26.9.2.   Op verzoek van de aanvrager en met instemming van de technische dienst mag de naleving van het voorschrift van punt 6.26.9.1 door middel van een tekening of een simulatie worden gecontroleerd of mag aan dit voorschrift worden geacht te zijn voldaan indien de installatieomstandigheden voldoen aan punt 6.2.3 van Reglement nr. 23, zoals vermeld op het mededelingenformulier in bijlage 1, punt 9.

7.   WIJZIGINGEN EN UITBREIDINGEN VAN DE GOEDKEURING VAN HET VOERTUIGTYPE OF VAN DE INSTALLATIE VAN VERLICHTINGS- EN LICHTSIGNAALVOORZIENINGEN

7.1.   Elke wijziging van het voertuigtype, van de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen of van de in punt 3.2.2 bedoelde lijst moet worden meegedeeld aan de typegoedkeuringsinstantie die dat voertuigtype heeft goedgekeurd. Die instantie kan dan:

7.1.1.   oordelen dat de wijzigingen waarschijnlijk geen noemenswaardig nadelig effect zullen hebben en dat het voertuig in ieder geval nog steeds aan de voorschriften voldoet, of

7.1.2.   de voor de uitvoering van de tests verantwoordelijke technische dienst om een aanvullend testrapport verzoeken.

7.2.   De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, moeten volgens de procedure van punt 4.3 in kennis worden gesteld van de bevestiging van de uitbreiding of weigering van de goedkeuring, met vermelding van de wijziging.

7.3.   De typegoedkeuringsinstantie die de goedkeuring uitbreidt, moet aan die uitbreiding een volgnummer toekennen en de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1.

8.   CONFORMITEIT VAN DE PRODUCTIE

Voor de controle van de conformiteit van de productie gelden de procedures van aanhangsel 2 van de overeenkomst (E/ECE/324-E/ECE/TRANS/505/Rev.2), met inachtneming van de volgende bepalingen:

8.1.   elk krachtens dit reglement goedgekeurd voertuig moet zo worden gebouwd dat het conform is met het goedgekeurde type door te voldoen aan de voorschriften van de punten 5 en 6.

8.2.   De houder van de goedkeuring moet met name:

| 8.2.1. | ervoor zorgen dat er procedures bestaan om de kwaliteit van het voertuig op effectieve wijze te controleren wat alle aspecten van de naleving van de voorschriften van de punten 5 en 6 betreft; |
| --- | --- |

8.2.1.

ervoor zorgen dat er procedures bestaan om de kwaliteit van het voertuig op effectieve wijze te controleren wat alle aspecten van de naleving van de voorschriften van de punten 5 en 6 betreft;

| 8.2.2. | erop toezien dat voor elk voertuigtype ten minste de in bijlage 9 voorgeschreven tests worden uitgevoerd of fysieke controles waaruit gelijkwaardige gegevens kunnen worden afgeleid. |
| --- | --- |

8.2.2.

erop toezien dat voor elk voertuigtype ten minste de in bijlage 9 voorgeschreven tests worden uitgevoerd of fysieke controles waaruit gelijkwaardige gegevens kunnen worden afgeleid.

8.3.   De typegoedkeuringsinstantie mag elke in dit reglement voorgeschreven test uitvoeren. Deze tests worden uitgevoerd op willekeurig geselecteerde monsters zonder afbreuk te doen aan de leveringsverplichtingen van de fabrikant.

8.4.   De typegoedkeuringsinstantie moet ernaar streven jaarlijks een inspectie te laten plaatsvinden. Dit wordt evenwel aan het oordeel van de typegoedkeuringsinstantie overgelaten en hangt af van haar vertrouwen in de maatregelen om een effectieve controle van de conformiteit van de productie te waarborgen. Bij negatieve resultaten moet de typegoedkeuringsinstantie ervoor zorgen dat alle nodige maatregelen worden genomen om de conformiteit van de productie zo snel mogelijk te herstellen.

9.   SANCTIES BIJ NON-CONFORMITEIT VAN DE PRODUCTIE

9.1.   De krachtens dit reglement voor een voertuigtype verleende goedkeuring kan worden ingetrokken indien niet aan de voorschriften is voldaan of indien een voertuig met het goedkeuringsmerk niet conform is met het goedgekeurde type.

9.2.   Indien een overeenkomstsluitende partij die dit reglement toepast een eerder verleende goedkeuring intrekt, moet zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, daarvan onmiddellijk in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1.

10.   DEFINITIEVE STOPZETTING VAN DE PRODUCTIE

Indien de houder van de goedkeuring de productie van een krachtens dit reglement goedgekeurd voertuigtype definitief stopzet, moet hij de instantie die de goedkeuring heeft verleend daarvan in kennis stellen. Zodra die instantie de kennisgeving heeft ontvangen, moet zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, daarvan in kennis stellen door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 1.

11.   NAAM EN ADRES VAN DE VOOR DE UITVOERING VAN DE GOEDKEURINGSTESTS VERANTWOORDELIJKE TECHNISCHE DIENSTEN EN VAN DE TYPEGOEDKEURINGSINSTANTIES

De partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, moeten het secretariaat van de Verenigde Naties de naam en het adres meedelen van de technische diensten die voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijk zijn, en van de administratieve instanties die goedkeuring verlenen en waaraan de in andere landen afgegeven certificaten betreffende de goedkeuring en de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring moeten worden toegezonden.

12.   OVERGANGSBEPALINGEN

12.1.   Algemeen

12.1.1.   Vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van de recentste wijzigingenreeks mag een overeenkomstsluitende partij die dit reglement toepast, niet weigeren goedkeuring te verlenen krachtens dit reglement zoals gewijzigd bij die recentste wijzigingenreeks.

12.1.2.   Vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van de recentste wijzigingenreeks mag een overeenkomstsluitende partij die dit reglement toepast, niet weigeren goedkeuring te verlenen krachtens dit reglement zoals gewijzigd bij die recentste wijzigingenreeks.

12.1.3.   Gedurende de periode vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van de recentste wijzigingenreeks en de verplichte toepassing ervan op nieuwe typegoedkeuringen, moeten de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, goedkeuringen blijven verlenen voor die voertuigtypen die voldoen aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij alle toepasselijke voorgaande wijzigingenreeksen.

12.1.4.   Bestaande goedkeuringen die krachtens dit reglement vóór de datum van verplichte toepassing van de recentste wijzigingenreeks zijn verleend, moeten onbeperkt geldig blijven en de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, moeten die goedkeuringen blijven erkennen en mogen niet weigeren uitbreidingen van die goedkeuringen te verlenen (met uitzondering van het bepaalde in punt 12.1.6).

12.1.5.   Wanneer het voertuigtype dat krachtens een van de vorige wijzigingenreeksen is goedgekeurd, voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij de recentste wijzigingenreeks, moet de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, daarvan in kennis stellen.

12.1.6.   Onverminderd punt 12.1.4 zijn de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement pas na de datum van inwerkingtreding van de recentste wijzigingenreeks gaan toepassen, niet verplicht goedkeuringen te aanvaarden die krachtens een van de vorige wijzigingenreeksen van dit reglement zijn verleend.

12.1.7.   Totdat de secretaris-generaal van de Verenigde Naties van het tegendeel in kennis wordt gesteld, verklaart Japan dat het met betrekking tot de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen de verplichtingen van de overeenkomst waaraan dit reglement is gehecht, alleen zal moeten nakomen voor voertuigen van de categorieën M1 en N1.

1

1

12.2.   Overgangsbepalingen van toepassing op wijzigingenreeks 03.

De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen:

| a) | mogen vanaf 10 oktober 2007 (twaalf maanden na de datum van inwerkingtreding) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 03; |
| --- | --- |

a)

mogen vanaf 10 oktober 2007 (twaalf maanden na de datum van inwerkingtreding) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 03;

| b) | mogen de nationale of regionale typegoedkeuring tot en met 9 oktober 2009 (36 maanden na de datum van inwerkingtreding) niet weigeren van een voertuigtype dat krachtens wijzigingenreeks 04 van dit reglement is goedgekeurd; |
| --- | --- |

b)

mogen de nationale of regionale typegoedkeuring tot en met 9 oktober 2009 (36 maanden na de datum van inwerkingtreding) niet weigeren van een voertuigtype dat krachtens wijzigingenreeks 04 van dit reglement is goedgekeurd;

| c) | mogen vanaf 10 oktober 2009 (36 maanden na de datum van inwerkingtreding) weigeren dat voertuigen van de categorieën N2 (met een maximummassa van meer dan 7,5 ton), N3, O3 en O4 met een breedte van meer dan 2 100 mm (voor markeringen aan de achterkant) en een lengte van meer dan 6 000 mm (voor zijmarkeringen) die niet voldoen aan de voorschriften van wijzigingenreeks 03 van dit reglement, voor het eerst in het nationale of regionale verkeer worden gebracht, met uitzondering van trekkers voor opleggers en van incomplete voertuigen; |
| --- | --- |

c)

mogen vanaf 10 oktober 2009 (36 maanden na de datum van inwerkingtreding) weigeren dat voertuigen van de categorieën N2 (met een maximummassa van meer dan 7,5 ton), N3, O3 en O4 met een breedte van meer dan 2 100 mm (voor markeringen aan de achterkant) en een lengte van meer dan 6 000 mm (voor zijmarkeringen) die niet voldoen aan de voorschriften van wijzigingenreeks 03 van dit reglement, voor het eerst in het nationale of regionale verkeer worden gebracht, met uitzondering van trekkers voor opleggers en van incomplete voertuigen;

2

3

3

4

| d) | mogen onverminderd punt 12.1.4 vanaf 10 oktober 2011 (60 maanden na de datum van inwerkingtreding) niet langer goedkeuringen erkennen die krachtens een niet langer geldige voorgaande wijzigingenreeks van dit reglement zijn verleend voor voertuigen van de categorieën N2 (met een maximummassa van meer dan 7,5 ton), N3, O3 en O4 met een breedte van meer dan 2 100 mm (voor markeringen aan de achterkant) en een lengte van meer dan 6 000 mm (voor zijmarkeringen), met uitzondering van trekkers voor opleggers en van incomplete voertuigen; |
| --- | --- |

d)

mogen onverminderd punt 12.1.4 vanaf 10 oktober 2011 (60 maanden na de datum van inwerkingtreding) niet langer goedkeuringen erkennen die krachtens een niet langer geldige voorgaande wijzigingenreeks van dit reglement zijn verleend voor voertuigen van de categorieën N2 (met een maximummassa van meer dan 7,5 ton), N3, O3 en O4 met een breedte van meer dan 2 100 mm (voor markeringen aan de achterkant) en een lengte van meer dan 6 000 mm (voor zijmarkeringen), met uitzondering van trekkers voor opleggers en van incomplete voertuigen;

2

3

3

4

| e) | mogen vanaf 12 juni 2010 (36 maanden na de inwerkingtreding van supplement 3 op wijzigingenreeks 03) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij supplement 3 op wijzigingenreeks 03; |
| --- | --- |

e)

mogen vanaf 12 juni 2010 (36 maanden na de inwerkingtreding van supplement 3 op wijzigingenreeks 03) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij supplement 3 op wijzigingenreeks 03;

| f) | moeten tot en met 11 januari 2010 (18 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding van supplement 4 op wijzigingenreeks 03) goedkeuringen blijven verlenen voor nieuwe voertuigtypen die niet voldoen aan de voorschriften inzake de verticale oriëntatie van mistvoorlichten (punt 6.3.6.1.1) en/of inzake de verklikker voor de richtingaanwijzers (punt 6.5.8) en/of inzake het uitschakelen van dagrijlichten (punt 6.19.7.3); |
| --- | --- |

f)

moeten tot en met 11 januari 2010 (18 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding van supplement 4 op wijzigingenreeks 03) goedkeuringen blijven verlenen voor nieuwe voertuigtypen die niet voldoen aan de voorschriften inzake de verticale oriëntatie van mistvoorlichten (punt 6.3.6.1.1) en/of inzake de verklikker voor de richtingaanwijzers (punt 6.5.8) en/of inzake het uitschakelen van dagrijlichten (punt 6.19.7.3);

| g) | moeten tot en met 10 oktober 2011 (60 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding) goedkeuringen blijven verlenen voor nieuwe voertuigtypen die niet voldoen aan de voorschriften inzake de cumulatieve lengte van de opvallende markeringen (punt 6.21.4.1.3) (24). |
| --- | --- |

g)

moeten tot en met 10 oktober 2011 (60 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding) goedkeuringen blijven verlenen voor nieuwe voertuigtypen die niet voldoen aan de voorschriften inzake de cumulatieve lengte van de opvallende markeringen (punt 6.21.4.1.3) (24).

24

12.3.   Overgangsbepalingen van toepassing op wijzigingenreeks 04.

De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen:

| a) | mogen vanaf 7 februari 2011 voor voertuigen van de categorieën M1 en N1 en vanaf 7 augustus 2012 voor voertuigen van andere categorieën (respectievelijk 30 maanden en 48 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04; |
| --- | --- |

a)

mogen vanaf 7 februari 2011 voor voertuigen van de categorieën M1 en N1 en vanaf 7 augustus 2012 voor voertuigen van andere categorieën (respectievelijk 30 maanden en 48 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04;

1

1

| b) | moeten na 22 juli 2009 (datum van inwerkingtreding van supplement 2 op wijzigingenreeks 04) goedkeuringen blijven verlenen voor voertuigtypen die niet voldoen aan de voorschriften van punt 5.2.1 zoals gewijzigd bij supplement 2 op wijzigingenreeks 04, als die zijn uitgerust met koplampen die krachtens Reglement nr. 98 (vóór supplement 9) of Reglement nr. 112 (vóór supplement 8) zijn goedgekeurd; |
| --- | --- |

b)

moeten na 22 juli 2009 (datum van inwerkingtreding van supplement 2 op wijzigingenreeks 04) goedkeuringen blijven verlenen voor voertuigtypen die niet voldoen aan de voorschriften van punt 5.2.1 zoals gewijzigd bij supplement 2 op wijzigingenreeks 04, als die zijn uitgerust met koplampen die krachtens Reglement nr. 98 (vóór supplement 9) of Reglement nr. 112 (vóór supplement 8) zijn goedgekeurd;

| c) | mogen vanaf 24 oktober 2012 (36 maanden na de inwerkingtreding van supplement 3 op wijzigingenreeks 04) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften betreffende spanningsbeperking van punt 3.2.7 en van de punten 5.27 tot en met 5.27.4 van dit reglement zoals gewijzigd bij supplement 3 op wijzigingenreeks 04; |
| --- | --- |

c)

mogen vanaf 24 oktober 2012 (36 maanden na de inwerkingtreding van supplement 3 op wijzigingenreeks 04) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften betreffende spanningsbeperking van punt 3.2.7 en van de punten 5.27 tot en met 5.27.4 van dit reglement zoals gewijzigd bij supplement 3 op wijzigingenreeks 04;

| d) | moeten tot en met 7 februari 2011 voor voertuigen van de categorieën M1 en N1 en tot 7 augustus 2012 voor voertuigen van andere categorieën (respectievelijk 30 maanden en 48 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding) goedkeuringen blijven verlenen voor nieuwe voertuigtypen die niet voldoen aan de voorschriften inzake het uitschakelen van dagrijlichten die zijn samengebouwd met voorrichtingaanwijzers (punt 6.19.7.6). |
| --- | --- |

d)

moeten tot en met 7 februari 2011 voor voertuigen van de categorieën M1 en N1 en tot 7 augustus 2012 voor voertuigen van andere categorieën (respectievelijk 30 maanden en 48 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding) goedkeuringen blijven verlenen voor nieuwe voertuigtypen die niet voldoen aan de voorschriften inzake het uitschakelen van dagrijlichten die zijn samengebouwd met voorrichtingaanwijzers (punt 6.19.7.6).

1

1

12.3.1.   Onverminderd bovenstaande overgangsbepalingen zijn overeenkomstsluitende partijen die Reglement nr. 112 pas na 7 augustus 2008 (de datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04) toepassen, niet verplicht goedkeuringen te aanvaarden als het goed te keuren voertuigtype niet voldoet aan de voorschriften van de punten 6.1.2 en 6.2.2 zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04 van dit reglement, met betrekking tot Reglement nr. 112.

12.4.   Overgangsbepalingen van toepassing op wijzigingenreeks 05.

De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen:

| a) | mogen vanaf 30 januari 2015 (48 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 05) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 05; |
| --- | --- |

a)

mogen vanaf 30 januari 2015 (48 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 05) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 05;

| b) | moeten tot 30 juli 2016 voor nieuwe voertuigtypen van de categorieën M1 en N1 en tot 30 januari 2018 voor nieuwe voertuigtypen van andere categorieën (respectievelijk 66 maanden en 84 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding) goedkeuringen verlenen als het goed te keuren nieuwe voertuigtype voldoet aan de voorschriften van een of meer van de punten 6.2.7.6.2, 6.2.7.6.3 of 6.2.7.6.3.3 in plaats van die van punt 6.2.7.6.1 van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 05. |
| --- | --- |

b)

moeten tot 30 juli 2016 voor nieuwe voertuigtypen van de categorieën M1 en N1 en tot 30 januari 2018 voor nieuwe voertuigtypen van andere categorieën (respectievelijk 66 maanden en 84 maanden na de officiële datum van inwerkingtreding) goedkeuringen verlenen als het goed te keuren nieuwe voertuigtype voldoet aan de voorschriften van een of meer van de punten 6.2.7.6.2, 6.2.7.6.3 of 6.2.7.6.3.3 in plaats van die van punt 6.2.7.6.1 van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 05.

1

1

12.5.   Overgangsbepalingen van toepassing op wijzigingenreeks 06.

De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen:

mogen vanaf 18 november 2017 (60 maanden na de datum van inwerkingtreding) alleen nog goedkeuringen verlenen als het goed te keuren voertuigtype voldoet aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 06.

---

(1)  Zoals gedefinieerd in de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev. 3, punt 2 —www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

1

(2)  Bij verlichtingsvoorzieningen voor de achterkentekenplaat en richtingaanwijzers van de categorieën 5 en 6 moet het „lichtuitstralende oppervlak” worden gebruikt.

2

(3)  Bij verlichtingsvoorzieningen voor de achterkentekenplaat en richtingaanwijzers van de categorieën 5 en 6 moet het „lichtuitstralende oppervlak” worden gebruikt.

3

(4)  Voorbeelden op basis waarvan kan worden besloten lichten samen te bouwen, zijn te vinden in bijlage 3, deel 7.

4

(5)  CIE-publicatie 15.2, 1986, Colorimetry, de colorimetrische standaardwaarnemer van de CIE 1931.

5

(6)  CIE-publicatie 15.2, 1986, Colorimetry, de colorimetrische standaardwaarnemer van de CIE 1931.

6

(7)  CIE-publicatie 15.2, 1986, Colorimetry, de colorimetrische standaardwaarnemer van de CIE 1931.

7

(8)  CIE-publicatie 15.2, 1986, Colorimetry, de colorimetrische standaardwaarnemer van de CIE 1931.

8

(9)  De nummers van de partijen bij de Overeenkomst van 1958 zijn opgenomen in bijlage 3 bij de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev. 3 — www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

9

(10)  Dit geldt niet voor specifieke objecten die aan de buitenkant van de koplamp kunnen worden bevestigd.

10

(11)  Het meten van de kleurcoördinaten van het daardoor uitgestraalde licht valt niet onder dit reglement.

11

(12)  Ook witte of kleurloze retroreflector genoemd.

12

(13)  Niets in dit reglement mag de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, beletten het gebruik van witte opvallende markeringen aan de achterkant op hun grondgebied toe te staan.

13

(14)  Zoals gedefinieerd in de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev.3, punt 2 — www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

14

(15)  Partijen bij de respectieve reglementen kunnen het gebruik van mechanische schoonmaaksystemen verder verbieden wanneer koplampen met kunststoflenzen (met het opschrift PL) worden gemonteerd.

15

(16)  Zoals gedefinieerd in de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev.3, punt 2 — www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

16

(17)  Voor nieuwe voertuigtypen die niet aan deze bepaling voldoen, kan goedkeuring worden verleend tot 18 maanden na de inwerkingtreding van supplement 4 op wijzigingenreeks 03.

17

(18)  Voor nieuwe voertuigtypen die niet aan deze bepaling voldoen, kan goedkeuring worden verleend tot 18 maanden na de inwerkingtreding van supplement 4 op wijzigingenreeks 03.

18

(19)  Voor nieuwe voertuigtypen die niet aan deze bepaling voldoen, kan goedkeuring worden verleend tot 18 maanden na de inwerkingtreding van supplement 4 op wijzigingenreeks 03.

19

(20)  Bij „twee symmetrisch geplaatste (extra) verlichtingseenheden” mag de horizontale afstand 200 mm bedragen (C op de figuur).

20

(21)  De verkeersrichtingen worden gescheiden door de constructie van de weg of er is een even grote zijdelingse afstand van het verkeer in tegenovergestelde richting. Hierdoor vermindert de verblinding door de koplampen van tegenliggers.

21

(22)  Deze bepaling is niet van toepassing op dimlicht wanneer bochtverlichting wordt geproduceerd voor een bocht naar rechts bij rechtsrijdend verkeer (bocht naar links bij linksrijdend verkeer).

22

(23)  Partijen bij de respectieve reglementen kunnen het gebruik van mechanische schoonmaaksystemen verder verbieden wanneer koplampen met kunststoflenzen (met het opschrift PL) worden geplaatst.

23

(24)  Opmerking van het secretariaat: zie voor punt 6.21.4.1.3 de tekst van wijzigingenreeks 03 zoals opgenomen in document E/ECE/324/Rev.1/Add.47/Rev.6 — E/ECE/TRANS/505/Rev.1/Add.47/Rev.6.

24

---

BIJLAGE 1

MEDEDELING

(maximumformaat: A4 (210 × 297 mm))

(1)

afgegeven door: Naam van de instantie:

betreffende de (2): goedkeuring

uitbreiding van de goedkeuring

weigering van de goedkeuring

intrekking van de goedkeuring

definitieve stopzetting van de productie

van een voertuigtype wat de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft, krachtens Reglement nr. 48.

Goedkeuring nr.: Uitbreiding nr.:

1. Handelsnaam of merk van het voertuig:

2. Aanduiding van het voertuigtype door de fabrikant:

3. Naam en adres van de fabrikant:

4. Eventueel naam en adres van de gemachtigde vertegenwoordiger van de fabrikant:

5. Voor goedkeuring ter beschikking gesteld op:

6. Technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de goedkeuringstests:

7. Datum van het testrapport:

8. Nummer van het testrapport:

9. Korte beschrijving:

Verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen op het voertuig:

9.1. Grootlichtkoplampen: ja/neen (2)

9.2. Dimlichtkoplampen: ja/neen (2)

9.3. Mistvoorlichten: ja/neen (2)

Opmerkingen: samengebouwd in koplamp: ja/neen (2)

9.4. Achteruitrijlichten: ja/neen (2)

9.5. Voorrichtingaanwijzers: ja/neen (2)

9.6. Achterrichtingaanwijzers: ja/neen (2)

9.7. Zijrichtingaanwijzers: ja/neen (2)

9.8. Waarschuwingssignaal: ja/neen (2)

9.9. Stoplichten: ja/neen (2)

9.9.1. Verklikker die storing aangeeft, zoals vereist door het reglement inzake het onderdeel, geïnstalleerd:

ja/neen (2)

9.10. Achterkentekenplaatverlichting:

ja/neen (2)

9.11. Breedtelichten: ja/neen (2)

9.11.1. Verklikker die storing aangeeft, zoals vereist door het reglement inzake het onderdeel, geïnstalleerd:

ja/neen (2)

9.12. Achterlichten: ja/neen (2)

9.12.1. Verklikker die storing aangeeft, zoals vereist door het reglement inzake het onderdeel, geïnstalleerd:

ja/neen (2)

9.13. Mistachterlichten: ja/neen (2)

9.14. Parkeerlichten: ja/neen (2)

9.15. Markeringslichten: ja/neen (2)

9.15.1. Verklikker die storing aangeeft, zoals vereist door het reglement inzake het onderdeel, geïnstalleerd:

ja/neen (2)

9.16. Achterretroreflectoren,

niet-driehoekig: ja/neen (2)

9.17. Achterretroreflectoren, driehoekig: ja/neen (2)

9.18. Voorretroreflectoren,

niet-driehoekig: ja/neen (2)

9.19. Zijretroreflectoren,

niet-driehoekig: ja/neen (2)

9.20. Zijmarkeringslichten: ja/neen (2)

9.21. Dagrijlichten: ja/neen (2)

9.21.1. Verklikker die storing aangeeft, zoals vereist door het reglement inzake het onderdeel, geïnstalleerd:

ja/neen (2)

9.22. Adaptief koplampsysteem (AFS): ja/neen (2)

9.23. Hoeklichten: ja/neen (2)

9.24. Opvallende markeringen: Achterkant Zijkant

9.24.1. Volledige contourmarkeringen: ja/neen (2) ja/neen (2)

9.24.2. Gedeeltelijke contourmarkeringen: ja/neen (2) ja/neen (2)

9.24.3. Lijnmarkeringen: ja/neen (2) ja/neen (2)

9.24.4. Vrijstelling voor een opvallende markering overeenkomstig punt 6.21.1.2.5 van dit reglement

Achterkant

ja/neen (2)

Opmerkingen:

Zijkant

ja/neen (2)

Opmerkingen:

9.25. Noodstopsignaal: ja/neen (2)

9.26. Manoeuvreerlichten: ja/neen (2)

9.27. Comfortverlichting: ja/neen (2)

9.28. Gelijkwaardige lichten: ja/neen (2)

9.29. Maximaal toelaatbare lading in de bagageruimte:

10. Opmerkingen:

10.1. Eventuele opmerkingen over beweegbare onderdelen:

10.2. Toegepaste methode voor het definiëren van het zichtbare oppervlak:

a) grens van het verlichtingsoppervlak (2) of

b) lichtuitstralende oppervlak (2)

10.3. Andere opmerkingen (geldig voor voertuigen met rechtse of linkse besturing):

10.4. Opmerkingen over het AFS (overeenkomstig de punten 3.2.6 en 6.22.7.4 van dit reglement):

10.5. Opmerking over de mate van bedekking van de opvallende markering als deze minder bedraagt dan de minimumwaarde van 70 % zoals voorgeschreven in de punten 6.21.4.1.2 en 6.21.4.2.2 van dit reglement:

10.6. Voor voertuigen van de categorieën M en N, opmerkingen over de wijze waarop de stroomvoorziening plaatsvindt (overeenkomstig de punten 3.2.7 en 5.27 van dit reglement):

10.7. Opmerkingen over opvallende markeringen (overeenkomstig de punten 6.21.1.2.5 en 6.21.4.3.1 van dit reglement):

10.8. Opmerkingen over opvallende markeringen (incomplete voertuigen of complete voertuigen overeenkomstig de punten 6.21.1.2.1 en 6.21.1.2.2.1 van dit reglement):

Incomplete voertuigen: ja/neen (2)

Complete voertuigen: ja/neen (2)

Voltooide voertuigen: ja/neen (2)

11. Plaats van het goedkeuringsmerk:

12. Reden(en) voor de uitbreiding (indien van toepassing):

13. Goedkeuring verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (2)

14. Plaats:

15. Datum:

16. Handtekening:

17. De volgende documenten met bovenstaand goedkeuringsnummer zijn op verzoek verkrijgbaar:

(1) Nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend/geweigerd/ingetrokken (zie de goedkeuringsbepalingen in het reglement).

(2) Doorhalen wat niet van toepassing is.

---

BIJLAGE 2

OPSTELLING VAN GOEDKEURINGSMERKEN

MODEL A

(zie punt 4.4 van dit reglement)

Image 14

Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een voertuig, geeft aan dat het voertuigtype in kwestie, wat de installatie van verlichtings- en lichtsignaalvoorzieningen betreft, in Nederland (E 4) is goedgekeurd krachtens Reglement nr. 48, wijzigingenreeks 06. Het goedkeuringsnummer geeft aan dat de goedkeuring is verleend volgens de voorschriften van Reglement nr. 48, wijzigingenreeks 06.

MODEL B

(zie punt 4.5 van dit reglement)

Image 15

Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een voertuig, geeft aan dat het voertuigtype in kwestie in Nederland (E 4) krachtens Reglement nr. 48, wijzigingenreeks 06, en Reglement nr. 33 is goedgekeurd (1). Het goedkeuringsnummer geeft aan dat, op de respectieve datum van goedkeuring, Reglement nr. 48 was gewijzigd bij wijzigingenreeks 06 en Reglement nr. 33 nog in zijn oorspronkelijke vorm bestond.

---

(1)  Het tweede nummer dient alleen ter illustratie.

---

BIJLAGE 3

VOORBEELDEN VAN LICHTOPPERVLAKKEN, ASSEN, REFERENTIEPUNTEN EN GEOMETRISCHE ZICHTBAARHEIDSHOEKEN

Deze voorbeelden tonen enkele opstellingen om de bepalingen toe te lichten en zijn niet bedoeld om het ontwerp te beperken.

LEGENDA voor alle voorbeelden in deze bijlage:

| 1. | Verlichtingsoppervlak |
| --- | --- |

1.

Verlichtingsoppervlak

| 2. | Referentieas |
| --- | --- |

2.

Referentieas

| 3. | Referentiepunt |
| --- | --- |

3.

Referentiepunt

| 4. | Geometrische zichtbaarheidshoek |
| --- | --- |

4.

Geometrische zichtbaarheidshoek

| 5. | Lichtuitstralend oppervlak |
| --- | --- |

5.

Lichtuitstralend oppervlak

| 6. | Zichtbaar oppervlak op basis van het verlichtingsoppervlak |
| --- | --- |

6.

Zichtbaar oppervlak op basis van het verlichtingsoppervlak

| 7a. | Zichtbaar oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a) (met buitenlens) |
| --- | --- |

7a.

Zichtbaar oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a) (met buitenlens)

| 7b. | Zichtbaar oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder b) (zonder buitenlens) |
| --- | --- |

7b.

Zichtbaar oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder b) (zonder buitenlens)

| 8. | Zichtbaarheidsrichting |
| --- | --- |

8.

Zichtbaarheidsrichting

| IO | Interne optische component |
| --- | --- |
| LG | Lichtgeleider |
| L | Buitenlens |
| R | Reflector |
| S | Lichtbron |
| X | Geen deel van deze functie |
| F1 | Functie 1 |
| F2 | Functie 2 |

IO

Interne optische component

LG

Lichtgeleider

L

Buitenlens

R

Reflector

S

Lichtbron

X

Geen deel van deze functie

F1

Functie 1

F2

Functie 2

DEEL 1

Lichtuitstralend oppervlak van een lichtsignaalvoorziening die geen retroreflector is

Zichtbaar oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlakt

DEEL 2

Verlichtingsoppervlak van een lichtsignaalvoorziening die geen retroreflector is

Verlichtingsoppervlak van een lichtsignaalvoorziening die geen retroreflector is

Schermen; andere posities van de schermen zijn mogelijk

Verlichtingsoppervlak

Resulterend verlichtingsoppervlak bij alle mogelijke schermposities, bv. om het maximum- of minimumoppervlak te bepalen.

DEEL 3

Voorbeelden van het zichtbare oppervlak op basis van het verlichtingsoppervlak in verschillende geometrische zichtbaarheidsrichtingen

Voorbeelden van het zichtbare oppervlak op basis van het verlichtingsoppervlak in verschillende geometrische zichtbaarheidsrichtingen

Zichtbaar oppervlak op basis van het verlichtingsoppervlak

Zichtbaar oppervlak op basis van het verlichtingsoppervlak

Zichtbaar oppervlak op basis van het verlichtingsoppervlak

DEEL 4

Voorbeelden van het zichtbare oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlak in verschillende geometrische zichtbaarheidsrichtingen

Voorbeelden van het zichtbare oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlak in verschillende geometrische zichtbaarheidsrichtingen

Zichtbaar oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlak

Zichtbaar oppervlak op basis van het lichtuitstralende oppervlak

DEEL 5

Voorbeeld van het verlichtingsoppervlak in vergelijking met het lichtuitstralende oppervlak bij een „éénfunctielicht” (zie de punten 2.8 tot en met 2.9 van dit reglement)

Voorbeeld van het verlichtingsoppervlak in vergelijking met het lichtuitstralende oppervlak bij een „éénfunctielicht” (zie de punten 2.8 tot en met 2.9 van dit reglement)

Voorbeelden van een lichtbron met een reflectoroptiek achter een buitenlens:

| Voorbeeld 1 | Voorbeeld 2 |
| --- | --- |
| |
| (Inclusief de buitenlens) | (Exclusief de niet-gestructureerde buitenlens) |

Voorbeeld 1

Voorbeeld 1

Voorbeeld 2

Voorbeeld 2

Image 20

(Inclusief de buitenlens)

(Exclusief de niet-gestructureerde buitenlens)

Voorbeelden van een lichtbron met een reflectoroptiek met een binnenlens achter een buitenlens:

| Voorbeeld 3 | Voorbeeld 4 |
| --- | --- |
| |
| (Inclusief de buitenlens) | (Exclusief de niet-gestructureerde buitenlens) |

Voorbeeld 3

Voorbeeld 3

Voorbeeld 4

Voorbeeld 4

Image 21

(Inclusief de buitenlens)

(Exclusief de niet-gestructureerde buitenlens)

Voorbeelden van een lichtbron met een reflectoroptiek met een gedeeltelijke binnenlens achter een buitenlens:

| Voorbeeld 5 | Voorbeeld 6 |
| --- | --- |
| |
| (Inclusief de buitenlens) | (Exclusief de niet-gestructureerde buitenlens) |

Voorbeeld 5

Voorbeeld 5

Voorbeeld 6

Voorbeeld 6

Image 22

(Inclusief de buitenlens)

(Exclusief de niet-gestructureerde buitenlens)

Voorbeelden van een lichtgeleideroptiek achter een buitenlens:

Voorbeeld 7

Voorbeeld 7

Wanneer de niet-gestructureerde buitenlens wordt uitgesloten, is 7b het zichtbare oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder b).

AA

Doorsnede

Voorbeelden van een lichtgeleideroptiek of een reflectoroptiek achter een buitenlens:

Voorbeeld 8

Voorbeeld 8

LG, R en F1

Wanneer de niet-gestructureerde buitenlens wordt uitgesloten, is 7b het zichtbare oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder b), en mag F1 niet transparent zijn ten opzichte van F2.

AA

Doorsnede

Voorbeeld van een lichtbron met een reflectoroptiek in combinatie met een oppervlak dat geen deel uitmaakt van deze functie, achter een buitenlens:

Voorbeeld 9

Voorbeeld 9

Wanneer de niet-gestructureerde buitenlens wordt uitgesloten, is 7b het zichtbare oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder b).

DEEL 6

Voorbeelden van de bepaling van het lichtuitstralende oppervlak in vergelijking met het verlichtingsoppervlak (zie de punten 2.8 en 2.9 van dit reglement)

Voorbeelden van de bepaling van het lichtuitstralende oppervlak in vergelijking met het verlichtingsoppervlak (zie de punten 2.8 en 2.9 van dit reglement)

Opmerking: Het weerkaatste licht kan/mag bijdragen aan de bepaling van het lichtuitstralende oppervlak

Opmerking:

Voorbeeld A

OPGEGEVEN REFERENTIEAS

Oppervlak van de lens,gemakshalve vlak afgebeeld

GEPROJECTEERD AANZICHT

| | Verlichtingsoppervlak | Opgegeven lichtuitstralend oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a) |
| --- | --- | --- |
| De randen zijn | a en b | c en d |

Verlichtingsoppervlak

Opgegeven lichtuitstralend oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a)

De randen zijn

a en b

c en d

Voorbeeld B

GEPROJECTEERD AANZICHT

Oppervlak van de lens,gemakshalve vlak afgebeeld

OPGEGEVENREFERENTIEAS

| | Verlichtingsoppervlak | Opgegeven lichtuitstralend oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a) |
| --- | --- | --- |
| De randen zijn | a en b | c en d |

Verlichtingsoppervlak

Opgegeven lichtuitstralend oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a)

De randen zijn

a en b

c en d

Voorbeeld C

Voorbeeld om het verlichtingsoppervlak te bepalen in combinatie met een oppervlak dat geen deel uitmaakt van de functie:

X maakt geen deel uit van deze functie

Oppervlak van de lens gemakshalve vlakafgebeeld

GEPROJECTEERD AANZICHT

OPGEGEVEN REFERENTIEAS

| | Verlichtingsoppervlak |
| --- | --- |
| De randen zijn | a en b |

Verlichtingsoppervlak

De randen zijn

a en b

Voorbeeld D

Voorbeeld om het lichtuitstralende oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a), te bepalen in combinatie met een oppervlak dat geen deel uitmaakt van de functie:

X maakt geen deel uit van deze functie

Oppervlak van de lens gemakshalve vlakafgebeeld

GEPROJECTEERD AANZICHT

OPGEGEVEN REFERENTIEAS

| | Opgegeven lichtuitstralend oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a) |
| --- | --- |
| De randen zijn | c-d en e-f |

Opgegeven lichtuitstralend oppervlak overeenkomstig punt 2.8, onder a)

De randen zijn

c-d en e-f

Voorbeeld E

Voorbeeld om het zichtbare oppervlak te bepalen in combinatie met een oppervlak dat geen deel uitmaakt van de functie, en een niet-gestructureerde buitenlens (overeenkomstig punt 2.8, onder b)):

X maakt geen deel uit van deze functie

Oppervlak van de lens gemakshalve vlakafgebeeld

GEPROJECTEERD AANZICHT

OPGEGEVEN REFERENTIEAS

| | Opgegeven lichtuitstralend oppervlak overeenkomstig bv. punt 2.8, onder b) |
| --- | --- |
| De randen zijn | c„-d” en e„-f” |

Opgegeven lichtuitstralend oppervlak overeenkomstig bv. punt 2.8, onder b)

De randen zijn

c„-d” en e„-f”

DEEL 7

Voorbeelden op basis waarvan kan worden besloten twee functies samen te bouwen

Voorbeelden op basis waarvan kan worden besloten twee functies samen te bouwen

In het geval met een gestructureerde buitenlens en een scheiding tussen beide functies:

Niet samengebouwd

7a voor F2

7a voor F1

In het geval met een gestructureerde buitenlens:

7a voor F2

Samen-gebouwd

7a voor F1

Wanneer de niet-gestructureerde buitenlens wordt uitgesloten:

Niet samengebouwd

Wanneer de niet-gestructureerde buitenlens wordt uitgesloten:

LG en d F1

LG en F1

Niet samengebouwd

Niet samengebouwd

Wanneer de buitenlens (al dan niet gestructureerd) wordt inbegrepen:

Samen-gebouwd

LG en F1

LG en F1

Samen-gebouwd

Wanneer de buitenlens (al dan niet gestructureerd) wordt inbegrepen:

Samen-gebouwd

LG, R en F1

Wanneer de niet-gestructureerde buitenlens wordt uitgesloten, is 7b het zichtbare oppervlak overeenkomstig punt 2.8 en mag F1 niet transparant zijn ten opzichte van F2:

F1 is niet samengebouwd met F2

LG, R en F1

Wanneer de niet-gestructureerde buitenlens al dan niet wordt uitgesloten:

Samengebouwd

LG en F1

---

BIJLAGE 4

ZICHTBAARHEID VAN EEN ROOD LICHT NAAR VOREN EN VAN EEN WIT LICHT NAAR ACHTEREN

(zie de punten 5.10.1 en 5.10.2 van dit reglement)

Figuur 1

Zichtbaarheid van een rood licht naar voren

Zone 1

Figuur 2

Figuur 2

Zichtbaarheid van een wit licht naar achteren

Zone 2

---

BIJLAGE 5

IN AANMERKING TE NEMEN BELADINGSTOESTANDEN VOOR HET BEPALEN VAN VERANDERINGEN IN DE VERTICALE ORIËNTATIE VAN DE DIMLICHTKOPLAMPEN

Belading van de assen zoals bedoeld in de punten 6.2.6.1 en 6.2.6.3.1

1.   Voor de volgende tests moet de massa van de passagiers worden berekend op basis van 75 kg per persoon.

2.   Wijze van belading voor de verschillende voertuigtypen:

| 2.1. | Voertuigen van categorie M1 (1)







  2.1.1. | De hoek van de lichtbundel van de dimlichtkoplampen moet worden bepaald bij de volgende beladingen:






  2.1.1.1. | één persoon op de bestuurdersstoel; |
| --- | --- | --- | --- |

2.1.

Voertuigen van categorie M1 (1)

2.1.1.

De hoek van de lichtbundel van de dimlichtkoplampen moet worden bepaald bij de volgende beladingen:

2.1.1.1.

één persoon op de bestuurdersstoel;

| 2.1.1.2. | de bestuurder, plus één passagier op de voorstoel die het verst van de bestuurder is verwijderd; |
| --- | --- |

2.1.1.2.

de bestuurder, plus één passagier op de voorstoel die het verst van de bestuurder is verwijderd;

| 2.1.1.3. | de bestuurder, één passagier op de voorstoel die het verst van de bestuurder is verwijderd, alle achterste stoelen bezet; |
| --- | --- |

2.1.1.3.

de bestuurder, één passagier op de voorstoel die het verst van de bestuurder is verwijderd, alle achterste stoelen bezet;

| 2.1.1.4. | alle stoelen bezet; |
| --- | --- |

2.1.1.4.

alle stoelen bezet;

| 2.1.1.5. | alle stoelen bezet, plus een gelijkmatige belading van de bagageruimte tot de toelaatbare achterasbelasting, respectievelijk voorasbelasting indien de bagageruimte zich vooraan bevindt. Indien zowel vooraan als achteraan bagageruimte aanwezig is, moet de aanvullende lading gelijkmatig worden verdeeld tot de toelaatbare asbelastingen. Indien de maximaal toelaatbare massa echter wordt bereikt vóór de toelaatbare belasting van een van de assen, moet de lading van de bagageruimte(n) worden beperkt tot de waarde waarmee deze massa kan worden bereikt; |
| --- | --- |

2.1.1.5.

alle stoelen bezet, plus een gelijkmatige belading van de bagageruimte tot de toelaatbare achterasbelasting, respectievelijk voorasbelasting indien de bagageruimte zich vooraan bevindt. Indien zowel vooraan als achteraan bagageruimte aanwezig is, moet de aanvullende lading gelijkmatig worden verdeeld tot de toelaatbare asbelastingen. Indien de maximaal toelaatbare massa echter wordt bereikt vóór de toelaatbare belasting van een van de assen, moet de lading van de bagageruimte(n) worden beperkt tot de waarde waarmee deze massa kan worden bereikt;

| 2.1.1.6. | de bestuurder, plus een gelijkmatige belading van de bagageruimte tot de toelaatbare asbelasting van de overeenkomstige as.
  Indien de maximaal toelaatbare massa echter wordt bereikt vóór de toelaatbare belasting van de as, moet de lading van de bagageruimte(n) worden beperkt tot de waarde waarmee deze massa kan worden bereikt. |
| --- | --- |

2.1.1.6.

de bestuurder, plus een gelijkmatige belading van de bagageruimte tot de toelaatbare asbelasting van de overeenkomstige as.

Indien de maximaal toelaatbare massa echter wordt bereikt vóór de toelaatbare belasting van de as, moet de lading van de bagageruimte(n) worden beperkt tot de waarde waarmee deze massa kan worden bereikt.

| 2.1.2. | Bij het bepalen van de belading moet rekening worden gehouden met eventuele door de fabrikant opgelegde laadbeperkingen. |
| --- | --- |

2.1.2.

Bij het bepalen van de belading moet rekening worden gehouden met eventuele door de fabrikant opgelegde laadbeperkingen.

| 2.2. | Voertuigen van de categorieën M2 en M3 (1)

  De hoek van de lichtbundel van de dimlichtkoplampen moet worden bepaald bij de volgende beladingen:






  2.2.1. | voertuig onbeladen en één persoon op de bestuurdersstoel; |
| --- | --- | --- |

2.2.

Voertuigen van de categorieën M2 en M3 (1)

De hoek van de lichtbundel van de dimlichtkoplampen moet worden bepaald bij de volgende beladingen:

2.2.1.

voertuig onbeladen en één persoon op de bestuurdersstoel;

| 2.2.2. | voertuig zodanig beladen dat elke as haar technisch toelaatbare maximumbelasting draagt of totdat de maximaal toelaatbare massa van het voertuig wordt bereikt door evenredige belasting van de voor- en achteras tot hun technisch toelaatbare maximumbelasting, naargelang wat zich het eerst voordoet. |
| --- | --- |

2.2.2.

voertuig zodanig beladen dat elke as haar technisch toelaatbare maximumbelasting draagt of totdat de maximaal toelaatbare massa van het voertuig wordt bereikt door evenredige belasting van de voor- en achteras tot hun technisch toelaatbare maximumbelasting, naargelang wat zich het eerst voordoet.

| 2.3. | Voertuigen van categorie N met laadoppervlakken






  2.3.1. | De hoek van de lichtbundel van de dimlichtkoplampen moet worden bepaald bij de volgende beladingen:






  2.3.1.1. | voertuig onbeladen en één persoon op de bestuurdersstoel; |
| --- | --- | --- | --- |

2.3.

Voertuigen van categorie N met laadoppervlakken

2.3.1.

De hoek van de lichtbundel van de dimlichtkoplampen moet worden bepaald bij de volgende beladingen:

2.3.1.1.

voertuig onbeladen en één persoon op de bestuurdersstoel;

| 2.3.1.2. | bestuurder, plus een zodanig verdeelde lading dat de technisch toelaatbare maximumbelasting van de achteras(sen) of de maximaal toelaatbare massa van het voertuig wordt bereikt (naargelang wat zich het eerst voordoet) zonder dat de belasting van de vooras, berekend als de som van de voorasbelasting van het onbeladen voertuig plus 25 % van de maximaal toelaatbare nuttige belasting van de vooras, wordt overschreden. Wanneer het laadplatform zich aan de voorkant bevindt, wordt de vooras in aanmerking genomen. |
| --- | --- |

2.3.1.2.

bestuurder, plus een zodanig verdeelde lading dat de technisch toelaatbare maximumbelasting van de achteras(sen) of de maximaal toelaatbare massa van het voertuig wordt bereikt (naargelang wat zich het eerst voordoet) zonder dat de belasting van de vooras, berekend als de som van de voorasbelasting van het onbeladen voertuig plus 25 % van de maximaal toelaatbare nuttige belasting van de vooras, wordt overschreden. Wanneer het laadplatform zich aan de voorkant bevindt, wordt de vooras in aanmerking genomen.

| 2.4. | Voertuigen van categorie N zonder laadoppervlak






  2.4.1. | Trekkers voor opleggers:






  2.4.1.1. | onbeladen voertuig zonder belasting op de koppelschotel en één persoon op de bestuurdersstoel; |
| --- | --- | --- | --- |

2.4.

Voertuigen van categorie N zonder laadoppervlak

2.4.1.

Trekkers voor opleggers:

2.4.1.1.

onbeladen voertuig zonder belasting op de koppelschotel en één persoon op de bestuurdersstoel;

| 2.4.1.2. | één persoon op de bestuurdersstoel, technisch toelaatbare belasting op de koppelschotel in de stand die overeenkomt met de grootste belasting op de achteras. |
| --- | --- |

2.4.1.2.

één persoon op de bestuurdersstoel, technisch toelaatbare belasting op de koppelschotel in de stand die overeenkomt met de grootste belasting op de achteras.

| 2.4.2. | Trekkers voor aanhangwagens:






  2.4.2.1. | voertuig onbeladen en één persoon op de bestuurdersstoel; |
| --- | --- | --- |

2.4.2.

Trekkers voor aanhangwagens:

2.4.2.1.

voertuig onbeladen en één persoon op de bestuurdersstoel;

| 2.4.2.2. | één persoon op de bestuurdersstoel, alle overige plaatsen in de cabine bezet. |
| --- | --- |

2.4.2.2.

één persoon op de bestuurdersstoel, alle overige plaatsen in de cabine bezet.

---

(1)  Zoals gedefinieerd in de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3), document ECE/TRANS/WP.29/78/Rev.3, punt 2 — www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29gen/wp29resolutions.html

---

BIJLAGE 6

METING VAN DE VERANDERING VAN DE HELLING VAN DE DIMLICHTBUNDEL ALS FUNCTIE VAN DE BELADING

1.   TOEPASSINGSGEBIED

In deze bijlage wordt een methode beschreven voor het meten van veranderingen van de helling van de dimlichtbundel bij een motorvoertuig ten opzichte van de begininstelling, als gevolg van een gewijzigde belading van dat voertuig.

2.   DEFINITIES

2.1.   Begininstelling

2.1.1.   Opgegeven begininstelling

Waarde van de door de fabrikant van het motorvoertuig opgegeven oorspronkelijke helling van de dimlichtbundel die als referentiewaarde geldt voor de berekening van de toelaatbare veranderingen.

2.1.2.   Gemeten begininstelling

Gemiddelde waarde van de helling van de dimlichtbundel of van het voertuig, gemeten bij het voertuig in beladingstoestand nr. 1 zoals gedefinieerd in bijlage 5 voor de geteste voertuigcategorie. Deze waarde dient als referentiewaarde voor het beoordelen van de veranderingen in de helling van de lichtbundel naarmate de beladingstoestand wijzigt.

2.2.   Helling van de dimlichtbundel

De helling kan worden gedefinieerd:

| | als de hoek, uitgedrukt in milliradialen, tussen het horizontale vlak en de richting van de lichtbundel naar een karakteristiek punt op het horizontale gedeelte van de licht-donkergrens in de lichtverdeling van de koplamp; |
| --- | --- |

als de hoek, uitgedrukt in milliradialen, tussen het horizontale vlak en de richting van de lichtbundel naar een karakteristiek punt op het horizontale gedeelte van de licht-donkergrens in de lichtverdeling van de koplamp;

| | of door de tangens van die hoek, uitgedrukt in procenten, aangezien de hoeken klein zijn (bij deze kleine hoeken is 1 % gelijk aan 10 mrad). |
| --- | --- |

of door de tangens van die hoek, uitgedrukt in procenten, aangezien de hoeken klein zijn (bij deze kleine hoeken is 1 % gelijk aan 10 mrad).

Indien de helling in procenten wordt uitgedrukt, kan zij worden berekend met de volgende formule:

Formula

waarin:

| h1 | de hoogte boven het wegdek in millimeters is van bovengenoemd karakteristiek punt, gemeten op een verticaal scherm dat loodrecht op het middenlangsvlak van het voertuig op een horizontale afstand L is geplaatst; |
| --- | --- |
| h2 | de hoogte boven het wegdek in millimeters is van het referentiepunt (dat wordt beschouwd als de nominale oorsprong van het karakteristieke punt dat bij h1 is gekozen); |
| L | de afstand in millimeters is tussen het scherm en het referentiepunt. |

h1

de hoogte boven het wegdek in millimeters is van bovengenoemd karakteristiek punt, gemeten op een verticaal scherm dat loodrecht op het middenlangsvlak van het voertuig op een horizontale afstand L is geplaatst;

h2

de hoogte boven het wegdek in millimeters is van het referentiepunt (dat wordt beschouwd als de nominale oorsprong van het karakteristieke punt dat bij h1 is gekozen);

L

de afstand in millimeters is tussen het scherm en het referentiepunt.

Negatieve waarden wijzen op een neerwaarts gerichte bundel (zie figuur 1).

Positieve waarden wijzen op een opwaarts gerichte bundel.

Figuur 1

Neerwaartse helling van de dimlichtbundel van een voertuig van categorie M1

Image 41

Opmerkingen:

| 1. | Op deze tekening is een voertuig van categorie M1 afgebeeld, maar het weergegeven principe geldt ook voor voertuigen van andere categorieën. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Indien het voertuig niet van een niveauregeling voor de koplampen is voorzien, is de verandering van de helling van de dimlichtbundel identiek aan de verandering van de helling van het voertuig zelf. |
| --- | --- |

2.

3.   MEETOMSTANDIGHEDEN

3.1.   Indien een visuele inspectie van het patroon van de dimlichtbundel op het scherm of een fotometrische methode wordt toegepast, moeten de metingen plaatsvinden in een donkere omgeving (bv. in een donkere kamer) die ruim genoeg is om het voertuig en het scherm te kunnen opstellen zoals in figuur 1. De afstand tussen de referentiepunten van de koplamp en het scherm moet ten minste 10 m bedragen.

3.2.   Het oppervlak waarop de metingen plaatsvinden, moet zo vlak en horizontaal mogelijk zijn, zodat de reproduceerbaarheid van de metingen van de helling van de dimlichtbundel tot op ± 0,5 mrad (± 0,05 % helling) nauwkeurig kan worden gewaarborgd.

3.3.   Indien een scherm wordt gebruikt, moeten de markering, de positie en de oriëntatie ervan ten opzichte van het grondoppervlak en het middenlangsvlak van het voertuig zo zijn dat de reproduceerbaarheid van de meting van de helling van de dimlichtbundel tot op ± 0,5 mrad (± 0,05 % helling) nauwkeurig kan worden gewaarborgd.

3.4.   Tijdens de metingen moet de omgevingstemperatuur tussen 10 en 30 °C bedragen.

4.   VOORBEREIDING VAN HET VOERTUIG

4.1.   De metingen moeten worden uitgevoerd bij een voertuig dat 1 000 tot 10 000 km heeft afgelegd, bij voorkeur 5 000 km.

4.2.   De banden moeten tot de door de voertuigfabrikant voor de maximumbelading gespecificeerde druk zijn opgepompt. Het voertuig moet volledig zijn bijgevuld (brandstof, water, olie) en van alle door de fabrikant gespecificeerde accessoires en gereedschappen zijn voorzien. Volledige bijvulling met brandstof betekent dat de brandstoftank tot ten minste 90 % moet worden gevuld.

4.3.   De parkeerrem van het voertuig moet gelost zijn en de versnellingsbak moet in neutraal staan.

4.4.   Het voertuig moet ten minste acht uur lang op de in punt 3.4 gespecificeerde temperatuur worden gehouden.

4.5.   Indien een fotometrische of visuele methode wordt toegepast, moeten bij voorkeur koplampen met een duidelijk afgebakende licht-donkergrens van de dimlichtbundel op het testvoertuig worden gemonteerd om de metingen te vergemakkelijken. Andere middelen zijn toegestaan om een nauwkeuriger aflezing te verkrijgen (bv. verwijdering van de koplamplens).

5.   TESTPROCEDURE

5.1.   Algemeen

De veranderingen in de helling van de dimlichtbundel of van het voertuig, naargelang de gekozen methode, moeten voor elke kant van het voertuig afzonderlijk worden gemeten. De resultaten die bij zowel de linker- als rechterkoplamp in alle in bijlage 5 gespecificeerde beladingstoestanden worden verkregen, moeten binnen de in punt 5.5 vermelde grenswaarden liggen. De belading moet geleidelijk worden opgevoerd zonder het voertuig aan al te grote schokken bloot te stellen.

5.1.1.   Wanneer een AFS is geïnstalleerd, moeten de metingen worden uitgevoerd met het AFS in zijn neutrale stand.

5.2.   Bepaling van de gemeten begininstelling

Het voertuig moet worden voorbereid zoals beschreven in punt 4 en worden beladen zoals beschreven in bijlage 5 (eerste beladingstoestand van de desbetreffende voertuigcategorie). Vóór elke meting moet het voertuig op en neer worden bewogen zoals aangegeven in punt 5.4. De metingen moeten driemaal worden verricht.

5.2.1.   Indien geen van de drie meetresultaten meer dan 2 mrad (0,2 % helling) verschilt van het rekenkundig gemiddelde van de resultaten, vormt dat gemiddelde het eindresultaat.

5.2.2.   Verschilt een van de meetresultaten meer dan 2 mrad (0,2 % helling) van het rekenkundig gemiddelde van de resultaten, dan moet nogmaals een reeks van tien metingen worden verricht waarvan het rekenkundig gemiddelde het eindresultaat vormt.

5.3.   Meetmethoden

Om veranderingen in de helling te meten, mag gelijk welke methode worden toegepast, mits de aflezing tot op ± 0,2 mrad (± 0,02 % helling) nauwkeurig is.

5.4.   Behandeling van het voertuig in elke beladingstoestand

De ophanging van het voertuig en elk ander deel dat de helling van de dimlichtbundel kan beïnvloeden, moeten volgens de hierna beschreven methoden worden geactiveerd.

De technische diensten en de fabrikanten mogen echter in onderling overleg andere (experimentele of op berekeningen gebaseerde) methoden voorstellen, met name wanneer de test bijzondere moeilijkheden oplevert, mits dergelijke berekeningen duidelijk geldig zijn.

5.4.1.   Voertuigen van categorie M1 met conventionele ophanging

Terwijl het voertuig op de meetplaats staat en, zo nodig, de wielen op zwevende platforms rusten (die moeten worden gebruikt indien de afwezigheid ervan zou leiden tot een beperking van de veerbeweging die de meetresultaten kan beïnvloeden), moet het voertuig gedurende ten minste drie volledige cycli continu op en neer worden bewogen; bij elke cyclus moet eerst de achterkant en vervolgens de voorkant van het voertuig naar beneden worden geduwd.

De reeks op- en neergaande bewegingen moet steeds eindigen met de voltooiing van een cyclus. Alvorens de metingen te verrichten, moet men het voertuig vanzelf tot rust laten komen. In plaats van zwevende platforms te gebruiken, kan hetzelfde effect worden verkregen door het voertuig over ten minste één volledige wielomwenteling vooruit en achteruit te bewegen.

5.4.2.   Voertuigen van de categorieën M2, M3 en N met conventionele ophanging

5.4.2.1.   Indien de in punt 5.4.1 beschreven behandelingsmethode voor voertuigen van categorie M1 niet mogelijk is, mag de in punt 5.4.2.2 of 5.4.2.3 beschreven methode worden toegepast.

5.4.2.2.   Terwijl het voertuig met de wielen op de grond op de meetplaats staat, moet het voertuig op en neer worden bewogen door de belading tijdelijk te variëren.

5.4.2.3.   Terwijl het voertuig met de wielen op de grond op de meetplaats staat, moeten de ophanging van het voertuig en alle andere delen die de helling van de dimlichtbundel kunnen beïnvloeden, met een triltoestel worden geactiveerd. Dit triltoestel kan een trilplatform zijn waarop de wielen rusten.

5.4.3.   Voertuigen met niet-conventionele ophanging waarbij de motor moet draaien

Vóór elke meting wachten tot het voertuig met draaiende motor zijn definitieve toestand heeft bereikt.

5.5.   Metingen

Voor elk van de verschillende beladingstoestanden moet de verandering van de helling van de dimlichtbundel worden geëvalueerd ten opzichte van de overeenkomstig punt 5.2 gemeten begininstelling.

Indien het voertuig met een handmatige niveauregeling voor de koplampen is uitgerust, moet deze regeling in de standen worden gezet die de fabrikant voor bepaalde beladingstoestanden heeft gespecificeerd (overeenkomstig bijlage 5).

5.5.1.   Eerst moet in elke beladingstoestand een enkele meting worden verricht. Aan de voorschriften is voldaan, indien voor alle beladingstoestanden de verandering van de helling binnen de berekende grenzen ligt (bv. binnen het verschil tussen de opgegeven begininstelling en de voor goedkeuring vereiste beneden- en bovengrens) met een veiligheidsmarge van 4 mrad (0,4 % helling).

5.5.2.   Indien het resultaat van een meting niet aan de in punt 5.5.1 vermelde veiligheidsmarge voldoet of de grenswaarde overschrijdt, moeten nogmaals drie metingen worden verricht in de beladingstoestand waarin dat resultaat is verkregen, zoals gespecificeerd in punt 5.5.3.

5.5.3.   Voor elk van de bovengenoemde beladingstoestanden geldt het volgende:

| 5.5.3.1. | indien geen van de drie meetresultaten meer dan 2 mrad (0,2 % helling) verschilt van het rekenkundig gemiddelde van de resultaten, vormt dat gemiddelde het eindresultaat; |
| --- | --- |

5.5.3.1.

indien geen van de drie meetresultaten meer dan 2 mrad (0,2 % helling) verschilt van het rekenkundig gemiddelde van de resultaten, vormt dat gemiddelde het eindresultaat;

| 5.5.3.2. | verschilt een van de meetresultaten meer dan 2 mrad (0,2 % helling) van het rekenkundig gemiddelde van de resultaten, dan moet nogmaals een reeks van tien metingen worden verricht waarvan het rekenkundig gemiddelde het eindresultaat vormt; |
| --- | --- |

5.5.3.2.

verschilt een van de meetresultaten meer dan 2 mrad (0,2 % helling) van het rekenkundig gemiddelde van de resultaten, dan moet nogmaals een reeks van tien metingen worden verricht waarvan het rekenkundig gemiddelde het eindresultaat vormt;

| 5.5.3.3. | indien een voertuig is voorzien van een automatische niveauregeling voor de koplampen met een eigen hysteresislus, dan moeten de gemiddelde resultaten van de boven- en onderkant van die hysteresislus als significante waarden worden beschouwd.
  Al deze metingen moeten worden verricht overeenkomstig de punten 5.5.3.1 en 5.5.3.2. |
| --- | --- |

5.5.3.3.

indien een voertuig is voorzien van een automatische niveauregeling voor de koplampen met een eigen hysteresislus, dan moeten de gemiddelde resultaten van de boven- en onderkant van die hysteresislus als significante waarden worden beschouwd.

Al deze metingen moeten worden verricht overeenkomstig de punten 5.5.3.1 en 5.5.3.2.

5.5.4.   Aan de voorschriften is voldaan, indien in alle beladingstoestanden het verschil tussen de gemeten begininstelling, bepaald overeenkomstig punt 5.2, en de in elke beladingstoestand gemeten helling minder bedraagt dan de in punt 5.5.1 berekende waarden (zonder veiligheidsmarge).

5.5.5.   Indien slechts één van de berekende boven- of ondergrenzen van de verandering wordt overschreden, mag de fabrikant, binnen de voor goedkeuring gespecificeerde grenzen, voor de opgegeven begininstelling een andere waarde kiezen.

---

BIJLAGE 7

AANDUIDING VAN DE IN PUNT 6.2.6.1.1 VAN DIT REGLEMENT BEDOELDE NEERWAARTSE HELLING VAN DE LICHT-DONKERGRENS VAN DE DIMLICHTKOPLAMPEN EN VAN DE IN PUNT 6.3.6.1.2 VAN DIT REGLEMENT BEDOELDE NEERWAARTSE HELLING VAN DE LICHT-DONKERGRENS VAN DE MISTVOORLICHTEN

Voorbeeld 1

De keuze van de grootte van het symbool en de tekens wordt aan de fabrikant overgelaten.

| |
| --- |
| ⇑ | | ⇑ |
| Standaardsymbool voor dimlichtkoplamp | | Waarde van de opgegeven begininstelling |

Image 42

⇑

⇑

Standaardsymbool voor dimlichtkoplamp

Waarde van de opgegeven begininstelling

Voorbeeld 2

De keuze van de grootte van het symbool en de tekens wordt aan de fabrikant overgelaten.

| |
| --- |
| ⇑ | | ⇑ |
| Standaardsymbool voor mistvoorlicht | | Waarde van de neerwaartse helling |

Image 43

⇑

⇑

Standaardsymbool voor mistvoorlicht

Waarde van de neerwaartse helling

---

BIJLAGE 8

IN PUNT 6.2.6.2.2 VAN DIT REGLEMENT BEDOELDE BEDIENINGSORGANEN VOOR DE NIVEAUREGELING VAN DE KOPLAMPEN

1.   SPECIFICATIES

1.1.   Het omlaag brengen van de dimlichtbundel moet altijd op een van de volgende wijzen plaatsvinden:

| a) | door een bedieningsorgaan naar beneden of naar links te verplaatsen; |
| --- | --- |

a)

door een bedieningsorgaan naar beneden of naar links te verplaatsen;

| b) | door een bedieningsorgaan tegen de wijzers van de klok in te draaien; |
| --- | --- |

b)

door een bedieningsorgaan tegen de wijzers van de klok in te draaien;

| c) | door een knop in te drukken (druk/trekknop). |
| --- | --- |

c)

door een knop in te drukken (druk/trekknop).

Indien verschillende knoppen worden gebruikt om de lichtbundel bij te stellen, moet de knop die de grootste neerwaartse helling produceert, links van of onder de knop(pen) voor de andere dimlichtstanden zijn aangebracht.

Een draaiend bedieningsorgaan dat op zijn kant wordt gezien of waarvan alleen de rand zichtbaar is, moet op dezelfde wijze worden bediend als bedieningsorganen van type a) of c).

1.1.1.   Op dit bedieningsorgaan moeten symbolen zijn aangebracht die duidelijk de bewegingen aangeven die met de neerwaartse en opwaartse helling van de dimlichtbundel overeenkomen.

1.2.   De 0-stand komt overeen met de begininstelling van de helling overeenkomstig punt 6.2.6.1.1 van dit reglement.

1.3.   De 0-stand, die overeenkomstig punt 6.2.6.2.2 van dit reglement een stopstand moet zijn, hoeft zich niet noodzakelijk aan het einde van de schaal te bevinden.

1.4.   De op het bedieningsorgaan aangebrachte opschriften moeten in de gebruikershandleiding worden toegelicht.

1.5.   Voor de identificatie van de bedieningsorganen mogen alleen de volgende symbolen worden gebruikt:

en

of een combinatie van

Symbolen met vijf streepjes in plaats van vier mogen ook worden gebruikt.

Voorbeeld 1

Image 45

Voorbeeld 2

Image 46

Voorbeeld 3

Image 47

---

BIJLAGE 9

CONTROLE VAN DE CONFORMITEIT VAN DE PRODUCTIE

1.   TESTS

1.1.   Plaats van de lichten

De plaats van de in punt 2.7 van dit reglement gedefinieerde lichten in de breedte, de hoogte en de lengte moet worden gecontroleerd volgens de algemene voorschriften van de punten 2.8 tot en met 2.10 en de punten 2.14 en 5.4 van dit reglement.

De gemeten waarden voor de afstanden moeten zo zijn dat aan de afzonderlijke specificaties voor elk licht is voldaan.

1.2.   Zichtbaarheid van de lichten

1.2.1.   De geometrische zichtbaarheidshoeken moeten worden gecontroleerd overeenkomstig punt 2.13 van dit reglement.

De gemeten waarden voor de hoeken moeten zo zijn dat aan de afzonderlijke specificaties voor elk licht is voldaan; voor de grenswaarden van de hoeken geldt evenwel een tolerantie die overeenkomt met de afwijking van ± 3° die krachtens punt 5.3 voor de installatie van lichtsignaalvoorzieningen is toegestaan.

1.2.2.   De zichtbaarheid van een rood licht naar voren of van een wit licht naar achteren moet worden gecontroleerd overeenkomstig punt 5.10 van dit reglement.

1.3.   Afstelling van dimlichtkoplampen en mistvoorlichten van klasse F3 naar voren

1.3.1.   Initiële neerwaartse helling

De initiële neerwaartse helling van de licht-donkergrens van de dimlichtkoplampen en de mistvoorlichten van klasse F3 moet wordt ingesteld overeenkomstig de geïllustreerde figuur zoals voorgeschreven en afgebeeld in bijlage 7.

Als alternatief kan de fabrikant de begininstelling ook volgens een daarvan afwijkende figuur afstellen, indien kan worden aangetoond dat dit representatief is voor het goedgekeurde type wanneer de test wordt uitgevoerd volgens de procedures van bijlage 6, met name punt 4.1.

1.3.2.   Verandering van de helling naargelang de belading

De verandering van de neerwaartse helling van de dimlichtbundel als functie van de in dit punt gespecificeerde beladingstoestanden moet binnen het onderstaande bereik blijven:

| 0,2 tot 2,8 % | bij een montagehoogte h < 0,8 m; |
| --- | --- |
| 0,2 tot 2,8 % | bij een montagehoogte 0,8 ≤ h ≤ 1,0 m, of |
| 0,7 tot 3,3 % | (overeenkomstig het door de fabrikant bij de goedkeuring gekozen afstelbereik); |
| 0,7 tot 3,3 % | bij een montagehoogte 1,0 ≤ h ≤ 1,2 m; |
| 1,2 tot 3,8 % | bij een montagehoogte h > 1,2 m; |

0,2 tot 2,8 %

bij een montagehoogte h < 0,8 m;

0,2 tot 2,8 %

bij een montagehoogte 0,8 ≤ h ≤ 1,0 m, of

0,7 tot 3,3 %

(overeenkomstig het door de fabrikant bij de goedkeuring gekozen afstelbereik);

0,7 tot 3,3 %

bij een montagehoogte 1,0 ≤ h ≤ 1,2 m;

1,2 tot 3,8 %

bij een montagehoogte h > 1,2 m;

Bij een mistvoorlicht van klasse F3 met een of meer lichtbronnen met een totale objectieve lichtstroom van meer dan 2 000 lumen, moet de verandering van de neerwaartse helling als functie van de in dit punt gespecificeerde beladingstoestanden binnen het volgende bereik blijven:

| 0,7 tot 3,3 % | bij een montagehoogte h ≤ 0,8 m; |
| --- | --- |
| 1,2 tot 3,8 % | bij een montagehoogte h > 0,8 m. |

0,7 tot 3,3 %

bij een montagehoogte h ≤ 0,8 m;

1,2 tot 3,8 %

bij een montagehoogte h > 0,8 m.

De toe te passen beladingstoestanden moeten als volgt zijn, zoals aangegeven in bijlage 5 van dit reglement, voor elk systeem dienovereenkomstig aangepast.

1.3.2.1.   Voertuigen van categorie M1:

| | punt 2.1.1.1 |
| --- | --- |

punt 2.1.1.1

| | punt 2.1.1.6, rekening houdend met |
| --- | --- |

punt 2.1.1.6, rekening houdend met

| | punt 2.1.2 |
| --- | --- |

punt 2.1.2

1.3.2.2.   Voertuigen van de categorieën M2 en M3;

| | punt 2.2.1 |
| --- | --- |

punt 2.2.1

| | punt 2.2.2 |
| --- | --- |

punt 2.2.2

1.3.2.3.   Voertuigen van categorie N met laadoppervlakken:

| | punt 2.3.1.1 |
| --- | --- |

punt 2.3.1.1

| | punt 2.3.1.2 |
| --- | --- |

punt 2.3.1.2

1.3.2.4.   Voertuigen van categorie N zonder laadoppervlakken:

| 1.3.2.4.1. | Trekkers voor opleggers: | punt 2.4.1.1 |
| --- | --- | --- |

1.3.2.4.1.

Trekkers voor opleggers:

punt 2.4.1.1

| | punt 2.4.1.2 |
| --- | --- |

punt 2.4.1.2

| 1.3.2.4.2. | Trekkers voor aanhangwagens: | punt 2.4.2.1 |
| --- | --- | --- |

1.3.2.4.2.

Trekkers voor aanhangwagens:

punt 2.4.2.1

| | punt 2.4.2.2 |
| --- | --- |

punt 2.4.2.2

1.4.   Elektrische aansluitingen en verklikkers

De elektrische aansluitingen moeten worden gecontroleerd door elk licht dat door het elektrische systeem van het voertuig wordt gevoed, in te schakelen.

De lichten en verklikkers moeten overeenkomstig de bepalingen van de punten 5.11 tot en met 5.14 van dit reglement en de individuele specificaties voor elk licht functioneren.

1.5.   Lichtsterkten

1.5.1.   Grootlichtkoplampen

De totale maximumlichtsterkte van de grootlichtkoplampen moet worden gecontroleerd volgens de in punt 6.1.9.2 van dit reglement beschreven procedure. De verkregen waarde moet zo zijn dat aan het voorschrift van punt 6.1.9.1 van dit reglement is voldaan.

1.6.   De aanwezigheid, het aantal, de kleur, de opstelling en, indien van toepassing, de categorie van de lichten moeten worden gecontroleerd door visuele inspectie van de lichten en hun opschriften.

Deze moeten zo zijn dat aan de bepalingen van de punten 5.15 en 5.16 en aan de individuele specificaties voor elk licht is voldaan.

---

BIJLAGE 10

GERESERVEERD

---

BIJLAGE 11

ZICHTBAARHEID VAN OPVALLENDE MARKERINGEN AAN DE ACHTER-, DE VOOR- EN DE ZIJKANT VAN EEN VOERTUIG

(zie punt 6.21.5 van dit reglement)

Figuur 1a

Achterkant

Waarnemingsvlak

Figuur 1b

Voorkant (alleen aanhangwagens)

Waarnemingsvlak

Figuur 2

Zijkant

Waarnemingsvlak

---

BIJLAGE 12

TESTRIT

1.   Specificaties voor de testrit voor de automatische controle van de grootlichtkoplampen

1.1.   De testrit moet worden uitgevoerd in een heldere atmosfeer (1) en met schone koplampen.

1.2.   Het testparcours moet bestaan uit in tabel 1 beschreven testonderdelen met bijbehorende verkeersomstandigheden, bij snelheden die overeenstemmen met het desbetreffende wegtype:

Tabel 1

| Testonderdeel | Verkeersomstandigheden | Wegtype |
| --- | --- | --- |
| Stedelijke gebieden | Weg met meerdere rijbanen, bv. autosnelweg | Landweg |
| Snelheid | 50 ± 10 km/h | 100 ± 20 km/h | 80 ± 20 km/h |
| Gemiddeld percentage van de lengte van het volledige testparcours | 10 % | 20 % | 70 % |
| A | Een enkel voorliggend of tegenliggend voertuig met een frequentie waarbij het grootlicht aan- en uitgeschakeld wordt. | | X | X |
| B | Combinatie van voor- en tegenliggende voertuigen, met een frequentie waarbij het grootlicht aan- en uitgeschakeld wordt. | | X | X |
| C | Actieve en passieve inhaalmanoeuvres, met een frequentie waarbij het grootlicht aan- en uitgeschakeld wordt. | | X | X |
| D | Tegenliggende fiets zoals beschreven in punt 6.1.9.3.1.2. | | | X |
| E | Combinatie van voor- en tegenliggende voertuigen | X | | |

Testonderdeel

Verkeersomstandigheden

Wegtype

Stedelijke gebieden

Weg met meerdere rijbanen, bv. autosnelweg

Landweg

Snelheid

50 ± 10 km/h

100 ± 20 km/h

80 ± 20 km/h

Gemiddeld percentage van de lengte van het volledige testparcours

10 %

20 %

70 %

A

Een enkel voorliggend of tegenliggend voertuig met een frequentie waarbij het grootlicht aan- en uitgeschakeld wordt.

X

X

B

Combinatie van voor- en tegenliggende voertuigen, met een frequentie waarbij het grootlicht aan- en uitgeschakeld wordt.

X

X

C

Actieve en passieve inhaalmanoeuvres, met een frequentie waarbij het grootlicht aan- en uitgeschakeld wordt.

X

X

D

Tegenliggende fiets zoals beschreven in punt 6.1.9.3.1.2.

X

E

Combinatie van voor- en tegenliggende voertuigen

X

1.3.   Stedelijke gebieden moeten wegen met en zonder verlichting omvatten.

1.4.   Landwegen moeten gedeelten omvatten met twee rijbanen en gedeelten met vier of meer rijbanen, alsook kruispunten, heuvels en/of hellingen en haarspeldbochten.

1.5.   Wegen met meerdere rijbanen (bv. autosnelwegen) en landwegen moeten gedeelten omvatten waarbij de weg meer dan 600 m recht en vlak is. Ook moeten zij gedeelten omvatten met bochten naar links en naar rechts.

1.6.   Er moet rekening worden gehouden met druk verkeer.

2.   Specificaties voor de testrit voor adaptieve grootlichtkoplampen

2.1.   De testrit moet worden uitgevoerd in een heldere atmosfeer (2) en met schone koplampen.

2.2.   Het testparcours moet bestaan uit in tabel 2 beschreven testonderdelen met bijbehorende verkeersomstandigheden, bij snelheden die overeenstemmen met het desbetreffende wegtype:

Tabel 2

| Testonderdeel | Verkeersomstandigheden | Wegtype |
| --- | --- | --- |
| Stedelijke gebieden | Weg met meerdere rijbanen, bv. autosnelweg | Landweg |
| Snelheid | 50 ± 10 km/h | 100 ± 20 km/h | 80 ± 20 km/h |
| Gemiddeld percentage van de lengte van het volledige testparcours | 10 % | 20 % | 70 % |
| A | Een enkel voorliggend of tegenliggend voertuig met een frequentie waarbij het adaptieve grootlicht reageert om het aanpassingsproces te tonen. | | X | X |
| B | Combinatie van voor- en tegenliggende voertuigen, waarbij het adaptieve grootlicht reageert om het aanpassingsproces te tonen. | | X | X |
| C | Actieve en passieve inhaalmanoeuvres, waarbij het adaptieve grootlicht reageert om het aanpassingsproces te tonen. | | X | X |
| D | Tegenliggende fiets zoals beschreven in punt 6.22.9.3.1.2. | | | X |
| E | Combinatie van voor- en tegenliggende voertuigen | X | | |

Testonderdeel

Verkeersomstandigheden

Wegtype

Stedelijke gebieden

Weg met meerdere rijbanen, bv. autosnelweg

Landweg

Snelheid

50 ± 10 km/h

100 ± 20 km/h

80 ± 20 km/h

Gemiddeld percentage van de lengte van het volledige testparcours

10 %

20 %

70 %

A

Een enkel voorliggend of tegenliggend voertuig met een frequentie waarbij het adaptieve grootlicht reageert om het aanpassingsproces te tonen.

X

X

B

Combinatie van voor- en tegenliggende voertuigen, waarbij het adaptieve grootlicht reageert om het aanpassingsproces te tonen.

X

X

C

Actieve en passieve inhaalmanoeuvres, waarbij het adaptieve grootlicht reageert om het aanpassingsproces te tonen.

X

X

D

Tegenliggende fiets zoals beschreven in punt 6.22.9.3.1.2.

X

E

Combinatie van voor- en tegenliggende voertuigen

X

2.3.   Stedelijke gebieden moeten wegen met en zonder verlichting omvatten.

2.4.   Landwegen moeten gedeelten omvatten met twee rijbanen en gedeelten met vier of meer rijbanen, alsook kruispunten, heuvels en/of hellingen en haarspeldbochten.

2.5.   Wegen met meerdere rijbanen (bv. autosnelwegen) en landwegen moeten gedeelten omvatten waarbij de weg meer dan 600 m recht en vlak is. Ook moeten zij gedeelten omvatten met bochten naar links en naar rechts.

2.6.   Er moet rekening worden gehouden met druk verkeer.

2.7.   Voor de testonderdelen A en B in bovenstaande tabel moet de aanvaardbaarheid van de prestatie van het aanpassingsproces ten opzichte van voor- en tegenliggende weggebruikers worden beoordeeld en geregistreerd door de technici die de tests verrichten. Dit betekent dat die technici zich in het te testen voertuig, en eveneens in de voor- en tegenliggende voertuigen moeten bevinden.

---

(1)  Goede zichtbaarheid (meteorologisch zicht MOR > 2 000 m volgens de definitie van de WMO, Guide to Meteorological Instruments and Methods of Observation, zesde editie, ISBN: 92-63-16008-2, punten 1.1 t/m 1.9.11, Genève 1996).

(2)  Goede zichtbaarheid (meteorologisch zicht MOR > 2 000 m volgens de definitie van de WMO, Guide to Meteorological Instruments and Methods of Observation, zesde editie, ISBN: 92-63-16008-2, punten 1.1 t/m 1.9.11, Genève 1996).

---

BIJLAGE 13

VOORWAARDEN VOOR HET AUTOMATISCH IN- EN UITSCHAKELEN VAN DE DIMLICHTKOPLAMPEN

| Voorwaarden voor het automatisch in- en uitschakelen van de dimlichtkoplampen (1) |
| --- |
| Omgevingslicht buiten het voertuig (2) | Dimlichtkoplampen | Responstijd |
| minder dan 1 000 lux | AAN | niet meer dan 2 seconden |
| tussen 1 000 en 7 000 lux | naar keuze van de fabrikant | naar keuze van de fabrikant |
| meer dan 7 000 lux | UIT | meer dan 5 seconden, maar niet meer dan 300 seconden |

Voorwaarden voor het automatisch in- en uitschakelen van de dimlichtkoplampen (1)

Omgevingslicht buiten het voertuig (2)

Dimlichtkoplampen

Responstijd

minder dan 1 000 lux

AAN

niet meer dan 2 seconden

tussen 1 000 en 7 000 lux

naar keuze van de fabrikant

naar keuze van de fabrikant

meer dan 7 000 lux

UIT

meer dan 5 seconden, maar niet meer dan 300 seconden

---

(1)  De aanvrager moet aantonen dat deze voorwaarden worden vervuld door simulatie of met andere verificatiemiddelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard.

(2)  De verlichtingssterkte moet op een horizontaal oppervlak worden gemeten met een cosinusgecorrigeerde sensor op dezelfde hoogte als de montagepositie van de sensor op het voertuig. Dit mag door de fabrikant worden aangetoond met afdoende bewijsmateriaal of met andere middelen die door de typegoedkeuringsinstantie worden aanvaard.

---

BIJLAGE 14

ZONES WAARBINNEN HET ZICHTBARE OPPERVLAK VAN MANOEUVREERLICHTEN EN VAN COMFORTVERLICHTING WAARNEEMBAAR ZIJN

Waarnemingszones

In deze tekening wordt de zone van één kant afgebeeld; de andere zones zijn van de voorkant, van de achterkant en van de andere kant van het voertuig.

Image 51

Grenzen van de zones

Image 52

---

BIJLAGE 15

HOEK(FOTO)METERSYSTEEM DAT WORDT GEBRUIKT VOOR FOTOMETRISCHE METINGEN ZOALS GEDEFINIEERD IN PUNT 2.34 VAN DIT REGLEMENT.

Fotometer

---