# Dziennik Urzędowy C 299/2012

| | ISSN 1977-1002
  doi:10.3000/19771002.C_2012.299.pol |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 299 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Tom 554 października 2012 |

ISSN 1977-1002

doi:10.3000/19771002.C_2012.299.pol

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 299

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 554 października 2012

---

| Powiadomienie nr | Spis treśći | Strona |
| --- | --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 482. sesja plenarna w dniach 11 i 12 lipca 2012 r. |
| 2012/C 299/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wzmocnienia procesów partycypacyjnych i zaangażowania władz lokalnych, organizacji pozarządowych i partnerów społecznych we wdrażanie strategii Europa 2020 (opinia rozpoznawcza) | 1 |
| 2012/C 299/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Jakie zmiany dla sektora bankowego w Europie w świetle nowych przepisów finansowych? (opinia z inicjatywy własnej) | 6 |
| 2012/C 299/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie europejskich platform technologicznych (EPT) i przemian w przemyśle (opinia z inicjatywy własnej) | 12 |
| 2012/C 299/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Potrzeba istnienia europejskiego przemysłu obronnego – aspekty przemysłowe, innowacyjne i społeczne (opinia z inicjatywy własnej) | 17 |
| 2012/C 299/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Kobiety przedsiębiorcy – konkretne strategie zwiększające unijny wzrost i zatrudnienie (opinia z inicjatywy własnej) | 24 |
| 2012/C 299/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli kobiet jako siły napędowej w modelu rozwoju i innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich (opinia z inicjatywy własnej) | 29 |
| 2012/C 299/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Stosunki UE – Mołdawia: rola zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego | 34 |
| 2012/C 299/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli społeczeństwa obywatelskiego w wielostronnych umowach handlowych między UE, Kolumbią i Peru | 39 |
| 2012/C 299/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Spółdzielnie a rozwój sektora rolno-spożywczego (opinia z inicjatywy własnej) | 45 |
| 2012/C 299/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przeglądu wytycznych UE z 1994 i 2005 r. w sprawie lotnictwa i portów lotniczych (opinia dodatkowa) | 49 |

Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

482. sesja plenarna w dniach 11 i 12 lipca 2012 r.

2012/C 299/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wzmocnienia procesów partycypacyjnych i zaangażowania władz lokalnych, organizacji pozarządowych i partnerów społecznych we wdrażanie strategii Europa 2020 (opinia rozpoznawcza)

1

2012/C 299/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Jakie zmiany dla sektora bankowego w Europie w świetle nowych przepisów finansowych? (opinia z inicjatywy własnej)

6

2012/C 299/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie europejskich platform technologicznych (EPT) i przemian w przemyśle (opinia z inicjatywy własnej)

12

2012/C 299/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Potrzeba istnienia europejskiego przemysłu obronnego – aspekty przemysłowe, innowacyjne i społeczne (opinia z inicjatywy własnej)

17

2012/C 299/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Kobiety przedsiębiorcy – konkretne strategie zwiększające unijny wzrost i zatrudnienie (opinia z inicjatywy własnej)

24

2012/C 299/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli kobiet jako siły napędowej w modelu rozwoju i innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich (opinia z inicjatywy własnej)

29

2012/C 299/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Stosunki UE – Mołdawia: rola zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego

34

2012/C 299/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli społeczeństwa obywatelskiego w wielostronnych umowach handlowych między UE, Kolumbią i Peru

39

2012/C 299/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Spółdzielnie a rozwój sektora rolno-spożywczego (opinia z inicjatywy własnej)

45

2012/C 299/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przeglądu wytycznych UE z 1994 i 2005 r. w sprawie lotnictwa i portów lotniczych (opinia dodatkowa)

49

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY |
| | 482. sesja plenarna w dniach 11 i 12 lipca 2012 r. |
| 2012/C 299/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Restrukturyzacja i przewidywanie zmian: wnioski wynikające z ostatnich doświadczeń (zielona księga) COM(2012) 7 final | 54 |
| 2012/C 299/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi w sprawie możliwości wprowadzenia obligacji stabilnościowych COM(2011) 818 final | 60 |
| 2012/C 299/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i jego operacji (od 2014 r.) COM(2011) 831 final | 72 |
| 2012/C 299/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych (CDPW) oraz zmieniającego dyrektywę 98/26/WE COM(2012) 73 final – 2012/0029 (COD) | 76 |
| 2012/C 299/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej przejrzystości środków regulujących ustalanie cen produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz włączanie tych produktów w zakres systemów powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego COM(2012) 84 final – 2012/0035 (COD) | 81 |
| 2012/C 299/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uproszczenia przenoszenia w ramach jednolitego rynku pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim COM(2012) 164 final – 2012/0082 (COD) | 89 |
| 2012/C 299/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zwiększenia solidarności wewnątrz UE w dziedzinie azylu – Agenda UE na rzecz lepszego podziału odpowiedzialności i większego wzajemnego zaufania COM(2011) 835 final | 92 |
| 2012/C 299/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Inicjatywa Szanse dla młodzieżyCOM(2011) 933 final | 97 |
| 2012/C 299/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia programu Sprawiedliwość na lata 2014–2020 COM(2011) 759 final – 2011/0369 (COD) | 103 |
| 2012/C 299/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument wsparcia finansowego w zakresie granic zewnętrznych i wiz COM(2011) 750 final – 2011/0365 (COD) wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz Migracji i Azylu COM(2011) 751 final – 2011/0366 (COD) wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Funduszu Migracji i Azylu oraz instrumentu finansowego na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego COM(2011) 752 final – 2011/0367 (COD) wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument finansowy na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego COM(2011) 753 final – 2011/0368 (COD) | 108 |
| 2012/C 299/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie białej księgi Plan na rzecz adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emeryturCOM(2012) 55 final | 115 |
| 2012/C 299/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego program Europa dla obywateli na lata 2014–2020 COM(2011) 884 final – 2011/0436 (APP) | 122 |
| 2012/C 299/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamrożenia i konfiskaty dochodów pochodzących z działalności przestępczej w Unii Europejskiej COM(2012) 85 final – 2012/0036 (COD) | 128 |
| 2012/C 299/24 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego [uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1198/2006 i rozporządzenie Rady (WE) nr 861/2006 oraz rozporządzenie Rady nr XXX/2011 w sprawie zintegrowanej polityki morskiej] COM(2011) 804 final – 2011/0380 (COD) | 133 |
| 2012/C 299/25 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Działania promocyjne i informacyjne dotyczące produktów rolnych: strategia o dużej europejskiej wartości dodanej w celu promowania smaków EuropyCOM(2012) 148 final | 141 |
| 2012/C 299/26 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1098/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanawiające długoterminowy plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim i połowów tych zasobów COM(2012) 155 final – 2012/0077 (COD) | 145 |
| 2012/C 299/27 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wysokowydajne systemy obliczeniowe: miejsce Europy w globalnym wyściguCOM(2012) 45 final | 148 |
| 2012/C 299/28 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2009/16/WE w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu COM(2012) 129 final – 2012/62 (COD) oraz wniosku w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej odpowiedzialności państwa bandery w zakresie egzekwowania przepisów dyrektywy Rady 2009/13/WE z dnia 16 lutego 2009 r. w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. oraz w sprawie zmiany dyrektywy 1999/63/WE COM(2012) 134 final – 2012/65 (COD) | 153 |
| 2012/C 299/29 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie recyklingu statków (COM(2012) 118 final – 2012/0055 (COD)) | 158 |
| 2012/C 299/30 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie kluczowych działań na rzecz Aktu o jednolitym rynku II (opinia rozpoznawcza) | 165 |
| 2012/C 299/31 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Biała księga w sprawie transportu: w kierunku włączenia i zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego (opinia rozpoznawcza) | 170 |

III   Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

482. sesja plenarna w dniach 11 i 12 lipca 2012 r.

2012/C 299/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Restrukturyzacja i przewidywanie zmian: wnioski wynikające z ostatnich doświadczeń (zielona księga) COM(2012) 7 final

COM(2012) 7 final

54

2012/C 299/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi w sprawie możliwości wprowadzenia obligacji stabilnościowych COM(2011) 818 final

COM(2011) 818 final

60

2012/C 299/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i jego operacji (od 2014 r.) COM(2011) 831 final

COM(2011) 831 final

72

2012/C 299/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych (CDPW) oraz zmieniającego dyrektywę 98/26/WE COM(2012) 73 final – 2012/0029 (COD)

COM(2012) 73 final – 2012/0029 (COD)

76

2012/C 299/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej przejrzystości środków regulujących ustalanie cen produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz włączanie tych produktów w zakres systemów powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego COM(2012) 84 final – 2012/0035 (COD)

COM(2012) 84 final – 2012/0035 (COD)

81

2012/C 299/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uproszczenia przenoszenia w ramach jednolitego rynku pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim COM(2012) 164 final – 2012/0082 (COD)

COM(2012) 164 final – 2012/0082 (COD)

89

2012/C 299/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zwiększenia solidarności wewnątrz UE w dziedzinie azylu – Agenda UE na rzecz lepszego podziału odpowiedzialności i większego wzajemnego zaufania COM(2011) 835 final

COM(2011) 835 final

92

2012/C 299/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Inicjatywa Szanse dla młodzieżyCOM(2011) 933 final

COM(2011) 933 final

97

2012/C 299/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia programu Sprawiedliwość na lata 2014–2020 COM(2011) 759 final – 2011/0369 (COD)

COM(2011) 759 final – 2011/0369 (COD)

103

2012/C 299/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument wsparcia finansowego w zakresie granic zewnętrznych i wiz COM(2011) 750 final – 2011/0365 (COD) wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz Migracji i Azylu COM(2011) 751 final – 2011/0366 (COD) wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Funduszu Migracji i Azylu oraz instrumentu finansowego na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego COM(2011) 752 final – 2011/0367 (COD) wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument finansowy na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego COM(2011) 753 final – 2011/0368 (COD)

COM(2011) 750 final – 2011/0365 (COD)

COM(2011) 751 final – 2011/0366 (COD)

COM(2011) 752 final – 2011/0367 (COD)

COM(2011) 753 final – 2011/0368 (COD)

108

2012/C 299/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie białej księgi Plan na rzecz adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emeryturCOM(2012) 55 final

COM(2012) 55 final

115

2012/C 299/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego program Europa dla obywateli na lata 2014–2020 COM(2011) 884 final – 2011/0436 (APP)

COM(2011) 884 final – 2011/0436 (APP)

122

2012/C 299/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamrożenia i konfiskaty dochodów pochodzących z działalności przestępczej w Unii Europejskiej COM(2012) 85 final – 2012/0036 (COD)

COM(2012) 85 final – 2012/0036 (COD)

128

2012/C 299/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego [uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1198/2006 i rozporządzenie Rady (WE) nr 861/2006 oraz rozporządzenie Rady nr XXX/2011 w sprawie zintegrowanej polityki morskiej] COM(2011) 804 final – 2011/0380 (COD)

COM(2011) 804 final – 2011/0380 (COD)

133

2012/C 299/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Działania promocyjne i informacyjne dotyczące produktów rolnych: strategia o dużej europejskiej wartości dodanej w celu promowania smaków EuropyCOM(2012) 148 final

COM(2012) 148 final

141

2012/C 299/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1098/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanawiające długoterminowy plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim i połowów tych zasobów COM(2012) 155 final – 2012/0077 (COD)

COM(2012) 155 final – 2012/0077 (COD)

145

2012/C 299/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wysokowydajne systemy obliczeniowe: miejsce Europy w globalnym wyściguCOM(2012) 45 final

COM(2012) 45 final

148

2012/C 299/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2009/16/WE w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu COM(2012) 129 final – 2012/62 (COD) oraz wniosku w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej odpowiedzialności państwa bandery w zakresie egzekwowania przepisów dyrektywy Rady 2009/13/WE z dnia 16 lutego 2009 r. w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. oraz w sprawie zmiany dyrektywy 1999/63/WE COM(2012) 134 final – 2012/65 (COD)

COM(2012) 129 final – 2012/62 (COD)

COM(2012) 134 final – 2012/65 (COD)

153

2012/C 299/29

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie recyklingu statków (COM(2012) 118 final – 2012/0055 (COD))

(COM(2012) 118 final – 2012/0055 (COD))

158

2012/C 299/30

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie kluczowych działań na rzecz Aktu o jednolitym rynku II (opinia rozpoznawcza)

165

2012/C 299/31

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Biała księga w sprawie transportu: w kierunku włączenia i zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego (opinia rozpoznawcza)

170

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

482. sesja plenarna w dniach 11 i 12 lipca 2012 r.

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/1 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wzmocnienia procesów partycypacyjnych i zaangażowania władz lokalnych, organizacji pozarządowych i partnerów społecznych we wdrażanie strategii „Europa 2020” (opinia rozpoznawcza)

2012/C 299/01

Sprawozdawca: Heidi LOUGHEED

Pismem z 18 kwietnia 2012 r. Sotirula Charalambus, minister pracy i ubezpieczeń społecznych Republiki Cypryjskiej, zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, w imieniu nadchodzącej prezydencji cypryjskiej w Radzie UE, o opracowanie opinii w sprawie

wzmocnienia procesów partycypacyjnych i zaangażowania władz lokalnych, organizacji pozarządowych i partnerów społecznych we wdrażanie strategii „Europa 2020”.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 12 lipca 2012 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jednomyślnie przyjął następującą opinię:

1.   Zalecenia

| — | EKES wzywa instytucje europejskie i rządy krajowe do odnowienia zobowiązań politycznych do włączenia wszystkich odpowiednich partnerów (Parlamentu Europejskiego, Komitetu Regionów, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, parlamentów krajowych, władz regionalnych i lokalnych, partnerów społecznych, zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, krajowych rad społeczno-gospodarczych lub analogicznych instytucji, miast i innych form samorządów lokalnych) w realizację strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

—

EKES wzywa instytucje europejskie i rządy krajowe do odnowienia zobowiązań politycznych do włączenia wszystkich odpowiednich partnerów (Parlamentu Europejskiego, Komitetu Regionów, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, parlamentów krajowych, władz regionalnych i lokalnych, partnerów społecznych, zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, krajowych rad społeczno-gospodarczych lub analogicznych instytucji, miast i innych form samorządów lokalnych) w realizację strategii „Europa 2020”.

| — | EKES zobowiązuje się do wspierania prac krajowych rad społeczno-gospodarczych (RSG) i analogicznych instytucji oraz krajowych przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, działając jako europejski punkt kontaktowy i specjalna platforma służąca do rozwijania ich własnych prac nad strategią „Europa 2020”. |
| --- | --- |

—

EKES zobowiązuje się do wspierania prac krajowych rad społeczno-gospodarczych (RSG) i analogicznych instytucji oraz krajowych przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, działając jako europejski punkt kontaktowy i specjalna platforma służąca do rozwijania ich własnych prac nad strategią „Europa 2020”.

| — | W dłuższej perspektywie – EKES uważa, że Unia Europejska powinna opracować długoterminową wizję ostatecznego celu dotyczącego zaangażowania zainteresowanych podmiotów i stopniowo działać w tym kierunku. |
| --- | --- |

—

W dłuższej perspektywie – EKES uważa, że Unia Europejska powinna opracować długoterminową wizję ostatecznego celu dotyczącego zaangażowania zainteresowanych podmiotów i stopniowo działać w tym kierunku.

| — | W krótkim okresie – EKES uważa, że szereg niewielkich zmian mógłby znacznie wpłynąć na postępy. W szczególności państwa członkowskie i Komisja Europejska powinny pilnie rozważyć terminy i sposób realizacji poszczególnych procesów, aby umożliwić prawdziwe zaangażowanie i współodpowiedzialność wszystkich uczestników. |
| --- | --- |

—

W krótkim okresie – EKES uważa, że szereg niewielkich zmian mógłby znacznie wpłynąć na postępy. W szczególności państwa członkowskie i Komisja Europejska powinny pilnie rozważyć terminy i sposób realizacji poszczególnych procesów, aby umożliwić prawdziwe zaangażowanie i współodpowiedzialność wszystkich uczestników.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Dnia 18 kwietnia 2012 r. przyszła prezydencja cypryjska zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii w sprawie wzmocnienia procesów partycypacyjnych i zaangażowania władz lokalnych, organizacji pozarządowych i partnerów społecznych we wdrażanie strategii „Europa 2020” w świetle zamiaru, by uczynić z tej kwestii priorytet dla prezydencji oraz nieformalnego posiedzenia Rady (EPSCO) w lipcu 2012 r.
  Obecny rok jest trzecim rokiem przeprowadzania semestru europejskiego, nadszedł więc właściwy czas, by przyjrzeć się procesom partycypacyjnym w ramach strategii „Europa 2020” i zastanowić się nad możliwościami ich rozwoju. |
| --- | --- |

2.1

Dnia 18 kwietnia 2012 r. przyszła prezydencja cypryjska zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii w sprawie wzmocnienia procesów partycypacyjnych i zaangażowania władz lokalnych, organizacji pozarządowych i partnerów społecznych we wdrażanie strategii „Europa 2020” w świetle zamiaru, by uczynić z tej kwestii priorytet dla prezydencji oraz nieformalnego posiedzenia Rady (EPSCO) w lipcu 2012 r.

Obecny rok jest trzecim rokiem przeprowadzania semestru europejskiego, nadszedł więc właściwy czas, by przyjrzeć się procesom partycypacyjnym w ramach strategii „Europa 2020” i zastanowić się nad możliwościami ich rozwoju.

| 2.2 | Komitet Sterujący ds. Strategii „Europa 2020” w EKES-ie nadzoruje prace i gromadzi krajowe RSG i analogiczne instytucje w państwach członkowskich w celu wymiany doświadczeń na temat tego, jak poprawić procesy partycypacyjne w ramach strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

2.2

Komitet Sterujący ds. Strategii „Europa 2020” w EKES-ie nadzoruje prace i gromadzi krajowe RSG i analogiczne instytucje w państwach członkowskich w celu wymiany doświadczeń na temat tego, jak poprawić procesy partycypacyjne w ramach strategii „Europa 2020”.

| 2.3 | Rola, jaką odgrywa EKES we wdrażaniu strategii „Europa 2020” (1), jest obecnie w pełni uznawana, a Komitet pragnie przedstawić swoje zalecenia dotyczące poprawy procesów partycypacyjnych w ramach strategii „Europa 2020” i semestru europejskiego. |
| --- | --- |

2.3

Rola, jaką odgrywa EKES we wdrażaniu strategii „Europa 2020” (1), jest obecnie w pełni uznawana, a Komitet pragnie przedstawić swoje zalecenia dotyczące poprawy procesów partycypacyjnych w ramach strategii „Europa 2020” i semestru europejskiego.

3.   Strategia „Europa 2020” – nowy system

| 3.1 | Unia Europejska i jej mieszkańcy stoją w obliczu poważnego kryzysu gospodarczo-finansowego, który ma istotny wpływ na całą Unię Europejską i jej obywateli. Wiele państw członkowskich boryka się ze szczególnie trudnymi sytuacjami, a wysoki poziom bezrobocia nadal pozostaje problemem. Dlatego EKES uważa, jak to już wyraził w wielu swoich opiniach w ostatnich trzech latach, że strategia „Europa 2020” ma większe znaczenie niż kiedykolwiek, ponieważ oferuje kompleksowy program reform mających na celu zapewnienie zrównoważonego wzrostu i budowę bardziej odpornej Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.1

Unia Europejska i jej mieszkańcy stoją w obliczu poważnego kryzysu gospodarczo-finansowego, który ma istotny wpływ na całą Unię Europejską i jej obywateli. Wiele państw członkowskich boryka się ze szczególnie trudnymi sytuacjami, a wysoki poziom bezrobocia nadal pozostaje problemem. Dlatego EKES uważa, jak to już wyraził w wielu swoich opiniach w ostatnich trzech latach, że strategia „Europa 2020” ma większe znaczenie niż kiedykolwiek, ponieważ oferuje kompleksowy program reform mających na celu zapewnienie zrównoważonego wzrostu i budowę bardziej odpornej Unii Europejskiej.

| 3.2 | Strategia „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu jest strategią wzrostu określającą cele w kluczowych obszarach polityki na szczeblu unijnym i krajowym. Jej zakres jest bardzo szeroki, a główną ambicją jest wspieranie inteligentnego i zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz uwzględnienie nowych zjawisk w dziedzinie innowacji, badań i rozwoju, zmiany klimatu, energii, bezrobocia, polityki przemysłowej oraz spójności terytorialnej i społecznej, ograniczania ubóstwa, polityki spójności itd. |
| --- | --- |

3.2

Strategia „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu jest strategią wzrostu określającą cele w kluczowych obszarach polityki na szczeblu unijnym i krajowym. Jej zakres jest bardzo szeroki, a główną ambicją jest wspieranie inteligentnego i zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz uwzględnienie nowych zjawisk w dziedzinie innowacji, badań i rozwoju, zmiany klimatu, energii, bezrobocia, polityki przemysłowej oraz spójności terytorialnej i społecznej, ograniczania ubóstwa, polityki spójności itd.

| 3.3 | Celem zarządzania strategią „Europa 2020” jest ustanowienie wielowarstwowego systemu łączącego kompetencje europejskie, krajowe i dzielone, i pogłębienie w ten sposób zasadności integracji europejskiej. W porównaniu ze strategią lizbońską strategia „Europa 2020” łączy inicjatywy przewodnie zapewniające koncentrację i wsparcie w ramach ważnych obszarów tematycznych, priorytetów, nadrzędnych celów oraz wzmocnionego i rygorystycznego systemu nadzoru – z uwzględnieniem możliwości krytycznej oceny działań (lub ich braku) na poziomie krajowym. |
| --- | --- |

3.3

Celem zarządzania strategią „Europa 2020” jest ustanowienie wielowarstwowego systemu łączącego kompetencje europejskie, krajowe i dzielone, i pogłębienie w ten sposób zasadności integracji europejskiej. W porównaniu ze strategią lizbońską strategia „Europa 2020” łączy inicjatywy przewodnie zapewniające koncentrację i wsparcie w ramach ważnych obszarów tematycznych, priorytetów, nadrzędnych celów oraz wzmocnionego i rygorystycznego systemu nadzoru – z uwzględnieniem możliwości krytycznej oceny działań (lub ich braku) na poziomie krajowym.

| 3.4 | W porównaniu ze strategią lizbońską mechanizm sprawozdawczości jest inny, nie tylko dlatego, że jest bardziej ukierunkowany, lecz dlatego, że jest dostosowany do procesów zachodzących w ramach nowego i ulepszonego systemu zarządzania gospodarczego. I tak np. program stabilności i konwergencji oraz krajowe programy reform są przekazywane Komisji Europejskiej jednocześnie, co pozwala na bardziej kompletny ogląd postępów państw członkowskich i ich zamierzeń. |
| --- | --- |

3.4

W porównaniu ze strategią lizbońską mechanizm sprawozdawczości jest inny, nie tylko dlatego, że jest bardziej ukierunkowany, lecz dlatego, że jest dostosowany do procesów zachodzących w ramach nowego i ulepszonego systemu zarządzania gospodarczego. I tak np. program stabilności i konwergencji oraz krajowe programy reform są przekazywane Komisji Europejskiej jednocześnie, co pozwala na bardziej kompletny ogląd postępów państw członkowskich i ich zamierzeń.

| 3.5 | Zmiana w omawianym procesie została najpierw wskazana w samym dokumencie ustanawiającym strategię „Europa 2020”, w którym stwierdzono, że „musimy zwiększyć zaangażowanie w ten proces”, a w tym celu „należy również wzmocnić udział zainteresowanych stron na poziomie krajowym i regionalnym oraz udział partnerów społecznych”. Zamieszczono konkretną uwagę, że zarówno EKES, jak i Komitet Regionów powinny zostać ściślej włączone. Potrzebę procesu partycypacyjnego podkreślano przy wielu okazjach, szczególnie w konkluzjach z posiedzenia Rady Europejskiej w marcu 2010 r. oraz w „Wytycznych dotyczących opracowania, wdrażania i monitorowania krajowych programów reform w ramach strategii Europa 2020” wydanych przez Komisję Europejską. Zaznaczono w nich, że „ważne będzie ścisłe zaangażowanie parlamentów krajowych, partnerów społecznych, regionów i innych podmiotów, w przygotowanie KPR, aby zwiększyć współodpowiedzialność za strategię”. |
| --- | --- |

3.5

Zmiana w omawianym procesie została najpierw wskazana w samym dokumencie ustanawiającym strategię „Europa 2020”, w którym stwierdzono, że „musimy zwiększyć zaangażowanie w ten proces”, a w tym celu „należy również wzmocnić udział zainteresowanych stron na poziomie krajowym i regionalnym oraz udział partnerów społecznych”. Zamieszczono konkretną uwagę, że zarówno EKES, jak i Komitet Regionów powinny zostać ściślej włączone. Potrzebę procesu partycypacyjnego podkreślano przy wielu okazjach, szczególnie w konkluzjach z posiedzenia Rady Europejskiej w marcu 2010 r. oraz w „Wytycznych dotyczących opracowania, wdrażania i monitorowania krajowych programów reform w ramach strategii Europa 2020” wydanych przez Komisję Europejską. Zaznaczono w nich, że „ważne będzie ścisłe zaangażowanie parlamentów krajowych, partnerów społecznych, regionów i innych podmiotów, w przygotowanie KPR, aby zwiększyć współodpowiedzialność za strategię”.

4.   Doświadczenia związane z semestrem europejskim

| 4.1 | Strategia „Europa 2020” jest realizowana od 3 lat i widać wyraźnie, że wiele państw członkowskich działa aktywnie na rzecz angażowania partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w semestr europejski i włącza tych partnerów w procesy krajowe. Jednakże praktyczne wdrażanie tego zobowiązania ma charakter fragmentaryczny; widoczne są różne poziomy zaangażowania (nawet tam, gdzie ono istnieje) i różne poziomy rzeczywistego uczestnictwa partnerów w tym procesie. Podczas gdy wiele państw członkowskich informuje partnerów i konsultuje się z nimi, proces ten często nie jest ukierunkowany, a z punktu widzenia jego uczestników, może wydawać się niespójny i pozbawiony ogólnej strategii. W szczególności EKES i inne podmioty wyraziły swoje zaniepokojenie bardzo krótkimi terminami, które często nie pozostawiają czasu na odpowiednią dyskusję z partnerami społecznymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz parlamentami regionalnymi i krajowymi. Obawy te nie są odczuwane wyłącznie na szczeblu krajowym; wiele organizacji na szczeblu europejskim zastanawia się nad możliwościami ulepszenia procesu semestru europejskiego i sprawowania rządów oraz monitorowania w ramach strategii „Europa 2020”. Parlament Europejski opracował zalecenia polityczne, aby lepiej zdefiniować swoją rolę i potencjalny wkład (2), zaś Komitet Regionów wkrótce wyda swoje własne wytyczne. |
| --- | --- |

4.1

Strategia „Europa 2020” jest realizowana od 3 lat i widać wyraźnie, że wiele państw członkowskich działa aktywnie na rzecz angażowania partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w semestr europejski i włącza tych partnerów w procesy krajowe. Jednakże praktyczne wdrażanie tego zobowiązania ma charakter fragmentaryczny; widoczne są różne poziomy zaangażowania (nawet tam, gdzie ono istnieje) i różne poziomy rzeczywistego uczestnictwa partnerów w tym procesie. Podczas gdy wiele państw członkowskich informuje partnerów i konsultuje się z nimi, proces ten często nie jest ukierunkowany, a z punktu widzenia jego uczestników, może wydawać się niespójny i pozbawiony ogólnej strategii. W szczególności EKES i inne podmioty wyraziły swoje zaniepokojenie bardzo krótkimi terminami, które często nie pozostawiają czasu na odpowiednią dyskusję z partnerami społecznymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz parlamentami regionalnymi i krajowymi. Obawy te nie są odczuwane wyłącznie na szczeblu krajowym; wiele organizacji na szczeblu europejskim zastanawia się nad możliwościami ulepszenia procesu semestru europejskiego i sprawowania rządów oraz monitorowania w ramach strategii „Europa 2020”. Parlament Europejski opracował zalecenia polityczne, aby lepiej zdefiniować swoją rolę i potencjalny wkład (2), zaś Komitet Regionów wkrótce wyda swoje własne wytyczne.

| 4.2 | W EKES-ie utworzenie Komitetu Sterującego ds. Strategii „Europa 2020” zapewniło niezbędne ukierunkowanie prac – dzięki stworzeniu jednej grupy nadzorującej wszystkie elementy i propozycje związane ze strategią zamiast pojedynczych jednostek. Przedstawiciele Komisji i innych podmiotów stale uczestniczą w posiedzeniach tego komitetu. Aby umocnić powiązania krajowe, Komitet Sterujący regularnie zaprasza do udziału krajowe rady i analogiczne instytucje w związku z ważnymi etapami europejskiego semestru oraz organizuje lokalne wydarzenia związane ze strategią „Europa 2020” we współpracy z krajowymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Działalność tę trzeba pogłębiać i rozwijać. |
| --- | --- |

4.2

W EKES-ie utworzenie Komitetu Sterującego ds. Strategii „Europa 2020” zapewniło niezbędne ukierunkowanie prac – dzięki stworzeniu jednej grupy nadzorującej wszystkie elementy i propozycje związane ze strategią zamiast pojedynczych jednostek. Przedstawiciele Komisji i innych podmiotów stale uczestniczą w posiedzeniach tego komitetu. Aby umocnić powiązania krajowe, Komitet Sterujący regularnie zaprasza do udziału krajowe rady i analogiczne instytucje w związku z ważnymi etapami europejskiego semestru oraz organizuje lokalne wydarzenia związane ze strategią „Europa 2020” we współpracy z krajowymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Działalność tę trzeba pogłębiać i rozwijać.

| 4.3 | Rola EKES-u w zbliżaniu krajowych rad społeczno-gospodarczych i analogicznych instytucji, choć nie skupia się wyłącznie na semestrze europejskim i strategii „Europa 2020”, okazała się też przydatna w rozwinięciu zdolności analitycznych obu stron oraz pogłębieniu zrozumienia konkretnych sytuacji w Unii Europejskiej, a także we wzmocnieniu propozycji EKES-u i rad. |
| --- | --- |

4.3

Rola EKES-u w zbliżaniu krajowych rad społeczno-gospodarczych i analogicznych instytucji, choć nie skupia się wyłącznie na semestrze europejskim i strategii „Europa 2020”, okazała się też przydatna w rozwinięciu zdolności analitycznych obu stron oraz pogłębieniu zrozumienia konkretnych sytuacji w Unii Europejskiej, a także we wzmocnieniu propozycji EKES-u i rad.

5.   Wartość i wykorzystanie procesu partycypacyjnego

| 5.1 | Jasne jest, że w celu optymalizacji wpływu semestru europejskiego, poprawa i zwiększenie roli procesu partycypacyjnego w strategii „Europa 2020” miałyby pozytywne skutki dla samej strategii, a w ostatecznym rozrachunku dla sytuacji obywateli. |
| --- | --- |

5.1

Jasne jest, że w celu optymalizacji wpływu semestru europejskiego, poprawa i zwiększenie roli procesu partycypacyjnego w strategii „Europa 2020” miałyby pozytywne skutki dla samej strategii, a w ostatecznym rozrachunku dla sytuacji obywateli.

| 5.2 | Unia Europejska i jej państwa członkowskie często wspominają o przydatności procesu partycypacyjnego i zaangażowaniu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Partnerzy społeczni i szersza opinia publiczna ma w istocie do dyspozycji szereg różnych procesów i systemów; trzeba wyraźnie stwierdzić, dlaczego jest to takie ważne i co można potencjalnie zyskać na prawidłowo funkcjonującym systemie zapewniającym większe uczestnictwo. Proaktywne kontakty z partnerami społecznymi i zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim mogą przynieść:






  — | większy zakres propagowania informacji w całej Unii Europejskiej oraz znaczny efekt fali; |
| --- | --- | --- |

5.2

Unia Europejska i jej państwa członkowskie często wspominają o przydatności procesu partycypacyjnego i zaangażowaniu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Partnerzy społeczni i szersza opinia publiczna ma w istocie do dyspozycji szereg różnych procesów i systemów; trzeba wyraźnie stwierdzić, dlaczego jest to takie ważne i co można potencjalnie zyskać na prawidłowo funkcjonującym systemie zapewniającym większe uczestnictwo. Proaktywne kontakty z partnerami społecznymi i zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim mogą przynieść:

—

większy zakres propagowania informacji w całej Unii Europejskiej oraz znaczny efekt fali;

| — | większą odpowiedzialność za strategie, dzięki poczuciu, że zostały one stworzone wspólnie przez wszystkich zainteresowanych; |
| --- | --- |

—

większą odpowiedzialność za strategie, dzięki poczuciu, że zostały one stworzone wspólnie przez wszystkich zainteresowanych;

| — | system wczesnego ostrzegania – często dzięki swojej obecności w terenie, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni mogą zapewnić system wczesnego ostrzegania na temat tworzenia się mikrotrendów, zanim będą one widoczne na szczeblu krajowym czy europejskim; |
| --- | --- |

—

system wczesnego ostrzegania – często dzięki swojej obecności w terenie, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni mogą zapewnić system wczesnego ostrzegania na temat tworzenia się mikrotrendów, zanim będą one widoczne na szczeblu krajowym czy europejskim;

| — | zdolność do testowania pomysłów i opracowywania rozwiązań – nie jest zaskoczeniem, że ci, którzy są najbliżej konkretnych sytuacji są często w stanie testować propozycje przed ich pełnym wprowadzeniem i często znajdują bardzo pragmatyczne i skuteczne rozwiązania; |
| --- | --- |

—

zdolność do testowania pomysłów i opracowywania rozwiązań – nie jest zaskoczeniem, że ci, którzy są najbliżej konkretnych sytuacji są często w stanie testować propozycje przed ich pełnym wprowadzeniem i często znajdują bardzo pragmatyczne i skuteczne rozwiązania;

| — | lepsze wdrażanie – w wielu przypadkach to właśnie partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego będą odpowiadać za faktyczne wdrażanie propozycji w terenie. |
| --- | --- |

—

lepsze wdrażanie – w wielu przypadkach to właśnie partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego będą odpowiadać za faktyczne wdrażanie propozycji w terenie.

6.   Konkretne propozycje dotyczące poprawy procesów partycypacyjnych w realizacji strategii „Europa 2020”

| 6.1 | Patrząc na dotychczasowe procesy na szczeblu europejskim i krajowym, EKES uważa, że wiele jeszcze pozostało do zrobienia i że procesy te można wzmocnić, aby stworzyć system rzeczywiście zapewniający trwałe partnerstwo między instytucjami europejskimi, rządami krajowymi, partnerami społecznymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, parlamentami krajowymi i regionalnymi oraz innymi podmiotami. Będzie to wymagało ukierunkowanych i uzgodnionych wysiłków oraz czasu. EKES sądzi jednak, że takie systemy powinny być rozwijane poprzez stopniowe tworzenie strategicznego i kompleksowego wielopoziomowego procesu partnerstwa, a jednocześnie szybkie wdrażanie prostych działań, które mogą zapewnić poprawę w krótszej perspektywie. |
| --- | --- |

6.1

Patrząc na dotychczasowe procesy na szczeblu europejskim i krajowym, EKES uważa, że wiele jeszcze pozostało do zrobienia i że procesy te można wzmocnić, aby stworzyć system rzeczywiście zapewniający trwałe partnerstwo między instytucjami europejskimi, rządami krajowymi, partnerami społecznymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, parlamentami krajowymi i regionalnymi oraz innymi podmiotami. Będzie to wymagało ukierunkowanych i uzgodnionych wysiłków oraz czasu. EKES sądzi jednak, że takie systemy powinny być rozwijane poprzez stopniowe tworzenie strategicznego i kompleksowego wielopoziomowego procesu partnerstwa, a jednocześnie szybkie wdrażanie prostych działań, które mogą zapewnić poprawę w krótszej perspektywie.

| 6.2 | EKES w szczególności wzywa wszystkie instytucje europejskie i rządy krajowe do odnowy zaangażowania politycznego na rzecz bardziej regularnego i systematycznego angażowania partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, parlamentów krajowych, władz lokalnych i regionalnych oraz innych podmiotów, z zapewnieniem jak największej wszechstronności, w silny, wykonalny i zrównoważony proces partycypacyjny służący realizacji strategii „Europa 2020”. W traktacie lizbońskim podkreślono potrzebę konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim na szczeblu europejskim w ramach procesu podejmowania decyzji. Jeśli państwa członkowskie mają stać się bardziej odpowiedzialne za strategię „Europa 2020” i proces integracji europejskiej oraz bardziej w nie zaangażowane, powinny działać w sposób tak samo zdyscyplinowany i jak najczęściej konsultować się z radami społeczno-gospodarczymi i analogicznymi instytucjami. |
| --- | --- |

6.2

EKES w szczególności wzywa wszystkie instytucje europejskie i rządy krajowe do odnowy zaangażowania politycznego na rzecz bardziej regularnego i systematycznego angażowania partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, parlamentów krajowych, władz lokalnych i regionalnych oraz innych podmiotów, z zapewnieniem jak największej wszechstronności, w silny, wykonalny i zrównoważony proces partycypacyjny służący realizacji strategii „Europa 2020”. W traktacie lizbońskim podkreślono potrzebę konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim na szczeblu europejskim w ramach procesu podejmowania decyzji. Jeśli państwa członkowskie mają stać się bardziej odpowiedzialne za strategię „Europa 2020” i proces integracji europejskiej oraz bardziej w nie zaangażowane, powinny działać w sposób tak samo zdyscyplinowany i jak najczęściej konsultować się z radami społeczno-gospodarczymi i analogicznymi instytucjami.

7.   EKES

| 7.1 | W odniesieniu do swojej własnej roli EKES uważa, że konieczna jest z jego strony dalsza koncentracja i zaangażowanie strategiczne we wszystkie elementy strategii „Europa 2020”, aby utrzymać zdolność do dostrzegania możliwych synergii oferowanych przez strategię i jej części składowe. |
| --- | --- |

7.1

W odniesieniu do swojej własnej roli EKES uważa, że konieczna jest z jego strony dalsza koncentracja i zaangażowanie strategiczne we wszystkie elementy strategii „Europa 2020”, aby utrzymać zdolność do dostrzegania możliwych synergii oferowanych przez strategię i jej części składowe.

| 7.2 | EKES uważa, że prace podjęte przez jego własny Komitet Sterujący ds. Strategii „Europa 2020” powinny być kontynuowane i rozwijane. Komitet Sterujący powinien nadal skupiać się na strategii i jej wpływie na obywateli, a także powinien wzmacniać swoją komunikację wewnętrzną z członkami niezaangażowanymi w jego prace, aby zapewnić wszystkim korzystanie z obserwacji i wglądu Komitetu Sterującego. |
| --- | --- |

7.2

EKES uważa, że prace podjęte przez jego własny Komitet Sterujący ds. Strategii „Europa 2020” powinny być kontynuowane i rozwijane. Komitet Sterujący powinien nadal skupiać się na strategii i jej wpływie na obywateli, a także powinien wzmacniać swoją komunikację wewnętrzną z członkami niezaangażowanymi w jego prace, aby zapewnić wszystkim korzystanie z obserwacji i wglądu Komitetu Sterującego.

| 7.3 | EKES uważa, że prowadzone przez niego stopniowo prace w zakresie koordynacji powiązań między krajowymi radami społeczno-gospodarczymi (tam, gdzie one istnieją) i ich prac miały bardzo pozytywny wpływ, lecz można by je ulepszyć. Wiele z tych organizacji, podobnie jak wielu ich członków, ma także do odegrania rolę na szczeblu krajowym w strategii „Europa 2020”. Jeżeli chodzi o poprawę zaangażowania w strategię „Europa 2020”, zdaniem EKES-u jest to obszar, w którym szybkie i proste działania mogą przynieść znaczące rezultaty. EKES uważa, że ma idealne warunki do bycia europejskim punktem kontaktowym dla krajowych rad społeczno-gospodarczych i analogicznych instytucji, szczególnie w zakresie pomagania im w prowadzeniu własnych prac w ramach strategii „Europa 2020”. EKES pragnie podjąć takie zobowiązanie i rozpocząć ten proces dalszego umacniania kontaktów i współpracy od jak najszybszego włączenia rad społeczno-gospodarczych i analogicznych instytucji w wydarzenie poświęcone tej strategii. |
| --- | --- |

7.3

EKES uważa, że prowadzone przez niego stopniowo prace w zakresie koordynacji powiązań między krajowymi radami społeczno-gospodarczymi (tam, gdzie one istnieją) i ich prac miały bardzo pozytywny wpływ, lecz można by je ulepszyć. Wiele z tych organizacji, podobnie jak wielu ich członków, ma także do odegrania rolę na szczeblu krajowym w strategii „Europa 2020”. Jeżeli chodzi o poprawę zaangażowania w strategię „Europa 2020”, zdaniem EKES-u jest to obszar, w którym szybkie i proste działania mogą przynieść znaczące rezultaty. EKES uważa, że ma idealne warunki do bycia europejskim punktem kontaktowym dla krajowych rad społeczno-gospodarczych i analogicznych instytucji, szczególnie w zakresie pomagania im w prowadzeniu własnych prac w ramach strategii „Europa 2020”. EKES pragnie podjąć takie zobowiązanie i rozpocząć ten proces dalszego umacniania kontaktów i współpracy od jak najszybszego włączenia rad społeczno-gospodarczych i analogicznych instytucji w wydarzenie poświęcone tej strategii.

8.   Szybkie działania na rzecz szybkich zmian

| 8.1 | EKES zdecydowanie popiera zamiar prezydencji cypryjskiej dotyczący wzmocnienia procesu partycypacyjnego w strategii „Europa 2020” i poświęcenia części nieformalnego posiedzenia EPSCO w lipcu 2012 r. pracom w tym zakresie. EKES w pełni popiera te działania jako impuls do zastanowienia się, w jaki sposób państwa członkowskie i Komisja Europejska mogą usprawnić swoje prace. |
| --- | --- |

8.1

EKES zdecydowanie popiera zamiar prezydencji cypryjskiej dotyczący wzmocnienia procesu partycypacyjnego w strategii „Europa 2020” i poświęcenia części nieformalnego posiedzenia EPSCO w lipcu 2012 r. pracom w tym zakresie. EKES w pełni popiera te działania jako impuls do zastanowienia się, w jaki sposób państwa członkowskie i Komisja Europejska mogą usprawnić swoje prace.

| 8.2 | EKES wzywa wszystkie państwa członkowskie do przedstawienia wyjaśnień na szczeblu krajowym, jakie agencje rządowe odpowiadają za jakie środki w ramach strategii „Europa 2020” oraz jaka jest relacja między agencjami odpowiedzialnymi za koordynację i monitorowanie krajowych programów reform a agencjami odpowiedzialnymi za faktyczne wdrażanie. Nawet proste wyjaśnienie tej kwestii w każdym państwie członkowskim umożliwiłoby poszczególnym podmiotom zwracanie się do odpowiednich organów, co zwiększyłoby skuteczność. |
| --- | --- |

8.2

EKES wzywa wszystkie państwa członkowskie do przedstawienia wyjaśnień na szczeblu krajowym, jakie agencje rządowe odpowiadają za jakie środki w ramach strategii „Europa 2020” oraz jaka jest relacja między agencjami odpowiedzialnymi za koordynację i monitorowanie krajowych programów reform a agencjami odpowiedzialnymi za faktyczne wdrażanie. Nawet proste wyjaśnienie tej kwestii w każdym państwie członkowskim umożliwiłoby poszczególnym podmiotom zwracanie się do odpowiednich organów, co zwiększyłoby skuteczność.

| 8.3 | EKES uważa, że pełna przejrzystość co do form uczestnictwa stosowanych w każdym państwie członkowskim oraz opisy procesów i instrumentów, które rządy zamierzają wykorzystać, zapewnią wszystkim jasny obraz sytuacji. |
| --- | --- |

8.3

EKES uważa, że pełna przejrzystość co do form uczestnictwa stosowanych w każdym państwie członkowskim oraz opisy procesów i instrumentów, które rządy zamierzają wykorzystać, zapewnią wszystkim jasny obraz sytuacji.

| 8.4 | EKES uważa, że Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny pilnie dokonać przeglądu terminów poszczególnych działań w ramach europejskiego semestru. Najbardziej dotkliwym wyzwaniem obecnej struktury wskazanym przez niemal wszystkie zainteresowane podmioty jest brak odpowiedniego czasu na jakąkolwiek wyważoną odpowiedź czy właściwą dyskusję. Państwa członkowskie powinny pilnie zastanowić się nad obecnie stosowanymi terminami i sposobami ich racjonalizacji. |
| --- | --- |

8.4

EKES uważa, że Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny pilnie dokonać przeglądu terminów poszczególnych działań w ramach europejskiego semestru. Najbardziej dotkliwym wyzwaniem obecnej struktury wskazanym przez niemal wszystkie zainteresowane podmioty jest brak odpowiedniego czasu na jakąkolwiek wyważoną odpowiedź czy właściwą dyskusję. Państwa członkowskie powinny pilnie zastanowić się nad obecnie stosowanymi terminami i sposobami ich racjonalizacji.

| 8.5 | EKES usilnie zachęca władze lokalne i regionalne do większego zaangażowania się w realizację strategii „Europa 2020” w ramach mechanizmów krajowych, a także bezpośrednio na poziomie UE. Utworzenie przez Komitet Regionów Platformy Monitorowania Strategii „Europa 2020” jest doskonałym krokiem na drodze do osiągnięcia tego celu. EKES uważa, że rządy krajowe powinny wspierać to większe zaangażowanie. Zapewniane przez władze lokalne i regionalne informacje na temat wydarzeń lokalnych i potencjalnych zastosowań mają kluczowe znaczenie dla stworzenia warunków do tego, by strategia „Europa 2020” mogła odegrać swą pełną rolę. |
| --- | --- |

8.5

EKES usilnie zachęca władze lokalne i regionalne do większego zaangażowania się w realizację strategii „Europa 2020” w ramach mechanizmów krajowych, a także bezpośrednio na poziomie UE. Utworzenie przez Komitet Regionów Platformy Monitorowania Strategii „Europa 2020” jest doskonałym krokiem na drodze do osiągnięcia tego celu. EKES uważa, że rządy krajowe powinny wspierać to większe zaangażowanie. Zapewniane przez władze lokalne i regionalne informacje na temat wydarzeń lokalnych i potencjalnych zastosowań mają kluczowe znaczenie dla stworzenia warunków do tego, by strategia „Europa 2020” mogła odegrać swą pełną rolę.

9.   Rozwój długoterminowego kompleksowego procesu partycypacyjnego dla strategii „Europa 2020”

| 9.1 | EKES uważa, że już istnieją bardzo użyteczne modele służące tworzeniu silnych struktur stałego dialogu. Zdaniem EKES-u kodeks dobrych praktyk dotyczących uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego w procesach podejmowania decyzji wydany przez Radę Europy (3) zapewnia doskonałe ramy i szereg zasad, które można zastosować w pracach nad strategią „Europa 2020”. Zastosowanie tych zasad pozwoli Unii Europejskiej i państwom członkowskim stopniowo przesunąć zakres zaangażowania w dyskusje ze stosunkowo niskiego poziomu, głównie opartego na udzielaniu informacji, przez otwarte konsultacje i rozwój dialogu między uczestnikami aż po prawdziwe partnerstwo – są to cztery główne kroki w procesach partycypacyjnych opisane w kodeksie. EKES uważa, że procesy w ramach strategii „Europa 2020” powinny powoli zmierzać w kierunku takiego właśnie większego zaangażowania. Kodeks zapewnia też szereg użytecznych narzędzi, które mogą być zastosowane w procesach strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

9.1

EKES uważa, że już istnieją bardzo użyteczne modele służące tworzeniu silnych struktur stałego dialogu. Zdaniem EKES-u kodeks dobrych praktyk dotyczących uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego w procesach podejmowania decyzji wydany przez Radę Europy (3) zapewnia doskonałe ramy i szereg zasad, które można zastosować w pracach nad strategią „Europa 2020”. Zastosowanie tych zasad pozwoli Unii Europejskiej i państwom członkowskim stopniowo przesunąć zakres zaangażowania w dyskusje ze stosunkowo niskiego poziomu, głównie opartego na udzielaniu informacji, przez otwarte konsultacje i rozwój dialogu między uczestnikami aż po prawdziwe partnerstwo – są to cztery główne kroki w procesach partycypacyjnych opisane w kodeksie. EKES uważa, że procesy w ramach strategii „Europa 2020” powinny powoli zmierzać w kierunku takiego właśnie większego zaangażowania. Kodeks zapewnia też szereg użytecznych narzędzi, które mogą być zastosowane w procesach strategii „Europa 2020”.

| 9.2 | Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w państwach członkowskich powinno być zaangażowane przez cały okres trwania semestru europejskiego. Kluczowym procesem w tej dziedzinie opracowania jest przygotowanie krajowych programów reform. Proces opracowania w państwach członkowskich powinien zasadzać się na szerszym i bardziej opartym na współpracy dialogu z partnerami społecznymi i zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim. Podmioty te nie tylko zapewniają wiedzę specjalistyczną podczas ustalania celów i opracowywania programów i strategii w takich dziedzinach jak zatrudnienie, edukacja i włączenie społeczne, lecz także są głównymi podmiotami wdrażającymi te strategie. |
| --- | --- |

9.2

Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w państwach członkowskich powinno być zaangażowane przez cały okres trwania semestru europejskiego. Kluczowym procesem w tej dziedzinie opracowania jest przygotowanie krajowych programów reform. Proces opracowania w państwach członkowskich powinien zasadzać się na szerszym i bardziej opartym na współpracy dialogu z partnerami społecznymi i zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim. Podmioty te nie tylko zapewniają wiedzę specjalistyczną podczas ustalania celów i opracowywania programów i strategii w takich dziedzinach jak zatrudnienie, edukacja i włączenie społeczne, lecz także są głównymi podmiotami wdrażającymi te strategie.

| 9.3 | Inny kluczowy krok w ramach semestru europejskiego to opublikowanie i ocena zaleceń dla poszczególnych krajów. Zalecenia kierowane do każdego państwa członkowskiego należy konsultować z europejskimi partnerami społecznymi i zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim, którym należy też przekazywać odpowiednie informacje. W tym kontekście zasadnicze znaczenie mają terminy, umożliwiające zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na wczesnym etapie formułowania przyszłych ustaleń na kolejne cykle. |
| --- | --- |

9.3

Inny kluczowy krok w ramach semestru europejskiego to opublikowanie i ocena zaleceń dla poszczególnych krajów. Zalecenia kierowane do każdego państwa członkowskiego należy konsultować z europejskimi partnerami społecznymi i zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim, którym należy też przekazywać odpowiednie informacje. W tym kontekście zasadnicze znaczenie mają terminy, umożliwiające zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na wczesnym etapie formułowania przyszłych ustaleń na kolejne cykle.

| 9.4 | We wcześniejszych opiniach EKES zasugerował benchmarking jako sposób mierzenia postępów we wdrażaniu strategii „Europa 2020”. Krajowe rady społeczno-gospodarcze lub analogiczne organizacje analizują i ustanawiają własne kryteria priorytetowe z wykorzystaniem statystyk, które są swobodnie dostępne na stronie Eurostatu. Niektóre RSG już teraz postępują w ten sposób, a inne powinny być do tego zachęcane. W ramach benchmarkingu zainteresowane podmioty stale monitorują wdrażanie reform. Stanowi to cenny wkład w przegląd krajowych programów reform. |
| --- | --- |

9.4

We wcześniejszych opiniach EKES zasugerował benchmarking jako sposób mierzenia postępów we wdrażaniu strategii „Europa 2020”. Krajowe rady społeczno-gospodarcze lub analogiczne organizacje analizują i ustanawiają własne kryteria priorytetowe z wykorzystaniem statystyk, które są swobodnie dostępne na stronie Eurostatu. Niektóre RSG już teraz postępują w ten sposób, a inne powinny być do tego zachęcane. W ramach benchmarkingu zainteresowane podmioty stale monitorują wdrażanie reform. Stanowi to cenny wkład w przegląd krajowych programów reform.

| 9.5 | Należy podjąć działania mające na celu ożywienie debaty dotyczącej wdrażania strategii „Europa 2020” w państwach członkowskich, a rządy powinny opracować skuteczniejsze mechanizmy przekazywania informacji zwrotnych o wpływie szerszego dialogu obywatelskiego i społecznego na temat strategii. Rola społeczeństwa europejskiego w monitorowaniu może mieć szczególną wartość. Regularne konferencje w państwach członkowskich obejmujące wszystkie zainteresowane podmioty byłyby przydatne, podobnie jak otwarte wysłuchania w Parlamencie służące przedstawieniu krajowych programów reform. |
| --- | --- |

9.5

Należy podjąć działania mające na celu ożywienie debaty dotyczącej wdrażania strategii „Europa 2020” w państwach członkowskich, a rządy powinny opracować skuteczniejsze mechanizmy przekazywania informacji zwrotnych o wpływie szerszego dialogu obywatelskiego i społecznego na temat strategii. Rola społeczeństwa europejskiego w monitorowaniu może mieć szczególną wartość. Regularne konferencje w państwach członkowskich obejmujące wszystkie zainteresowane podmioty byłyby przydatne, podobnie jak otwarte wysłuchania w Parlamencie służące przedstawieniu krajowych programów reform.

| 9.6 | Istnieje sprzeczność między rosnącą świadomością wśród instytucji europejskich co do potrzeby konsultacji ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim a trudnościami, na jakie napotyka większość krajowych RSG i analogicznych instytucji. Organizacje te są najczęściej finansowane z budżetów publicznych. W wielu państwach członkowskich budżety zostały drastycznie zmniejszone. Skłania to rady społeczno-gospodarcze lub podobne instytucje do skupiania się jedynie na priorytetach krajowych i do ograniczenia udziału na szczeblu europejskim. Instytucje europejskie powinny rozważyć, w jaki sposób mogą udzielić wsparcia i pomocy tym organizacjom, przynajmniej jeżeli chodzi o ich wkład w semestr europejski. |
| --- | --- |

9.6

Istnieje sprzeczność między rosnącą świadomością wśród instytucji europejskich co do potrzeby konsultacji ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim a trudnościami, na jakie napotyka większość krajowych RSG i analogicznych instytucji. Organizacje te są najczęściej finansowane z budżetów publicznych. W wielu państwach członkowskich budżety zostały drastycznie zmniejszone. Skłania to rady społeczno-gospodarcze lub podobne instytucje do skupiania się jedynie na priorytetach krajowych i do ograniczenia udziału na szczeblu europejskim. Instytucje europejskie powinny rozważyć, w jaki sposób mogą udzielić wsparcia i pomocy tym organizacjom, przynajmniej jeżeli chodzi o ich wkład w semestr europejski.

| 9.7 | Ponieważ istnienie głównego punktu do kontaktów z krajowymi RSG i analogicznymi instytucjami może mieć konkretną wartość, Komisja Europejska mogłaby rozważyć udzielenie EKES-owi uprawnień i wsparcia do organizowania konferencji z udziałem wszystkich krajowych RSG i podobnych instytucji przynajmniej raz w roku, w terminie dostosowanym do semestru europejskiego, aby omówić ten semestr, strategię „Europa 2020” i ich wkład oraz najlepsze praktyki w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

9.7

Ponieważ istnienie głównego punktu do kontaktów z krajowymi RSG i analogicznymi instytucjami może mieć konkretną wartość, Komisja Europejska mogłaby rozważyć udzielenie EKES-owi uprawnień i wsparcia do organizowania konferencji z udziałem wszystkich krajowych RSG i podobnych instytucji przynajmniej raz w roku, w terminie dostosowanym do semestru europejskiego, aby omówić ten semestr, strategię „Europa 2020” i ich wkład oraz najlepsze praktyki w tej dziedzinie.

10.   Zainteresowane podmioty

| 10.1 | EKES uważa, że same zainteresowane podmioty mogłyby odnowić swoje zaangażowanie w procesy strategii „Europa 2020”. Choć główna odpowiedzialność spoczywa na państwach członkowskich, które muszą dokonać przeglądu procesów angażowania partnerów, same zainteresowane podmioty mogłyby uczyć się od siebie nawzajem i nabrać większej pewności siebie w bezpośrednich kontaktach z instytucjami europejskimi oraz rządami krajowymi. Podobnie, choć rządy muszą pilnie przemyśleć harmonogram omawianych procesów, zainteresowane podmioty powinny lepiej przygotowywać się do kolejnych etapów semestru europejskiego. |
| --- | --- |

10.1

EKES uważa, że same zainteresowane podmioty mogłyby odnowić swoje zaangażowanie w procesy strategii „Europa 2020”. Choć główna odpowiedzialność spoczywa na państwach członkowskich, które muszą dokonać przeglądu procesów angażowania partnerów, same zainteresowane podmioty mogłyby uczyć się od siebie nawzajem i nabrać większej pewności siebie w bezpośrednich kontaktach z instytucjami europejskimi oraz rządami krajowymi. Podobnie, choć rządy muszą pilnie przemyśleć harmonogram omawianych procesów, zainteresowane podmioty powinny lepiej przygotowywać się do kolejnych etapów semestru europejskiego.

11.   Konkretne propozycje dotyczące zagadnień zatrudnienia, ubóstwa i wykluczenia

| 11.1 | Zwracając się do EKES-u z wnioskiem o opracowanie opinii, prezydencja cypryjska podkreśliła szczególną potrzebę uwag dotyczących poprawy włączenia społeczeństwa obywatelskiego we wdrażanie i monitorowanie polityki w takich dziedzinach jak ubóstwo i wykluczenie. EKES uważa, że udział zainteresowanych podmiotów w zorganizowanym i regularnym dialogu, na szczeblu UE i krajowym, ma decydujący wpływ na możliwości znalezienia skutecznych rozwiązań tych problemów. |
| --- | --- |

11.1

Zwracając się do EKES-u z wnioskiem o opracowanie opinii, prezydencja cypryjska podkreśliła szczególną potrzebę uwag dotyczących poprawy włączenia społeczeństwa obywatelskiego we wdrażanie i monitorowanie polityki w takich dziedzinach jak ubóstwo i wykluczenie. EKES uważa, że udział zainteresowanych podmiotów w zorganizowanym i regularnym dialogu, na szczeblu UE i krajowym, ma decydujący wpływ na możliwości znalezienia skutecznych rozwiązań tych problemów.

| 11.2 | Istotne jest rozwijanie partnerskiej współpracy (ang. stakeholder approach) oraz zorganizowanego dialogu z podmiotami społeczeństwa obywatelskiego w kwestiach kształtowania polityki, wdrażania i monitorowania w ramach platformy współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem. Jeśli chodzi o ubóstwo i wykluczenie, to często właśnie podmioty społeczeństwa obywatelskiego jako pierwsze zauważają tendencje i zjawiska w rozwoju społecznym i kierują na nie uwagę. Ich praca, ukierunkowana na perspektywę użytkownika, na działania prewencyjne, ale także na rozwijanie i realizację innowacyjnych usług na rzecz tych grup docelowych, owocuje wiedzą i doświadczeniami, które stanowią cenny wkład w strategię na rzecz przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu. EKES pragnie podkreślić znaczenie gospodarki społecznej oraz strategiczną rolę organizacji pozarządowych, których celem jest ograniczenie ubóstwa, wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy oraz rozwijanie usług, które będą w kreatywny sposób zaspokajały potrzeby społeczeństwa. |
| --- | --- |

11.2

Istotne jest rozwijanie partnerskiej współpracy (ang. stakeholder approach) oraz zorganizowanego dialogu z podmiotami społeczeństwa obywatelskiego w kwestiach kształtowania polityki, wdrażania i monitorowania w ramach platformy współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem. Jeśli chodzi o ubóstwo i wykluczenie, to często właśnie podmioty społeczeństwa obywatelskiego jako pierwsze zauważają tendencje i zjawiska w rozwoju społecznym i kierują na nie uwagę. Ich praca, ukierunkowana na perspektywę użytkownika, na działania prewencyjne, ale także na rozwijanie i realizację innowacyjnych usług na rzecz tych grup docelowych, owocuje wiedzą i doświadczeniami, które stanowią cenny wkład w strategię na rzecz przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu. EKES pragnie podkreślić znaczenie gospodarki społecznej oraz strategiczną rolę organizacji pozarządowych, których celem jest ograniczenie ubóstwa, wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy oraz rozwijanie usług, które będą w kreatywny sposób zaspokajały potrzeby społeczeństwa.

| 11.3 | W kontekście tych dziedzin polityki należy wspomnieć o przedstawianych przez Komitet Ochrony Socjalnej krajowych sprawozdaniach dotyczących zabezpieczenia społecznego i integracji społecznej (National Social Reports, NSR), które uzupełniają krajowe programy reform. Sprawozdania te, oparte na otwartej metodzie koordynacji, zawierają ocenę wymiaru społecznego strategii „Europa 2020”. Na podstawie rocznej strategii wzrostu gospodarczego wskazują także najpilniejsze reformy oraz przedstawiają propozycje konkretnych środków. Najważniejsze jest wypracowanie procesu umożliwiającego lepsze włączanie zainteresowanych stron w działania w ramach krajowych sprawozdań, które obecnie nie jest wystarczające, a także lepsze powiązanie z krajowymi programami reform. Kwestią największej wagi jest wzmacnianie otwartej metody koordynacji w dziedzinie ochrony socjalnej w oparciu o zintegrowane strategie krajowe, aby zapewnić silniejsze powiązanie z europejską platformą współpracy w zakresie walki z ubóstwem. |
| --- | --- |

11.3

W kontekście tych dziedzin polityki należy wspomnieć o przedstawianych przez Komitet Ochrony Socjalnej krajowych sprawozdaniach dotyczących zabezpieczenia społecznego i integracji społecznej (National Social Reports, NSR), które uzupełniają krajowe programy reform. Sprawozdania te, oparte na otwartej metodzie koordynacji, zawierają ocenę wymiaru społecznego strategii „Europa 2020”. Na podstawie rocznej strategii wzrostu gospodarczego wskazują także najpilniejsze reformy oraz przedstawiają propozycje konkretnych środków. Najważniejsze jest wypracowanie procesu umożliwiającego lepsze włączanie zainteresowanych stron w działania w ramach krajowych sprawozdań, które obecnie nie jest wystarczające, a także lepsze powiązanie z krajowymi programami reform. Kwestią największej wagi jest wzmacnianie otwartej metody koordynacji w dziedzinie ochrony socjalnej w oparciu o zintegrowane strategie krajowe, aby zapewnić silniejsze powiązanie z europejską platformą współpracy w zakresie walki z ubóstwem.

| 11.4 | Organizowane na szczeblu UE doroczne wydarzenie na rzecz przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu powinno znaleźć kontynuację w postaci wysłuchania na szczeblu krajowym odbywającego się we współpracy z instytucjami publicznymi, osobami dotkniętymi ubóstwem, organizacjami pozarządowymi, organizacjami gospodarki społecznej, partnerami społecznymi oraz innymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Celem jest wspólne badanie postępów i niedociągnięć w tej dziedzinie polityki oraz przedstawienie zaleceń dotyczących reform. Pod względem czasowym powinno się to odbywać zgodnie z harmonogramem opracowywania krajowych programów reform. |
| --- | --- |

11.4

Organizowane na szczeblu UE doroczne wydarzenie na rzecz przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu powinno znaleźć kontynuację w postaci wysłuchania na szczeblu krajowym odbywającego się we współpracy z instytucjami publicznymi, osobami dotkniętymi ubóstwem, organizacjami pozarządowymi, organizacjami gospodarki społecznej, partnerami społecznymi oraz innymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Celem jest wspólne badanie postępów i niedociągnięć w tej dziedzinie polityki oraz przedstawienie zaleceń dotyczących reform. Pod względem czasowym powinno się to odbywać zgodnie z harmonogramem opracowywania krajowych programów reform.

| 11.5 | Także regularne posiedzenia służące dialogowi oraz konsultacjom w zakresie określonych zagadnień powinny być planowane z wyprzedzeniem, tak by zainteresowane strony mogły zgłosić zainteresowanie. Partnerska współpraca musi także objąć przegląd skutków społecznych rocznej analizy wzrostu gospodarczego oraz osiągniętych postępów. |
| --- | --- |

11.5

Także regularne posiedzenia służące dialogowi oraz konsultacjom w zakresie określonych zagadnień powinny być planowane z wyprzedzeniem, tak by zainteresowane strony mogły zgłosić zainteresowanie. Partnerska współpraca musi także objąć przegląd skutków społecznych rocznej analizy wzrostu gospodarczego oraz osiągniętych postępów.

| 11.6 | Krajowe programy reform i ustalenie celów krajowych są kluczowymi elementami realizacji strategii „Europa 2020” oraz polityki służącej złagodzeniu problemu ubóstwa. Ważne jest, by zadbać o adekwatne określenie celów w zakresie zmniejszania ubóstwa, tak by obejmowały one grupy zagrożone ubóstwem i wykluczeniem wielowymiarowym, dzięki czemu strategie i reformy będą skutecznie ukierunkowane na te grupy. Najważniejsze jest w tym kontekście angażowanie podmiotów społeczeństwa obywatelskiego oraz współpraca z nimi, ponieważ podmioty te często wcześnie rozpoznają nowe grupy ryzyka lub rosnące zagrożenia w grupach dotkniętych wykluczeniem. |
| --- | --- |

11.6

Krajowe programy reform i ustalenie celów krajowych są kluczowymi elementami realizacji strategii „Europa 2020” oraz polityki służącej złagodzeniu problemu ubóstwa. Ważne jest, by zadbać o adekwatne określenie celów w zakresie zmniejszania ubóstwa, tak by obejmowały one grupy zagrożone ubóstwem i wykluczeniem wielowymiarowym, dzięki czemu strategie i reformy będą skutecznie ukierunkowane na te grupy. Najważniejsze jest w tym kontekście angażowanie podmiotów społeczeństwa obywatelskiego oraz współpraca z nimi, ponieważ podmioty te często wcześnie rozpoznają nowe grupy ryzyka lub rosnące zagrożenia w grupach dotkniętych wykluczeniem.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Jak stwierdzono w konkluzjach z wiosennego szczytu Rady Europejskiej zarówno w 2011, jak i 2012 r.

1

(2)  „Jak skuteczny i uzasadniony jest europejski semestr? Zwiększenie roli Parlamentu Europejskiego”, 2011 r.

2

(3)  http://www.coe.int/t/ngo/code_good_prac_en.asp.

3

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/6 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/6

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Jakie zmiany dla sektora bankowego w Europie w świetle nowych przepisów finansowych?” (opinia z inicjatywy własnej)

2012/C 299/02

Sprawozdawca: Anna NIETYKSZA

Współsprawozdawca: Pierre GENDRE

Dnia 14 lipca 2011 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

„Jakie zmiany dla sektora bankowego w Europie w świetle nowych przepisów finansowych?”.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 12 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 135 do 2 – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Podstawową funkcją sektora bankowego, który reprezentuje średnio 5 % PKB UE, powinno być finansowanie gospodarki realnej, zwłaszcza innowacyjnych przedsiębiorstw, wzrostu małych i średnich przedsiębiorstw, będących motorem europejskiej gospodarki, oraz zabezpieczanie oszczędności deponentów. |
| --- | --- |

1.1

Podstawową funkcją sektora bankowego, który reprezentuje średnio 5 % PKB UE, powinno być finansowanie gospodarki realnej, zwłaszcza innowacyjnych przedsiębiorstw, wzrostu małych i średnich przedsiębiorstw, będących motorem europejskiej gospodarki, oraz zabezpieczanie oszczędności deponentów.

| 1.2 | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji Europejskiej i państw członkowskich zmierzające do umocnienia sektora bankowego i zapobiegania ponownym kryzysom finansowym poprzez ograniczenie ryzyka i łagodzenie jego skutków. |
| --- | --- |

1.2

EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji Europejskiej i państw członkowskich zmierzające do umocnienia sektora bankowego i zapobiegania ponownym kryzysom finansowym poprzez ograniczenie ryzyka i łagodzenie jego skutków.

| 1.3 | EKES uważa, że należy wyciągnąć wnioski z niedawnych kryzysów gospodarczych i finansowych i przyjąć nowe podejście z myślą o skuteczniejszym nadzorze ze strony organów krajowych, europejskich i międzynarodowych oraz o zwiększeniu odpowiedzialności instytucji finansowych. |
| --- | --- |

1.3

EKES uważa, że należy wyciągnąć wnioski z niedawnych kryzysów gospodarczych i finansowych i przyjąć nowe podejście z myślą o skuteczniejszym nadzorze ze strony organów krajowych, europejskich i międzynarodowych oraz o zwiększeniu odpowiedzialności instytucji finansowych.

| 1.4 | EKES popiera środki mające na celu wzmocnienie struktury kapitałowej banków i ich zdolności do finansowania gospodarki oraz przestrzega zarządy banków przed pokusą poszukiwania bardzo krótkoterminowych zysków i podejmowania działań spekulacyjnych, które destabilizują rynki.
  Należy jasno określić zasady odpowiedzialności osób zarządzających bankami oraz krajowych, europejskich i wewnętrznych organów nadzoru bankowego, aby promować etyczne postępowanie oparte na przejrzystych regułach. |
| --- | --- |

1.4

EKES popiera środki mające na celu wzmocnienie struktury kapitałowej banków i ich zdolności do finansowania gospodarki oraz przestrzega zarządy banków przed pokusą poszukiwania bardzo krótkoterminowych zysków i podejmowania działań spekulacyjnych, które destabilizują rynki.

Należy jasno określić zasady odpowiedzialności osób zarządzających bankami oraz krajowych, europejskich i wewnętrznych organów nadzoru bankowego, aby promować etyczne postępowanie oparte na przejrzystych regułach.

| 1.5 | EKES zwraca uwagę na trudności wynikające z nagromadzenia środków regulacyjnych oraz na wyzwania, jakim 8 tys. europejskich banków musi stawić czoła, by finansować gospodarkę w sytuacji niekorzystnej koniunktury gospodarczej w Europie, w obliczu kryzysu zadłużenia, którego skala i następstwa nie są jeszcze znane. |
| --- | --- |

1.5

EKES zwraca uwagę na trudności wynikające z nagromadzenia środków regulacyjnych oraz na wyzwania, jakim 8 tys. europejskich banków musi stawić czoła, by finansować gospodarkę w sytuacji niekorzystnej koniunktury gospodarczej w Europie, w obliczu kryzysu zadłużenia, którego skala i następstwa nie są jeszcze znane.

| 1.6 | Banki europejskie stają w obliczu większej konkurencji ze strony banków, które mają siedziby w krajach trzecich i nie podlegają takim samym ograniczeniom prawnym i regulacyjnym jak w Europie. |
| --- | --- |

1.6

Banki europejskie stają w obliczu większej konkurencji ze strony banków, które mają siedziby w krajach trzecich i nie podlegają takim samym ograniczeniom prawnym i regulacyjnym jak w Europie.

| 1.7 | Środki zmierzające do wzmocnienia struktury kapitału przewidują utrzymywanie wyższych poziomów kapitału własnego o lepszej jakości, zwiększone pokrycie ryzyka, wprowadzenie wskaźnika dźwigni oraz nowe podejście do płynności. Mogą one mieć wpływ na bilanse banków i spowodować znaczny spadek ich rentowności. |
| --- | --- |

1.7

Środki zmierzające do wzmocnienia struktury kapitału przewidują utrzymywanie wyższych poziomów kapitału własnego o lepszej jakości, zwiększone pokrycie ryzyka, wprowadzenie wskaźnika dźwigni oraz nowe podejście do płynności. Mogą one mieć wpływ na bilanse banków i spowodować znaczny spadek ich rentowności.

| 1.8 | W konsekwencji banki skłaniają się do tego, aby ograniczać skalę działalności w celu umocnienia się, orientować się na bardziej dochodowe działania oraz ograniczać ofertę usług finansowych w celu wzmocnienia kontroli nad ekspozycją na ryzyko.
  Istnieją głosy mówiące o konieczności powrotu do pierwotnej funkcji banków, polegającej na przyjmowaniu depozytów klientów, ochronie oszczędzających i finansowaniu gospodarki realnej. |
| --- | --- |

1.8

W konsekwencji banki skłaniają się do tego, aby ograniczać skalę działalności w celu umocnienia się, orientować się na bardziej dochodowe działania oraz ograniczać ofertę usług finansowych w celu wzmocnienia kontroli nad ekspozycją na ryzyko.

Istnieją głosy mówiące o konieczności powrotu do pierwotnej funkcji banków, polegającej na przyjmowaniu depozytów klientów, ochronie oszczędzających i finansowaniu gospodarki realnej.

| 1.9 | Zdaniem EKES-u pożądany wydaje się stopniowy powrót do rozdziału między bankowością komercyjną a bankowością finansową i inwestycyjną. Obecny światowy kryzys pokazuje, że zglobalizowany system finansowy oparty na nieograniczonej liberalizacji zawiera w sobie ryzyko utraty kontroli nad sytuacją, związane z niewłaściwym korzystaniem z tej wolności przez rynki.






  — | Zbyt duża skala wielonarodowych grup finansowych znacznie utrudnia zarządzanie nimi, ich nadzorowanie przez organy kontroli i ocenę przez agencje ratingowe, do tego stopnia, że procesy te stały się mało wiarygodne. |
| --- | --- | --- |

1.9

Zdaniem EKES-u pożądany wydaje się stopniowy powrót do rozdziału między bankowością komercyjną a bankowością finansową i inwestycyjną. Obecny światowy kryzys pokazuje, że zglobalizowany system finansowy oparty na nieograniczonej liberalizacji zawiera w sobie ryzyko utraty kontroli nad sytuacją, związane z niewłaściwym korzystaniem z tej wolności przez rynki.

—

Zbyt duża skala wielonarodowych grup finansowych znacznie utrudnia zarządzanie nimi, ich nadzorowanie przez organy kontroli i ocenę przez agencje ratingowe, do tego stopnia, że procesy te stały się mało wiarygodne.

| — | Instrumenty finansowe wymknęły się spod kontroli. Nie chodzi o to, by sprzeciwiać się samej zasadzie innowacji finansowych, jednak jest nie do przyjęcia, by produkt finansowy mógł znajdować się w swobodnym obiegu na rynku międzynarodowym na zasadach nie w pełni przejrzystych, podczas gdy nikt nie wiedziałby, jakie ryzyko się z nim wiąże ani kto jest zań ostatecznie odpowiedzialny. |
| --- | --- |

—

Instrumenty finansowe wymknęły się spod kontroli. Nie chodzi o to, by sprzeciwiać się samej zasadzie innowacji finansowych, jednak jest nie do przyjęcia, by produkt finansowy mógł znajdować się w swobodnym obiegu na rynku międzynarodowym na zasadach nie w pełni przejrzystych, podczas gdy nikt nie wiedziałby, jakie ryzyko się z nim wiąże ani kto jest zań ostatecznie odpowiedzialny.

| 1.10 | Nowe wymogi kapitałowe, a zwłaszcza podwyższenie do 9 % współczynnika adekwatności kapitałowej zabezpieczonego kapitałem najwyższej jakości – przewidziane z dniem 30 czerwca 2012 r. w odniesieniu do 60 banków mających charakter systemowy, zaś między rokiem 2015 a końcem 2018 r. w odniesieniu do pozostałych banków – mogą mieć szkodliwe skutki dla banków lokalnych i banków spółdzielczych, które są bardziej przyjazne dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw. Wymogi kapitałowe nie powinny być dyskryminujące dla jakiejkolwiek grupy banków. |
| --- | --- |

1.10

Nowe wymogi kapitałowe, a zwłaszcza podwyższenie do 9 % współczynnika adekwatności kapitałowej zabezpieczonego kapitałem najwyższej jakości – przewidziane z dniem 30 czerwca 2012 r. w odniesieniu do 60 banków mających charakter systemowy, zaś między rokiem 2015 a końcem 2018 r. w odniesieniu do pozostałych banków – mogą mieć szkodliwe skutki dla banków lokalnych i banków spółdzielczych, które są bardziej przyjazne dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw. Wymogi kapitałowe nie powinny być dyskryminujące dla jakiejkolwiek grupy banków.

| 1.11 | Jeśli banki będą miały trudności ze zdobyciem kapitału, utrudni to MŚP uzyskiwanie niezbędnego finansowania. Należy uniknąć ograniczenia akcji kredytowej i wzrostu kosztów bankowych. Komitet apeluje do Komisji Europejskiej, Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego oraz krajowych organów nadzoru, by zadbały o dopasowanie buforów kapitałowych wymaganych od małych banków do reprezentowanego przez nie modelu działalności. |
| --- | --- |

1.11

Jeśli banki będą miały trudności ze zdobyciem kapitału, utrudni to MŚP uzyskiwanie niezbędnego finansowania. Należy uniknąć ograniczenia akcji kredytowej i wzrostu kosztów bankowych. Komitet apeluje do Komisji Europejskiej, Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego oraz krajowych organów nadzoru, by zadbały o dopasowanie buforów kapitałowych wymaganych od małych banków do reprezentowanego przez nie modelu działalności.

| 1.12 | Wymogi ostrożnościowe już teraz powodują ograniczenie akcji kredytowej i podrożenie kredytów dla małych przedsiębiorstw, zwłaszcza nowo zakładanych, dla przedsiębiorstw innowacyjnych i dla tych, które charakteryzuje wyższe ryzyko. UE nie będzie mogła osiągnąć celów strategii „Europa 2020”, agendy cyfrowej, „Europe Cloud Active”, planu działania w dziedzinie energii na rok 2050 czy programu „Small Business Act”, jeśli udział finansowania przeznaczonego dla małych i średnich przedsiębiorstw ulegnie zmniejszeniu wskutek zastosowania nowych środków ostrożnościowych.
  EKES wzywa Komisję do uważnego monitorowania rozwoju sytuacji w dziedzinie kredytów i kosztów bankowych dla przedsiębiorstw i dla osób indywidualnych. |
| --- | --- |

1.12

Wymogi ostrożnościowe już teraz powodują ograniczenie akcji kredytowej i podrożenie kredytów dla małych przedsiębiorstw, zwłaszcza nowo zakładanych, dla przedsiębiorstw innowacyjnych i dla tych, które charakteryzuje wyższe ryzyko. UE nie będzie mogła osiągnąć celów strategii „Europa 2020”, agendy cyfrowej, „Europe Cloud Active”, planu działania w dziedzinie energii na rok 2050 czy programu „Small Business Act”, jeśli udział finansowania przeznaczonego dla małych i średnich przedsiębiorstw ulegnie zmniejszeniu wskutek zastosowania nowych środków ostrożnościowych.

EKES wzywa Komisję do uważnego monitorowania rozwoju sytuacji w dziedzinie kredytów i kosztów bankowych dla przedsiębiorstw i dla osób indywidualnych.

| 1.13 | Środki zmierzające do zwiększenia skuteczności nadzoru sprawowanego nad rynkami przez organy krajowe, europejskie i międzynarodowe będą miały daleko idące konsekwencje dla organizacji banków i ich kontroli wewnętrznej. Ich wynikiem będzie zwiększenie odpowiedzialności zarządu oraz obowiązek przeprowadzania uważniejszej oceny stopy zwrotu z kapitału własnego i lepszego zarządzania ryzykiem. Banki będą musiały opracowywać prognozy sprzedaży, strategie rozwoju produktów i portfeli bankowych, biorąc pod uwagę ich dochodowość i oceniając zdolność absorpcji kapitału. Pociągnie to za sobą reorganizację struktur idącą w kierunku wzrostu znaczenia działu IT, działów kontroli ryzyka i zarządzania nim oraz zwiększenia zatrudnienia w tych departamentach – wszystko to zaś kosztem innych, bardziej tradycyjnych działów. |
| --- | --- |

1.13

Środki zmierzające do zwiększenia skuteczności nadzoru sprawowanego nad rynkami przez organy krajowe, europejskie i międzynarodowe będą miały daleko idące konsekwencje dla organizacji banków i ich kontroli wewnętrznej. Ich wynikiem będzie zwiększenie odpowiedzialności zarządu oraz obowiązek przeprowadzania uważniejszej oceny stopy zwrotu z kapitału własnego i lepszego zarządzania ryzykiem. Banki będą musiały opracowywać prognozy sprzedaży, strategie rozwoju produktów i portfeli bankowych, biorąc pod uwagę ich dochodowość i oceniając zdolność absorpcji kapitału. Pociągnie to za sobą reorganizację struktur idącą w kierunku wzrostu znaczenia działu IT, działów kontroli ryzyka i zarządzania nim oraz zwiększenia zatrudnienia w tych departamentach – wszystko to zaś kosztem innych, bardziej tradycyjnych działów.

| 1.14 | Banki w UE zatrudniają ponad 3 mln pracowników, z których znakomita większość zajmuje się bankowością detaliczną. Od początku roku 2011 zlikwidowano ponad 150 tys. miejsc pracy i zamknięto liczne filie banków. Różne prognozy mówią o likwidacji kolejnych 100 tys. miejsc pracy w 2012 r. EKES wzywa Komisję do podjęcia działań na rzecz poprawy dialogu społecznego w tym sektorze i do rozwijania konsultacji z partnerami społecznymi w sprawie inicjatyw oddziałujących na rozwój tego sektora. |
| --- | --- |

1.14

Banki w UE zatrudniają ponad 3 mln pracowników, z których znakomita większość zajmuje się bankowością detaliczną. Od początku roku 2011 zlikwidowano ponad 150 tys. miejsc pracy i zamknięto liczne filie banków. Różne prognozy mówią o likwidacji kolejnych 100 tys. miejsc pracy w 2012 r. EKES wzywa Komisję do podjęcia działań na rzecz poprawy dialogu społecznego w tym sektorze i do rozwijania konsultacji z partnerami społecznymi w sprawie inicjatyw oddziałujących na rozwój tego sektora.

| 1.15 | EKES pragnąłby, aby przy wdrażaniu nowych przepisów uwzględniono zróżnicowanie sytuacji w państwach członkowskich UE, zwłaszcza nowych, w których rynki kredytowe nie osiągnęły jeszcze pełnego potencjału i w których większość banków znajduje się w rękach wielkich europejskich i światowych grup bankowych. Aby poprawić swoje zestawienia bilansowe oraz sprostać nowym wymogom, grupy te mogą nie oprzeć się pokusie transferu środków ze spółek zależnych i ograniczenia inwestycji, co w znacznym stopniu pogorszyłoby finansowanie gospodarek tych krajów. EKES przypomina w tym kontekście o wynikającym z inicjatywy wiedeńskiej zobowiązaniu do niewycofywania aktywów płynnych. Niezbędna jest także ochrona pewnych specyficznych modeli bankowości, takich jak banki spółdzielcze w Niemczech i w Polsce. Sektor ten liczy ponad 300 banków w samej tylko Polsce, a jego głęboka reforma, której konieczność wynika z nowych przepisów, będzie niemożliwa do przeprowadzenia bez okresu przejściowego. |
| --- | --- |

1.15

EKES pragnąłby, aby przy wdrażaniu nowych przepisów uwzględniono zróżnicowanie sytuacji w państwach członkowskich UE, zwłaszcza nowych, w których rynki kredytowe nie osiągnęły jeszcze pełnego potencjału i w których większość banków znajduje się w rękach wielkich europejskich i światowych grup bankowych. Aby poprawić swoje zestawienia bilansowe oraz sprostać nowym wymogom, grupy te mogą nie oprzeć się pokusie transferu środków ze spółek zależnych i ograniczenia inwestycji, co w znacznym stopniu pogorszyłoby finansowanie gospodarek tych krajów. EKES przypomina w tym kontekście o wynikającym z inicjatywy wiedeńskiej zobowiązaniu do niewycofywania aktywów płynnych. Niezbędna jest także ochrona pewnych specyficznych modeli bankowości, takich jak banki spółdzielcze w Niemczech i w Polsce. Sektor ten liczy ponad 300 banków w samej tylko Polsce, a jego głęboka reforma, której konieczność wynika z nowych przepisów, będzie niemożliwa do przeprowadzenia bez okresu przejściowego.

| 1.16 | Procesowi harmonizacji powinno koniecznie towarzyszyć wzmocnienie kompetencji Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego. EKES przypomina, że swoboda przepływu kapitału została zagwarantowana na poziomie europejskim, podczas gdy kwestie bezpieczeństwa depozytów i wypłacalności banków należą do kompetencji organów krajowych. Sytuacja na rynku kredytowym przedstawia się w sposób zróżnicowany w poszczególnych państwach członkowskich. W krajach, w których rynek ten nie jest wystarczająco dobrze rozwinięty, zbyt szybkie zwiększanie poziomu zadłużenia może doprowadzić do powstania bańki spekulacyjnej. Jeśli zasady ostrożnościowe zostaną jednolicie wdrożone na poziomie europejskim, ograny krajowe nie będą mogły w porę reagować. Jednak zgłoszona przez wielu decydentów europejskich propozycja stworzenia Europejskiej Unii Bankowej, by ustanowić na szczeblu europejskim nadzór nad bankami o znaczeniu systemowym i gwarancję depozytów w wypadku bankructwa, powinna zostać wzięta pod uwagę. |
| --- | --- |

1.16

Procesowi harmonizacji powinno koniecznie towarzyszyć wzmocnienie kompetencji Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego. EKES przypomina, że swoboda przepływu kapitału została zagwarantowana na poziomie europejskim, podczas gdy kwestie bezpieczeństwa depozytów i wypłacalności banków należą do kompetencji organów krajowych. Sytuacja na rynku kredytowym przedstawia się w sposób zróżnicowany w poszczególnych państwach członkowskich. W krajach, w których rynek ten nie jest wystarczająco dobrze rozwinięty, zbyt szybkie zwiększanie poziomu zadłużenia może doprowadzić do powstania bańki spekulacyjnej. Jeśli zasady ostrożnościowe zostaną jednolicie wdrożone na poziomie europejskim, ograny krajowe nie będą mogły w porę reagować. Jednak zgłoszona przez wielu decydentów europejskich propozycja stworzenia Europejskiej Unii Bankowej, by ustanowić na szczeblu europejskim nadzór nad bankami o znaczeniu systemowym i gwarancję depozytów w wypadku bankructwa, powinna zostać wzięta pod uwagę.

| 1.17 | W kontekście globalnym, europejskim bankom grozi utrata konkurencyjności w stosunku do rywali. W przypadku banków poszukujących dodatkowego zasilenia kapitału własnego, większość dostępnych środków znajduje się w rękach państwowych funduszy i banków w Azji i na Bliskim Wschodzie. Powoduje to realne zagrożenie, iż struktura własności europejskiego systemu bankowego wymknie się spod kontroli państw członkowskich UE. Z tego względu EKES wzywa organy europejskie do nasilenia starań, które doprowadziłyby do stosowania takich samych zasad ostrożnościowych na poziomie międzynarodowym, z myślą o wprowadzeniu rzeczywistych uregulowań w skali globalnej. |
| --- | --- |

1.17

W kontekście globalnym, europejskim bankom grozi utrata konkurencyjności w stosunku do rywali. W przypadku banków poszukujących dodatkowego zasilenia kapitału własnego, większość dostępnych środków znajduje się w rękach państwowych funduszy i banków w Azji i na Bliskim Wschodzie. Powoduje to realne zagrożenie, iż struktura własności europejskiego systemu bankowego wymknie się spod kontroli państw członkowskich UE. Z tego względu EKES wzywa organy europejskie do nasilenia starań, które doprowadziłyby do stosowania takich samych zasad ostrożnościowych na poziomie międzynarodowym, z myślą o wprowadzeniu rzeczywistych uregulowań w skali globalnej.

| 1.18 | Nowe technologie informacyjne: e-banking, bankowość domowa (home-banking), bezpieczne operacje internetowe (podpis elektroniczny) czy chmury obliczeniowe (cloud computing), już obecnie rewolucjonizują tradycyjne usługi bankowe. Banki staną w obliczu trudnego zadania: będą musiały kredytować gospodarkę realną, a zarazem stawić czoła problemowi wyższych kosztów finansowania w związku z wprowadzeniem nowych technologii, uzyskując niższą rentowność. Zdaniem EKES-u w okresie tych głębokich przemian wszystkie podmioty sektora bankowego będą wymagać wsparcia i pomocy. |
| --- | --- |

1.18

Nowe technologie informacyjne: e-banking, bankowość domowa (home-banking), bezpieczne operacje internetowe (podpis elektroniczny) czy chmury obliczeniowe (cloud computing), już obecnie rewolucjonizują tradycyjne usługi bankowe. Banki staną w obliczu trudnego zadania: będą musiały kredytować gospodarkę realną, a zarazem stawić czoła problemowi wyższych kosztów finansowania w związku z wprowadzeniem nowych technologii, uzyskując niższą rentowność. Zdaniem EKES-u w okresie tych głębokich przemian wszystkie podmioty sektora bankowego będą wymagać wsparcia i pomocy.

2.   Wstęp

| 2.1 | Kryzys finansowy i jego następstwa dla gospodarki skłoniły rządy i organy finansowe do zastanowienia się nad fundamentalnymi przyczynami upadku systemu finansowego uznawanego za oparty na trwałych podstawach, właściwie uregulowany i skutecznie kontrolowany. |
| --- | --- |

2.1

Kryzys finansowy i jego następstwa dla gospodarki skłoniły rządy i organy finansowe do zastanowienia się nad fundamentalnymi przyczynami upadku systemu finansowego uznawanego za oparty na trwałych podstawach, właściwie uregulowany i skutecznie kontrolowany.

| 2.2 | Pierwsze środki o charakterze finansowym i walutowym (znaczna obniżka podstawowych stóp procentowych, płynność, pomoc państwa) zostały podjęte w trybie pilnym. Celem środków bardziej długoterminowych było wzmocnienie struktury rynków i uniknięcie kryzysów systemowych w przyszłości, stąd ich charakter regulacyjny, ostrożnościowy czy fiskalny. Organizacje ponadnarodowe – MFW, G-20, Bank Rozrachunków Międzynarodowych, Komisja – przyjęły postawę otwartą na współpracę, jednak towarzyszyły temu rozbieżności poglądów. |
| --- | --- |

2.2

Pierwsze środki o charakterze finansowym i walutowym (znaczna obniżka podstawowych stóp procentowych, płynność, pomoc państwa) zostały podjęte w trybie pilnym. Celem środków bardziej długoterminowych było wzmocnienie struktury rynków i uniknięcie kryzysów systemowych w przyszłości, stąd ich charakter regulacyjny, ostrożnościowy czy fiskalny. Organizacje ponadnarodowe – MFW, G-20, Bank Rozrachunków Międzynarodowych, Komisja – przyjęły postawę otwartą na współpracę, jednak towarzyszyły temu rozbieżności poglądów.

| 2.3 | Od czasu kryzysu z roku 2008 r. UE przyjęła ponad 50 środków ustawodawczych. Reformy zostały w 99 % zatwierdzone do końca 2011 r. i wejdą w życie w 2013 r., z wyjątkiem współczynnika kapitałowego kapitału Tier I, który ma być przestrzegany od 30 czerwca 2012 r. przez 60 banków uznawanych za systemowe. Pozostałe reformy mają wejść w życie w latach 2015–2018. |
| --- | --- |

2.3

Od czasu kryzysu z roku 2008 r. UE przyjęła ponad 50 środków ustawodawczych. Reformy zostały w 99 % zatwierdzone do końca 2011 r. i wejdą w życie w 2013 r., z wyjątkiem współczynnika kapitałowego kapitału Tier I, który ma być przestrzegany od 30 czerwca 2012 r. przez 60 banków uznawanych za systemowe. Pozostałe reformy mają wejść w życie w latach 2015–2018.

| 2.4 | Trzecie porozumienie bazylejskie, opublikowane w listopadzie 2010 r., wymaga, by banki posiadały większe fundusze własne o lepszej jakości, tak aby były odporne na przyszłe kryzysy, w szczególności zaś przewiduje:






  — | by posiadały komponent akcji zwykłych na poziomie 4,5 % i podstawowego kapitału własnego T1 na poziomie 6 % aktywów ważonych ryzykiem; |
| --- | --- | --- |

2.4

Trzecie porozumienie bazylejskie, opublikowane w listopadzie 2010 r., wymaga, by banki posiadały większe fundusze własne o lepszej jakości, tak aby były odporne na przyszłe kryzysy, w szczególności zaś przewiduje:

—

by posiadały komponent akcji zwykłych na poziomie 4,5 % i podstawowego kapitału własnego T1 na poziomie 6 % aktywów ważonych ryzykiem;

| — | obowiązkowy bufor zabezpieczający na poziomie 2,5 %; |
| --- | --- |

—

obowiązkowy bufor zabezpieczający na poziomie 2,5 %;

| — | fakultatywny bufor antycykliczny, który pozwala krajowym organom regulacyjnym wymagać do 2,5 % dodatkowego kapitału własnego w okresach wzrostu akcji kredytowej. |
| --- | --- |

—

fakultatywny bufor antycykliczny, który pozwala krajowym organom regulacyjnym wymagać do 2,5 % dodatkowego kapitału własnego w okresach wzrostu akcji kredytowej.

Pakiet Bazylea III wprowadza minimalny wskaźnik dźwigni na poziomie 3 % i dwa obowiązkowe wskaźniki płynności: wskaźnik płynności krótkoterminowej, który wymaga, by bank posiadał płynne aktywa wysokiej jakości na pokrycie swojego zapotrzebowania na płynność na okres 30 dni; oraz wskaźnik płynności długoterminowej równy minimalnej kwocie stałych środków, wyższej od zapotrzebowania na płynność w ciągu roku.

| 2.4.1 | Komisja Europejska przedstawiła w lipcu 2011 r. propozycje dotyczące przetransponowania pakietu Bazylea III na dyrektywę w sprawie wymogów kapitałowych IV, aby wzmocnić europejski sektor bankowy, a zarazem w dalszym ciągu zachęcać banki do finansowania wzrostu gospodarczego. Niemniej jednak Komisja nie podjęła żadnej konkretnej inicjatywy zmierzającej do pobudzenia akcji kredytowej. |
| --- | --- |

2.4.1

Komisja Europejska przedstawiła w lipcu 2011 r. propozycje dotyczące przetransponowania pakietu Bazylea III na dyrektywę w sprawie wymogów kapitałowych IV, aby wzmocnić europejski sektor bankowy, a zarazem w dalszym ciągu zachęcać banki do finansowania wzrostu gospodarczego. Niemniej jednak Komisja nie podjęła żadnej konkretnej inicjatywy zmierzającej do pobudzenia akcji kredytowej.

| 2.5 | Celem jest zachęcenie banków do posiadania większego kapitału własnego, tak aby były one odporne na kryzysy, jak również zaproponowanie organom nadzorczym nowego systemu nadzorowania banków oraz podejmowania działań w wypadku stwierdzenia zagrożeń. |
| --- | --- |

2.5

Celem jest zachęcenie banków do posiadania większego kapitału własnego, tak aby były one odporne na kryzysy, jak również zaproponowanie organom nadzorczym nowego systemu nadzorowania banków oraz podejmowania działań w wypadku stwierdzenia zagrożeń.

| 2.6 | Dyrektywa dotycząca wymogów kapitałowych (CRD IV) obejmuje dziedziny regulowane przez obowiązującą dyrektywę w sprawie wymogów kapitałowych, jednak powinna zostać przetransponowana w sposób odpowiednio dostosowany do specyfiki każdego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

2.6

Dyrektywa dotycząca wymogów kapitałowych (CRD IV) obejmuje dziedziny regulowane przez obowiązującą dyrektywę w sprawie wymogów kapitałowych, jednak powinna zostać przetransponowana w sposób odpowiednio dostosowany do specyfiki każdego państwa członkowskiego.

| 2.7 | Mimo że przyjęte zasady powstawały z opóźnieniem i nie są doskonałe, postęp w kierunku nowych uregulowań jest faktem, choć pewne pytania wciąż pozostają bez odpowiedzi:






  — | Czy nowe uregulowania obejmują wszystkie praktyki finansowe na poziomie światowym? |
| --- | --- | --- |

2.7

Mimo że przyjęte zasady powstawały z opóźnieniem i nie są doskonałe, postęp w kierunku nowych uregulowań jest faktem, choć pewne pytania wciąż pozostają bez odpowiedzi:

—

Czy nowe uregulowania obejmują wszystkie praktyki finansowe na poziomie światowym?

| — | Czy po zakończeniu regulacji rynków będzie można mieć zaufanie do skuteczności nadzoru? |
| --- | --- |

—

Czy po zakończeniu regulacji rynków będzie można mieć zaufanie do skuteczności nadzoru?

| — | Czy nowe zasady wpłyną na sytuację (struktury, konsolidacja, metody dystrybucji, personel) europejskiego sektora bankowego, liczącego 8 000 banków, i jego zachowanie w odniesieniu do finansowania gospodarki (kredyty dla przedsiębiorstw, organów władz, osób fizycznych) i czy je zmienią? |
| --- | --- |

—

Czy nowe zasady wpłyną na sytuację (struktury, konsolidacja, metody dystrybucji, personel) europejskiego sektora bankowego, liczącego 8 000 banków, i jego zachowanie w odniesieniu do finansowania gospodarki (kredyty dla przedsiębiorstw, organów władz, osób fizycznych) i czy je zmienią?

3.   Niekorzystna koniunktura finansowa i gospodarcza

| 3.1 | Obecnie banki w Europie muszą stawić czoła nagłym zmianom przepisów i gwałtownym wahaniom koniunktury, które rodzą obawy co do zdolności banków do odgrywania ich roli w finansowaniu gospodarki w momencie, gdy sytuacja gospodarki pogorszyła się w następstwie kryzysu zadłużenia, który szczególnie silnie dotknął strefę euro. |
| --- | --- |

3.1

Obecnie banki w Europie muszą stawić czoła nagłym zmianom przepisów i gwałtownym wahaniom koniunktury, które rodzą obawy co do zdolności banków do odgrywania ich roli w finansowaniu gospodarki w momencie, gdy sytuacja gospodarki pogorszyła się w następstwie kryzysu zadłużenia, który szczególnie silnie dotknął strefę euro.

| 3.2 | W następstwie wdrożenia przepisów przyjętych przez Bazylejski Komitet Nadzoru (Bazylea III) banki są zobowiązane do wzmocnienia swojego kapitału własnego, przestrzegania bardzo wysokich wskaźników płynności długoterminowej (wskaźniki stabilności finansowania netto) oraz utworzenia kapitału ostrożnościowego. |
| --- | --- |

3.2

W następstwie wdrożenia przepisów przyjętych przez Bazylejski Komitet Nadzoru (Bazylea III) banki są zobowiązane do wzmocnienia swojego kapitału własnego, przestrzegania bardzo wysokich wskaźników płynności długoterminowej (wskaźniki stabilności finansowania netto) oraz utworzenia kapitału ostrożnościowego.

| 3.3 | Testy warunków skrajnych, którym banki zostały poddane w dwóch fazach, nie wyeliminowały wątpliwości co do tego, jakie byłyby skutki niewypłacalności jednego lub kilku państw członkowskich strefy euro. |
| --- | --- |

3.3

Testy warunków skrajnych, którym banki zostały poddane w dwóch fazach, nie wyeliminowały wątpliwości co do tego, jakie byłyby skutki niewypłacalności jednego lub kilku państw członkowskich strefy euro.

| 3.4 | W międzynarodowej społeczności finansowej wytworzył się klimat nieufności, który spowodował problemy związane z płynnością na rynku międzybankowym i sprawił, że banki zaczęły się koncentrować na najpewniejszych lokatach kapitału. |
| --- | --- |

3.4

W międzynarodowej społeczności finansowej wytworzył się klimat nieufności, który spowodował problemy związane z płynnością na rynku międzybankowym i sprawił, że banki zaczęły się koncentrować na najpewniejszych lokatach kapitału.

| 3.5 | W tej sytuacji EBC interweniował dwukrotnie i zaoferował sektorowi bankowemu łączną zdolność finansowania na poziomie 1 000 mld euro z oprocentowaniem wynoszącym 1 % i z 3-letnim terminem zapadalności. Krok ten był niezbędny, aby odbudować zaufanie na rynku międzybankowym i utrzymać wolumen kredytów w gospodarce. Niemniej jednak znaczna część tych funduszy została ponownie zdeponowana w EBC, inną zaś przeznaczono na wykup zadłużenia publicznego. EKES jest zdania, że EBC powinien stworzyć odpowiedni mechanizm, który pozwoli poznać, jak wykorzystywane są te środki. |
| --- | --- |

3.5

W tej sytuacji EBC interweniował dwukrotnie i zaoferował sektorowi bankowemu łączną zdolność finansowania na poziomie 1 000 mld euro z oprocentowaniem wynoszącym 1 % i z 3-letnim terminem zapadalności. Krok ten był niezbędny, aby odbudować zaufanie na rynku międzybankowym i utrzymać wolumen kredytów w gospodarce. Niemniej jednak znaczna część tych funduszy została ponownie zdeponowana w EBC, inną zaś przeznaczono na wykup zadłużenia publicznego. EKES jest zdania, że EBC powinien stworzyć odpowiedni mechanizm, który pozwoli poznać, jak wykorzystywane są te środki.

| 3.6 | Coraz bardziej nagląca staje się konieczność dokapitalizowania banków kwotą szacowaną przez Europejski Urząd Nadzoru Bankowego na ponad 100 mld euro. |
| --- | --- |

3.6

Coraz bardziej nagląca staje się konieczność dokapitalizowania banków kwotą szacowaną przez Europejski Urząd Nadzoru Bankowego na ponad 100 mld euro.

| 3.7 | Coraz surowsze są zasady udzielania kredytów przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP i samorządom terytorialnym, a także klientom prywatnym. Ponadto banki skrupulatnie badają związane z tym ryzyko, co w konsekwencji podwyższa koszty takiego finansowania. Zarazem przedsiębiorstwa mają coraz większe trudności z alternatywnym pozyskiwaniem środków za pośrednictwem rynków finansowych. Sytuacja ta, związana z polityką oszczędności budżetowych, podsyca prognozy niewielkiego lub zerowego wzrostu – z rzadkimi wyjątkami – na rok 2012 dla całej Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.7

Coraz surowsze są zasady udzielania kredytów przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP i samorządom terytorialnym, a także klientom prywatnym. Ponadto banki skrupulatnie badają związane z tym ryzyko, co w konsekwencji podwyższa koszty takiego finansowania. Zarazem przedsiębiorstwa mają coraz większe trudności z alternatywnym pozyskiwaniem środków za pośrednictwem rynków finansowych. Sytuacja ta, związana z polityką oszczędności budżetowych, podsyca prognozy niewielkiego lub zerowego wzrostu – z rzadkimi wyjątkami – na rok 2012 dla całej Unii Europejskiej.

4.   Nadzór nad sektorem bankowym i regulacje dotyczące tego sektora

| 4.1 | W tym kontekście należy koniecznie przypomnieć kryzys subprime: sygnały zapowiadające jego rychły wybuch powinny były wzbudzić czujność organów nadzoru. Nikt nie wątpił w pewność inwestycji, która przynosiła zyski bankierom i ich klientom. A jednak już w 2002 r. Federalna Korporacja Ubezpieczeń Depozytów (Federal Deposit Insurance Corporation – FDIC) ostrzegała przed tymi produktami finansowymi. W latach 2002–2006 system rezerwy federalnej Stanów Zjednoczonych (Federal Reserve) nie podjął jednak żadnych działań. |
| --- | --- |

4.1

W tym kontekście należy koniecznie przypomnieć kryzys subprime: sygnały zapowiadające jego rychły wybuch powinny były wzbudzić czujność organów nadzoru. Nikt nie wątpił w pewność inwestycji, która przynosiła zyski bankierom i ich klientom. A jednak już w 2002 r. Federalna Korporacja Ubezpieczeń Depozytów (Federal Deposit Insurance Corporation – FDIC) ostrzegała przed tymi produktami finansowymi. W latach 2002–2006 system rezerwy federalnej Stanów Zjednoczonych (Federal Reserve) nie podjął jednak żadnych działań.

| 4.2 | Upadku banku Lehman Brothers dałoby się uniknąć, gdyby organy nadzoru w porę dostrzegły jego poważne problemy z płynnością. Niebezpieczeństwo, jakie stanowiły kredyty hipoteczne udzielane na 100 % wartości zabezpieczenia i sprzedawane dalej w „pakietach” przez pośredników finansowych, umknęło uwadze organów nadzoru. Aby uniknąć nowych kryzysów, trzeba ustanowić mechanizmy osobistej odpowiedzialności osób zarządzających instytucjami finansowymi za brak właściwego nadzoru. |
| --- | --- |

4.2

Upadku banku Lehman Brothers dałoby się uniknąć, gdyby organy nadzoru w porę dostrzegły jego poważne problemy z płynnością. Niebezpieczeństwo, jakie stanowiły kredyty hipoteczne udzielane na 100 % wartości zabezpieczenia i sprzedawane dalej w „pakietach” przez pośredników finansowych, umknęło uwadze organów nadzoru. Aby uniknąć nowych kryzysów, trzeba ustanowić mechanizmy osobistej odpowiedzialności osób zarządzających instytucjami finansowymi za brak właściwego nadzoru.

| 4.3 | Jeśli prawdą jest, że kryzys wybuchł z powodu zbyt złożonych produktów, zwanych „toksycznymi”, to prawdą jest również, że organy nadzoru mogły były, na podstawie istniejącej regulacji, zakazać ich tworzenia czy wprowadzania do obiegu.
  Nowe przepisy nie będą mogły z całkowitą pewnością zagwarantować, że uda się uniknąć nowego kryzysu, jeśli organy nadzoru nie będą miały wystarczających środków, by wykonywać swoje zadania, oraz jeśli kontrole wewnętrzne pozostaną nieskuteczne. |
| --- | --- |

4.3

Jeśli prawdą jest, że kryzys wybuchł z powodu zbyt złożonych produktów, zwanych „toksycznymi”, to prawdą jest również, że organy nadzoru mogły były, na podstawie istniejącej regulacji, zakazać ich tworzenia czy wprowadzania do obiegu.

Nowe przepisy nie będą mogły z całkowitą pewnością zagwarantować, że uda się uniknąć nowego kryzysu, jeśli organy nadzoru nie będą miały wystarczających środków, by wykonywać swoje zadania, oraz jeśli kontrole wewnętrzne pozostaną nieskuteczne.

| 4.4 | W obliczu liberalizacji rynków finansowych rządy powinny dotrzymać swoich zobowiązań międzynarodowych dotyczących współpracy, aby nie dopuścić do sytuacji, w której na różnych obszarach obowiązywałyby różne uregulowania. |
| --- | --- |

4.4

W obliczu liberalizacji rynków finansowych rządy powinny dotrzymać swoich zobowiązań międzynarodowych dotyczących współpracy, aby nie dopuścić do sytuacji, w której na różnych obszarach obowiązywałyby różne uregulowania.

| 4.5 | Nowe regulacje powinny opierać się na następujących zasadach:






  a) | dostęp do wykonywania zawodu w sektorze bankowym może być otwarty, jednak należy znacznie skuteczniej i bardziej rygorystycznie kontrolować osoby i źródła pochodzenia kapitału; |
| --- | --- | --- |

4.5

Nowe regulacje powinny opierać się na następujących zasadach:

a)

dostęp do wykonywania zawodu w sektorze bankowym może być otwarty, jednak należy znacznie skuteczniej i bardziej rygorystycznie kontrolować osoby i źródła pochodzenia kapitału;

| b) | pracownicy zajmujący się operacjami finansowymi muszą posiadać zezwolenie, podlegać przepisom i nadzorowi; trzeba wyeliminować sektor parabankowy i równoległy system bankowy (shadow banking); |
| --- | --- |

b)

pracownicy zajmujący się operacjami finansowymi muszą posiadać zezwolenie, podlegać przepisom i nadzorowi; trzeba wyeliminować sektor parabankowy i równoległy system bankowy (shadow banking);

| c) | nowe produkty finansowe powinny podlegać zezwoleniom i kontroli ze strony krajowych i europejskich organów nadzoru bankowego. |
| --- | --- |

c)

nowe produkty finansowe powinny podlegać zezwoleniom i kontroli ze strony krajowych i europejskich organów nadzoru bankowego.

| 4.6 | Działalność organów nadzoru powinna podlegać okresowej ocenie przez niezależną strukturę złożoną z ekspertów niewykonujących już żadnych obowiązków zawodowych w sektorze finansowym. W ocenie tej należy położyć nacisk w szczególności na to, jaki jest wpływ decyzji tych organów na zarządzanie bankami. |
| --- | --- |

4.6

Działalność organów nadzoru powinna podlegać okresowej ocenie przez niezależną strukturę złożoną z ekspertów niewykonujących już żadnych obowiązków zawodowych w sektorze finansowym. W ocenie tej należy położyć nacisk w szczególności na to, jaki jest wpływ decyzji tych organów na zarządzanie bankami.

5.   Jakie zmiany dla sektora bankowego w Europie?

| 5.1 | Banki podlegają obecnie silnej presji, gdyż muszą ponownie zdefiniować swój model działalności w związku z nowymi przepisami. Łączne skutki przepisów oraz niekorzystnej koniunktury finansowej i gospodarczej były następujące:






  — | wzmocnienie struktury kapitału wszystkich instytucji finansowych, z których większość już przestrzega współczynnika Tier I; będą one miały tendencję do redukowania skali swojego bilansu, tak by stawać się silniejszymi (przypis: badanie KPMG, grudzień 2011 r., „Evolving Banking Regulations, A long journey ahead – the outlook for 2012”); |
| --- | --- | --- |

5.1

Banki podlegają obecnie silnej presji, gdyż muszą ponownie zdefiniować swój model działalności w związku z nowymi przepisami. Łączne skutki przepisów oraz niekorzystnej koniunktury finansowej i gospodarczej były następujące:

—

wzmocnienie struktury kapitału wszystkich instytucji finansowych, z których większość już przestrzega współczynnika Tier I; będą one miały tendencję do redukowania skali swojego bilansu, tak by stawać się silniejszymi (przypis: badanie KPMG, grudzień 2011 r., „Evolving Banking Regulations, A long journey ahead – the outlook for 2012”);

| — | wskutek przyjęcia pakietu Bazylea III i wprowadzenia obowiązku przestrzegania wskaźnika stabilnego finansowania netto (NSFR) w okresie dłuższym niż miesiąc i wskaźnika pokrycia płynności (LCR) w okresie krótszym niż miesiąc odnotowano wzrost zapotrzebowania na fundusze własne oraz potrzeby utrzymania nadwyżki płynności, w niektórych wypadkach czterokrotnie wyższej niż minimalne zapotrzebowanie banków na płynność; środki te będą miały negatywny wpływ na wyniki finansowe i spowodują zmniejszenie bilansów banków; |
| --- | --- |

—

wskutek przyjęcia pakietu Bazylea III i wprowadzenia obowiązku przestrzegania wskaźnika stabilnego finansowania netto (NSFR) w okresie dłuższym niż miesiąc i wskaźnika pokrycia płynności (LCR) w okresie krótszym niż miesiąc odnotowano wzrost zapotrzebowania na fundusze własne oraz potrzeby utrzymania nadwyżki płynności, w niektórych wypadkach czterokrotnie wyższej niż minimalne zapotrzebowanie banków na płynność; środki te będą miały negatywny wpływ na wyniki finansowe i spowodują zmniejszenie bilansów banków;

| — | trudności ze zwiększaniem portfeli kredytowych w okresach wzrostu gospodarczego z powodu bufora antycyklicznego; mimo wysokiego popytu na kredyty banki będą musiały stawić czoła podwyższeniu współczynnika adekwatności kapitałowej; portfele kredytowe muszą zachowywać ten bufor na żądanie organów nadzoru; ustalony przez krajowe organy nadzoru bufor płynności może sięgać nawet 2,5 % wymogów kapitałowych; |
| --- | --- |

—

trudności ze zwiększaniem portfeli kredytowych w okresach wzrostu gospodarczego z powodu bufora antycyklicznego; mimo wysokiego popytu na kredyty banki będą musiały stawić czoła podwyższeniu współczynnika adekwatności kapitałowej; portfele kredytowe muszą zachowywać ten bufor na żądanie organów nadzoru; ustalony przez krajowe organy nadzoru bufor płynności może sięgać nawet 2,5 % wymogów kapitałowych;

| 5.2 | Wszystko to pociąga za sobą:






  5.2.1 | znaczny spadek stopy zwrotu z kapitału własnego (ROE) w sektorze bankowym, wynoszący od 10 % do 30 % w skrajnym wypadku, co ogranicza zainteresowanie inwestorów tym sektorem i powoduje spadek kapitalizacji banków europejskich; |
| --- | --- | --- |

5.2

Wszystko to pociąga za sobą:

5.2.1

znaczny spadek stopy zwrotu z kapitału własnego (ROE) w sektorze bankowym, wynoszący od 10 % do 30 % w skrajnym wypadku, co ogranicza zainteresowanie inwestorów tym sektorem i powoduje spadek kapitalizacji banków europejskich;

| 5.2.2 | zmniejszenie finansowania dla przedsiębiorstw i organów władz oraz podrożenie kredytów, zwłaszcza kredytów dla MŚP, które często uważane są za przedsiębiorstwa podwyższonego ryzyka, niezdolne do zapewnienia wystarczających zabezpieczeń lub współfinansowania; |
| --- | --- |

5.2.2

zmniejszenie finansowania dla przedsiębiorstw i organów władz oraz podrożenie kredytów, zwłaszcza kredytów dla MŚP, które często uważane są za przedsiębiorstwa podwyższonego ryzyka, niezdolne do zapewnienia wystarczających zabezpieczeń lub współfinansowania;

| 5.2.3 | możliwe ograniczenie kredytów długoterminowych wynikające z wdrożenia – od roku 2018 – wskaźnika stabilnego finansowania netto i wskaźnika dźwigni; sytuacja ta może negatywnie wpłynąć na finansowanie inwestycji w infrastrukturę; |
| --- | --- |

5.2.3

możliwe ograniczenie kredytów długoterminowych wynikające z wdrożenia – od roku 2018 – wskaźnika stabilnego finansowania netto i wskaźnika dźwigni; sytuacja ta może negatywnie wpłynąć na finansowanie inwestycji w infrastrukturę;

| 5.2.4 | obowiązek przeprowadzania lepszej oceny efektywności kapitałowej i lepszego zarządzania ryzykiem; banki muszą opracowywać prognozy sprzedaży oraz strategie rozwoju produktów i portfeli bankowych z perspektywy dochodowości i oceny zdolności absorpcji kapitału; |
| --- | --- |

5.2.4

obowiązek przeprowadzania lepszej oceny efektywności kapitałowej i lepszego zarządzania ryzykiem; banki muszą opracowywać prognozy sprzedaży oraz strategie rozwoju produktów i portfeli bankowych z perspektywy dochodowości i oceny zdolności absorpcji kapitału;

| 5.2.5 | banki mogą być narażone na bardzo wysokie koszty związane z kontrolą i sprawozdawczością, aby zastosować się do nowych przepisów i spełnić wymagania krajowych i międzynarodowych organów nadzoru; wpłynie to na organizację banków i będzie oznaczać zmiany strukturalne; |
| --- | --- |

5.2.5

banki mogą być narażone na bardzo wysokie koszty związane z kontrolą i sprawozdawczością, aby zastosować się do nowych przepisów i spełnić wymagania krajowych i międzynarodowych organów nadzoru; wpłynie to na organizację banków i będzie oznaczać zmiany strukturalne;

| 5.2.6 | akcja kredytowa będzie ograniczona w sektorach o preferencyjnych wagach ryzyka; dodatkowo wprowadzenie wskaźnika dźwigni może spowodować w długim okresie ograniczenie finansowania dla krajów, jednostek samorządowych lub innych sektorów, dla których do tej pory stosowana była preferencyjna waga ryzyka; |
| --- | --- |

5.2.6

akcja kredytowa będzie ograniczona w sektorach o preferencyjnych wagach ryzyka; dodatkowo wprowadzenie wskaźnika dźwigni może spowodować w długim okresie ograniczenie finansowania dla krajów, jednostek samorządowych lub innych sektorów, dla których do tej pory stosowana była preferencyjna waga ryzyka;

| 5.2.7 | możliwe, że w rezultacie podrożenia kredytów część operacji zostanie przeniesiona do instytucji niepodlegających tym przepisom; sprzyja to instytucjom parabankowym, które udzielają osobom fizycznym pożyczek, często gotówkowych, na bardzo wysokie oprocentowanie i których działania nie podlegają tak ścisłej kontroli jak działania banków. |
| --- | --- |

5.2.7

możliwe, że w rezultacie podrożenia kredytów część operacji zostanie przeniesiona do instytucji niepodlegających tym przepisom; sprzyja to instytucjom parabankowym, które udzielają osobom fizycznym pożyczek, często gotówkowych, na bardzo wysokie oprocentowanie i których działania nie podlegają tak ścisłej kontroli jak działania banków.

| 5.3 | Nowe przepisy mają zastosowanie tak samo do wielkich jak do małych instytucji bankowych. Mogą okazać się nieodpowiednie w niektórych krajach, np. w nowych państwach członkowskich z Europy Środkowej i Wschodniej, w których stopy wzrostu utrzymują się na wysokim poziomie.






  — | W krajach tych nowe regulacje mogą ograniczyć inwestycje. Banki należą tam często do grup wielonarodowych, a akcjonariat krajowy ma charakter mniejszościowy. Spółki macierzyste mogą repatriować znaczną część kapitału swoich spółek zależnych, by zastosować się do przepisów na poziomie globalnym. Pozbawione środków spółki zależne ograniczą swój udział w finansowaniu lokalnej gospodarki. EKES przypomina, że swoboda przepływu kapitału została zagwarantowana na poziomie europejskim, podczas gdy kwestie bezpieczeństwa depozytów i wypłacalności banków należą do kompetencji organów krajowych. |
| --- | --- | --- |

5.3

Nowe przepisy mają zastosowanie tak samo do wielkich jak do małych instytucji bankowych. Mogą okazać się nieodpowiednie w niektórych krajach, np. w nowych państwach członkowskich z Europy Środkowej i Wschodniej, w których stopy wzrostu utrzymują się na wysokim poziomie.

—

W krajach tych nowe regulacje mogą ograniczyć inwestycje. Banki należą tam często do grup wielonarodowych, a akcjonariat krajowy ma charakter mniejszościowy. Spółki macierzyste mogą repatriować znaczną część kapitału swoich spółek zależnych, by zastosować się do przepisów na poziomie globalnym. Pozbawione środków spółki zależne ograniczą swój udział w finansowaniu lokalnej gospodarki. EKES przypomina, że swoboda przepływu kapitału została zagwarantowana na poziomie europejskim, podczas gdy kwestie bezpieczeństwa depozytów i wypłacalności banków należą do kompetencji organów krajowych.

| 5.4 | Sytuacja na rynku kredytowym przedstawia się w sposób zróżnicowany w poszczególnych państwach członkowskich. W krajach, w których rynek ten nie jest wystarczająco dobrze rozwinięty, zbyt szybkie zwiększanie poziomu zadłużenia może doprowadzić do powstania bańki spekulacyjnej. Jeśli zasady ostrożnościowe zostaną wdrożone na poziomie europejskim, organy krajowe nie będą mogły interweniować wystarczająco szybko. Procesowi harmonizacji powinno koniecznie towarzyszyć wzmocnienie kompetencji Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego. |
| --- | --- |

5.4

Sytuacja na rynku kredytowym przedstawia się w sposób zróżnicowany w poszczególnych państwach członkowskich. W krajach, w których rynek ten nie jest wystarczająco dobrze rozwinięty, zbyt szybkie zwiększanie poziomu zadłużenia może doprowadzić do powstania bańki spekulacyjnej. Jeśli zasady ostrożnościowe zostaną wdrożone na poziomie europejskim, organy krajowe nie będą mogły interweniować wystarczająco szybko. Procesowi harmonizacji powinno koniecznie towarzyszyć wzmocnienie kompetencji Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego.

| 5.5 | Należy także wziąć pod uwagę pewne specyficzne modele działalności bankowej, takie jak banki spółdzielcze, które stanowią zdrowy, autonomicznie funkcjonujący sektor. Reformy, której konieczność wynika z nowych przepisów, nie da się przeprowadzić bez okresu przejściowego. Banki spółdzielcze są istotnym elementem rozwoju lokalnego i działają w interesie swoich członków będących jednocześnie depozytariuszami i kredytobiorcami: MŚP, rolników, gmin i licznych innych podmiotów lokalnych. |
| --- | --- |

5.5

Należy także wziąć pod uwagę pewne specyficzne modele działalności bankowej, takie jak banki spółdzielcze, które stanowią zdrowy, autonomicznie funkcjonujący sektor. Reformy, której konieczność wynika z nowych przepisów, nie da się przeprowadzić bez okresu przejściowego. Banki spółdzielcze są istotnym elementem rozwoju lokalnego i działają w interesie swoich członków będących jednocześnie depozytariuszami i kredytobiorcami: MŚP, rolników, gmin i licznych innych podmiotów lokalnych.

| 5.6 | Duże banki będą poszukiwać inwestycji cechujących się ograniczonym ryzykiem i przynoszących większe zyski; do tego dochodzą obawy przed wyższymi podatkami oraz straty związane z długiem państwowym w przypadku niektórych pasywów. |
| --- | --- |

5.6

Duże banki będą poszukiwać inwestycji cechujących się ograniczonym ryzykiem i przynoszących większe zyski; do tego dochodzą obawy przed wyższymi podatkami oraz straty związane z długiem państwowym w przypadku niektórych pasywów.

| 5.7 | Proces konsolidacji prawdopodobnie ulegnie przyspieszeniu: kasy oszczędnościowe i banki spółdzielcze mogą liczyć na „autonomiczne” źródła finansowania, ale banki, które szukają środków na rynku, aby się refinansować, będą z konieczności łączyć się między sobą, co przyniesie negatywne skutki dla MŚP i konsumentów. Niektóre banki zostały przejęte, a następnie znów sprzedane po demontażu ich sieci lokalnej czy regionalnej. Koncentracja narodowych sektorów bankowych silnie dotknęła sektory banków spółdzielczych i wzajemnych towarzystw kredytowych oraz kasy oszczędnościowe. |
| --- | --- |

5.7

Proces konsolidacji prawdopodobnie ulegnie przyspieszeniu: kasy oszczędnościowe i banki spółdzielcze mogą liczyć na „autonomiczne” źródła finansowania, ale banki, które szukają środków na rynku, aby się refinansować, będą z konieczności łączyć się między sobą, co przyniesie negatywne skutki dla MŚP i konsumentów. Niektóre banki zostały przejęte, a następnie znów sprzedane po demontażu ich sieci lokalnej czy regionalnej. Koncentracja narodowych sektorów bankowych silnie dotknęła sektory banków spółdzielczych i wzajemnych towarzystw kredytowych oraz kasy oszczędnościowe.

| 5.8 | Niższa rentowność banków, spowodowana między innymi większym kosztem finansowania, oraz bardziej restrykcyjne zasady dotyczące zarządzania płynnością mogą spowodować wzrost kosztów bankowych i oprocentowania lokat terminowych oraz rachunków osobistych klientów. |
| --- | --- |

5.8

Niższa rentowność banków, spowodowana między innymi większym kosztem finansowania, oraz bardziej restrykcyjne zasady dotyczące zarządzania płynnością mogą spowodować wzrost kosztów bankowych i oprocentowania lokat terminowych oraz rachunków osobistych klientów.

| 5.9 | W związku z nowymi regulacjami banki przyspieszają restrukturyzację i wdrażanie nowych technologii (bankowość internetowa, wirtualne okienko, korzystanie ze smartfonów).






  — | Połączenie stosowania nowych technologii z dywersyfikacją produktów wprowadzanych do obrotu prowadzi do nasilenia procesu przekształcania sieci agencji poprzez rozszerzenie punktów obsługi, w których nie ma możliwości dokonywania operacji gotówkowych. Występuje tendencja, by agencje stawały się wyłącznie punktami doradztwa i sprzedaży produktów finansowych. Te nowe sposoby dokonywania przelewów i płatności wymagają zarazem większych zabezpieczeń w obliczu cyberataków, które stanowią zagrożenie dla operacji internetowych i operacji wykonywanych za pomocą telefonów komórkowych. |
| --- | --- | --- |

5.9

W związku z nowymi regulacjami banki przyspieszają restrukturyzację i wdrażanie nowych technologii (bankowość internetowa, wirtualne okienko, korzystanie ze smartfonów).

—

Połączenie stosowania nowych technologii z dywersyfikacją produktów wprowadzanych do obrotu prowadzi do nasilenia procesu przekształcania sieci agencji poprzez rozszerzenie punktów obsługi, w których nie ma możliwości dokonywania operacji gotówkowych. Występuje tendencja, by agencje stawały się wyłącznie punktami doradztwa i sprzedaży produktów finansowych. Te nowe sposoby dokonywania przelewów i płatności wymagają zarazem większych zabezpieczeń w obliczu cyberataków, które stanowią zagrożenie dla operacji internetowych i operacji wykonywanych za pomocą telefonów komórkowych.

| 5.10 | Przemiany w sferze kanałów dystrybucji doprowadzą w ostatecznym rozrachunku do uszczuplenia sieci agencji i redukcji zatrudnienia. Zastosowanie dyrektywy CRD IV pociągnie za sobą wzrost zatrudnienia w bankach na poziomie działów IT i zarządzania ryzykiem, kosztem innych obszarów działalności banków. Należy na wszystkich poziomach rozwinąć wysokiej jakości dialog społeczny na temat kwestii zatrudnienia i szkoleń, tak aby właściwie pokierować zachodzącymi przemianami. |
| --- | --- |

5.10

Przemiany w sferze kanałów dystrybucji doprowadzą w ostatecznym rozrachunku do uszczuplenia sieci agencji i redukcji zatrudnienia. Zastosowanie dyrektywy CRD IV pociągnie za sobą wzrost zatrudnienia w bankach na poziomie działów IT i zarządzania ryzykiem, kosztem innych obszarów działalności banków. Należy na wszystkich poziomach rozwinąć wysokiej jakości dialog społeczny na temat kwestii zatrudnienia i szkoleń, tak aby właściwie pokierować zachodzącymi przemianami.

6.   Przyszły rozwój wydarzeń

| 6.1 | Parlament Europejski przyjął zasadę podatku od transakcji finansowych, a Komisja bada możliwości jej wdrożenia; nie ma w tej sprawie konsensu między państwami członkowskimi, zaś władze amerykańskie są do tej idei nastawione negatywnie. Niska stawka przewidywanego podatku nie powinna stanowić niemożliwego do udźwignięcia obciążenia dla banków ani osłabiać konkurencyjności na rynku światowym. Jak EKES podkreślił w dwóch wcześniejszych opiniach (1), celem tego podatku jest zarazem zapewnienie nowych wpływów z opodatkowania, m.in. z myślą o finansowaniu pomocy rozwojowej, i zmiana zachowań banków z myślą o skoncentrowaniu się na finansowaniu gospodarki w średnim i długim okresie, zamiast na krótkookresowych działaniach spekulacyjnych. |
| --- | --- |

6.1

Parlament Europejski przyjął zasadę podatku od transakcji finansowych, a Komisja bada możliwości jej wdrożenia; nie ma w tej sprawie konsensu między państwami członkowskimi, zaś władze amerykańskie są do tej idei nastawione negatywnie. Niska stawka przewidywanego podatku nie powinna stanowić niemożliwego do udźwignięcia obciążenia dla banków ani osłabiać konkurencyjności na rynku światowym. Jak EKES podkreślił w dwóch wcześniejszych opiniach (1), celem tego podatku jest zarazem zapewnienie nowych wpływów z opodatkowania, m.in. z myślą o finansowaniu pomocy rozwojowej, i zmiana zachowań banków z myślą o skoncentrowaniu się na finansowaniu gospodarki w średnim i długim okresie, zamiast na krótkookresowych działaniach spekulacyjnych.

| 6.2 | Z inicjatywy komisarza Barniera analizowana jest obecnie kwestia rozdziału między bankową działalnością detaliczną a bankową działalnością korporacyjną i inwestycyjną, co samo w sobie stanowi podważenie zasadności modelu banku uniwersalnego. W debacie rozważa się całkowitą separację, wyodrębnienie działalności banku inwestycyjnego lub zakazanie bankom inwestowania na własny rachunek. Pomysł ten budzi wątpliwości niektórych ekspertów, którzy twierdzą, że banki uniwersalne gwarantują głębokość i płynność rynków oraz lepsze finansowanie gospodarki. |
| --- | --- |

6.2

Z inicjatywy komisarza Barniera analizowana jest obecnie kwestia rozdziału między bankową działalnością detaliczną a bankową działalnością korporacyjną i inwestycyjną, co samo w sobie stanowi podważenie zasadności modelu banku uniwersalnego. W debacie rozważa się całkowitą separację, wyodrębnienie działalności banku inwestycyjnego lub zakazanie bankom inwestowania na własny rachunek. Pomysł ten budzi wątpliwości niektórych ekspertów, którzy twierdzą, że banki uniwersalne gwarantują głębokość i płynność rynków oraz lepsze finansowanie gospodarki.

| 6.3 | W ostatnich trzech dziesięcioleciach scenariusz rozwoju świata finansów i sektora bankowego ulegał zmianom: otwarcie rynków doprowadziło do globalizacji finansów, co z kolei przyczyniło się do rozwoju rajów podatkowych i regulacyjnych oraz szybkiego wzrostu ich liczby. Większa konkurencja na poziomie światowym sprzyjała pojawianiu się nowych instytucji finansowych, produktów i usług. |
| --- | --- |

6.3

W ostatnich trzech dziesięcioleciach scenariusz rozwoju świata finansów i sektora bankowego ulegał zmianom: otwarcie rynków doprowadziło do globalizacji finansów, co z kolei przyczyniło się do rozwoju rajów podatkowych i regulacyjnych oraz szybkiego wzrostu ich liczby. Większa konkurencja na poziomie światowym sprzyjała pojawianiu się nowych instytucji finansowych, produktów i usług.

| 6.4 | Działalność dużych grup bankowych wykazała słabości i ograniczenia wzrostu wykraczającego poza możliwości prawidłowego zarządzania. Grupy te będą miały tendencję do zmniejszania skali działalności, by stawać się silniejszymi, przy czym wahania zysków będą mniej wyraźne, bardziej przewidywalne, nie będzie wygórowanych premii. Skoncentrują się one na swojej działalności podstawowej, takiej jak przyjmowanie depozytów i udzielanie kredytów, ograniczając inne usługi, a zarazem osłabią ekspansję na poziomie międzynarodowym i skupią działalność na rynkach cechujących się większym wzrostem, co zmniejszy ich rentowność. |
| --- | --- |

6.4

Działalność dużych grup bankowych wykazała słabości i ograniczenia wzrostu wykraczającego poza możliwości prawidłowego zarządzania. Grupy te będą miały tendencję do zmniejszania skali działalności, by stawać się silniejszymi, przy czym wahania zysków będą mniej wyraźne, bardziej przewidywalne, nie będzie wygórowanych premii. Skoncentrują się one na swojej działalności podstawowej, takiej jak przyjmowanie depozytów i udzielanie kredytów, ograniczając inne usługi, a zarazem osłabią ekspansję na poziomie międzynarodowym i skupią działalność na rynkach cechujących się większym wzrostem, co zmniejszy ich rentowność.

| 6.5 | Dzięki nowym regulacjom zarządy banków będą ponosić jeszcze większą odpowiedzialność za przyznawanie premii i za praktyki dotyczące wynagrodzeń, przy czym działania te poddawane będą bardziej rygorystycznej kontroli. |
| --- | --- |

6.5

Dzięki nowym regulacjom zarządy banków będą ponosić jeszcze większą odpowiedzialność za przyznawanie premii i za praktyki dotyczące wynagrodzeń, przy czym działania te poddawane będą bardziej rygorystycznej kontroli.

| 6.6 | Nadzór bankowy rozszerzony na wszelkiego rodzaju przedsiębiorstwa finansowe pozwoliłby kontrolować działalność instytucji parabankowych (np. równoległego systemu bankowego). |
| --- | --- |

6.6

Nadzór bankowy rozszerzony na wszelkiego rodzaju przedsiębiorstwa finansowe pozwoliłby kontrolować działalność instytucji parabankowych (np. równoległego systemu bankowego).

| 6.7 | Należy wprowadzić wiążące przepisy regulujące dostęp do zawodu w sektorze bankowym, co umożliwiłoby dobór personelu, którego kompetencje będą mogły dać poczucie pewności klientom i inwestorom. |
| --- | --- |

6.7

Należy wprowadzić wiążące przepisy regulujące dostęp do zawodu w sektorze bankowym, co umożliwiłoby dobór personelu, którego kompetencje będą mogły dać poczucie pewności klientom i inwestorom.

| 6.8 | Kiedy zaprzestanie się udzielania pomocy państwa i pomocy międzynarodowej wynikającej z kryzysu finansowego, cały sektor z pewnością będzie ewoluował w zależności od koniunktury i zgodnie z rozwojem nowych technologii, a przede wszystkim w zależności od strategii właściwych każdemu dobrze zarządzanemu przedsiębiorstwu. Banki, pełniąc funkcję pożyczkodawcy dla gospodarki realnej, będą miały trudne zadanie zachowania wiarygodności, a zarazem będą musiały stawić czoła problemowi wyższych kosztów finansowania i mniejszej rentowności. |
| --- | --- |

6.8

Kiedy zaprzestanie się udzielania pomocy państwa i pomocy międzynarodowej wynikającej z kryzysu finansowego, cały sektor z pewnością będzie ewoluował w zależności od koniunktury i zgodnie z rozwojem nowych technologii, a przede wszystkim w zależności od strategii właściwych każdemu dobrze zarządzanemu przedsiębiorstwu. Banki, pełniąc funkcję pożyczkodawcy dla gospodarki realnej, będą miały trudne zadanie zachowania wiarygodności, a zarazem będą musiały stawić czoła problemowi wyższych kosztów finansowania i mniejszej rentowności.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Por. opinię EKES-u z 29 marca 2012 r. w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie wspólnego systemu podatku od transakcji finansowych i zmieniającej dyrektywę 2008/7/WE (Dz.U. C 181 z 21.06.2012, s. 55) oraz opinię EKES-u z 15 lipca 2010 r. w sprawie podatku od transakcji finansowych (opinia z inicjatywy własnej) z 2010 r. (Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 81).

1

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/12 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/12

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie europejskich platform technologicznych (EPT) i przemian w przemyśle (opinia z inicjatywy własnej)

2012/C 299/03

Sprawozdawca: Josef ZBOŘIL

Współsprawozdawca: Enrico GIBELLIERI

Dnia 19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

europejskich platform technologicznych (EPT) i przemian w przemyśle

(opinia z inicjatywy własnej).

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI), której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, stosunkiem głosów 138 do 2 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES zdaje sobie sprawę, że przewidywanie przemian w przemyśle jest trudnym, choć koniecznym przedsięwzięciem perspektywicznym opierającym się na wielu różnych czynnikach, które mogą wpływać na te zmiany. Jednym z głównych motorów zmian są badania i innowacje (B+I), a europejskie platformy technologiczne (EPT) są kluczowymi wskaźnikami.

1.2   EKES zwraca się do Komisji Europejskiej (KE), aby nadal udzielała wsparcia dla działalności istniejących EPT i ulepszała wymianę między nimi oraz z odpowiednimi instytucjami europejskimi.

1.3   EKES odnotowuje, że sektory przemysłu związane z ETP zajmują zasadniczą pozycję w łańcuchu wartości – wiele innowacji zależy od podstawowych procesów (produkcji, przemysłu przetwórczego, leśnictwa, robotyki) oraz materiałów (chemikalia, stal itp.). Dlatego też innowacje w zakresie procesów i materiałów będą same w sobie miały stymulujący wpływ na innowacje europejskie.

1.4   EKES zauważa, że EPT już obecnie próbują odpowiadać na wyzwania społeczne. Obejmują one obszar o znaczącym wpływie na społeczeństwo, pod względem wzrostu i miejsc pracy wnoszących wartość dodaną. EPT odpowiadają na kluczowe kwestie polityczne (biogospodarka, wydajność surowców i zasobów).

1.5   EPT są wyraźnymi i konkretnymi przykładami podejścia oddolnego do europejskiej polityki dotyczącej badań i innowacji, z udziałem przemysłu i innych ważnych podmiotów, na wszystkich etapach innowacji. „Horyzont 2020” wymaga takiego podejścia.

1.6   EKES wzywa do bardziej skutecznego wdrażania procesu uproszczenia ram regulacyjnych KE (w tym udziału w projektach UE), większych wysiłków na rzecz ograniczenia fragmentacji i konkurencji między inicjatywami poszczególnych instytucji, lepszej koordynacji polityki oraz zwiększenia przyszłej widoczności na szczeblu instytucji, aby poprawić efektywność EPT.

1.6.1   EKES uważa, że EPT są kluczem do wzmocnienia „polityki przemysłowej” UE. Są one intensywnie wspierane przez przemysł, jeden z kluczowych filarów gospodarki UE. EPT opierają się na przemyśle, co zapewnia związek ich inicjatyw z tym sektorem. Wkład EPT nie tylko odpowiada na potrzeby w zakresie technologii i badań, lecz także transferu technologii.

1.6.2   W kontekście istniejących przykładów (ESTEP, PLATEA i inne) należy zapewnić większe zaangażowanie zainteresowanych podmiotów w EPT, krajowe (KPT) i regionalne platformy technologiczne (RPT) w ramach stałej współpracy, aby uwzględnić kwestie społeczne wzmacniające wpływ poszczególnych strategicznych programów badawczych.

1.6.3   Trudności z zaangażowaniem MŚP należy rozwiązać poprzez stałe porównywanie z najbardziej udanymi przykładami, np. na wzór wspólnego przedsięwzięcia na rzecz ogniw paliwowych i wodoru.

1.7   Powiązane platformy krajowe i regionalne odzwierciedlają strukturę EPT na poziomie państw członkowskich. Należy poprawić koordynację i harmonizację unijnych, krajowych i regionalnych programów w dziedzinie badań i innowacji poprzez ściślejszą współpracę z EPT.

1.8   EPT mogą w znacznym stopniu przyczynić się do wdrożenia polityki europejskiej. Określono konkretne priorytety na rzecz wzmocnienia innowacji w sferze publicznej i prywatnej – SPIRE (Resource and Energy Efficiency in Process Industry), partnerstwa publiczno-prywatne w bioprzemyśle (Biobased for Growth), europejskie partnerstwa innowacji w dziedzinie wody, surowców i inteligentnych miast (European Innovation Partnerships on Water, Raw Materials, Smart Cities), wraz z programem SET, oraz EMIRI (Energy Materials Industrial Research Initiative). Ta wzmocniona współpraca międzysektorowa i koordynacja poprzez ETP w ostatecznym rozrachunku przyniesie korzyści społeczeństwu europejskiemu.

1.9   EKES wzywa instytucje UE do podjęcia działań na rzecz poprawy współpracy międzynarodowej w celu przyciągnięcia najnowszej wiedzy światowej, aby UE mogła ją wykorzystać i wprowadzić na rynek.

1.10   Dodatkowy dostęp do inteligentnej specjalizacji – należy wspierać i ułatwiać wykorzystywanie funduszy strukturalnych na szczeblu krajowym i regionalnym na potrzeby KTP.

1.11   Rola EPT w zapewnianiu rozwiązań dla wyzwań społecznych będzie miała jeszcze większe znaczenie, jeżeli chodzi o innowacje w uzupełnieniu do badań. Jest to klucz do utrzymania dobrobytu w Europie.

1.12   EKES wyraża uznanie dla roli EPT jako połączenia popytowych narzędzi innowacyjnych, które uzupełniają działania w dziedzinie badań i innowacji oraz przyśpieszają ich przyjmowanie się na rynku. EPT są kluczem do rozpowszechniania wyników badań i innowacji. Komitet wzywa do szerszego wykorzystania działań koordynacyjno-wspierających, aby promować współpracę w ramach łańcucha wartości.

1.13   Proces produkcji i związane z nim działania badawczo-innowacyjne tracą swoją atrakcyjność społeczną w opinii publicznej, a zwłaszcza młodych ludzi. Jest to również skutek przeniesienia działalności produkcyjnej poza Europę, co tworzy błędne koło, prowadząc do dalszej delokalizacji. EKES oczekuje, że EPT będą mogły przyczynić się do podnoszenia świadomości na temat znaczenia różnych przemysłowych procesów produkcji.

1.14   EPT mogą ucierpieć z powodu pogorszenia się sytuacji przemysłu w UE. Branże przemysłowe UE tracą swoją wiodącą pozycję na świecie, a także wykazują niski poziom podejmowania ryzyka i brak przedsiębiorczości w porównaniu z innymi częściami świata.

1.15   Edukacja skoncentrowana na ludziach, uczenie się i szkolenie należy utrzymać i wzmocnić w ramach struktur EPT jako strategiczne elementy tych platform. Konieczne są zatem stałe i ścisłe powiązania z odpowiednimi komitetami ds. sektorowego dialogu społecznego w UE oraz Radą ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów (EPSCO).

1.16   EPT mogą mieć również znaczący wpływ na kwestie społeczne, szczególnie na dostosowanie systemów edukacji publicznej oraz kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) do potrzeb przemysłu europejskiego i sektorów produkcyjnych. Należy dołożyć znacznych starań na rzecz szkolenia i przekwalifikowania, aby przygotować pracowników do korzystania z nowych technologii procesowych oraz produktów stworzonych w wyniku badań i innowacji. Tylko wykwalifikowani pracownicy, mający stabilne zatrudnienie, będą w stanie wykorzystywać nowe technologie o wysokim poziomie zaawansowania.

2.   Utworzenie i historia EPT

2.1   W marcu 2003 r. Rada UE wezwała do wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej poprzez utworzenie EPT, gromadzących technologiczny know-how, przemysł, organy regulacyjne i instytucje finansowe.

2.2   EPT zostały utworzone jako fora prowadzone przez podmioty z branży przemysłowej w celu określenia średnio- i długoterminowych celów w zakresie badań i technologii oraz opracowania harmonogramów działań. Miały one przyczynić się do zwiększenia synergii pomiędzy poszczególnymi podmiotami badawczymi oraz określić priorytety w szeregu dziedzin technologicznych wnoszących wkład we wzrost UE, konkurencyjność i zrównoważony rozwój.

2.3   Komisja Europejska wspierała rozwój EPT w charakterze mediatora. KE występuje dziś w roli obserwatora i jest zaangażowana w dialog strukturalny na temat priorytetów badawczych. KE nie jest właścicielem ani nie zarządza EPT – są one niezależnymi organizacjami. Strona KE CORDIS, biuletyn EPT oraz regularne seminaria liderów EPT ułatwiają przepływ komunikacji.

2.4   Niektóre EPT są luźnymi sieciami, które zbierają się podczas corocznych posiedzeń, lecz niektóre mają struktury prawne i opłaty członkowskie. Wszystkie EPT zebrały zainteresowane podmioty i osiągnęły porozumienie co do wspólnej wizji, a także stworzyły strategiczny program badań. EPT rozwijane są w ramach dialogu między badaczami z sektora przemysłu i sektora publicznego oraz przedstawicielami rządów krajowych; przyczyniają się też do tworzenia porozumień i lepszego dostosowania działań inwestycyjnych.

2.5   EPT wspierają skuteczne partnerstwa publiczno-prywatne, które przyczyniają się znacząco do rozwoju europejskiej przestrzeni badawczej w zakresie wiedzy na rzecz wzrostu. Takie partnerstwa mogą odpowiedzieć na wyzwania technologiczne, które mogą być kluczem do zrównoważonego rozwoju, poprawy jakości usług publicznych i restrukturyzacji tradycyjnych sektorów przemysłowych.

3.   EPT a przemiany w przemyśle

3.1   Przemiany w przemyśle (1) to stały proces, na który wpływają różne czynniki, takie jak tendencje rynkowe, zmiany organizacyjne, społeczne i strukturalne oraz innowacje technologiczne w ramach procesów produkcyjnych i produktów.

3.2   Innowacje są także stałym procesem i jednym z głównych czynników wpływających na przemiany w przemyśle poprzez stały transfer nowych odkryć naukowych do rzeczywistego łańcucha produkcji. Ponadto są one głównym motorem konkurencyjności globalnej w sektorze produkcji i usług w UE.

3.3   Jeżeli chodzi o proces innowacji, należy wnikliwie rozważyć kwestię wykorzystywania rzadkich zasobów finansowych w Europie. EPT już obecnie są silnym narzędziem i mogą być konkretnym rozwiązaniem problemu innowacji i wdrażania polityki przemysłowej.

3.4   Charakter i wewnętrzny kontekst przemian w przemyśle jest tworzony przede wszystkim przez innowacje, a EPT są w coraz większym stopniu faktycznymi miejscami fizycznymi, z których pochodzą innowacje. EPT są ukierunkowane na praktyczne zastosowania przemysłowe, które mają wpływ na procesy produkcji, produkty, organizację pracy i warunki w miejscu pracy.

3.5   Instytucje europejskie zalecają zrównoważony udział wszystkich podmiotów w EPT. W szczególności pożądane byłoby, aby instytucje UE wszystkimi możliwymi sposobami wspierały MŚP lub badawcze podmioty gospodarcze mające formę przedsiębiorstwa, jak np. spółdzielnie wiedzy, aby pozwolić tym bardzo popularnym firmom w Europie na aktywny udział w platformach. Koszty platform stanowią przeszkodę dla zaangażowania MŚP i uniwersytetów w prace badawcze.

3.6   Zważywszy na skalę i znaczenie EPT w kontekście UE jako organów utworzonych na zasadzie dobrowolnej i otwartych dla wszystkich zainteresowanych stron, konieczne jest uznanie ich roli jako skutecznych narzędzi wdrażania polityki UE.

3.7   Przejście na bardziej zrównoważoną produkcję i usługi w UE oraz realizacja strategii „Europa 2020” będzie w dużym stopniu zależeć od rzeczywistych innowacji, jakie wniosą EPT w nadchodzącym dziesięcioleciu.

3.8   Rzeczywistym i konkretnym innowacjom oraz przemianom w przemyśle powinny towarzyszyć równoległe formy procesów/produktów innowacyjnych oraz niezbędne umiejętności i organizacja pracy, do ich pełnego wdrożenia w ramach działań produkcyjnych i usługowych.

3.9   Niektóre EPT są zorganizowane tak, by od początku uwzględniać społeczne aspekty procesu innowacji w swoich strategicznych programach badawczych, wprowadzać działania związane z przyszłymi potrzebami w zakresie zasobów ludzkich, często w ścisłej współpracy z odpowiednimi komitetami ds. sektorowego dialogu społecznego UE, z którymi wymieniają też informacje.

3.10   Zważywszy na ich skład i silne powiązania z głównymi sektorami UE, komisja CCMI EKES-u przeanalizowała stan obecny w różnych branżach i przedstawiła zalecenia innym instytucjom UE oraz państwom członkowskim w drodze tego oddolnego, niebiurokratycznego procesu. Celem jest wniesienie wkładu w realizację polityki przemysłowej UE i pożądane przemiany w przemyśle.

4.   Rola EPT w dziedzinie badań i innowacji (B+I)

KE opracowała i wdrożyła szereg inicjatyw mających na celu wzmocnienie EPT i działań branży przemysłowej oraz wprowadziła politykę opartą na technologii.

4.1   Wspólne inicjatywy technologiczne są sposobem realizacji strategicznych programów badawczych dla ograniczonej liczby EPT. W niewielu EPT skala i zakres celów sprawiają, że regularnie stosowane instrumenty dla B+I nie są wystarczające. Efektywne wdrażanie wymaga raczej odrębnego mechanizmu, który zapewni odpowiednie przywództwo i koordynację, aby osiągnąć cele badawcze. Aby zaspokoić te potrzeby, opracowano pojęcie „wspólnych inicjatyw technologicznych”.

4.2   Były komisarz ds. nauki i badań oraz przedstawiciele wysokiego szczebla z sektora przemysłu spotkali się w marcu 2009 r., aby dokonać przeglądu postępów i omówić priorytety wdrażania nowych instrumentów w dziedzinie badań (partnerstwa publiczno-prywatne). Te priorytety i instrumenty wykorzystano w przypadku inicjatyw „fabryki jutra”, „efektywne energetycznie budynki” oraz „ekologiczne samochody” objęte Europejskim planem naprawy gospodarczej, przyjętym w listopadzie 2008 r.

4.3   Trzy partnerstwa publiczno-prywatne to skuteczne środki wzmacniające wysiłki badawcze w trzech dużych sektorach przemysłowych – motoryzacyjnym, budowlanym i produkcyjnym – które zostały szczególnie dotknięte pogorszeniem koniunktury i w których innowacje mogą znacząco przyczynić się do bardziej ekologicznej i zrównoważonej gospodarki.

4.4   Plan SET zatwierdzony przez UE w 2008 r. jest pierwszym krokiem w kierunku ustanowienia polityki w dziedzinie technologii energetycznych dla UE. Jest to narzędzie wspierające podejmowanie decyzji w zakresie polityki energetycznej, które ma na celu:

| — | przyśpieszenie rozwoju wiedzy, transferu i stosowania technologii; |
| --- | --- |

—

przyśpieszenie rozwoju wiedzy, transferu i stosowania technologii;

| — | utrzymanie roli UE jako lidera przemysłu w zakresie niskoemisyjnych technologii energetycznych; |
| --- | --- |

—

utrzymanie roli UE jako lidera przemysłu w zakresie niskoemisyjnych technologii energetycznych;

| — | wspieranie nauki na rzecz przekształcania technologii energetycznych, aby osiągnąć cele w zakresie energii i klimatu na 2020 r.; |
| --- | --- |

—

wspieranie nauki na rzecz przekształcania technologii energetycznych, aby osiągnąć cele w zakresie energii i klimatu na 2020 r.;

| — | wspieranie globalnego przejścia na gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r. |
| --- | --- |

—

wspieranie globalnego przejścia na gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r.

Wdrażanie planu SET rozpoczęło się od ustanowienia europejskich inicjatyw przemysłowych, które gromadzą przemysł, społeczność badawczą, państwa członkowskie i KE na zasadzie podziału ryzyka w ramach partnerstw publiczno-prywatnych. Od 2008 r. działa równolegle europejskie stowarzyszenie badań nad energią, aby dostosować działania badawczo-rozwojowe poszczególnych organizacji badawczych do priorytetów planu SET oraz stworzyć wspólny program ramowy na szczeblu UE.

4.5   Unijna inicjatywa rynków pionierskich (LMI) ma wspierać działania w sześciu ważnych sektorach, aby zmniejszyć bariery dla wprowadzania na rynek nowych produktów i usług. KE, państwa członkowskie i branża przemysłowa dokonują wspólnych wysiłków na rzecz wykonania planów działania. Instrumenty polityczne dotyczą regulacji, zamówień publicznych, standaryzacji i działań wspierających. Inicjatywa LMO odnosi się do następujących rynków: e-zdrowie, tekstylia ochronne, zrównoważone budownictwo, recykling, produkty biotechnologiczne i odnawialne źródła energii.

5.   EPT – wyniki analizy SWOT

5.1   Biorąc pod uwagę samą liczbę istniejących dziś EPT, oczywiste jest, że różniły się poziomem wydajności w przeszłości i będą się różnić w przyszłości. Komitet przeprowadził więc wstępną analizę w celu wskazania głównych ogólnych motorów doskonałości (mocne strony i szanse) oraz, co ważniejsze, głównych przeszkód (słabe strony i zagrożenia).

5.2   Mocne strony

| — | EPT gromadzą wszystkie zainteresowane podmioty – centra badawcze i uniwersytety, przemysł (wielkie przedsiębiorstwa i MŚP), producentów fabrycznych, organizacje typu non-profit i organizacje komercyjne, stowarzyszenia, władze publiczne i związki zawodowe. |
| --- | --- |

—

EPT gromadzą wszystkie zainteresowane podmioty – centra badawcze i uniwersytety, przemysł (wielkie przedsiębiorstwa i MŚP), producentów fabrycznych, organizacje typu non-profit i organizacje komercyjne, stowarzyszenia, władze publiczne i związki zawodowe.

| — | W ramach platformy jasno określone są „role” i hierarchia w danym sektorze. Podmioty mają wspólną wizję, harmonogram działań i plan realizacji. |
| --- | --- |

—

W ramach platformy jasno określone są „role” i hierarchia w danym sektorze. Podmioty mają wspólną wizję, harmonogram działań i plan realizacji.

| — | EPT są intensywnie wspierane przez przemysł, jeden z kluczowych filarów gospodarki UE. EPT opierają się na przemyśle, co zapewnia związek ich inicjatyw z tą branżą. Wkład EPT nie tylko odpowiada na potrzeby w zakresie technologii i badań, lecz także transferu technologii. |
| --- | --- |

—

EPT są intensywnie wspierane przez przemysł, jeden z kluczowych filarów gospodarki UE. EPT opierają się na przemyśle, co zapewnia związek ich inicjatyw z tą branżą. Wkład EPT nie tylko odpowiada na potrzeby w zakresie technologii i badań, lecz także transferu technologii.

| — | EPT mają „odchudzoną” strukturę zarządzania i są elastyczne, mobilizując „siły” i gromadząc wspólnie zasoby. |
| --- | --- |

—

EPT mają „odchudzoną” strukturę zarządzania i są elastyczne, mobilizując „siły” i gromadząc wspólnie zasoby.

| — | Sektory przemysłu związane z ETP zajmują zasadniczą pozycję w łańcuchu wartości – wiele innowacji zależy od podstawowych procesów (np. produkcji, przemysłu przetwórczego, leśnictwa i robotyki) oraz materiałów (chemikalia i stal). Dlatego też innowacje w zakresie procesów i materiałów będą same w sobie miały stymulujący wpływ na innowacje UE. |
| --- | --- |

—

Sektory przemysłu związane z ETP zajmują zasadniczą pozycję w łańcuchu wartości – wiele innowacji zależy od podstawowych procesów (np. produkcji, przemysłu przetwórczego, leśnictwa i robotyki) oraz materiałów (chemikalia i stal). Dlatego też innowacje w zakresie procesów i materiałów będą same w sobie miały stymulujący wpływ na innowacje UE.

| — | EPT już obecnie starają się odpowiedzieć na wyzwania społeczne. Obejmują one obszar o znaczącym wpływie na społeczeństwo, jeżeli chodzi o wzrost i miejsca pracy wnoszące wartość dodaną. EPT odpowiadają na kluczowe kwestie polityczne (biogospodarka, wydajność surowców i zasobów). |
| --- | --- |

—

EPT już obecnie starają się odpowiedzieć na wyzwania społeczne. Obejmują one obszar o znaczącym wpływie na społeczeństwo, jeżeli chodzi o wzrost i miejsca pracy wnoszące wartość dodaną. EPT odpowiadają na kluczowe kwestie polityczne (biogospodarka, wydajność surowców i zasobów).

| — | Niektóre EPT mają swoje krajowe i regionalne odpowiedniki, we wszystkich krajach UE. |
| --- | --- |

—

Niektóre EPT mają swoje krajowe i regionalne odpowiedniki, we wszystkich krajach UE.

| — | Edukacja jest traktowana jako strategiczny element platform. |
| --- | --- |

—

Edukacja jest traktowana jako strategiczny element platform.

| — | W oparciu o istniejące ETP uruchomiono szereg narzędzi realizacji (np. partnerstwa publiczno-prywatne, klastry itp.). |
| --- | --- |

—

W oparciu o istniejące ETP uruchomiono szereg narzędzi realizacji (np. partnerstwa publiczno-prywatne, klastry itp.).

5.3   Słabe strony

| — | EPT powinny myśleć strategicznie i unikać przekształcania się w wąskie grupy lobbistyczne i utraty spójności działań. EPT mogą ulegać powielaniu lub nadmiernej fragmentacji działalności. |
| --- | --- |

—

EPT powinny myśleć strategicznie i unikać przekształcania się w wąskie grupy lobbistyczne i utraty spójności działań. EPT mogą ulegać powielaniu lub nadmiernej fragmentacji działalności.

| — | W niektórych przypadkach duże podmioty dominują działalność EPT. |
| --- | --- |

—

W niektórych przypadkach duże podmioty dominują działalność EPT.

| — | Nie jest łatwo uznać i przypisać ETP ostateczne zastosowania i innowacje:






  — | widoczność EPT jest nadal niska, zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej; |
| --- | --- | --- |

—

Nie jest łatwo uznać i przypisać ETP ostateczne zastosowania i innowacje:

—

widoczność EPT jest nadal niska, zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej;

| — | organizacje pozarządowe nie są zainteresowane zaangażowaniem się; |
| --- | --- |

—

organizacje pozarządowe nie są zainteresowane zaangażowaniem się;

| — | odpowiedniki na szczeblu państw członkowskich (platformy krajowe i regionalne) nie cieszą się na ogół sukcesem. |
| --- | --- |

—

odpowiedniki na szczeblu państw członkowskich (platformy krajowe i regionalne) nie cieszą się na ogół sukcesem.

| — | Konieczne są większe wysiłki na rzecz stworzenia wielosektorowego podejścia zapewniającego dostosowanie interesów poszczególnych podmiotów oraz interakcji między nimi. |
| --- | --- |

—

Konieczne są większe wysiłki na rzecz stworzenia wielosektorowego podejścia zapewniającego dostosowanie interesów poszczególnych podmiotów oraz interakcji między nimi.

| — | EPT powinny usprawnić komunikację i rozpowszechnianie wyników. |
| --- | --- |

—

EPT powinny usprawnić komunikację i rozpowszechnianie wyników.

5.4   Szanse

| — | EPT są kluczem do wzmocnienia „polityki przemysłowej” UE. Powiązane z nimi krajowe i regionalne platformy odzwierciedlają strukturę ETP na szczeblu państw członkowskich, co poprawia koordynację i efektywność. Należy poprawić koordynację i harmonizację europejskich, krajowych i regionalnych programów w dziedzinie badań i innowacji we współpracy z EPT. |
| --- | --- |

—

EPT są kluczem do wzmocnienia „polityki przemysłowej” UE. Powiązane z nimi krajowe i regionalne platformy odzwierciedlają strukturę ETP na szczeblu państw członkowskich, co poprawia koordynację i efektywność. Należy poprawić koordynację i harmonizację europejskich, krajowych i regionalnych programów w dziedzinie badań i innowacji we współpracy z EPT.

| — | Rola EPT w zapewnianiu rozwiązań dla wyzwań społecznych będzie miała jeszcze większe znaczenie w świetle wzmocnionej strategii w odniesieniu do innowacji w uzupełnieniu do badań. |
| --- | --- |

—

Rola EPT w zapewnianiu rozwiązań dla wyzwań społecznych będzie miała jeszcze większe znaczenie w świetle wzmocnionej strategii w odniesieniu do innowacji w uzupełnieniu do badań.

| — | Określono konkretne priorytety na rzecz wzmocnienia innowacji w sferze publicznej i prywatnej – SPIRE (Resource and Energy Efficiency in Process Industry), partnerstw publiczno-prywatnych w bioprzemyśle, europejskich partnerstw innowacji w dziedzinie wody, surowców i inteligentnych miast (European Innovation Partnerships on Water, Raw Materials, Smart Cities) (wraz z programem SET i oraz EMIRI). |
| --- | --- |

—

Określono konkretne priorytety na rzecz wzmocnienia innowacji w sferze publicznej i prywatnej – SPIRE (Resource and Energy Efficiency in Process Industry), partnerstw publiczno-prywatnych w bioprzemyśle, europejskich partnerstw innowacji w dziedzinie wody, surowców i inteligentnych miast (European Innovation Partnerships on Water, Raw Materials, Smart Cities) (wraz z programem SET i oraz EMIRI).

| — | ETP wzywają KE do szerszego stosowania działań koordynacyjno-wspierających, aby wzmacniać współpracę w ramach łańcucha wartości i ulepszyć wysiłki na rzecz uproszczenia. Poprawa współpracy międzynarodowej, przyciągającej najlepszą światową wiedzę do wprowadzenia do obrotu i wykorzystania przez UE mogłaby wnieść znaczący wkład w prace EPT. |
| --- | --- |

—

ETP wzywają KE do szerszego stosowania działań koordynacyjno-wspierających, aby wzmacniać współpracę w ramach łańcucha wartości i ulepszyć wysiłki na rzecz uproszczenia. Poprawa współpracy międzynarodowej, przyciągającej najlepszą światową wiedzę do wprowadzenia do obrotu i wykorzystania przez UE mogłaby wnieść znaczący wkład w prace EPT.

| — | EPT powinny łączyć popytowe narzędzia innowacyjne, aby uzupełniać działalność badawczą w celu przyśpieszenia wprowadzenia jej wyników na rynek. |
| --- | --- |

—

EPT powinny łączyć popytowe narzędzia innowacyjne, aby uzupełniać działalność badawczą w celu przyśpieszenia wprowadzenia jej wyników na rynek.

| — | EPT mogą zwiększać świadomość znaczenia różnych procesów produkcji przemysłowej na rzecz utrzymania dobrobytu w Europie. |
| --- | --- |

—

EPT mogą zwiększać świadomość znaczenia różnych procesów produkcji przemysłowej na rzecz utrzymania dobrobytu w Europie.

| — | W ramach struktury EPT należy utrzymać edukację skoncentrowaną na ludziach, uczenie się i szkolenie. |
| --- | --- |

—

W ramach struktury EPT należy utrzymać edukację skoncentrowaną na ludziach, uczenie się i szkolenie.

5.5   Zagrożenia

| — | EPT zgłaszają brak wystarczających środków do prowadzenia platform. |
| --- | --- |

—

EPT zgłaszają brak wystarczających środków do prowadzenia platform.

| — | EPT mogą ucierpieć z powodu pogorszenia się sytuacji przemysłu w UE. Branże przemysłowe UE tracą swoją wiodącą pozycję na świecie; doświadczają ogólnie niskiego poziomu podejmowania ryzyka w UE i braku uznania dla przedsiębiorczości w porównaniu z innymi częściami świata. |
| --- | --- |

—

EPT mogą ucierpieć z powodu pogorszenia się sytuacji przemysłu w UE. Branże przemysłowe UE tracą swoją wiodącą pozycję na świecie; doświadczają ogólnie niskiego poziomu podejmowania ryzyka w UE i braku uznania dla przedsiębiorczości w porównaniu z innymi częściami świata.

| — | Bardziej skuteczne wdrażanie uproszczenia ram regulacyjnych KE (w tym udziału w projektach UE), większe wysiłki na rzecz ograniczenia fragmentacji i konkurencji między inicjatywami poszczególnych instytucji, lepsza koordynacja polityki oraz zwiększenie przyszłej widoczności na szczeblu instytucji mogłoby poprawić efektywność EPT. |
| --- | --- |

—

Bardziej skuteczne wdrażanie uproszczenia ram regulacyjnych KE (w tym udziału w projektach UE), większe wysiłki na rzecz ograniczenia fragmentacji i konkurencji między inicjatywami poszczególnych instytucji, lepsza koordynacja polityki oraz zwiększenie przyszłej widoczności na szczeblu instytucji mogłoby poprawić efektywność EPT.

| — | Proces produkcji i związane z nim działania badawczo-innowacyjne tracą swoją atrakcyjność społeczną w opinii publicznej, a zwłaszcza wśród młodych ludzi. Jest to również konsekwencją przeniesienia działalności produkcyjnej poza Europę. |
| --- | --- |

—

Proces produkcji i związane z nim działania badawczo-innowacyjne tracą swoją atrakcyjność społeczną w opinii publicznej, a zwłaszcza wśród młodych ludzi. Jest to również konsekwencją przeniesienia działalności produkcyjnej poza Europę.

6.   Współpraca wśród EPT oraz między EPT a Komisją Europejską

EPT aktywnie wdrażają siódmy program ramowy na rzecz badań i innowacji w UE. EPT dostarczają informacji i propozycji dla trwających prac na rzecz ustanowienia „Horyzontu 2020”, aby dostosować je do rzeczywistych potrzeb społeczeństwa europejskiego, a szczególnie do potrzeb sektora produkcji i usług.

6.1   „Horyzont 2020”

6.1.1   „Horyzont 2020” to instrument służący wdrażaniu „Unii innowacji” – inicjatywy przewodniej strategii „Europa 2020”, która ma na celu zapewnienie konkurencyjności Europy na świecie. Dysponuje on budżetem 80 mld EUR na lata 2014–2020 i wpisuje się w wysiłki na rzecz tworzenia wzrostu i nowych miejsc pracy w Europie. „Horyzont 2020” ma następujące zadania:

| — | wzmocnienie pozycji UE w dziedzinie nauki; |
| --- | --- |

—

wzmocnienie pozycji UE w dziedzinie nauki;

| — | wzmocnienie przywództwa w zakresie innowacji w przemyśle; w tym znaczące inwestycje w kluczowe technologie, większy dostęp do kapitału i wsparcie dla MŚP; |
| --- | --- |

—

wzmocnienie przywództwa w zakresie innowacji w przemyśle; w tym znaczące inwestycje w kluczowe technologie, większy dostęp do kapitału i wsparcie dla MŚP;

| — | pomoc w odpowiadaniu na główne obawy wszystkich Europejczyków w kwestiach takich jak zmiana klimatu, rozwój zrównoważonego transportu i mobilność. |
| --- | --- |

—

pomoc w odpowiadaniu na główne obawy wszystkich Europejczyków w kwestiach takich jak zmiana klimatu, rozwój zrównoważonego transportu i mobilność.

6.1.2   „Horyzont 2020” spróbuje odpowiedzieć na wyzwania społeczne poprzez pomoc w zmniejszeniu luki między badaniami a rynkiem. To podejście rynkowe będzie obejmowało tworzenie partnerstw z sektorem prywatnym i państwami członkowskimi.

6.1.3   „Horyzont 2020” zostanie uzupełniony za pomocą dalszych środków na rzecz prognozowania i rozwoju europejskiej przestrzeni badawczej do 2014 r. Środki te będą miały na celu zmniejszenie barier dla tworzenia rzeczywistego jednolitego rynku wiedzy, badań i innowacji.

6.2   Strategia „Europa 2020”

6.2.1   Strategia „Europa 2020” jest strategią wzrostu UE na nadchodzące dziesięciolecie. UE powinna stać się inteligentną i zrównoważoną gospodarką, sprzyjającą włączeniu społecznemu. Te trzy wzajemnie wspierające się priorytety powinny pomóc UE i państwom członkowskim w zapewnieniu wysokiego poziomu zatrudnienia, produktywności i spójności społecznej.

6.2.2   W wymiarze praktycznym UE ustanowiła pięć ambitnych celów – w zakresie zatrudnienia, innowacji, edukacji, włączenia społecznego oraz klimatu i energii – które mają być osiągnięte do 2020 r. Każde państwo członkowskie przyjęło swoje cele krajowe we wszystkich tych dziedzinach. Podstawą strategii są konkretne działania na szczeblu unijnym i krajowym.

6.3   Przyszła rola EPT

6.3.1   Oczekuje się, że rola EPT ma zostać utrzymana w przyszłości. Ponadto EPT mogą też wspierać wdrażanie instrumentów KE, których część została już przetestowana w ramach siódmego programu ramowego. Oczekuje się, że KE będzie wykorzystywać więcej (nawet jeśli będzie to ograniczona liczba) instrumentów w ramach „Horyzontu 2020”, takich jak partnerstwa publiczno-prywatne oraz wspólne inicjatywy technologiczne.

6.3.2   Przemysł i szeroko pojęte zainteresowane podmioty są silnie zaangażowane, by wspierać wdrażanie wyżej wymienionych narzędzi. Przykładami partnerstw publiczno-prywatnych w bioprzemyśle (Biobased for Growth) są Sustainable Process Industries through Resources and Energy Efficiency (SPIRE), Energy Materials Industrial Research Initiative (EMIRI) oraz Research for Future Infrastructure Networks in Europe (reFINE).

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u: „Przemiany w przemyśle – sytuacja obecna i perspektywy na przyszłość. Podejście globalne”, Dz.U. C 010, 14.1.2004, s. 105 – 113.

1

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/17 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/17

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Potrzeba istnienia europejskiego przemysłu obronnego – aspekty przemysłowe, innowacyjne i społeczne” (opinia z inicjatywy własnej)

2012/C 299/04

Sprawozdawca: Joost VAN IERSEL

Współsprawozdawczyni: Monika HRUŠECKÁ

Dnia 19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

„Potrzeba istnienia europejskiego przemysłu obronnego – aspekty przemysłowe, innowacyjne i społeczne”.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 132 do 1 – 9 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Na świecie zachodzą gwałtowne zmiany geopolityczne. Dominująca pozycja Zachodu jest podważana zarówno pod względem gospodarczym, jak i politycznym. Ograniczaniu budżetów obronnych w całej Unii Europejskiej towarzyszy zwiększanie wydatków na zbrojenia w Chinach, Indiach, Brazylii, Rosji i innych krajach. EKES wzywa zatem Radę i Komisję do przeprowadzenia ogólnej oceny aspektów określających pozycję i rolę UE we współczesnym świecie. Wynikiem tej ewaluacji powinna być przekonująca aktualizacja danych w zakresie europejskiej polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obronności. |
| --- | --- |

1.1

Na świecie zachodzą gwałtowne zmiany geopolityczne. Dominująca pozycja Zachodu jest podważana zarówno pod względem gospodarczym, jak i politycznym. Ograniczaniu budżetów obronnych w całej Unii Europejskiej towarzyszy zwiększanie wydatków na zbrojenia w Chinach, Indiach, Brazylii, Rosji i innych krajach. EKES wzywa zatem Radę i Komisję do przeprowadzenia ogólnej oceny aspektów określających pozycję i rolę UE we współczesnym świecie. Wynikiem tej ewaluacji powinna być przekonująca aktualizacja danych w zakresie europejskiej polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obronności.

| 1.2 | Politykę obronną kształtują strategiczne interesy poszczególnych państw, odczuwane przez nie zagrożenia i cele polityczne – wszystkie te czynniki definiuje się w Europie głównie w kategoriach narodowych. Jest oczywiste, że przestarzałe metody działania prowadzą do coraz większej fragmentacji, nadmiaru zdolności produkcyjnych, powstawania luk i braku interoperacyjności w zakresie potencjału obronnego Europy. Argumenty za wprowadzeniem usprawnień są niepodważalne, zaś sednem sprawy jest wola polityczna. Mówiono już o tym dość przekonująco w roku 1986! (1) W sensie politycznym i gospodarczym, a także w obszarze obronności, dzisiejsza sytuacja wymaga podjęcia znacznie bardziej zdecydowanych kroków. EKES apeluje do Rady o intensyfikację prac związanych z parasolem obronnym UE. |
| --- | --- |

1.2

Politykę obronną kształtują strategiczne interesy poszczególnych państw, odczuwane przez nie zagrożenia i cele polityczne – wszystkie te czynniki definiuje się w Europie głównie w kategoriach narodowych. Jest oczywiste, że przestarzałe metody działania prowadzą do coraz większej fragmentacji, nadmiaru zdolności produkcyjnych, powstawania luk i braku interoperacyjności w zakresie potencjału obronnego Europy. Argumenty za wprowadzeniem usprawnień są niepodważalne, zaś sednem sprawy jest wola polityczna. Mówiono już o tym dość przekonująco w roku 1986! (1) W sensie politycznym i gospodarczym, a także w obszarze obronności, dzisiejsza sytuacja wymaga podjęcia znacznie bardziej zdecydowanych kroków. EKES apeluje do Rady o intensyfikację prac związanych z parasolem obronnym UE.

| 1.3 | Polityka bezpieczeństwa i obronności powinna prowadzić do większej wiary w siebie UE i państw członkowskich. Powinna cieszyć się zaufaniem i być doceniana w społeczeństwie, w oczach opinii publicznej, wśród odpowiednio wyposażonych żołnierzy, przedstawicieli świata biznesu i pracowników sektora. Obywatele UE mają prawo do skutecznej ochrony. Coraz pilniejsza staje się więc potrzeba zapewnienia Europie stosownego uzbrojenia, gwarantującego bezpieczną przyszłość. Pod tym względem indywidualne działania podejmowane obecnie przez państwa członkowskie są całkowicie niewystarczające i prowadzą jedynie do marnotrawienia pieniędzy podatników. |
| --- | --- |

1.3

Polityka bezpieczeństwa i obronności powinna prowadzić do większej wiary w siebie UE i państw członkowskich. Powinna cieszyć się zaufaniem i być doceniana w społeczeństwie, w oczach opinii publicznej, wśród odpowiednio wyposażonych żołnierzy, przedstawicieli świata biznesu i pracowników sektora. Obywatele UE mają prawo do skutecznej ochrony. Coraz pilniejsza staje się więc potrzeba zapewnienia Europie stosownego uzbrojenia, gwarantującego bezpieczną przyszłość. Pod tym względem indywidualne działania podejmowane obecnie przez państwa członkowskie są całkowicie niewystarczające i prowadzą jedynie do marnotrawienia pieniędzy podatników.

| 1.4 | Biorąc pod uwagę politykę i obecne działania Stanów Zjednoczonych oraz innych strategicznych graczy na świecie (w tym państw o gospodarkach wschodzących), a także wyłączną odpowiedzialność rządów za ochronę swych obywateli i zapewnienie im bezpieczeństwa, EKES podkreśla potrzebę zdefiniowania strategicznych interesów Europy w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) (2). Nie da się zaprzeczyć, że trójkąt zbudowany z polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, strategii w zakresie obronności oraz potencjału przemysłowego stanowi niepodzielną całość. Jest ona wsparciem dla pozycji Europy na świecie, zabezpieczeniem jej interesów gospodarczo-politycznych oraz wyznawanych przez nią wartości (takich jak prawa człowieka czy demokracja). Potrzebne jest tu bezpośrednie zaangażowanie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ). |
| --- | --- |

1.4

Biorąc pod uwagę politykę i obecne działania Stanów Zjednoczonych oraz innych strategicznych graczy na świecie (w tym państw o gospodarkach wschodzących), a także wyłączną odpowiedzialność rządów za ochronę swych obywateli i zapewnienie im bezpieczeństwa, EKES podkreśla potrzebę zdefiniowania strategicznych interesów Europy w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) (2). Nie da się zaprzeczyć, że trójkąt zbudowany z polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, strategii w zakresie obronności oraz potencjału przemysłowego stanowi niepodzielną całość. Jest ona wsparciem dla pozycji Europy na świecie, zabezpieczeniem jej interesów gospodarczo-politycznych oraz wyznawanych przez nią wartości (takich jak prawa człowieka czy demokracja). Potrzebne jest tu bezpośrednie zaangażowanie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ).

| 1.5 | EKES podkreśla, że jeśli Europa chce utrzymać na zadowalającym poziomie produkcję przemysłową w obszarze bezpieczeństwa i obronności oraz stworzyć masę krytyczną sprzyjającą skuteczności i efektywności kosztowej, konieczne jest wprowadzenie zasadniczych zmian w polityce i sposobie postrzegania rzeczywistości. Zmiany te muszą zapewnić europejskim siłom zbrojnym stabilną i przewidywalną przyszłość na miarę pozycji gospodarczej i technologicznej naszego kontynentu. Ze względu na duże zróżnicowanie między państwami członkowskimi największa odpowiedzialność w tym zakresie spoczywa na krajach przodujących pod względem produkcji. |
| --- | --- |

1.5

EKES podkreśla, że jeśli Europa chce utrzymać na zadowalającym poziomie produkcję przemysłową w obszarze bezpieczeństwa i obronności oraz stworzyć masę krytyczną sprzyjającą skuteczności i efektywności kosztowej, konieczne jest wprowadzenie zasadniczych zmian w polityce i sposobie postrzegania rzeczywistości. Zmiany te muszą zapewnić europejskim siłom zbrojnym stabilną i przewidywalną przyszłość na miarę pozycji gospodarczej i technologicznej naszego kontynentu. Ze względu na duże zróżnicowanie między państwami członkowskimi największa odpowiedzialność w tym zakresie spoczywa na krajach przodujących pod względem produkcji.

| 1.6 | Zdaniem EKES-u za wzmocnieniem europejskiego planowania i pełną koordynacją przemawiają poważne argumenty:






  — | sektor ten jest złożony i oparty na specjalistycznej wiedzy; wymaga planowania w długim okresie; |
| --- | --- | --- |

1.6

Zdaniem EKES-u za wzmocnieniem europejskiego planowania i pełną koordynacją przemawiają poważne argumenty:

—

sektor ten jest złożony i oparty na specjalistycznej wiedzy; wymaga planowania w długim okresie;

| — | mimo prywatyzacji działania rządów mają ogromne znaczenie w przemyśle obronnym, gdyż władze centralne są dla tej branży klientem, regulatorem i wystawcą pozwoleń na wywóz; |
| --- | --- |

—

mimo prywatyzacji działania rządów mają ogromne znaczenie w przemyśle obronnym, gdyż władze centralne są dla tej branży klientem, regulatorem i wystawcą pozwoleń na wywóz;

| — | niedociągnięcia w obecnej strukturze i (daleko idące) ograniczenia budżetowe wymagają uporządkowanych korekt, a nie podejmowanych nieustannie częściowych prób zaradzenia sytuacji, które podważają wewnętrzną i zewnętrzną wiarygodność; |
| --- | --- |

—

niedociągnięcia w obecnej strukturze i (daleko idące) ograniczenia budżetowe wymagają uporządkowanych korekt, a nie podejmowanych nieustannie częściowych prób zaradzenia sytuacji, które podważają wewnętrzną i zewnętrzną wiarygodność;

| — | należy zapewnić skuteczną koordynację pomiędzy krajami produkującymi najwięcej, a tymi które produkują mniej lub wcale nie wytwarzają sprzętu wojskowego, tak by promować zakupy elementów zbrojeniowych w Europie, optymalnie korzystać z dostępnej technologii, potencjału dużych przedsiębiorstw i MŚP na całym kontynencie; |
| --- | --- |

—

należy zapewnić skuteczną koordynację pomiędzy krajami produkującymi najwięcej, a tymi które produkują mniej lub wcale nie wytwarzają sprzętu wojskowego, tak by promować zakupy elementów zbrojeniowych w Europie, optymalnie korzystać z dostępnej technologii, potencjału dużych przedsiębiorstw i MŚP na całym kontynencie;

| — | skuteczność europejskiego przemysłu w skali globalnej zależeć będzie od rozwoju stabilnego rynku wewnętrznego w Europie. |
| --- | --- |

—

skuteczność europejskiego przemysłu w skali globalnej zależeć będzie od rozwoju stabilnego rynku wewnętrznego w Europie.

| 1.7 | W uzupełnieniu działań Europejskiej Agencji Obrony (EAO) i pakietu dokumentów dotyczących obronności z roku 2007 (3) EKES domaga się wdrożenia w sektorze obronnym głęboko przemyślanej europejskiej polityki przemysłowej podlegającej wymogom rządowym i objętej finansowaniem publicznym. W ramach strategii „Europa 2020” polityka ta powinna opierać się na podziale kompetencji krajowych i unijnych oraz na pełnym partnerstwie między EAO a Komisją. W procesie realizacji polityki przemysłowej powinno się także uwzględnić konsultacje z przedstawicielami przemysłu obronnego i innymi zainteresowanymi stronami (w tym z partnerami społecznymi) oraz potrzebę dobrze zorganizowanego dialogu społecznego. |
| --- | --- |

1.7

W uzupełnieniu działań Europejskiej Agencji Obrony (EAO) i pakietu dokumentów dotyczących obronności z roku 2007 (3) EKES domaga się wdrożenia w sektorze obronnym głęboko przemyślanej europejskiej polityki przemysłowej podlegającej wymogom rządowym i objętej finansowaniem publicznym. W ramach strategii „Europa 2020” polityka ta powinna opierać się na podziale kompetencji krajowych i unijnych oraz na pełnym partnerstwie między EAO a Komisją. W procesie realizacji polityki przemysłowej powinno się także uwzględnić konsultacje z przedstawicielami przemysłu obronnego i innymi zainteresowanymi stronami (w tym z partnerami społecznymi) oraz potrzebę dobrze zorganizowanego dialogu społecznego.

| 1.8 | Fundusze i strategie UE powinny sprzyjać łączeniu inwestycji na poziomie krajowym i unijnym oraz prowadzić do coraz mniejszej fragmentacji i coraz rzadszego powielania w odniesieniu do wydatków publicznych. Winny też sprzyjać poprawie jakości i interoperacyjności. |
| --- | --- |

1.8

Fundusze i strategie UE powinny sprzyjać łączeniu inwestycji na poziomie krajowym i unijnym oraz prowadzić do coraz mniejszej fragmentacji i coraz rzadszego powielania w odniesieniu do wydatków publicznych. Winny też sprzyjać poprawie jakości i interoperacyjności.

| 1.9 | Dla rozwoju tak potrzebnego uzbrojenia nowej generacji niezbędne są badania naukowo-techniczne prowadzone w oparciu o najnowszy stan wiedzy. Badaniami tego typu nie może zajmować się sam przemysł. Główna odpowiedzialność spoczywa tu na rządach. Dlatego też przemysł obronny cierpi na skutek wprowadzanych ostatnio cięć budżetowych. Rada i zainteresowane strony powinny jak najszybciej przygotować i wdrożyć programy badawcze mające pomóc przemysłowi europejskiemu przeciwstawić się niepożądanemu uzależnieniu od innych. Tzw. technologie podwójnego zastosowania to konieczność. Unijne programy badawcze powinny sprzyjać ich wykorzystaniu. Niezbędna jest także skuteczna współpraca transgraniczna w dziedzinie badań i rozwoju. |
| --- | --- |

1.9

Dla rozwoju tak potrzebnego uzbrojenia nowej generacji niezbędne są badania naukowo-techniczne prowadzone w oparciu o najnowszy stan wiedzy. Badaniami tego typu nie może zajmować się sam przemysł. Główna odpowiedzialność spoczywa tu na rządach. Dlatego też przemysł obronny cierpi na skutek wprowadzanych ostatnio cięć budżetowych. Rada i zainteresowane strony powinny jak najszybciej przygotować i wdrożyć programy badawcze mające pomóc przemysłowi europejskiemu przeciwstawić się niepożądanemu uzależnieniu od innych. Tzw. technologie podwójnego zastosowania to konieczność. Unijne programy badawcze powinny sprzyjać ich wykorzystaniu. Niezbędna jest także skuteczna współpraca transgraniczna w dziedzinie badań i rozwoju.

| 1.10 | W jak największym stopniu należy planować dalsze wzmacnianie bazy przemysłowo-technologicznej europejskiej obronności. W tym celu konieczne jest podjęcie skutecznych działań na szczeblu unijnym (4). |
| --- | --- |

1.10

W jak największym stopniu należy planować dalsze wzmacnianie bazy przemysłowo-technologicznej europejskiej obronności. W tym celu konieczne jest podjęcie skutecznych działań na szczeblu unijnym (4).

| 1.11 | Potrzebna jest ściślejsza współpraca między Komisją, Europejską Agencją Obrony i innymi właściwymi zainteresowanymi stronami. Potwierdzenie zaangażowania przewodniczącego José Manuela Barroso (5), wiceprzewodniczącego Antonio Tajaniego i komisarza Michela Barniera, a także stworzenie Grupy Zadaniowej ds. Obronności to wydarzenia, które miały miejsce w odpowiednim czasie. EKES z zadowoleniem przyjmuje również rezolucję PE wydaną w grudniu 2011 r., dotyczącą przyszłości obronności europejskiej i szerokiego zakresu istotnych spraw (6). |
| --- | --- |

1.11

Potrzebna jest ściślejsza współpraca między Komisją, Europejską Agencją Obrony i innymi właściwymi zainteresowanymi stronami. Potwierdzenie zaangażowania przewodniczącego José Manuela Barroso (5), wiceprzewodniczącego Antonio Tajaniego i komisarza Michela Barniera, a także stworzenie Grupy Zadaniowej ds. Obronności to wydarzenia, które miały miejsce w odpowiednim czasie. EKES z zadowoleniem przyjmuje również rezolucję PE wydaną w grudniu 2011 r., dotyczącą przyszłości obronności europejskiej i szerokiego zakresu istotnych spraw (6).

| 1.12 | W tym samym duchu oraz z myślą o wzmocnieniu inicjatywy, jaką jest Grupa Zadaniowa ds. Obronności, EKES apeluje do Komisji o podniesienie tych kwestii na forum publicznym. Komisja powinna także zastanowić się nad odpowiednimi sposobami rozwiązania problemów wynikających z różnic między państwami członkowskimi w zakresie możliwości przemysłowych i technologicznych oraz z różnych poziomów ogólnych inwestycji w dziedzinie badań i obronności. |
| --- | --- |

1.12

W tym samym duchu oraz z myślą o wzmocnieniu inicjatywy, jaką jest Grupa Zadaniowa ds. Obronności, EKES apeluje do Komisji o podniesienie tych kwestii na forum publicznym. Komisja powinna także zastanowić się nad odpowiednimi sposobami rozwiązania problemów wynikających z różnic między państwami członkowskimi w zakresie możliwości przemysłowych i technologicznych oraz z różnych poziomów ogólnych inwestycji w dziedzinie badań i obronności.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | W art. 42 Traktatu o Unii Europejskiej jest mowa o tym, że wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony powinna być integralną częścią wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. W ust. 3 tego artykułu dodano, że państwa członkowskie – w celu realizacji tej polityki – oddają do dyspozycji Unii swoje zdolności wojskowe. Od roku 2005 Europejska Agencja Obrony (EAO) pracuje na rzecz wzmocnienia bazy przemysłowo-technologicznej sektora obronnego i dostarczania żołnierzom lepszego wyposażenia. Do tej pory osiągnięto, niestety, bardzo ograniczone postępy. |
| --- | --- |

2.1

W art. 42 Traktatu o Unii Europejskiej jest mowa o tym, że wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony powinna być integralną częścią wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. W ust. 3 tego artykułu dodano, że państwa członkowskie – w celu realizacji tej polityki – oddają do dyspozycji Unii swoje zdolności wojskowe. Od roku 2005 Europejska Agencja Obrony (EAO) pracuje na rzecz wzmocnienia bazy przemysłowo-technologicznej sektora obronnego i dostarczania żołnierzom lepszego wyposażenia. Do tej pory osiągnięto, niestety, bardzo ograniczone postępy.

| 2.2 | Obecnie do głównych priorytetów zalicza się dokończenie budowy rynku wewnętrznego i skuteczną koordynację poczynań finansowych. Na realizację obu tych celów duży nacisk położono w strategii „Europa 2020”. Impuls ten powinien stać się inspiracją do podjęcia nowych kroków w obszarze obronności europejskiej. |
| --- | --- |

2.2

Obecnie do głównych priorytetów zalicza się dokończenie budowy rynku wewnętrznego i skuteczną koordynację poczynań finansowych. Na realizację obu tych celów duży nacisk położono w strategii „Europa 2020”. Impuls ten powinien stać się inspiracją do podjęcia nowych kroków w obszarze obronności europejskiej.

| 2.3 | Niestety, w sektorze obronności nie mamy do czynienia z podobnym rozwojem sytuacji. Pakt wojskowy podpisany między Francją a Zjednoczonym Królestwem w roku 1998 dawał nadzieję na początek nowego podejścia. Podobny duch bliższej współpracy w zakresie obronności znalazł swoje odbicie w założeniu Europejskiego Koncernu Lotniczo-Rakietowego i Obronnego w roku 2003. Niestety, inicjatywom tym nie towarzyszyła dalsza konsolidacja. Warto przypomnieć, że kraje-sygnatariusze listu intencyjnego (Letter of Intent, LoI, czyli grupa państw o największych możliwościach produkcyjnych – Francja, Niemcy, Zjednoczone Królestwo, Włochy, Hiszpania i Szwecja) nie złożyły jeszcze (wbrew wcześniej wyrażanym intencjom) żadnych poważnych propozycji, jeśli chodzi o racjonalizację czy konsolidację. |
| --- | --- |

2.3

Niestety, w sektorze obronności nie mamy do czynienia z podobnym rozwojem sytuacji. Pakt wojskowy podpisany między Francją a Zjednoczonym Królestwem w roku 1998 dawał nadzieję na początek nowego podejścia. Podobny duch bliższej współpracy w zakresie obronności znalazł swoje odbicie w założeniu Europejskiego Koncernu Lotniczo-Rakietowego i Obronnego w roku 2003. Niestety, inicjatywom tym nie towarzyszyła dalsza konsolidacja. Warto przypomnieć, że kraje-sygnatariusze listu intencyjnego (Letter of Intent, LoI, czyli grupa państw o największych możliwościach produkcyjnych – Francja, Niemcy, Zjednoczone Królestwo, Włochy, Hiszpania i Szwecja) nie złożyły jeszcze (wbrew wcześniej wyrażanym intencjom) żadnych poważnych propozycji, jeśli chodzi o racjonalizację czy konsolidację.

| 2.4 | Stagnacja doprowadziła do dominacji strategii krajowych i koncentracji na produkcji krajowej. W pewnym stopniu mamy do czynienia z renacjonalizacją. Przedsiębiorstwa przemysłowe z siedzibą w Europie skupiają się na rynkach eksportowych. Odczuwalny jest brak wspólnej koncepcji strategicznej – zarówno wśród rządów jak i partnerów branżowych. |
| --- | --- |

2.4

Stagnacja doprowadziła do dominacji strategii krajowych i koncentracji na produkcji krajowej. W pewnym stopniu mamy do czynienia z renacjonalizacją. Przedsiębiorstwa przemysłowe z siedzibą w Europie skupiają się na rynkach eksportowych. Odczuwalny jest brak wspólnej koncepcji strategicznej – zarówno wśród rządów jak i partnerów branżowych.

| 2.5 | Tymczasem nowe wyzwania będą wywierać coraz większy wpływ na potencjalne rynki. Olbrzymim wyzwaniem są na przykład coraz nowocześniejsze armie w gospodarkach wschodzących. Nowymi podmiotami stały się Chiny, Rosja, Indie i Brazylia (tzw. kraje BRIC) – ich śladami podążają mniejsze państwa. Do roku 2015 chiński budżet obronny ma wzrosnąć z obecnych 120 mld EUR do 250 mld EUR. Rosja ogłosiła wydatne zwiększenie budżetu obronnego do tego samego roku. USA wydają na obronność ponad dwa razy tyle, co wszystkie kraje europejskie razem wzięte – 450 mld EUR, w porównaniu z 204 mld EUR w roku 2007, a do tego budżet europejski cały czas maleje. Łączny budżet europejski na badania i rozwój stanowi nie więcej niż 20 % amerykańskich środków przeznaczonych na ten cel. Na zasoby ludzkie przypada 50 % europejskiego budżetu obronnego, zaś w USA odsetek ten wynosi 25 %. Siły zbrojne Europy liczą więcej żołnierzy, lecz są oni dużo słabiej wyposażeni. Warunki na świecie już nigdy nie będą takie jak kiedyś. Czas nie jest naszym sprzymierzeńcem. |
| --- | --- |

2.5

Tymczasem nowe wyzwania będą wywierać coraz większy wpływ na potencjalne rynki. Olbrzymim wyzwaniem są na przykład coraz nowocześniejsze armie w gospodarkach wschodzących. Nowymi podmiotami stały się Chiny, Rosja, Indie i Brazylia (tzw. kraje BRIC) – ich śladami podążają mniejsze państwa. Do roku 2015 chiński budżet obronny ma wzrosnąć z obecnych 120 mld EUR do 250 mld EUR. Rosja ogłosiła wydatne zwiększenie budżetu obronnego do tego samego roku. USA wydają na obronność ponad dwa razy tyle, co wszystkie kraje europejskie razem wzięte – 450 mld EUR, w porównaniu z 204 mld EUR w roku 2007, a do tego budżet europejski cały czas maleje. Łączny budżet europejski na badania i rozwój stanowi nie więcej niż 20 % amerykańskich środków przeznaczonych na ten cel. Na zasoby ludzkie przypada 50 % europejskiego budżetu obronnego, zaś w USA odsetek ten wynosi 25 %. Siły zbrojne Europy liczą więcej żołnierzy, lecz są oni dużo słabiej wyposażeni. Warunki na świecie już nigdy nie będą takie jak kiedyś. Czas nie jest naszym sprzymierzeńcem.

| 2.6 | W ostatnich dziesięcioleciach w wielu badaniach pojawiały się sugestie, by przemysł obronny dopasować do rynku globalnego. Wskazywano na trwałe wady sektora i starano się dowieść, że rynki obronne są dalekie od ideału, a większość państw kontynuuje prace na rzecz wspierania własnego przemysłu. Próby usprawnienia rynków – takie jak opracowanie pakietu dokumentów dotyczących obronności UE (2007 r.) – mają na celu wyeliminowanie pewnych niedoskonałości rynkowych i spowodowanie odejścia od praktyk krajowych. |
| --- | --- |

2.6

W ostatnich dziesięcioleciach w wielu badaniach pojawiały się sugestie, by przemysł obronny dopasować do rynku globalnego. Wskazywano na trwałe wady sektora i starano się dowieść, że rynki obronne są dalekie od ideału, a większość państw kontynuuje prace na rzecz wspierania własnego przemysłu. Próby usprawnienia rynków – takie jak opracowanie pakietu dokumentów dotyczących obronności UE (2007 r.) – mają na celu wyeliminowanie pewnych niedoskonałości rynkowych i spowodowanie odejścia od praktyk krajowych.

| 2.7 | Omawiane kwestie są bardzo złożone, po części ze względu na długie odstępy czasu upływające od fazy projektowania do wykorzystania produktów w praktyce. W tej sytuacji EKES stoi na stanowisku, że zastosowanie szerokiego podejścia uwzględniającego aspekty technologiczne, gospodarcze i społeczne byłoby właściwszą metodą dyskusji na temat omawianych kwestii niż rozpatrywanie ich jedynie z perspektywy obronności. |
| --- | --- |

2.7

Omawiane kwestie są bardzo złożone, po części ze względu na długie odstępy czasu upływające od fazy projektowania do wykorzystania produktów w praktyce. W tej sytuacji EKES stoi na stanowisku, że zastosowanie szerokiego podejścia uwzględniającego aspekty technologiczne, gospodarcze i społeczne byłoby właściwszą metodą dyskusji na temat omawianych kwestii niż rozpatrywanie ich jedynie z perspektywy obronności.

| 2.8 | Gdy chodzi o koncepcje strategiczne, istotą rozbieżności między państwami posiadającymi stosunkowo silny przemysł zbrojeniowy jest zwłaszcza kwestia zdefiniowania pojęcia „żywotnych interesów bezpieczeństwa narodowego” i uwzględnienia związku między bezpieczeństwem krajowym a rynkami eksportowymi. Część mniejszych państw dysponuje dość dobrze rozwiniętym przemysłem obronnym, natomiast pozostałe w ogóle nie posiadają zakładów produkujących uzbrojenie. Niewątpliwie rozwiązania stosowane przez poszczególne państwa różnią się między sobą w zależności od potencjału i potrzeb. Wynikiem tego stanu rzeczy jest fragmentacja i niespójna wizja przemysłu obronnego. Operacje takie jak interwencja wojskowa w Libii boleśnie uprzytomniają nam powiększające się różnice w dostępie do systemów uzbrojenia. Z konsekwencji trzeba sobie zdać sprawę i umieć je ocenić. |
| --- | --- |

2.8

Gdy chodzi o koncepcje strategiczne, istotą rozbieżności między państwami posiadającymi stosunkowo silny przemysł zbrojeniowy jest zwłaszcza kwestia zdefiniowania pojęcia „żywotnych interesów bezpieczeństwa narodowego” i uwzględnienia związku między bezpieczeństwem krajowym a rynkami eksportowymi. Część mniejszych państw dysponuje dość dobrze rozwiniętym przemysłem obronnym, natomiast pozostałe w ogóle nie posiadają zakładów produkujących uzbrojenie. Niewątpliwie rozwiązania stosowane przez poszczególne państwa różnią się między sobą w zależności od potencjału i potrzeb. Wynikiem tego stanu rzeczy jest fragmentacja i niespójna wizja przemysłu obronnego. Operacje takie jak interwencja wojskowa w Libii boleśnie uprzytomniają nam powiększające się różnice w dostępie do systemów uzbrojenia. Z konsekwencji trzeba sobie zdać sprawę i umieć je ocenić.

| 2.9 | Problem tkwi zarówno po stronie inwestycji, jak i zatrudnienia. Przemysł obronny to sektor nowoczesnych technologii, dający pracę bezpośrednio 600 tysiącom wykwalifikowanych pracowników, a pośrednio kolejnym dwóm milionom. Niepokojące wydają się zatem naciski na dalszą redukcję zatrudnienia. Ponieważ zakłady produkcyjne charakteryzują się często silną koncentracją regionalną, mogłyby stać się centrami doskonałości. Niestety są one zagrożone widmem cięć finansowych i poniosą ogromne straty, jeśli reorganizacja i cięcia będą dokonywane w sposób bezładny i niezaplanowany. |
| --- | --- |

2.9

Problem tkwi zarówno po stronie inwestycji, jak i zatrudnienia. Przemysł obronny to sektor nowoczesnych technologii, dający pracę bezpośrednio 600 tysiącom wykwalifikowanych pracowników, a pośrednio kolejnym dwóm milionom. Niepokojące wydają się zatem naciski na dalszą redukcję zatrudnienia. Ponieważ zakłady produkcyjne charakteryzują się często silną koncentracją regionalną, mogłyby stać się centrami doskonałości. Niestety są one zagrożone widmem cięć finansowych i poniosą ogromne straty, jeśli reorganizacja i cięcia będą dokonywane w sposób bezładny i niezaplanowany.

| 2.10 | Oczywiście zmartwieniem dla poszczególnych rządów jest również obecna sytuacja w zakresie zatrudnienia. Może ona przeszkodzić w wypracowaniu wspólnej wizji, bez której nie da się w sposób właściwy odnieść do konsekwencji społecznych spowodowanych ewentualnym upadkiem przemysłu obronnego, takich jak utrata wiedzy specjalistycznej i związane z tym konsekwencje dla kapitału ludzkiego. Wspólna wizja będzie natomiast sprzyjać zrównoważonemu tworzeniu miejsc pracy oraz uniknięciu niebezpieczeństwa utraty na rzecz krajów trzecich naukowców i wysoko wyspecjalizowanych kadr technicznych wyższego szczebla, co stoi w sprzeczności z celami, jakie UE stara się osiągnąć w ramach strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

2.10

Oczywiście zmartwieniem dla poszczególnych rządów jest również obecna sytuacja w zakresie zatrudnienia. Może ona przeszkodzić w wypracowaniu wspólnej wizji, bez której nie da się w sposób właściwy odnieść do konsekwencji społecznych spowodowanych ewentualnym upadkiem przemysłu obronnego, takich jak utrata wiedzy specjalistycznej i związane z tym konsekwencje dla kapitału ludzkiego. Wspólna wizja będzie natomiast sprzyjać zrównoważonemu tworzeniu miejsc pracy oraz uniknięciu niebezpieczeństwa utraty na rzecz krajów trzecich naukowców i wysoko wyspecjalizowanych kadr technicznych wyższego szczebla, co stoi w sprzeczności z celami, jakie UE stara się osiągnąć w ramach strategii „Europa 2020”.

| 2.11 | Podejście UE i ramy międzyrządowe mogą i powinny opierać się na tych samych założeniach. Dopóki najważniejsza będzie suwerenność narodowa, rezultaty jakichkolwiek wspólnych ram będą nikłe i nie uda się realnie zaradzić nadmiarowi mocy produkcyjnych, fragmentacji i nachodzeniu na siebie procesów. Sprzeczności między filozofią suwerenności narodowej a potrzebami finansowymi, technologicznymi, gospodarczymi i społecznymi są oczywiste. |
| --- | --- |

2.11

Podejście UE i ramy międzyrządowe mogą i powinny opierać się na tych samych założeniach. Dopóki najważniejsza będzie suwerenność narodowa, rezultaty jakichkolwiek wspólnych ram będą nikłe i nie uda się realnie zaradzić nadmiarowi mocy produkcyjnych, fragmentacji i nachodzeniu na siebie procesów. Sprzeczności między filozofią suwerenności narodowej a potrzebami finansowymi, technologicznymi, gospodarczymi i społecznymi są oczywiste.

| 2.12 | Niepokojące jest to, że cel polegający na łączeniu i wspólnym korzystaniu z rozmaitych rozwiązań, tzn. doprowadzenie do powstania europejskiego systemu współzależności, nie znalazł odzwierciedlenia we wspólnej strategii. Mimo odczuwalnych powszechnie zmian kontekstu międzynarodowego naciski zewnętrzne nie są najwyraźniej wystarczająco mocne, by zacząć upowszechniać wypracowywanie wspólnych rozwiązań. W zadziwiający sposób mamy do czynienia z tendencją odwrotną – państwa europejskie nadal chcą pozostać zależne od Stanów Zjednoczonych w obszarze zakupów sprzętu obronnego, zamiast kupować go w Europie. |
| --- | --- |

2.12

Niepokojące jest to, że cel polegający na łączeniu i wspólnym korzystaniu z rozmaitych rozwiązań, tzn. doprowadzenie do powstania europejskiego systemu współzależności, nie znalazł odzwierciedlenia we wspólnej strategii. Mimo odczuwalnych powszechnie zmian kontekstu międzynarodowego naciski zewnętrzne nie są najwyraźniej wystarczająco mocne, by zacząć upowszechniać wypracowywanie wspólnych rozwiązań. W zadziwiający sposób mamy do czynienia z tendencją odwrotną – państwa europejskie nadal chcą pozostać zależne od Stanów Zjednoczonych w obszarze zakupów sprzętu obronnego, zamiast kupować go w Europie.

| 2.13 | Jeżeli Europa chce utrzymać liczący się przemysł bezpieczeństwa i obrony, zdolny opracowywać i produkować nowoczesne systemy gwarantujące bezpieczeństwo kontynentu, konieczne jest wprowadzenie zasadniczych zmian w polityce i sposobie postrzegania rzeczywistości. Dalsze zwlekanie sprzyjać będzie zmniejszeniu potencjału i doprowadzi go do poziomu tak niskiego, że UE nie będzie już mogła zająć pozycji lidera w zasadniczych obszarach. Sytuacja stałaby się tym trudniejsza, że cięcia w wydatkach na badania i rozwój wywarłyby bezpośredni wpływ na całe pokolenie badaczy i wykwalifikowanych pracowników. Jeśli Europie się nie powiedzie, mogą zniknąć całe branże, ludzie stracą pracę, wiedza specjalistyczna wyparuje, a kontynent będzie zdany na łaskę innych. Ludzie, którym zależy na Europie i jej bezpieczeństwie, muszą zdać sobie sprawę z powagi sytuacji i zacząć działać. |
| --- | --- |

2.13

Jeżeli Europa chce utrzymać liczący się przemysł bezpieczeństwa i obrony, zdolny opracowywać i produkować nowoczesne systemy gwarantujące bezpieczeństwo kontynentu, konieczne jest wprowadzenie zasadniczych zmian w polityce i sposobie postrzegania rzeczywistości. Dalsze zwlekanie sprzyjać będzie zmniejszeniu potencjału i doprowadzi go do poziomu tak niskiego, że UE nie będzie już mogła zająć pozycji lidera w zasadniczych obszarach. Sytuacja stałaby się tym trudniejsza, że cięcia w wydatkach na badania i rozwój wywarłyby bezpośredni wpływ na całe pokolenie badaczy i wykwalifikowanych pracowników. Jeśli Europie się nie powiedzie, mogą zniknąć całe branże, ludzie stracą pracę, wiedza specjalistyczna wyparuje, a kontynent będzie zdany na łaskę innych. Ludzie, którym zależy na Europie i jej bezpieczeństwie, muszą zdać sobie sprawę z powagi sytuacji i zacząć działać.

3.   Kontekst polityczny

| 3.1 | Traktat o Unii Europejskiej słusznie podkreśla nierozerwalny związek między polityką zagraniczną, bezpieczeństwa i obrony. Skuteczna polityka zagraniczna musi być budowana na przekonującym potencjale obronnym. Z kolei właściwy potencjał obronny powinien zostać zaprojektowany i wdrożony w świetle odczuwanych zagrożeń i uzgodnionych celów w bardzo skomplikowanym i niestabilnym kontekście międzynarodowym. |
| --- | --- |

3.1

Traktat o Unii Europejskiej słusznie podkreśla nierozerwalny związek między polityką zagraniczną, bezpieczeństwa i obrony. Skuteczna polityka zagraniczna musi być budowana na przekonującym potencjale obronnym. Z kolei właściwy potencjał obronny powinien zostać zaprojektowany i wdrożony w świetle odczuwanych zagrożeń i uzgodnionych celów w bardzo skomplikowanym i niestabilnym kontekście międzynarodowym.

| 3.2 | Kluczowym czynnikiem jest tutaj pozycja UE i jej rola w przyszłym świecie, uwzględniająca dynamiczne zmiany w rzeczywistości geopolitycznej, charakteryzującej się coraz większą liczbą podmiotów o znaczeniu globalnym. Z tej perspektywy EKES uważa, że nadszedł czas na podjęcie w Europie wspólnych działań. Przeszłe i obecne doświadczenia pokazują, iż kontynuacja podejścia tradycyjnego grozi odstawieniem Europy i państw członkowskich na boczny tor. |
| --- | --- |

3.2

Kluczowym czynnikiem jest tutaj pozycja UE i jej rola w przyszłym świecie, uwzględniająca dynamiczne zmiany w rzeczywistości geopolitycznej, charakteryzującej się coraz większą liczbą podmiotów o znaczeniu globalnym. Z tej perspektywy EKES uważa, że nadszedł czas na podjęcie w Europie wspólnych działań. Przeszłe i obecne doświadczenia pokazują, iż kontynuacja podejścia tradycyjnego grozi odstawieniem Europy i państw członkowskich na boczny tor.

| 3.3 | EKES apeluje o stabilną i przewidywalną przyszłość dla europejskich sił zbrojnych na miarę aktualnej pozycji gospodarczej i technologicznej naszego kontynentu. Bardzo długie odstępy czasu upływające od fazy projektowania systemów do ich zastosowania w praktyce jeszcze bardziej uwidaczniają potrzebę podjęcia decyzji już w tym roku. |
| --- | --- |

3.3

EKES apeluje o stabilną i przewidywalną przyszłość dla europejskich sił zbrojnych na miarę aktualnej pozycji gospodarczej i technologicznej naszego kontynentu. Bardzo długie odstępy czasu upływające od fazy projektowania systemów do ich zastosowania w praktyce jeszcze bardziej uwidaczniają potrzebę podjęcia decyzji już w tym roku.

| 3.4 | Ze społecznego i politycznego punktu widzenia EKES podkreśla cztery ważne aspekty konieczności zagwarantowania skutecznego potencjału obronnego Europy. Są to:






  — | ochrona ludności; |
| --- | --- | --- |

3.4

Ze społecznego i politycznego punktu widzenia EKES podkreśla cztery ważne aspekty konieczności zagwarantowania skutecznego potencjału obronnego Europy. Są to:

—

ochrona ludności;

| — | konieczność właściwego wyposażenia żołnierzy; |
| --- | --- |

—

konieczność właściwego wyposażenia żołnierzy;

| — | stabilne i przewidywalne zatrudnienie; |
| --- | --- |

—

stabilne i przewidywalne zatrudnienie;

| — | dobrze zaplanowane europejskie akcje humanitarne i wojskowe na świecie. |
| --- | --- |

—

dobrze zaplanowane europejskie akcje humanitarne i wojskowe na świecie.

| 3.5 | Trwa debata na temat przyszłości wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, choć rzadko mówi się o niej w ten sposób. Wiele kwestii, takich jak wykorzystanie zespołów bojowych, kontrowersje wokół powołania jednego centrum dowodzenia operacyjnego, finansowanie unijnych misji WPBiO, finansowanie tych misji czy apele o przegląd europejskiej strategii bezpieczeństwa, omawia się w kontekście wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, ale unika się nazywania spraw po imieniu. Zmiana podejścia do tego tematu stanowiłaby krok naprzód. Poza tym we wszystkich rozważaniach powinno się wziąć pod uwagę wpływ decyzji (bądź ich braku) na przemysł. Udowodniony zostałby tym sposobem silny związek między potencjałem przemysłowym a wdrożeniem WPBiO. Główna odpowiedzialność spoczywa na rządach. |
| --- | --- |

3.5

Trwa debata na temat przyszłości wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, choć rzadko mówi się o niej w ten sposób. Wiele kwestii, takich jak wykorzystanie zespołów bojowych, kontrowersje wokół powołania jednego centrum dowodzenia operacyjnego, finansowanie unijnych misji WPBiO, finansowanie tych misji czy apele o przegląd europejskiej strategii bezpieczeństwa, omawia się w kontekście wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, ale unika się nazywania spraw po imieniu. Zmiana podejścia do tego tematu stanowiłaby krok naprzód. Poza tym we wszystkich rozważaniach powinno się wziąć pod uwagę wpływ decyzji (bądź ich braku) na przemysł. Udowodniony zostałby tym sposobem silny związek między potencjałem przemysłowym a wdrożeniem WPBiO. Główna odpowiedzialność spoczywa na rządach.

| 3.6 | Kluczowe znaczenie mają relacje euroatlantyckie i NATO. Amerykanie od dłuższego już czasu krytykują Europejczyków za podejście do zobowiązań obronnych w ramach Sojuszu. Po obu stronach Atlantyku od dawna słychać apele o stworzenie „europejskiego filaru” NATO. Jak do tej pory mamy do czynienia z rozwojem wydarzeń w przeciwnym kierunku. |
| --- | --- |

3.6

Kluczowe znaczenie mają relacje euroatlantyckie i NATO. Amerykanie od dłuższego już czasu krytykują Europejczyków za podejście do zobowiązań obronnych w ramach Sojuszu. Po obu stronach Atlantyku od dawna słychać apele o stworzenie „europejskiego filaru” NATO. Jak do tej pory mamy do czynienia z rozwojem wydarzeń w przeciwnym kierunku.

| 3.7 | Brak odpowiedniego „filaru europejskiego” jest głęboko zakorzeniony w polityce. Europie brak woli politycznej do zdefiniowania strategicznych interesów kontynentu czy wspólnego kluczowego potencjału wojskowego. Inaczej dzieje się w USA i innych krajach, gdzie wykorzystuje się koncepcję działań strategicznych obejmujących wszystkie ośrodki badawcze i sektory (zarówno cywilne jak i wojskowe) przyczyniające się do globalnego bezpieczeństwa swoich obywateli. |
| --- | --- |

3.7

Brak odpowiedniego „filaru europejskiego” jest głęboko zakorzeniony w polityce. Europie brak woli politycznej do zdefiniowania strategicznych interesów kontynentu czy wspólnego kluczowego potencjału wojskowego. Inaczej dzieje się w USA i innych krajach, gdzie wykorzystuje się koncepcję działań strategicznych obejmujących wszystkie ośrodki badawcze i sektory (zarówno cywilne jak i wojskowe) przyczyniające się do globalnego bezpieczeństwa swoich obywateli.

| 3.8 | W tym kontekście EKES uważa, że w miejscu budowy „filaru europejskiego” i zbyt dużej zależności europejskiego potencjału militarnego od Stanów Zjednoczonych powinna pojawić się bardziej zrównoważona relacja. Równolegle do dyskusji na temat wspólnych europejskich interesów strategicznych, która oczywiście jest niezbędna i za którą wyłączną odpowiedzialność ponoszą rządy, należałoby jak najszybciej rozpocząć gruntowne planowanie oparte na współpracy instytucji europejskich, państw członkowskich i przemysłów obronnych. Potrzebna jest także dogłębna analiza przyzwyczajeń państw członkowskich w zakresie automatycznego kupowania elementów uzbrojenia „z amerykańskich półek”. |
| --- | --- |

3.8

W tym kontekście EKES uważa, że w miejscu budowy „filaru europejskiego” i zbyt dużej zależności europejskiego potencjału militarnego od Stanów Zjednoczonych powinna pojawić się bardziej zrównoważona relacja. Równolegle do dyskusji na temat wspólnych europejskich interesów strategicznych, która oczywiście jest niezbędna i za którą wyłączną odpowiedzialność ponoszą rządy, należałoby jak najszybciej rozpocząć gruntowne planowanie oparte na współpracy instytucji europejskich, państw członkowskich i przemysłów obronnych. Potrzebna jest także dogłębna analiza przyzwyczajeń państw członkowskich w zakresie automatycznego kupowania elementów uzbrojenia „z amerykańskich półek”.

| 3.9 | Z punktu widzenia finansowego i gospodarczego korzystna będzie poprawa warunków współpracy przemysłowej z USA i ich rozwój w oparciu o równe prawa. |
| --- | --- |

3.9

Z punktu widzenia finansowego i gospodarczego korzystna będzie poprawa warunków współpracy przemysłowej z USA i ich rozwój w oparciu o równe prawa.

4.   Europejski przemysł obronny

| 4.1 | Istnieje ścisły związek między polityką zagraniczną, bezpieczeństwa i obrony a przemysłem obronnym. Mimo prywatyzacji rządy mają wiele do powiedzenia w przemyśle obronnym, gdyż są dla niego klientem, regulatorem i wystawcą pozwoleń na wywóz. |
| --- | --- |

4.1

Istnieje ścisły związek między polityką zagraniczną, bezpieczeństwa i obrony a przemysłem obronnym. Mimo prywatyzacji rządy mają wiele do powiedzenia w przemyśle obronnym, gdyż są dla niego klientem, regulatorem i wystawcą pozwoleń na wywóz.

| 4.2 | Na rynkach eksportowych branże przemysłu zbrojeniowego mają dość duże pole manewru. Po części wynika to z prywatyzacji, po części z zachęt rządowych – kryzys gospodarczy powoduje, że niektórzy ministrowie obrony zamieniają się w zagorzałych promotorów wywozu. W każdym razie kryzys zmusza branżę obronną do traktowania eksportu jako podstawy modelu biznesowego. Rok 2011 był ogólnie bardzo dochodowy dla przemysłu europejskiego. Przedsiębiorstwa radzą sobie też dosyć dobrze w rozwoju produkcji wyrobów podwójnego zastosowania. |
| --- | --- |

4.2

Na rynkach eksportowych branże przemysłu zbrojeniowego mają dość duże pole manewru. Po części wynika to z prywatyzacji, po części z zachęt rządowych – kryzys gospodarczy powoduje, że niektórzy ministrowie obrony zamieniają się w zagorzałych promotorów wywozu. W każdym razie kryzys zmusza branżę obronną do traktowania eksportu jako podstawy modelu biznesowego. Rok 2011 był ogólnie bardzo dochodowy dla przemysłu europejskiego. Przedsiębiorstwa radzą sobie też dosyć dobrze w rozwoju produkcji wyrobów podwójnego zastosowania.

| 4.3 | Gracze globalni, tacy jak Chiny, Indie czy Brazylia, mają własne ambicje w obszarze polityki zagranicznej, znajdujące wyraz w zwiększaniu budżetów obronnych. W chwili obecnej tworzy to nowe możliwości dla europejskiego eksportu. Tylko jak długo to potrwa? Przemysł wciąż radzi sobie nienajgorzej, ale jego wydajność w dużym stopniu opiera się na inwestycjach zrealizowanych 20–25 lat temu. W tej sytuacji dalsza stagnacja lub zmniejszenie inwestycji pociągnęłyby za sobą nieodwracalne konsekwencje już w najbliższej przyszłości. |
| --- | --- |

4.3

Gracze globalni, tacy jak Chiny, Indie czy Brazylia, mają własne ambicje w obszarze polityki zagranicznej, znajdujące wyraz w zwiększaniu budżetów obronnych. W chwili obecnej tworzy to nowe możliwości dla europejskiego eksportu. Tylko jak długo to potrwa? Przemysł wciąż radzi sobie nienajgorzej, ale jego wydajność w dużym stopniu opiera się na inwestycjach zrealizowanych 20–25 lat temu. W tej sytuacji dalsza stagnacja lub zmniejszenie inwestycji pociągnęłyby za sobą nieodwracalne konsekwencje już w najbliższej przyszłości.

| 4.4 | Można również realnie założyć, że wschodzące potęgi zaczną budować własny przemysł niezależny od zachodniego. Następnie – występując w roli przyszłych konkurentów Europy na rynkach w krajach trzecich – państwa te będą coraz bardziej blokować przywóz z krajów zachodnich lub uzależnią go od szeregu warunków. |
| --- | --- |

4.4

Można również realnie założyć, że wschodzące potęgi zaczną budować własny przemysł niezależny od zachodniego. Następnie – występując w roli przyszłych konkurentów Europy na rynkach w krajach trzecich – państwa te będą coraz bardziej blokować przywóz z krajów zachodnich lub uzależnią go od szeregu warunków.

| 4.5 | Obecnie w Europie nie planuje się uruchomienia żadnych nowych, ważnych programów. Z pewnością wpłynie to negatywnie na przyszłe wyniki eksportu. Co więcej, praktycznie wszystkie istotne kraje o gospodarkach wschodzących uzyskały już znaczny poziom transferu technologicznego i produkcji na własnym terytorium. |
| --- | --- |

4.5

Obecnie w Europie nie planuje się uruchomienia żadnych nowych, ważnych programów. Z pewnością wpłynie to negatywnie na przyszłe wyniki eksportu. Co więcej, praktycznie wszystkie istotne kraje o gospodarkach wschodzących uzyskały już znaczny poziom transferu technologicznego i produkcji na własnym terytorium.

| 4.6 | Nie ulega wątpliwości, że jednorazowe umowy wywozowe zostaną wykorzystane do skopiowania technologii stosowanych przez fabryki zachodnie. W tym wypadku alternatywą dla zablokowania przywozu mogłoby by być zbudowanie zakładów produkcyjnych (produkcyjno-rozwojowych) w zainteresowanych krajach. Obecnie możemy tylko spekulować, do jakiego stopnia rozwój sytuacji w tym kierunku wpłynie na fabryki i możliwości zatrudnienia w Europie. W dłuższym okresie należy spodziewać się, że pozycji przemysłu europejskiego zagrożą wschodzące potęgi. Nowoczesne technologie i rozwiązania produkcyjne w tych państwach będą także wywierać wpływ na (potencjalne) europejskie rynki eksportowe w krajach trzecich. Nasili się konkurencja produktowo-cenowa. |
| --- | --- |

4.6

Nie ulega wątpliwości, że jednorazowe umowy wywozowe zostaną wykorzystane do skopiowania technologii stosowanych przez fabryki zachodnie. W tym wypadku alternatywą dla zablokowania przywozu mogłoby by być zbudowanie zakładów produkcyjnych (produkcyjno-rozwojowych) w zainteresowanych krajach. Obecnie możemy tylko spekulować, do jakiego stopnia rozwój sytuacji w tym kierunku wpłynie na fabryki i możliwości zatrudnienia w Europie. W dłuższym okresie należy spodziewać się, że pozycji przemysłu europejskiego zagrożą wschodzące potęgi. Nowoczesne technologie i rozwiązania produkcyjne w tych państwach będą także wywierać wpływ na (potencjalne) europejskie rynki eksportowe w krajach trzecich. Nasili się konkurencja produktowo-cenowa.

| 4.7 | Ze względu na długie okresy projektowania i produkcji oraz na inwestycje technologiczne i ciągłe innowacje, Europie – jeśli chce dysponować nowoczesnym, samowystarczalnym przemysłem obronnym – potrzebna jest ukierunkowana koordynacja. Dopóki wielkość rynku kształtowana jest głównie przez granice narodowe, prawie automatycznie znajdujemy się poniżej masy krytycznej – nawet w dużych państwach członkowskich. Do pewnego stopnia może to zrównoważyć wywóz do krajów trzecich, ale pamiętajmy, że przyszłość jest niepewna, a warunki rynkowe niestabilne. |
| --- | --- |

4.7

Ze względu na długie okresy projektowania i produkcji oraz na inwestycje technologiczne i ciągłe innowacje, Europie – jeśli chce dysponować nowoczesnym, samowystarczalnym przemysłem obronnym – potrzebna jest ukierunkowana koordynacja. Dopóki wielkość rynku kształtowana jest głównie przez granice narodowe, prawie automatycznie znajdujemy się poniżej masy krytycznej – nawet w dużych państwach członkowskich. Do pewnego stopnia może to zrównoważyć wywóz do krajów trzecich, ale pamiętajmy, że przyszłość jest niepewna, a warunki rynkowe niestabilne.

| 4.8 | Coraz szczuplejsze budżety, które w dzisiejszych warunkach wymuszają znaczne ograniczenia, powinny być sygnałem ostrzegawczym. Negatywnie wpływają one na środki wyasygnowane na inwestycje i zakupy, zwłaszcza gdy koszty utrzymania i koszty operacyjne pozostają na niezmienionym poziomie lub maleją w wyniku trwających operacji wojskowych (np. w Afganistanie, Libii czy w ramach operacji wymierzonych przeciw piratom). |
| --- | --- |

4.8

Coraz szczuplejsze budżety, które w dzisiejszych warunkach wymuszają znaczne ograniczenia, powinny być sygnałem ostrzegawczym. Negatywnie wpływają one na środki wyasygnowane na inwestycje i zakupy, zwłaszcza gdy koszty utrzymania i koszty operacyjne pozostają na niezmienionym poziomie lub maleją w wyniku trwających operacji wojskowych (np. w Afganistanie, Libii czy w ramach operacji wymierzonych przeciw piratom).

| 4.9 | W rezultacie odkładane są lub nawet anulowane inwestycje niezbędne dla przemysłu w celu utrzymania i odnowienia potencjału wytwórczo-rozwojowego. Warto dodać, że w ciężkich czasach sam przemysł będzie gorzej przygotowany do inwestowania w utrzymanie obecnego stanu czy podjęcie nowych działań. Potrzebne inwestycje da się zrealizować jedynie dzięki spójnej, przemyślanej współpracy. |
| --- | --- |

4.9

W rezultacie odkładane są lub nawet anulowane inwestycje niezbędne dla przemysłu w celu utrzymania i odnowienia potencjału wytwórczo-rozwojowego. Warto dodać, że w ciężkich czasach sam przemysł będzie gorzej przygotowany do inwestowania w utrzymanie obecnego stanu czy podjęcie nowych działań. Potrzebne inwestycje da się zrealizować jedynie dzięki spójnej, przemyślanej współpracy.

| 4.10 | EKES opowiada się za przemyślaną europejską polityką przemysłową w sektorze obronnym – począwszy od projektowania, a skończywszy na fazie operacyjnej. Sednem sprawy jest prowadzenie konkretnej polityki przemysłowej. W swej naturze jest to rynek publiczny – badania i rozwój muszą być finansowane nie tylko z kapitału początkowego, gdyż we wstępnej fazie zyski są zbyt niskie i obowiązują specyficzne wymogi rządowe. Konieczne jest określenie kluczowego europejskiego potencjału przemysłowego i opracowanie polityki inwestycyjnej, która będzie promować dynamiczne wytwórstwo w Europie. Z racji tego, że żaden kraj nie posiada zasobów wystarczających do samodzielnego finansowania uzbrojenia nowej generacji, potrzebne jest finansowe i przemysłowe łączenie celów narodowych i europejskich oraz zasobów całego kontynentu. Zarządzanie tym procesem powinno opierać się na wspólnych kompetencjach unijnych i krajowych – zgodnie z zapisami strategii „Europa 2020”. Jest to również skuteczna metoda optymalizacji współpracy w ramach Komisji (która cały czas nie wykorzystuje w pełni swych możliwości) i między instytucjami europejskimi. Pod tym względem dużego wsparcia może udzielić grupa zadaniowa, która ma zacząć działać wkrótce jako platforma złożona z Komisji, Europejskiej Agencji Obrony i Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych w celu omawiania priorytetów, możliwości oraz niedociągnięć. |
| --- | --- |

4.10

EKES opowiada się za przemyślaną europejską polityką przemysłową w sektorze obronnym – począwszy od projektowania, a skończywszy na fazie operacyjnej. Sednem sprawy jest prowadzenie konkretnej polityki przemysłowej. W swej naturze jest to rynek publiczny – badania i rozwój muszą być finansowane nie tylko z kapitału początkowego, gdyż we wstępnej fazie zyski są zbyt niskie i obowiązują specyficzne wymogi rządowe. Konieczne jest określenie kluczowego europejskiego potencjału przemysłowego i opracowanie polityki inwestycyjnej, która będzie promować dynamiczne wytwórstwo w Europie. Z racji tego, że żaden kraj nie posiada zasobów wystarczających do samodzielnego finansowania uzbrojenia nowej generacji, potrzebne jest finansowe i przemysłowe łączenie celów narodowych i europejskich oraz zasobów całego kontynentu. Zarządzanie tym procesem powinno opierać się na wspólnych kompetencjach unijnych i krajowych – zgodnie z zapisami strategii „Europa 2020”. Jest to również skuteczna metoda optymalizacji współpracy w ramach Komisji (która cały czas nie wykorzystuje w pełni swych możliwości) i między instytucjami europejskimi. Pod tym względem dużego wsparcia może udzielić grupa zadaniowa, która ma zacząć działać wkrótce jako platforma złożona z Komisji, Europejskiej Agencji Obrony i Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych w celu omawiania priorytetów, możliwości oraz niedociągnięć.

| 4.11 | Głównym zagadnieniem są badania i rozwój. Przemysł obronny to oparty na specjalistycznej wiedzy sektor nowoczesnych technologii, bez którego nie można opracowywać zaawansowanych prototypów. Badaniami i rozwojem nie może zajmować się sam przemysł. Cykle rozwojowe i okresy skuteczności danego systemu są po prostu zbyt długie, a wpływ finansowy zbyt poważny dla przemysłu, by mógł on wziąć na siebie całe ryzyko finansowe. Z doświadczeń historycznych wynika, iż skuteczne programy prowadzone są wspólnie przez rządy i podmioty przemysłowe. |
| --- | --- |

4.11

Głównym zagadnieniem są badania i rozwój. Przemysł obronny to oparty na specjalistycznej wiedzy sektor nowoczesnych technologii, bez którego nie można opracowywać zaawansowanych prototypów. Badaniami i rozwojem nie może zajmować się sam przemysł. Cykle rozwojowe i okresy skuteczności danego systemu są po prostu zbyt długie, a wpływ finansowy zbyt poważny dla przemysłu, by mógł on wziąć na siebie całe ryzyko finansowe. Z doświadczeń historycznych wynika, iż skuteczne programy prowadzone są wspólnie przez rządy i podmioty przemysłowe.

| 4.12 | Na świecie znaczny odsetek wydatków na badania i rozwój w dziedzinie obronności pokrywany jest bezpośrednio przez rządy lub pośrednio poprzez zakupy. Nie dziwi zatem fakt, że ze względu na charakter wytwarzanych produktów przemysł obronny unika najczęściej przesadnego ryzyka finansowego. Środki przeznaczone na badania i rozwój w dziedzinie obronności są szczególnie narażone na rządowe cięcia. |
| --- | --- |

4.12

Na świecie znaczny odsetek wydatków na badania i rozwój w dziedzinie obronności pokrywany jest bezpośrednio przez rządy lub pośrednio poprzez zakupy. Nie dziwi zatem fakt, że ze względu na charakter wytwarzanych produktów przemysł obronny unika najczęściej przesadnego ryzyka finansowego. Środki przeznaczone na badania i rozwój w dziedzinie obronności są szczególnie narażone na rządowe cięcia.

| 4.13 | Wynika z tego, iż w celu prowadzenia badań i rozwoju technologii potrzebna jest nie tylko konsolidacja przemysłowa, ale także wystarczające finansowanie i połączenie wysiłków ze strony państw członkowskich, Komisji i przedstawicieli branży. Inwestycje obronne wymagają poważnego finansowania badań i rozwoju oraz projektów technologicznych. Zagwarantować trzeba też dostęp do kluczowych technologii. Gdyby z powodu ograniczeń wywozu narzuconych przez innych został utracony dostęp do technologii o kluczowym znaczeniu dla rozwoju i produkcji, pojawiłyby się poważne problemy z osiągnięciem europejskich celów w zakresie obronności. |
| --- | --- |

4.13

Wynika z tego, iż w celu prowadzenia badań i rozwoju technologii potrzebna jest nie tylko konsolidacja przemysłowa, ale także wystarczające finansowanie i połączenie wysiłków ze strony państw członkowskich, Komisji i przedstawicieli branży. Inwestycje obronne wymagają poważnego finansowania badań i rozwoju oraz projektów technologicznych. Zagwarantować trzeba też dostęp do kluczowych technologii. Gdyby z powodu ograniczeń wywozu narzuconych przez innych został utracony dostęp do technologii o kluczowym znaczeniu dla rozwoju i produkcji, pojawiłyby się poważne problemy z osiągnięciem europejskich celów w zakresie obronności.

| 4.14 | Prace w dziedzinie działalności badawczej i rozwoju prowadzone poza organizacjami związanymi z obronnością odgrywają coraz donioślejszą rolę w związku z postępami niezależnej nauki i unowocześnianiem technologii w wielu dziedzinach. Często dopiero w ostatnich fazach rozwojowych ostateczne wykorzystanie pozwala stwierdzić, czy badania należy określić mianem prac „cywilnych” czy „wojskowych”. W zastosowaniach militarnych (np. w dziedzinie informatyki) coraz większego znaczenia nabierają za to prace w dziedzinie działalności badawczej i rozwoju dotyczące wyrobów podwójnego zastosowania. Bardzo ważne jest zatem, by europejska baza technologiczno-przemysłowa sektora obronnego (EDTIB) sprzyjała badaniom tego typu, zwłaszcza ze względu na to, że pozwalają one uzyskać finansowanie spoza sektora obronności. |
| --- | --- |

4.14

Prace w dziedzinie działalności badawczej i rozwoju prowadzone poza organizacjami związanymi z obronnością odgrywają coraz donioślejszą rolę w związku z postępami niezależnej nauki i unowocześnianiem technologii w wielu dziedzinach. Często dopiero w ostatnich fazach rozwojowych ostateczne wykorzystanie pozwala stwierdzić, czy badania należy określić mianem prac „cywilnych” czy „wojskowych”. W zastosowaniach militarnych (np. w dziedzinie informatyki) coraz większego znaczenia nabierają za to prace w dziedzinie działalności badawczej i rozwoju dotyczące wyrobów podwójnego zastosowania. Bardzo ważne jest zatem, by europejska baza technologiczno-przemysłowa sektora obronnego (EDTIB) sprzyjała badaniom tego typu, zwłaszcza ze względu na to, że pozwalają one uzyskać finansowanie spoza sektora obronności.

| 4.15 | Państwa członkowskie powinny porozumieć się w sprawie publicznego finansowania badań i rozwoju na szczeblu unijnym. Dziedziny te mogłyby zostać objęte zbliżającym się 8. programem ramowym (8PR) lub odrębnym funduszem – najlepiej z wykorzystaniem pakietów związanych z zaawansowanymi obszarami badań, takimi jak nanotechnologia czy sztuczna inteligencja. Ze względu na związek między przemysłem obronnym a sektorem publicznym należy opracować specjalne procedury. |
| --- | --- |

4.15

Państwa członkowskie powinny porozumieć się w sprawie publicznego finansowania badań i rozwoju na szczeblu unijnym. Dziedziny te mogłyby zostać objęte zbliżającym się 8. programem ramowym (8PR) lub odrębnym funduszem – najlepiej z wykorzystaniem pakietów związanych z zaawansowanymi obszarami badań, takimi jak nanotechnologia czy sztuczna inteligencja. Ze względu na związek między przemysłem obronnym a sektorem publicznym należy opracować specjalne procedury.

| 4.16 | EAO i Komisja powinny odgrywać wiodącą rolę i postępować zgodnie z zapisami europejskich ram współpracy, unikając przy tym codziennych ingerencji politycznych. Europejskiej Agencji Obrony należy pozostawić możliwość pełnego wywiązania się z jej zadań opisanych w traktacie lizbońskim (7). |
| --- | --- |

4.16

EAO i Komisja powinny odgrywać wiodącą rolę i postępować zgodnie z zapisami europejskich ram współpracy, unikając przy tym codziennych ingerencji politycznych. Europejskiej Agencji Obrony należy pozostawić możliwość pełnego wywiązania się z jej zadań opisanych w traktacie lizbońskim (7).

| 4.17 | Do realizacji programu obronnego oraz badań i rozwoju w zakresie obronności (8) potrzebni są kompetentni pracownicy dysponujący umiejętnościami odzwierciedlającymi najnowszy stan wiedzy. Jest to kolejny, niepodważalny argument przemawiający za stworzeniem solidnych ram dla badań, rozwoju i przemysłu zamiast prowadzenia chaotycznej restrukturyzacji. Nie wolno zapominać, że pracownicy sektora obronnego są fundamentem, na którym opiera się przyszły potencjał obronny. Aby mieć pewność, że zarówno trwająca obecnie restrukturyzacja, jak i przyszła produkcja uzbrojenia w Europie będą odbywać się w sposób odpowiednio zorganizowany, konieczne jest prowadzenie konsultacji i komunikowanie się z przemysłem, instytucjami badawczo-rozwojowymi, szkołami wyższymi, organizacjami wojskowymi i zainteresowanymi związkami zawodowymi. |
| --- | --- |

4.17

Do realizacji programu obronnego oraz badań i rozwoju w zakresie obronności (8) potrzebni są kompetentni pracownicy dysponujący umiejętnościami odzwierciedlającymi najnowszy stan wiedzy. Jest to kolejny, niepodważalny argument przemawiający za stworzeniem solidnych ram dla badań, rozwoju i przemysłu zamiast prowadzenia chaotycznej restrukturyzacji. Nie wolno zapominać, że pracownicy sektora obronnego są fundamentem, na którym opiera się przyszły potencjał obronny. Aby mieć pewność, że zarówno trwająca obecnie restrukturyzacja, jak i przyszła produkcja uzbrojenia w Europie będą odbywać się w sposób odpowiednio zorganizowany, konieczne jest prowadzenie konsultacji i komunikowanie się z przemysłem, instytucjami badawczo-rozwojowymi, szkołami wyższymi, organizacjami wojskowymi i zainteresowanymi związkami zawodowymi.

| 4.18 | Ograniczenia budżetowe wymuszają rozwiązanie problemu nakładających się na siebie rozwiązań i braku efektywności. Kontrolowana konsolidacja nie musi przecież oznaczać rozbudowywania dużych przedsiębiorstw. Wiąże się ona raczej z wygenerowaniem wystarczającej masy krytycznej i stworzeniem odpowiedniej jakości zgodnej ze standardami międzynarodowymi, które to czynniki będą w stanie zagwarantować Europie konkurencyjną pozycję na rynku wewnętrznym i w krajach trzecich. Rośnie potrzeba koordynacji planowania projektów na poziomie europejskim przez rządy, właściwe podmioty UE i organizacje przemysłowe. |
| --- | --- |

4.18

Ograniczenia budżetowe wymuszają rozwiązanie problemu nakładających się na siebie rozwiązań i braku efektywności. Kontrolowana konsolidacja nie musi przecież oznaczać rozbudowywania dużych przedsiębiorstw. Wiąże się ona raczej z wygenerowaniem wystarczającej masy krytycznej i stworzeniem odpowiedniej jakości zgodnej ze standardami międzynarodowymi, które to czynniki będą w stanie zagwarantować Europie konkurencyjną pozycję na rynku wewnętrznym i w krajach trzecich. Rośnie potrzeba koordynacji planowania projektów na poziomie europejskim przez rządy, właściwe podmioty UE i organizacje przemysłowe.

| 4.19 | Różnice w wielkości i mocach produkcyjnych poszczególnych fabryk są faktem. Państwa członkowskie istotnie różnią się między sobą pod względem potencjału przemysłowego. Częścią porozumienia między krajami uczestniczącymi w konsolidacji powinien stać się zapis, że przemysł w państwach nie należących do grupy LoI (czyli głównych producentów) zostanie powiązany z właściwymi projektami. Podejście to jest pożądane nie tylko w sensie politycznym, lecz także dlatego, że sprzyja nawiązywaniu owocnych stosunków między przedsiębiorstwami różnej wielkości i instytucjami badawczymi. Występujące w roli dostawców MŚP mogłyby efektywnie przyczynić się do powstania łańcuchów inteligentnej specjalizacji. |
| --- | --- |

4.19

Różnice w wielkości i mocach produkcyjnych poszczególnych fabryk są faktem. Państwa członkowskie istotnie różnią się między sobą pod względem potencjału przemysłowego. Częścią porozumienia między krajami uczestniczącymi w konsolidacji powinien stać się zapis, że przemysł w państwach nie należących do grupy LoI (czyli głównych producentów) zostanie powiązany z właściwymi projektami. Podejście to jest pożądane nie tylko w sensie politycznym, lecz także dlatego, że sprzyja nawiązywaniu owocnych stosunków między przedsiębiorstwami różnej wielkości i instytucjami badawczymi. Występujące w roli dostawców MŚP mogłyby efektywnie przyczynić się do powstania łańcuchów inteligentnej specjalizacji.

| 4.20 | Szczególną uwagę należy poświęcić zagrożeniom odczuwanym przez kraje Europy Środkowej, wynikającym z ich wyeksponowanego położenia geograficznego. Ze względu na to, iż trzeba doprowadzić do sytuacji, w której obywatele tych krajów poczują się bezpieczni, a zarazem pożądane jest pełne wykorzystanie konkretnej wiedzy technologicznej w zakresie obronności, EKES podkreśla, że w bieżących i przyszłych projektach obronnych należy odpowiednio uwzględnić dostępną wiedzę i kompetencje krajów Europy Środkowej. |
| --- | --- |

4.20

Szczególną uwagę należy poświęcić zagrożeniom odczuwanym przez kraje Europy Środkowej, wynikającym z ich wyeksponowanego położenia geograficznego. Ze względu na to, iż trzeba doprowadzić do sytuacji, w której obywatele tych krajów poczują się bezpieczni, a zarazem pożądane jest pełne wykorzystanie konkretnej wiedzy technologicznej w zakresie obronności, EKES podkreśla, że w bieżących i przyszłych projektach obronnych należy odpowiednio uwzględnić dostępną wiedzę i kompetencje krajów Europy Środkowej.

| 4.21 | Zintegrowany europejski rynek produktów związanych z obronnością doprowadziłby do powstania stabilniejszego rynku wewnętrznego. Rynek europejski – oprócz połączenia istniejących rynków krajowych – sprzyjałby harmonizacji lub nawet standaryzacji wymagań i przepisów w dziedzinie zamówień publicznych obowiązujących w różnych państwach członkowskich. Większa harmonizacja i standaryzacja poprawiłaby warunki finansowo-gospodarcze, co z kolei wywarłoby korzystny wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw europejskich na rynku globalnym. |
| --- | --- |

4.21

Zintegrowany europejski rynek produktów związanych z obronnością doprowadziłby do powstania stabilniejszego rynku wewnętrznego. Rynek europejski – oprócz połączenia istniejących rynków krajowych – sprzyjałby harmonizacji lub nawet standaryzacji wymagań i przepisów w dziedzinie zamówień publicznych obowiązujących w różnych państwach członkowskich. Większa harmonizacja i standaryzacja poprawiłaby warunki finansowo-gospodarcze, co z kolei wywarłoby korzystny wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw europejskich na rynku globalnym.

| 4.22 | Europejski rynek obronny charakteryzowałby się masą krytyczną. W tym kontekście EKES zwraca uwagę na szkodliwe konsekwencje sytuacji, w której państwa członkowskie nadal kupują uzbrojenie „z zagranicznej półki” (najczęściej amerykańskiej). Po pierwsze, podważa się w ten sposób korzyści dla przemysłu płynące z funkcjonowania na rynku europejskim. Gdyby przemysł nie był w stanie sprzedawać wytwarzanego przez siebie asortymentu na rynkach państw trzecich (gdzie konkurencja krajowa na pewno będzie stawać się coraz bardziej zacięta), klienci europejscy byliby zmuszeni płacić więcej za produkty związane z obronnością. Po drugie, państwa europejskie kupujące uzbrojenie w USA pokrywają amerykańskie koszty technologiczne wliczone w cenę produktu. |
| --- | --- |

4.22

Europejski rynek obronny charakteryzowałby się masą krytyczną. W tym kontekście EKES zwraca uwagę na szkodliwe konsekwencje sytuacji, w której państwa członkowskie nadal kupują uzbrojenie „z zagranicznej półki” (najczęściej amerykańskiej). Po pierwsze, podważa się w ten sposób korzyści dla przemysłu płynące z funkcjonowania na rynku europejskim. Gdyby przemysł nie był w stanie sprzedawać wytwarzanego przez siebie asortymentu na rynkach państw trzecich (gdzie konkurencja krajowa na pewno będzie stawać się coraz bardziej zacięta), klienci europejscy byliby zmuszeni płacić więcej za produkty związane z obronnością. Po drugie, państwa europejskie kupujące uzbrojenie w USA pokrywają amerykańskie koszty technologiczne wliczone w cenę produktu.

| 4.23 | Biorąc pod uwagę polityczny i finansowy kontekst międzynarodowy, niezbędne wydaje się przeprowadzenie głębokiej debaty europejskiej i podjęcie określonych decyzji o charakterze operacyjnym. Jeśli nie wszystkie państwa członkowskie zechcą uczestniczyć we wspólnych ramach, mocy wiążącej nabrać powinna „zasada wzmocnionej” współpracy. Pełniejsza integracja i pozytywne podejście do kupowania europejskiego uzbrojenia to jedyny sposób zbliżenia się do wielkości rynku porównywalnej z rynkiem amerykańskim. Bez dobrze funkcjonującego rynku wewnętrznego nie wydaje się prawdopodobne, by przemysł europejski miał szansę konkurowania na poziomie globalnym. |
| --- | --- |

4.23

Biorąc pod uwagę polityczny i finansowy kontekst międzynarodowy, niezbędne wydaje się przeprowadzenie głębokiej debaty europejskiej i podjęcie określonych decyzji o charakterze operacyjnym. Jeśli nie wszystkie państwa członkowskie zechcą uczestniczyć we wspólnych ramach, mocy wiążącej nabrać powinna „zasada wzmocnionej” współpracy. Pełniejsza integracja i pozytywne podejście do kupowania europejskiego uzbrojenia to jedyny sposób zbliżenia się do wielkości rynku porównywalnej z rynkiem amerykańskim. Bez dobrze funkcjonującego rynku wewnętrznego nie wydaje się prawdopodobne, by przemysł europejski miał szansę konkurowania na poziomie globalnym.

5.   Wybrane kwestie szczegółowe

| 5.1 | Krajobraz przemysłowy w państwach członkowskich UE, w odniesieniu do różnych rodzajów wojsk – sił lądowych, powietrznych i morskich – nie jest jednolity. W wielu obszarach żaden kraj nie jest w stanie samodzielnie zadbać o wytworzenie uzbrojenia nowej generacji. |
| --- | --- |

5.1

Krajobraz przemysłowy w państwach członkowskich UE, w odniesieniu do różnych rodzajów wojsk – sił lądowych, powietrznych i morskich – nie jest jednolity. W wielu obszarach żaden kraj nie jest w stanie samodzielnie zadbać o wytworzenie uzbrojenia nowej generacji.

| 5.2 | W sektorze sił lądowych tylko niewielka liczba dużych przedsiębiorstw wyspecjalizowanych w integracji systemów potrafi zaprojektować i wyprodukować czołgi podstawowe i lżejsze wozy bojowe. Przedsiębiorstwa te znajdują się na terenie Francji, Niemiec i Zjednoczonego Królestwa. Do tego dochodzi szerokie spektrum wytwórców podzespołów i dostawców trzeciego szczebla, przy czym wyraźnie zauważalna jest tutaj niewystarczająca obecność firm z Europy Środkowej. |
| --- | --- |

5.2

W sektorze sił lądowych tylko niewielka liczba dużych przedsiębiorstw wyspecjalizowanych w integracji systemów potrafi zaprojektować i wyprodukować czołgi podstawowe i lżejsze wozy bojowe. Przedsiębiorstwa te znajdują się na terenie Francji, Niemiec i Zjednoczonego Królestwa. Do tego dochodzi szerokie spektrum wytwórców podzespołów i dostawców trzeciego szczebla, przy czym wyraźnie zauważalna jest tutaj niewystarczająca obecność firm z Europy Środkowej.

| 5.3 | Wiele państw posiada „własny” przemysł stoczniowy i buduje okręty różnej wielkości i o różnym stopniu skomplikowania. Liderami w tym zakresie są kraje grupy LoI oraz Niderlandy – także w obszarze projektowania koncepcyjnego i nowoczesnych instytutów badań morskich, czyli dziedziny zgoła innej niż budowa statków cywilnych. Również w tym przypadku mamy do czynienia z szerokim spektrum wytwórców podzespołów i dostawców trzeciego szczebla. |
| --- | --- |

5.3

Wiele państw posiada „własny” przemysł stoczniowy i buduje okręty różnej wielkości i o różnym stopniu skomplikowania. Liderami w tym zakresie są kraje grupy LoI oraz Niderlandy – także w obszarze projektowania koncepcyjnego i nowoczesnych instytutów badań morskich, czyli dziedziny zgoła innej niż budowa statków cywilnych. Również w tym przypadku mamy do czynienia z szerokim spektrum wytwórców podzespołów i dostawców trzeciego szczebla.

| 5.4 | Samoloty wojskowe projektuje się i wytwarza jedynie w paru krajach. Przemysł skupia się wokół małej liczby wielonarodowych przedsiębiorstw działających na poziomie Europy i nie tylko. Najważniejsze podmioty w branży to: Europejski Koncern Lotniczo-Rakietowy i Obronny, BEA-Systems, Dassault i Saab-Aircraft. Zaawansowane badania aerodynamiczne ograniczone są zaledwie do garstki państw. |
| --- | --- |

5.4

Samoloty wojskowe projektuje się i wytwarza jedynie w paru krajach. Przemysł skupia się wokół małej liczby wielonarodowych przedsiębiorstw działających na poziomie Europy i nie tylko. Najważniejsze podmioty w branży to: Europejski Koncern Lotniczo-Rakietowy i Obronny, BEA-Systems, Dassault i Saab-Aircraft. Zaawansowane badania aerodynamiczne ograniczone są zaledwie do garstki państw.

| 5.5 | Znaczenia dla obronności nabiera sektor elektroniczny obejmujący dowodzenie, kontrolę i łączność. Najważniejszym podmiotami w tej branży są Thales, BEA-Systems i Finmeccanica. Dla spółek Philips i Siemens, największych europejskich grup przemysłu elektronicznego, obronność ma mniejsze znaczenie. Zresztą z ich punktu widzenia wielkość produkcji konkretnych komponentów elektronicznych, takich jak układy scalone, jest za mała, by uzasadniać efektywne kosztowo wytwórstwo na masową skalę. Niemniej jednak zaangażowanie tych dużych grup przemysłowych podkreśla wagę wyrobów podwójnego zastosowania w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

5.5

Znaczenia dla obronności nabiera sektor elektroniczny obejmujący dowodzenie, kontrolę i łączność. Najważniejszym podmiotami w tej branży są Thales, BEA-Systems i Finmeccanica. Dla spółek Philips i Siemens, największych europejskich grup przemysłu elektronicznego, obronność ma mniejsze znaczenie. Zresztą z ich punktu widzenia wielkość produkcji konkretnych komponentów elektronicznych, takich jak układy scalone, jest za mała, by uzasadniać efektywne kosztowo wytwórstwo na masową skalę. Niemniej jednak zaangażowanie tych dużych grup przemysłowych podkreśla wagę wyrobów podwójnego zastosowania w tej dziedzinie.

| 5.6 | Jeśli chodzi o materiały wybuchowe i amunicję, w ostatnich dziesięcioleciach liczba producentów stopniowo spada – po części z powodu ograniczeń środowiskowych. Bezpieczeństwo publiczne zmusza ich do przenoszenia lub zamykania starszych fabryk. |
| --- | --- |

5.6

Jeśli chodzi o materiały wybuchowe i amunicję, w ostatnich dziesięcioleciach liczba producentów stopniowo spada – po części z powodu ograniczeń środowiskowych. Bezpieczeństwo publiczne zmusza ich do przenoszenia lub zamykania starszych fabryk.

| 5.7 | Niezbędny jest dostęp do technologii o zasadniczym znaczeniu, który powinien być wspierany w ramach WPBiO. To samo dotyczy niektórych materiałów, takich jak włókna węglowe czy materiały do produkcji komponentów elektronicznych. |
| --- | --- |

5.7

Niezbędny jest dostęp do technologii o zasadniczym znaczeniu, który powinien być wspierany w ramach WPBiO. To samo dotyczy niektórych materiałów, takich jak włókna węglowe czy materiały do produkcji komponentów elektronicznych.

| 5.8 | Pakiet dokumentów dotyczących obronności (2007), przyjęty w roku 2009, może okazać się niezwykle pomocny. Dyrektywy powinny były zostać wdrożone przez państwa członkowskie latem 2011 r. Za wcześnie jeszcze, by zająć jednoznaczne stanowisko wobec wywołanych przez nie efektów sprzyjających powstaniu jednolitego rynku wewnętrznego. Proces trwa, a realizacji celów w zakresie wewnątrzwspólnotowego przepływu produktów związanych z obronnością czy pojęć typu „żywotne interesy bezpieczeństwa narodowego” nie można jeszcze poddać ostatecznym próbom oceny. |
| --- | --- |

5.8

Pakiet dokumentów dotyczących obronności (2007), przyjęty w roku 2009, może okazać się niezwykle pomocny. Dyrektywy powinny były zostać wdrożone przez państwa członkowskie latem 2011 r. Za wcześnie jeszcze, by zająć jednoznaczne stanowisko wobec wywołanych przez nie efektów sprzyjających powstaniu jednolitego rynku wewnętrznego. Proces trwa, a realizacji celów w zakresie wewnątrzwspólnotowego przepływu produktów związanych z obronnością czy pojęć typu „żywotne interesy bezpieczeństwa narodowego” nie można jeszcze poddać ostatecznym próbom oceny.

| 5.9 | Art. 346 TFUE daje możliwość odstępstwa od unijnych przepisów dotyczących zamówień publicznych ze względu na ochronę żywotnych interesów bezpieczeństwa narodowego. Ten ogólny zapis może blokować właściwy rozwój rynku, szczególnie w odniesieniu do pożądanych łańcuchów dostaw. EKES opowiada się za bardziej konkretną interpretacją art. 346, która pozwoliłaby lepiej wykorzystywać rozwiązania europejskie, sprzyjałaby powstaniu optymalnych europejskich łańcuchów dostaw, poprawie bezpieczeństwa dostaw, wykorzystaniu specjalizacji poszczególnych państw członkowskich, a dodatkowo gwarantowałaby dogodny stosunek kosztów do korzyści. |
| --- | --- |

5.9

Art. 346 TFUE daje możliwość odstępstwa od unijnych przepisów dotyczących zamówień publicznych ze względu na ochronę żywotnych interesów bezpieczeństwa narodowego. Ten ogólny zapis może blokować właściwy rozwój rynku, szczególnie w odniesieniu do pożądanych łańcuchów dostaw. EKES opowiada się za bardziej konkretną interpretacją art. 346, która pozwoliłaby lepiej wykorzystywać rozwiązania europejskie, sprzyjałaby powstaniu optymalnych europejskich łańcuchów dostaw, poprawie bezpieczeństwa dostaw, wykorzystaniu specjalizacji poszczególnych państw członkowskich, a dodatkowo gwarantowałaby dogodny stosunek kosztów do korzyści.

| 5.10 | Ochrona informacji na poziomie krajowym powoduje problemy podobne do wskazanych w punkcie 5.9. Ta sprawa również wymaga gruntownej analizy. Dodajmy, że jest to kwestia istotna i wrażliwa w związku z zaangażowaniem przedsiębiorstw europejskich w amerykańskie projekty obronne. |
| --- | --- |

5.10

Ochrona informacji na poziomie krajowym powoduje problemy podobne do wskazanych w punkcie 5.9. Ta sprawa również wymaga gruntownej analizy. Dodajmy, że jest to kwestia istotna i wrażliwa w związku z zaangażowaniem przedsiębiorstw europejskich w amerykańskie projekty obronne.

| 5.11 | Tzw. dzielenie się potencjałem i zdolnościami, w tym prowadzenie wspólnych szkoleń, powinno stać się programem na przyszłość. Warunkiem podstawowym jest to, by zamiast składania gołosłownych deklaracji opracowywać konkretne plany i przyjąć zdecydowaną postawę opartą na jasno określonych zamierzeniach. Dopóki jednak nie zostanie osiągnięte porozumienie w sprawie doktryn dotyczących obronności, trudno będzie rozpocząć „dzielenie się potencjałem i zdolnościami” w sposób wykonalny. |
| --- | --- |

5.11

Tzw. dzielenie się potencjałem i zdolnościami, w tym prowadzenie wspólnych szkoleń, powinno stać się programem na przyszłość. Warunkiem podstawowym jest to, by zamiast składania gołosłownych deklaracji opracowywać konkretne plany i przyjąć zdecydowaną postawę opartą na jasno określonych zamierzeniach. Dopóki jednak nie zostanie osiągnięte porozumienie w sprawie doktryn dotyczących obronności, trudno będzie rozpocząć „dzielenie się potencjałem i zdolnościami” w sposób wykonalny.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Zob. raport pt. „Towards a Stronger Europe” autorstwa Niezależnego Zespołu Badawczego, powołanego przez ministrów obrony krajów wchodzących w skład Niezależnej Grupy Programu Europejskiego w celu opracowania propozycji w dziedzinie poprawy konkurencyjności przemysłu wytwarzającego sprzęt wojskowy w Europie.

1

(2)  Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony jako integralna część wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, Traktat o Unii Europejskiej, art. 42 i następne, Dz.U. C 115 z 9.5.2008.

2

(3)  Dyrektywy 2009/43EC (Dz.U. L 146 z 10.6.2009) i 2009/81/EC (Dz.U. L 216 z 20.8.2009). Pakiet dokumentów dotyczących obronności został przyjęty przez Radę i PE w roku 2009. Powinien był on zostać wdrożony przez państwa członkowskie latem 2011 r. W skład pakietu dokumentów dotyczących obronności wszedł również komunikat „Strategia na rzecz silniejszego i bardziej konkurencyjnego europejskiego przemysłu obronnego”, COM (2007) 764 z 5.12.2007.

3

(4)  W procesie powinny zostać wykorzystane fundusze europejskie: zbliżający się 8. program ramowy, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Społeczny.

4

(5)  Orędzie o stanie Unii, listopad 2011 r.

5

(6)  Rezolucja PE z 14 grudnia 2011 r. w sprawie wpływu kryzysu finansowego na sektor obronny w państwach członkowskich UE (2011/2177(INI)).

6

(7)  Zob. art. 45 ust. 1 i art. 42 ust. 3 Traktatu UE, Dz.U. C 115 z 9.5.2008.

7

(8)  Zob. sprawozdanie Eurostrategies dla Komisji Europejskiej, A comprehensive analysis of emerging competences and skill needs for optimal preparation and management of change in the EU defence industry, Final report, maj 2009.

8

A comprehensive analysis of emerging competences and skill needs for optimal preparation and management of change in the EU defence industry, Final report

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/24 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/24

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Kobiety przedsiębiorcy – konkretne strategie zwiększające unijny wzrost i zatrudnienie” (opinia z inicjatywy własnej)

2012/C 299/05

Sprawozdawca: Madi SHARMA

Dnia 19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

„Kobiety przedsiębiorcy – konkretne strategie zwiększające unijny wzrost i zatrudnienie”.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 28 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 121 do 7 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Zalecenia i wnioski dotyczące promowania przedsiębiorczości kobiet w Europie

1.1   W niniejszej opinii zawarto cztery kluczowe i konkretne propozycje działań politycznych mających na celu promowanie i rozwijanie przedsiębiorczości kobiet, aby wesprzeć trwały wzrost gospodarczy w Europie. Poruszono w niej wyłącznie zagadnienie przedsiębiorczości kobiet, a szersze zagadnienie udziału kobiet w rynku pracy czy też w procesie decyzyjnym zostało pominięte.

1.2   Zalecenia polityczne wiążą się z kosztami, lecz zwrot z inwestycji wynikający z dodatkowych korzyści gospodarczych związanych ze wzrostem liczby przedsiębiorstw kierowanych przez kobiety w gospodarce i z tworzeniem miejsc pracy w tych przedsiębiorstwach przeważy nad niewielkimi inwestycjami, które muszą ponieść Komisja i państwa członkowskie.

1.3   Ponadto przedstawione zalecenia polityczne nie wymagają żadnych nowych struktur i mogą zostać uwzględnione w obecnych ministerstwach ds. rozwoju gospodarczego, lecz nie należy ich włączać do ministerstw ds. równouprawnienia płci, gdyż przedsiębiorczość kobiet jest kwestią gospodarczą.

1.4   Zalecenia te można poprzeć argumentem dotyczącym zwrotu z inwestycji, jaki odnotowano, podejmując podobne działania w USA – stanowiły one gospodarczy wkład w rozwój społeczeństwa, doprowadziły do podwojenia liczby kobiet przedsiębiorców i utworzenia większej ilości miejsc pracy. Obowiązek gromadzenia danych i polityka zamówień to elementy, które wywarły największy wpływ (1).

1.5   Utworzenie biura ds. działalności gospodarczej kobiet w Europie w ramach Komisji Europejskiej oraz właściwych ministerstw (najlepiej niebędących ministerstwami ds. równouprawnienia płci, co sprzyjałoby rozróżnieniu między działaniami gospodarczymi a odpowiedzialnością w zakresie równouprawnienia płci) na szczeblu państw członkowskich, bez ustanawiania nowych struktur.

1.6   Wyznaczenie dyrektora/wysłannika lub przedstawiciela wysokiego szczebla ds. przedsiębiorczości kobiet w Komisji Europejskiej i w ministerstwach ds. przedsiębiorczości państw członkowskich, który działałby w obrębie wielu ministerstw na rzecz zwiększenia poziomu świadomości na temat korzyści gospodarczych wynikających z zachęcania kobiet do prowadzenia i rozwijania działalności gospodarczej.

1.7   Gromadzenie danych i redagowanie dorocznych sprawozdań politycznych i badawczych w sprawie przedsiębiorczości kobiet we wszystkich regionach Europy, przy zwiększeniu dostępu do segregowanych ze względu na płeć danych statystycznych z różnych wydziałów i agencji rządowych.

1.8   Egzekwowanie przepisów obowiązujących w dziedzinie równości płci – m.in. ze szczególnym uwzględnieniem tego, że przydział środków i funduszy odbywa się z poszanowaniem równości płci w imię przejrzystości, odpowiedzialności i należytej staranności, czyli wartości stanowiących dowód rzeczywistego przestrzegania równości płci.

1.9   Aby stworzyć środowisko sprzyjające aktywności kobiet przedsiębiorców konieczne jest także uwzględnienie następujących aspektów:

| — | uczestnictwo mężczyzn w debatach i komunikacji; |
| --- | --- |

—

uczestnictwo mężczyzn w debatach i komunikacji;

| — | likwidacja stereotypów dotyczących płci, szczególnie w odniesieniu do kariery zawodowej i edukacji; |
| --- | --- |

—

likwidacja stereotypów dotyczących płci, szczególnie w odniesieniu do kariery zawodowej i edukacji;

| — | promowanie kierunków studiów, które mogą pomóc kobietom w zakładaniu nowych przedsiębiorstw; |
| --- | --- |

—

promowanie kierunków studiów, które mogą pomóc kobietom w zakładaniu nowych przedsiębiorstw;

| — | zapewnienie uczciwego, opartego o równe zasady, dostępu do funduszy i środków; |
| --- | --- |

—

zapewnienie uczciwego, opartego o równe zasady, dostępu do funduszy i środków;

| — | poprawa ochrony socjalnej dla osób pracujących na własny rachunek. |
| --- | --- |

—

poprawa ochrony socjalnej dla osób pracujących na własny rachunek.

2.   Wprowadzenie

2.1   Wzrost w UE i MŚP

2.1.1   W rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie przedsiębiorczości kobiet w małych i średnich przedsiębiorstwach (2) uznaje się, że „pomiędzy państwami członkowskimi występują duże różnice w liczbie kobiet-przedsiębiorców” oraz zauważa co następuje: „mając na uwadze, że mniej kobiet niż mężczyzn postrzega prowadzenie działalności gospodarczej jako realną ścieżkę zawodową i że pomimo wzrostu w ostatnim dziesięcioleciu liczby kobiet prowadzących MŚP, w Unii Europejskiej kobiety stanowią zaledwie jedną dziesiątą przedsiębiorców, w porównaniu z jedną czwartą wśród mężczyzn; mając na uwadze, że kobiety stanowią około 60 % wszystkich absolwentów uczelni wyższych, a na rynku pracy, w szczególności w dziedzinie biznesu, w pełnym wymiarze czasu pracy wciąż pracuje niedostateczna liczba kobiet; mając na uwadze podstawowe znaczenie zachęcania kobiet do prowadzenia działalności gospodarczej w celu zmniejszenia nierówności istniejących między płciami oraz umożliwienia im tego”.

2.1.2   W kontekście kryzysu finansowego w Europie ograniczanie wydatków publicznych stało się kluczowym pojęciem mającym zapewnić wyjście z kryzysu. Jedynie w ostatnim czasie obok cięć budżetowych zaczęto mówić o inwestycjach. Należy się skupić przede wszystkim na polityce na rzecz promowania wzrostu.

2.1.3   W zmieniającej się sytuacji na całym świecie, którą charakteryzuje niepewność, ciągłe zmiany i o wiele bardziej nasilona konkurencyjność globalna, uznanie roli przedsiębiorców w ukierunkowywaniu inwestycji na ożywienie gospodarcze jest jednym z najważniejszych elementów zapewnienia konkurencyjnej i dynamicznej gospodarki europejskiej. Uznawszy rolę małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w społeczeństwie, Komisja Europejska koncentruje się obecnie głównie na wykorzystywaniu potencjału MŚP.

2.1.4   Przedsiębiorcy stali się jeszcze bardziej istotni, ponieważ tworzą miejsca pracy, a także odgrywają kluczową rolę z punktu widzenia dobrobytu społeczności lokalnych i regionalnych (3). UE poprzez strategię lizbońską na rzecz wzrostu i zatrudnienia, program „Small Business Act”, strategię „Europa 2020”, a także nowy program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (4), zdecydowanie dowiodła, że wspieranie MŚP stanowi oś jej działań i przynosi pozytywne rezultaty.

2.1.5   Warunki krajowe i lokalne w UE, w jakich działają MŚP, bardzo się między sobą różnią, tak samo więc różni się charakter samych MŚP. Strategie polityczne nakierowane na potrzeby MŚP powinny zatem w pełni odzwierciedlać tę różnorodność i zapewniać poszanowanie dla zasady pomocniczości („Najpierw myśl na małą skalę – Program Small Business Act dla Europy”).

2.1.6   W wydanej niedawno opinii w sprawie komunikatu „Małe przedsiębiorstwo, wielki świat – nowe partnerstwo na rzecz pomocy MŚP w wykorzystaniu szans na światowych rynkach” (5) EKES odnotowuje, że Komisja uwzględnia równouprawnienie płci w przedsiębiorczości, ale nie podaje żadnych konkretnych wytycznych wspierających MŚP, w których właścicielami są kobiety pragnące rozwijać działalność na rynku międzynarodowym.

2.1.7   W Europie brakuje infrastruktury, która byłaby ukierunkowana na wspieranie przedsiębiorczości kobiet. Żadna z powyższych strategii politycznych, późniejszych działań czy postanowień nie uwzględnia w pełni kwestii płci w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej ani nie pomaga określić możliwości rozwoju lub stopnia zróżnicowania w sektorze biznesowym (przedsiębiorstwa krajowe, mikroprzedsiębiorstwa, przedsiębiorstwa rodzinne).

2.2   Obecna strategia polityczna dotycząca przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety

2.2.1   Przedsiębiorstwa prowadzone przez kobiety mają kluczowe znaczenie dla dobrego stanu europejskiej gospodarki. Od ponad 10 lat rządy i szereg organizacji w sektorze publicznym, prywatnym i akademickim uznają wartość wspierania przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety zarówno z perspektywy politycznej, jak i praktycznej. W rezultacie rośnie świadomość wkładu tych przedsiębiorstw na rzecz gospodarki.

2.2.2   Komisja pracuje obecnie z państwami członkowskimi, by znaleźć sposoby zlikwidowania czynników, które zniechęcają kobiety do przedsiębiorczości. W ramach tych działań zapoczątkowano już szereg inicjatyw:

| — | Europejska Sieć Mentorek Kobiecej Przedsiębiorczości powstała podczas polskiej prezydencji w UE dnia 15 listopada 2011 r. Utworzenie sieci jest jednym z działań zaproponowanych w ramach przeglądu Small Business Act z 2011 r., wzmacnia i dopełnia działania służące promowaniu i wspieraniu kobiecej przedsiębiorczości oraz zachęcaniu do niej. |
| --- | --- |

—

Europejska Sieć Mentorek Kobiecej Przedsiębiorczości powstała podczas polskiej prezydencji w UE dnia 15 listopada 2011 r. Utworzenie sieci jest jednym z działań zaproponowanych w ramach przeglądu Small Business Act z 2011 r., wzmacnia i dopełnia działania służące promowaniu i wspieraniu kobiecej przedsiębiorczości oraz zachęcaniu do niej.

| — | Europejska Sieć Wspierania Przedsiębiorczości Kobiecej dla decydentów politycznych (WES). |
| --- | --- |

—

Europejska Sieć Wspierania Przedsiębiorczości Kobiecej dla decydentów politycznych (WES).

| — | Portal kobiecej przedsiębiorczości (6). |
| --- | --- |

—

Portal kobiecej przedsiębiorczości (6).

3.   Potencjał gospodarczy

3.1   Pomimo odnotowanych postępów UE wciąż potrzebuje dalszych znaczących środków, by móc wykorzystać w pełni potencjał przedsiębiorstw, a zwłaszcza MŚP, których właścicielkami są kobiety. Kobiety są zbyt często niewidoczne w świecie biznesu – w mediach, w organizacjach reprezentujących przedsiębiorstwa oraz w dziedzinie kształtowania polityki.

3.2   Wciąż istnieje różnica między płciami pod względem przedsiębiorczości, przy czym kobiet przedsiębiorców jest mniej. Obecnie wśród europejskich przedsiębiorców jest jedynie 30 % kobiet, co prowadzi do niewykorzystania potencjału wzrostu gospodarczego.

3.3   Przedsiębiorstwa, których właścicielami są kobiety działają w całej Europie i w regionach sąsiednich takich jak region śródziemnomorski (7) w każdym sektorze, a ich rola w 2012 r. jest większa niż kiedykolwiek – w zakresie rozwoju gospodarki oraz tworzenia i utrzymywania nowych miejsc pracy, co z kolei ma fundamentalne znaczenie dla ożywienia gospodarczego i wzrostu.

3.4   Najbardziej niepokojące jest to, że gdy w wielu krajach ograniczono rządowe wsparcie dla przedsiębiorstw oraz gdy wiele przedsiębiorstw walczy o przetrwanie i rozwój, strategie polityczne służące wspieraniu przedsiębiorczości kobiet nie są już priorytetowe pomimo wzniosłych zapewnień. Przedsiębiorstwa prowadzone przez kobiety są szansą na wielomiliardowe zyski (8), której nie wolno przegapić ani zignorować.

3.5   Jednym z najpoważniejszych wyzwań w liczbowym podejściu do przedsiębiorczości kobiet w Europie jest brak danych ilościowych i jakościowych. Rejestry przedsiębiorstw i wiele innych źródeł, z których pochodzą statystyki rządowe (w tym rejestr płatników VAT), nie uwzględniają podziału danych ze względu na płeć. W ten sam sposób dane dotyczące płci nie są bezpośrednio dostępne w statystykach bankowych lub gromadzonych przez organizacje wspierające przedsiębiorców.

3.6   Pomimo tych braków szereg wiarygodnych źródeł zawiera informacje na temat przedsiębiorczości i samozatrudnienia w kontekście działalności biznesowej mężczyzn i kobiet. Obejmują one Global Entrepreneurship Monitor (GEM) oraz coroczne badania prowadzone w większości państw europejskich (cenzusy). Dane zgromadzone w Stanach Zjednoczonych podkreślają potencjał dla Europy (9).

3.7   Badania dowiodły (10), że przedsiębiorstwa, których właścicielami są kobiety inwestują w szkolenia pracowników więcej niż ogół pracodawców oraz że w około dwóch trzecich tych przedsiębiorstw dąży się do zwiększenia zdolności kierowniczych kadry zarządzającej. Dlatego też inwestycje we wsparcie dla przedsiębiorstw, których właścicielami są kobiety, ukierunkowanych na rozwój mają szanse przynieść większe zyski niż ogólne inwestycje na rzecz przedsiębiorstw.

3.8   Większość statystyk to prognozy zachowawcze i istnieje znaczący materiał badawczy na dowód jeszcze większego potencjału wzrostu wśród kobiet przedsiębiorców, z uwzględnieniem kobiet przedsiębiorców będących matkami (11). Badania prowadzone przez Natwest Bank w Wielkiej Brytanii wykazały, że 88 % kobiet – w porównaniu z 74 % mężczyzn – przewiduje rozwój prowadzonych przez siebie przedsiębiorstw. Skala przewidywanego wzrostu wynosi średnio 25 %.

4.   Równouprawnienie płci w przedsiębiorstwach

4.1   UE ma etyczny obowiązek zapewniania kobietom tego, na co naprawdę zasługują. Problematyka płci musi mieć zawsze priorytetowe znaczenie w kształtowaniu polityki UE. W czasie kryzysu sprawiedliwość w odniesieniu do płci staje się jeszcze bardziej niezbędna. Z racji tego, iż zbyt często o sprawach dotyczących kobiet dyskutują tylko kobiety, w debacie muszą zacząć uczestniczyć również mężczyźni

4.2   W całej Europie uwzględnia się płeć w różnych kierunkach polityki, ale nie dotyczy to analizy przydziału środków lub funduszy według płci. Aby zapewnić przejrzystość, odpowiedzialność i należytą staranność, czyli wartości stanowiące dowód rzeczywistego przestrzegania równości płci, należy sporządzić taką analizę.

4.3   W Zjednoczonym Królestwie wprowadzono wymóg prawny o nazwie „Gender Equality Duty” (12) (pol. obowiązek przestrzegania równości płci), który zobowiązuje wszystkie organy publiczne do tego, by wypełniając swoje funkcje, poważnie brały pod uwagę:

| — | obowiązek eliminowania wszelkich przejawów bezprawnej dyskryminacji i napastowania na gruncie płci; |
| --- | --- |

—

obowiązek eliminowania wszelkich przejawów bezprawnej dyskryminacji i napastowania na gruncie płci;

| — | obowiązek promowania równości szans kobiet i mężczyzn. |
| --- | --- |

—

obowiązek promowania równości szans kobiet i mężczyzn.

Aby zapewnić neutralność płci, potrzebna jest zatem stosowna analiza przydziału środków i funduszy.

4.4   Obowiązek przestrzegania równości płci jest ważnym konceptem potrzebnym do zagwarantowania równości płci na bazie odpowiedzialności oraz przez ocenę przydziału środków i gromadzenie danych segregowanych ze względu na płeć. Pomogłoby to osobom odpowiedzialnym za wyznaczanie kierunków polityki ocenić rzeczywisty wpływ na przedsiębiorczość kobiet. (Przykład: fundusz rozwoju regionalnego (EFRR) albo fundusz społeczny (EFS): UE przydziela środki państwom członkowskim, które przekazują je dalej na poziom regionalny. Środki te wykorzystuje się często do tworzenia miejsc pracy w nowo zakładanych przedsiębiorstwach. Jednak nigdy nie podnosi się przy tej okazji kwestii płci.) Aby zapewnić przejrzystość w zakresie równości płci, decydenci każdego szczebla powinni analizować – pod względem płci – jak rozdzielane są pieniądze.

4.5   Płeć może być „soczewką” pozwalającą dostrzec inne rodzaje nierówności (rasa, niepełnosprawność lub wiek) i podjąć w ich sprawie działania. By uwzględnianie aspektu płci było skuteczne w całej Europie, trzeba przyjąć zintegrowane podejście, którego doskonałym przykładem są rozwiązania przedstawione w raporcie OECD zatytułowanym „Tackle gender gap to boost growth” (13) (pol. Niwelowanie różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn dla ożywienia wzrostu). Kwestia płci uwzględnia wszystkie aspekty równości i dotyczy wszystkich, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Koncentrując się na płci, uznaje się, że nierówności między kobietami i mężczyznami wynikają z niesprawiedliwości lub stereotypów, które dotykają wszystkich.

4.6   Analiza płci jest konieczna do tego, by uniknąć marnotrawstwa zasobów w zakresie kształcenia i szkolenia, większej powszechności złego stanu zdrowia, a także kosztów gospodarczych dla przedsiębiorstw, w których umiejętności kobiet nie są cenione, a ich potencjał i talent nie są uznawane. Poza tym dla wzmocnienia pozycji kobiet, niezależnie od ich wieku, konieczne jest wspieranie doradztwa zawodowego, zwalczanie stereotypów i eliminowanie niewidzialnych barier w życiu zawodowym. w mediach i społeczeństwie należy bardziej eksponować wizerunek kobiet jako przywódców i kobiet godnych naśladowania, po to by podkreślać pozytywne zmiany wnoszone przez nie do gospodarki.

5.   Zalecenia

5.1   Działania polityczne

5.1.1   EKES uznaje, że w Europie konieczne są ograniczenia budżetowe, lecz zauważa, że proste, konkretne strategie polityczne na rzecz przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety mogłyby przynieść zwrot z inwestycji, który przewyższałby niewielkie nakłady UE i państw członkowskich wymagane w związku z realizacją czterech opisanych poniżej propozycji.

5.1.2   Propozycje te nie zostały wybrane losowo, lecz wyselekcjonowane na podstawie konsultacji z kobietami przedsiębiorcami i stowarzyszeniami biznesowymi. Podobne zalecenia umieszczono w rezolucji Parlamentu Europejskiego (14). Co najistotniejsze, podobne środki wprowadzono też w Stanach Zjednoczonych pod postacią ustawy w sprawie prowadzenia działalności gospodarczej przez kobiety (1988 r.). Obowiązek gromadzenia danych i polityka zamówień to elementy, które wywarły największy wpływ. Proporcja kobiet do mężczyzn wśród przedsiębiorców w USA wynosi obecnie 2 do 1 (liczba kobiet prowadzących działalność gospodarczą w USA jako wartość procentowa ogółu przedsiębiorstw wzrosła z 26 % w 1992 r. do 57 % w 2002 r.). Doprowadziło to do podwojenia liczby kobiet przedsiębiorców, utworzenia większej ilości miejsc pracy i zwiększenia gospodarczego wkładu w rozwój społeczeństwa.

5.1.3   Propozycje te obejmują:

| 5.1.3.1 | Utworzenie urzędu ds. działalności gospodarczej kobiet w ramach Komisji Europejskiej oraz kompetentnych ministerstw w państwach członkowskich. Najlepiej byłoby gdyby ministerstwa te nie wchodziły w skład ministerstw ds. równouprawnienia płci, co sprzyjałoby wprowadzeniu wyraźnego rozróżnienia między działaniami gospodarczymi a odpowiedzialnością w zakresie równouprawnienia płci. Muszą one dysponować konkretnymi uprawnieniami, celami i zasobami. W DG Enterprise 1 pracownik na 900 zajmuje się wyłącznie kwestią przedsiębiorczości kobiet w Europie. |
| --- | --- |

5.1.3.1

Utworzenie urzędu ds. działalności gospodarczej kobiet w ramach Komisji Europejskiej oraz kompetentnych ministerstw w państwach członkowskich. Najlepiej byłoby gdyby ministerstwa te nie wchodziły w skład ministerstw ds. równouprawnienia płci, co sprzyjałoby wprowadzeniu wyraźnego rozróżnienia między działaniami gospodarczymi a odpowiedzialnością w zakresie równouprawnienia płci. Muszą one dysponować konkretnymi uprawnieniami, celami i zasobami. W DG Enterprise 1 pracownik na 900 zajmuje się wyłącznie kwestią przedsiębiorczości kobiet w Europie.

| 5.1.3.2 | Wyznaczenie dyrektora/wysłannika lub przedstawiciela wysokiego szczebla ds. przedsiębiorczości kobiet w ramach Komisji Europejskiej i na szczeblu ministerstw odpowiadających za przedsiębiorczość w państwach członkowskich, lecz działającego w obrębie wielu ministerstw na rzecz zwiększenia poziomu świadomości na temat korzyści gospodarczych wynikających z zachęcania kobiet to prowadzenia i rozwijania działalności gospodarczej. Sprawowanie tego urzędu powinno być ograniczone w czasie (4–10 lat w zależności od stanu gospodarki i struktury finansowania), a jego kompetencje powinny być bardzo jasno określone, wraz z konkretnymi celami i zakresem odpowiedzialności. Dyrektor/wysłannik lub przedstawiciel wysokiego szczebla ds. przedsiębiorczości kobiet mógłby także odpowiadać za promowanie ścieżek kariery akademickiej lub branżowej (takich jak: badania, nauka, nowe technologie, sprzedaż bezpośrednia, rozwój internetu/IT), prowadzących do większej przedsiębiorczości kobiet. |
| --- | --- |

5.1.3.2

Wyznaczenie dyrektora/wysłannika lub przedstawiciela wysokiego szczebla ds. przedsiębiorczości kobiet w ramach Komisji Europejskiej i na szczeblu ministerstw odpowiadających za przedsiębiorczość w państwach członkowskich, lecz działającego w obrębie wielu ministerstw na rzecz zwiększenia poziomu świadomości na temat korzyści gospodarczych wynikających z zachęcania kobiet to prowadzenia i rozwijania działalności gospodarczej. Sprawowanie tego urzędu powinno być ograniczone w czasie (4–10 lat w zależności od stanu gospodarki i struktury finansowania), a jego kompetencje powinny być bardzo jasno określone, wraz z konkretnymi celami i zakresem odpowiedzialności. Dyrektor/wysłannik lub przedstawiciel wysokiego szczebla ds. przedsiębiorczości kobiet mógłby także odpowiadać za promowanie ścieżek kariery akademickiej lub branżowej (takich jak: badania, nauka, nowe technologie, sprzedaż bezpośrednia, rozwój internetu/IT), prowadzących do większej przedsiębiorczości kobiet.

| 5.1.3.3 | Gromadzenie niezbędnych danych, które umożliwiają pomiar i kwantyfikację alokacji zasobów dla kobiet przedsiębiorców, będącej głównym czynnikiem dyskryminacji kobiet w biznesie, zwłaszcza na etapie zakładania nowego przedsiębiorstwa. Wsparcie dla prac nad uaktualnianiem dorocznych strategii politycznych i badań w sprawie przedsiębiorczości kobiet we wszystkich regionach europejskich. Intensywniejsze gromadzenie segregowanych ze względu na płeć danych w różnych wydziałach i agendach rządowych oraz zwiększenie dostępu do tych danych. DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu oraz ministerstwa ds. rozwoju gospodarczego z różnych państw członkowskich przeprowadzają ocenę wpływu pod kątem płci, gromadząc odpowiednie dane dotyczące m.in. liczby kobiet przedsiębiorców, liczby przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety, liczby pracowników tych przedsiębiorstw, a także alokacji zasobów dla tych przedsiębiorstw i przedsiębiorców. Trzeba przyznać, że takim krajom jak Australia, Kanada i USA udało się zwiększyć liczbę kobiet przedsiębiorców, gromadząc i analizując takie dane. |
| --- | --- |

5.1.3.3

Gromadzenie niezbędnych danych, które umożliwiają pomiar i kwantyfikację alokacji zasobów dla kobiet przedsiębiorców, będącej głównym czynnikiem dyskryminacji kobiet w biznesie, zwłaszcza na etapie zakładania nowego przedsiębiorstwa. Wsparcie dla prac nad uaktualnianiem dorocznych strategii politycznych i badań w sprawie przedsiębiorczości kobiet we wszystkich regionach europejskich. Intensywniejsze gromadzenie segregowanych ze względu na płeć danych w różnych wydziałach i agendach rządowych oraz zwiększenie dostępu do tych danych. DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu oraz ministerstwa ds. rozwoju gospodarczego z różnych państw członkowskich przeprowadzają ocenę wpływu pod kątem płci, gromadząc odpowiednie dane dotyczące m.in. liczby kobiet przedsiębiorców, liczby przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety, liczby pracowników tych przedsiębiorstw, a także alokacji zasobów dla tych przedsiębiorstw i przedsiębiorców. Trzeba przyznać, że takim krajom jak Australia, Kanada i USA udało się zwiększyć liczbę kobiet przedsiębiorców, gromadząc i analizując takie dane.

| 5.1.3.4 | Egzekwowanie przepisów obowiązujących w dziedzinie równości płci. Niedawne statystyki ukazują, że bezrobocie wśród kobiet w Europie osiąga najwyższy od 23 lat poziom. Rekordowa liczba młodych ludzi, w tym wiele absolwentek uniwersytetów, nie jest czynna zawodowo. Wciąż istnieją różnice w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, a kobiety nie biorą udziału w procesach decyzyjnych w Europie. UE i państwa członkowskie muszą wypełnić swój obowiązek zapewnienia równości płci, segregując dane według kryterium płci, zwłaszcza w zakresie gromadzenia danych i alokacji zasobów. |
| --- | --- |

5.1.3.4

Egzekwowanie przepisów obowiązujących w dziedzinie równości płci. Niedawne statystyki ukazują, że bezrobocie wśród kobiet w Europie osiąga najwyższy od 23 lat poziom. Rekordowa liczba młodych ludzi, w tym wiele absolwentek uniwersytetów, nie jest czynna zawodowo. Wciąż istnieją różnice w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, a kobiety nie biorą udziału w procesach decyzyjnych w Europie. UE i państwa członkowskie muszą wypełnić swój obowiązek zapewnienia równości płci, segregując dane według kryterium płci, zwłaszcza w zakresie gromadzenia danych i alokacji zasobów.

5.2   Działania społeczeństwa obywatelskiego

5.2.1   Proponuje się:

| 5.2.1.1 | Zachęcanie mężczyzn do udziału w debacie i uznania wartości dodanej generowanej na skutek promowania przedsiębiorczej aktywności kobiet – ze względu na to, że wszystkie działania dotyczące upowszechniania przedsiębiorczości kobiet i firm, których właścicielami są kobiety, niosą ze sobą korzyści społeczno-gospodarcze dla wszystkich obywateli. Systemy komunikacji, sieci i szkolenia muszą uwzględniać osoby obojga płci, zaś ochrona socjalna powinna też zapewniać równe traktowanie całego społeczeństwa. |
| --- | --- |

5.2.1.1

Zachęcanie mężczyzn do udziału w debacie i uznania wartości dodanej generowanej na skutek promowania przedsiębiorczej aktywności kobiet – ze względu na to, że wszystkie działania dotyczące upowszechniania przedsiębiorczości kobiet i firm, których właścicielami są kobiety, niosą ze sobą korzyści społeczno-gospodarcze dla wszystkich obywateli. Systemy komunikacji, sieci i szkolenia muszą uwzględniać osoby obojga płci, zaś ochrona socjalna powinna też zapewniać równe traktowanie całego społeczeństwa.

| 5.2.1.2 | Zagwarantowanie wszystkim dostępu do przedsiębiorczości poprzez zadbanie o to, by w szkolnictwie wszystkich poziomów unikać stereotypowego postrzegania przedsiębiorczości pod kątem płci oraz odpowiednio dostosować język i pojęcia używane do opisu przedsiębiorców. Zagwarantowanie jednocześnie, by wsparcie oferowane obecnie przedsiębiorcom przez uczelnie wyższe i placówki szkolnictwa wyższego było atrakcyjne i przydatne dla młodych kobiet, co pozwoli wyeliminować różnicę między liczbą młodych mężczyzn i kobiet zakładających przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

5.2.1.2

Zagwarantowanie wszystkim dostępu do przedsiębiorczości poprzez zadbanie o to, by w szkolnictwie wszystkich poziomów unikać stereotypowego postrzegania przedsiębiorczości pod kątem płci oraz odpowiednio dostosować język i pojęcia używane do opisu przedsiębiorców. Zagwarantowanie jednocześnie, by wsparcie oferowane obecnie przedsiębiorcom przez uczelnie wyższe i placówki szkolnictwa wyższego było atrakcyjne i przydatne dla młodych kobiet, co pozwoli wyeliminować różnicę między liczbą młodych mężczyzn i kobiet zakładających przedsiębiorstwa.

| 5.2.1.3 | Promowanie tradycyjnych i nietradycyjnych ścieżek kariery dla kobiet – niezależnie od wieku i w sposób neutralny w odniesieniu do płci. W Europie jest wiele wykształconych kobiet o wysokich kwalifikacjach (duża część z nich pozostaje obecnie bez pracy w wyniku kryzysu), które być może nie rozważały nawet takiej opcji jak prowadzenie własnej działalności gospodarczej. |
| --- | --- |

5.2.1.3

Promowanie tradycyjnych i nietradycyjnych ścieżek kariery dla kobiet – niezależnie od wieku i w sposób neutralny w odniesieniu do płci. W Europie jest wiele wykształconych kobiet o wysokich kwalifikacjach (duża część z nich pozostaje obecnie bez pracy w wyniku kryzysu), które być może nie rozważały nawet takiej opcji jak prowadzenie własnej działalności gospodarczej.

| 5.2.1.4 | Stworzenie specjalnych ośrodków przedsiębiorczości kobiet oferujących podstawowe informacje dotyczące przedsiębiorstw, możliwość tworzenia sieci, wymianę wiedzy oraz szkolenia. W niektórych państwach członkowskich ich brak, a w całej UE często nie dysponują one wystarczającą ilością zasobów w ramach stowarzyszeń przedsiębiorców i izb handlowych. Niemniej ośrodki, w których stosuje się specjalne środki, mogą być bardzo skuteczne w propagowaniu przedsiębiorczości kobiet. Wiele przykładów sprawdzonych rozwiązań można znaleźć w Niemczech. |
| --- | --- |

5.2.1.4

Stworzenie specjalnych ośrodków przedsiębiorczości kobiet oferujących podstawowe informacje dotyczące przedsiębiorstw, możliwość tworzenia sieci, wymianę wiedzy oraz szkolenia. W niektórych państwach członkowskich ich brak, a w całej UE często nie dysponują one wystarczającą ilością zasobów w ramach stowarzyszeń przedsiębiorców i izb handlowych. Niemniej ośrodki, w których stosuje się specjalne środki, mogą być bardzo skuteczne w propagowaniu przedsiębiorczości kobiet. Wiele przykładów sprawdzonych rozwiązań można znaleźć w Niemczech.

| 5.2.1.5 | Zapewnienie wsparcia i dostępu do informacji, a także funduszy i środków na badania, naukę i technologię dla kobiet, które mogą chcieć założyć swe własne przedsiębiorstwo lub rozwinąć swe własne badania czy innowacje. |
| --- | --- |

5.2.1.5

Zapewnienie wsparcia i dostępu do informacji, a także funduszy i środków na badania, naukę i technologię dla kobiet, które mogą chcieć założyć swe własne przedsiębiorstwo lub rozwinąć swe własne badania czy innowacje.

| 5.2.1.6 | Zapewnienie przez instytucje finansowe przeglądu informacji na temat udzielania kredytu pod kątem płci. Niektóre badania pokazują, że kobietom rzadko udziela się kredytów i że często kredyty te są wyżej oprocentowane niż w wypadku mężczyzn (15). |
| --- | --- |

5.2.1.6

Zapewnienie przez instytucje finansowe przeglądu informacji na temat udzielania kredytu pod kątem płci. Niektóre badania pokazują, że kobietom rzadko udziela się kredytów i że często kredyty te są wyżej oprocentowane niż w wypadku mężczyzn (15).

| 5.2.1.7 | Przegląd przepisów dotyczących opieki społecznej dla przedsiębiorców, a w szczególności aspektów praktycznych przepisów dotyczących kobiet przedsiębiorców, które zachodzą w ciążę, zostają matkami i opiekunkami. W opracowanym przez Komisję dokumencie zatytułowanym „Plan działania: europejski program na rzecz przedsiębiorczości” (16) zwraca się uwagę na konieczność zapewnienia lepszego systemu opieki społecznej, jednak nie podaje się konkretnych propozycji. |
| --- | --- |

5.2.1.7

Przegląd przepisów dotyczących opieki społecznej dla przedsiębiorców, a w szczególności aspektów praktycznych przepisów dotyczących kobiet przedsiębiorców, które zachodzą w ciążę, zostają matkami i opiekunkami. W opracowanym przez Komisję dokumencie zatytułowanym „Plan działania: europejski program na rzecz przedsiębiorczości” (16) zwraca się uwagę na konieczność zapewnienia lepszego systemu opieki społecznej, jednak nie podaje się konkretnych propozycji.

| 5.2.1.8 | Opracowanie i wdrażanie ogólnounijnego porozumienia w dziedzinie publicznego sektora mediów radiowo-telewizyjnych, tak aby zachęcać nadawców publicznych z państw członkowskich do zobowiązania się do wyznaczenia celów w zakresie zrównoważonego pod względem płci ukazywania tematyki przedsiębiorczości poprzez usunięcie tematyki kobiet z działu kobiecego i wprowadzenie jej do działu finansowego. Badania ukazują, że przekaz medialny może znacząco i korzystnie wpływać na postrzeganie kobiet przedsiębiorców i podejście do nich. Więcej informacji w mediach o kobietach przedsiębiorcach, które osiągnęły sukces i mogą być stawiane za wzór, istotnie wpłynęłoby na społeczne postrzeganie przedsiębiorczości kobiet. |
| --- | --- |

5.2.1.8

Opracowanie i wdrażanie ogólnounijnego porozumienia w dziedzinie publicznego sektora mediów radiowo-telewizyjnych, tak aby zachęcać nadawców publicznych z państw członkowskich do zobowiązania się do wyznaczenia celów w zakresie zrównoważonego pod względem płci ukazywania tematyki przedsiębiorczości poprzez usunięcie tematyki kobiet z działu kobiecego i wprowadzenie jej do działu finansowego. Badania ukazują, że przekaz medialny może znacząco i korzystnie wpływać na postrzeganie kobiet przedsiębiorców i podejście do nich. Więcej informacji w mediach o kobietach przedsiębiorcach, które osiągnęły sukces i mogą być stawiane za wzór, istotnie wpłynęłoby na społeczne postrzeganie przedsiębiorczości kobiet.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  1988: Women’s Business Ownership Act (HR5050) http://www.nwbc.gov/sites/default/files/nwbc05.pdf.

1

(2)  (2010/2275(INI)).

2

(3)  Opinia EKES-u „Zatrudnienie i przedsiębiorczość – rola społeczeństwa obywatelskiego oraz organów lokalnych i regionalnych z uwzględnieniem kwestii płci” (Dz.U. 256 z 27.10.07, s. 114).

3

(4)  Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw na lata 2014–2020.

4

(5)  COM(2011) 702 final.

5

(6)  Zob. http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/promoting-entrepreneurship/women/portal/.

6

(7)  Opinia EKES-u „Promowanie przedsiębiorczości kobiet w regionie eurośródziemnomorskim” (Dz.U. C 256 z 27.10.2007).

7

(8)  Zob. www.wescotland.co.uk/wepg.

8

(9)  http://womeninbusiness.about.com/od/wibtrendsandstatistics/a/statswibindustr.htm.

9

(10)  http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/enterprise/docs/b/11-1078-bis-small-business-survey-2010-women-led-businesses-boost.pdf

10

(11)  http://www.enterprising-women.org/static/ew_growthreport.pdf.

11

(12)  http://freedownload.is/doc/overview-of-the-gender-equality-duty-11622854.html.

12

(13)  http://www.oecd.org/document/0,3746,fr_21571361_44315115_50401407_1_1_1_1,00.html.

13

(14)  2010/2275(INI).

14

(15)  Zobacz na przykład „Women and banks – Are female customers facing discrimination?”, sprawozdanie Instytutu Badań Publicznych, listopad 2011 r., na: http://www.wireuk.org/uploads/files/women-banks_Nov2011_8186.pdf; „Women’s business ownership: a review of the academic, popular and internet literature”, na: http://www.bis.gov.uk/files/file38362.pdf.

15

(16)  COM(2004) 70 final.

16

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/29 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/29

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli kobiet jako siły napędowej w modelu rozwoju i innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich (opinia z inicjatywy własnej)

2012/C 299/06

Sprawozdawca: Daniela RONDINELLI

Dnia 19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

roli kobiet jako siły napędowej w modelu rozwoju i innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z dnia 12 lipca 2012 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 204 do 5 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | W ramach całej polityki UE konieczne jest przeanalizowanie, opisanie i promowanie potencjału kobiet, które pracują i/lub prowadzą przedsiębiorstwo na obszarach rolniczych i wiejskich. Nie można przy tym dopuścić do tego, by część strategii UE pogarszała ich sytuację. Jest to warunek aktywnego udziału kobiet w rozwoju i innowacji, co pomoże całemu sektorowi w przezwyciężeniu kryzysu. |
| --- | --- |

1.1

W ramach całej polityki UE konieczne jest przeanalizowanie, opisanie i promowanie potencjału kobiet, które pracują i/lub prowadzą przedsiębiorstwo na obszarach rolniczych i wiejskich. Nie można przy tym dopuścić do tego, by część strategii UE pogarszała ich sytuację. Jest to warunek aktywnego udziału kobiet w rozwoju i innowacji, co pomoże całemu sektorowi w przezwyciężeniu kryzysu.

| 1.2 | We wszystkich przepisach i programach UE konieczne jest zapewnienie równego traktowania, równości szans i poprawy sytuacji kobiet poprzez faktyczne uwzględnienie aspektu płci, uproszczenie procedur dostępu do środków i okresowe monitorowanie wyników. |
| --- | --- |

1.2

We wszystkich przepisach i programach UE konieczne jest zapewnienie równego traktowania, równości szans i poprawy sytuacji kobiet poprzez faktyczne uwzględnienie aspektu płci, uproszczenie procedur dostępu do środków i okresowe monitorowanie wyników.

| 1.3 | Kobiety muszą uczestniczyć w planach rozwoju sektora na szczeblu regionalnym i terytorialnym, co wymaga zapewnienia im warunków do udziału, wyrażania potrzeb, a także dzielenia się doświadczeniami i projektami (budowanie zdolności). |
| --- | --- |

1.3

Kobiety muszą uczestniczyć w planach rozwoju sektora na szczeblu regionalnym i terytorialnym, co wymaga zapewnienia im warunków do udziału, wyrażania potrzeb, a także dzielenia się doświadczeniami i projektami (budowanie zdolności).

| 1.4 | W ramach kontaktów uczelni wyższych i ośrodków badawczych z zainteresowanymi kobietami należy przeanalizować ich możliwości i potrzeby oraz wyposażyć je w instrumenty szkoleniowe i technologiczne –będzie to sprzyjać rozwojowi przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety, a także podniesieniu jakości pracy i życia kobiet zajmujących się rolnictwem. |
| --- | --- |

1.4

W ramach kontaktów uczelni wyższych i ośrodków badawczych z zainteresowanymi kobietami należy przeanalizować ich możliwości i potrzeby oraz wyposażyć je w instrumenty szkoleniowe i technologiczne –będzie to sprzyjać rozwojowi przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety, a także podniesieniu jakości pracy i życia kobiet zajmujących się rolnictwem.

| 1.5 | ICT (1) mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju i usprawnienia działalności rolnej kobiet pod warunkiem, że technologie te są skuteczne, odpowiednio rozlokowane terytorialnie, dostępne i niedrogie (sieci szerokopasmowe). Mogą też dzięki nim powstać miejsca pracy dla specjalistów ICT. |
| --- | --- |

1.5

ICT (1) mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju i usprawnienia działalności rolnej kobiet pod warunkiem, że technologie te są skuteczne, odpowiednio rozlokowane terytorialnie, dostępne i niedrogie (sieci szerokopasmowe). Mogą też dzięki nim powstać miejsca pracy dla specjalistów ICT.

| 1.6 | Tworzenie sieci kobiet – ułatwione dzięki dobrym technologiom informacyjno-komunikacyjnym – pozwala rozwijać kontakty, podtrzymuje uczestnictwo, ułatwia nawiązywanie kontaktów oraz sprzyja wymianie sprawdzonych rozwiązań między kobietami w UE a kobietami w krajach kandydujących i trzecich, co jest korzystne dla współpracy międzynarodowej i handlu. |
| --- | --- |

1.6

Tworzenie sieci kobiet – ułatwione dzięki dobrym technologiom informacyjno-komunikacyjnym – pozwala rozwijać kontakty, podtrzymuje uczestnictwo, ułatwia nawiązywanie kontaktów oraz sprzyja wymianie sprawdzonych rozwiązań między kobietami w UE a kobietami w krajach kandydujących i trzecich, co jest korzystne dla współpracy międzynarodowej i handlu.

| 1.7 | W procesie szkoleń i kształcenia należy uwzględnić potrzeby i możliwości zainteresowanych kobiet, natomiast innowacyjnymi metodami rozpowszechniania informacji mogą zająć się same kobiety (np. zakładając grupy dyskusyjne i grupy samokształcenia, redagując strony w gazetach czy organizując wystąpienia informacyjne w instytucjach oświatowych). |
| --- | --- |

1.7

W procesie szkoleń i kształcenia należy uwzględnić potrzeby i możliwości zainteresowanych kobiet, natomiast innowacyjnymi metodami rozpowszechniania informacji mogą zająć się same kobiety (np. zakładając grupy dyskusyjne i grupy samokształcenia, redagując strony w gazetach czy organizując wystąpienia informacyjne w instytucjach oświatowych).

| 1.8 | By zapewnić kobietom pełne możliwości organizowania się i uczestnictwa przy jednoczesnym rozwijaniu ich potencjału, potrzebne są skuteczne, dostępne i elastyczne usługi, które zapewnią im czas wolny od opieki nad innymi. Dotyczy to sektorów usługowych związanych z opieką zdrowotną, transportem, udzielaniem kredytów, dystrybucją i marketingiem, a także opieki nad osobami starszymi i dziećmi oraz sektorów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo socjalne, zapewniające ochronę kobietom, które są jej pozbawione. Również w tym wypadku w wymienionych wyżej sektorach powstają miejsca pracy. |
| --- | --- |

1.8

By zapewnić kobietom pełne możliwości organizowania się i uczestnictwa przy jednoczesnym rozwijaniu ich potencjału, potrzebne są skuteczne, dostępne i elastyczne usługi, które zapewnią im czas wolny od opieki nad innymi. Dotyczy to sektorów usługowych związanych z opieką zdrowotną, transportem, udzielaniem kredytów, dystrybucją i marketingiem, a także opieki nad osobami starszymi i dziećmi oraz sektorów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo socjalne, zapewniające ochronę kobietom, które są jej pozbawione. Również w tym wypadku w wymienionych wyżej sektorach powstają miejsca pracy.

| 1.9 | Wszystkie państwa członkowskie UE powinny opowiedzieć się za prawnym uznaniem małżonków współpracujących, tak by mogli oni zostać objęci ubezpieczeniem społecznym i systemem opieki zdrowotnej. Wskazane byłoby opracowanie na szczeblu UE ram prawnych dotyczących współwłasności małżeńskiej – na przykład wykorzystując statut kobiet na obszarach rolniczych i wiejskich. |
| --- | --- |

1.9

Wszystkie państwa członkowskie UE powinny opowiedzieć się za prawnym uznaniem małżonków współpracujących, tak by mogli oni zostać objęci ubezpieczeniem społecznym i systemem opieki zdrowotnej. Wskazane byłoby opracowanie na szczeblu UE ram prawnych dotyczących współwłasności małżeńskiej – na przykład wykorzystując statut kobiet na obszarach rolniczych i wiejskich.

| 1.10 | Kobiety mogą się przyczynić do zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszaru lokalnego pod warunkiem, że zostaną wyposażone w niezbędne instrumenty poznawcze i technologiczne (związane z technologią ekologiczną, skutecznym gospodarowaniem zasobami i ich wydajną eksploatacją czy produkcją czystej energii). By mogły zakładać tego rodzaju innowacyjne i zrównoważone przedsiębiorstwa, należy im zapewnić przyspieszoną procedurę uproszczonego dostępu do środków finansowych (zwłaszcza w ramach II filaru WPR). |
| --- | --- |

1.10

Kobiety mogą się przyczynić do zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszaru lokalnego pod warunkiem, że zostaną wyposażone w niezbędne instrumenty poznawcze i technologiczne (związane z technologią ekologiczną, skutecznym gospodarowaniem zasobami i ich wydajną eksploatacją czy produkcją czystej energii). By mogły zakładać tego rodzaju innowacyjne i zrównoważone przedsiębiorstwa, należy im zapewnić przyspieszoną procedurę uproszczonego dostępu do środków finansowych (zwłaszcza w ramach II filaru WPR).

| 1.11 | Kobiety mogą być motorem ożywienia rzemiosła, a także wytwarzania tradycyjnych, wysokiej jakości produktów ekologicznych, m.in. dzięki ściślejszym kontaktom między kobietami zajmującymi się produkcją a konsumentkami. Kontakty te należy zbadać i rozpropagować (tak jak w wypadku „krótkich łańcuchów dostaw”). |
| --- | --- |

1.11

Kobiety mogą być motorem ożywienia rzemiosła, a także wytwarzania tradycyjnych, wysokiej jakości produktów ekologicznych, m.in. dzięki ściślejszym kontaktom między kobietami zajmującymi się produkcją a konsumentkami. Kontakty te należy zbadać i rozpropagować (tak jak w wypadku „krótkich łańcuchów dostaw”).

| 1.12 | Reforma WPR oraz polityka rozwoju obszarów wiejskich powinny się wspólnie przyczynić do promowania pracy i działalności kobiet zwłaszcza dzięki programom tematycznym adresowanym do kobiet (II filar). |
| --- | --- |

1.12

Reforma WPR oraz polityka rozwoju obszarów wiejskich powinny się wspólnie przyczynić do promowania pracy i działalności kobiet zwłaszcza dzięki programom tematycznym adresowanym do kobiet (II filar).

| 1.13 | Państwa członkowskie, regiony, organy administracji lokalnej i partnerzy społeczni wspólnie odpowiadają za wspieranie potencjału kobiet zamieszkujących obszary rolnicze i wiejskie, tworząc środowisko, w którym przestrzegane i realizowane są odpowiednie ramy prawne, gwarantujące realizację zasady równości i reprezentacji płci, także w ramach swoich struktur wewnętrznych. Pozytywne przykłady w poszczególnych krajach powinny służyć jako zachęta do tego, by kobiety – jak postuluje także Parlament Europejski – były odpowiednio reprezentowane we wszystkich politycznych, gospodarczych i społecznych gremiach sektora rolnego i obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

1.13

Państwa członkowskie, regiony, organy administracji lokalnej i partnerzy społeczni wspólnie odpowiadają za wspieranie potencjału kobiet zamieszkujących obszary rolnicze i wiejskie, tworząc środowisko, w którym przestrzegane i realizowane są odpowiednie ramy prawne, gwarantujące realizację zasady równości i reprezentacji płci, także w ramach swoich struktur wewnętrznych. Pozytywne przykłady w poszczególnych krajach powinny służyć jako zachęta do tego, by kobiety – jak postuluje także Parlament Europejski – były odpowiednio reprezentowane we wszystkich politycznych, gospodarczych i społecznych gremiach sektora rolnego i obszarów wiejskich.

2.   Uwolnienie potencjału

| 2.1 | Nie docenia się potencjału kobiet w rolnictwie na obszarach wiejskich: w sprawozdaniu dotyczącym WPR za 2010 r. (2) do kobiet odnoszą się jedynie dane statystyczne Eurostatu, a w sprawozdaniu na temat rozwoju obszarów wiejskich za 2010 r. przelotnie wspomina się o różnicy współczynnika aktywności zawodowej (mężczyźni – 76 %, kobiety – 62 % (3)). Również w interesującej decyzji Rady z 20 lutego 2006 r. w sprawie strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich (4) o kobietach mówi się wyłącznie w związku z potrzebą ułatwienia im dostępu do zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.1

Nie docenia się potencjału kobiet w rolnictwie na obszarach wiejskich: w sprawozdaniu dotyczącym WPR za 2010 r. (2) do kobiet odnoszą się jedynie dane statystyczne Eurostatu, a w sprawozdaniu na temat rozwoju obszarów wiejskich za 2010 r. przelotnie wspomina się o różnicy współczynnika aktywności zawodowej (mężczyźni – 76 %, kobiety – 62 % (3)). Również w interesującej decyzji Rady z 20 lutego 2006 r. w sprawie strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich (4) o kobietach mówi się wyłącznie w związku z potrzebą ułatwienia im dostępu do zatrudnienia.

| 2.2 | Z kolei Parlament Europejski w swej rezolucji z 2011 r. w sprawie roli kobiet w rolnictwie i na obszarach wiejskich (5) precyzyjnie wymienia największe trudności napotykane przez kobiety i wskazuje pewne strategie, jakie można realizować w celu poprawienia sytuacji społeczno-gospodarczej kobiet. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny dostrzega w analizie PE podobieństwo do własnych poglądów i zgadza się z jej wnioskami, przypominając ponadto opracowane przez siebie opinie (6). |
| --- | --- |

2.2

Z kolei Parlament Europejski w swej rezolucji z 2011 r. w sprawie roli kobiet w rolnictwie i na obszarach wiejskich (5) precyzyjnie wymienia największe trudności napotykane przez kobiety i wskazuje pewne strategie, jakie można realizować w celu poprawienia sytuacji społeczno-gospodarczej kobiet. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny dostrzega w analizie PE podobieństwo do własnych poglądów i zgadza się z jej wnioskami, przypominając ponadto opracowane przez siebie opinie (6).

| 2.3 | EKES docenia wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia zawierającego wspólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych oraz towarzyszące mu dokumenty robocze służb Komisji (7), a także komunikat w sprawie europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz rolnictwa (8). Teksty te zawierają interesujące fragmenty, które dają nadzieję, że instytucje europejskie będą zwracać większą uwagę na kwestię płci. Ponadto Komitet wyraża życzenie, by na podstawie tych dokumentów Rada podjęła odpowiednie decyzje. |
| --- | --- |

2.3

EKES docenia wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia zawierającego wspólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych oraz towarzyszące mu dokumenty robocze służb Komisji (7), a także komunikat w sprawie europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz rolnictwa (8). Teksty te zawierają interesujące fragmenty, które dają nadzieję, że instytucje europejskie będą zwracać większą uwagę na kwestię płci. Ponadto Komitet wyraża życzenie, by na podstawie tych dokumentów Rada podjęła odpowiednie decyzje.

| 2.4 | EKES wyraża zdecydowane uznanie dla działalności organizacji kobiet wiejskich i analogicznych sieci, które istnieją w szeregu państw członkowskich. Częściowo działają one niezależnie, częściowo w ramach organizacji rolniczych. Niektóre organizacje młodzieży wiejskiej także angażują się znacząco na rzecz równouprawnienia płci. Dzięki temu wiele kobiet podnosi swoje kwalifikacje i zyskuje motywację do dalszego zaangażowania w dziedzinie przedsiębiorczości, spraw społecznych, działalności branżowej i polityki. Wniosły one także duży wkład w osiągnięte do tej pory postępy, np. w zakresie zabezpieczenia społecznego rolników i ich rodzin. W niektórych organizacjach rolniczych – dotychczas tradycyjnie zdominowanych przez mężczyzn – kobiety pełnią obecnie czynne i wpływowe funkcje (9). Takie przykłady powinny być wzorem dla wszystkich państw członkowskich. |
| --- | --- |

2.4

EKES wyraża zdecydowane uznanie dla działalności organizacji kobiet wiejskich i analogicznych sieci, które istnieją w szeregu państw członkowskich. Częściowo działają one niezależnie, częściowo w ramach organizacji rolniczych. Niektóre organizacje młodzieży wiejskiej także angażują się znacząco na rzecz równouprawnienia płci. Dzięki temu wiele kobiet podnosi swoje kwalifikacje i zyskuje motywację do dalszego zaangażowania w dziedzinie przedsiębiorczości, spraw społecznych, działalności branżowej i polityki. Wniosły one także duży wkład w osiągnięte do tej pory postępy, np. w zakresie zabezpieczenia społecznego rolników i ich rodzin. W niektórych organizacjach rolniczych – dotychczas tradycyjnie zdominowanych przez mężczyzn – kobiety pełnią obecnie czynne i wpływowe funkcje (9). Takie przykłady powinny być wzorem dla wszystkich państw członkowskich.

| 2.5 | Celem niniejszej opinii jest wskazanie – równolegle do wymienionych dokumentów – pewnych kryteriów i środków, które mogą pomóc kobietom w realizacji ich potencjału w pracy zawodowej i przedsiębiorczości oraz w przyjęciu nowatorskiej roli w rozwoju zrównoważonym i tworzeniu wysokiej jakości zatrudnienia. Dokładniejsze rozpoznanie możliwości i potrzeb kobiet w zakresie pracy i przedsiębiorczości w rolnictwie na obszarach wiejskich może się przyczynić do poprawy, przekształcenia, nadania rozmachu strategicznego i dywersyfikacji produkcji, a także do lepszego dopasowania WPR do polityki rozwoju obszarów wiejskich i spójności terytorialnej. |
| --- | --- |

2.5

Celem niniejszej opinii jest wskazanie – równolegle do wymienionych dokumentów – pewnych kryteriów i środków, które mogą pomóc kobietom w realizacji ich potencjału w pracy zawodowej i przedsiębiorczości oraz w przyjęciu nowatorskiej roli w rozwoju zrównoważonym i tworzeniu wysokiej jakości zatrudnienia. Dokładniejsze rozpoznanie możliwości i potrzeb kobiet w zakresie pracy i przedsiębiorczości w rolnictwie na obszarach wiejskich może się przyczynić do poprawy, przekształcenia, nadania rozmachu strategicznego i dywersyfikacji produkcji, a także do lepszego dopasowania WPR do polityki rozwoju obszarów wiejskich i spójności terytorialnej.

3.   Dane i kryteria interpretacji

| 3.1 | Kolejne reformy WPR zatarły właściwie granicę między pojęciem gospodarki rolnej, gospodarki wiejskiej i zarządzania obszarem lokalnym/rozwoju lokalnego. Dlatego też poszerzył się kontekst (10), w którym trzeba analizować problemy napotykane przez kobiety, i niezbędne stało się uzyskanie dokładnych, posegregowanych danych jakościowych, które wychodziłyby poza prace wykonywane już w Eurostacie. W rezolucji PE z 2011 r. stwierdza się, że liczba „osób zatrudnionych regularnie w rolnictwie” wynosi 26,7 mln, z których 42 % (czyli 11,2 mln) to kobiety, przy czym chodzi o całą działalność rolniczą na obszarach wiejskich, w której pewna część pracy wykonywana jest przez człowieka (jednak często nie jest to jedyne lub główne zajęcie). Z kolei Eurostat mierzy zatrudnienie w rolnictwie na podstawie RJR (rocznych jednostek roboczych), co oznacza, że w 2010 r. całkowita liczba mężczyzn i kobiet pracujących w tym sektorze w jakimkolwiek charakterze (w rolnictwie, leśnictwie, myślistwie i rybołówstwie) maleje do 11,1 mln, a – co za tym idzie – liczba kobiet wynosi ok. 4,7 mln (11). |
| --- | --- |

3.1

Kolejne reformy WPR zatarły właściwie granicę między pojęciem gospodarki rolnej, gospodarki wiejskiej i zarządzania obszarem lokalnym/rozwoju lokalnego. Dlatego też poszerzył się kontekst (10), w którym trzeba analizować problemy napotykane przez kobiety, i niezbędne stało się uzyskanie dokładnych, posegregowanych danych jakościowych, które wychodziłyby poza prace wykonywane już w Eurostacie. W rezolucji PE z 2011 r. stwierdza się, że liczba „osób zatrudnionych regularnie w rolnictwie” wynosi 26,7 mln, z których 42 % (czyli 11,2 mln) to kobiety, przy czym chodzi o całą działalność rolniczą na obszarach wiejskich, w której pewna część pracy wykonywana jest przez człowieka (jednak często nie jest to jedyne lub główne zajęcie). Z kolei Eurostat mierzy zatrudnienie w rolnictwie na podstawie RJR (rocznych jednostek roboczych), co oznacza, że w 2010 r. całkowita liczba mężczyzn i kobiet pracujących w tym sektorze w jakimkolwiek charakterze (w rolnictwie, leśnictwie, myślistwie i rybołówstwie) maleje do 11,1 mln, a – co za tym idzie – liczba kobiet wynosi ok. 4,7 mln (11).

| 3.2 | Nawiązanie do metod statystycznych jasno pokazuje, że problem dotyczy nie liczb, lecz strategicznego znaczenia sektora rolno-wiejskiego w jego kontaktach z obszarami miejskimi i podmiejskimi, a także jego związku z rozwojem zrównoważonym (pod względem środowiskowym i społecznym) tych obszarów. Sytuacja kobiet w rolnictwie i na obszarach wiejskich zostanie zatem rozważona pod kątem dwóch kwestii: wysokiego poziomu produkcji rolnictwa europejskiego oraz potencjału kobiet, który można uwolnić dzięki niewielkim, lecz skutecznym i celowo wykorzystanym środkom. Należy pamiętać, że trwa jeszcze poważny kryzys, który stwarza trudności – lecz również możliwości – dla kobiet mieszkających i pracujących na obszarach rolniczych i wiejskich. |
| --- | --- |

3.2

Nawiązanie do metod statystycznych jasno pokazuje, że problem dotyczy nie liczb, lecz strategicznego znaczenia sektora rolno-wiejskiego w jego kontaktach z obszarami miejskimi i podmiejskimi, a także jego związku z rozwojem zrównoważonym (pod względem środowiskowym i społecznym) tych obszarów. Sytuacja kobiet w rolnictwie i na obszarach wiejskich zostanie zatem rozważona pod kątem dwóch kwestii: wysokiego poziomu produkcji rolnictwa europejskiego oraz potencjału kobiet, który można uwolnić dzięki niewielkim, lecz skutecznym i celowo wykorzystanym środkom. Należy pamiętać, że trwa jeszcze poważny kryzys, który stwarza trudności – lecz również możliwości – dla kobiet mieszkających i pracujących na obszarach rolniczych i wiejskich.

4.   Gospodarka rolna i wiejska a skutki kryzysu

| 4.1 | Ostatnie dane na temat sytuacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich wskazują, że po spadku produkcji i zatrudnienia z powodu spowolnienia konsumpcji i eksportu sektor ten powrócił na drogę wzrostu i widoczny jest w nim wzrost dochodów. Zwłaszcza na rynku wewnętrznym konsumenci zaczynają się skłaniać ku jakości i ekologii, wybierając na przykład coraz częściej zakup produktów lokalnych (dystrybucja „zero kilometrów” lub krótki łańcuch dostaw (12)) i/lub ekologicznych. |
| --- | --- |

4.1

Ostatnie dane na temat sytuacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich wskazują, że po spadku produkcji i zatrudnienia z powodu spowolnienia konsumpcji i eksportu sektor ten powrócił na drogę wzrostu i widoczny jest w nim wzrost dochodów. Zwłaszcza na rynku wewnętrznym konsumenci zaczynają się skłaniać ku jakości i ekologii, wybierając na przykład coraz częściej zakup produktów lokalnych (dystrybucja „zero kilometrów” lub krótki łańcuch dostaw (12)) i/lub ekologicznych.

| 4.2 | Jeżeli chodzi o zatrudnienie, w latach 2007–2008 likwidacji uległo około 900 tys. miejsc pracy w rolnictwie, podczas gdy w latach 2008–2009 bilans ten wynosił 200 tys. rocznych jednostek roboczych (13). Tendencja spadkowa w zatrudnieniu może zatem zatrzymać się na poziomie, który odzwierciedla naturalny spadek liczby pracowników związany z racjonalizacją przedsiębiorstw, w tym ze zmniejszeniem się niewykwalifikowanej siły roboczej na korzyść pracowników wykwalifikowanych. |
| --- | --- |

4.2

Jeżeli chodzi o zatrudnienie, w latach 2007–2008 likwidacji uległo około 900 tys. miejsc pracy w rolnictwie, podczas gdy w latach 2008–2009 bilans ten wynosił 200 tys. rocznych jednostek roboczych (13). Tendencja spadkowa w zatrudnieniu może zatem zatrzymać się na poziomie, który odzwierciedla naturalny spadek liczby pracowników związany z racjonalizacją przedsiębiorstw, w tym ze zmniejszeniem się niewykwalifikowanej siły roboczej na korzyść pracowników wykwalifikowanych.

| 4.3 | Pomimo tych optymistycznych faktów nie przezwyciężono jeszcze kryzysu ani nie poprawiono sytuacji kobiet, gdyż w większości obszarów produkcji rolnej ich praca jest nadal nierejestrowana, chociaż są one już poszkodowane, zarówno jeżeli chodzi o zatrudnienie w pełnym (26 % kobiet na 52 % mężczyzn), jak i niepełnym wymiarze czasu pracy (9,7 % mężczyzn na 11,8 % kobiet) (14). Ponadto istnieje duża strefa pracy sezonowej (wykonywanej przez bardzo duży odsetek pracowników w porównaniu z odsetkiem zatrudnionych na czas nieokreślony), a także pracy nierejestrowanej i nielegalnej, która jest niewidoczna lub problematyczna i nieokreślona ilościowo, a którą należałoby się zająć, zachęcając do wychodzenia z czarnej strefy i – o ile to możliwe – do ustabilizowania pracy kobiet. |
| --- | --- |

4.3

Pomimo tych optymistycznych faktów nie przezwyciężono jeszcze kryzysu ani nie poprawiono sytuacji kobiet, gdyż w większości obszarów produkcji rolnej ich praca jest nadal nierejestrowana, chociaż są one już poszkodowane, zarówno jeżeli chodzi o zatrudnienie w pełnym (26 % kobiet na 52 % mężczyzn), jak i niepełnym wymiarze czasu pracy (9,7 % mężczyzn na 11,8 % kobiet) (14). Ponadto istnieje duża strefa pracy sezonowej (wykonywanej przez bardzo duży odsetek pracowników w porównaniu z odsetkiem zatrudnionych na czas nieokreślony), a także pracy nierejestrowanej i nielegalnej, która jest niewidoczna lub problematyczna i nieokreślona ilościowo, a którą należałoby się zająć, zachęcając do wychodzenia z czarnej strefy i – o ile to możliwe – do ustabilizowania pracy kobiet.

| 4.3.1 | Bardzo niepokojąca jest sytuacja imigrantek (pochodzących zarówno z krajów UE, jak i z innych krajów), którym często odmawia się najbardziej podstawowych praw, począwszy od opóźnionej wypłaty wynagrodzenia lub jego nieuzasadnionego obniżenia. Sytuacja ta pogorszyła się wraz z wybuchem kryzysu i nie można jej usprawiedliwiać trudnościami z uzyskaniem kredytu przez małe przedsiębiorstwa rolne i przetwórcze. W wielu przypadkach pracownice zmuszone były powrócić do kraju pochodzenia, nie otrzymawszy wynagrodzenia, bądź też znalazły się na łasce wyzyskiwaczy, przestępców lub handlarzy siłą roboczą, którzy w niektórych państwach członkowskich UE nie mogą być jeszcze ścigani przez prawo. |
| --- | --- |

4.3.1

Bardzo niepokojąca jest sytuacja imigrantek (pochodzących zarówno z krajów UE, jak i z innych krajów), którym często odmawia się najbardziej podstawowych praw, począwszy od opóźnionej wypłaty wynagrodzenia lub jego nieuzasadnionego obniżenia. Sytuacja ta pogorszyła się wraz z wybuchem kryzysu i nie można jej usprawiedliwiać trudnościami z uzyskaniem kredytu przez małe przedsiębiorstwa rolne i przetwórcze. W wielu przypadkach pracownice zmuszone były powrócić do kraju pochodzenia, nie otrzymawszy wynagrodzenia, bądź też znalazły się na łasce wyzyskiwaczy, przestępców lub handlarzy siłą roboczą, którzy w niektórych państwach członkowskich UE nie mogą być jeszcze ścigani przez prawo.

| 4.3.2 | Rozproszenie terytorialne gospodarstw rolnych i ich zazwyczaj nieduża wielkość komplikują kontrolę prawidłowości stosunków pracy. Niemniej uważne zarządzanie przez organy administracji lokalnej wraz z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego może stać się punktem wyjścia do zwalczania nieprawidłowości i przestępczości, gwarantując wszystkim przestrzeganie ich praw i bezpieczeństwo. |
| --- | --- |

4.3.2

Rozproszenie terytorialne gospodarstw rolnych i ich zazwyczaj nieduża wielkość komplikują kontrolę prawidłowości stosunków pracy. Niemniej uważne zarządzanie przez organy administracji lokalnej wraz z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego może stać się punktem wyjścia do zwalczania nieprawidłowości i przestępczości, gwarantując wszystkim przestrzeganie ich praw i bezpieczeństwo.

5.   Wymagania w zakresie poprawy jakości życia i pracy kobiet na obszarach rolniczych i wiejskich

| 5.1 | Ważnym aspektem pracy kobiet – czy to jako producentów, małżonek współpracujących i konsumentek, czy jako podmiotów przekazujących autentyczne tradycje, kreatywność i wzorce zachowań – jest jakość. By promować ich udział, konieczne są skoordynowane decyzje na obszarze lokalnym. |
| --- | --- |

5.1

Ważnym aspektem pracy kobiet – czy to jako producentów, małżonek współpracujących i konsumentek, czy jako podmiotów przekazujących autentyczne tradycje, kreatywność i wzorce zachowań – jest jakość. By promować ich udział, konieczne są skoordynowane decyzje na obszarze lokalnym.

| 5.2 | W opracowywaniu i stosowaniu zaawansowanych metod produkcji, badaniach, poradnictwie zawodowym i kształceniu powinny uczestniczyć ośrodki badawcze i uczelnie wyższe, które współdziałałyby z obszarami rolniczymi i wiejskimi, uwzględniając w swoich opracowaniach potrzeby kobiet i analizę ich potencjału. |
| --- | --- |

5.2

W opracowywaniu i stosowaniu zaawansowanych metod produkcji, badaniach, poradnictwie zawodowym i kształceniu powinny uczestniczyć ośrodki badawcze i uczelnie wyższe, które współdziałałyby z obszarami rolniczymi i wiejskimi, uwzględniając w swoich opracowaniach potrzeby kobiet i analizę ich potencjału.

| 5.3 | Często uważa się, że każdy problem związany z podniesieniem jakości i konkurencyjności można rozwiązać za pomocą szkoleń. Może to prowadzić do mnożenia się ofert szkoleniowych, bez uwzględnienia ich jakości i celowości, a często nie są one adekwatne ani do konkretnych potrzeb gospodarki i zainteresowanych podmiotów społecznych, ani do strategii rozwoju zrównoważonego opartych na uczestnictwie. Rozwój działalności rolnej na obszarach wiejskich wymaga dobrze przygotowanych pracownic i przedsiębiorczyń, lecz samo szkolenie nie prowadzi do natychmiastowej zmiany pracy, działalności i życia, jeżeli brakuje struktur i usług i nie tworzy się wysokiej jakości trwałych miejsc pracy. |
| --- | --- |

5.3

Często uważa się, że każdy problem związany z podniesieniem jakości i konkurencyjności można rozwiązać za pomocą szkoleń. Może to prowadzić do mnożenia się ofert szkoleniowych, bez uwzględnienia ich jakości i celowości, a często nie są one adekwatne ani do konkretnych potrzeb gospodarki i zainteresowanych podmiotów społecznych, ani do strategii rozwoju zrównoważonego opartych na uczestnictwie. Rozwój działalności rolnej na obszarach wiejskich wymaga dobrze przygotowanych pracownic i przedsiębiorczyń, lecz samo szkolenie nie prowadzi do natychmiastowej zmiany pracy, działalności i życia, jeżeli brakuje struktur i usług i nie tworzy się wysokiej jakości trwałych miejsc pracy.

6.   Analiza potrzeb i możliwości, począwszy od obszaru lokalnego

| 6.1 | Podstawą wszelkich szkoleń, świadczenia usług i racjonalizacji powinna być analiza konkretnych warunków i możliwości kobiet mieszkających i pracujących na obszarach rolniczych i wiejskich. Wymaga to wnikliwego przeanalizowania obszaru lokalnego, a także potencjału i oczekiwań poszczególnych osób, w czym muszą czynnie uczestniczyć zainteresowane kobiety. Uczestnictwo to proces, za który biorą odpowiedzialność władze krajowe, regionalne i lokalne, a także organizacje społeczno-zawodowe. Całkowity potencjał danego obszaru może wzrosnąć, jeżeli wykorzystane zostaną możliwości zamieszkujących go kobiet. Ukierunkowane i skuteczne programy w zakresie rozwoju innowacji, przedsiębiorczości i pracy kobiet to czynniki pomagające w tworzeniu miejsc pracy (zwłaszcza dla ludzi młodych), powstrzymujące, a czasami również odwracające tendencję obszarów wiejskich do wyludniania się. |
| --- | --- |

6.1

Podstawą wszelkich szkoleń, świadczenia usług i racjonalizacji powinna być analiza konkretnych warunków i możliwości kobiet mieszkających i pracujących na obszarach rolniczych i wiejskich. Wymaga to wnikliwego przeanalizowania obszaru lokalnego, a także potencjału i oczekiwań poszczególnych osób, w czym muszą czynnie uczestniczyć zainteresowane kobiety. Uczestnictwo to proces, za który biorą odpowiedzialność władze krajowe, regionalne i lokalne, a także organizacje społeczno-zawodowe. Całkowity potencjał danego obszaru może wzrosnąć, jeżeli wykorzystane zostaną możliwości zamieszkujących go kobiet. Ukierunkowane i skuteczne programy w zakresie rozwoju innowacji, przedsiębiorczości i pracy kobiet to czynniki pomagające w tworzeniu miejsc pracy (zwłaszcza dla ludzi młodych), powstrzymujące, a czasami również odwracające tendencję obszarów wiejskich do wyludniania się.

| 6.1.1 | Uczelnie wyższe i obszary lokalne powinny wspólnie prowadzić analizę tych możliwości, a ośrodki badawcze powinny uczestniczyć w sporządzaniu i ocenianiu planów rozwoju. Wymaga to zagwarantowania skutecznych kontaktów – za pomocą zaawansowanych i dostępnych ICT – między uczelniami wyższymi i kobietami w celu przeprowadzenia dokładnych badań i wypróbowania ich w terenie (15). |
| --- | --- |

6.1.1

Uczelnie wyższe i obszary lokalne powinny wspólnie prowadzić analizę tych możliwości, a ośrodki badawcze powinny uczestniczyć w sporządzaniu i ocenianiu planów rozwoju. Wymaga to zagwarantowania skutecznych kontaktów – za pomocą zaawansowanych i dostępnych ICT – między uczelniami wyższymi i kobietami w celu przeprowadzenia dokładnych badań i wypróbowania ich w terenie (15).

| 6.1.2 | Plany rozwoju terytorialnego powinny obejmować konkretne inicjatywy szkoleniowe adresowane do pracownic, małżonek współpracujących i przedsiębiorczyń oraz wykorzystywać ich zdolności do adaptacji, innowacji, a także przekazywania wiedzy i wzorców zachowań. Kobiety, które uzyskały wykształcenie, należy zachęcać do przekazywania wiedzy innym kobietom za pośrednictwem instrumentów formalnych (spółdzielni, struktur uczestnictwa w decyzjach władz lokalnych, grup działania na rzecz rozwoju obszarów wiejskich itd.) i nieformalnych (grup dyskusyjnych i grup samokształcenia, wystąpień w instytucjach oświatowych, transmisji radiowych i telewizyjnych, rubryk w gazetach, przedsiębiorstw społecznych itd.). Niezbędną zachętą są nie tylko środki finansowe, lecz również zapewnienie kobietom czasu wolnego dzięki ułatwieniom i sprawnym usługom na obszarze lokalnym (płatne urlopy, struktury opieki nad dziećmi, skuteczny i bezpłatny transport (16), tymczasowe zastępstwo w sprawowaniu opieki, żłobki rolne itp.). |
| --- | --- |

6.1.2

Plany rozwoju terytorialnego powinny obejmować konkretne inicjatywy szkoleniowe adresowane do pracownic, małżonek współpracujących i przedsiębiorczyń oraz wykorzystywać ich zdolności do adaptacji, innowacji, a także przekazywania wiedzy i wzorców zachowań. Kobiety, które uzyskały wykształcenie, należy zachęcać do przekazywania wiedzy innym kobietom za pośrednictwem instrumentów formalnych (spółdzielni, struktur uczestnictwa w decyzjach władz lokalnych, grup działania na rzecz rozwoju obszarów wiejskich itd.) i nieformalnych (grup dyskusyjnych i grup samokształcenia, wystąpień w instytucjach oświatowych, transmisji radiowych i telewizyjnych, rubryk w gazetach, przedsiębiorstw społecznych itd.). Niezbędną zachętą są nie tylko środki finansowe, lecz również zapewnienie kobietom czasu wolnego dzięki ułatwieniom i sprawnym usługom na obszarze lokalnym (płatne urlopy, struktury opieki nad dziećmi, skuteczny i bezpłatny transport (16), tymczasowe zastępstwo w sprawowaniu opieki, żłobki rolne itp.).

| 6.2 | Skuteczne, szybkie (szerokopasmowe) i niedrogie łącza internetowe są niezbędnym warunkiem, zważywszy, że w niektórych krajach mniej niż 60 % gospodarstw domowych posiada dostęp do internetu. Powszechniejsze wykorzystanie ICT może ułatwić również kształcenie na odległość i komunikację między osobami zamieszkałymi na obszarze lokalnym, lecz w dużej odległości od siebie. Stanowi także zachętę do kontaktowania się z kobietami na obszarach rolniczych i wiejskich w innych krajach, budząc zainteresowanie nauką języków obcych i wymianą doświadczeń. |
| --- | --- |

6.2

Skuteczne, szybkie (szerokopasmowe) i niedrogie łącza internetowe są niezbędnym warunkiem, zważywszy, że w niektórych krajach mniej niż 60 % gospodarstw domowych posiada dostęp do internetu. Powszechniejsze wykorzystanie ICT może ułatwić również kształcenie na odległość i komunikację między osobami zamieszkałymi na obszarze lokalnym, lecz w dużej odległości od siebie. Stanowi także zachętę do kontaktowania się z kobietami na obszarach rolniczych i wiejskich w innych krajach, budząc zainteresowanie nauką języków obcych i wymianą doświadczeń.

| 6.2.1 | ICT sprzyjają ponadto tworzeniu sieci pracownic, małżonek współpracujących i przedsiębiorczyń, które – zachęcone kontaktami z migrantkami spoza UE – komunikują się i współdziałają również z kobietami z krajów kandydujących i trzecich. Może to prowadzić do owocnej wymiany doświadczeń, lepszej współpracy na rzecz rozwoju, a nawet do większej integracji handlowej oraz pomóc w sprostaniu wyzwaniom związanym z zaopatrzeniem w żywność na poziomie globalnym. |
| --- | --- |

6.2.1

ICT sprzyjają ponadto tworzeniu sieci pracownic, małżonek współpracujących i przedsiębiorczyń, które – zachęcone kontaktami z migrantkami spoza UE – komunikują się i współdziałają również z kobietami z krajów kandydujących i trzecich. Może to prowadzić do owocnej wymiany doświadczeń, lepszej współpracy na rzecz rozwoju, a nawet do większej integracji handlowej oraz pomóc w sprostaniu wyzwaniom związanym z zaopatrzeniem w żywność na poziomie globalnym.

| 6.3 | Zdrowie kobiet na obszarach rolniczych i wiejskich ma priorytetowe znaczenie. Skuteczna służba zdrowia, obejmująca m.in. telemedycynę i telediagnostykę, oraz wysokiej jakości sprzęt medyczny powinny monitorować stan zdrowia, bezpieczeństwo i choroby zawodowe w miejscu pracy, co może dać zatrudnienie wyspecjalizowanemu personelowi. Usługi te – zwłaszcza związane ze zdrowiem reprodukcyjnym i zapobieganiem chorobom ginekologicznym – powinny być bezpłatne, a w każdym razie ich koszty muszą uwzględniać zawsze dochody i zobowiązania rodzinne. Kluczowym aspektem jest zaawansowany wiek wielu kobiet, gdyż w niektórych krajach zdominowanych przez rolnictwo, kobiety żyją średnio o wiele dłużej niż mężczyźni, w związku z czym wśród osób powyżej 60. roku życia przeważają kobiety (17). Konieczne jest zapewnienie im usług medycznych, opieki i wsparcia, między innymi po to, by nie zobowiązywać młodszych kobiet do podejmowania kolejnych obowiązków rodzinnych. |
| --- | --- |

6.3

Zdrowie kobiet na obszarach rolniczych i wiejskich ma priorytetowe znaczenie. Skuteczna służba zdrowia, obejmująca m.in. telemedycynę i telediagnostykę, oraz wysokiej jakości sprzęt medyczny powinny monitorować stan zdrowia, bezpieczeństwo i choroby zawodowe w miejscu pracy, co może dać zatrudnienie wyspecjalizowanemu personelowi. Usługi te – zwłaszcza związane ze zdrowiem reprodukcyjnym i zapobieganiem chorobom ginekologicznym – powinny być bezpłatne, a w każdym razie ich koszty muszą uwzględniać zawsze dochody i zobowiązania rodzinne. Kluczowym aspektem jest zaawansowany wiek wielu kobiet, gdyż w niektórych krajach zdominowanych przez rolnictwo, kobiety żyją średnio o wiele dłużej niż mężczyźni, w związku z czym wśród osób powyżej 60. roku życia przeważają kobiety (17). Konieczne jest zapewnienie im usług medycznych, opieki i wsparcia, między innymi po to, by nie zobowiązywać młodszych kobiet do podejmowania kolejnych obowiązków rodzinnych.

| 6.4 | Sposoby podejścia do sytuacji małżonek współpracujących znacznie się różnią między sobą w zależności od kraju. Z formalnego punktu widzenia kobiet tych nie uznaje się za pracownice, chociaż one wykonują ciężką pracę w tym sektorze i nadal w niektórych państwach członkowskich nie mogą korzystać z opieki zdrowotnej czy też programu emerytalnego (z wyjątkiem powszechnego ubezpieczenia, jeżeli przewiduje to system opieki społecznej). Konieczne są zatem instrumenty zapewniające im zabezpieczenie, na przykład za pomocą specjalnych funduszy emerytalnych wspieranych przez partnerów społecznych lub samorządy terytorialne. Wskazane byłoby również opracowanie przepisów dotyczących współwłasności małżeńskiej – na przykład na podstawie europejskiego statutu kobiety na obszarach rolniczych i wiejskich. |
| --- | --- |

6.4

Sposoby podejścia do sytuacji małżonek współpracujących znacznie się różnią między sobą w zależności od kraju. Z formalnego punktu widzenia kobiet tych nie uznaje się za pracownice, chociaż one wykonują ciężką pracę w tym sektorze i nadal w niektórych państwach członkowskich nie mogą korzystać z opieki zdrowotnej czy też programu emerytalnego (z wyjątkiem powszechnego ubezpieczenia, jeżeli przewiduje to system opieki społecznej). Konieczne są zatem instrumenty zapewniające im zabezpieczenie, na przykład za pomocą specjalnych funduszy emerytalnych wspieranych przez partnerów społecznych lub samorządy terytorialne. Wskazane byłoby również opracowanie przepisów dotyczących współwłasności małżeńskiej – na przykład na podstawie europejskiego statutu kobiety na obszarach rolniczych i wiejskich.

| 6.5 | Kobiety przyczyniają się znacznie do racjonalnego zużycia energii oraz unieszkodliwiania odpadów, gdyż prowadzą gospodarstwa domowe. Selektywna zbiórka odpadów oraz odpowiednie struktury kompostowania i przetwarzania (biomasa) mogą służyć również realizacji celów w zakresie oszczędności energii oraz umożliwiać pozytywne sprzężenie zwrotne w produkcji rolnej i ekologicznej, która jest de facto samowystarczalna pod względem energii. Należy ułatwiać dostęp do nowych, ekologicznych technologii produkcji i wydajnych metod eksploatacji zasobów poprzez przyznawanie specjalnych zachęt dla przedsiębiorstw i na rzecz działań prowadzonych przez kobiety. |
| --- | --- |

6.5

Kobiety przyczyniają się znacznie do racjonalnego zużycia energii oraz unieszkodliwiania odpadów, gdyż prowadzą gospodarstwa domowe. Selektywna zbiórka odpadów oraz odpowiednie struktury kompostowania i przetwarzania (biomasa) mogą służyć również realizacji celów w zakresie oszczędności energii oraz umożliwiać pozytywne sprzężenie zwrotne w produkcji rolnej i ekologicznej, która jest de facto samowystarczalna pod względem energii. Należy ułatwiać dostęp do nowych, ekologicznych technologii produkcji i wydajnych metod eksploatacji zasobów poprzez przyznawanie specjalnych zachęt dla przedsiębiorstw i na rzecz działań prowadzonych przez kobiety.

| 6.6 | W wielu krajach w ramach inicjatyw tworzenia ugrupowań kobiety zdobyły pozytywne doświadczenia agroturystyczne, zwłaszcza zakładając spółdzielnie, i uzyskały doskonałe wyniki w zakresie zarządzania. Wziąwszy pod uwagę rosnące zainteresowanie tego rodzaju turystyką, konieczne byłoby stworzenie sieci takiej działalności i rozpowszechnienie sprawdzonych rozwiązań. |
| --- | --- |

6.6

W wielu krajach w ramach inicjatyw tworzenia ugrupowań kobiety zdobyły pozytywne doświadczenia agroturystyczne, zwłaszcza zakładając spółdzielnie, i uzyskały doskonałe wyniki w zakresie zarządzania. Wziąwszy pod uwagę rosnące zainteresowanie tego rodzaju turystyką, konieczne byłoby stworzenie sieci takiej działalności i rozpowszechnienie sprawdzonych rozwiązań.

| 6.7 | By przyczynić się do rozwoju zrównoważonego i działalności kobiet (prowadzonej często na niewielkich parcelach), dystrybucja musi charakteryzować się wysoką jakością, funkcjonalnością i elastycznością. Lokalne spółdzielnie dystrybucyjne – po ograniczonych kosztach – mogą promować sprzedaż typowych produktów wysokiej jakości po bardziej przystępnych cenach. Przydatne okazały się również specjalne inicjatywy promujące te produkty. |
| --- | --- |

6.7

By przyczynić się do rozwoju zrównoważonego i działalności kobiet (prowadzonej często na niewielkich parcelach), dystrybucja musi charakteryzować się wysoką jakością, funkcjonalnością i elastycznością. Lokalne spółdzielnie dystrybucyjne – po ograniczonych kosztach – mogą promować sprzedaż typowych produktów wysokiej jakości po bardziej przystępnych cenach. Przydatne okazały się również specjalne inicjatywy promujące te produkty.

| 6.8 | Istotne jest promowanie zanikających już typowych wyrobów rzemieślniczych. Ukierunkowane kampanie informacyjne i marketingowe mogą pomóc w utrzymaniu tego rodzaju działalności i miejsc pracy, a także w ich tworzeniu, przeciwdziałając odpływowi ludności z obszarów wiejskich oraz spadkowi jakości wskutek masowego importu. Niezbędne jest zatem skuteczne współdziałanie odpowiednich usług, technologii i transportu, które łączą obszary wiejskie i rolnicze z rynkami miejskimi (18). |
| --- | --- |

6.8

Istotne jest promowanie zanikających już typowych wyrobów rzemieślniczych. Ukierunkowane kampanie informacyjne i marketingowe mogą pomóc w utrzymaniu tego rodzaju działalności i miejsc pracy, a także w ich tworzeniu, przeciwdziałając odpływowi ludności z obszarów wiejskich oraz spadkowi jakości wskutek masowego importu. Niezbędne jest zatem skuteczne współdziałanie odpowiednich usług, technologii i transportu, które łączą obszary wiejskie i rolnicze z rynkami miejskimi (18).

| 6.9 | Konieczne jest ułatwienie dostępu do kredytu na zakładanie przedsiębiorstw oraz spółdzielni rolnych i rzemieślniczych poprzez zwiększenie poczucia odpowiedzialności tradycyjnych banków (zwłaszcza banków rolnych i lokalnych kas oszczędnościowych), a także popularyzację programów mikrokredytowych adresowanych przede wszystkim do kobiet. |
| --- | --- |

6.9

Konieczne jest ułatwienie dostępu do kredytu na zakładanie przedsiębiorstw oraz spółdzielni rolnych i rzemieślniczych poprzez zwiększenie poczucia odpowiedzialności tradycyjnych banków (zwłaszcza banków rolnych i lokalnych kas oszczędnościowych), a także popularyzację programów mikrokredytowych adresowanych przede wszystkim do kobiet.

7.   Polityka UE i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego

| 7.1 | W oczekiwaniu na przyjęcie wniosku dotyczącego rozporządzenia zawierającego wspólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych (19), Komitet przypomina, że w rozporządzeniu w sprawie EFRROW podkreślono potrzebę wykorzystania środków z tego funduszu na propagowanie równości płci i zaplanowano informowanie zainteresowanych organów oraz ich udział w realizacji tego celu (20). Nowe wspólne rozporządzenie można rozwinąć, wprowadzając procedurę przyspieszoną dla kobiet zakładających innowacyjne i zrównoważone przedsiębiorstwa rolne lub rzemieślnicze na obszarach wiejskich. Wzmocniłoby to zainteresowane organizacje społeczeństwa obywatelskiego uczestniczące w partnerstwie, o którym mowa w art. 6 wspomnianego rozporządzenia, a także zwiększyło ich zdolność do przedstawiania propozycji. |
| --- | --- |

7.1

W oczekiwaniu na przyjęcie wniosku dotyczącego rozporządzenia zawierającego wspólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych (19), Komitet przypomina, że w rozporządzeniu w sprawie EFRROW podkreślono potrzebę wykorzystania środków z tego funduszu na propagowanie równości płci i zaplanowano informowanie zainteresowanych organów oraz ich udział w realizacji tego celu (20). Nowe wspólne rozporządzenie można rozwinąć, wprowadzając procedurę przyspieszoną dla kobiet zakładających innowacyjne i zrównoważone przedsiębiorstwa rolne lub rzemieślnicze na obszarach wiejskich. Wzmocniłoby to zainteresowane organizacje społeczeństwa obywatelskiego uczestniczące w partnerstwie, o którym mowa w art. 6 wspomnianego rozporządzenia, a także zwiększyło ich zdolność do przedstawiania propozycji.

| 7.2 | Co się zaś tyczy wspólnego rozporządzenia w sprawie funduszy, które jest obecnie przedmiotem opinii EKES-u (21), Komitet potwierdza duże zaniepokojenie skutkami, jakie mogą mieć uwarunkowania makroekonomiczne (art. 21) dla projektów rozwoju inicjatyw na rzecz kobiet. Apeluje, by – stosując specjalne przepisy krajowe – nie dopuszczono do wyrządzenia bezpośredniej lub pośredniej szkody podmiotom społecznym znajdującym się w najbardziej niekorzystnej sytuacji, w tym kobietom. |
| --- | --- |

7.2

Co się zaś tyczy wspólnego rozporządzenia w sprawie funduszy, które jest obecnie przedmiotem opinii EKES-u (21), Komitet potwierdza duże zaniepokojenie skutkami, jakie mogą mieć uwarunkowania makroekonomiczne (art. 21) dla projektów rozwoju inicjatyw na rzecz kobiet. Apeluje, by – stosując specjalne przepisy krajowe – nie dopuszczono do wyrządzenia bezpośredniej lub pośredniej szkody podmiotom społecznym znajdującym się w najbardziej niekorzystnej sytuacji, w tym kobietom.

| 7.3 | EKES ma nadzieję, że Komisja nie tylko zaangażuje się w działania omówione już we wspomnianych wnioskach, lecz również szybciej dostrzeże zachodzące zmiany i potrzeby kobiet, nie dopuszczając przede wszystkim do tego, by treść i metodologia programów poprawiających sytuację kobiet na obszarach rolniczych i wiejskich stały się mało elastyczne. |
| --- | --- |

7.3

EKES ma nadzieję, że Komisja nie tylko zaangażuje się w działania omówione już we wspomnianych wnioskach, lecz również szybciej dostrzeże zachodzące zmiany i potrzeby kobiet, nie dopuszczając przede wszystkim do tego, by treść i metodologia programów poprawiających sytuację kobiet na obszarach rolniczych i wiejskich stały się mało elastyczne.

| 7.4 | Oprócz polityki spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej również europejskie programy badań i rozwoju, kształcenia (Europejski Fundusz Społeczny i nie tylko) oraz mobilności pracowników powinny systematycznie uwzględniać większy i bardziej owocny udział kobiet w rozwoju obszarów rolniczych i wiejskich. |
| --- | --- |

7.4

Oprócz polityki spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej również europejskie programy badań i rozwoju, kształcenia (Europejski Fundusz Społeczny i nie tylko) oraz mobilności pracowników powinny systematycznie uwzględniać większy i bardziej owocny udział kobiet w rozwoju obszarów rolniczych i wiejskich.

| 7.5 | Przepisy, programy i projekty dotyczące realizacji II filaru powinny być poddawane okresowej kontroli w ramach procedur monitorowania WPR, tak by upewnić się o ich skuteczności w realizacji zasady równości szans i w odpowiednim wykorzystaniu rozdysponowanych środków. |
| --- | --- |

7.5

Przepisy, programy i projekty dotyczące realizacji II filaru powinny być poddawane okresowej kontroli w ramach procedur monitorowania WPR, tak by upewnić się o ich skuteczności w realizacji zasady równości szans i w odpowiednim wykorzystaniu rozdysponowanych środków.

| 7.6 | Trzeba przewidzieć również podprogramy tematyczne dla kobiet w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich oraz odpowiednio wykorzystywać i rozpowszechniać doświadczenia z realizacji inicjatywy wspólnotowej na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (LEADER). |
| --- | --- |

7.6

Trzeba przewidzieć również podprogramy tematyczne dla kobiet w ramach polityki rozwoju obszarów wiejskich oraz odpowiednio wykorzystywać i rozpowszechniać doświadczenia z realizacji inicjatywy wspólnotowej na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (LEADER).

| 7.7 | By opracować programy, których priorytetem byłaby realizacja potencjału kobiet, w tym interaktywnym procesie powinny uczestniczyć przede wszystkim obszary lokalne w znaczeniu geograficznym, administracyjnym i socjologicznym. Za decyzje i ich realizację powinny również odpowiadać bezpośrednio organizacje partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego. By tego dokonać, organizacje te będą musiały dowieść swej zdolności do praktycznego i skutecznego reprezentowania potrzeb kobiet, a także ich uwzględnienia na wszystkich szczeblach organizacji, z troską również o budowanie potencjału kobiet. |
| --- | --- |

7.7

By opracować programy, których priorytetem byłaby realizacja potencjału kobiet, w tym interaktywnym procesie powinny uczestniczyć przede wszystkim obszary lokalne w znaczeniu geograficznym, administracyjnym i socjologicznym. Za decyzje i ich realizację powinny również odpowiadać bezpośrednio organizacje partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego. By tego dokonać, organizacje te będą musiały dowieść swej zdolności do praktycznego i skutecznego reprezentowania potrzeb kobiet, a także ich uwzględnienia na wszystkich szczeblach organizacji, z troską również o budowanie potencjału kobiet.

| 7.7.1 | EKES zachęca wszystkie reprezentowane przez siebie organizacje, by zwróciły szczególną uwagę na kobiety pracujące i mieszkające na obszarach rolniczych i wiejskich i aby stały się wyrazicielami ich potrzeb i aspiracji, a także systematycznie włączały kobiety do rozmaitych struktur partnerstwa horyzontalnego i wertykalnego. |
| --- | --- |

7.7.1

EKES zachęca wszystkie reprezentowane przez siebie organizacje, by zwróciły szczególną uwagę na kobiety pracujące i mieszkające na obszarach rolniczych i wiejskich i aby stały się wyrazicielami ich potrzeb i aspiracji, a także systematycznie włączały kobiety do rozmaitych struktur partnerstwa horyzontalnego i wertykalnego.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Technologie informacyjno-komunikacyjne.

1

(2)  Agriculture in the EU – Statistical and Economic Information. Report 2010, marzec 2011 r.

2

Agriculture in the EU – Statistical and Economic Information.

(3)  Strona 146, tabela 3.5.1.4 w cytowanym sprawozdaniu.

3

(4)  Decyzja z dnia 20 lutego 2006 r. nr 2006/144/WE (okres programowania 2007–2013), Dz.U. L 55 z 25.2.2006, s. 20.

4

(5)  P7_TA(2011)0122.

5

(6)  Przypomina m.in. następujące opinie: CESE, Dz.U. C 256 z 27.1.2007, s. 144–149; CESE, Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 49; CESE, Dz.U. C 347 z 18.12.2010, s. 41; CESE, Dz.U. C 376 z 22.12.2011, CESE, Dz.U. C 143 z 22.5.2012, ss. 35–39; CESE, Dz.U C 191, z 29.06.2012, s. 116–129.

6

(7)  COM(2011) 615 final/2 i dokument roboczy służb Komisji 61 final, części 1 i 2.

7

(8)  COM(2012) 79 final.

8

(9)  Np. przewodniczącą Federacji Rolników Szwedzkich (LRF) jest aktywna rolniczka.

9

(10)  92 % terytorium UE uznaje się za obszary wiejskie, zamieszkuje je około 56 % ludności, która wytwarza 45 % wartości dodanej UE (dane przytoczone w decyzji Rady wspomnianej w punkcie 2.1).

10

(11)  Komisja przygotowuje szereg sprawozdań i badań w tej dziedzinie. EKES ma nadzieję, że będą one zawierać jeszcze dokładniejsze posegregowane dane jakościowe.

11

(12)  Komitet przypomina konferencję pt. Local agriculture and short food supply chains („Rolnictwo lokalne i krótkie łańcuchy dostaw”), Bruksela, 20 kwietnia 2012 r.

12

Local agriculture and short food supply chains

(13)  Źródło: Eurostat.

13

(14)  Sprawozdanie w sprawie WPR za 2010 r., tabela 3.5.1.4 (http://ec.europa.eu/agriculture/agrista/2010/table_en/index.htm).

14

(15)  Na dużych obszarach rolniczych i wiejskich brakuje struktur uniwersyteckich i badawczych. Warto przypomnieć decyzję o otwarciu uniwersytetu w Umeå w Szwecji na słabo rozwiniętym obszarze wiejskim, który uległ rewitalizacji, kiedy ośrodek naukowy i badawczy zaczął w pełni działać.

15

(16)  W części 2 dokumentu roboczego służb Komisji, cytowanego już w przypisie 7, stwierdza się, że kobiety częściej od mężczyzn korzystają z transportu publicznego.

16

(17)  Na Litwie kobiety żyją średnio 11 lat dłużej niż mężczyźni, na Łotwie – 10, w Polsce, Rumunii i na Słowacji – 8, w Bułgarii, Republice Czeskiej, Portugalii, Słowenii i Hiszpanii – 7.

17

(18)  Sytuacja rzemiosła na obszarach wiejskich została szeroko omówiona w opinii CESE, Dz. U. C 143 z 22.5.2012, s. 35–39.

18

(19)  COM(2011) 615 final/2.

19

(20)  Zob. rozporządzenie Rady nr 1698/2005 z 20 września 2005 r., Dz.U. L 277 z 21.10.2005, s. 1–40, art. 6 ust. 1 lit. c), art. 62 ust. 1 lit. b), art. 76 ust. 2 lit. a).

20

(21)  Opinia CESE, Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 30–37, zwłaszcza pkt 3.3.3.

21

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/34 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/34

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie „Stosunki UE – Mołdawia: rola zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego”

2012/C 299/07

Sprawozdawczyni: Evelyne PICHENOT

Na sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

„Stosunki UE – Mołdawia: rola zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego”.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 28 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 143 głosami – 9 osób wstrzymało się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Świadom faktu, że zbliżenie Republiki Mołdowy do Unii Europejskiej leży w ich wspólnym interesie, EKES, po zakończeniu wizyty w tym kraju w marcu 2012 r., w niniejszej opinii zdecydował się na wysunięcie następujących zaleceń z myślą o:






  — | umocnieniu roli społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza dzięki utworzeniu w Mołdawii rady społeczno-gospodarczej i ekologicznej; |
| --- | --- | --- |

1.1

Świadom faktu, że zbliżenie Republiki Mołdowy do Unii Europejskiej leży w ich wspólnym interesie, EKES, po zakończeniu wizyty w tym kraju w marcu 2012 r., w niniejszej opinii zdecydował się na wysunięcie następujących zaleceń z myślą o:

—

umocnieniu roli społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza dzięki utworzeniu w Mołdawii rady społeczno-gospodarczej i ekologicznej;

| — | doprowadzeniu do zawarcia pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu (DCFTA); |
| --- | --- |

—

doprowadzeniu do zawarcia pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu (DCFTA);

| — | odzyskaniu integralności terytorialnej przez Mołdawię. |
| --- | --- |

—

odzyskaniu integralności terytorialnej przez Mołdawię.

| 1.2 | Kierując swoje uwagi do Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego, Komitet zaleca doprowadzenie do zawarcia zrównoważonej umowy o wolnym handlu i zadbanie o to, by we wszystkich etapach tego procesu uczestniczyły organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Aby doprowadzić do zawarcia DCFTA, należy powiązać działania Komisji z działaniami Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych. Komitet zaleca:






  — | weryfikowanie odpowiedniego poziomu udziału mołdawskich organizacji za pomocą dostępu do obecnie przeprowadzanych konsultacji publicznych
   (1) i wysłuchań publicznych oraz przewidzianych rozmów z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego w ramach oceny wpływu dotyczącej zrównoważonego rozwoju; |
| --- | --- | --- |

1.2

Kierując swoje uwagi do Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego, Komitet zaleca doprowadzenie do zawarcia zrównoważonej umowy o wolnym handlu i zadbanie o to, by we wszystkich etapach tego procesu uczestniczyły organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Aby doprowadzić do zawarcia DCFTA, należy powiązać działania Komisji z działaniami Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych. Komitet zaleca:

—

weryfikowanie odpowiedniego poziomu udziału mołdawskich organizacji za pomocą dostępu do obecnie przeprowadzanych konsultacji publicznych
   (1) i wysłuchań publicznych oraz przewidzianych rozmów z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego w ramach oceny wpływu dotyczącej zrównoważonego rozwoju;

| — | zorganizowanie konferencji z parlamentem mołdawskim, EKES-em i mołdawskim społeczeństwem obywatelskim na temat wyników oceny wpływu oraz dalsze okresowe informowanie społeczeństwa obywatelskiego o treści negocjacji; |
| --- | --- |

—

zorganizowanie konferencji z parlamentem mołdawskim, EKES-em i mołdawskim społeczeństwem obywatelskim na temat wyników oceny wpływu oraz dalsze okresowe informowanie społeczeństwa obywatelskiego o treści negocjacji;

| — | zajęcie się kwestią wykrywania skutków społecznych i środowiskowych, zwłaszcza przyjmując za punkt wyjścia uwagi zamieszczone w sprawozdaniu z realizacji celów milenijnych (2), by doprecyzować rozdział przyszłej umowy dotyczący zrównoważonego rozwoju; |
| --- | --- |

—

zajęcie się kwestią wykrywania skutków społecznych i środowiskowych, zwłaszcza przyjmując za punkt wyjścia uwagi zamieszczone w sprawozdaniu z realizacji celów milenijnych (2), by doprecyzować rozdział przyszłej umowy dotyczący zrównoważonego rozwoju;

| — | przeprowadzenie badania nad warunkami włączenia gospodarki Naddniestrza do procesu prowadzącego do otwarcia rynku; |
| --- | --- |

—

przeprowadzenie badania nad warunkami włączenia gospodarki Naddniestrza do procesu prowadzącego do otwarcia rynku;

| — | zwiększenie wysiłku na rzecz przeszkolenia decydentów społeczno-zawodowych i mediów w zakresie skutecznego stosowania wspólnotowego dorobku prawnego dotyczącego handlu; |
| --- | --- |

—

zwiększenie wysiłku na rzecz przeszkolenia decydentów społeczno-zawodowych i mediów w zakresie skutecznego stosowania wspólnotowego dorobku prawnego dotyczącego handlu;

| — | uwzględnienie zapotrzebowania na wsparcie techniczne w dostosowywaniu się do norm wspólnotowego dorobku prawnego, zwłaszcza w obszarze działalności rolno-spożywczej; |
| --- | --- |

—

uwzględnienie zapotrzebowania na wsparcie techniczne w dostosowywaniu się do norm wspólnotowego dorobku prawnego, zwłaszcza w obszarze działalności rolno-spożywczej;

| — | przewidzenie odpowiednich środków towarzyszących wraz z procedurą dostosowania, by umożliwić uzyskanie wszelkich możliwych korzyści z rzeczywistego włączenia do gospodarki europejskiej i wykazać szczególną czujność w kwestiach bezpieczeństwa granic zewnętrznych, włączając do tych działań partnerów-beneficjentów umów tego typu; |
| --- | --- |

—

przewidzenie odpowiednich środków towarzyszących wraz z procedurą dostosowania, by umożliwić uzyskanie wszelkich możliwych korzyści z rzeczywistego włączenia do gospodarki europejskiej i wykazać szczególną czujność w kwestiach bezpieczeństwa granic zewnętrznych, włączając do tych działań partnerów-beneficjentów umów tego typu;

| — | przewidzenie możliwości ustanowienia wspólnego komitetu monitorującego wdrażanie umowy handlowej i udzielania wsparcia, z pomocą Komitetu, dla zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w monitorowanie przyszłego DCFTA dzięki wykorzystaniu środków finansowych na strukturyzację mołdawskiego społeczeństwa obywatelskiego; |
| --- | --- |

—

przewidzenie możliwości ustanowienia wspólnego komitetu monitorującego wdrażanie umowy handlowej i udzielania wsparcia, z pomocą Komitetu, dla zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w monitorowanie przyszłego DCFTA dzięki wykorzystaniu środków finansowych na strukturyzację mołdawskiego społeczeństwa obywatelskiego;

| — | zadbanie o zaangażowanie się mołdawskich partnerów społecznych w forum Partnerstwa Wschodniego i umieszczenie warunków społecznych umowy w harmonogramie prac piątej grupy roboczej Partnerstwa Wschodniego ds. dialogu społecznego; |
| --- | --- |

—

zadbanie o zaangażowanie się mołdawskich partnerów społecznych w forum Partnerstwa Wschodniego i umieszczenie warunków społecznych umowy w harmonogramie prac piątej grupy roboczej Partnerstwa Wschodniego ds. dialogu społecznego;

| — | stworzenie warunków sprzyjających kontaktom z naddniestrzańskim społeczeństwem obywatelskim, ze wsparciem OBWE, tak by doprowadzić do zaangażowania się tego społeczeństwa w politykę na rzecz zbliżenia do UE. |
| --- | --- |

—

stworzenie warunków sprzyjających kontaktom z naddniestrzańskim społeczeństwem obywatelskim, ze wsparciem OBWE, tak by doprowadzić do zaangażowania się tego społeczeństwa w politykę na rzecz zbliżenia do UE.

| 1.3 | Kierując swoje uwagi do mołdawskich władz publicznych, Komitet zachęca rząd i parlament do:






  — | informowania szerokiego wachlarza organizacji społeczeństwa o postępach w zbliżaniu do UE oraz stwarzania warunków sprzyjających debacie publicznej z partnerami społecznymi i stowarzyszeniami reprezentującymi różne grupy interesów (rolników, konsumentów, ekologów, kobiety, obrońców praw człowieka itd.) na temat zbliżenia do UE; |
| --- | --- | --- |

1.3

Kierując swoje uwagi do mołdawskich władz publicznych, Komitet zachęca rząd i parlament do:

—

informowania szerokiego wachlarza organizacji społeczeństwa o postępach w zbliżaniu do UE oraz stwarzania warunków sprzyjających debacie publicznej z partnerami społecznymi i stowarzyszeniami reprezentującymi różne grupy interesów (rolników, konsumentów, ekologów, kobiety, obrońców praw człowieka itd.) na temat zbliżenia do UE;

| — | dalszej wymiany informacji z zainteresowanymi stronami reprezentującymi podmioty społeczno-zawodowe w Ministerstwie Spraw Europejskich i do utrzymania roli Krajowej Rady Uczestnictwa jako obserwatora przy rządzie; |
| --- | --- |

—

dalszej wymiany informacji z zainteresowanymi stronami reprezentującymi podmioty społeczno-zawodowe w Ministerstwie Spraw Europejskich i do utrzymania roli Krajowej Rady Uczestnictwa jako obserwatora przy rządzie;

| — | ustanowienia mołdawskiej rady społeczno-gospodarczej i ekologicznej (MRSGE) z wykorzystaniem doświadczeń zgromadzonych w UE lub w ramach stosunków sąsiedzkich; |
| --- | --- |

—

ustanowienia mołdawskiej rady społeczno-gospodarczej i ekologicznej (MRSGE) z wykorzystaniem doświadczeń zgromadzonych w UE lub w ramach stosunków sąsiedzkich;

| — | włączenia zainteresowanych stron we wdrażanie umów z UE w zakresie energii i badań; |
| --- | --- |

—

włączenia zainteresowanych stron we wdrażanie umów z UE w zakresie energii i badań;

| — | skonsolidowania dialogu społecznego i czuwania nad wdrażaniem Karty społecznej Rady Europy, a zwłaszcza wycofania zastrzeżeń i przyjęcia protokołu w sprawie mechanizmu roszczeń zbiorowych; |
| --- | --- |

—

skonsolidowania dialogu społecznego i czuwania nad wdrażaniem Karty społecznej Rady Europy, a zwłaszcza wycofania zastrzeżeń i przyjęcia protokołu w sprawie mechanizmu roszczeń zbiorowych;

| — | bezwzględnie priorytetowego traktowania kwestii integracji młodzieży i kobiet na rynku pracy; |
| --- | --- |

—

bezwzględnie priorytetowego traktowania kwestii integracji młodzieży i kobiet na rynku pracy;

| — | przyczyniania się do skutecznego funkcjonowania mechanizmów zwalczania korupcji. |
| --- | --- |

—

przyczyniania się do skutecznego funkcjonowania mechanizmów zwalczania korupcji.

| 1.4 | Komitet kieruje swe zalecenia do mołdawskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego. dzięki czemu pragnie zacieśnić stosunki z mołdawskim społeczeństwem obywatelskim w ramach Partnerstwa Wschodniego. Przedstawia społeczeństwu obywatelskiemu następujące propozycje, które jest skłonny omówić w Mołdawii podczas konferencji, by doprecyzować oś działań w zakresie kontaktów ze społecznościami z krajów Partnerstwa. Poza utworzeniem MRSGE EKES zaleca partnerom społecznym i partnerom społeczeństwa obywatelskiego:






  — | nawiązanie kontaktów z ważnymi europejskimi platformami sektorowymi, takimi jak platforma przeciwdziałania ubóstwu, lub z organizacjami pracodawców w różnych państwach członkowskich, a także poprzez status obserwatora w Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych; |
| --- | --- | --- |

1.4

Komitet kieruje swe zalecenia do mołdawskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego. dzięki czemu pragnie zacieśnić stosunki z mołdawskim społeczeństwem obywatelskim w ramach Partnerstwa Wschodniego. Przedstawia społeczeństwu obywatelskiemu następujące propozycje, które jest skłonny omówić w Mołdawii podczas konferencji, by doprecyzować oś działań w zakresie kontaktów ze społecznościami z krajów Partnerstwa. Poza utworzeniem MRSGE EKES zaleca partnerom społecznym i partnerom społeczeństwa obywatelskiego:

—

nawiązanie kontaktów z ważnymi europejskimi platformami sektorowymi, takimi jak platforma przeciwdziałania ubóstwu, lub z organizacjami pracodawców w różnych państwach członkowskich, a także poprzez status obserwatora w Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych;

| — | wzmocnienie jednostki monitorowania w zakresie kwestii europejskich w ramach organizacji związkowych i stowarzyszeń pracodawców oraz krajowej komisji umów zbiorowych; |
| --- | --- |

—

wzmocnienie jednostki monitorowania w zakresie kwestii europejskich w ramach organizacji związkowych i stowarzyszeń pracodawców oraz krajowej komisji umów zbiorowych;

| — | rozwijanie dialogu społecznego w poszanowaniu konwencji MOP i Karty społecznej Rady Europy; |
| --- | --- |

—

rozwijanie dialogu społecznego w poszanowaniu konwencji MOP i Karty społecznej Rady Europy;

| — | pobudzenie dialogu obywatelskiego z myślą o monitorowaniu DCFTA; |
| --- | --- |

—

pobudzenie dialogu obywatelskiego z myślą o monitorowaniu DCFTA;

| — | pogłębianie specjalistycznej wiedzy na temat podejścia ekologicznego w zakresie m.in. zmniejszenia emisji gazu cieplarnianego, analizy cyklu życia, śladu węglowego oraz usług ekosystemowych. |
| --- | --- |

—

pogłębianie specjalistycznej wiedzy na temat podejścia ekologicznego w zakresie m.in. zmniejszenia emisji gazu cieplarnianego, analizy cyklu życia, śladu węglowego oraz usług ekosystemowych.

2.   Mołdawskie społeczeństwo obywatelskie w procesie zbliżenia z Europą i w Partnerstwie Wschodnim

| 2.1 | Mołdawskie społeczeństwo obywatelskie włącza się w politykę zbliżenia do UE za pomocą pewnych istniejących już mechanizmów. W styczniu 2011 r. utworzono składający się z 30 członków organ konsultacyjny – Krajową Radę Uczestnictwa, który współpracuje z rządem. Istnieje także drugi organ konsultacyjny związany z parlamentem. Utworzony w listopadzie 2010 r. krajowy konwent integracji europejskiej obejmuje wiele organizacji mających wysuwać propozycje i rozpowszechniać informacje na temat procesu integracji europejskiej, by umożliwić prowadzenie bezpośredniego i otwartego dialogu z zainteresowanymi stronami. Ponadto na poziomie krajowym pojawiło się wiele platform tematycznych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

2.1

Mołdawskie społeczeństwo obywatelskie włącza się w politykę zbliżenia do UE za pomocą pewnych istniejących już mechanizmów. W styczniu 2011 r. utworzono składający się z 30 członków organ konsultacyjny – Krajową Radę Uczestnictwa, który współpracuje z rządem. Istnieje także drugi organ konsultacyjny związany z parlamentem. Utworzony w listopadzie 2010 r. krajowy konwent integracji europejskiej obejmuje wiele organizacji mających wysuwać propozycje i rozpowszechniać informacje na temat procesu integracji europejskiej, by umożliwić prowadzenie bezpośredniego i otwartego dialogu z zainteresowanymi stronami. Ponadto na poziomie krajowym pojawiło się wiele platform tematycznych organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

| 2.2 | Organizacje mołdawskie uczestniczą w różnych grupach forum społeczeństwa obywatelskiego w ramach Partnerstwa Wschodniego, zajmujących się kwestiami: demokracji, praw człowieka, dobrego zarządzania i stabilności; zaleceń ogólnych; środowiska, energii i zmiany klimatu oraz kontaktów międzyludzkich. EKES pragnie zachęcić do stworzenia piątej grupy roboczej, która zajmowałaby się dialogiem społecznym oraz, ogólniej, kwestiami społeczno-gospodarczymi (3). |
| --- | --- |

2.2

Organizacje mołdawskie uczestniczą w różnych grupach forum społeczeństwa obywatelskiego w ramach Partnerstwa Wschodniego, zajmujących się kwestiami: demokracji, praw człowieka, dobrego zarządzania i stabilności; zaleceń ogólnych; środowiska, energii i zmiany klimatu oraz kontaktów międzyludzkich. EKES pragnie zachęcić do stworzenia piątej grupy roboczej, która zajmowałaby się dialogiem społecznym oraz, ogólniej, kwestiami społeczno-gospodarczymi (3).

| 2.3 | Partnerzy społeczni mają do odegrania istotną rolę w zbliżeniu Mołdawii do UE. Uznana w konstytucji niezależność organizacji związkowych została sprecyzowana w przepisach z lipca 2000 r., które gwarantują wolność związkową, negocjacje zbiorowe i ochronę majątku tych organizacji. Struktura związkowa uległa poważnej zmianie w ostatnich latach: dwa istniejące związki: Konfederacja Związków Zawodowych Republiki Mołdowy (KZZRM) i Solidarność połączyły się w jedną centralę związków zawodowych – Krajową Konfederację Związków Zawodowych Mołdawii (KKZZM). Po przyłączeniu się do Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych KKZZM zaczyna pojawiać się na posiedzeniach międzynarodowych. Mogłaby też zwrócić się o przyznanie statusu obserwatora przy Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych. |
| --- | --- |

2.3

Partnerzy społeczni mają do odegrania istotną rolę w zbliżeniu Mołdawii do UE. Uznana w konstytucji niezależność organizacji związkowych została sprecyzowana w przepisach z lipca 2000 r., które gwarantują wolność związkową, negocjacje zbiorowe i ochronę majątku tych organizacji. Struktura związkowa uległa poważnej zmianie w ostatnich latach: dwa istniejące związki: Konfederacja Związków Zawodowych Republiki Mołdowy (KZZRM) i Solidarność połączyły się w jedną centralę związków zawodowych – Krajową Konfederację Związków Zawodowych Mołdawii (KKZZM). Po przyłączeniu się do Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych KKZZM zaczyna pojawiać się na posiedzeniach międzynarodowych. Mogłaby też zwrócić się o przyznanie statusu obserwatora przy Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych.

| 2.3.1 | Najbardziej reprezentatywną organizacją pracodawców jest utworzona w 1996 r. Krajowa Konfederacja Pracodawców Mołdawii, składająca się z 32 członków i określająca się jako apolityczna i niezależna. Krajowa agencja ds. zatrudnienia siły roboczej zarządza projektem „Mobility Partnership”, w którym uczestniczy UE i Mołdawia. Projekt ten na celu czuwanie nad tym, by integracja mołdawskiego rynku pracy przebiegała płynnie. Organizacje pracodawców uczestniczą w tej integracji: wdrażają na poziomie lokalnym i regionalnym decyzje podjęte w ramach projektu. |
| --- | --- |

2.3.1

Najbardziej reprezentatywną organizacją pracodawców jest utworzona w 1996 r. Krajowa Konfederacja Pracodawców Mołdawii, składająca się z 32 członków i określająca się jako apolityczna i niezależna. Krajowa agencja ds. zatrudnienia siły roboczej zarządza projektem „Mobility Partnership”, w którym uczestniczy UE i Mołdawia. Projekt ten na celu czuwanie nad tym, by integracja mołdawskiego rynku pracy przebiegała płynnie. Organizacje pracodawców uczestniczą w tej integracji: wdrażają na poziomie lokalnym i regionalnym decyzje podjęte w ramach projektu.

| 2.3.2 | Byłoby więc wskazane wzmocnienie jednostek ds. informacji na temat DCFTA działających wśród partnerów społecznych i we współpracy z ich europejskimi odpowiednikami branżowymi lub odnośnymi partnerami z państw członkowskich. |
| --- | --- |

2.3.2

Byłoby więc wskazane wzmocnienie jednostek ds. informacji na temat DCFTA działających wśród partnerów społecznych i we współpracy z ich europejskimi odpowiednikami branżowymi lub odnośnymi partnerami z państw członkowskich.

| 2.4 | Sytuacja niektórych grup ludności, zwłaszcza z obszarów wiejskich, jest szczególnie niestabilna. Pogorszenie sytuacji społecznej w szczególny sposób odbija się na kobietach. Grupę tę charakteryzują: wysoka stopa bezrobocia, utrata kwalifikacji zawodowych, obniżenie zarobków, praca sezonowa czy też niewielkie świadczenia społeczne. Kobietom przysługują podobne prawa co mężczyznom, jednak ich sytuacja na rynku pracy jest bardziej niestabilna. Ponadto kobiety stanowią jedynie 14 % przedsiębiorców mołdawskich. Wśród osób żyjących poniżej progu ubóstwa (4) przeważa ludność wiejska; ponadto w 2009 r. wzrósł odsetek ubogiej ludności wiejskiej. Niepokojąca jest sytuacja dzieci w Mołdawii, charakteryzująca się wieloma zagrożeniami, takimi jak: brak stałego miejsca zamieszkania, konieczność wykonywania pracy, przemyt, prostytucja. Rozpowszechnione jest zjawisko „sierot społecznych”, czyli dzieci oddawanych przez rodziny do sierocińców z powodu ubóstwa. |
| --- | --- |

2.4

Sytuacja niektórych grup ludności, zwłaszcza z obszarów wiejskich, jest szczególnie niestabilna. Pogorszenie sytuacji społecznej w szczególny sposób odbija się na kobietach. Grupę tę charakteryzują: wysoka stopa bezrobocia, utrata kwalifikacji zawodowych, obniżenie zarobków, praca sezonowa czy też niewielkie świadczenia społeczne. Kobietom przysługują podobne prawa co mężczyznom, jednak ich sytuacja na rynku pracy jest bardziej niestabilna. Ponadto kobiety stanowią jedynie 14 % przedsiębiorców mołdawskich. Wśród osób żyjących poniżej progu ubóstwa (4) przeważa ludność wiejska; ponadto w 2009 r. wzrósł odsetek ubogiej ludności wiejskiej. Niepokojąca jest sytuacja dzieci w Mołdawii, charakteryzująca się wieloma zagrożeniami, takimi jak: brak stałego miejsca zamieszkania, konieczność wykonywania pracy, przemyt, prostytucja. Rozpowszechnione jest zjawisko „sierot społecznych”, czyli dzieci oddawanych przez rodziny do sierocińców z powodu ubóstwa.

| 2.5 | Funkcjonowanie mediów poprawia się od kilku lat. Dzięki pomocy UE i Rady Europy rada koordynacyjna ds. mediów audiowizualnych w październiku 2010 r. przyjęła nową metodę nadzoru nad traktowaniem przez media wydarzeń politycznych. Ponadto w 2010 r. pojawiły się dwa nowe kanały telewizyjne (Jurnal TV i Publika TV) oraz cztery nowe rozgłośnie radiowe (Radio Sport, Aquarelle FM, Publika FM, Prime FM). Kształcenie dziennikarzy w zakresie zagadnień europejskich powinno stać się priorytetem. Postęp w zakresie wolności słowa umożliwi lepsze informowanie obywateli i środowisk przedsiębiorców, zwłaszcza rolników, o korzyściach i trudnościach związanych ze zbliżeniem do UE. |
| --- | --- |

2.5

Funkcjonowanie mediów poprawia się od kilku lat. Dzięki pomocy UE i Rady Europy rada koordynacyjna ds. mediów audiowizualnych w październiku 2010 r. przyjęła nową metodę nadzoru nad traktowaniem przez media wydarzeń politycznych. Ponadto w 2010 r. pojawiły się dwa nowe kanały telewizyjne (Jurnal TV i Publika TV) oraz cztery nowe rozgłośnie radiowe (Radio Sport, Aquarelle FM, Publika FM, Prime FM). Kształcenie dziennikarzy w zakresie zagadnień europejskich powinno stać się priorytetem. Postęp w zakresie wolności słowa umożliwi lepsze informowanie obywateli i środowisk przedsiębiorców, zwłaszcza rolników, o korzyściach i trudnościach związanych ze zbliżeniem do UE.

| 2.6 | Pomimo niezaprzeczalnych postępów społeczeństwo obywatelskie nadal napotyka poważne trudności organizacyjne. Utrzymują się znaczne różnice między poszczególnymi obszarami: sektor pozarządowy jest aktywny w dużych ośrodkach, takich jak Kiszyniów, Bielce, Kagule (Chisinau, Balti, Cahul) i Ungheni, ale okazuje się mało aktywny na wielu obszarach kraju. Z drugiej strony związki zawodowe pokrywają kraj gęstszą siecią. W wyniku przedłużającej się secesji współpraca między dwoma obszarami nabrzeżnymi Dniestru jest nadal dość ograniczona. Co więcej, organizacje pozarządowe w dość dużym stopniu zależą od kilku zewnętrznych darczyńców, co może mieć niekorzystny wpływ na niezależność i trwałość tych organizacji. Ponadto, choć jakość sieci eksperckich jest wysoka, to zależą one od zbyt ograniczonego kręgu specjalistów – lista dużych organizacji pozarządowych nie zmieniła się w ciągu ostatnich lat. |
| --- | --- |

2.6

Pomimo niezaprzeczalnych postępów społeczeństwo obywatelskie nadal napotyka poważne trudności organizacyjne. Utrzymują się znaczne różnice między poszczególnymi obszarami: sektor pozarządowy jest aktywny w dużych ośrodkach, takich jak Kiszyniów, Bielce, Kagule (Chisinau, Balti, Cahul) i Ungheni, ale okazuje się mało aktywny na wielu obszarach kraju. Z drugiej strony związki zawodowe pokrywają kraj gęstszą siecią. W wyniku przedłużającej się secesji współpraca między dwoma obszarami nabrzeżnymi Dniestru jest nadal dość ograniczona. Co więcej, organizacje pozarządowe w dość dużym stopniu zależą od kilku zewnętrznych darczyńców, co może mieć niekorzystny wpływ na niezależność i trwałość tych organizacji. Ponadto, choć jakość sieci eksperckich jest wysoka, to zależą one od zbyt ograniczonego kręgu specjalistów – lista dużych organizacji pozarządowych nie zmieniła się w ciągu ostatnich lat.

3.   Społeczeństwo obywatelskie a nowa pogłębiona i kompleksowa umowa o wolnym handlu (DCFTA)

| 3.1 | Prace nad DCFTA między UE a Mołdawią dotyczą dóbr, usług i inwestycji, jednak jej kompleksowy i pogłębiony charakter prowadzi do transpozycji i faktycznego stosowania wspólnotowego dorobku prawnego w dziedzinie handlu. Pociąga to za sobą odpowiednie działania towarzyszące i poważne reformy. Gospodarka mołdawska zmaga się z niedostatkiem konkurencyjności wynikającym z różnych czynników, takich jak: słabość infrastruktury transportowej (zwłaszcza drogowej), niewielkie rozmiary rynku wewnętrznego, niezbyt innowacyjne otoczenie, chroniczna niestabilność polityczna, trudny dostęp do finansowania i korupcja. Eksport nie jest już skierowany wyłącznie na rynki dawnego bloku sowieckiego. Skierowanie handlu zewnętrznego na Europę jest już faktem: prawie połowa eksportu przeznaczona jest właśnie dla niej. Wynika to ze zwiększenia udziału branży tekstylnej w eksporcie (z 10 % w 1999 r. do 22,7 % w 2008 r.) (5) ze względu na niski koszt wykwalifikowanej siły roboczej. |
| --- | --- |

3.1

Prace nad DCFTA między UE a Mołdawią dotyczą dóbr, usług i inwestycji, jednak jej kompleksowy i pogłębiony charakter prowadzi do transpozycji i faktycznego stosowania wspólnotowego dorobku prawnego w dziedzinie handlu. Pociąga to za sobą odpowiednie działania towarzyszące i poważne reformy. Gospodarka mołdawska zmaga się z niedostatkiem konkurencyjności wynikającym z różnych czynników, takich jak: słabość infrastruktury transportowej (zwłaszcza drogowej), niewielkie rozmiary rynku wewnętrznego, niezbyt innowacyjne otoczenie, chroniczna niestabilność polityczna, trudny dostęp do finansowania i korupcja. Eksport nie jest już skierowany wyłącznie na rynki dawnego bloku sowieckiego. Skierowanie handlu zewnętrznego na Europę jest już faktem: prawie połowa eksportu przeznaczona jest właśnie dla niej. Wynika to ze zwiększenia udziału branży tekstylnej w eksporcie (z 10 % w 1999 r. do 22,7 % w 2008 r.) (5) ze względu na niski koszt wykwalifikowanej siły roboczej.

| 3.2 | Przeprowadzana obecnie, zainicjowana równocześnie z rozpoczęciem negocjacji ocena wpływu na zrównoważony rozwój powinna do września 2012 r. przynieść informacje na temat pozytywnych i negatywnych skutków takiego otwarcia rynków handlowych (6). Zgodnie ze specyfikacją dla konsultantów (7) powinna zostać przeprowadzona konsultacja z EKES-em w sprawie tych negocjacji oraz w sprawie odpowiedzi zgłoszonych w ramach konsultacji publicznych. Ponadto Komitet szczególną uwagę zwróci na stanowisko, które Komisja opracuje na zakończenie tej oceny oraz będzie uważnie śledził działania towarzyszące. |
| --- | --- |

3.2

Przeprowadzana obecnie, zainicjowana równocześnie z rozpoczęciem negocjacji ocena wpływu na zrównoważony rozwój powinna do września 2012 r. przynieść informacje na temat pozytywnych i negatywnych skutków takiego otwarcia rynków handlowych (6). Zgodnie ze specyfikacją dla konsultantów (7) powinna zostać przeprowadzona konsultacja z EKES-em w sprawie tych negocjacji oraz w sprawie odpowiedzi zgłoszonych w ramach konsultacji publicznych. Ponadto Komitet szczególną uwagę zwróci na stanowisko, które Komisja opracuje na zakończenie tej oceny oraz będzie uważnie śledził działania towarzyszące.

| 3.3 | Ryzyko dla UE związane z umową jest ograniczone i dotyczy głównie norm sanitarnych i fitosanitarnych oraz gwarancji inwestycyjnych. Poprawa klimatu towarzyszącego prowadzeniu działalności gospodarczej, niezbędna do przyciągnięcia inwestycji europejskich, wymaga intensywnej walki z korupcją. Wskaźnik postrzegania korupcji wynoszący w 2011 r. 2,9 na 10 (8) dawał Mołdawii 112. miejsce na świecie. Działaniami w tym zakresie zajmuje się ośrodek zwalczania przestępstw gospodarczych i korupcji oraz wyspecjalizowana prokuratorska jednostka antykorupcyjna. Obowiązujące przepisy są wystarczające, ale niedostateczne jest wdrażanie polityki antykorupcyjnej. Można w tym kontekście ubolewać nad brakiem środków finansowych na życie polityczne, częstym fatalizmem obywateli oraz niedostateczną aktywnością społeczeństwa obywatelskiego. Walka z korupcją znajduje się wśród głównych priorytetów międzynarodowych darczyńców (Rada Europy, UE, szwedzki organ pomocy rozwojowej – SIDA, Bank Światowy, Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju, USAID itd.). Kilka koalicji organizacji pozarządowych również zajęło się tą kwestią (ośrodek analiz korupcji i zapobiegania jej, Transparency International Moldova, przymierze antykorupcyjne czy też ośrodek dziennikarstwa śledczego). Kolejne zmiany władz politycznych nie przyniosły do chwili obecnej namacalnych wyników w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.3

Ryzyko dla UE związane z umową jest ograniczone i dotyczy głównie norm sanitarnych i fitosanitarnych oraz gwarancji inwestycyjnych. Poprawa klimatu towarzyszącego prowadzeniu działalności gospodarczej, niezbędna do przyciągnięcia inwestycji europejskich, wymaga intensywnej walki z korupcją. Wskaźnik postrzegania korupcji wynoszący w 2011 r. 2,9 na 10 (8) dawał Mołdawii 112. miejsce na świecie. Działaniami w tym zakresie zajmuje się ośrodek zwalczania przestępstw gospodarczych i korupcji oraz wyspecjalizowana prokuratorska jednostka antykorupcyjna. Obowiązujące przepisy są wystarczające, ale niedostateczne jest wdrażanie polityki antykorupcyjnej. Można w tym kontekście ubolewać nad brakiem środków finansowych na życie polityczne, częstym fatalizmem obywateli oraz niedostateczną aktywnością społeczeństwa obywatelskiego. Walka z korupcją znajduje się wśród głównych priorytetów międzynarodowych darczyńców (Rada Europy, UE, szwedzki organ pomocy rozwojowej – SIDA, Bank Światowy, Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju, USAID itd.). Kilka koalicji organizacji pozarządowych również zajęło się tą kwestią (ośrodek analiz korupcji i zapobiegania jej, Transparency International Moldova, przymierze antykorupcyjne czy też ośrodek dziennikarstwa śledczego). Kolejne zmiany władz politycznych nie przyniosły do chwili obecnej namacalnych wyników w tej dziedzinie.

| 3.4 | DCFTA pociągnie za sobie wiele skutków społecznych. EKES podkreśla znacznie, jakie dla rozwoju kraju ma dialog społeczny w tej dziedzinie. Zaleca przyjęcie protokołu roszczeń zbiorowych Karty społecznej Rady Europy, poprawę inspekcji pracy oraz utworzenie sądów pracy. Władze mołdawskie współpracują z MOP w dziedzinie pracy nierejestrowanej, by zbliżyć się do norm europejskich, a w 2012 r. przyłączyły się do obchodów Europejskiego Roku Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej. Konieczna jest także poprawa warunków przyjmowania w Mołdawii powracającej ludności migrującej oraz promowanie praw Mołdawian za granicą. Do dziedzin, którymi należy się zająć w pierwszej kolejności, należą kształcenie i zmiana kwalifikacji siły roboczej. |
| --- | --- |

3.4

DCFTA pociągnie za sobie wiele skutków społecznych. EKES podkreśla znacznie, jakie dla rozwoju kraju ma dialog społeczny w tej dziedzinie. Zaleca przyjęcie protokołu roszczeń zbiorowych Karty społecznej Rady Europy, poprawę inspekcji pracy oraz utworzenie sądów pracy. Władze mołdawskie współpracują z MOP w dziedzinie pracy nierejestrowanej, by zbliżyć się do norm europejskich, a w 2012 r. przyłączyły się do obchodów Europejskiego Roku Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej. Konieczna jest także poprawa warunków przyjmowania w Mołdawii powracającej ludności migrującej oraz promowanie praw Mołdawian za granicą. Do dziedzin, którymi należy się zająć w pierwszej kolejności, należą kształcenie i zmiana kwalifikacji siły roboczej.

| 3.5 | Branża rolnicza i rolno-spożywcza okazują się istotnymi sektorami w Mołdawii z punktu widzenia negocjacji umowy. Rolnictwo mołdawskie musi jeszcze poczynić postępy, jeśli chodzi o świadectwa pochodzenia, kontrole zgodności z normami sanitarnymi i fitosanitarnymi czy przestrzegania zasad konkurencji, jeśli Mołdawia chce eksportować na rynek europejski i zadbać o bezpieczeństwo żywności. Do chwili obecnej normy zostały przyjęte, jednak ich faktyczne wdrożenie jest procesem długotrwałym i kosztownym, zwłaszcza w przypadku produkcji zwierzęcej (w 2008 r. jedynym produktem zwierzęcym, który można było eksportować z Mołdawii, był miód). Dostosowanie się do norm europejskich pociąga za sobą wysokie koszty ponoszone przez drobnych producentów, dlatego władze muszą prowadzić politykę reform instytucjonalnych i pomocy dla sektora rolno-spożywczego i upraw winorośli. Projekty finansowane w ramach komisyjnego mechanizmu pomocy na rzecz wymiany handlowej przyczynią się w znacznym stopniu do dostosowania się do norm. |
| --- | --- |

3.5

Branża rolnicza i rolno-spożywcza okazują się istotnymi sektorami w Mołdawii z punktu widzenia negocjacji umowy. Rolnictwo mołdawskie musi jeszcze poczynić postępy, jeśli chodzi o świadectwa pochodzenia, kontrole zgodności z normami sanitarnymi i fitosanitarnymi czy przestrzegania zasad konkurencji, jeśli Mołdawia chce eksportować na rynek europejski i zadbać o bezpieczeństwo żywności. Do chwili obecnej normy zostały przyjęte, jednak ich faktyczne wdrożenie jest procesem długotrwałym i kosztownym, zwłaszcza w przypadku produkcji zwierzęcej (w 2008 r. jedynym produktem zwierzęcym, który można było eksportować z Mołdawii, był miód). Dostosowanie się do norm europejskich pociąga za sobą wysokie koszty ponoszone przez drobnych producentów, dlatego władze muszą prowadzić politykę reform instytucjonalnych i pomocy dla sektora rolno-spożywczego i upraw winorośli. Projekty finansowane w ramach komisyjnego mechanizmu pomocy na rzecz wymiany handlowej przyczynią się w znacznym stopniu do dostosowania się do norm.

| 3.6 | Przemysł, który przez dłuższy okres wykazywał tendencję spadkową, zdaje się obecnie odnosić korzyści z konkurencyjnych cen, jakie oferuje rynkom europejskim i z bliskości geograficznej, na co wskazuje szybki rozwój branży tekstylnej. Ta gałąź przemysłu lekkiego może się rozwijać na całym obszarze, zwłaszcza w podupadłych regionach na południu kraju. Przemysł samochodowy pojawił się w północnych regionach dzięki inwestorom niemieckim. Udział Mołdawii w strategii na rzecz regionu Dunaju oraz modernizacja infrastruktury przemysłowej (zwłaszcza na prawym brzegu Dniestru) byłyby atutem dla rozwoju. |
| --- | --- |

3.6

Przemysł, który przez dłuższy okres wykazywał tendencję spadkową, zdaje się obecnie odnosić korzyści z konkurencyjnych cen, jakie oferuje rynkom europejskim i z bliskości geograficznej, na co wskazuje szybki rozwój branży tekstylnej. Ta gałąź przemysłu lekkiego może się rozwijać na całym obszarze, zwłaszcza w podupadłych regionach na południu kraju. Przemysł samochodowy pojawił się w północnych regionach dzięki inwestorom niemieckim. Udział Mołdawii w strategii na rzecz regionu Dunaju oraz modernizacja infrastruktury przemysłowej (zwłaszcza na prawym brzegu Dniestru) byłyby atutem dla rozwoju.

| 3.7 | Aby umowę o wolnym handlu z UE można było uznać za pogłębioną i kompleksową, należy ją stworzyć na bazie zdolności Mołdawii do dostosowania się do wspólnotowego dorobku prawnego. Wymaganie to pociąga za sobą odpowiednie towarzyszące środki finansowe. Doświadczenia związane z kolejnymi rozszerzeniami w zakresie rynku wewnętrznego wyraźnie dowiodły decydującej roli funduszy strukturalnych w zapewnieniu spójności społecznej i terytorialnej. Komitet zaleca wobec tego zgromadzenie środków towarzyszących równoważnej wartości, by zmniejszyć ryzyko pogłębienia się nierówności społecznych lub różnic między poszczególnymi obszarami. W tym celu komitet monitorujący wdrażanie umowy zwróci szczególną uwagę na realizację programu na rzecz rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich ENPARD. |
| --- | --- |

3.7

Aby umowę o wolnym handlu z UE można było uznać za pogłębioną i kompleksową, należy ją stworzyć na bazie zdolności Mołdawii do dostosowania się do wspólnotowego dorobku prawnego. Wymaganie to pociąga za sobą odpowiednie towarzyszące środki finansowe. Doświadczenia związane z kolejnymi rozszerzeniami w zakresie rynku wewnętrznego wyraźnie dowiodły decydującej roli funduszy strukturalnych w zapewnieniu spójności społecznej i terytorialnej. Komitet zaleca wobec tego zgromadzenie środków towarzyszących równoważnej wartości, by zmniejszyć ryzyko pogłębienia się nierówności społecznych lub różnic między poszczególnymi obszarami. W tym celu komitet monitorujący wdrażanie umowy zwróci szczególną uwagę na realizację programu na rzecz rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich ENPARD.

| 3.8 | Bilans ekologiczny Mołdawii jest przedmiotem rzeczywistego niepokoju (grunty, woda, energia). Należy więc go uwzględnić w ramach negocjowania umowy. Dziedzictwo epoki sowieckiej jest szczególnie ciężkie, zwłaszcza w odniesieniu do gospodarki odpadami toksycznymi. Susze, które dotknęły kraj w ostatnich latach, wskazują na podatność gospodarki Mołdawii na skutki degradacji środowiska naturalnego i zmiany klimatu. Co więcej, ponad połowa zasobów wód gruntowych jest zanieczyszczona, podczas gdy wody podziemne pokrywają dwie trzecie zapotrzebowania ludności na wodę pitną. Politykę ekologiczną charakteryzuje to, że przeznacza się na nią niewielkie środki, pomimo międzynarodowych zobowiązań, np. wobec EBI. Ponadto bardzo wyraźna jest potrzeba uświadomienia kwestii związanych z transportem i budownictwem wszystkim podmiotom gospodarczym, gdyż ich wiedza na temat zagrożeń w tym zakresie wciąż jest niewielka. Mołdawia, która dołączyła do Europejskiej Wspólnoty Energetycznej, jest szczególnie uzależniona od importu paliw kopalnych, podczas gdy efektywność energetyczna w tym kraju nadal jest niska. EKES zaleca udzielenie organizacjom ekologicznym wsparcia w zakresie problematyki energooszczędności, racjonalnego wykorzystania zasobów i gospodarki odpadami. |
| --- | --- |

3.8

Bilans ekologiczny Mołdawii jest przedmiotem rzeczywistego niepokoju (grunty, woda, energia). Należy więc go uwzględnić w ramach negocjowania umowy. Dziedzictwo epoki sowieckiej jest szczególnie ciężkie, zwłaszcza w odniesieniu do gospodarki odpadami toksycznymi. Susze, które dotknęły kraj w ostatnich latach, wskazują na podatność gospodarki Mołdawii na skutki degradacji środowiska naturalnego i zmiany klimatu. Co więcej, ponad połowa zasobów wód gruntowych jest zanieczyszczona, podczas gdy wody podziemne pokrywają dwie trzecie zapotrzebowania ludności na wodę pitną. Politykę ekologiczną charakteryzuje to, że przeznacza się na nią niewielkie środki, pomimo międzynarodowych zobowiązań, np. wobec EBI. Ponadto bardzo wyraźna jest potrzeba uświadomienia kwestii związanych z transportem i budownictwem wszystkim podmiotom gospodarczym, gdyż ich wiedza na temat zagrożeń w tym zakresie wciąż jest niewielka. Mołdawia, która dołączyła do Europejskiej Wspólnoty Energetycznej, jest szczególnie uzależniona od importu paliw kopalnych, podczas gdy efektywność energetyczna w tym kraju nadal jest niska. EKES zaleca udzielenie organizacjom ekologicznym wsparcia w zakresie problematyki energooszczędności, racjonalnego wykorzystania zasobów i gospodarki odpadami.

| 3.9 | W ocenie wpływu szczególnie uważnie należy zająć się sytuacją Naddniestrza, by w świetle DCFTA ocenić możliwe skutki umowy z punktu widzenia bezpieczeństwa granic oraz jej społeczno-gospodarcze oddziaływanie. Umowa ta mogłaby przyczynić się do zmniejszenia różnic wewnętrznych i do zapewnienia integralności terytorialnej. |
| --- | --- |

3.9

W ocenie wpływu szczególnie uważnie należy zająć się sytuacją Naddniestrza, by w świetle DCFTA ocenić możliwe skutki umowy z punktu widzenia bezpieczeństwa granic oraz jej społeczno-gospodarcze oddziaływanie. Umowa ta mogłaby przyczynić się do zmniejszenia różnic wewnętrznych i do zapewnienia integralności terytorialnej.

4.   Propozycja utworzenia mołdawskiej rady społeczno-gospodarczej i ekologicznej

| 4.1 | Z myślą o tym, by stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego, co przejawia się w intensywniejszym dialogu i częstszych konsultacjach, EKES zaleca utworzenie MRSGE, na wzór innych krajów tego regionu. Analiza różnych europejskich doświadczeń w tym zakresie umożliwi znalezienie drogi właściwej dla Mołdawii. |
| --- | --- |

4.1

Z myślą o tym, by stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego, co przejawia się w intensywniejszym dialogu i częstszych konsultacjach, EKES zaleca utworzenie MRSGE, na wzór innych krajów tego regionu. Analiza różnych europejskich doświadczeń w tym zakresie umożliwi znalezienie drogi właściwej dla Mołdawii.

| 4.2 | Projekt dotyczący MRSGE będzie odpowiedzią na potrzebę strukturyzacji społeczeństwa obywatelskiego i umocni jego wpływ i znaczenie. Obecna mnogość struktur tymczasowych tworzy elastyczne i eksperymentalne ramy, jednak ich trwałość jest niepewna, a sposób funkcjonowania – niestabilny. Zajmowanie paralelnych stanowisk przez partnerów społecznych i stowarzyszenia lub organizacje pozarządowe sprawia, że są one mniej czytelne w debacie publicznej. |
| --- | --- |

4.2

Projekt dotyczący MRSGE będzie odpowiedzią na potrzebę strukturyzacji społeczeństwa obywatelskiego i umocni jego wpływ i znaczenie. Obecna mnogość struktur tymczasowych tworzy elastyczne i eksperymentalne ramy, jednak ich trwałość jest niepewna, a sposób funkcjonowania – niestabilny. Zajmowanie paralelnych stanowisk przez partnerów społecznych i stowarzyszenia lub organizacje pozarządowe sprawia, że są one mniej czytelne w debacie publicznej.

| 4.3 | MRSGE wniosłaby interesujący wkład do działań na rzecz osiągnięcia porozumienia w sprawie wyborów, przed jakimi staje społeczeństwo, gdyż umożliwiłaby uwzględnienie w modelu rozwoju różnych interesów. Wspólna praca w formie wzajemnych uzgodnień musi być przygotowana na bazie trzech filarów zrównoważonego rozwoju. Jest to także ważne podejście z punktu widzenia realistycznej strategii reintegracji Naddniestrza. |
| --- | --- |

4.3

MRSGE wniosłaby interesujący wkład do działań na rzecz osiągnięcia porozumienia w sprawie wyborów, przed jakimi staje społeczeństwo, gdyż umożliwiłaby uwzględnienie w modelu rozwoju różnych interesów. Wspólna praca w formie wzajemnych uzgodnień musi być przygotowana na bazie trzech filarów zrównoważonego rozwoju. Jest to także ważne podejście z punktu widzenia realistycznej strategii reintegracji Naddniestrza.

| 4.4 | MRSGE umożliwi zagwarantowanie niezależności analiz, gdyż uchroni je przed sporami stronnictw i powiązaniami ze źródłami środków finansowych, a jednocześnie pozwoli na konfrontację różnych zapatrywań. Ponadto wskazane byłoby również zajęcie się w jej ramach kwestiami zwalczania dyskryminacji ze względu na płeć, pochodzenie czy wyznanie. |
| --- | --- |

4.4

MRSGE umożliwi zagwarantowanie niezależności analiz, gdyż uchroni je przed sporami stronnictw i powiązaniami ze źródłami środków finansowych, a jednocześnie pozwoli na konfrontację różnych zapatrywań. Ponadto wskazane byłoby również zajęcie się w jej ramach kwestiami zwalczania dyskryminacji ze względu na płeć, pochodzenie czy wyznanie.

| 4.5 | MRSGE odpowiedziałaby na zapotrzebowanie na ocenę polityki publicznej związanej z przyjmowaniem wspólnotowego dorobku prawnego. Instytucja ta mogłaby objąć także komitet monitorowania wdrażania umowy handlowej, w kontakcie z Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym. |
| --- | --- |

4.5

MRSGE odpowiedziałaby na zapotrzebowanie na ocenę polityki publicznej związanej z przyjmowaniem wspólnotowego dorobku prawnego. Instytucja ta mogłaby objąć także komitet monitorowania wdrażania umowy handlowej, w kontakcie z Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  DG ds. Handlu, Konsultacje w sprawie obszarów pogłębionego i kompleksowego handlu UE – Mołdawia 2012 r.

1

(2)  Organizacja Narodów Zjednoczonych, Drugie sprawozdanie z realizacji milenijnych celów rozwoju, Republika Mołdowy, 2010 r.

2

(3)  Opinia EKES-u w sprawie wkładu społeczeństwa obywatelskiego w Partnerstwo Wschodnie, Dz.U. C 248 z 25.8.2011; opinia EKES-u w sprawie „Nowa koncepcja działań w obliczu zmian zachodzących w sąsiedztwie”, Dz.U. C 43 z 15.2.2012.

3

(4)  Statystyki odnoszące się do Mołdawii na stronach portalu dotyczącego ubóstwa na obszarach wiejskich („Rural Poverty Portal”): http://www.ruralpovertyportal.org/web/guest/country/statistics/tags/moldova.

4

(5)  Florent Parmentier, La Moldavie, un succès européen majeur pour le Partenariat oriental?, Fundacja Roberta Schumana, 22 listopada 2010 r., http://www.robert-schuman.eu/doc/questions_europe/qe-186-fr.pdf.

5

, La Moldavie, un succès européen majeur pour le Partenariat oriental?

(6)  Opinia EKES-u w sprawie oceny wpływu zrównoważonego rozwoju i polityki handlowej Unii Europejskiej, Dz.U. C 218 z 23.7.2011.

6

(7)  Trade Sustainability Impact Assessment in support of negotations of DCFTAs between the EU and respectively Georgia and the Republic of Moldova, Ecorys, 6 lutego 2012 r.

7

Trade Sustainability Impact Assessment in support of negotations of DCFTAs between the EU and respectively Georgia and the Republic of Moldova

(8)  Komisja Europejska, ENP Country Progress Report 2011 – Republic of Moldova, notatka, Bruksela, 15 maja 2012 r.

8

ENP Country Progress Report 2011 – Republic of Moldova

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/39 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/39

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli społeczeństwa obywatelskiego w wielostronnych umowach handlowych między UE, Kolumbią i Peru

2012/C 299/08

Sprawozdawca: Giuseppe IULIANO

Dnia 19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

roli społeczeństwa obywatelskiego w wielostronnych umowach handlowych między UE, Kolumbią i Peru.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 28 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 139 do 4 – 8 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Ze względu na to, że niemożliwe było zakończenie negocjacji w sprawie układu o stowarzyszeniu ze wszystkimi krajami regionu andyjskiego, na wniosek Kolumbii i Peru UE postanowiła poczynić postępy w rozwoju nowych kontaktów handlowych z tymi dwoma krajami. Negocjacje zakończyły się w maju 2010 r., a wielostronna umowa handlowa została parafowana przez trzy strony 24 marca 2011 r. i oficjalnie podpisana 13 kwietnia 2011 r. Obecnie rozpatrywana jest przez Parlament Europejski, który musi podjąć decyzję w sprawie jej przyjęcia lub odrzucenia bez możliwości zgłaszania poprawek. Na obecnym etapie EKES pragnie dokonać jej oceny i przedstawić wszystkim zainteresowanym podmiotom szereg wytycznych, które powinny zostać uwzględnione w wypadku zatwierdzenia i ratyfikacji umowy (1).

1.2   Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny uważa, że umowa handlowa UE z Kolumbią i Peru może przynieść korzyści zarówno Europie, jak i wszystkim zainteresowanym krajom andyjskim. Ekwador i Boliwia byłyby ewentualnie skłonne wznowić negocjacje. Umowa może się przyczynić do wzrostu, konkurencyjności i godnej pracy, gdyż handel jest istotnym mechanizmem rozwoju i ograniczania ubóstwa. Jednakże jej wpływ na gospodarkę, społeczeństwo i środowisko musi podlegać dokładnej, przejrzystej i kompleksowej ocenie w interesie wszystkich stron. To na tym polu społeczeństwo obywatelskie może i powinno odegrać zasadniczą rolę.

1.3   W procesie negocjacji umowy zwrócono uwagę, że dialog ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim obu stron jest niewystarczający. By wypełnić tę lukę a posteriori i w sposób zinstytucjonalizowany włączyć do dialogu społeczeństwo obywatelskie, podczas swej ostatniej wizyty w Peru i Kolumbii EKES odbył dyskusję na ten temat z partnerami instytucjonalnymi i zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim obu państw. W związku z tym proponuje powołanie Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego (WKK) złożonego z przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego UE, Peru i Kolumbii, który sprawowałby funkcje doradcze w kwestiach dotyczących praw człowieka, rozwoju zrównoważonego i oceny wpływu sektorowego umowy. WKK będzie się zajmować opracowywaniem wszystkich zagadnień wymagających monitorowania umowy (2), będzie mógł uczestniczyć w konsultacjach na wniosek sygnatariuszy lub sporządzać na ten temat opinie, zalecenia czy też badania z inicjatywy własnej. Co roku będzie odbywać posiedzenie z organem przedstawicielskim stron umowy z wyjątkiem sytuacji, gdy za obopólnym porozumieniem postanowione zostanie inaczej. Koncepcja WKK będzie zgodna z organizacją posiedzenia otwartego dla całego społeczeństwa obywatelskiego i wszystkich obywateli, zgodnie z art. 282 umowy. WKK będzie mógł negocjować ze stronami opracowanie wskaźników wpływu wdrożenia umowy na szczeblu sektorowym.

Mechanizmy zatwierdzone już w poprzednich umowach UE z innymi krajami i regionami świata mogą służyć za przykład tworzenia tego rodzaju organu doradczego.

1.4   EKES uważa za niezwykle istotne pogłębienie współpracy Parlamentu Europejskiego z parlamentami kolumbijskim i peruwiańskim, w związku z czym pochwala rezolucję Parlamentu Europejskiego, która może doprowadzić do wprowadzenia parlamentarnych mechanizmów równoległego monitorowania przyjętych zobowiązań. Zobowiązania ta dotyczą zwłaszcza praw człowieka, programu godnej pracy MOP w zakresie warunków pracy i warunków związkowych, równouprawnienia płci, legalnej migracji z uwzględnieniem gwarancji, umów w sprawie ochrony środowiska oraz ewentualnego wprowadzenia – jeżeli chodzi o środki odwoławcze – komisji arbitrażowej.

1.5   EKES uważa, że tego rodzaju organ doradczy umożliwi udział społeczeństwa obywatelskiego w wielostronnej umowie handlowej, instytucjonalizację konsultacji, wpływ na umowę, sprostanie związanym z nią wyzwaniom, zagwarantowanie płynnej i bezpośredniej komunikacji z podmiotami odpowiedzialnymi za wdrażanie umowy, a także formułowanie konkretnych zaleceń w sprawie pozytywnych lub negatywnych skutków jej wprowadzenia w życie.

1.6   W maju 2012 r. delegacja EKES-u odwiedziła Kolumbię i Peru. Wynik misji był pozytywny, wziąwszy pod uwagę liczbę i szczebel podmiotów, z którymi przeprowadzono wywiady, a także znaczenie uzyskanych informacji. Przyczyniło się to do uwzględnienia w opinii stanowiska społeczeństwa obywatelskiego obu krajów i przedstawienia propozycji powołania Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego społeczeństwa obywatelskiego ds. monitorowania umowy. W niniejszej opinii analizuje się największe problemy Kolumbii i Peru, które powinny być monitorowane przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

2.   Uwagi ogólne

2.1   Unia Europejska utrzymuje coraz bardziej zażyłe kontakty gospodarcze i handlowe z regionem andyjskim, a zwłaszcza z Kolumbią i Peru. Obecnie jest drugim co do wielkości partnerem handlowym krajów andyjskich, zaraz po Stanach Zjednoczonych. Handel UE z tymi krajami wykazuje znaczną tendencję wzrostową przez całe ostatnie dziesięciolecie: wymiana dwustronna wzrosła z 9 100 mln euro w 2000 r. do 15 800 mln euro w 2007 r., przy czym średnia roczna stopa wzrostu wynosiła 8,25 % (3). W 2010 r. dwustronny handel towarami między UE, Kolumbią i Peru miał wartość ok. 16 000 mln euro.

2.2   Strony uczestniczące w umowie handlowej zawarły kontakty wykraczające poza sferę gospodarczą i obejmujące m.in. takie obszary jak dialog polityczny, kultura, kształcenie i nauka. UE wspierała proces przemian demokratycznych i przyczyniała się do obrony praw podstawowych, przyjmując na siebie w imię solidarności pewne zobowiązania. EKES przyjmuje to z zadowoleniem i popiera.

2.3   Obecną umowę poprzedziły podpisana w 2003 r. umowa o dialogu politycznym i współpracy między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi a Wspólnotą Andyjską i jej państwami członkowskimi oraz związane z nią prawa i obowiązki przyjęte przez jej strony jako członków Światowej Organizacji Handlu (4).

2.4   Wielostronna umowa handlowa umożliwi wprowadzenie towarów i produktów obu stron na ich rynki krajowe, wraz ze adekwatnym obniżeniem ceł. W sektorze przemysłu Kolumbii i Peru złagodzone zostaną kryteria wprowadzania wielu ich produktów, które podlegają teraz ostrzejszym normom w ramach GSP+ (5). Wynegocjowane zostały zmiany w takich sektorach, jak m.in. petrochemia, tworzywa sztuczne, wyroby włókiennicze i odzieżowe, produkty rybołówstwa, banany, cukier i kawa. Jednocześnie istotne będzie monitorowanie skutków wdrożenia umowy dla sektorów rolnych stron odnośnie do nazw pochodzenia, klauzul ochronnych oraz sektorowych mechanizmów stabilizacji, które muszą być przedmiotem monitorowania i oceny. Komitet docenia nawiązanie do znaczenia handlu dla rozwoju zrównoważonego oraz do promowania sprawiedliwego i uczciwego handlu (6).

2.5   Zarówno w Peru, jak i w Kolumbii bardzo rozpowszechniona jest gospodarka nieformalna. Jednym z jej najpoważniejszych skutków jest wysoki wskaźnik pracy nierejestrowanej odnotowywany w krajach andyjskich, co skłania Komitet do wyrażenia zaniepokojenia normami pracy w Kolumbii i Peru. Sytuacja kobiet i młodzieży jest szczególnie trudna, zważywszy, że bezrobocie oraz warunki zatrudnienia i pracy są dla nich bardziej niekorzystne. Oceny skutków powinny uwzględniać aspekt płci i zwracać uwagę na warunki pracy osób młodych, gdyż kobiety i młodzież muszą stawić czoła specyficznym wyzwaniom (7). EKES podkreśla również potrzebę ustalenia i przeprowadzenia konkretnych i skutecznych działań na rzecz stopniowego wyeliminowania pracy dzieci, która jest niepokojącym zjawiskiem w obu krajach.

2.6   Sytuacja w zakresie praw człowieka w Kolumbii i Peru, w tym praw pracowniczych i związkowych, jest przyczyną dużego zaniepokojenia obywateli kolumbijskich i peruwiańskich, a także europejskiego społeczeństwa obywatelskiego. EKES wyraża zadowolenie, że w art. 1 umowy stwierdzono wyraźnie, iż pogwałcenie zasad demokracji i podstawowych praw może prowadzić do tymczasowego lub ostatecznego zawieszenia umowy. Jednocześnie pochwala zobowiązania przyjęte przez strony w ramach podstawowych konwencji MOP w art. 269 ust. 3 dokumentu (8) i apeluje, by podczas wdrażania umowy zagwarantowano ich całkowite poszanowanie i przestrzeganie.

2.7   EKES wielokrotnie przedstawiał swą wizję rozwoju negocjacji w sprawie umów handlowych. Jego zdaniem umowy dwustronne powinny być zgodne z multilateralizmem (9). Uważa, że negocjacje dwustronne nie powinny prowadzić UE do zmniejszania wymogów w dziedzinie społecznej, pracowniczej i ekologicznej. Aspekty te należy w dużym stopniu brać pod uwagę, podobnie jak wymiar gospodarczy. Konieczne jest również poszukiwanie mechanizmów ich harmonizacji w trakcie wdrażania umów.

2.8   Zdaniem EKES-u doświadczenie pokazuje wyraźnie, że czynna rola społeczeństwa obywatelskiego na etapie wdrażania umów umożliwia znalezienie potencjalnych i właściwych partnerów w zainteresowanych krajach oraz nawiązanie kontaktów korzystnych dla wszystkich stron, a także ułatwia rozstrzyganie ewentualnych sporów. Postulat uwzględnienia wymiaru społecznego w wynegocjowanych lub obecnie negocjowanych umowach UE jest wyrazem już ugruntowanego stanowiska Komitetu, przedstawionego we wcześniejszych opiniach (10).

2.9   EKES ocenił już pozytywnie we wcześniejszych opiniach decyzję UE w sprawie wprowadzenia oceny wpływu na zrównoważony rozwój, która umożliwia przedstawienie propozycji oraz ustanowienie środków korygujących maksymalizujących pozytywny wpływ i zmniejszających do minimum ewentualne negatywne skutki umowy handlowej. EKES przypomina swój postulat, by oceny te były sporządzane przy pełnym udziale społeczeństwa obywatelskiego, tak by zagwarantować dotrzymanie zobowiązań, zminimalizować ryzyko i zwiększyć możliwości otwarcia handlu (11).

2.10   EKES nie może pominąć faktu, że negocjacje umowy z Kolumbią i Peru były przedmiotem krytyki ze strony organizacji społecznych oraz ruchu związkowego (12) stron. EKES podziela zwłaszcza zaniepokojenie niewystarczającym dialogiem ze społeczeństwem obywatelskim na etapie negocjacji. Dlatego też popiera przyjęcie przez Parlament Europejski rezolucji podkreślającej wagę ustanowienia jasnych mechanizmów monitorowania procesu wdrażania umowy, w których braliby udział również przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego (13).

2.11   Z punktu widzenia społeczeństwa obywatelskiego Komitet uważa, że umowy handlowe powinny ułatwiać przeprowadzanie zmian, które prowadziłyby m.in. do rozwoju odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw, nałożenia obowiązku przestrzegania przez przedsiębiorstwa europejskie praktyk pracy obowiązujących w ich krajach pochodzenia, tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy wraz z gwarancjami, rozwoju rokowań zbiorowych, ścisłego monitorowania eksploatacji zasobów naturalnych oraz ograniczenia gospodarki nieformalnej i pracy nierejestrowanej. Powinny również przyczyniać się do wyeliminowania naruszania praw człowieka, pomagać w zwalczaniu ubóstwa i nierówności społecznych oraz umożliwiać poprawę warunków życia obywateli, zwłaszcza tych w bardziej niekorzystnej sytuacji.

2.12   EKES uważa, że niektóre artykuły umowy, np. art. 1 w sprawie praw człowieka, art. 282 w sprawie udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego czy też art. 286 w sprawie oceny skutków umożliwiają zarówno zinstytucjonalizowany, przedstawicielski i autonomiczny udział niewielu organizacji społeczeństwa obywatelskiego obu stron (14) za pośrednictwem Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego, jak i stworzenie forum otwartego dla całego społeczeństwa obywatelskiego Peru, Kolumbii i UE.

2.13   EKES ma nadzieję, że umowa pomoże jej stronom stawić czoła najpilniejszym problemom społeczno-gospodarczym, takim jak ubóstwo, nierówność społeczna i przemoc, a także poprawić warunki życia obywateli, zwłaszcza znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji. W związku z tym uważa, że społeczeństwa obywatelskie trzech stron muszą czynnie uczestniczyć w jej wdrażaniu i w ocenie jej skutków.

2.14   W maju 2012 r. delegacja EKES-u odwiedziła Kolumbię i Peru. Wynik misji był pozytywny, wziąwszy pod uwagę liczbę i szczebel podmiotów, z którymi przeprowadzono wywiady, a także znaczenie uzyskanych informacji. Przyczyniło się to do uwzględnienia w opinii stanowiska społeczeństwa obywatelskiego obu krajów w sprawie umowy i przedstawienia propozycji powołania Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego społeczeństwa obywatelskiego ds. monitorowania umowy. Wizyta umożliwiła stwierdzenie obecnego stanu sytuacji, jeżeli chodzi o problemy społeczne, pracownicze i gospodarcze obu krajów, a także uwidoczniła niewiarę organizacji społeczeństwa obywatelskiego (z wyjątkiem organizacji pracodawców, które popierają umowę w obu krajach) w zdolność zarówno własnych rządów, jak i umowy, do ich rozwiązania. Wizyta unaoczniła ponadto różnicę między spojrzeniem rządów, których zdaniem przeprowadzono szerokie konsultacje i kampanie informacyjne, a punktem widzenia organizacji społeczeństwa obywatelskiego na ten temat (15).

2.15   W opinii zwrócono uwagę na niektóre z największych problemów obu krajów biorących udział w umowie, które to problemy będą musiały monitorować organizacje społeczeństwa obywatelskiego zainteresowanych stron. Co się tyczy Kolumbii, podkreśla się kwestię praw człowieka wraz z pozytywnymi i negatywnymi aspektami, naruszanie praw związkowych, stan wdrażania ustawy o odszkodowaniu dla ofiar i zwrocie ziemi, a także problem bezkarności. Jeżeli chodzi o Peru, analizuje się sytuację społeczną i pracowniczą w kopalniach, kwestię pracy dzieci, emigrację do Europy oraz prawa ludności tubylczej.

2.16   EKES wzywa zainteresowane strony, aby opracowały – po zasięgnięciu opinii społeczeństwa obywatelskiego, najlepiej za pośrednictwem WKK – uzupełniający wielostronną umowę handlową, przejrzysty i wiążący plan działania na rzecz praw człowieka oraz praw w dziedzinie środowiska i pracy. W planie tym należałoby w odniesieniu do każdej wymienionej dziedziny określić jasne cele, oparte na konkretnym harmonogramie realizacji i wynikach. Dlatego EKES zgadza się z postulatami wyrażonymi w punkcie 15 rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 13 czerwca 2012 r.

3.   Kolumbia

3.1   Prawa człowieka: pozytywne i negatywne aspekty

3.1.1   W sierpniu 2010 r. władzę przejął nowy rząd. Na jego czele stoi prezydent Juan Manuel Santos, który zmienił ton w sprawach związanych z prawami człowieka. Urząd wiceprezydenta sprawuje Angelino Garzón, były sekretarz Zjednoczonej Centrali Pracowniczej i były minister pracy, który zgodnie ze swym kierunkiem działań promuje strategię pogłębienia krajowego dialogu społecznego. Stanowisko prezydenta w sprawie praw człowieka różni się od stanowiska administracji jego poprzednika Álvara Uribe. Zamiast stosować twardą retorykę, która stanowiła prawdziwe zagrożenie dla obrońców praw człowieka, rząd spuścił z tonu i uczynił pewne gesty na rzecz dialogu. Po raz pierwszy uznał istnienie wewnętrznego konfliktu zbrojnego i zdaje się czynić kroki w celu ostatecznego rozwiązania tej kwestii.

3.1.2   Kolumbia boryka się z konsekwencjami poważnego konfliktu wewnętrznego, który targa krajem od ponad 60 lat. Jest to konflikt zbrojny, w którym różne podmioty były zarówno źródłem, jak i uczestnikami przemocy. Według Amnesty International, pomimo wysiłków rządu sytuacja pozostaje niezwykle skomplikowana (16).

3.1.3   W Kolumbii nadal działa najstarsza grupa partyzancka na kontynencie: Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (FARC). Wraz z Armią Wyzwolenia Narodowego (ELN) wykorzystują one do walk w konflikcie zbrojnym dzieci obu płci, na wielu obszarach rozrzuciły miny przeciwpiechotne i otrzymują środki finansowe dzięki kontaktom z handlarzami narkotykami. Kolumbia jest drugim, po Demokratycznej Republice Konga, państwem o największej liczbie dzieci-żołnierzy (17).

3.1.4   Od 1,5 do 3 mln osób zostało przesiedlonych ze stałego miejsca pracy i zamieszkania. W lutym 2012 r. FARC ogłosiła, że zawiesza praktykę porwań, i uwolniła 10 zakładników wojskowych. Niemniej nadal przetrzymują nieokreśloną liczbę cywili (18).

3.1.5   Przez całe lata, zwłaszcza od lat 70., poświęcano tysiące rolników, pracowników, związkowców, nauczycieli, obrońców praw człowieka oraz przewodniczących organizacji społecznych na szczeblu dzielnicowym, gminnym i wiejskim. Według Escuela Nacional Sindical, organizacji pozarządowej cieszącej się uznaniem za działania na rzecz obrony praw człowieka i praw związkowych, od 1986 r. zamordowano łącznie ponad 2 900 związkowców. Handel narkotykami jest nadal często podejmowaną działalnością nielegalną, a jego sieci obejmują całe terytorium kraju i mają konsekwencje międzynarodowe. Próby zwalczenia tego zjawiska rękoma wojskowych nierzadko przyczyniały się do nakręcenia spirali przemocy. Krajowe i międzynarodowe organy zajmujące się prawami człowieka oskarżały wielu członków sił zbrojnych i sił bezpieczeństwa o mordowanie domniemanych członków grup partyzanckich, tzw. „false positives”
   (19).

3.1.6   Obecnie kobiety w Kolumbii nadal doświadczają nierówności i dyskryminacji. Zjawisko nierówności kobiet i mężczyzn występuje w środowisku rodzinnym, czemu towarzyszy wysoki poziom przemocy ze względu na płeć. W sferze gospodarczej, przy wysokim wskaźniku bezrobocia, rośnie liczba kobiet zatrudnionych w gospodarce nieformalnej (57 %) i wciąż istnieje zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć, a w sferze politycznej kobiety są słabo reprezentowane na najwyższych szczeblach decyzyjnych.

3.1.7   Zgodnie z informacjami krajowych centrali związkowych (CUT, CTC, CGT) w obrębie dialogu społecznego, poważnie ograniczonego w czasie poprzednich rządów, nie odnotowano jeszcze wystarczających zmian, które wyznaczałyby pozytywną tendencję. Konfederacje utrzymują, że brak dialogu społecznego przyczynił się do zmniejszenia liczby członków związków zawodowych z 14 % do 4 %. Należy przypomnieć, że w ostatnich latach sytuacja w zakresie praw związkowych w Kolumbii była uważnie obserwowana przez MOP (20), która przeprowadziła wiele misji obserwacyjnych i utrzymuje w tym kraju stałą jednostkę monitorującą naruszanie praw człowieka oraz praw pracowniczych i związkowych. W 2011 r. zamordowano 29 przewodniczących i działaczy związkowych. W wielu wypadkach odpowiadają za to zdemobilizowane siły paramilitarne. Próby zabójstwa dokonano na dziesięciu związkowcach. Daniel Aguirre, sekretarz generalny krajowego związku zawodowego Corteros de Cańa, został zamordowany 27 kwietnia 2012 r., co oznacza, że w tym roku zamordowano siedmiu związkowców.

3.1.8   Pozytywne jest to, że wzrosła liczba pracowników prokuratury krajowej, którym powierzono wyjaśnienie tych przestępstw. Należy również wspomnieć, że z inicjatywy prokuratury Kongres Narodowy przyjął poprawkę do art. 200 kodeksu karnego, która zwiększa kary pozbawienia wolności i grzywny za utrudnianie lub zakłócanie posiedzeń bądź wykonywanie praw pracowniczych czy też za represje w wypadku legalnego strajku, posiedzenia lub stowarzyszenia (21). W styczniu 2012 r. prokuratura i Escuela Nacional Sindical doszły do porozumienia w sprawie wymiany informacji oraz ujednolicenia metodologii określania, rozpoznawania i dokumentowania przestępstw wobec członków organizacji związkowych.

3.1.9   Niemniej pomimo tego, że klimat przemocy w kraju złagodniał, nadal popełniane są akty terrorystyczne. Dnia 15 maja 2012 r., kiedy wchodził w życie układ wolnego handlu z USA, dokonano zamachu na byłego ministra Fernanda Londońa Hoyosa, w wyniku czego zginęło jego dwóch ochroniarzy, a 49 osób zostało rannych.

3.1.10   Ustawa o ofiarach i zwrocie ziemi. W ustawie przyjętej w 2011 r. uznano istnienie konfliktu zbrojnego oraz praw ofiar. Przewidziano również odszkodowanie dla osób, których prawa człowieka zostały pogwałcone, m.in. przez funkcjonariuszy państwowych. Dotychczas wdrażano ją w niesystematyczny i niepełny sposób, lecz stanowi ona istotną zmianę dla ofiar, którym nie przyznawano do tej pory żadnych praw. Podczas wizyty EKES-u organizacje społeczeństwa obywatelskiego ujawniły groźby kierowane do osób lub społeczności, którym zwrócono ziemię. Ministerstwo rolnictwa powiadomiło delegację EKES-u o szkoleniu sędziów na temat zwrotu ziem przyznanych w wyniku bezprawnych roszczeń sądowych. Roszczenia te umożliwiały legalny zakup ziem po bardzo niskich cenach po przymusowym wysiedleniu ich właścicieli. W wielu wypadkach ziemie te były przeznaczone na nielegalną uprawę narkotyków. Przyznaje się również środki ochrony rodzinom, które ponownie zasiedliły tereny zajęte pod presją partyzantów dążących do kontroli tych obszarów.

3.1.11   Bezkarność – powszechny problem w Kolumbii. Poczyniono pewne postępy w kluczowych śledztwach w sprawie łamania praw człowieka, związanych m.in. ze skandalem parapolitycznym, podczas którego ujawniono nielegalne powiązania ustawodawców z grupami paramilitarnymi. Przeprowadzono śledztwo w sprawie ponad 120 byłych posłów do Parlamentu, spośród których ok. 40 uznano za winnych (22). W lutym 2012 r. unieważniono wybór prokurator generalnej (23), która prowadziła najważniejsze sprawy o korupcję i sprawy przeciwko ugrupowaniom paramilitarnym, handlarzom narkotyków i partyzantom, wykazując się wielkim zaangażowaniem na rzecz zwalczenia bezkarności. Śledztwo ujawniło powiązania Departamentu ds. Bezpieczeństwa (DAS) z ugrupowaniami paramilitarnymi oraz jego bezpośrednią odpowiedzialność za liczne groźby wobec obrońców praw człowieka, sędziów, dziennikarzy, związkowców i adwokatów oraz ich zabójstwa (24). W październiku 2011 r. rząd oznajmił rozwiązanie DAS i powołanie nowej agencji wywiadowczej.

3.1.12   Rząd zaproponował kontrowersyjną poprawkę do art. 221 konstytucji, która powierzałaby wojskowym sądom karnym początkową kontrolę nad śledztwami w sprawie ewentualnego naruszenia praw człowieka przez członków sił bezpieczeństwa. Poprawka opierałaby się na założeniu, że wszystkie przestępstwa popełnione przez członków sił publicznych podczas wykonywania operacji lub procedur mają „związek ze służbami” i że w związku z tym podlegają – przynajmniej w pierwszej instancji – właściwości sądów wojskowych. Przy różnych okazjach Międzyamerykańska Komisja Praw Człowieka i Organizacja Narodów Zjednoczonych sygnalizowały brak bezstronności i niezależności sądów wojskowych, co podważa wiarygodność ich opinii (25). Kolumbijskie siły zbrojne i siły bezpieczeństwa były wielokrotnie oskarżane o egzekucje pozasądowe. Urząd Wysokiej Komisarz NZ ds. Praw Człowieka w Kolumbii szacuje, że w latach 2004–2008 ponad 3 tys. osób padło ofiarą zabójstw z rąk funkcjonariuszy państwowych. Od tego czasu nastąpił znaczny spadek liczby takich przypadków, lecz proceder ten nie zanikł (26). Rozmaite organizacje krajowe i międzynarodowe zwróciły się do prezydenta Juana Manuela Santosa, by wycofał proponowaną poprawkę (27).

3.1.13   W przeciwieństwie do wcześniejszych opinii wywiady przeprowadzone z przedsiębiorcami wskazują, że ich zdaniem umowa będzie sprzyjać legalnej gospodarce, formalizacji stosunków pracy, prawom człowieka i ochronie środowiska, a także pomoże w obniżeniu wskaźników przemocy.

4.   Peru

4.1   W ostatnim dziesięcioleciu zmniejszyło się ubóstwo, lecz według danych Banku Światowego (28) 15 % ludności nadal żyje za mniej niż dwa dolary dziennie. Różnice między regionami miejskimi i wiejskimi są nadal istotne, dlatego też wzrost przekładał się do tej pory na bardzo nierównomierną dystrybucję dochodów. Średnie dochody (a zatem również spożycie prywatne) wzrosły, lecz niewystarczająco, i w 2010 r. wynosiły 404 USD.

4.2   Sytuacja pracownicza i związkowa. W 2009 r. prawie 73 % pracowników nie miało umowy o pracę, 7 % miało stałą umowę o pracę, a 20 % umowę tymczasową (29). W 2011 r. MOP zwróciła uwagę na wzrost gospodarki nieformalnej i niepełnego zatrudnienia, spadek realnego minimalnego wynagrodzenia za pracę i bardzo wysoki wskaźnik pracy dzieci (42 %). W Peru dynamicznie rozwija się eksport produktów rolnych, lecz nie przyniósł on do tej pory korzyści pracownikom tego sektora. W 2008 r., przed wybuchem międzynarodowego kryzysu, zatrudnionych było zaledwie 200 tys. pracowników. W pierwszym półroczu 2011 r. odnotowano ożywienie gospodarcze, a wskaźnik zatrudnienia osiągnął najwyższy jak dotąd poziom. Niemniej w sektorze tym dzień pracy może być wydłużany, wynagrodzenie jest niższe od zwykłego minimalnego wynagrodzenia za pracę (30), mniej płaci się za nadgodziny i przeważają umowy tymczasowe (31).

4.3   EKES wyraża uznanie dla zobowiązań na rzecz przestrzegania konwencji podstawowych MOP i programu godnej pracy, podkreślając jednocześnie, że zorganizowane społeczeństwo UE i Peru powinno móc uczestniczyć w monitorowaniu ich wdrażania. Kluczowym warunkiem godnej pracy jest wymiar dialogu społecznego, czyli udział organizacji pracodawców i związków zawodowych w rokowaniach zbiorowych. Rokowania zaś są bardzo istotne, gdyż stanowią uzupełnienie ustawodawstwa, co ma na celu poprawę warunków pracy. Wymiana doświadczeń związanych z dialogiem społecznym to kolejny obszar, w którym EKES zaleca formalizację.

4.4   Praca dzieci w Peru od dawna niepokoi peruwiańskie społeczeństwo obywatelskie. Jest szczególnie widoczna w górnictwie, w którym wykorzystuje się do pracy dziewczynki. Dane liczbowe można traktować jedynie jako punkt odniesienia, gdyż oficjalne statystyki zazwyczaj nie odzwierciedlają całej skali tego zjawiska. Według danych IPEC MOP (32), w dwóch z trzech rodzin górniczych dzieci poniżej 18. roku życia pracują na jakimś etapie wydobycia, przetwarzania lub transportu surowca. Chociaż dziewczynki zazwyczaj nie pracują na dużych głębokościach, coraz częściej uczestniczą w pracach prowadzonych w kopalni i przekazują do niej informacje z zewnątrz. MOP podkreśla, że wyeliminowanie pracy dzieci w kopalniach przyczyni się do zmian technologicznych, poprawy ochrony socjalnej i zwiększenia możliwości kształcenia tychże dzieci. Udział społeczeństwa obywatelskiego ma kluczowe znaczenie w tym stopniowym procesie. UE przyjęła na siebie konkretne zobowiązania w zakresie zniesienia pracy dzieci z pomocą swych partnerów gospodarczych i przedsiębiorstw UE działających na innych kontynentach. Kwestie związane z odpowiedzialnością społeczną przedsiębiorstw oraz z prawami pracowniczymi i prawami człowieka wykraczają poza granice UE. Podczas wdrażania umowy konieczne będzie odnowienie tych zobowiązań i ocenienie ich wpływu na obecną sytuację w zakresie pracy dzieci.

4.5   Imigracja do UE. Krajowy Urząd Statystyczny i Informatyczny (33) szacuje, że w okresie 1990–2009 liczba Peruwiańczyków zagranicą sięgnęła 2 038 107. Po Hiszpanii (w której mieszka ok. 200 tys. Peruwiańczyków) Włochy są jednym z krajów, do których w ostatnich latach przybyło najwięcej Peruwiańczyków (34). Zdaniem EKES-u legalna imigracja obejmująca gwarancje jest pozytywnym i wzbogacającym zjawiskiem. W ramach mechanizmu monitorowania ustanowionego w umowie, obejmującego udział społeczeństwa obywatelskiego, należy obserwować i nadzorować sytuację w zakresie praw człowieka imigrantów oraz zapobiegać nielegalnemu handlowi ludźmi.

4.6   Prawa ludności tubylczej. KES przyjmuje do wiadomości wejście w życie przyjętej w 2011 r. ustawy o uprzedniej konsultacji (35). Uznano w niej prawa ludności tubylczej; może się ona również przyczynić do włączenia społecznego i umożliwić wreszcie ludności tubylczej skorzystanie z osiągnięć demokracji. Ustawa jest wynikiem wysiłków wielu podmiotów społecznych, a zwłaszcza ludności tubylczej, która stale domagała się ustawodawstwa zapewniającego w skuteczny sposób moc prawną konsultacji. Pełne wdrożenie ustawy będzie dowodem na przestrzeganie zobowiązań, jakich Peru podjęło się w ramach konwencji nr 169 MOP.

4.7   Kiedy rząd Ollanty Humali objął władzę w 2011 r., stały przed nim duże wyzwania i towarzyszyły mu spore oczekiwania. Podpisanie umowy z UE może się przyczynić do sprostania wyzwaniom i przeobrażenia oczekiwań w pewność co do pozytywnych zmian, jednak pod warunkiem, że samo jej podpisanie nie zostanie uznane za równoznaczne z pożądanymi zmianami. Za pośrednictwem niniejszej opinii EKES pragnie przyczynić się do przyszłej poprawy stosunków UE z Peru, dzięki współpracy z jego społeczeństwem obywatelskim w ramach ustanawianych mechanizmów monitorowania i oceny skutków. Ponownie podkreśla, jak istotne jest, by te struktury udziału społeczeństwa obywatelskiego były reprezentatywne i niezależne od władzy wykonawczej.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Umowa powinna zostać ratyfikowana przez 27 parlamentów UE oraz przez parlamenty Kolumbii i Peru.

1

(2)  Jak ustanowiono np. w planie działań na rzecz praw pracowniczych zawartym w umowie między Kolumbią a USA oraz w GSP+.

2

(3)  Ocena skutków na temat zrównoważonego charakteru handlu, sporządzona na wniosek Komisji Europejskiej przez Development Solutions, ośrodek badań polityki gospodarczej i Uniwersytet w Manchaster, 2009 r.

3

(4)  Podobnie jak cele protokołu w sprawie praw człowieka UE – Kolumbia (2009 r.), ratyfikowane na 6. posiedzeniu zwykłym Mechanizmu Dialogu nt. Praw Człowieka 30 stycznia 2012 r. w Bogocie.

4

(5)  Ogólny System Preferencji Taryfowych.

5

(6)  Art. 271 i 324 umowy.

6

(7)  Opinia EKES-u „Negocjacje dotyczące nowych umów handlowych – stanowisko EKES-u”, sprawozdawca: Jonathan Peel i Evelyne Pichenot (Dz.U. C 211 z 19.8.2008, s. 82).

7

(8)  „Każda strona zobowiązuje się do propagowania i skutecznego wdrażania w swoich przepisach i w praktyce oraz na całym swoim terytorium podstawowych norm pracy uznawanych na poziomie międzynarodowym i zawartych w podstawowych konwencjach Międzynarodowej Organizacji Pracy”, art. 269 ust. 3 umowy.

8

(9)  Dz.U. C 211 z 19.8.2008, s. 82.

9

(10)  „EKES sądzi, że niezbędne jest uwzględnienie (...) wymiaru społecznego, zgodnie z koncepcją umowy wykraczającej poza aspekty handlowe i mającej na celu ogólne zwiększenie spójności społecznej”, sprawozdawca: José María Zufiaur Narvaiza (Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 55).

10

(11)  Opinia EKES-u „Ocena wpływu na zrównoważony rozwój a polityka handlowa Unii Europejskiej”, sprawozdawca: Evelyne Pichenot (Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 14).

11

(12)  Komunikat do Parlamentu Europejskiego, Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych, Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych, Związków Zawodowych Ameryk oraz Rady Globalnych Związków Zawodowych z lutego 2012 r. Stanowisko w sprawie umowy handlowej UE – Kolumbia Powszechnej Konfederacji Pracy Kolumbii, luty 2012 r.

12

(13)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie wielostronnej umowy handlowej między UE, Kolumbią i Peru, przyjęta 13 czerwca 2012 r.

13

(14)  EKES ze strony UE.

14

(15)  W załączniku B znajduje się notatka i program wizyty.

15

(16)  Deklaracja Amnesty International na 19. posiedzeniu Rady Praw Człowieka ONZ, 2012 r., Genewa.

16

(17)  Sprawozdanie Trybunału Międzynarodowego za 2012 r. na temat dzieci dotkniętych wojną i ubóstwem http://www.tribunalinternacionalinfancia.org.

17

(18)  Dnia 28 kwietnia 2012 r., wbrew obietnicom, przetrzymywała francuskiego dziennikarza R. Lagloisa, by uwolnić go parę tygodni później.

18

(19)  Zgodnie z kolumbijskim prawem jest to zabójstwo osób chronionych.

19

(20)  Źródło: kolejne sprawozdania Komisji na temat wdrażania przepisów, międzynarodowe konferencje pracy, MOP.

20

(21)  Sprawozdanie na temat działań prokuratury krajowej, otrzymane z Ambasady Kolumbii w Brukseli, marzec 2012 r.

21

(22)  W lutym 2011 r. za winnych powiązań z ugrupowaniami paramilitarnymi uznano byłego senatora Maria Uribe oraz byłego przewodniczącego Kongresu i kuzyna prezydenta Álvara Uribe.

22

(23)  Wybór Dr V. Morales na to stanowisko został unieważniony za domniemane nieprawidłowości formalne podczas jej nominacji.

23

(24)  We wrześniu 2011 r. J. N. Cotes, który kierował DAS w latach 2002–2005, został uznany winnym za współpracę agencji wywiadowczej z ugrupowaniami paramilitarnymi oraz za zabójstwo profesora uniwersytetu w 2004 r.

24

(25)  Sprawozdanie w sprawie Kolumbii, Międzyamerykańska Komisja Praw Człowieka.

25

(26)  Międzynarodowe sprawozdanie w sprawie praw człowieka, 2012 r., Human Rights Watch.

26

(27)  Pismo do prezydenta Juana Manuela Santosa, Human Rights Watch, 9 lutego 2012 r.

27

(28)  World Development Indicators, Bank Światowy, 2011 r.

28

(29)  Dane ministerstwa pracy w Peru.

29

(30)  Wynagrodzenie dzienne wynosi od 8,84 USD do 10 USD, a minimalne wynagrodzenie to 259,61 miesięcznie.

30

(31)  Oczywistym przykładem nieodpowiedniego wykorzystania zatrudnienia tymczasowego jest sektor uprawy olejowca gwinejskiego.

31

(32)  Program MOP na rzecz eliminacji pracy dzieci www.ilo.org.

32

(33)  Peru: statystyki dotyczące emigracji międzynarodowej Peruwiańczyków i imigracji obcokrajowców, 1990–2009, Lima, 2010 r.

33

(34)  Od 2011 r. UE finansuje projekt „Perú Migrante”.

34

(35)  Ustawa nr 29785 o prawie do uprzedniej konsultacji ludności tubylczej i rdzennej, uznana w konwencji nr 169 MOP.

35

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/45 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/45

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Spółdzielnie a rozwój sektora rolno-spożywczego” (opinia z inicjatywy własnej)

2012/C 299/09

Sprawozdawca: Carlos TRIAS PINTÓ

Na sesji plenarnej w dniu 19 stycznia 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

„Spółdzielnie a rozwój sektora rolno-spożywczego”

(opinia z inicjatywy własnej).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 144 do 2 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   W dążeniu do bardziej trwałego modelu gospodarczego ruch spółdzielczy jawi się jako konkurencyjna i wydajna alternatywa, która proponuje rozwiązania dla braku równowagi łańcucha wartości sektora rolno-spożywczego, wspiera zatrudnienie i lokalne łańcuchy żywieniowe oraz bezpieczeństwo żywnościowe, uczestnictwo i odpowiedzialność społeczną.

1.2   Należy przeprowadzić reformy strukturalne na aktualnych rynkach produktów rolno-spożywczych, zgodne z wyzwaniami opisanymi w strategii „Europa 2020” i innych inicjatywach wspólnotowych. Konwencjonalne obiegi handlowe nie oferują odpowiedniej przejrzystości w kwestii ustalania cen, co wpływa na brak równowagi w możliwościach negocjacyjnych poszczególnych podmiotów oraz szkodzi producentom i konsumentom (jako pierwszemu i ostatniemu ogniwu łańcucha). Powstają także niepotrzebne szkody w środowisku naturalnym, związane z niewydajną z energetycznego punktu widzenia dystrybucją, jak ma to miejsce w przypadku przechowywania w chłodni świeżej żywności poza sezonem i jej transportu na rynki położone bardzo daleko od miejsca produkcji.

1.3   Należy opracować przebudowę rynku, by nadać mu charakter kolisty, tak by ułatwić skrócenie obiegu handlowego oraz poprawić połączenie w sieć podaży i popytu. Sieć taką należy propagować od najkrótszych ogniw, w kontekście innowacji i zaawansowanej technologii.

1.4   Poprzez właściwe im zasady i wartości, spółdzielnie przyczyniają się do równych i pełnych synergii stosunków handlowych, które pomagają przywrócić równowagę łańcucha wartości sektora rolno-spożywczego, dbając o wspólne interesy, optymalizując wspólne wartości i konsolidując zrównoważony charakter produkcji i konsumpcji.

1.5   Dlatego EKES zwraca się do instytucji europejskich o stworzenie odpowiednich warunków dla propagowania modelu spółdzielczego poprzez przyjęcie wspólnotowych strategii, które uwzględniałyby odpowiednie środki w obszarze prawnym, gospodarczym, podatkowym, technicznym i innych i które gwarantowałyby w ten sposób harmonijny rozwój tego modelu.

2.   Wprowadzenie

2.1   Model spółdzielczy zachęca do poprawy ekosystemu przedsiębiorczości w Unii Europejskiej, zwłaszcza demokracji gospodarczej, oraz przyczynia się do niezbędnej zmiany modelu produkcji.

2.2   Rok 2012 został ogłoszony przez ONZ Międzynarodowym Rokiem Spółdzielczości. To idealna okazja do refleksji nad rolą spółdzielni w opracowywaniu nowej siły napędowej zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, która sprawiłaby, że z obecnego kryzysu wyłoniłaby się wysoce konkurencyjna społeczna gospodarka rynkowa (1).

2.3   Codzienność sektora spółdzielczego w UE ma różne oblicza. Działalność gospodarcza niektórych spółdzielni nie różni się od działalności ich konkurencji; inne spółdzielnie łączą działalność gospodarczą z postawą „polityczną” na rzecz konsumenta, środowiska naturalnego itp., którą włączają do swoich strategii informacyjnych lub handlowych. Należy także odróżnić spółdzielnie działające na początku łańcucha wartości (produkcja) i na jego końcu (konsumpcja), często ze sobą nieskoordynowane.

2.4   Strukturalna reforma rynków, ułatwiająca osiągnięcie trwałego modelu produkcji i konsumpcji, wymaga przywrócenia równowagi w łańcuchu wartości sektora rolno-spożywczego (2). Stowarzyszenia rolne, a zwłaszcza spółdzielnie, powinny mieć funkcję regulującą i integrującą, umożliwiającą wprowadzenie wymaganych dostosowań i zmian, przeprowadzanych w kontekście dialogu i interakcji różnych sektorów.

2.5   Takie podejście przyczynia się do rozwijania wyrażonego już przez EKES stanowiska i ma na celu stawienie czoła przyszłym wyzwaniom polityki wspólnotowej w kontekście strategii „Europa 2020”, nowej wspólnej polityki rolnej, planu działań na rzecz konsumpcji, zrównoważonej produkcji i przemysłu oraz Aktu o jednolitym rynku.

2.6   Dlatego należy podkreślić, że podstawą niniejszej inicjatywy jest zasada inteligentnego i zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, opierającego się na wiedzy, gospodarce niskoemisyjnej (3), zdolności do zatrudnienia oraz spójności społecznej i terytorialnej.

2.7   Wniosek ten wspiera także inne aspekty przekrojowe bardzo ważne dla wspólnotowych obszarów polityki, takie jak m.in. kwestie związane z niezależnością i bezpieczeństwem żywnościowym, równowagą terytorialną i zachowaniem lokalnych łańcuchów żywnościowych (4), przedsiębiorczością społeczną, ochroną praw i interesów konsumentów oraz bezpośrednim uczestnictwem zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w obszarze rolno-spożywczym (5).

3.   Uwagi EKES-u

3.1   Aktualna sytuacja na rynku

3.1.1   Działanie rynku powinno gwarantować oferowanie takich produktów i takiej jakości, jakich życzą sobie konsumenci. Dlatego informacje pochodzące od konsumentów w sposób niezakłócony muszą dotrzeć do producenta poprzez cały łańcuch wartości. Niestety, obecny rynek charakteryzuje się głównie linearnością, uniemożliwiającą przekazanie pozytywnych informacji zwrotnych, a także stopniem złożoności zniekształcającym jego zadania ze szkodą dla rzeczywistej misji rynku, którą jest zaopatrywanie ludności w produkty w sposób jak najbardziej satysfakcjonujący.

3.1.2   Konsumenci coraz częściej pragną produktów bezpiecznych, zrównoważonych, wyprodukowanych w sposób innowacyjny, odpowiedzialny i z poszanowaniem środowiska naturalnego, a także w odpowiednich warunkach pracy i dobrostanu zwierząt. Nie należy przy tym zapominać o produktach tańszych, ponieważ determinującym czynnikiem przy zakupie jest nadal cena. W łańcuchu wartości sektora rolno-spożywczego niestety nie przekazuje się ważnych informacji pomiędzy różnymi ogniwami (produkcją podstawową, wytwarzaniem, składowaniem, dystrybucją i sprzedażą).

3.1.3   Obiegi handlowe oddaliły dostawców od konsumentów i utrudniły przejrzystość przeprowadzanych w nich działań. Dlatego koszty produkcji są zaniżone, a ceny płacone producentom często nie przekraczają minimalnego progu umożliwiającego przetrwanie ich przedsiębiorstw.

3.1.4   Jednocześnie słaby potencjał negocjacyjny i uzależnienie podmiotów, które muszą akceptować ceny niesprawiedliwe dla prowadzonej przez siebie działalności, zwiększają brak równowagi całego łańcucha rolno-spożywczego (6) i utrwalają nieprawidłową sytuację na rynku.

3.1.5   W konsekwencji z analizy obecnej sytuacji na rynku – badania niezbędnego, jeżeli pragnie się przeprowadzić reformę – wynika, że podaż jest urywkowa, dystrybucja skoncentrowana, a popyt niespójny. Rozwój spekulacji jest logicznym następstwem takiej sytuacji.

3.1.6   Nie należy zapominać, że na etap dystrybucji składa się także wpływ wywierany na środowisko naturalne i społeczeństwo związany z dalekobieżnym transportem, długim przechowywaniem w chłodni, delokalizacją przedsiębiorstw itp.

3.2   W kierunku bardziej spółdzielczego rynku: podejście oparte na nowych i zrównoważonych metodach produkcji i konsumpcji

Tożsamość spółdzielczą wzmacniają wartości demokracji, równości, sprawiedliwości, solidarności, przejrzystości i odpowiedzialności społecznej. Międzynarodowy Związek Spółdzielczy określił siedem zasad, którymi powinny kierować się spółdzielnie: „dobrowolne i otwarte członkostwo, demokratyczna kontrola członkowska, finansowe uczestnictwo członków, autonomia i niezależność, kształcenie, szkolenie i informacja, współpraca między spółdzielniami oraz troska o społeczność lokalną” (7).

Rynek spółdzielczy w sektorze rolno-spożywczym opiera się na ruchu spółdzielczym w dziedzinie podaży produktów rolno-spożywczych i popytu na nie, a także na stosunkach wzajemności lub obopólnej korzyści, w poszukiwaniu sprawiedliwszego i wydajniejszego łańcucha wartości z punktu widzenia gospodarki, społeczeństwa i środowiska naturalnego. Celem jest więc stworzenie takiego rynku, na którym skorzystają wszystkie strony, poprzez maksymalne tworzenie wartości dzielonych dzięki długoterminowym przymierzom i zobowiązaniom pomiędzy najważniejszymi podmiotami (producentami i konsumentami), w kontekście sprawiedliwych warunków uczciwej konkurencji. Zgodnie z założeniami niniejszego dokumentu, wyodrębnić można następujące kluczowe elementy reformy rynkowej:

| 3.2.1 | Odwrócenie „piramidy produkcyjnej” za pomocą podejścia opartego na spółdzielczości transnarodowej, której masa krytyczna gwarantowałaby jej niezbędną skalę i zakres. Począwszy od producenta indywidualnego lub przedsiębiorstw rodzinnych, należy propagować stowarzyszenia lub spółdzielczość na najniższym poziomie, jako elementy dynamizujące gospodarkę wiejską, włączając ją w większe struktury – sieci regionalne i bieguny konkurencyjności – pozwalające rolnikom włączyć się w odcinki obiegu handlowego przedstawiające większą wartość. Taka organizacja spółdzielcza pozwoli na maksymalizację zysku i zaspokojenie zróżnicowanego popytu, a także skróci obieg handlowy pomiędzy producentami a konsumentami (8). Także integracja spółdzielcza (9) zapewnia lepszą identyfikowalność w trakcie całego procesu, zarówno z punktu widzenia jakości, jak i ustalania cen, dzięki czemu można wydajniej i skuteczniej korzystać z zasobów. |
| --- | --- |

3.2.1

Odwrócenie „piramidy produkcyjnej” za pomocą podejścia opartego na spółdzielczości transnarodowej, której masa krytyczna gwarantowałaby jej niezbędną skalę i zakres. Począwszy od producenta indywidualnego lub przedsiębiorstw rodzinnych, należy propagować stowarzyszenia lub spółdzielczość na najniższym poziomie, jako elementy dynamizujące gospodarkę wiejską, włączając ją w większe struktury – sieci regionalne i bieguny konkurencyjności – pozwalające rolnikom włączyć się w odcinki obiegu handlowego przedstawiające większą wartość. Taka organizacja spółdzielcza pozwoli na maksymalizację zysku i zaspokojenie zróżnicowanego popytu, a także skróci obieg handlowy pomiędzy producentami a konsumentami (8). Także integracja spółdzielcza (9) zapewnia lepszą identyfikowalność w trakcie całego procesu, zarówno z punktu widzenia jakości, jak i ustalania cen, dzięki czemu można wydajniej i skuteczniej korzystać z zasobów.

| 3.2.2 | Spółdzielczość – korzyści dla społeczeństwa. Zyski wytworzone przez sieć spółdzielni powracają do nich samych, zwiększając ich szanse na poprawę władzy rynkowej, na rzecz większej zdolności do zatrudnienia i bardziej uniwersalnego dostępu do podstawowych zasobów. Poprawiają także warunki producentów i konsumentów i ułatwiają powstawanie synergii w ramach nowych stosunków handlowych. |
| --- | --- |

3.2.2

Spółdzielczość – korzyści dla społeczeństwa. Zyski wytworzone przez sieć spółdzielni powracają do nich samych, zwiększając ich szanse na poprawę władzy rynkowej, na rzecz większej zdolności do zatrudnienia i bardziej uniwersalnego dostępu do podstawowych zasobów. Poprawiają także warunki producentów i konsumentów i ułatwiają powstawanie synergii w ramach nowych stosunków handlowych.

| 3.2.3 | Koncentracja popytu
   (10). Spółdzielnie konsumentów i propagowanie sieci konsumenckich koncentrujących zapotrzebowanie obywateli mają za zadanie ułatwić dostęp do produktów lepszej jakości i o bardziej korzystnej cenie. Bezpośredni kontakt z producentami powstaje od poziomu pobliskich rynków lokalnych i ewoluuje aż do wirtualnych transakcji handlowych w internecie. Takie ujęcie tej kwestii jest zgodne z celami ogłoszonymi przez najważniejsze organizacje rolnicze i spółdzielnie sektora rolno-spożywczego Unii Europejskiej: „Jeśli chodzi o sprzedaż bezpośrednią produktów konsumentom końcowym (np. sprzedaż bezpośrednia w gospodarstwie, spółdzielnie rolnicze, lokalne targi, wspólne platformy bądź przedsiębiorstwa kontrolowane przez producentów), celem jest zachęcanie do inicjatyw rolniczych i ich wspieranie” (11). |
| --- | --- |

3.2.3

Koncentracja popytu
   (10). Spółdzielnie konsumentów i propagowanie sieci konsumenckich koncentrujących zapotrzebowanie obywateli mają za zadanie ułatwić dostęp do produktów lepszej jakości i o bardziej korzystnej cenie. Bezpośredni kontakt z producentami powstaje od poziomu pobliskich rynków lokalnych i ewoluuje aż do wirtualnych transakcji handlowych w internecie. Takie ujęcie tej kwestii jest zgodne z celami ogłoszonymi przez najważniejsze organizacje rolnicze i spółdzielnie sektora rolno-spożywczego Unii Europejskiej: „Jeśli chodzi o sprzedaż bezpośrednią produktów konsumentom końcowym (np. sprzedaż bezpośrednia w gospodarstwie, spółdzielnie rolnicze, lokalne targi, wspólne platformy bądź przedsiębiorstwa kontrolowane przez producentów), celem jest zachęcanie do inicjatyw rolniczych i ich wspieranie” (11).

| 3.2.4 | Kolisty model rynku
   (12) – skracanie obiegu handlowego. By zrównoważyć zbyt duże znaczenie podmiotów niewnoszących wartości dodanej dla łańcucha handlowego produktów rolno-spożywcznych, należy propagować takie obiegi handlowe, które jak najbardziej zbliżają produkcję (producentów na najniższym poziomie) do konsumpcji (konsumentów ostatecznych) (13). Ułatwiłoby to powstawanie „pętli rynkowych”, umożliwiających odpowiednie dopasowanie środków i kosztów do potrzeb ludności i zasobów produkcyjnych, unikając w ten sposób nadwyżek lub braków, które mogą także wywołać sztuczne wahania cen. Działanie łańcucha zaopatrzenia w żywność byłoby dzięki temu sprawiedliwsze, przejrzystsze i bardziej zrównoważone, i przyczyniłoby się do wyeliminowania nadużyć i nieuczciwych działań zagrażających uczciwej konkurencji. |
| --- | --- |

3.2.4

Kolisty model rynku
   (12) – skracanie obiegu handlowego. By zrównoważyć zbyt duże znaczenie podmiotów niewnoszących wartości dodanej dla łańcucha handlowego produktów rolno-spożywcznych, należy propagować takie obiegi handlowe, które jak najbardziej zbliżają produkcję (producentów na najniższym poziomie) do konsumpcji (konsumentów ostatecznych) (13). Ułatwiłoby to powstawanie „pętli rynkowych”, umożliwiających odpowiednie dopasowanie środków i kosztów do potrzeb ludności i zasobów produkcyjnych, unikając w ten sposób nadwyżek lub braków, które mogą także wywołać sztuczne wahania cen. Działanie łańcucha zaopatrzenia w żywność byłoby dzięki temu sprawiedliwsze, przejrzystsze i bardziej zrównoważone, i przyczyniłoby się do wyeliminowania nadużyć i nieuczciwych działań zagrażających uczciwej konkurencji.

| 3.2.5 | Nowe technologie
   (14). Innowacje technologiczne to kamień węgielny, na którym opiera się rozwój bardziej konkurencyjnego rynku, zarówno z punktu widzenia innowacyjnego rozwoju technik produkcyjnych w sektorze rolno-spożywczym, jak i w projektach logistycznych niezbędnych do optymalizacji wydajności procesów komunikacyjnych we wdrażaniu inteligentnych sieci produkcji, dystrybucji i konsumpcji (takich jak organizacje w dużym stopniu zarządzane samorządnie, zdolne do elastycznego rozwoju i nabywania umiejętności podejmowania działań prowadzących do realizacji celów). Wykorzystanie ich zdolności do „wirusowego” rozprzestrzeniania się, interoperacyjności i wzajemnego połączenia w otoczeniu cyfrowym pozwoli zastąpić pośredników, których rola jest często nieokreślona. Dlatego nowe technologie powinny być narzędziami, umożliwiającymi zorganizowanie procesu prowadzącego do większej skuteczności zbiorowej, wprowadzając jednocześnie innowacje do łańcuchów żywności i wykorzystując ich zdolność do zmian. |
| --- | --- |

3.2.5

Nowe technologie
   (14). Innowacje technologiczne to kamień węgielny, na którym opiera się rozwój bardziej konkurencyjnego rynku, zarówno z punktu widzenia innowacyjnego rozwoju technik produkcyjnych w sektorze rolno-spożywczym, jak i w projektach logistycznych niezbędnych do optymalizacji wydajności procesów komunikacyjnych we wdrażaniu inteligentnych sieci produkcji, dystrybucji i konsumpcji (takich jak organizacje w dużym stopniu zarządzane samorządnie, zdolne do elastycznego rozwoju i nabywania umiejętności podejmowania działań prowadzących do realizacji celów). Wykorzystanie ich zdolności do „wirusowego” rozprzestrzeniania się, interoperacyjności i wzajemnego połączenia w otoczeniu cyfrowym pozwoli zastąpić pośredników, których rola jest często nieokreślona. Dlatego nowe technologie powinny być narzędziami, umożliwiającymi zorganizowanie procesu prowadzącego do większej skuteczności zbiorowej, wprowadzając jednocześnie innowacje do łańcuchów żywności i wykorzystując ich zdolność do zmian.

3.3   Jak zwiększyć udział spółdzielni w rynku?

Globalna transformacja w kierunku odpowiedzialnej i zrównoważonej produkcji i konsumpcji postrzegana jest jako pole do działania wielu podmiotów, na którym każda grupa interesu może wzajemnie wpływać na działalność spółdzielczą („społeczna współodpowiedzialność spółdzielcza”). W propagowaniu spółdzielczych i międzyspółdzielczych modeli konsumpcji i produkcji należy uwzględnić kwestię strategiczną: zapewnienie instrumentów i mechanizmów instytucjonalnych, które umożliwiałyby tym modelom konkurowanie z tradycyjnym łańcuchem wartości. Niektóre aspekty mogą być przydatne w podejmowaniu decyzji w tej sprawie; można wymienić m.in. następujące kwestie:

| 3.3.1 | Przyjęcie środków w ramach polityk wspólnotowych. Należy propagować – poprzez reformę ram prawnych i odpowiednią politykę zachęt – środki wspierania spółdzielni za pomocą agencji rozwoju, kredytów finansowych itp., środki integracji i internacjonalizacji spółdzielczej, środki spójności i innowacji społecznej oraz środki wzmacniające partnerstwa między instytucjami publicznymi oraz małymi i średnimi przedsiębiorstwami, spółdzielniami, stowarzyszeniami konsumentów i innymi ugrupowaniami. |
| --- | --- |

3.3.1

Przyjęcie środków w ramach polityk wspólnotowych. Należy propagować – poprzez reformę ram prawnych i odpowiednią politykę zachęt – środki wspierania spółdzielni za pomocą agencji rozwoju, kredytów finansowych itp., środki integracji i internacjonalizacji spółdzielczej, środki spójności i innowacji społecznej oraz środki wzmacniające partnerstwa między instytucjami publicznymi oraz małymi i średnimi przedsiębiorstwami, spółdzielniami, stowarzyszeniami konsumentów i innymi ugrupowaniami.

| 3.3.2 | Spółdzielcze zamówienia publiczne
   (15). Postępy dokonane w ostatnich latach w sferze ekologicznych zamówień publicznych oraz niedawne przyjęcie kryteriów etycznych w procedurach dotyczących zamówień dla administracji publicznej, miały ważny wpływ na społeczno-gospodarcze aspekty działań na rzecz zrównoważonego rozwoju i współpracy. Wzorcowy charakter zamówień publicznych, a także ich duża siła nabywcza sprawia, że są one niewątpliwie niezbędnym instrumentem propagowania wyznaczonych celów. Stymulowanie przepływów rynkowych między organami administracji publicznej i sieciami spółdzielczymi może mieć decydujące znaczenie dla nowego modelu zrównoważonej produkcji i konsumpcji. |
| --- | --- |

3.3.2

Spółdzielcze zamówienia publiczne
   (15). Postępy dokonane w ostatnich latach w sferze ekologicznych zamówień publicznych oraz niedawne przyjęcie kryteriów etycznych w procedurach dotyczących zamówień dla administracji publicznej, miały ważny wpływ na społeczno-gospodarcze aspekty działań na rzecz zrównoważonego rozwoju i współpracy. Wzorcowy charakter zamówień publicznych, a także ich duża siła nabywcza sprawia, że są one niewątpliwie niezbędnym instrumentem propagowania wyznaczonych celów. Stymulowanie przepływów rynkowych między organami administracji publicznej i sieciami spółdzielczymi może mieć decydujące znaczenie dla nowego modelu zrównoważonej produkcji i konsumpcji.

| 3.3.3 | Znaki jakości
   (16). Znaki jakości to pośrednie instrumenty wspierające, które potwierdzają pochodzenie, cechy i właściwości produktów wprowadzonych na rynek, podkreślając wartość dodaną aspektu społecznego, która towarzyszy produkcji spółdzielczej („znak spółdzielczy”). Taki wizerunek marki zapewnia rozpoznawalność i pozwala stowarzyszeniom rolniczym przejść z orientacji produkcyjnej na orientację rynkową. |
| --- | --- |

3.3.3

Znaki jakości
   (16). Znaki jakości to pośrednie instrumenty wspierające, które potwierdzają pochodzenie, cechy i właściwości produktów wprowadzonych na rynek, podkreślając wartość dodaną aspektu społecznego, która towarzyszy produkcji spółdzielczej („znak spółdzielczy”). Taki wizerunek marki zapewnia rozpoznawalność i pozwala stowarzyszeniom rolniczym przejść z orientacji produkcyjnej na orientację rynkową.

| 3.3.4 | Przejrzystość i informowanie konsumentów
   (17). W powiązaniu z kampaniami zwiększającymi świadomość obywateli na temat podejmowania decyzji zakupowych w ramach rynku spółdzielczego, przejrzystość, szczególnie w zakresie jakości i identyfikowalności, jest czynnikiem równowagi w łańcuchu wartości, który prowadzi do większej symetrii informacyjnej oraz skoordynowanych działań w dziedzinie produkcji i konsumpcji, koniecznych dla skuteczności modelu opartego na zrównoważonym rozwoju, łącząc w czasie i przestrzeni popyt i podaż w ramach integracji odpowiednich procesów wprowadzania do obrotu. Należy także nadać priorytetowy charakter na ugrupowaniom konsumentów, a także kanałom prowadzącym do odpowiedniej koncentracji popytu końcowego na produkty rolno-spożywcze. |
| --- | --- |

3.3.4

Przejrzystość i informowanie konsumentów
   (17). W powiązaniu z kampaniami zwiększającymi świadomość obywateli na temat podejmowania decyzji zakupowych w ramach rynku spółdzielczego, przejrzystość, szczególnie w zakresie jakości i identyfikowalności, jest czynnikiem równowagi w łańcuchu wartości, który prowadzi do większej symetrii informacyjnej oraz skoordynowanych działań w dziedzinie produkcji i konsumpcji, koniecznych dla skuteczności modelu opartego na zrównoważonym rozwoju, łącząc w czasie i przestrzeni popyt i podaż w ramach integracji odpowiednich procesów wprowadzania do obrotu. Należy także nadać priorytetowy charakter na ugrupowaniom konsumentów, a także kanałom prowadzącym do odpowiedniej koncentracji popytu końcowego na produkty rolno-spożywcze.

| 3.3.5 | Edukacja i szkolenia na rzecz przedsiębiorczości społecznej i spółdzielczości
   (18). Choć jest to instrument wyraźnie proaktywny, którego skutki nie są natychmiastowe, ma on jednak zasadnicze znaczenie dla konsolidacji zmian powstałych na rynku. Znajomość i przyswajanie zasad spółdzielczości w ośrodkach edukacyjnych nie tylko wcześnie kształtuje postawy sprzyjające modelowi spółdzielczemu i współpracy jako źródłu zaufania; praktyka ta może rozszerzyć się na rodziców, zachęcając ich do przyjęcia wzorców konsumpcji zgodnych z proponowanymi działaniami. W tym kontekście szczególnie ważne jest wspieranie ducha przedsiębiorczości wśród młodzieży, aby zachęcać i motywować do wdrażania i konsolidacji spółdzielni, czy to w fazie produkcji, wprowadzania do obrotu czy konsumpcji. Do tego wszystkiego przyczyni się też niewątpliwie wiedza, wymiana i rozpowszechnianie dobrych praktyk spółdzielczych. |
| --- | --- |

3.3.5

Edukacja i szkolenia na rzecz przedsiębiorczości społecznej i spółdzielczości
   (18). Choć jest to instrument wyraźnie proaktywny, którego skutki nie są natychmiastowe, ma on jednak zasadnicze znaczenie dla konsolidacji zmian powstałych na rynku. Znajomość i przyswajanie zasad spółdzielczości w ośrodkach edukacyjnych nie tylko wcześnie kształtuje postawy sprzyjające modelowi spółdzielczemu i współpracy jako źródłu zaufania; praktyka ta może rozszerzyć się na rodziców, zachęcając ich do przyjęcia wzorców konsumpcji zgodnych z proponowanymi działaniami. W tym kontekście szczególnie ważne jest wspieranie ducha przedsiębiorczości wśród młodzieży, aby zachęcać i motywować do wdrażania i konsolidacji spółdzielni, czy to w fazie produkcji, wprowadzania do obrotu czy konsumpcji. Do tego wszystkiego przyczyni się też niewątpliwie wiedza, wymiana i rozpowszechnianie dobrych praktyk spółdzielczych.

| 3.3.6 | Zróżnicowane obciążenia podatkowe
   (19). Konieczny jest sprawiedliwszy system podatkowy, pozwalający na przekierowanie konsumpcji na skuteczne wykorzystanie zasobów (20), aby w większym stopniu uwzględnić właściwości każdego produktu pod względem społeczno-gospodarczym oraz społeczną wartość dodaną opartą na formule spółdzielczej. W określonych ramach podatkowych zachęty fiskalne i rekompensaty to niektóre z bardziej bezpośrednich instrumentów o największym potencjale w zakresie uzyskania przewidywanych dochodów. Jak wskazuje wcześniejsze doświadczenie w różnych państwach członkowskich, przyjęcie zróżnicowanych obciążeń podatkowych promuje autonomię i niezależność finansową, lecz jednocześnie, podobnie jak niektóre z wcześniej zaproponowanych inicjatyw, wymaga uprzedniej analizy oddziaływania. |
| --- | --- |

3.3.6

Zróżnicowane obciążenia podatkowe
   (19). Konieczny jest sprawiedliwszy system podatkowy, pozwalający na przekierowanie konsumpcji na skuteczne wykorzystanie zasobów (20), aby w większym stopniu uwzględnić właściwości każdego produktu pod względem społeczno-gospodarczym oraz społeczną wartość dodaną opartą na formule spółdzielczej. W określonych ramach podatkowych zachęty fiskalne i rekompensaty to niektóre z bardziej bezpośrednich instrumentów o największym potencjale w zakresie uzyskania przewidywanych dochodów. Jak wskazuje wcześniejsze doświadczenie w różnych państwach członkowskich, przyjęcie zróżnicowanych obciążeń podatkowych promuje autonomię i niezależność finansową, lecz jednocześnie, podobnie jak niektóre z wcześniej zaproponowanych inicjatyw, wymaga uprzedniej analizy oddziaływania.

| 3.3.7 | Zastosowanie technologii. Postęp technologiczny i powszechny dostęp do jego owoców to najlepsza droga do osiągnięcia wyznaczonych celów. W tym kontekście należy podkreślić następujące inicjatywy: badania i innowacje w produkcji rolno-spożywczej, tworzenie nowych przestrzeni i kanałów wprowadzania do obrotu i coraz bardziej rozpowszechnione potwierdzanie jakości poprzez przyznawanie dodatkowych punktów za wartość odżywczą, gwarancje dostaw i inne korzyści społeczne oraz odejmowanie punktów m.in. za negatywne skutki społeczne i ekologiczne, aby uwzględnić kryteria takie jak zdrowie i bezpieczeństwo żywności, ślad ekologiczny czy społeczny, a także zapewnić uznanie stosunku ceny do kosztów produkcji i dystrybucji przez konsumentów. Wdrożenie tego instrumentu certyfikacji wymagałoby elementów takich jak inteligentna telefonia, specjalne aplikacje informatyczne i sieci społecznościowe. |
| --- | --- |

3.3.7

Zastosowanie technologii. Postęp technologiczny i powszechny dostęp do jego owoców to najlepsza droga do osiągnięcia wyznaczonych celów. W tym kontekście należy podkreślić następujące inicjatywy: badania i innowacje w produkcji rolno-spożywczej, tworzenie nowych przestrzeni i kanałów wprowadzania do obrotu i coraz bardziej rozpowszechnione potwierdzanie jakości poprzez przyznawanie dodatkowych punktów za wartość odżywczą, gwarancje dostaw i inne korzyści społeczne oraz odejmowanie punktów m.in. za negatywne skutki społeczne i ekologiczne, aby uwzględnić kryteria takie jak zdrowie i bezpieczeństwo żywności, ślad ekologiczny czy społeczny, a także zapewnić uznanie stosunku ceny do kosztów produkcji i dystrybucji przez konsumentów. Wdrożenie tego instrumentu certyfikacji wymagałoby elementów takich jak inteligentna telefonia, specjalne aplikacje informatyczne i sieci społecznościowe.

3.4   Korzyści konkurencyjne na rynku spółdzielczym

Poza oczywistymi korzyściami, jakie wnosi model oparty na zrównoważonym rozwoju i współpracy społeczno-gospodarczej, rynek spółdzielczy zapewnia też szereg korzyści konkurencyjnych mających wpływ na dziedziny o bardzo dużym znaczeniu dla następujących obszarów polityki wspólnotowej:

| 3.4.1 | Gospodarka: stabilny i bezpieczny dostęp do rynku dla produktów rolnych, zrównoważone finansowanie, społecznie odpowiedzialne inwestycje, ożywienie rynku, ochrona konkurencji, ochrona praw i interesów konsumentów itp. |
| --- | --- |

3.4.1

Gospodarka: stabilny i bezpieczny dostęp do rynku dla produktów rolnych, zrównoważone finansowanie, społecznie odpowiedzialne inwestycje, ożywienie rynku, ochrona konkurencji, ochrona praw i interesów konsumentów itp.

| 3.4.2 | Społeczeństwo: planowanie przestrzenne, rozwój obszarów wiejskich i włączenie społeczne, dziedzictwo kulturowe oraz tożsamość lokalna i regionalna, niezależność i bezpieczeństwo żywnościowe, uniknięcie nadprodukcji i dostęp do żywności, identyfikowalność społeczna produktów, uniknięcie delokalizacji przedsiębiorstw, gwarancja godziwej płacy i poprawa warunków pracy, odpowiedzialność społeczna i odpowiedzialna konsumpcja, zdrowie społeczności i zdrowy styl życia, bezpośredni udział obywateli w podejmowaniu decyzji przez instytucje, które ich reprezentują itd. |
| --- | --- |

3.4.2

Społeczeństwo: planowanie przestrzenne, rozwój obszarów wiejskich i włączenie społeczne, dziedzictwo kulturowe oraz tożsamość lokalna i regionalna, niezależność i bezpieczeństwo żywnościowe, uniknięcie nadprodukcji i dostęp do żywności, identyfikowalność społeczna produktów, uniknięcie delokalizacji przedsiębiorstw, gwarancja godziwej płacy i poprawa warunków pracy, odpowiedzialność społeczna i odpowiedzialna konsumpcja, zdrowie społeczności i zdrowy styl życia, bezpośredni udział obywateli w podejmowaniu decyzji przez instytucje, które ich reprezentują itd.

| 3.4.3 | Środowisko: oszczędność energii, zachowanie ekosystemów, ślad ekologiczny, rolnictwo ekologiczne; racjonalne i odpowiedzialne wykorzystanie surowców i zasobów naturalnych, cykl życia produktów rolno-spożywczych, tworzenie ekologicznych miejsc pracy jako strategia rozszerzania rynku itd. |
| --- | --- |

3.4.3

Środowisko: oszczędność energii, zachowanie ekosystemów, ślad ekologiczny, rolnictwo ekologiczne; racjonalne i odpowiedzialne wykorzystanie surowców i zasobów naturalnych, cykl życia produktów rolno-spożywczych, tworzenie ekologicznych miejsc pracy jako strategia rozszerzania rynku itd.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Komunikat Komisji „Akt o jednolitym rynku”, COM(2011) 206 final.

1

(2)  Komunikat Komisji dotyczący planu działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej, COM(2008) 397 final.

2

(3)  Opinia EKES-u w sprawie planu działania na rzecz gospodarki niskoemisyjnej do 2050 r., Dz.U. C 376 z 22.12.2011, s. 110–116.

3

(4)  Organizacja Narodów Zjednoczonych, Zgromadzenie Ogólne, „Raport specjalnego sprawozdawcy ds. prawa do żywności”, Olivier de Schutter (A/HRC/19/59, 26 grudnia 2011 r.).

4

(5)  Wnioski przewodniczącego Nilssona po konferencji „Żywność dla wszystkich – w kierunku globalnego porozumienia”.

5

(6)  Opinia EKES-u w sprawie poprawy funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie, Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 145.

6

(7)  Opinia EKES-u w sprawie: „Spółdzielnie a restrukturyzacja”, Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 24–30.

7

(8)  Komunikat Komisji: „Zintegrowana polityka produktowa”, COM(2003) 302 final.

8

(9)  Można wspomnieć w tym kontekście o niedawno powstałej spółdzielni zintegrowanej lub o wspólnym przedsiębiorstwie spółdzielczym – przedsiębiorstwie produkcyjnym lub świadczącym usługi mające zaspokoić wspólne potrzeby danego obszaru poprzez wspólne działania zainteresowanych podmiotów.

9

spółdzielni zintegrowanej

wspólnym przedsiębiorstwie spółdzielczym

(10)  Komunikat Komisji: „WPR do 2020 r.: sprostać wyzwaniom przyszłości związanym z żywnością, zasobami naturalnymi oraz aspektami terytorialnymi”, COM(2010) 672 final.

10

(11)  Wspólna polityka rolna po 2013 r. Reakcja rolników i spółdzielni rolniczych UE na propozycje legislacyjne Komisji (COPA-COGECA, 2012).

11

(12)  Salcedo Aznal, Alexandro ¿Sociedad de consumo o redes de consumidores? Esbozo para un análisis social del consumidor actual (2008). [„Społeczeństwo konsumpcyjne czy sieci konsumenckie? Wstęp do analizy społecznej współczesnego konsumenta”].

12

¿Sociedad de consumo o redes de consumidores? Esbozo para un análisis social del consumidor actual

(13)  Komunikat Komisji dotyczący planu działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej, COM(2008) 397 final.

13

(14)  Opinia EKES-u w sprawie: „Wspólnotowy model rolnictwa: jakość produkcji i informowanie konsumentów jako czynniki konkurencyjności”, Dz.U. C 18 z 19.1.2011, s. 5.

14

(15)  Komunikat Komisji „Odnowiona strategia UE na lata 2011–2014 dotycząca społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw”, COM(2011) 681 final.

15

(16)  Komunikat Komisji „WPR do 2020 r.: sprostać wyzwaniom przyszłości związanym z żywnością, zasobami naturalnymi oraz aspektami terytorialnymi”, COM(2010) 672 final.

16

(17)  Komunikat Komisji „Plan działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej”, COM(2008) 397 final.

17

(18)  Komunikat Komisji „Inicjatywa na rzecz przedsiębiorczości społecznej – Budowanie ekosystemu sprzyjającego przedsiębiorstwom społecznym w centrum społecznej gospodarki i społecznych innowacji”, COM(2011) 682 final.

18

(19)  Opinia EKES-u „Różnorodność form przedsiębiorstw”, Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 22–28.

19

(20)  COM(2011) 571 final i opinia „Propagowanie zrównoważonej produkcji i konsumpcji w UE”, Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 6.

20

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/49 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/49

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przeglądu wytycznych UE z 1994 i 2005 r. w sprawie lotnictwa i portów lotniczych (opinia dodatkowa)

2012/C 299/10

Sprawozdawca: Jacek KRAWCZYK

Współsprawozdawca: Nico WENNMACHER

Dnia 14 lipca 2011 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię dodatkową w sprawie

przeglądu wytycznych UE z 1994 i 2005 r. w sprawie lotnictwa i portów lotniczych.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, stosunkiem głosów 143 do 2 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1   Komisja Europejska planuje przegląd wytycznych z 1994 r. w sprawie stosowania artykułów 92 i 93 Traktatu WE dotyczących pomocy państwa w sektorze lotnictwa oraz wytycznych UE z 2005 r. dotyczących finansowania portów lotniczych i pomocy państwa na rozpoczęcie działalności dla przedsiębiorstw lotniczych oferujących przeloty z regionalnych portów lotniczych (zwanych dalej „wytycznymi w sprawie lotnictwa”).

1.2   Od 2005 r. miało miejsce wiele przypadków niepowiadomienia przez państwa członkowskie Komisji o przyznaniu dotacji przez porty lotnicze lub społeczności lokalne.

1.3   EKES podziela zdanie głównych zainteresowanych stron, że przegląd obecnych wytycznych w sprawie lotnictwa jest absolutnie konieczny i że w celu zapewnienia prawdziwie równych warunków konkurencji trzeba go przeprowadzić jak najszybciej. Rozwój regionalnych portów lotniczych jest ważny dla wzrostu gospodarczego i spójności terytorialnej oraz wymaga jasnych zasad dotyczących pomocy państwa.

1.4   EKES jest zdania, że konieczne jest przygotowanie opracowania, które przedstawi obecny stan rzeczy w zakresie pomocy państwa oraz podobnych praktyk z punktu widzenia wdrażania wytycznych w sprawie lotnictwa. W opracowaniu powinny zostać zawarte (oprócz analizy obecnych praktyk w tej dziedzinie) informacje dotyczące wielkości i rodzaju przyznanej pomocy, jej wpływu na realny rozwój gospodarczy oraz jej ilościowego i jakościowego wpływu na zatrudnienie.

1.5   W przedstawionych w punkcie 5 niniejszej opinii zaleceniach dotyczących wytycznych w sprawie lotnictwa Komitet:

| — | wskazuje na potrzebę opracowania znormalizowanych unijnych norm prawnych dla całego sektora lotnictwa, które zapobiegałyby niekontrolowanym działaniom w zakresie dotacji i zapewniłyby równe warunki konkurencji wszystkim uczestnikom rynku, także na poziomie lokalnym; |
| --- | --- |

—

wskazuje na potrzebę opracowania znormalizowanych unijnych norm prawnych dla całego sektora lotnictwa, które zapobiegałyby niekontrolowanym działaniom w zakresie dotacji i zapewniłyby równe warunki konkurencji wszystkim uczestnikom rynku, także na poziomie lokalnym;

| — | zgadza się, że co do ogólnej zasady inwestycji prywatnych nie można uznać za pomoc państwa; jednocześnie podmiot publiczny może działać jako inwestor prywatny, jeśli inwestycja jest ekonomicznie uzasadniona; |
| --- | --- |

—

zgadza się, że co do ogólnej zasady inwestycji prywatnych nie można uznać za pomoc państwa; jednocześnie podmiot publiczny może działać jako inwestor prywatny, jeśli inwestycja jest ekonomicznie uzasadniona;

| — | zaleca, by pomoc państwa na inwestycje w infrastrukturę portów lotniczych i na rozpoczynanie działalności przez linie lotnicze była możliwa tylko w ściśle określonych przypadkach i ograniczona pod względem czasu trwania i nasilenia; |
| --- | --- |

—

zaleca, by pomoc państwa na inwestycje w infrastrukturę portów lotniczych i na rozpoczynanie działalności przez linie lotnicze była możliwa tylko w ściśle określonych przypadkach i ograniczona pod względem czasu trwania i nasilenia;

| — | potwierdza konieczność pełnego ujawniania informacji o pomocy dostępnej portom lotniczym i przewoźnikom oraz o warunkach, na jakich pomoc ta mogła zostać wypłacona; |
| --- | --- |

—

potwierdza konieczność pełnego ujawniania informacji o pomocy dostępnej portom lotniczym i przewoźnikom oraz o warunkach, na jakich pomoc ta mogła zostać wypłacona;

| — | wzywa do dalszego stymulowania dialogu społecznego i unikania dumpingu socjalnego w tym sektorze; |
| --- | --- |

—

wzywa do dalszego stymulowania dialogu społecznego i unikania dumpingu socjalnego w tym sektorze;

| — | podkreśla, jak ważne jest właściwe wdrażanie wytycznych; ogromne znaczenie ma egzekwowanie ustaleń; |
| --- | --- |

—

podkreśla, jak ważne jest właściwe wdrażanie wytycznych; ogromne znaczenie ma egzekwowanie ustaleń;

| — | wzywa do przyjęcia długofalowej polityki dotyczącej rozwoju czy regionalnych portów lotniczych; wytyczne w sprawie lotnictwa mogą być skutecznie wdrażane tylko pod warunkiem uzgodnienia jasnych priorytetów politycznych dla rozwoju regionalnych portów lotniczych. |
| --- | --- |

—

wzywa do przyjęcia długofalowej polityki dotyczącej rozwoju czy regionalnych portów lotniczych; wytyczne w sprawie lotnictwa mogą być skutecznie wdrażane tylko pod warunkiem uzgodnienia jasnych priorytetów politycznych dla rozwoju regionalnych portów lotniczych.

2.   Wprowadzenie

2.1   W minionych dwóch dziesięcioleciach europejski transport lotniczy uległ wielu przekształceniom, głównie z powodu liberalizacji rynku i związanego z tym pojawienia się tanich przewoźników. Jednolity rynek lotniczy umożliwił większej liczbie Europejczyków dostęp do transportu lotniczego dzięki pojawieniu się nowych linii lotniczych, nowych regionalnych portów lotniczych i niskich opłat za przelot, zarazem miał niemały wpływ na zatrudnienie i stosunki pracy w sektorze.

2.2   W 1994 r. w kontekście liberalizacji rynku usług transportu lotniczego Komisja przyjęła pierwsze wytyczne UE w sprawie sektora lotnictwa, które zawierały postanowienia dotyczące oceny pomocy socjalnej i restrukturyzacyjnej dla linii lotniczych w celu ustanowienia równych reguł gry dla wszystkich przewoźników lotniczych. W 2005 r. zostały one uzupełnione wytycznymi dotyczącymi publicznego finansowania portów lotniczych i rozpoczynania działalności przez przedsiębiorstwa lotnicze oferujące przeloty z regionalnych portów lotniczych.

2.3   Komisja Europejska planuje przegląd wytycznych z 1994 r. w sprawie stosowania artykułów 92 i 93 Traktatu WE dotyczących pomocy państwa w sektorze lotnictwa oraz wytycznych UE z 2005 r. dotyczących finansowania portów lotniczych i pomocy państwa na rozpoczęcie działalności dla przedsiębiorstw lotniczych oferujących przeloty z regionalnych portów lotniczych.

2.4   Szereg europejskich przewoźników sieciowych (z których większość jest członkami Stowarzyszenia Europejskich Linii Lotniczych – AEA) stwierdza, że w ostatnich latach ma do czynienia z nowym rodzajem konkurencji ze strony przewoźników, którzy są w stanie uzyskiwać znaczne środki finansowe od lokalnych społeczności i portów lotniczych. Przewoźnicy skupieni w AEA są zdania, że dotacje te są niezgodne z prawem i stanowią rażący przykład pomocy państwa prowadzącej do poważnego zakłócenia konkurencji na europejskim rynku przewozów lotniczych.

2.5   Zdaniem Zrzeszenia Europejskich Przewoźników Niskokosztowych (ELFAA) nasilona konsolidacja wśród przewoźników sieciowych z naciskiem na korzystanie z ich węzłów lotniczych (hubów) spowodowała, że zmniejszyły się możliwości dla regionalnych portów lotniczych i regionów, które pragną zwiększyć liczbę bezpośrednich połączeń między punktami docelowymi. W wielu przypadkach tani przewoźnicy stanowią jedyną perspektywę wzrostu dla regionalnych portów lotniczych na rynku europejskim. Niedawne rozszerzenie UE otworzyło nowe możliwości rynkowe i wiele z tych rynków jest w znacznym stopniu uzależnionych od modelu biznesowego opartego na niskich cenach biletów, jeśli chodzi o rozwój i utrzymanie przepływu ruchu lotniczego. Zdaniem ELFAA szlaki te są ważne pod względem społecznym i gospodarczym w kontekście spójności i rozwoju regionalnego w UE.

2.6   Od 2005 r. miało miejsce wiele przypadków niepowiadomienia przez państwa członkowskie Komisji o przyznaniu dotacji przez porty lotnicze lub społeczności lokalne; wytyczne dotyczące lotnictwa z 2005 r. nie okazały się wystarczającą wskazówką do tworzenia krajowych systemów ściśle określających, na jakich warunkach pomoc może być przyznawana, oraz – co być może jeszcze gorsze – w tych kilku przypadkach, gdy powiadomiono o dotacjach i spowodowało to rozpoczęcie formalnej procedury przez Komisję, proces podejmowania decyzji był w najlepszym przypadku powolny i wiele spraw pozostało bez rozwiązania. Przyczyniło się to do powstania pewnego poczucia bezkarności i leseferyzmu.

2.7   Do pojmowania portu lotniczego jako ekonomicznego stymulatora rozwoju gospodarczego w danym regionie przyczyniło się rosnące bezpośrednie (finansowe) wycofywanie się państwa, które ceduje na regiony i inne władze lokalne obowiązek nadzorowania tej niezbędnej infrastruktury, zarządzania nią i jej finansowania. Władze regionalne w coraz większym stopniu postrzegają lotniska jako jedno z ważnych narzędzi rozwoju lokalnej gospodarki.

2.8   W omawianym sektorze Komisja otrzymała do chwili obecnej znaczną liczbę skarg od dawnych przewoźników narodowych przeciw tanim liniom i odwrotnie. Od 2005 r. liczba powiadomień przekazanych Komisji jest stosunkowo niska w porównaniu z ogromnym rozwojem regionalnych portów lotniczych w UE.

2.9   Główne wyniki publicznych konsultacji przeprowadzonych przez Komisję to:

| — | potrzeba uproszczenia i zwiększenia przejrzystości wytycznych; |
| --- | --- |

—

potrzeba uproszczenia i zwiększenia przejrzystości wytycznych;

| — | poparcie dla silniejszego egzekwowania przepisów dotyczących pomocy państwa w przypadku przedsiębiorstw i portów lotniczych; |
| --- | --- |

—

poparcie dla silniejszego egzekwowania przepisów dotyczących pomocy państwa w przypadku przedsiębiorstw i portów lotniczych;

| — | nowa kategoria przepisów służących uniknięciu zakłóceń konkurencji między portami lotniczymi usytuowanymi na tym samym obszarze ciążenia; |
| --- | --- |

—

nowa kategoria przepisów służących uniknięciu zakłóceń konkurencji między portami lotniczymi usytuowanymi na tym samym obszarze ciążenia;

| — | większa jasność i przewidywalność zasad dotyczących pomocy inwestycyjnej (jasna definicja parametrów finansowych). |
| --- | --- |

—

większa jasność i przewidywalność zasad dotyczących pomocy inwestycyjnej (jasna definicja parametrów finansowych).

2.10   EKES podziela zdanie głównych zainteresowanych stron, że przegląd obecnych wytycznych dla lotnictwa jest absolutnie konieczny i że w celu zapewnienia prawdziwie równych warunków konkurencji trzeba go przeprowadzić jak najszybciej. Rozwój lotnisk regionalnych jest ważny dla wzrostu gospodarczego i spójności terytorialnej oraz wymaga jasnych zasad dotyczących pomocy państwa.

2.11   EKES jest zdania, że konieczne jest przygotowanie opracowania, które przedstawi obecny stan rzeczy w zakresie pomocy państwa oraz podobnych praktyk z punktu widzenia wdrażania wytycznych w sprawie lotnictwa. W szczególności w celu oceny, czy i w jakim zakresie obecne praktyki zakłócają uczciwą konkurencję między portami lotniczymi i między liniami lotniczymi. W ramach tej analizy powinny zostać przedstawione szczegółowe informacje na temat wielkości i rodzaju udzielonej pomocy, jej wpływu na faktyczny rozwój gospodarczy lub wydajność oraz jej jakościowego i ilościowego wpływu na zatrudnienie.

2.12   Obecny kryzys gospodarczy na świecie oraz w szczególności rosnąca presja budżetowa w UE i państwach członkowskich mogą postawić pod znakiem zapytania obecną politykę pomocy państwa dla rozwoju regionalnych portów lotniczych. Trzeba lepiej zbadać, w jakim zakresie obecny model gospodarczy regionalnego portu lotniczego jest możliwy do utrzymania w dłuższym okresie. Jak pokazują obecne dyskusje dotyczące wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020, wielkim wyzwaniem jest robić więcej w UE, mając mniej pieniędzy. Jest jasne, że dotyczy to także omawianej tu tematyki.

3.   Rynek

3.1   W państwach członkowskich UE istnieje ok. 460 portów lotniczych wykorzystywanych do zarobkowego transportu lotniczego. W 2010 r. ok. 60 % portów lotniczych w UE obsłużyło mniej niż 1 mln pasażerów.

3.2   W ostatnich latach rynek transportu lotniczego uległ ogromnym przeobrażeniom: tani przewoźnicy stworzyli nowe i kompleksowe modele biznesowe związane z regionalnymi portami lotniczymi oraz zyskali znaczny udział w rynku. Jednocześnie prawie wszyscy dawni przewoźnicy krajowi przeszli proces restrukturyzacji i skonsolidowali swoją obecność w Europie.

3.3   W 2005 r. udział tanich przewoźników w rynku wewnątrzeuropejskim wynosił 25 %, a w 2010 r. wzrósł do 39 %. Jeśli uwzględnić jedynie przewozy bezpośrednie typu point to point, udział ten wzrasta do 43 %. W latach 2008–2010 tradycyjne sieciowe linie lotnicze – członkowie AEA – odnotowały znaczne straty w odniesieniu do połączeń wewnątrzeuropejskich i pomimo pozytywnych wyników w zakresie połączeń długodystansowych (1 mld EUR w 2008 r., 100 mln EUR w 2009 r. i 1,1 mld EUR w 2010 r.) łączny EBIT był ujemny ze względu na negatywny wynik na krótkodystansowych trasach europejskich.

3.4   Na podstawie obecnych trendów i planów wymiany floty lotniczej ELFAA przewiduje, że do 2020 r. udział tanich przewoźników w wewnątrzeuropejskich pasażerskich przewozach lotniczych wzrośnie do 45–53 %. W przypadku połączeń bezpośrednich prognozuje się, że udział rynkowy tanich połączeń wrośnie do 50–60 %. W czasie ostatniego kryzysu tani przewoźnicy nie ponosili strat w takim samym stopniu jak przewoźnicy sieciowi.

3.5   Tani przewoźnicy są zdecydowanie dominującymi podmiotami w regionalnych, bezpośrednich, połączeniach. W kategorii tanich przewoźników trzej przewoźnicy mają ponad 52-procentowy udział w tym rynku, podczas gdy trzej najwięksi przewoźnicy sieciowi to jedynie 22 % rynku wewnętrznej sieci lotniczej. Jeśli powiązać zarówno: a) rosnący udział tanich przewoźników na trasach wewnątrzeuropejskich, jak i b) rosnący udział regionalnych bezpośrednich tras point-to-point względem tradycyjnych połączeń między węzłami lotniczymi hub-to-hub, można wysunąć wniosek, że obecnie oferta jest szersza niż kiedyś, ale część tego wzrostu (tzn. połączenia point-to-point) wynika z działań ograniczonej liczby konkurentów.

3.6   Z wyjątkiem głównych europejskich węzłów lotniczych i największych regionalnych portów lotniczych wielu europejskich regionalnych portów lotniczych nie można uznać za ekonomicznie opłacalne, jeśli wziąć pod uwagę rzeczywisty koszt infrastruktury. Liczne małe regionalne porty lotnicze nie są w stanie ponosić kosztów związanych z infrastrukturą, które są finansowane z innych środków dostępnych na poziomie regionalnym. Wiele portów lotniczych trzeba byłoby po prostu zamknąć, gdyby musiały one ponosić faktyczny koszt infrastruktury.

3.7   Trzeba pamiętać, że Europa w nadchodzących latach będzie musiała zmierzyć się z niedoborem przepustowości portów lotniczych. Analiza Eurocontrol z 2008 r. „Challenges of growth” oraz wydana niedawno prognoza długoterminowa (2010 r.) podkreślają niedobór przepustowości, jaki pojawi się na europejskich lotniskach w związku z przewidywanym wzrostem ruchu lotniczego do 2030 r. (16,9 mln przelotów, czyli 1,8 razy więcej niż w 2009 r.). Z tych wiarygodnych raportów wynika, że pomimo planowanego wzrostu przepustowości europejskiej sieci lotnisk o 41 % do 2030 r., 10 % wszystkich lotów nie będzie mogło zostać obsłużonych ze względu na niewystarczającą przepustowość portów lotniczych.

3.8   Choć zewnętrzne finansowanie infrastruktury zazwyczaj nie ma kluczowego znaczenia dla dużych portów lotniczych, jest ono niezbędne dla wielu regionalnych portów lotniczych, które nie mają korzyści skali i przychodów komercyjnych pozwalających uzyskać marżę konieczną do sfinansowania infrastruktury.

3.9   Nowy rynek połączeń point-to-point jest zarówno szansą, jak i powodem do zaniepokojenia dla niektórych regionalnych portów lotniczych ze względu na dużą zmienność rynku. Zwłaszcza tani przewoźnicy są w stanie w bardzo krótkim czasie przenosić swe samoloty i załogi po całej Europie, zależnie od gospodarczego potencjału nowej trasy do innego portu lotniczego. Stabilność i przewidywalność dochodów tych portów lotniczych stoi pod znakiem zapytania.

3.10   Pomoc państwa na rozpoczęcie działalności udzielana zgodnie z obecnymi wytycznymi spowodowała „wyścig inwestycyjny” między różnymi regionami rozwijającymi swe porty regionalne, bardzo często także z wykorzystaniem środków z UE. Jeśli regionalny port lotniczy znajdzie się w trudnej sytuacji finansowej, region ubiega się o dalszą pomoc, posiłkując się argumentem, że regionalny port lotniczy nie jest w pełni wykorzystywany i stanowi niezbędny koszt dla lokalnej społeczności.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   W długim okresie sektor lotniczy jest bardzo mało rentowny, a przy tym już teraz podlega bardzo dużej konkurencji. W takim otoczeniu nawet małe dotacje mogą mieć wpływ na konkurencję, zatem kwestią tą trzeba zajmować się bardzo ostrożnie.

4.2   Główne pytanie brzmi: jakie powinniśmy przyjąć podejście do opracowywania nowych wytycznych w sprawie lotnictwa? Jest kilka możliwości.

4.2.1   Zdaniem ELFAA uwolnienie potencjału regionalnych portów lotniczych ma kluczowe znaczenie dla kontynuacji procesu spójności terytorialnej i rozwoju regionalnego w UE oraz rozładowania nadmiernego zagęszczenia ruchu w węzłach lotniczych sieciowych linii lotniczych. Rozwój regionalnych portów lotniczych oznacza wzrost zatrudnienia, większe możliwości dla przedsiębiorstw na obszarach peryferyjnych UE, mniejsze emisje w związku z bezpośrednimi połączeniami międzyregionalnymi zamiast lotów z przesiadką w węzłach lotniczych oraz mniejsze emisje z transportu lądowego w związku z korzystaniem przez pasażerów z lotnisk lokalnych. Rozwojowi regionalnych portów lotniczych powinny, zdaniem ELFAA, sprzyjać elastyczne wytyczne w sprawie pomocy państwa, które skupiają się na teście prywatnego inwestora działającego w warunkach gospodarki rynkowej, a nie na sztywnych zasadach uniemożliwiających wzrost tam, gdzie jest na niego zapotrzebowanie.

4.2.2   Zdaniem AEA nowe wytyczne powinny mieć na celu ochronę wszystkich aktywnych przewoźników w sektorze przed dyskryminacyjną i niejasną pomocą finansową dla linii lotniczych ze strony regionalnych portów lotniczych lub lokalnych społeczności. Taka pomoc powinna być możliwa tylko w ściśle określonych przypadkach i ograniczona pod względem czasu trwania i nasilenia. Ponadto pomoc taka mogłaby być przyznawana tylko na zasadzie jednostkowej z uwzględnieniem zasad przejrzystości, równego traktowania i niedyskryminacji poszczególnych operatorów.

4.2.3   Zdaniem ACI Europe (Międzynarodowej Rady Portów Lotniczych w Europie) przy ocenie środków z zakresu pomocy państwa należy kierować się przede wszystkim tym, czy może dojść do zakłócenia konkurencji przez lotnisko pod względem wielkości ruchu.

4.2.3.1   Wyłączenie portów lotniczych kategorii D (do 1 mln pasażerów): powszechnie uznaje się, że porty lotnicze poniżej pewnego progu zazwyczaj nie są rentowne i mogą wymagać finansowania ze środków publicznych. Ponadto te małe porty lotnicze często zapewniają terytorialną łączność regionów i konurbacji i zazwyczaj nie wpływają niekorzystnie na warunki rynkowe w UE ze względu na ograniczoną wielkość ruchu. Dlatego też zdaniem ACI wykorzystanie środków publicznych na rozwój nowej infrastruktury i nowych tras powinno być możliwe bez wcześniejszego powiadomienia. Jednakże wszelkie finansowanie publiczne powinno ustawać z chwilą osiągnięcia progu miliona pasażerów.

4.2.3.2   Finansowanie infrastruktury ze środków publicznych i finansowanie pomocy na rozpoczęcie działalności przez porty lotnicze obsługujące powyżej jednego miliona pasażerów musi przejść test inwestora prywatnego i być dostosowane do konkretnych potrzeb sektora lotnictwa.

4.3   EKES zgadza się z przedstawionym przez Komisję poglądem, że w odniesieniu do przeglądu ogólnego podejścia do pomocy państwa objętej zakresem wytycznych na poparcie zasługują następujące zasady:

| — | nie powinno dochodzić do zakłóceń konkurencji; |
| --- | --- |

—

nie powinno dochodzić do zakłóceń konkurencji;

| — | należy poprawić rozwój i dostępność regionów dzięki dalszemu sprzyjaniu regionalnemu transportowi lotniczemu; |
| --- | --- |

—

należy poprawić rozwój i dostępność regionów dzięki dalszemu sprzyjaniu regionalnemu transportowi lotniczemu;

| — | należy unikać powielania nierentownych portów lotniczych; |
| --- | --- |

—

należy unikać powielania nierentownych portów lotniczych;

| — | należy unikać tworzenia i utrzymywania nadmiernej przepustowości. |
| --- | --- |

—

należy unikać tworzenia i utrzymywania nadmiernej przepustowości.

4.4   Trzeba promować rozwój portów lotniczych, które są w stanie pokrywać koszty swego działania, oraz większe zaangażowanie inwestorów prywatnych; z drugiej strony EKES rozumie i popiera potrzebę istnienia obowiązku świadczenia usługi publicznej w odniesieniu do przewozów lotniczych realizowanych w interesie gospodarczym, zwłaszcza gdy chodzi o połączenia z regionami oddalonymi i wyspami.

5.   Zalecenia

5.1   EKES wskazuje na potrzebę opracowania znormalizowanych unijnych norm prawnych dla całego sektora lotnictwa, które zapobiegałyby niekontrolowanym działaniom w zakresie dotacji i zapewniłyby równe warunki konkurencji dla wszystkich uczestników rynku, także na poziomie lokalnym.

5.2   Zgodnie z ogólną zasadą, inwestycji prywatnych nie można uznać za pomoc państwa. Jednocześnie podmiot publiczny może działać jako inwestor prywatny, jeśli inwestycja jest ekonomicznie uzasadniona.

5.3   Nowe wytyczne, które ma zaproponować Komisja, powinny mieć na celu ochronę wszystkich przewoźników i portów lotniczych przed dyskryminacyjną, niejasną i zakłócającą konkurencję pomocą finansową ze strony samorządów regionalnych lub portów lotniczych. Finansowanie ze środków publicznych nie może zakłócać konkurencji ani między portami lotniczymi ani między przewoźnikami. EKES nie sądzi, by wyłączenia grupowe dla określonej kategorii portów lub przedsiębiorstw lotniczych były konieczne w celu wzmocnienia rozwoju regionalnego.

5.3.1   Pomoc państwa na inwestycje w infrastrukturę portów lotniczych i na rozpoczynanie działalności przez linie lotnicze powinna być możliwa tylko w ściśle określonych przypadkach i ograniczona pod względem czasu trwania i nasilenia. Ponadto powinna być przyznawana tylko w wyjątkowych okolicznościach z należytym uwzględnieniem zasad przejrzystości, równego traktowania i niedyskryminacji.

5.3.2   Jeśli chodzi o przejrzystość, warunki, na jakich pomoc publiczna jest przyznawana, powinny być podawane do publicznej wiadomości. Należy w pełni ujawniać informacje o pomocy dostępnej portom lotniczym i przewoźnikom oraz o warunkach, na jakich pomoc ta mogła zostać udzielona.

5.3.3   Nowe wytyczne powinny obejmować jasny i prosty zestaw zasad służących osiągnięciu pewności prawa w europejskim sektorze lotnictwa. EKES pragnie podkreślić znaczenie właściwego wdrażania wytycznych; ogromne znaczenie ma egzekwowanie ustaleń.

5.4   Nowe wytyczne muszą uwzględniać interesy pracowników i podróżnych. Jako że zasoby ludzkie mają kluczowy wpływ na jakość systemu transportu lotniczego, zrównoważona branża lotnictwa cywilnego musi oferować zatrudnienie wysokiej jakości i dobre warunki pracy. W związku z tym ważne jest, by pobudzać dialog społeczny i unikać dumpingu socjalnego w tym sektorze.

5.5   EKES wzywa do przyjęcia długofalowej polityki dotyczącej rozwoju czy regionalnych portów lotniczych. Wytyczne w sprawie lotnictwa mogą być skutecznie wdrażane tylko pod warunkiem uzgodnienia jasnych priorytetów politycznych dla rozwoju regionalnych portów lotniczych. Zadaniem Komisji będzie opracowanie takiego programu politycznego bez dalszej zwłoki.

5.6   EKES wzywa państwa członkowskie do silnego poparcia i zaangażowania się na rzecz przygotowania i wdrożenia nowych wytycznych. Przypadki udzielenia pomocy państwa muszą być zgłaszane.

5.7   Należy w dalszym ciągu badać i w pełni wdrażać wydajną współmodalność transportu kolejowego i lotniczego, po to by otworzyć pewne obszary i sprostać wymogom ochrony środowiska.

5.8   Jest to szczególnie istotne w związku w rozdzielaniem funduszy UE w nowych wieloletnich ramach finansowych. Aby osiągnąć więcej, mając mniejszy budżet, trzeba mieć wyznaczone jasne priorytety. Rozwój regionalny jest bardzo ważny, ale nie powinien nadal być uzasadnieniem dla rozwoju portów lotniczych, gdy nie ma możliwości stworzenia wystarczającego popytu.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

482. sesja plenarna w dniach 11 i 12 lipca 2012 r.

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/54 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/54

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Restrukturyzacja i przewidywanie zmian: wnioski wynikające z ostatnich doświadczeń” (zielona księga)

COM(2012) 7 final

2012/C 299/11

Sprawozdawca: Antonello PEZZINI

Współsprawozdawca: Thomas STUDENT

Dnia 17 stycznia 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

„Restrukturyzacja i przewidywanie zmian: wnioski wynikające z ostatnich doświadczeń”

COM(2012) 7 final.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 134 głosami – 7 osób wstrzymało się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) pragnie przede wszystkim podkreślić, że przedsiębiorstwo z definicji jest jednostką odgrywającą główną rolę w realizacji strategii dostosowania podmiotów działających na rynkach, a zatem znajduje się w centrum procesów restrukturyzacji. |
| --- | --- |

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) pragnie przede wszystkim podkreślić, że przedsiębiorstwo z definicji jest jednostką odgrywającą główną rolę w realizacji strategii dostosowania podmiotów działających na rynkach, a zatem znajduje się w centrum procesów restrukturyzacji.

| 1.2 | Komitet podkreśla rolę, jaką Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) odegrała i nadal odgrywa w dziedzinie restrukturyzacji przemysłu, jako uprzywilejowane forum konstruktywnego dialogu i wypracowywania pomysłów oraz propozycji dla Komisji, Rady i Parlamentu Europejskiego. |
| --- | --- |

1.2

Komitet podkreśla rolę, jaką Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) odegrała i nadal odgrywa w dziedzinie restrukturyzacji przemysłu, jako uprzywilejowane forum konstruktywnego dialogu i wypracowywania pomysłów oraz propozycji dla Komisji, Rady i Parlamentu Europejskiego.

| 1.3 | EKES podkreśla, że restrukturyzacja jest zazwyczaj procesem złożonym. Antycypowanie zmian jest równoznaczne z przygotowaniem przedsiębiorstw i pracowników do sprostania nowym wyzwaniom, a jednocześnie zmniejszeniem skutków społecznych zmian, maksymalizacją możliwości odniesienia sukcesu, stworzeniem klimatu obopólnego zaufania i ciągłym dążeniem do zaangażowania partnerów społecznych oraz zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.3

EKES podkreśla, że restrukturyzacja jest zazwyczaj procesem złożonym. Antycypowanie zmian jest równoznaczne z przygotowaniem przedsiębiorstw i pracowników do sprostania nowym wyzwaniom, a jednocześnie zmniejszeniem skutków społecznych zmian, maksymalizacją możliwości odniesienia sukcesu, stworzeniem klimatu obopólnego zaufania i ciągłym dążeniem do zaangażowania partnerów społecznych oraz zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego.

| 1.4 | Pracownicy oraz przedsiębiorstwa UE muszą stawić czoła:






  — | gwałtownym przemianom zachodzącym na wewnętrznych i międzynarodowych rynkach odniesienia; |
| --- | --- | --- |

1.4

Pracownicy oraz przedsiębiorstwa UE muszą stawić czoła:

—

gwałtownym przemianom zachodzącym na wewnętrznych i międzynarodowych rynkach odniesienia;

| — | pojawieniu się nowych światowych partnerów; |
| --- | --- |

—

pojawieniu się nowych światowych partnerów;

| — | wprowadzeniu nowych zastosowań technologicznych, które przyspieszają procesy zużycia czasowego; |
| --- | --- |

—

wprowadzeniu nowych zastosowań technologicznych, które przyspieszają procesy zużycia czasowego;

| — | konsumentom coraz bardziej świadomym swej roli w procesie nakierowywania konsumpcji i inwestycji na ochronę środowiska i rozwój zrównoważony; |
| --- | --- |

—

konsumentom coraz bardziej świadomym swej roli w procesie nakierowywania konsumpcji i inwestycji na ochronę środowiska i rozwój zrównoważony;

| — | tendencjom demograficznym, które pogłębiają zjawisko starzenia się siły roboczej; |
| --- | --- |

—

tendencjom demograficznym, które pogłębiają zjawisko starzenia się siły roboczej;

| — | poważnym przemianom na rynkach pracy, którym na masową skalę towarzyszy zjawisko dumpingu socjalnego; |
| --- | --- |

—

poważnym przemianom na rynkach pracy, którym na masową skalę towarzyszy zjawisko dumpingu socjalnego;

| — | w chwili obecnej również niekończącym się problemom związanym z kryzysem gospodarczym i finansowym oraz z wyraźną słabością Europy na rynkach światowych. |
| --- | --- |

—

w chwili obecnej również niekończącym się problemom związanym z kryzysem gospodarczym i finansowym oraz z wyraźną słabością Europy na rynkach światowych.

| 1.5 | EKES popiera zatem opublikowanie zielonej księgi i uważa, że wybrano do tego odpowiedni moment, lecz ma nadzieję, że oprócz rozpoczęcia przemyśleń i debat na ten temat zostaną podjęte konkretne i skuteczne działania w oparciu o zintegrowane podejście na wszystkich szczeblach produkcji, konsumpcji i usług. Wymaga to interakcji i wymiany informacji między różnymi szczeblami łańcucha produkcji i dystrybucji, którym powinna towarzyszyć wymiana sprawdzonych rozwiązań w tym zakresie wraz z harmonogramem o jasno wyznaczonych terminach wdrażania wytycznych, norm i ram odniesienia opartych na zbiorze europejskich przepisów oraz na kanonie wspólnych wartości. |
| --- | --- |

1.5

EKES popiera zatem opublikowanie zielonej księgi i uważa, że wybrano do tego odpowiedni moment, lecz ma nadzieję, że oprócz rozpoczęcia przemyśleń i debat na ten temat zostaną podjęte konkretne i skuteczne działania w oparciu o zintegrowane podejście na wszystkich szczeblach produkcji, konsumpcji i usług. Wymaga to interakcji i wymiany informacji między różnymi szczeblami łańcucha produkcji i dystrybucji, którym powinna towarzyszyć wymiana sprawdzonych rozwiązań w tym zakresie wraz z harmonogramem o jasno wyznaczonych terminach wdrażania wytycznych, norm i ram odniesienia opartych na zbiorze europejskich przepisów oraz na kanonie wspólnych wartości.

| 1.6 | EKES uważa, że w procesie antycypowania zmian i restrukturyzacji kluczowe znaczenie ma optymalne wykorzystanie roli partnerów społecznych, zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i konsumentów na szczeblu wspólnotowym, krajowym, regionalnym i lokalnym, a także na szczeblu przedsiębiorstw, z udziałem decydentów lokalnych oraz sieci wiedzy i kompetencji. |
| --- | --- |

1.6

EKES uważa, że w procesie antycypowania zmian i restrukturyzacji kluczowe znaczenie ma optymalne wykorzystanie roli partnerów społecznych, zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i konsumentów na szczeblu wspólnotowym, krajowym, regionalnym i lokalnym, a także na szczeblu przedsiębiorstw, z udziałem decydentów lokalnych oraz sieci wiedzy i kompetencji.

| 1.7 | Zdaniem EKES-u dialog społeczny, negocjacje i uczestnictwo są nie tylko podstawowymi wartościami europejskiego modelu społecznego, lecz również instrumentami skutecznie wspierającymi spójność społeczną, wysokiej jakości zatrudnienie, tworzenie miejsc pracy oraz rozwój innowacji i konkurencyjności gospodarek europejskich. |
| --- | --- |

1.7

Zdaniem EKES-u dialog społeczny, negocjacje i uczestnictwo są nie tylko podstawowymi wartościami europejskiego modelu społecznego, lecz również instrumentami skutecznie wspierającymi spójność społeczną, wysokiej jakości zatrudnienie, tworzenie miejsc pracy oraz rozwój innowacji i konkurencyjności gospodarek europejskich.

| 1.8 | EKES uważa, że polityka strukturalna, a także polityka w zakresie spójności, innowacji i badań powinny być ukierunkowane na proaktywne wspieranie mechanizmów antycypowania i ułatwiania restrukturyzacji, tak by możliwe stało się przekształcenie tych strategii w systemy przynoszące korzyści zarówno pracownikom, jak i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

1.8

EKES uważa, że polityka strukturalna, a także polityka w zakresie spójności, innowacji i badań powinny być ukierunkowane na proaktywne wspieranie mechanizmów antycypowania i ułatwiania restrukturyzacji, tak by możliwe stało się przekształcenie tych strategii w systemy przynoszące korzyści zarówno pracownikom, jak i przedsiębiorstwom.

| 1.9 | EKES uważa, że w celu zagwarantowania pomyślnego wyniku europejskiej polityki strukturalnej konieczny jest większy udział partnerów gospodarczych i społecznych w organach monitorujących fundusze strukturalne. |
| --- | --- |

1.9

EKES uważa, że w celu zagwarantowania pomyślnego wyniku europejskiej polityki strukturalnej konieczny jest większy udział partnerów gospodarczych i społecznych w organach monitorujących fundusze strukturalne.

| 1.10 | EKES zaleca, by działania podejmowane w ramach polityki strukturalnej były ściśle powiązane i skoordynowane ze środkami na rzecz badań i innowacji, a także by sprzyjały – za pomocą inwestycji oraz polityki przemysłowej – przestawianiu się na niskoemisyjną gospodarkę europejską. |
| --- | --- |

1.10

EKES zaleca, by działania podejmowane w ramach polityki strukturalnej były ściśle powiązane i skoordynowane ze środkami na rzecz badań i innowacji, a także by sprzyjały – za pomocą inwestycji oraz polityki przemysłowej – przestawianiu się na niskoemisyjną gospodarkę europejską.

| 1.11 | Zdaniem EKES-u do proaktywnego antycypowania zmian władzom publicznym i przedsiębiorstwom powinny służyć przede wszystkim wspólnotowe programy kształcenia i szkolenia zawodowego, a także kształcenia ustawicznego, które wspierałyby nieustające wysiłki podmiotów gospodarczych, w tym zwłaszcza MŚP, i pracowników. |
| --- | --- |

1.11

Zdaniem EKES-u do proaktywnego antycypowania zmian władzom publicznym i przedsiębiorstwom powinny służyć przede wszystkim wspólnotowe programy kształcenia i szkolenia zawodowego, a także kształcenia ustawicznego, które wspierałyby nieustające wysiłki podmiotów gospodarczych, w tym zwłaszcza MŚP, i pracowników.

| 1.12 | EKES zaleca, by na szczeblu europejskim prowadzono ściślejszą koordynację w obrębie strategii i służb Komisji, agencji oraz licznych centrów monitorowania – po to, by móc jednoznacznie i konsekwentnie popierać decyzje podejmowane przez przedsiębiorstwa przechodzące restrukturyzację. Zwłaszcza MŚP i mikroprzedsiębiorstwa, które mają wyraźne trudności z antycypowaniem restrukturyzacji, powinny mieć możliwość korzystania z odpowiednich mechanizmów wsparcia i opieki. |
| --- | --- |

1.12

EKES zaleca, by na szczeblu europejskim prowadzono ściślejszą koordynację w obrębie strategii i służb Komisji, agencji oraz licznych centrów monitorowania – po to, by móc jednoznacznie i konsekwentnie popierać decyzje podejmowane przez przedsiębiorstwa przechodzące restrukturyzację. Zwłaszcza MŚP i mikroprzedsiębiorstwa, które mają wyraźne trudności z antycypowaniem restrukturyzacji, powinny mieć możliwość korzystania z odpowiednich mechanizmów wsparcia i opieki.

| 1.13 | EKES podkreśla, że pomoc państwa mająca sprzyjać zatrudnieniu w przedsiębiorstwach borykających się z problemami wynikającymi z globalizacji musi się opierać na warunkach gwarantujących wolną i uczciwą konkurencję. |
| --- | --- |

1.13

EKES podkreśla, że pomoc państwa mająca sprzyjać zatrudnieniu w przedsiębiorstwach borykających się z problemami wynikającymi z globalizacji musi się opierać na warunkach gwarantujących wolną i uczciwą konkurencję.

| 1.14 | EKES apeluje wreszcie o rozwinięcie europejskiej polityki wsparcia w odniesieniu do wspólnych prognoz (foresight) terytorialnych i sektorowych. Celem jest realizacja wspólnej wizji, między innymi dzięki promowaniu poszczególnych terytoriów, tak by stworzyć większą liczbę lepszych miejsc pracy w silnych i konkurencyjnych przedsiębiorstwach. |
| --- | --- |

1.14

EKES apeluje wreszcie o rozwinięcie europejskiej polityki wsparcia w odniesieniu do wspólnych prognoz (foresight) terytorialnych i sektorowych. Celem jest realizacja wspólnej wizji, między innymi dzięki promowaniu poszczególnych terytoriów, tak by stworzyć większą liczbę lepszych miejsc pracy w silnych i konkurencyjnych przedsiębiorstwach.

| 1.15 | Wziąwszy pod uwagę tendencje demograficzne w Europie, EKES uważa, że szczególnie istotne jest prowadzenie aktywnej polityki wobec starzenia się i tzw. srebrnej gospodarki, czemu powinno towarzyszyć dostosowanie produkcji i usług do nowych możliwości. |
| --- | --- |

1.15

Wziąwszy pod uwagę tendencje demograficzne w Europie, EKES uważa, że szczególnie istotne jest prowadzenie aktywnej polityki wobec starzenia się i tzw. srebrnej gospodarki, czemu powinno towarzyszyć dostosowanie produkcji i usług do nowych możliwości.

2.   Wstęp

| 2.1 | Ożywienie gospodarki europejskiej będzie wymagać czasu, by przezwyciężyć najgłębszą recesję, jaka dotknęła Europę w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Kryzys wywiera silną presję na krajowe finanse publiczne oraz rządy, prowadząc do racjonalizacji, restrukturyzacji i likwidacji przedsiębiorstw gospodarki realnej, co z kolei ma dramatyczny wpływ na wzrost bezrobocia. |
| --- | --- |

2.1

Ożywienie gospodarki europejskiej będzie wymagać czasu, by przezwyciężyć najgłębszą recesję, jaka dotknęła Europę w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Kryzys wywiera silną presję na krajowe finanse publiczne oraz rządy, prowadząc do racjonalizacji, restrukturyzacji i likwidacji przedsiębiorstw gospodarki realnej, co z kolei ma dramatyczny wpływ na wzrost bezrobocia.

| 2.2 | Restrukturyzacja odbywa się w oparciu o złożone procesy, które mają wieloaspektowy charakter i pociągają za sobą konieczność zmiany strategii przedsiębiorstw pod względem organizacji, formy, wielkości i działalności. |
| --- | --- |

2.2

Restrukturyzacja odbywa się w oparciu o złożone procesy, które mają wieloaspektowy charakter i pociągają za sobą konieczność zmiany strategii przedsiębiorstw pod względem organizacji, formy, wielkości i działalności.

| 2.2.1 | Zwłaszcza na szczeblu sektorowym konieczne jest wytyczenie wielu celów gospodarczych i operacyjnych, związanych z sytuacją panującą na rynkach światowych i w sektorach, w których działa dane przedsiębiorstwo. |
| --- | --- |

2.2.1

Zwłaszcza na szczeblu sektorowym konieczne jest wytyczenie wielu celów gospodarczych i operacyjnych, związanych z sytuacją panującą na rynkach światowych i w sektorach, w których działa dane przedsiębiorstwo.

| 2.3 | Proces ten powinien być ukierunkowany na antycypowanie możliwości zatrudnienia w sektorach dopiero powstających, zwłaszcza w MŚP, które najdotkliwiej dotyka obecny kryzys, z należytym uwzględnieniem interesów i zachowań konsumentów. |
| --- | --- |

2.3

Proces ten powinien być ukierunkowany na antycypowanie możliwości zatrudnienia w sektorach dopiero powstających, zwłaszcza w MŚP, które najdotkliwiej dotyka obecny kryzys, z należytym uwzględnieniem interesów i zachowań konsumentów.

| 2.4 | Antycypowanie zmian jest równoznaczne z przygotowaniem przedsiębiorstw i pracowników do sprostania przyszłym przemianom, a także z zaplanowaniem restrukturyzacji, bez czego nie da się stawić czoła wyzwaniom. Jednocześnie należy minimalizować skutki społeczne zmian, gwarantować stabilność, ograniczać koszty, a także chronić środowisko naturalne i dbać o rozwój zrównoważony. W tym względzie europejskie platformy technologiczne i prowadzone przez nie badania mogą przedstawiać konkretne perspektywy zarówno pracownikom, jak i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

2.4

Antycypowanie zmian jest równoznaczne z przygotowaniem przedsiębiorstw i pracowników do sprostania przyszłym przemianom, a także z zaplanowaniem restrukturyzacji, bez czego nie da się stawić czoła wyzwaniom. Jednocześnie należy minimalizować skutki społeczne zmian, gwarantować stabilność, ograniczać koszty, a także chronić środowisko naturalne i dbać o rozwój zrównoważony. W tym względzie europejskie platformy technologiczne i prowadzone przez nie badania mogą przedstawiać konkretne perspektywy zarówno pracownikom, jak i przedsiębiorstwom.

| 2.5 | W ciągu ostatnich 20 lat mieliśmy okazję zaobserwować nasilanie się zjawisk takich jak: zmiana pozycji na rynkach, delokalizacja, reorganizacja, zamykanie zakładów produkcyjnych, połączenia, przejęcia czy outsourcing. Niemniej od czterech lat widać, że Europa musi rozwinąć umiejętności antycypowania takich procesów – ze względu na szybkość przemian i naglącą potrzebę restrukturyzacji wynikającą z pogłębiania się kryzysu finansowo-gospodarczego oraz problemów na rynkach. Również takie zjawiska jak wzrost obrotów handlowych w internecie oraz sprzedaż transgraniczna mają wpływ na rynki w różnych krajach. |
| --- | --- |

2.5

W ciągu ostatnich 20 lat mieliśmy okazję zaobserwować nasilanie się zjawisk takich jak: zmiana pozycji na rynkach, delokalizacja, reorganizacja, zamykanie zakładów produkcyjnych, połączenia, przejęcia czy outsourcing. Niemniej od czterech lat widać, że Europa musi rozwinąć umiejętności antycypowania takich procesów – ze względu na szybkość przemian i naglącą potrzebę restrukturyzacji wynikającą z pogłębiania się kryzysu finansowo-gospodarczego oraz problemów na rynkach. Również takie zjawiska jak wzrost obrotów handlowych w internecie oraz sprzedaż transgraniczna mają wpływ na rynki w różnych krajach.

| 2.6 | Kryzys gospodarczy i finansowy nie tylko przyspieszył procesy restrukturyzacji na różnych szczeblach, lecz doprowadził również do zastosowania środków oszczędnościowych i ograniczenia wydatków publicznych i – co za tym idzie – do utraty wielu miejsc pracy w sektorze publicznym. W wielu krajach podważył ponadto systemy zabezpieczeń społecznych dla pracowników, społeczności lokalnych i przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

2.6

Kryzys gospodarczy i finansowy nie tylko przyspieszył procesy restrukturyzacji na różnych szczeblach, lecz doprowadził również do zastosowania środków oszczędnościowych i ograniczenia wydatków publicznych i – co za tym idzie – do utraty wielu miejsc pracy w sektorze publicznym. W wielu krajach podważył ponadto systemy zabezpieczeń społecznych dla pracowników, społeczności lokalnych i przedsiębiorstw.

| 2.7 | Jeżeli chodzi o restrukturyzację, celem Komisji jest pomoc w rozwijaniu i rozpowszechnianiu kultury innowacji i antycypacji zmian samego sposobu prowadzenia działań restrukturyzacyjnych: UE dzieli z państwami członkowskimi odpowiedzialność za realizację celów, o których mowa w art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (art. 145 TFUE). |
| --- | --- |

2.7

Jeżeli chodzi o restrukturyzację, celem Komisji jest pomoc w rozwijaniu i rozpowszechnianiu kultury innowacji i antycypacji zmian samego sposobu prowadzenia działań restrukturyzacyjnych: UE dzieli z państwami członkowskimi odpowiedzialność za realizację celów, o których mowa w art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (art. 145 TFUE).

| 2.8 | Już w komunikacie z 2005 r. w sprawie restrukturyzacji i zatrudnienia Komisja dostrzegła problemy związane z kosztami społecznymi restrukturyzacji, ponoszonymi nie tylko przez samych pracowników, których warunki pracy wciąż stają się mniej pewne, lecz również przez poszczególne sektory gospodarki. |
| --- | --- |

2.8

Już w komunikacie z 2005 r. w sprawie restrukturyzacji i zatrudnienia Komisja dostrzegła problemy związane z kosztami społecznymi restrukturyzacji, ponoszonymi nie tylko przez samych pracowników, których warunki pracy wciąż stają się mniej pewne, lecz również przez poszczególne sektory gospodarki.

| 2.9 | Chociaż restrukturyzacja podlega zasadniczo przepisom krajowym i regionalnym, na Unii spoczywa duża odpowiedzialność za zarządzanie nią oraz jej kontrolowanie i przyspieszenie, gdyż UE ma obowiązek nadzorować zarówno prawidłowe zastosowanie wspólnotowych ram prawnych, jeżeli chodzi o informowanie i konsultacje, jak i ochronę pracowników (1). Unia Europejska ma także czynnie działać, głównie w oparciu o strategię „Europa 2020” oraz o cele wytyczone w traktacie. |
| --- | --- |

2.9

Chociaż restrukturyzacja podlega zasadniczo przepisom krajowym i regionalnym, na Unii spoczywa duża odpowiedzialność za zarządzanie nią oraz jej kontrolowanie i przyspieszenie, gdyż UE ma obowiązek nadzorować zarówno prawidłowe zastosowanie wspólnotowych ram prawnych, jeżeli chodzi o informowanie i konsultacje, jak i ochronę pracowników (1). Unia Europejska ma także czynnie działać, głównie w oparciu o strategię „Europa 2020” oraz o cele wytyczone w traktacie.

| 2.10 | Jeżeli UE pragnie skutecznie stawić czoła wyzwaniom związanym z kryzysem finansowym i gospodarczym, globalizacją, zmianą klimatu, tendencjami demograficznymi oraz rosnącymi nierównościami wynikającymi z kosztów społecznych programów oszczędnościowych, musi opracować i rozwinąć proaktywne strategie w zakresie antycypowania restrukturyzacji i zarządzania nią w oparciu o wspólne wartości i wzorce zgodne z doniosłymi celami społecznymi i gospodarczymi zapisanymi w traktacie. |
| --- | --- |

2.10

Jeżeli UE pragnie skutecznie stawić czoła wyzwaniom związanym z kryzysem finansowym i gospodarczym, globalizacją, zmianą klimatu, tendencjami demograficznymi oraz rosnącymi nierównościami wynikającymi z kosztów społecznych programów oszczędnościowych, musi opracować i rozwinąć proaktywne strategie w zakresie antycypowania restrukturyzacji i zarządzania nią w oparciu o wspólne wartości i wzorce zgodne z doniosłymi celami społecznymi i gospodarczymi zapisanymi w traktacie.

| 2.11 | Zgodnie ze zintegrowanymi wytycznymi dotyczącymi strategii „Europa 2020” (przyjętymi przez Radę w dniu 22 kwietnia 2010 r.), UE i państwa członkowskie powinny zatem przeprowadzić reformy ukierunkowane na „inteligentny wzrost” oparty na wiedzy i innowacji, koncentrując się przy tym na potrzebach i zachowaniach konsumentów, by:






  — | wesprzeć skoordynowane reformy strukturalne, które przyczyniają się do wzrostu i zatrudnienia oraz podnoszą konkurencyjność Unii w światowej gospodarce; |
| --- | --- | --- |

2.11

Zgodnie ze zintegrowanymi wytycznymi dotyczącymi strategii „Europa 2020” (przyjętymi przez Radę w dniu 22 kwietnia 2010 r.), UE i państwa członkowskie powinny zatem przeprowadzić reformy ukierunkowane na „inteligentny wzrost” oparty na wiedzy i innowacji, koncentrując się przy tym na potrzebach i zachowaniach konsumentów, by:

—

wesprzeć skoordynowane reformy strukturalne, które przyczyniają się do wzrostu i zatrudnienia oraz podnoszą konkurencyjność Unii w światowej gospodarce;

| — | zagwarantować funkcjonowanie rynków zatrudnienia za pomocą inwestycji ukierunkowanych na skuteczne przekształcenia, rozwój odpowiednich umiejętności, podniesienie jakości miejsc pracy oraz zwalczanie długotrwałego bezrobocia strukturalnego i braku aktywności; |
| --- | --- |

—

zagwarantować funkcjonowanie rynków zatrudnienia za pomocą inwestycji ukierunkowanych na skuteczne przekształcenia, rozwój odpowiednich umiejętności, podniesienie jakości miejsc pracy oraz zwalczanie długotrwałego bezrobocia strukturalnego i braku aktywności;

| — | poprawić warunki dla rozwoju przedsiębiorczości oraz wesprzeć tworzenie nowych przedsiębiorstw i miejsc pracy, zwłaszcza w zielonej i srebrnej gospodarce; |
| --- | --- |

—

poprawić warunki dla rozwoju przedsiębiorczości oraz wesprzeć tworzenie nowych przedsiębiorstw i miejsc pracy, zwłaszcza w zielonej i srebrnej gospodarce;

| — | podnieść jakość nauczania poprzez zagwarantowanie powszechnego dostępu do kształcenia i wzmocnienie powiązań między kształceniem, środowiskiem akademickim i rynkiem pracy; |
| --- | --- |

—

podnieść jakość nauczania poprzez zagwarantowanie powszechnego dostępu do kształcenia i wzmocnienie powiązań między kształceniem, środowiskiem akademickim i rynkiem pracy;

| — | propagować proaktywne modele wymiany sprawdzonych rozwiązań, dzięki którym możliwe byłoby antycypowanie restrukturyzacji przedsiębiorstw, niezbędnych do przeprowadzenia na zmieniającym się rynku pracy; |
| --- | --- |

—

propagować proaktywne modele wymiany sprawdzonych rozwiązań, dzięki którym możliwe byłoby antycypowanie restrukturyzacji przedsiębiorstw, niezbędnych do przeprowadzenia na zmieniającym się rynku pracy;

| — | udoskonalić ramy prawne w celu promowania innowacji oraz przekazywania wiedzy w całej UE; |
| --- | --- |

—

udoskonalić ramy prawne w celu promowania innowacji oraz przekazywania wiedzy w całej UE;

| — | zachęcić do rozwoju przedsiębiorczości oraz przyczynić się do przekształcenia twórczych pomysłów w produkty, usługi i procesy umożliwiające tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy; |
| --- | --- |

—

zachęcić do rozwoju przedsiębiorczości oraz przyczynić się do przekształcenia twórczych pomysłów w produkty, usługi i procesy umożliwiające tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy;

| — | sprzyjać spójności terytorialnej, gospodarczej i społecznej; |
| --- | --- |

—

sprzyjać spójności terytorialnej, gospodarczej i społecznej;

| — | lepiej radzić sobie z wyzwaniami stojącymi przed społeczeństwem europejskim i mieszkańcami całego świata. |
| --- | --- |

—

lepiej radzić sobie z wyzwaniami stojącymi przed społeczeństwem europejskim i mieszkańcami całego świata.

| 2.12 | Wsparcie restrukturyzacji przedsiębiorstw i sektorów wymaga zastosowania w przedsiębiorstwach systemów wczesnego ostrzegania (zob. Europejski Monitor Restrukturyzacji – European Restructuring Monitor, ERM), które są warunkiem wstępnym skutecznego planowania procesów restrukturyzacji akceptowanych przez wszystkie zainteresowane strony, tak by umożliwić pracownikom odpowiednie przekwalifikowanie, a także zapewnić rozwój sieci sektorowych i międzysektorowych, które ułatwiałyby zintegrowane zarządzanie zmianami za pomocą ukierunkowania zawodowego gwarantującego dużą zdolność do zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.12

Wsparcie restrukturyzacji przedsiębiorstw i sektorów wymaga zastosowania w przedsiębiorstwach systemów wczesnego ostrzegania (zob. Europejski Monitor Restrukturyzacji – European Restructuring Monitor, ERM), które są warunkiem wstępnym skutecznego planowania procesów restrukturyzacji akceptowanych przez wszystkie zainteresowane strony, tak by umożliwić pracownikom odpowiednie przekwalifikowanie, a także zapewnić rozwój sieci sektorowych i międzysektorowych, które ułatwiałyby zintegrowane zarządzanie zmianami za pomocą ukierunkowania zawodowego gwarantującego dużą zdolność do zatrudnienia.

| 2.13 | Dnia 18 kwietnia 2012 r. w Strasburgu Komisja przedstawiła nowy pakiet dotyczący zatrudnienia (EKES będzie miał okazję się wypowiedzieć na jego temat), w którym zwróciła się do państw członkowskich o rozwinięcie krajowej polityki zatrudnienia i wezwała je do ściślejszej koordynacji strategii w tym zakresie oraz do ich bardziej rygorystycznego monitorowania. |
| --- | --- |

2.13

Dnia 18 kwietnia 2012 r. w Strasburgu Komisja przedstawiła nowy pakiet dotyczący zatrudnienia (EKES będzie miał okazję się wypowiedzieć na jego temat), w którym zwróciła się do państw członkowskich o rozwinięcie krajowej polityki zatrudnienia i wezwała je do ściślejszej koordynacji strategii w tym zakresie oraz do ich bardziej rygorystycznego monitorowania.

3.   Zielona księga Komisji

| 3.1 | Komisja rozpoczęła konsultacje publiczne w sprawie restrukturyzacji przedsiębiorstw i antycypacji zmian w celu „ustalenia skutecznych praktyk i działań politycznych w zakresie restrukturyzacji”. |
| --- | --- |

3.1

Komisja rozpoczęła konsultacje publiczne w sprawie restrukturyzacji przedsiębiorstw i antycypacji zmian w celu „ustalenia skutecznych praktyk i działań politycznych w zakresie restrukturyzacji”.

| 3.2 | W zielonej księdze zadano wiele pytań o wnioski, jakie należy wyciągnąć z kryzysu, o ewentualne dostosowanie gospodarki i przemysłu, zdolność przedsiębiorstw i pracowników do dostosowania się, rolę administracji lokalnej i regionalnej, a także o znaczenie szkolenia zawodowego dla zarządzania zasobami ludzkimi oraz dla dialogu podmiotów gospodarczych i społecznych. |
| --- | --- |

3.2

W zielonej księdze zadano wiele pytań o wnioski, jakie należy wyciągnąć z kryzysu, o ewentualne dostosowanie gospodarki i przemysłu, zdolność przedsiębiorstw i pracowników do dostosowania się, rolę administracji lokalnej i regionalnej, a także o znaczenie szkolenia zawodowego dla zarządzania zasobami ludzkimi oraz dla dialogu podmiotów gospodarczych i społecznych.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1 | Zdaniem Komitetu zieloną księgę trzeba uznać za kontynuację komunikatu z 2005 r. w sprawie restrukturyzacji i zatrudnienia, którego celem było określenie roli UE w zakresie antycypowania restrukturyzacji i zarządzania nią z myślą o rozwoju zatrudnienia. |
| --- | --- |

4.1

Zdaniem Komitetu zieloną księgę trzeba uznać za kontynuację komunikatu z 2005 r. w sprawie restrukturyzacji i zatrudnienia, którego celem było określenie roli UE w zakresie antycypowania restrukturyzacji i zarządzania nią z myślą o rozwoju zatrudnienia.

| 4.2 | Komitet jest zdania, że dzięki komunikatowi z 2005 r. zaczęto rozwijać działania wspólnotowe na rzecz promowania europejskiego podejścia do restrukturyzacji i antycypacji zmian, którego wynikiem są liczne konferencje tematyczne wysokiego szczebla, seminaria z udziałem ekspertów („Forum restrukturyzacji”), inicjatywy w zakresie EFS, różnorakie badania porównawcze, a także opracowanie zestawu narzędzi i wytycznych, których dobrym przykładem jest dokument roboczy służb Komisji towarzyszący zielonej księdze, zatytułowany „Restrukturyzacja w Europie 2011”. |
| --- | --- |

4.2

Komitet jest zdania, że dzięki komunikatowi z 2005 r. zaczęto rozwijać działania wspólnotowe na rzecz promowania europejskiego podejścia do restrukturyzacji i antycypacji zmian, którego wynikiem są liczne konferencje tematyczne wysokiego szczebla, seminaria z udziałem ekspertów („Forum restrukturyzacji”), inicjatywy w zakresie EFS, różnorakie badania porównawcze, a także opracowanie zestawu narzędzi i wytycznych, których dobrym przykładem jest dokument roboczy służb Komisji towarzyszący zielonej księdze, zatytułowany „Restrukturyzacja w Europie 2011”.

| 4.3 | EKES odnotowuje z niepokojem, że w zielonej księdze nie przedstawiono żadnej propozycji działań w odpowiedzi na panujący obecnie poważny kryzys, z harmonogramem, który określałby dokładne i przybliżone terminy. Zamiast tego skoncentrowano się na szeregu otwartych kwestii, nie uściślając czasu ani sposobu realizacji. Precyzyjniej określono natomiast środki w ramach innych instrumentów, takich jak pakiet dotyczący zatrudnienia wydany w maju 2012 r., na temat którego EKES na pewno się jeszcze wypowie. |
| --- | --- |

4.3

EKES odnotowuje z niepokojem, że w zielonej księdze nie przedstawiono żadnej propozycji działań w odpowiedzi na panujący obecnie poważny kryzys, z harmonogramem, który określałby dokładne i przybliżone terminy. Zamiast tego skoncentrowano się na szeregu otwartych kwestii, nie uściślając czasu ani sposobu realizacji. Precyzyjniej określono natomiast środki w ramach innych instrumentów, takich jak pakiet dotyczący zatrudnienia wydany w maju 2012 r., na temat którego EKES na pewno się jeszcze wypowie.

| 4.4 | Przedsiębiorstwo stanowi, już z samej definicji, główny podmiot strategii dostosowania i pozycjonowania jego własnych jednostek operacyjnych na rynkach, a zatem również procesów restrukturyzacji wynikających ze strategii operacyjnych. W swych działaniach przedsiębiorstwo nie może jednak pomijać:






  — | globalizacji gospodarek w kontekście pojawienia się na rynku europejskim i na rynkach międzynarodowych nowych krajów o coraz bardziej obiecujących i konkurencyjnych sektorach; |
| --- | --- | --- |

4.4

Przedsiębiorstwo stanowi, już z samej definicji, główny podmiot strategii dostosowania i pozycjonowania jego własnych jednostek operacyjnych na rynkach, a zatem również procesów restrukturyzacji wynikających ze strategii operacyjnych. W swych działaniach przedsiębiorstwo nie może jednak pomijać:

—

globalizacji gospodarek w kontekście pojawienia się na rynku europejskim i na rynkach międzynarodowych nowych krajów o coraz bardziej obiecujących i konkurencyjnych sektorach;

| — | specyfiki poszczególnych krajów w UE i poza nią; |
| --- | --- |

—

specyfiki poszczególnych krajów w UE i poza nią;

| — | wielowymiarowych ram europejskiej polityki odniesienia, które wpływają bezpośrednio na funkcjonowanie samego przedsiębiorstwa i dokonywane przez nie wybory, zarówno jeżeli chodzi o obowiązujące przepisy, jak i o możliwości strategiczno-operacyjne; |
| --- | --- |

—

wielowymiarowych ram europejskiej polityki odniesienia, które wpływają bezpośrednio na funkcjonowanie samego przedsiębiorstwa i dokonywane przez nie wybory, zarówno jeżeli chodzi o obowiązujące przepisy, jak i o możliwości strategiczno-operacyjne;

| — | ram krajowych lub regionalnych, które określają techniczne warunki działania przedsiębiorstwa i pracowników; |
| --- | --- |

—

ram krajowych lub regionalnych, które określają techniczne warunki działania przedsiębiorstwa i pracowników;

| — | ram terytorialnych, w których odbywa się restrukturyzacja i toczą się procesy umożliwiające jej antycypację– wraz z koordynacją między partnerami zewnętrznymi a przedsiębiorstwami – i w których udziela się praktycznych wytycznych i wsparcia, zwłaszcza MŚP; |
| --- | --- |

—

ram terytorialnych, w których odbywa się restrukturyzacja i toczą się procesy umożliwiające jej antycypację– wraz z koordynacją między partnerami zewnętrznymi a przedsiębiorstwami – i w których udziela się praktycznych wytycznych i wsparcia, zwłaszcza MŚP;

| — | ram związanych z dialogiem społecznym i rokowaniami zbiorowymi oraz wzmocnienia roli partnerów społecznych czy przedstawicieli załogi, co ma obecnie większe niż kiedykolwiek znaczenie dla dostosowania produkcji, organizacji i warunków pracy do szybko zmieniających się uwarunkowań kryzysowych – na podstawie odpowiednich partnerstw społecznych. |
| --- | --- |

—

ram związanych z dialogiem społecznym i rokowaniami zbiorowymi oraz wzmocnienia roli partnerów społecznych czy przedstawicieli załogi, co ma obecnie większe niż kiedykolwiek znaczenie dla dostosowania produkcji, organizacji i warunków pracy do szybko zmieniających się uwarunkowań kryzysowych – na podstawie odpowiednich partnerstw społecznych.

| 4.5 | EKES przypomina swoje wcześniejsze stwierdzenie, że w celu realizacji strategii rozwoju (2) na szczeblu europejskim partnerzy społeczni całego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego powinni dążyć do utworzenia społecznie odpowiedzialnej jednostki terytorialnej, w której możliwe byłoby wdrażanie różnych, skoordynowanych ze sobą strategii:






  — | strategii wytrzymałości i przetrwania, która umożliwiałaby działanie na dojrzałych rynkach dzięki lepszej specjalizacji na tym samym rynku, wraz z obniżeniem kosztów lub dużą dywersyfikacją w pokrewnych sektorach; |
| --- | --- | --- |

4.5

EKES przypomina swoje wcześniejsze stwierdzenie, że w celu realizacji strategii rozwoju (2) na szczeblu europejskim partnerzy społeczni całego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego powinni dążyć do utworzenia społecznie odpowiedzialnej jednostki terytorialnej, w której możliwe byłoby wdrażanie różnych, skoordynowanych ze sobą strategii:

—

strategii wytrzymałości i przetrwania, która umożliwiałaby działanie na dojrzałych rynkach dzięki lepszej specjalizacji na tym samym rynku, wraz z obniżeniem kosztów lub dużą dywersyfikacją w pokrewnych sektorach;

| — | strategii innowacji procesów, produktów i usług wraz ze zmianą rynku i technologii oraz nowymi materiałami, które prowadziłyby do wytworzenia nowych produktów; |
| --- | --- |

—

strategii innowacji procesów, produktów i usług wraz ze zmianą rynku i technologii oraz nowymi materiałami, które prowadziłyby do wytworzenia nowych produktów;

| — | nowych inicjatyw opartych na prognozowaniu nowych, zdobywających popularność produktów i usług (takich jak rynki pionierskie), na które należy nakierować nowe inwestycje; |
| --- | --- |

—

nowych inicjatyw opartych na prognozowaniu nowych, zdobywających popularność produktów i usług (takich jak rynki pionierskie), na które należy nakierować nowe inwestycje;

| — | marketingu regionalnego, który za pośrednictwem umów z ośrodkami badawczymi koncentrowałby się na doskonałości w celu rozwijania twórczej wymiany doświadczeń w zakresie technologii; |
| --- | --- |

—

marketingu regionalnego, który za pośrednictwem umów z ośrodkami badawczymi koncentrowałby się na doskonałości w celu rozwijania twórczej wymiany doświadczeń w zakresie technologii;

| — | wsparcia finansowego poprzez finansowanie rozwoju, między innymi za pomocą poręczeń kredytowych Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego, ale również funduszy strukturalnych; |
| --- | --- |

—

wsparcia finansowego poprzez finansowanie rozwoju, między innymi za pomocą poręczeń kredytowych Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego, ale również funduszy strukturalnych;

| — | kredytów o wydłużonym terminie spłaty dla mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, zwłaszcza w celu ochrony zatrudnienia; |
| --- | --- |

—

kredytów o wydłużonym terminie spłaty dla mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, zwłaszcza w celu ochrony zatrudnienia;

| — | konsolidacji zobowiązań krótkoterminowych w celu umożliwienia mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom skoncentrowania się na produkcji, wprowadzaniu na rynek i obsłudze posprzedażnej swych produktów; |
| --- | --- |

—

konsolidacji zobowiązań krótkoterminowych w celu umożliwienia mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom skoncentrowania się na produkcji, wprowadzaniu na rynek i obsłudze posprzedażnej swych produktów;

| — | wsparcia dla innowacyjnego sektora usług (zielona gospodarka) i usług indywidualnych (srebrna gospodarka) poprzez wykorzystanie możliwości nowatorskich szkoleń oferowanych przez Europejski Fundusz Społeczny; |
| --- | --- |

—

wsparcia dla innowacyjnego sektora usług (zielona gospodarka) i usług indywidualnych (srebrna gospodarka) poprzez wykorzystanie możliwości nowatorskich szkoleń oferowanych przez Europejski Fundusz Społeczny;

| — | rozwoju wysokiego poziomu usług dla osób indywidualnych wraz ze wzmocnieniem organizacji społeczno-zdrowotnych (3); |
| --- | --- |

—

rozwoju wysokiego poziomu usług dla osób indywidualnych wraz ze wzmocnieniem organizacji społeczno-zdrowotnych (3);

| — | realizacji polityki infrastrukturalnej, która przyczyniałaby się do dokonywania bardziej innowacyjnych wyborów na rzecz gospodarki niskoemisyjnej; |
| --- | --- |

—

realizacji polityki infrastrukturalnej, która przyczyniałaby się do dokonywania bardziej innowacyjnych wyborów na rzecz gospodarki niskoemisyjnej;

| — | zaostrzenia kryteriów efektywności energetycznej i kryteriów poszanowania środowiska naturalnego, zwłaszcza w zamówieniach publicznych; |
| --- | --- |

—

zaostrzenia kryteriów efektywności energetycznej i kryteriów poszanowania środowiska naturalnego, zwłaszcza w zamówieniach publicznych;

| — | lepszego dostępu do informacji; |
| --- | --- |

—

lepszego dostępu do informacji;

| — | zapewnienia regionom strategii inteligentnej specjalizacji, z udziałem zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i wszystkich podmiotów społeczno-gospodarczych. |
| --- | --- |

—

zapewnienia regionom strategii inteligentnej specjalizacji, z udziałem zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i wszystkich podmiotów społeczno-gospodarczych.

| 4.6 | EKES uważa, że polityka strukturalna, a także polityka w zakresie spójności, innowacji i badań powinny być ukierunkowane na proaktywne wspieranie mechanizmów antycypowania i ułatwiania restrukturyzacji, tak by przekuć ją w sukces zarówno pracowników, jak i przedsiębiorstw. Fundusze strukturalne, a zwłaszcza Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji, mogą odgrywać znaczącą rolę w rozwijaniu zdolności pracowników do zatrudnienia oraz minimalizowaniu konsekwencji społecznych zjawiska polegającego na nadmiernym zatrudnieniu. |
| --- | --- |

4.6

EKES uważa, że polityka strukturalna, a także polityka w zakresie spójności, innowacji i badań powinny być ukierunkowane na proaktywne wspieranie mechanizmów antycypowania i ułatwiania restrukturyzacji, tak by przekuć ją w sukces zarówno pracowników, jak i przedsiębiorstw. Fundusze strukturalne, a zwłaszcza Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji, mogą odgrywać znaczącą rolę w rozwijaniu zdolności pracowników do zatrudnienia oraz minimalizowaniu konsekwencji społecznych zjawiska polegającego na nadmiernym zatrudnieniu.

| 4.7 | EKES uważa, że konieczny jest większy udział partnerów gospodarczych i społecznych, a także podmiotów zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w organach partnerskich i instytucjach zajmujących się monitorowaniem funduszy strukturalnych, i podkreśla, że warunkiem pomyślnej realizacji europejskiej polityki strukturalnej są szczególne umiejętności zainteresowanych podmiotów znajdujących się na konkretnym obszarze. |
| --- | --- |

4.7

EKES uważa, że konieczny jest większy udział partnerów gospodarczych i społecznych, a także podmiotów zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w organach partnerskich i instytucjach zajmujących się monitorowaniem funduszy strukturalnych, i podkreśla, że warunkiem pomyślnej realizacji europejskiej polityki strukturalnej są szczególne umiejętności zainteresowanych podmiotów znajdujących się na konkretnym obszarze.

| 4.8 | EKES uważa w szczególności, że istotne jest powiązanie strategii restrukturyzacji z polityką przemysłową służącą przestawieniu się na niskoemisyjną gospodarkę europejską zgodną z wymogami klimatycznymi i środowiskowymi, która przyczyniłaby się – dzięki odpowiedniemu finansowaniu – do tworzenia nowych miejsc pracy oraz nowych „zielonych” profili zawodowych, co EKES miał okazję podkreślić we wcześniejszych opiniach (4). |
| --- | --- |

4.8

EKES uważa w szczególności, że istotne jest powiązanie strategii restrukturyzacji z polityką przemysłową służącą przestawieniu się na niskoemisyjną gospodarkę europejską zgodną z wymogami klimatycznymi i środowiskowymi, która przyczyniłaby się – dzięki odpowiedniemu finansowaniu – do tworzenia nowych miejsc pracy oraz nowych „zielonych” profili zawodowych, co EKES miał okazję podkreślić we wcześniejszych opiniach (4).

| 4.8.1 | Również w odniesieniu do ogłoszenia roku 2012 Europejskim Rokiem Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej EKES uważa, że istotny jest rozwój specjalistycznych umiejętności dla organizacji pozarządowych, gospodarki społecznej i przedsiębiorstw. Rozwój ten jest potrzebny, by wesprzeć zdrowe, aktywne i godne starzenie się, a także stworzyć produkty i usługi odpowiadające potrzebom takich konsumentów (5). |
| --- | --- |

4.8.1

Również w odniesieniu do ogłoszenia roku 2012 Europejskim Rokiem Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej EKES uważa, że istotny jest rozwój specjalistycznych umiejętności dla organizacji pozarządowych, gospodarki społecznej i przedsiębiorstw. Rozwój ten jest potrzebny, by wesprzeć zdrowe, aktywne i godne starzenie się, a także stworzyć produkty i usługi odpowiadające potrzebom takich konsumentów (5).

| 4.9 | Komitet uważa, że do proaktywnego antycypowania zmian powinny przede wszystkim służyć wspólnotowe programy kształcenia i szkolenia zawodowego, a także kształcenia ustawicznego, którym towarzyszyłyby nieustanne wysiłki przedsiębiorstw i pracowników. Według danych Businesseurope „72 % przedsiębiorstw w UE zwróciło uwagę na potrzebę systematycznego kształcenia swego personelu, a w 2010 r. 32 % pracowników w UE wzięło udział w kursach szkoleniowych finansowanych przez swych własnych pracodawców”. |
| --- | --- |

4.9

Komitet uważa, że do proaktywnego antycypowania zmian powinny przede wszystkim służyć wspólnotowe programy kształcenia i szkolenia zawodowego, a także kształcenia ustawicznego, którym towarzyszyłyby nieustanne wysiłki przedsiębiorstw i pracowników. Według danych Businesseurope „72 % przedsiębiorstw w UE zwróciło uwagę na potrzebę systematycznego kształcenia swego personelu, a w 2010 r. 32 % pracowników w UE wzięło udział w kursach szkoleniowych finansowanych przez swych własnych pracodawców”.

| 4.10 | Jeżeli chodzi o odpowiedź na kryzys w sferze społecznej, krajowe pakiety środków stymulacyjnych i dotychczas przyjęte propozycje okazały się nieodpowiednie. W niewystarczającym stopniu uznano konieczność tworzenia miejsc pracy lub opracowywania środków niezbędnych do pobudzenia popytu (takich jak lepiej skoordynowane pakiety bodźców podatkowych oraz polityka płacowa). |
| --- | --- |

4.10

Jeżeli chodzi o odpowiedź na kryzys w sferze społecznej, krajowe pakiety środków stymulacyjnych i dotychczas przyjęte propozycje okazały się nieodpowiednie. W niewystarczającym stopniu uznano konieczność tworzenia miejsc pracy lub opracowywania środków niezbędnych do pobudzenia popytu (takich jak lepiej skoordynowane pakiety bodźców podatkowych oraz polityka płacowa).

| 4.10.1 | Pomoc państwa oraz środki z funduszy strukturalnych przewidziane na wsparcie zatrudnienia w przedsiębiorstwach borykających się z problemem globalizacji i zadłużenia powinny się opierać na gwarancji, że nie będą stwarzać przeszkód w wolnej konkurencji, zostaną wykorzystane przede wszystkim do wsparcia poziomu zatrudnienia i będą zgodne z umowami zbiorowymi. Trzeba wziąć pod uwagę sytuację w Holandii, gdzie bardzo dobrze działają modele „samozatrudnienia bez personelu”. Dzięki temu systemowi bezrobotne osoby mają możliwość udostępnienia swej wiedzy fachowej i stworzenia swojego własnego miejsca pracy. |
| --- | --- |

4.10.1

Pomoc państwa oraz środki z funduszy strukturalnych przewidziane na wsparcie zatrudnienia w przedsiębiorstwach borykających się z problemem globalizacji i zadłużenia powinny się opierać na gwarancji, że nie będą stwarzać przeszkód w wolnej konkurencji, zostaną wykorzystane przede wszystkim do wsparcia poziomu zatrudnienia i będą zgodne z umowami zbiorowymi. Trzeba wziąć pod uwagę sytuację w Holandii, gdzie bardzo dobrze działają modele „samozatrudnienia bez personelu”. Dzięki temu systemowi bezrobotne osoby mają możliwość udostępnienia swej wiedzy fachowej i stworzenia swojego własnego miejsca pracy.

| 4.11 | EKES zaleca, by na szczeblu europejskim prowadzono ściślejszą koordynację w obrębie strategii i służb Komisji po to, by móc jednoznacznie i konsekwentnie popierać decyzje podejmowane przez przedsiębiorstwa przechodzące restrukturyzację.






  1) | Europejska polityka w zakresie zatrudnienia i edukacji, wspólnotowe strategie dotyczące badań i innowacji, polityka w dziedzinie przedsiębiorczości i przemysłu oraz energii i środowiska, zielona gospodarka i ICT, a także polityka handlowa i zagraniczna UE powinny sprzyjać powstaniu wspólnej wizji dla kadr kierowniczych i pracowników przedsiębiorstw europejskich i wspierać ich w dostosowywaniu strategii i umiejętności zawodowych. |
| --- | --- | --- |

4.11

EKES zaleca, by na szczeblu europejskim prowadzono ściślejszą koordynację w obrębie strategii i służb Komisji po to, by móc jednoznacznie i konsekwentnie popierać decyzje podejmowane przez przedsiębiorstwa przechodzące restrukturyzację.

1)

Europejska polityka w zakresie zatrudnienia i edukacji, wspólnotowe strategie dotyczące badań i innowacji, polityka w dziedzinie przedsiębiorczości i przemysłu oraz energii i środowiska, zielona gospodarka i ICT, a także polityka handlowa i zagraniczna UE powinny sprzyjać powstaniu wspólnej wizji dla kadr kierowniczych i pracowników przedsiębiorstw europejskich i wspierać ich w dostosowywaniu strategii i umiejętności zawodowych.

| 2) | Europejskie agencje, takie jak Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego w Salonikach i Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy w Dublinie; centra monitorowania, takie jak Europejskie Centrum Monitorowania MŚP i Europejskie Centrum Monitorowania Zmian; instytuty Wspólnego Centrum Badawczego, np. Instytut Perspektywicznych Studiów Technologicznych w Sewilli, a także jednostki zajmujące się działalnością prognostyczną (foresight) objętą programem „Nauka i społeczeństwo” w ramach 7PR w zakresie badań naukowych, rozwoju technologicznego i demonstracji powinny ściśle ze sobą współpracować, oferując przedsiębiorstwom i pracownikom jasne i zrozumiałe wzorce zmian. |
| --- | --- |

2)

Europejskie agencje, takie jak Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego w Salonikach i Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy w Dublinie; centra monitorowania, takie jak Europejskie Centrum Monitorowania MŚP i Europejskie Centrum Monitorowania Zmian; instytuty Wspólnego Centrum Badawczego, np. Instytut Perspektywicznych Studiów Technologicznych w Sewilli, a także jednostki zajmujące się działalnością prognostyczną (foresight) objętą programem „Nauka i społeczeństwo” w ramach 7PR w zakresie badań naukowych, rozwoju technologicznego i demonstracji powinny ściśle ze sobą współpracować, oferując przedsiębiorstwom i pracownikom jasne i zrozumiałe wzorce zmian.

| 4.12 | EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma docenianie roli partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich szczeblach: dialog społeczny, rokowania i uczestnictwo nie są tylko podstawowymi wartościami europejskiego modelu społecznego, niezmiennie popieranymi przez EKES, lecz również instrumentami skutecznie wspierającymi spójność społeczną, wysokiej jakości zatrudnienie, tworzenie nowych miejsc pracy oraz rozwój innowacji i konkurencyjności gospodarek europejskich. |
| --- | --- |

4.12

EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma docenianie roli partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich szczeblach: dialog społeczny, rokowania i uczestnictwo nie są tylko podstawowymi wartościami europejskiego modelu społecznego, niezmiennie popieranymi przez EKES, lecz również instrumentami skutecznie wspierającymi spójność społeczną, wysokiej jakości zatrudnienie, tworzenie nowych miejsc pracy oraz rozwój innowacji i konkurencyjności gospodarek europejskich.

| 4.13 | W tym kontekście Komitet podkreśla rolę, jaką Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) odgrywa jako uprzywilejowane forum konstruktywnego dialogu i wypracowywania pomysłów oraz propozycji, dzięki doświadczeniu zdobytemu z powodzeniem od czasu zawarcia traktatu EWWiS. |
| --- | --- |

4.13

W tym kontekście Komitet podkreśla rolę, jaką Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) odgrywa jako uprzywilejowane forum konstruktywnego dialogu i wypracowywania pomysłów oraz propozycji, dzięki doświadczeniu zdobytemu z powodzeniem od czasu zawarcia traktatu EWWiS.

| 4.14 | Jak pokazuje wiele badań i analiz na temat sprawdzonych rozwiązań, zarówno na szczeblu UE, jak i na szczeblu krajowym zasadniczym warunkiem antycypacji zmian i sposobów zarządzania nimi są kontakty partnerów społecznych oparte na zaufaniu i skuteczny dialog społeczny. |
| --- | --- |

4.14

Jak pokazuje wiele badań i analiz na temat sprawdzonych rozwiązań, zarówno na szczeblu UE, jak i na szczeblu krajowym zasadniczym warunkiem antycypacji zmian i sposobów zarządzania nimi są kontakty partnerów społecznych oparte na zaufaniu i skuteczny dialog społeczny.

| 4.15 | EKES uważa, że do przeprowadzenia reform oraz wprowadzenia modelu flexicurity niezbędne są zwłaszcza dialog, konsultacje i rokowania. Z jednej strony należy stworzyć warunki ramowe, które – pomimo różnych uwarunkowań w poszczególnych krajach – umożliwiałyby przedsiębiorstwom szybkie i elastyczne dostosowanie się do innowacji, rynków i wymogów użytkowników lub konsumentów. Z drugiej strony trzeba rozwijać zdolności adaptacyjne i ułatwiać pracownikom rozwój zawodowy. |
| --- | --- |

4.15

EKES uważa, że do przeprowadzenia reform oraz wprowadzenia modelu flexicurity niezbędne są zwłaszcza dialog, konsultacje i rokowania. Z jednej strony należy stworzyć warunki ramowe, które – pomimo różnych uwarunkowań w poszczególnych krajach – umożliwiałyby przedsiębiorstwom szybkie i elastyczne dostosowanie się do innowacji, rynków i wymogów użytkowników lub konsumentów. Z drugiej strony trzeba rozwijać zdolności adaptacyjne i ułatwiać pracownikom rozwój zawodowy.

| 4.16 | EKES już wcześniej podkreślał, że model flexicurity może funkcjonować wyłącznie wtedy, gdy pracownicy posiadają dobre wykształcenie zawodowe, gdyż tworzenie nowych miejsc pracy jest ściśle związane z nowymi umiejętnościami. EKES uważa zresztą, że „środki wzmacniające szeroko rozumiane bezpieczeństwo” – poprzez stabilne miejsca pracy – „stanowią w tej chwili absolutny priorytet”. |
| --- | --- |

4.16

EKES już wcześniej podkreślał, że model flexicurity może funkcjonować wyłącznie wtedy, gdy pracownicy posiadają dobre wykształcenie zawodowe, gdyż tworzenie nowych miejsc pracy jest ściśle związane z nowymi umiejętnościami. EKES uważa zresztą, że „środki wzmacniające szeroko rozumiane bezpieczeństwo” – poprzez stabilne miejsca pracy – „stanowią w tej chwili absolutny priorytet”.

| 4.17 | EKES jest zdania, że władze publiczne, instytucje edukacyjne, placówki szkoleniowe i przedsiębiorstwa powinny połączyć siły w celu udoskonalenia oferty zatrudnienia i szkoleń oraz sprzyjać rozwojowi nowych, wszechstronnych profili i umiejętności zawodowych, a także upowszechniać ścieżki uczenia się przez całe życie. |
| --- | --- |

4.17

EKES jest zdania, że władze publiczne, instytucje edukacyjne, placówki szkoleniowe i przedsiębiorstwa powinny połączyć siły w celu udoskonalenia oferty zatrudnienia i szkoleń oraz sprzyjać rozwojowi nowych, wszechstronnych profili i umiejętności zawodowych, a także upowszechniać ścieżki uczenia się przez całe życie.

| 4.18 | W tym kontekście Komitet podkreśla zasadnicze znaczenie zapewnienia mechanizmów dostępu do kształcenia i ustawicznego szkolenia zawodowego, aby zaspokoić potrzeby związane z nowymi profilami zawodowymi i nowymi kwalifikacjami, zwłaszcza w przypadku osób młodych, zgodnie z obrazem nakreślonym w Programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia, w sprawie którego EKES wypowiedział się już w innej opinii (6). |
| --- | --- |

4.18

W tym kontekście Komitet podkreśla zasadnicze znaczenie zapewnienia mechanizmów dostępu do kształcenia i ustawicznego szkolenia zawodowego, aby zaspokoić potrzeby związane z nowymi profilami zawodowymi i nowymi kwalifikacjami, zwłaszcza w przypadku osób młodych, zgodnie z obrazem nakreślonym w Programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia, w sprawie którego EKES wypowiedział się już w innej opinii (6).

| 4.19 | EKES uważa, że istotne jest pogłębienie współpracy między różnymi podmiotami na szczeblu lokalnym, zważywszy, że przede wszystkim na tym szczeblu prowadzenie konstruktywnego dialogu społecznego w atmosferze zaufania oraz pozytywny stosunek do zmian to ważne czynniki pozwalające ograniczać negatywne skutki społeczne bądź nawet nie dopuścić do ich powstania. |
| --- | --- |

4.19

EKES uważa, że istotne jest pogłębienie współpracy między różnymi podmiotami na szczeblu lokalnym, zważywszy, że przede wszystkim na tym szczeblu prowadzenie konstruktywnego dialogu społecznego w atmosferze zaufania oraz pozytywny stosunek do zmian to ważne czynniki pozwalające ograniczać negatywne skutki społeczne bądź nawet nie dopuścić do ich powstania.

| 4.20 | EKES uważa, że na szczególną uwagę zasługują MŚP, które zwłaszcza na szczeblu lokalnym i regionalnym powinny mieć możliwość korzystania z odpowiednich środków przyznawanych przez władze publiczne i prywatne (takie jak stowarzyszenia pracodawców i organizacje zawodowe, izby handlowe, przemysłowe i rzemieślnicze oraz inne instytucje), polegających na ułatwionym dostępie do kredytu i ścieżek kształcenia, a także z odpowiednich działań na rzecz uproszczenia procedur biurokratycznych i administracyjnych. |
| --- | --- |

4.20

EKES uważa, że na szczególną uwagę zasługują MŚP, które zwłaszcza na szczeblu lokalnym i regionalnym powinny mieć możliwość korzystania z odpowiednich środków przyznawanych przez władze publiczne i prywatne (takie jak stowarzyszenia pracodawców i organizacje zawodowe, izby handlowe, przemysłowe i rzemieślnicze oraz inne instytucje), polegających na ułatwionym dostępie do kredytu i ścieżek kształcenia, a także z odpowiednich działań na rzecz uproszczenia procedur biurokratycznych i administracyjnych.

| 4.21 | Dalsze konsultacje w sprawie strategii antycypacji zmian i restrukturyzacji, a także opracowywanie tychże strategii powinny opierać się na wynikach ponadsiedmioletnich rozważań, badań i sprawozdań prowadzonych na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

4.21

Dalsze konsultacje w sprawie strategii antycypacji zmian i restrukturyzacji, a także opracowywanie tychże strategii powinny opierać się na wynikach ponadsiedmioletnich rozważań, badań i sprawozdań prowadzonych na szczeblu europejskim.

| 4.22 | O ile w przeszłości uwagę kierowano przede wszystkim na analizę i wymianę informacji na temat sprawdzonych rozwiązań (7) i innowacyjnych doświadczeń, to w przyszłości UE powinna skupić się w większym stopniu na praktycznych działaniach, czyli na rozwoju i wzroście, i wspierać realizację wspólnych wytycznych, norm i ram odniesienia opartych na zbiorze europejskich przepisów oraz kanonie wspólnych wartości. |
| --- | --- |

4.22

O ile w przeszłości uwagę kierowano przede wszystkim na analizę i wymianę informacji na temat sprawdzonych rozwiązań (7) i innowacyjnych doświadczeń, to w przyszłości UE powinna skupić się w większym stopniu na praktycznych działaniach, czyli na rozwoju i wzroście, i wspierać realizację wspólnych wytycznych, norm i ram odniesienia opartych na zbiorze europejskich przepisów oraz kanonie wspólnych wartości.

| 4.23 | Zdaniem EKES-u na uwagę zasługuje także znaczenie aspektu ludzkiego, gdyż osoby – i rodziny – padające ofiarą restrukturyzacji danego sektora czy przedsiębiorstwa muszą często mierzyć się z dramatami, które nie zawsze należycie się uwzględnia. Oprócz niezbędnego ożywienia inwestycji i powrotu na drogę trwałego wzrostu gospodarczego i rozwoju zatrudnienia trzeba zapewnić wsparcie psychologiczne i socjalne. |
| --- | --- |

4.23

Zdaniem EKES-u na uwagę zasługuje także znaczenie aspektu ludzkiego, gdyż osoby – i rodziny – padające ofiarą restrukturyzacji danego sektora czy przedsiębiorstwa muszą często mierzyć się z dramatami, które nie zawsze należycie się uwzględnia. Oprócz niezbędnego ożywienia inwestycji i powrotu na drogę trwałego wzrostu gospodarczego i rozwoju zatrudnienia trzeba zapewnić wsparcie psychologiczne i socjalne.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dyrektywa w sprawie ustanowienia europejskiej rady zakładowej 2009/38/WE, Dz.U. L 122 z 2009 r.; dyrektywa 2002/14/WE, Dz.U. L 80 z 2002 r.; dyrektywa 2001/23/WE, Dz.U. L 82 z 2001 r.; dyrektywa 98/59/WE, Dz.U. L 225 z 1998 r.; rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000, Dz.U. L 160 z 2000 r.

1

(2)  Opinia EKES-u w sprawie wpływu światowego kryzysu na najważniejsze europejskie sektory wytwórcze i usługowe, Dz.U. C 318 z 2009 r.

2

(3)  Zob. rynek pionierski „e-zdrowie”, COM (2007) 860.

3

(4)  Opinia EKES-u w sprawie propagowania ekologicznego i zrównoważonego zatrudnienia związanego z pakietem UE dotyczącym energii i zmiany klimatu, Dz.U. C 44 z 2011 r..

4

(5)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Aktywności Osób Starszych (2012 r.), Dz.U. C 51 z 2011 r..

5

(6)  Opinia EKES-u w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie”, Dz.U. C 318 z 2011 r..

6

(7)  Sprawdzone rozwiązania: The Restructuring Toolbox: http://www.evta.net/restructuringtoolbox/toolbox/index.html. Projekt Going Local to Respond Employment Challenges: http://www.evta.net/going_local/catalogue/index.html. Cele: realizacja działań regionalnych, działań ukierunkowanych na strategie i usługi w zakresie antycypowania kryzysu przedsiębiorstw, stworzenie wspólnoty podmiotów i zbioru sprawdzonych rozwiązań w celu prowadzenia stałej analizy porównawczej w instytucjach edukacyjnych wchodzących w ramy tego projektu.

7

The Restructuring Toolbox

Going Local to Respond Employment Challenges

antycypowania kryzysu przedsiębiorstw

stałej analizy porównawczej

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/60 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/60

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi w sprawie możliwości wprowadzenia obligacji stabilnościowych

COM(2011) 818 final

2012/C 299/12

Sprawozdawca: Gérard DANTIN

Dnia 23 listopada 2011 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

zielonej księgi w sprawie możliwości wprowadzenia obligacji stabilnościowych

COM(2011) 818 final.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 13 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 135 do 33 – 25 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Aby wyjść z obecnego kryzysu, uniknąć długotrwałej recesji i stworzyć warunki sprzyjające przywróceniu wzrostu i rozwojowi zatrudnienia, trzeba większej – a nie mniejszej – integracji europejskiej. Wymaga to stanowczej woli Komisji Europejskiej, by potwierdzić i wdrożyć metodę wspólnotową. Z tego punktu widzenia, omawianą zieloną księgę należy przyjąć z zadowoleniem.

1.2   Ponadto Komisja powinna jednak w pełni skorzystać ze swojego prawa inicjatywy w odniesieniu do ogółu parametrów i przedstawiać wnioski na miarę obecnego kryzysu, które zastąpią obecne międzyrządowe półśrodki.

1.3   Lepiej zintegrowana, nowa Europa musi łączyć w sobie solidarność, odpowiedzialność i wspólne zaufanie. Wyrazem tego ostatniego będzie symetryczne i zrównoważone zarządzanie gospodarcze efektywną i nieodzowną harmonizacją budżetową i fiskalną. Więcej Europy, aby zapewnić odpowiedzialność budżetową i integrację, więcej Europy, aby dzielić ryzyko wynikające z długu państwowego, przywrócić długoterminową wypłacalność, ułatwić i wdrożyć reformy strukturalne i uruchomić inwestycje służące wzrostowi gospodarczemu, konkurencyjności i zatrudnieniu w całej UE, jeśli chcemy doprowadzić do Europy społecznej i dobrobytu dla wszystkich.

1.4   EKES przyjmuje z dużym zadowoleniem zieloną księgę poświęconą obligacjom stabilnościowym. Jej treść wpisuje się w logikę coraz lepiej zintegrowanej Unii Europejskiej, dysponującej jednolitym rynkiem oraz europejskim rynkiem kapitałowym i stanowi niezbędne uzupełnienie wspólnej polityki walutowej realizowanej w strefie euro. Ponadto takie euroobligacje mogłyby wzbudzić zaufanie potencjalnych inwestorów i w ten sposób ustabilizować popyt na obligacje skarbowe oraz spowodować spadek oprocentowania.

1.5   Jednakże EKES uważa, że ryzyko pokusy nadużycia i jego ewentualne konkretne przejawy, o których mowa w zielonej księdze, zostały przedstawione w sposób dyskusyjny i powinny najpierw zostać poddane gruntownej analizie przed wyciągnięciem wątpliwych wniosków. Jeżeli teza sformułowana w zielonej księdze jest poprawna, czyli jeżeli osłabienie dyscypliny rynkowej wynikające z ujednolicenia stóp procentowych pociąga za sobą nieodpowiedzialne zwiększanie wydatków publicznych lub wzrost deficytu budżetowego, tego rodzaju zmiany powinny były zostać stwierdzone po wprowadzeniu euro. Tak się jednak nie stało.

1.6   EKES podziela punkt widzenia Komisji, zgodnie z którym obligacje stabilnościowe powinny mieć wysoką jakość kredytową, aby zostały przyjęte przez inwestorów i państwa strefy euro. Jednakże ze względu na niezdecydowane i spóźnione działania polityczne niepewność jest obecnie tak duża, że nawet euroobligacje objęte gwarancjami solidarnymi prawdopodobnie nie spotkają się w najbliższej przyszłości z popytem, na jaki mogłyby liczyć jeszcze kilka miesięcy temu.

1.6.1   EKES ocenia w związku z tym, że niezbędne jest większe zaangażowanie Europejskiego Banku Centralnego w rozwiązanie problemu kryzysu, np. poprzez udzielenie licencji bankowej EFSF lub europejskiemu mechanizmowi stabilności.

1.7   Jeśli chodzi o poszczególne warianty emisji obligacji stabilnościowych, Komitet uważa, że podejście nr 2, polegające na częściowym zastąpieniu emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi jest najbardziej prawdopodobne i na ogół możliwe do przyjęcia.

1.8   Emisja obligacji stabilnościowych powinna oczywiście odbywać się, jak podkreślił przewodniczący Rady Europejskiej, w „solidnych ramach dyscypliny budżetowej i konkurencyjności, tak by uniknąć pokusy nadużyć i sprzyjać odpowiedzialności i przestrzeganiu reguł. Proces zmierzający ku emisji wspólnego długu powinien być stopniowy i obwarowany kryteriami, przy czym postępom we wspólnym podejmowaniu decyzji budżetowych towarzyszyłyby proporcjonalne działania w kierunku wspólnego ponoszenia ryzyka” (1). Komitet zgadza się, by „najważniejsze elementy” tego procesu obejmowały zintegrowane ramy finansowe, budżetowe i dotyczące polityki gospodarczej. Powinny im towarzyszyć odpowiednie spójne ramy legitymacji demokratycznej i odpowiedzialności na poziomie europejskim, bez zaostrzania polityki oszczędnościowej. EKES proponuje w tym względzie, aby ewentualne ryzyko pokusy nadużyć było starannie oceniane przez Komisję, co umożliwiłoby znalezienie odpowiednich rozwiązań w ramach tej struktury.

2.   Wprowadzenie

2.1   Celem rozpatrywanej zielonej księgi jest rozpoczęcie szeroko zakrojonych konsultacji społecznych w sprawie koncepcji obligacji stabilnościowych
   (2), a konsultacje te miałyby objąć wszystkie podmioty, których dotyczy omawiana kwestia, i zainteresowane strony. Konsultacje posłużą Komisji Europejskiej za podstawę opracowania polityki w tej dziedzinie.

2.2   Nasilenie się w strefie euro kryzysu związanego z długiem państwowym stało się bowiem impulsem do podjęcia kompleksowej debaty na temat możliwości wspólnej emisji obligacji. Często promowano ideę wspólnej emisji obligacji jako potencjalnie skutecznego instrumentu, który pozwoli wyeliminować ograniczenia płynności, z jakimi boryka się szereg państw członkowskich ze strefy euro. W tym kontekście Parlament Europejski zwrócił się do Komisji o przeprowadzenie, w ramach prac nad przyjęciem pakietu przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego w strefie euro, studium wykonalności wspólnej emisji obligacji, podkreślając, że wspólna emisja obligacji stabilnościowych będzie również wymagać wykonania kolejnego kroku w kierunku wspólnej polityki gospodarczej i budżetowej (3).

2.3   Jeżeli chodzi o Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, poruszył on ten temat i zajął stanowisko w kilku opiniach, przede wszystkim w opinii z inicjatywy własnej w sprawie „Wzrost gospodarczy i dług państwowy w UE: dwie nowatorskie propozycje” (4).

2.4   EKES przyjmuje z zadowoleniem opublikowanie zielonej księgi, planowaną debatę publiczną, którą ona wywoła, i przyjęte podejście, które docelowo skłoni Komisję do wysunięcia wniosków, co ostatecznie doprowadzi ją w tej dziedzinie do powrotu do metody wspólnotowej.

3.   Treść zielonej księgi

3.1   Po opisaniu kontekstu powstania zielonej księgi w rozpatrywanym dokumencie poruszono i objaśniono wiele aspektów, które stanowią podstawę i uzasadnienie zawartych w niej propozycji.

3.1.1   Uzasadnienie zawarte w zielonej księdze

3.1.1.1   Perspektywa wprowadzenia obligacji stabilnościowych mogłaby potencjalnie złagodzić obecny kryzys zadłużeniowy, ponieważ państwa członkowskie ponoszące wysokie koszty obsługi długu mogłyby skorzystać na wysokiej wiarygodności kredytowej państw członkowskich, których obligacje mają niską rentowność. Aby jednak skutki te były trwałe, harmonogramowi wprowadzenia wspólnych obligacji musiałyby jednocześnie towarzyszyć zobowiązania do wzmocnienia zarządzania gospodarczego, stanowiące gwarancję przeprowadzenia koniecznych zmian budżetowych i strukturalnych w celu zapewnienia stabilności finansów publicznych i tym samym uniknięcia pokusy nadużycia.

3.1.1.2   Obligacje stabilnościowe przyczyniłyby się do zwiększenia odporności systemu finansowego strefy euro na przyszłe niekorzystne wstrząsy, a tym samym do wzmocnienia stabilności finansowej. Obligacje stabilnościowe zapewniłyby wszystkim zaangażowanym w tę inicjatywę państwom członkowskim bezpieczniejszy dostęp do refinansowania, zapobiegając nagłej utracie dostępu do rynku. Na dostępności obligacji stabilnościowych skorzystałby jednocześnie system bankowy.

3.1.1.3   Obligacje stabilnościowe ułatwiłyby transmisję polityki pieniężnej w strefie euro, a zarazem przyczyniłyby się do poprawy efektywności rynku obligacji państwowych w strefie euro oraz całego systemu finansowego strefy euro. Ułatwiłyby też dokonywanie inwestycji portfelowych w euro oraz przyczyniłyby się do większego zrównoważenia światowego systemu finansowego.

3.1.2   Warunki wstępne

Po zaznaczeniu, że obligacje stabilnościowe przynoszą znaczne korzyści pod względem stabilności finansowej i efektywności gospodarczej, w zielonej księdze wymieniono następnie potencjalne wady tego rozwiązania.

3.1.2.1   W swym dokumencie Komisja zwraca uwagę na następujące rodzaje pokusy nadużycia:

| — | Po wprowadzeniu obligacji stabilnościowych w pewnych formach, zobowiązanie dotyczące dyscypliny uległoby osłabieniu lub całkowitemu zanikowi, jako że państwa członkowskie ze strefy euro konsolidowałyby ryzyko kredytowe dla części lub całości swojego długu publicznego, co mogłoby zrodzić ryzyko pokusy nadużycia, ponieważ ryzyko kredytowe wynikające z braku dyscypliny budżetowej poszczególnych państw ponoszone byłoby przez wszystkich uczestników. |
| --- | --- |

—

Po wprowadzeniu obligacji stabilnościowych w pewnych formach, zobowiązanie dotyczące dyscypliny uległoby osłabieniu lub całkowitemu zanikowi, jako że państwa członkowskie ze strefy euro konsolidowałyby ryzyko kredytowe dla części lub całości swojego długu publicznego, co mogłoby zrodzić ryzyko pokusy nadużycia, ponieważ ryzyko kredytowe wynikające z braku dyscypliny budżetowej poszczególnych państw ponoszone byłoby przez wszystkich uczestników.

| — | Ponieważ emisja obligacji stabilnościowych może osłabić dyscyplinę rynkową, wymagane byłyby znaczne zmiany ram zarządzania gospodarczego w strefie euro, co miałoby wpływ na suwerenność budżetową. |
| --- | --- |

—

Ponieważ emisja obligacji stabilnościowych może osłabić dyscyplinę rynkową, wymagane byłyby znaczne zmiany ram zarządzania gospodarczego w strefie euro, co miałoby wpływ na suwerenność budżetową.

| — | Aby zyskać akceptację inwestorów, obligacje stabilnościowe będą musiały charakteryzować się wysoką jakością kredytową. |
| --- | --- |

—

Aby zyskać akceptację inwestorów, obligacje stabilnościowe będą musiały charakteryzować się wysoką jakością kredytową.

| — | Uzyskanie wysokiej jakości kredytowej będzie również istotne, aby zagwarantować akceptację obligacji stabilnościowych przez wszystkie państwa członkowskie należące do strefy euro.
  Rating kredytowy obligacji stabilnościowych zależeć będzie przede wszystkim od jakości kredytowej zaangażowanych państw członkowskich oraz od struktury gwarancji, którymi obligacje te będą objęte. |
| --- | --- |

—

Uzyskanie wysokiej jakości kredytowej będzie również istotne, aby zagwarantować akceptację obligacji stabilnościowych przez wszystkie państwa członkowskie należące do strefy euro.

Rating kredytowy obligacji stabilnościowych zależeć będzie przede wszystkim od jakości kredytowej zaangażowanych państw członkowskich oraz od struktury gwarancji, którymi obligacje te będą objęte.

3.1.2.2   Zgodność z postanowieniami Traktatu UE miałaby zasadnicze znaczenie dla zapewnienia pomyślnego wprowadzenia obligacji stabilnościowych. Niektóre warianty mogłyby być bowiem sprzeczne z postanowieniami TFUE i wymagać zmiany traktatu, zwłaszcza z art. 125, w którym zakazano państwom członkowskim przyjmowania zobowiązań innego państwa członkowskiego. Tym samym emisja obligacji stabilnościowych objęta gwarancjami solidarnymi z założenia prowadziłaby do sytuacji, w której naruszony zostałby zakaz przejmowania zobowiązań. W świetle obowiązujących postanowień Traktatu możliwa byłaby natomiast emisja obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami indywidualnymi, lecz nie solidarnymi.

3.2   Warianty emisji obligacji stabilnościowych

3.2.1   Poza licznymi wariantami, które zostały zaproponowane w ramach debaty publicznej dotyczącej wprowadzenia obligacji stabilnościowych, w zielonej księdze przedstawiono trzy warianty, na podstawie stopnia, w jakim emisja obligacji stabilnościowych zastąpi emisje obligacji krajowych (całkowicie lub częściowo), oraz charakteru gwarancji, jaką objęte zostaną obligacje stabilnościowe (gwarancja solidarna lub indywidualna). Te trzy główne podejścia to:

| 3.2.1.1 | Podejście nr 1: całkowite zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi
  W ramach tego podejścia finansowanie publiczne w strefie euro w całości zapewniałaby emisja obligacji stabilnościowych, przy rezygnacji z emisji obligacji krajowych. Zdolność kredytowa największych państw członkowskich strefy euro miałaby prawdopodobnie decydujące znaczenie dla oceny obligacji stabilnościowych, co pozwala przypuszczać, że obligacje stabilnościowe wyemitowane w chwili obecnej mogłyby uzyskać wysoką ocenę. Rozwiązanie to najskuteczniej zapewniałoby osiągnięcie korzyści z emisji obligacji stabilnościowych, lecz wiązałoby się jednocześnie z największym ryzykiem pokusy nadużycia. Wymagałoby ono bardzo solidnych ram w celu zapewnienia dyscypliny budżetowej, konkurencyjności gospodarczej i ograniczenia różnic makroekonomicznych na poziomie krajowym. |
| --- | --- |

3.2.1.1

Podejście nr 1: całkowite zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi

W ramach tego podejścia finansowanie publiczne w strefie euro w całości zapewniałaby emisja obligacji stabilnościowych, przy rezygnacji z emisji obligacji krajowych. Zdolność kredytowa największych państw członkowskich strefy euro miałaby prawdopodobnie decydujące znaczenie dla oceny obligacji stabilnościowych, co pozwala przypuszczać, że obligacje stabilnościowe wyemitowane w chwili obecnej mogłyby uzyskać wysoką ocenę. Rozwiązanie to najskuteczniej zapewniałoby osiągnięcie korzyści z emisji obligacji stabilnościowych, lecz wiązałoby się jednocześnie z największym ryzykiem pokusy nadużycia. Wymagałoby ono bardzo solidnych ram w celu zapewnienia dyscypliny budżetowej, konkurencyjności gospodarczej i ograniczenia różnic makroekonomicznych na poziomie krajowym.

| 3.2.1.2 | Podejście nr 2: częściowe zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi
  W ramach tego podejścia emisja obligacji stabilnościowych objęta byłaby gwarancjami solidarnymi, ale zastąpiłaby krajowe emisje obligacji tylko w ograniczonym zakresie.
  Obligacje krajowe w części nieemitowanej w formie obligacji stabilnościowych nadal objęte byłyby indywidualnymi gwarancjami poszczególnych państw. W związku z tym rynek obligacji państwowych w strefie euro składałby się z dwóch odrębnych obszarów obejmujących odpowiednio obligacje stabilnościowe i krajowe obligacje skarbowe. Przy tym podejściu kluczową kwestię stanowią szczegółowe kryteria służące ustaleniu względnych proporcji emisji obligacji stabilnościowych i emisji obligacji krajowych. |
| --- | --- |

3.2.1.2

Podejście nr 2: częściowe zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi

W ramach tego podejścia emisja obligacji stabilnościowych objęta byłaby gwarancjami solidarnymi, ale zastąpiłaby krajowe emisje obligacji tylko w ograniczonym zakresie.

Obligacje krajowe w części nieemitowanej w formie obligacji stabilnościowych nadal objęte byłyby indywidualnymi gwarancjami poszczególnych państw. W związku z tym rynek obligacji państwowych w strefie euro składałby się z dwóch odrębnych obszarów obejmujących odpowiednio obligacje stabilnościowe i krajowe obligacje skarbowe. Przy tym podejściu kluczową kwestię stanowią szczegółowe kryteria służące ustaleniu względnych proporcji emisji obligacji stabilnościowych i emisji obligacji krajowych.

| 3.2.1.3 | Podejście nr 3: częściowe zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami indywidualnymi, lecz nie solidarnymi
  W ramach tego podejścia obligacje stabilnościowe również tylko częściowo zastąpiłyby obligacje krajowe i objęte byłyby proporcjonalnymi gwarancjami poszczególnych państw członkowskich strefy euro. Podejście to różni się od podejścia nr 2 tym, że państwa członkowskie byłyby odpowiedzialne za swój udział w emisji obligacji stabilnościowych, a także za swoje własne obligacje krajowe. |
| --- | --- |

3.2.1.3

Podejście nr 3: częściowe zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami indywidualnymi, lecz nie solidarnymi

W ramach tego podejścia obligacje stabilnościowe również tylko częściowo zastąpiłyby obligacje krajowe i objęte byłyby proporcjonalnymi gwarancjami poszczególnych państw członkowskich strefy euro. Podejście to różni się od podejścia nr 2 tym, że państwa członkowskie byłyby odpowiedzialne za swój udział w emisji obligacji stabilnościowych, a także za swoje własne obligacje krajowe.

4.   Uwagi ogólne

4.1   Rozpatrywany tekst należałoby oceniać w kontekście kryzysu panującego w Unii Europejskiej. Kryzys finansowy, gospodarczy, bilansów płatniczych, zadłużeniowy, społeczny (blisko 23 mln bezrobotnych) i ekologiczny – wszystkie one razem doprowadziły do kryzysu dotykającego samych podstaw integracji europejskiej. Kryzys ujawnił zwłaszcza kilka istotnych wad projektu unii gospodarczej i walutowej. Potrzeba czegoś więcej niż wspólny bank centralny i pakt stabilności i wzrostu, by jednolita waluta nie była zagrożona w wyniku kryzysów związanych z różnymi poziomami konkurencyjności, brakiem równowagi makroekonomicznej, brakiem równowagi bilansów płatniczych i wysokimi marżami odsetkowymi (spreads).

4.2   Aby rozwiązać problem kryzysu, uniknąć długotrwałej recesji i stworzyć warunki sprzyjające wzrostowi gospodarczemu i zatrudnieniu, potrzeba więcej Europy oraz lepszej Europy, a nie mniej Europy: więcej Europy, aby zapewnić odpowiedzialność budżetową i integrację, więcej Europy, aby dzielić ryzyko wynikające z długu państwowego, przywrócić długoterminową wypłacalność, ułatwić i wdrożyć reformy strukturalne i uruchomić inwestycje służące wzrostowi gospodarczemu, konkurencyjności i zatrudnieniu w całej UE, jeśli chcemy doprowadzić do Europy społecznej i dobrobytu dla wszystkich; lepszej Europy, która umożliwia trwałe osiągnięcie tych celów i która posiada skuteczne mechanizmy pozwalające uniknąć pokusy nadużyć.

4.2.1   Wszystko to wymaga zdecydowanej woli potwierdzenia i wdrożenia metody wspólnotowej ze strony Komisji Europejskiej. Z tego punktu widzenia przyjęcie zielonej księgi jest pożądane. Komisja powinna ponadto w pełni skorzystać ze swojego prawa inicjatywy w odniesieniu do ogółu parametrów i przedstawić wnioski na miarę obecnego kryzysu, zamiast międzyrządowych półśrodków, które – mimo że było ich wiele – okazały się w istocie niewystarczające, nieskuteczne, a ich wdrożenie – długotrwałe i niepewne (5).

4.2.2   Więcej Europy – nowa Europa wymaga zasadniczego łączenia zasobów i dzielenia odpowiedzialności. Solidarność i wspólna odpowiedzialność – dwa pojęcia, na których opiera się ta koncepcja, powinny zostać powiązane pojęciem zaufania, stanowiącym rodzaj łącznika między nimi. Podstawą tego zaufania będzie symetryczne i zrównoważone zarządzanie gospodarcze efektywną i nieodzowną harmonizacją budżetową i fiskalną.

4.2.2.1   Takie podejście jest korzystniejsze od sytuacji, w której rządy państw członkowskich nie są w stanie dłużej samodzielnie sprostać presji rynkowej, presji wywieranej przez wierzycieli i prywatne agencje ratingowe. Konieczny jest duży skok w kierunku większej integracji europejskiej, nie tylko po to, aby stworzyć instrumenty dłużne i wiarygodny dla inwestorów model wzrostu gospodarczego, lecz także – co stanowi sedno sprawy – po to, aby potwierdzić demokratyczne rządy.

4.2.2.2   W tym celu w UE należy wzmocnić zarządzanie gospodarcze, aby zapewnić dyscyplinę budżetową we wszystkich państwach członkowskich, zwłaszcza w strefie euro. Pakiet sześciu wniosków ustawodawczych dotyczących reform (sześciopak) oraz nowe propozycje przepisów i europejski semestr, służący lepszemu koordynowaniu polityki budżetowej i wzmocnieniu nadzoru UE, choć nie wystarczą do przezwyciężenia kryzysu (6), powinny zostać poprawnie wdrożone. Jeżeli chodzi o praktyczny wymiar polityki, proces ten dopiero się zaczyna i trzeba go ściśle monitorować. Wyciągnięcie wniosków na temat powodzenia tych reform będzie możliwe wyłącznie na podstawie wymiernych wyników w zakresie usuwania zakłóceń równowagi makroekonomicznej. Ponadto należy nadać takie samo znaczenie brakowi równowagi makroekonomicznej, który jest podstawową przyczyną trudności, z jakimi borykają się niektóre państwa członkowskie.

4.3   W związku z tym Komitet przyjmuje z zadowoleniem zieloną księgę w sprawie możliwości wprowadzenia obligacji stabilnościowych. W istocie, z punktu widzenia Komitetu wprowadzenie ścisłych przepisów zarządzania gospodarczego oraz wspólnych gwarancji w całej strefie euro mających pozwolić na wspólne ponoszenie ryzyka związanego z zadłużeniem państwowym, przyczyni się do wyjścia z impasu związanego z koniecznością znalezienia równowagi między środkami oszczędnościowymi a wzrostem gospodarczym – impasu, który nieuchronnie doprowadziłby UE do głębokiej recesji.

4.4   Postępy dokonane w omawianej dziedzinie umożliwią też potencjalnie EBC rezygnację z programu skupu obligacji skarbowych na rynku wtórnym (program dotyczący rynków papierów wartościowych), który jest obecnie potrzebny, ponieważ pozwala państwom członkowskim na refinansowanie długu publicznego. Zamiast prowadzenia tego rodzaju polityki EBC mógłby podjąć decyzję o wspieraniu nowych obligacji stabilnościowych poprzez udzielanie dodatkowych zapewnień uczestnikom rynku w okresie przejściowym (7).

4.5   Możliwe byłoby udzielenie w tym celu licencji bankowej EFSF lub europejskiemu mechanizmowi stabilności, co doprowadziłoby do rozwiązania problemu pomieszania polityki pieniężnej i budżetowej występującego w ramach działań Europejskiego Banku Centralnego i do zapewnienia niezależności tej instytucji.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   EKES przyjmuje z dużym zadowoleniem przedstawienie przez Komisję zielonej księgi dotyczącej obligacji stabilnościowych. Wprowadzenie obligacji unijnych w strefie euro (tzw. euroobligacji (8), które w zielonej księdze określane są terminem „obligacje stabilnościowe”) jest logiczną konsekwencją postępującej integracji europejskiej i stworzenia jednolitego rynku oraz europejskiego rynku kapitałowego, a także stanowi konieczne uzupełnienie wspólnej polityki pieniężnej prowadzonej w strefie euro. Euroobligacje utrudniają spekulowanie i sprzyjają stabilności rynków finansowych oraz skuteczności polityki pieniężnej.

5.2   Poza tym euroobligacje mogłyby, poprzez ustanowienie wspólnej odpowiedzialności, wzbudzić zaufanie potencjalnych inwestorów w danej chwili i w perspektywie krótkookresowej, a tym samym ustabilizować popyt na obligacje skarbowe i obniżyć ich stopę procentową na rynkach w przypadku państw dotkniętych poważnymi problemami finansowymi. W tym kontekście EKES wyraża zadowolenie z rozpoczęcia przez Komisję, choć z opóźnieniem, debaty w sprawie euroobligacji i poprawnego przedstawienia w zielonej księdze zalet euroobligacji.

5.3   Warunki wstępne dotyczące dyscypliny budżetowej

5.3.1   W zielonej księdze – podobnie jak w ramach ogólnej debaty dotyczącej rozwiązań, jakie należy przyjąć w odniesieniu do obecnego kryzysu – podkreślono wielokrotnie konieczność przeciwdziałania niekorzystnym skutkom, pokusie nadużycia i zauważono, że rynki mogłyby przyczynić się do zapewnienia dyscypliny w ramach polityki budżetowej państw członkowskich. Wyrażono ubolewanie, że po wprowadzeniu euro nie wszystkie państwa członkowskie w równym stopniu przestrzegały „dyscypliny rynkowej w ramach polityki budżetowej”, a także obawę, że wprowadzenie solidarnej odpowiedzialności w przypadku obligacji stabilnościowych może pozostać bez wpływu na dyscyplinę rynkową. Jednakże nawet niektóre kraje przestrzegające wcześniej zasad budżetowych paktu stabilności i wzrostu są obecnie poważnie zadłużone z powodu braku równowagi związanego z zadłużeniem w sektorze prywatnym i je także trzeba nadzorować.

5.3.2   Obawy budzi ogólnie to, że solidarna odpowiedzialność i związany z nią brak kar w postaci wysokich stóp procentowych wymuszonych przez rynek mogą spowodować, że rządy będą w sposób nieodpowiedzialny zarządzać budżetem, co doprowadzi do wysokich deficytów budżetowych. Rządy mogą zwiększać wydatki publiczne w sposób nieodpowiedzialny, jeśli nie będą podlegać presji związanej ze stopami procentowymi na rynku, na którym pojawi się tendencja zwyżkowa. Jednakże EKES uważa, że ryzyko pokusy nadużycia i jego ewentualne konkretne przejawy, o których mowa w zielonej księdze, zostały przedstawione w sposób dyskusyjny i powinny najpierw zostać poddane gruntownej analizie przed wyciągnięciem wątpliwych wniosków.

5.3.3   Szczegółowa analiza problemu pokusy nadużycia umożliwiłaby także znalezienie odpowiednich rozwiązań, które pozwoliłyby zapobiec jego wystąpieniu. Zakwestionowanie wiary w dyscyplinę rynkową i w powagę problemu pokusy nadużycia jest uzasadnione z wielu powodów.

5.3.3.1   W zielonej księdze stwierdzono, że zmiany, jakim podlegają budżety publiczne, wpływają na wysokość dochodu z obligacji skarbowych, i zauważono: „Patrząc wstecz, dużej zbieżności rentowności obligacji w strefie euro w pierwszej dekadzie istnienia euro nie uzasadniały wyniki budżetowe państw członkowskich”. Oznacza to, że pomimo oczywistego braku zbieżności polityk budżetowych zaobserwowano dużą zbieżność rentowności obligacji, a tym samym oprocentowania obligacji skarbowych. Do obligacji, w przypadku których odnotowano najwyższy spadek rentowności po wprowadzeniu euro, należą greckie, hiszpańskie, włoskie, irlandzkie i fińskie obligacje skarbowe. Podczas gdy dochód z fińskich dziesięcioletnich obligacji skarbowych wynosił jeszcze ok. 8,8 % w 1995 r., to jego wysokość spadła do 3,4 % w 2005 r., czyli do poziomu rentowności niemieckich obligacji skarbowych.

5.3.3.2   Zaobserwowane zjawisko można tłumaczyć tym, że wraz z utworzeniem strefy euro wśród inwestorów utrwalił się pogląd, że wszystkie obligacje skarbowe strefy euro są względnie bezpieczne. Dzięki temu od momentu utworzenia strefy euro w 1999 r. do upadku Lehman Brothers w 2008 r. panowała już sytuacja podobna do tej, której można oczekiwać po wprowadzeniu euroobligacji. Także rynki nie narzuciły dyscypliny w zakresie polityki budżetowej w okresie, który nastąpił po utworzeniu strefy euro.

5.3.3.3   Jeżeli teza sformułowana w zielonej księdze jest poprawna, tzn. jeżeli osłabienie dyscypliny rynkowej związane z ujednoliceniem stóp procentowych pociąga za sobą nieodpowiedzialne zwiększanie wydatków publicznych lub wzrost deficytu budżetowego, tego rodzaju zmiany powinny były zostać stwierdzone po wprowadzeniu euro.

5.3.3.4   Tak się jednak nie stało – jeżeli chodzi o Finlandię, wydatki publiczne zmniejszyły się nieznacznie w stosunku do produktu krajowego brutto (PKB) po wprowadzeniu euro i są w dalszym ciągu poniżej poziomu dochodów publicznych. W Hiszpanii stosunek wydatków publicznych (bez zapłaty odsetek) do PKB utrzymał się na tym samym poziomie, podczas gdy poziom dochodów nawet wzrósł. We Włoszech poziom wydatków publicznych ogólnie się obniżył, czemu towarzyszyło nieznaczne zmniejszenie się kwoty płaconych odsetek. Odnotowano jednak spadek poziomu dochodów państwowych. Także w Grecji wydatki publiczne utrzymały się ogólnie na stabilnym poziomie w stosunku do PKB po przystąpieniu tego państwa do strefy euro i ujednoliceniu oprocentowania obligacji. Stwierdzono też wyraźny względny spadek części wydatków przeznaczonej na zapłatę odsetek. Spadek dochodów publicznych w stosunku do PKB był jednak wyraźnie większy w Grecji niż we Włoszech.

5.3.3.5   Jest oczywiste, że brak dyscypliny rynkowej i duża zbieżność oprocentowania obligacji nie pociągnęły za sobą pokusy nadużycia, ponieważ inwestorzy założyli całkowite bezpieczeństwo obligacji skarbowych. Nie stwierdzono wzrostu wydatków publicznych w stosunku do PKB, wręcz przeciwnie. Można byłoby tak czy inaczej powołać się na to, że niskie i zbieżne oprocentowanie w wielu miejscach przyczyniło się do obniżenia dochodów podatkowych – przynajmniej w dwóch wymienionych wyżej przypadkach stwierdzono spadek dochodów.

5.3.4   Argument ten przemawiałby za tym, aby w ramach przeciwdziałania pokusie nadużycia skoncentrować się właśnie na dochodach. Zwiększenie koordynacji w zakresie polityki podatkowej mogłoby zapobiec dumpingowi podatkowemu. W przyszłości możliwe byłoby wprowadzenie w niektórych przypadkach kar za stosowanie ulg podatkowych, w ramach wzmocnienia zarządzania i koordynacji polityk gospodarczych w UE. Zapewniłoby to symetryczne stosowanie środków w zakresie zarządzania gospodarczego, którego EKES domagał się już w poprzednich opiniach (9).

5.3.5   Jest ponadto bardzo mało prawdopodobne, by inwestorzy rzeczywiście zwracali uwagę przede wszystkim na trwałość polityki budżetowej państw, którym chcą pożyczyć pieniądze. Wielkość deficytu budżetowego i długu publicznego nie jest w rzeczywistości tak istotna, jeśli chodzi o poziom rynkowych stóp procentowych, jak to założono w zielonej księdze. Świadczy o tym fakt, że to właśnie w Hiszpanii, prowadzącej politykę budżetową w sposób wzorowy, występują obecnie problemy z refinansowaniem, a państwa, których zadłużenie jest równie wysokie, np. Wielka Brytania, uzyskują rekordowo nisko oprocentowane finansowanie.

5.3.6   EKES ocenia w związku z tym, że w perspektywie etapów, które nastąpią po opublikowaniu zielonej księgi, Komisja powinna jak najprędzej zrewidować swoje tezy dotyczące pokusy nadużycia i dyscypliny rynkowej. Mogą one bardzo szybko doprowadzić do wyciągnięcia błędnych wniosków, których konsekwencje gospodarcze byłyby druzgocące. Gdyby np. przeciwdziałanie domniemanej pokusie nadużycia spowodowało przyjęcie jeszcze bardziej surowych przepisów dotyczących zadłużenia w ramach paktu stabilności i wzrostu lub wprowadzenie automatycznych hamulców zadłużenia, należałoby oczekiwać presji na wydatki publiczne przynoszącej skutki przeciwne do zamierzonych (i w opinii Komisji nieskutecznej). Aby przekonać się, że radykalne ograniczenie wydatków publicznych – sprzeczne z założeniami i zamiarami Komisji – miałoby negatywny wpływ na zaufanie potencjalnych nabywców obligacji, wystarczy spojrzeć na to, co dzieje się w państwach w sytuacji kryzysowej, w których polityka oszczędnościowa doprowadziła do zwiększenia niepewności i jeszcze większego wzrostu stóp procentowych.

5.3.7   EKES jest ponadto zdania, że należy zakwestionować same podstawy tezy, zgodnie z którą rynki powinny koniecznie wymusić dyscyplinę na demokratycznie wybranych rządach. W takim wypadku należałoby uznać rynki za synonim posiadaczy kapitału, występujących w roli wierzycieli rządów. Trudno pojąć, dlaczego należałoby cieszyć się z tego, że stosunkowo niewielka liczba posiadaczy kapitału miałaby mieć większy wpływ na budżet publiczny niż wybrany przez społeczeństwo parlament.

5.4   Warunki przyjęcia aktywów na rynku jako bardzo bezpiecznych

5.4.1   EKES podziela punkt widzenia Komisji, zgodnie z którym obligacje stabilnościowe powinny mieć wysoką jakość kredytową, aby zostały przyjęte przez inwestorów i państwa członkowskie ze strefy euro już obecnie mające najwyższą zdolność kredytową. Wysoka jakość kredytowa byłaby również potrzebna, aby uczynić z obligacji stabilnościowych międzynarodowy instrument referencyjny oraz położyć solidne fundamenty pod rozwój i wydajne funkcjonowanie rynków kontraktów terminowych typu future i opcji z nimi związanych, niezbędnych do zapewnienia płynności rynków obligacji.

5.4.2   EKES wyraża przekonanie, że euroobligacje objęte solidarną odpowiedzialnością będą bardzo atrakcyjne dla potencjalnych wierzycieli poszukujących bezpiecznych inwestycji. Wielkość i płynność rynku wspólnych obligacji przyciągnęłaby prawdopodobnie także nowych inwestorów spoza Europy. EKES podziela pogląd, zgodnie z którym brak równowagi makroekonomicznej w skali światowej wymaga, by uczyniono wszystko w celu skanalizowania znacznych ilości płynnego kapitału pochodzącego z krajów wschodzących w kierunku stabilnych inwestycji finansowych, jakimi byłyby euroobligacje. Stanowiłyby one wtedy istotny element stabilizacji rynków finansowych, nawet poza granicami Unii Europejskiej.

5.4.3   Tymczasem jednak niepewność na europejskich rynkach obligacji ogromnie wzrosła z powodu niezdecydowanej interwencji rządów państw członkowskich, nietrafnych decyzji politycznych i braku woli całościowego rozwiązania problemu kryzysu. W związku z tym niepewność jest obecnie tak duża, że nawet euroobligacje objęte gwarancjami solidarnymi (wariant nr 1, zob. wyżej pkt 3.2.1.1) prawdopodobnie nie spotkałyby się dziś z popytem tak wysokim, jak jeszcze kilka miesięcy temu. Ucierpiałby na tym także potencjał obligacji stabilnościowych w zakresie złagodzenia kryzysu i możliwe, że nie udałoby się osiągnąć podstawowego celu wprowadzenia tych obligacji, jakim jest stabilizacja.

5.4.4   EKES ocenia w związku z tym, że niezbędne jest większe zaangażowanie Europejskiego Banku Centralnego w rozwiązanie problemu kryzysu, np. poprzez udzielenie licencji bankowej EFSF lub europejskiemu mechanizmowi stabilności, który zostanie uruchomiony z dniem 1 lipca 2012 r. W odróżnieniu od Systemu Rezerwy Federalnej Stanów Zjednoczonych, Banku Japonii i Banku Anglii EBC nie odgrywa roli ostatecznego wierzyciela w stosunku do państw członkowskich. Wyjaśnia to w dużej mierze różnicę stóp procentowych między strefą euro a gospodarkami znacznie bardziej zadłużonymi i przyczynia się w dużym stopniu do powstania wrażenia, że kryzys nigdy się nie skończy.

5.4.5   Przekonanie, że przyjęcie aktywów na rynku i związane z nim niskie oprocentowanie euroobligacji wymagają prowadzenia możliwie najsurowszej polityki dyscypliny budżetowej i konsolidacji fiskalnej, jest jednak zwodnicze. W wielu opiniach EKES otwarcie mówił o fatalnych skutkach tego rodzaju polityki dla sytuacji gospodarczej i podkreślał, że do konsolidacji budżetów publicznych prowadzi przede wszystkim wzrost gospodarczy (10).

5.5   Warianty emisji obligacji stabilnościowych

5.5.1   Podejście nr 1: całkowite zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi

EKES ocenia, że jest to podejście najbardziej roztropne w perspektywie długoterminowej i najbardziej zgodne z celem Unii Europejskiej dotyczącym unii gospodarczej i społecznej. Jednocześnie podejście to mogłoby okazać się najskuteczniejsze w perspektywie krótkoterminowej, gdy chodzi o stawienie czoła problemom finansowym i wyjście z kryzysu. Jednakże podejście to wymaga jak najgłębszej integracji europejskiej. W związku z tym jego wdrażanie wiązałoby się z największą liczbą problemów natury politycznej. Dlatego też pełne zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi wydaje się najmniej prawdopodobnym rozwiązaniem w najbliższej przyszłości.

5.5.2   Podejście nr 2: częściowe zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi

5.5.2.1   Podejście to jest najbardziej prawdopodobne i możliwe do przyjęcia, gdyż jest ono zasadniczo zgodne z podejściem wymienionym wyżej, tyle że państwa członkowskie powinny w ramach niego zachować pewną niezależność działania w odniesieniu do rynków finansowych. W związku z tym poszczególne państwa podlegałyby różnym warunkom rynkowym i finansowym, które mogłyby odzwierciedlać różnice między ich ratingami kredytowymi. Tak czy inaczej podejście to może okazać się bardzo skuteczne, zarówno jeżeli chodzi o skutki średnioterminowe, jak i krótkoterminowe. Pozwala ono ponadto znacznie osłabić argumenty związane z domniemanym ryzykiem pokusy nadużycia. Dlatego też jest to jeden z dwóch wariantów, które EKES formalnie aprobuje.

5.5.2.2   Niemniej jednak do czasu dopuszczenia emisji obligacji stabilnościowych należy określić warunki i pułap zadłużenia, tak aby rzeczywiście rozwiązać delikatny problem państw przeżywających trudności finansowe. W związku z tym EKES ocenia, że w przypadku wyboru tego wariantu nie należałoby konwertować niezwłocznie (jak wskazano w rozpatrywanej zielonej księdze, s. 17) wszystkich istniejących obligacji krajowych na obligacje stabilnościowe, ponieważ poziom ustalony dla emisji tych ostatnich („obligacji niebieskich”) zostałby wówczas szybko osiągnięty i ponownie konieczne byłoby niezwłoczne wyemitowanie obligacji krajowych („obligacji czerwonych”) do celów refinansowania (11).

5.5.3   Podejście nr 3: częściowe zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami indywidualnymi, lecz nie solidarnymi

5.5.3.1   EKES zgadza się z Komisją co do tego, że spośród trzech wymienionych wariantów to podejście ma najwęższy zakres stosowania, ponieważ tylko częściowo zaspokoiłoby potrzeby państw członkowskich w zakresie finansowania (podobnie jak podejście nr 2) i objęłoby jedynie gwarancje indywidualne, lecz nie solidarne. W związku z tym podejście to miałoby jedynie ograniczone skutki w odniesieniu do stabilności i integracji. Mogłoby ono zostać wdrożone względnie szybko, ponieważ wydaje się w pełni zgodne z obowiązującym Traktatem UE.

5.5.3.2   Aby tego rodzaju instrumenty finansowe mogły uzyskać wystarczający rating kredytowy, państwa członkowskie byłyby zmuszone do przedstawienia dodatkowych gwarancji. Obligacje stabilnościowe zgodne z wariantem nr 3 byłyby bardzo podobne do obligacji emitowanych przez Europejski Instrument Stabilności Finansowej (EFSF), powinny natomiast mieć nieco szerszy zakres i nieco większy potencjalny wpływ na efektywność rynków i integrację. Podejście to jest najmniej zgodne z punktem widzenia EKES-u, ponieważ można przewidywać, że nie będzie ono miało znacznych skutków.

5.6   Ramy budżetowe obligacji stabilnościowych

5.6.1   EKES potwierdza swoje przekonanie o tym, że wzmocnienie paktu stabilności i wzrostu w ramach sześciopaku, rezolucja Rady w sprawie paktu euro plus i powszechne ustanowienie „złotych zasad” są w znacznym stopniu działaniami niewystarczającymi do tego, by przezwyciężyć kryzys, a ich skutki społeczne mogą spowodować rozpad Unii Europejskiej (12).

5.6.2   Jeżeli chodzi o dodatkowe środki przedsięwzięte przez Komisję i Radę oprócz propozycji zawartych w rozpatrywanej zielonej księdze, nie należy przyjmować za podstawę ograniczenia deficytów budżetowych i zadłużenia państw wyłącznie oszczędności w ramach budżetów publicznych (dyscyplina budżetowa). Oszczędności te mają zasadniczo szkodliwy wpływ na wzrost gospodarczy, zatrudnienie i funkcjonowanie państwa opiekuńczego, niepotrzebnie ograniczają możliwości prowadzenia odpowiedniej antycyklicznej polityki budżetowej i, co więcej, nie prowadzą do osiągnięcia celów zamierzonych przez Komisję.

5.6.3   W państwach członkowskich unii walutowej konieczne jest natomiast przedsięwzięcie środków w celu zbliżania gospodarek krajowych, ograniczenia zakłóceń równowagi i uzupełnienia jednolitej polityki pieniężnej. Ponadto niezbędne jest koordynowanie polityki gospodarczej zmierzającej do właściwych celów. W tym kontekście kilkakrotnie przywoływana w rozpatrywanej zielonej księdze wizja „wzmocnienia konkurencyjności”, przybierającego formę cięcia kosztów i presji na obniżenie płac, jest jednostronna i nie docenia roli, jaką odgrywa popyt w skali makroekonomicznej.

5.6.4   Na przykład obniżenie dochodów w państwach, które wykazują deficyt obrotów bieżących, może spowodować zmniejszenie popytu i spadek wielkości przywozu. W ten sposób saldo obrotów bieżących w strefie euro byłoby oczywiście zrównoważone, lecz za cenę ograniczenia produkcji i pogorszenia ogółu wyników gospodarczych, które wykazałyby ostatecznie niższy poziom. EKES potwierdza swoje przekonanie o tym, że zrównoważona polityka gospodarcza jest niezbędna do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020”.

5.6.5   Dlatego też należałoby ukierunkować koordynację polityki gospodarczej na wzmocnienie czynników wzrostu i dochodów narodowych. Państwa członkowskie, które w ostatnich latach odnotowały względnie niski poziom inwestycji publicznych i słaby popyt krajowy, powinny podjąć działania naprawcze w celu wspierania popytu, podczas gdy państwa członkowskie o stosunkowo wysokim deficycie obrotów bieżących i deficycie budżetowym powinny zmierzać do zapewnienia większej równowagi dochodów i wydatków. W opinii EKES-u wdrożenie obligacji stabilnościowych w Unii Europejskiej zgodnie z podejściem nr 2 może trwale przyczynić się do koniecznego i pilnego zmniejszenia wewnętrznych zakłóceń równowagi makroekonomicznej w UE.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  „W kierunku faktycznej unii gospodarczej i walutowej”, sprawozdanie przewodniczącego Rady Europejskiej Hermana Van Rompuya z dnia 26 czerwca 2012 r., cz. II, pkt 2, akapit trzeci (EUCO 120/12).

1

http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/PL/ec/131295.pdf

(2)  W debatach publicznych i dokumentach zazwyczaj używany jest termin „euroobligacje”. Komisja uznała, że główną cechą tego instrumentu byłoby zwiększenie stabilności finansowej w strefie euro. Dlatego też, zgodnie z treścią orędzia o stanie Unii wygłoszonego przez przewodniczącego José Barroso w dniu 28 września 2011 r., w przedmiotowej zielonej księdze mówi się o „obligacjach stabilnościowych”.

2

(3)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 6 lipca 2011 r. w sprawie kryzysu finansowego, gospodarczego i społecznego (2010/2242(INI)).

3

(4)  Zob. opinia EKES-u 474/2012 „Wzrost gospodarczy i dług państwowy w UE: dwie nowatorskie propozycje”, Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 10, oraz opinia EKES-u „Inteligentne strategie konsolidacji polityki fiskalnej – wyzwania związane z określeniem motorów wzrostu w Europie. Jak w pełni wykorzystać potencjał siły roboczej naszych gospodarek przy jednoczesnej pilnej potrzebie korekty budżetowej?”, Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 8.

4

(5)  Zob. uzasadnienie agencji ratingowej Standard & Poor’s z dnia 13 stycznia 2012 r. dotyczące spadku wartości obligacji skarbowych 16 państw członkowskich ze strefy euro: „Inicjatywy polityczne podjęte przez europejskich decydentów w ostatnich tygodniach mogą być niewystarczające, aby całkowicie rozwiązać obecne problemy systemowe, z którymi boryka się strefa euro”

5

(http://www.standardandpoors.com/prot/ratings/articles/en/eu/?articleType=HTML&assetID=1245327399569). Standard & Poor’s stwierdza ponadto: „Uważamy, że reforma oparta na samych tylko oszczędnościach budżetowych może się nie powieść, gdyż popyt krajowy spada wraz z rosnącym zaniepokojeniem konsumentów dotyczącym bezpieczeństwa zatrudnienia i dostępnych dochodów, co powoduje spadek dochodów z podatków krajowych”.

(6)  Zob. punkt 5.6.

6

(7)  Zakres działań EBC jest niemal nieograniczony, dlatego też mogą one przybierać różne formy, od prostej deklaracji wytyczającej przyszły kierunek jego polityki pieniężnej do masowego wykupu długu państwowego będącego przedmiotem spekulacji.

7

(8)  W niniejszym dokumencie termin „euroobligacje” używany jest w kontekście celu dotyczącego unii politycznej, stanowiącej uzupełnienie unii gospodarczej i walutowej. We wszystkich pozostałych przypadkach używany jest termin zaproponowany przez Komisję – „obligacje stabilnościowe”. W rzeczywistości nie ma różnicy między tymi dwoma pojęciami.

8

(9)  Por. wyliczenie zawarte w opinii EKES-u „Roczna wizja wzrostu gospodarczego: wsparcie całościowej odpowiedzi UE na kryzys”, Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 26, oraz opinia EKES-u w sprawie społecznych skutków nowych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego, Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 23.

9

(10)  Zob. przypis nr 8.

10

(11)  J.Delpla, J. von Weizsäcker, The Blue Bond Proposal („Propozycja dotycząca obligacji niebieskich”), Breugel Policy Briefs 420, Bruegel, Bruksela 2010. Autorzy ci zaproponowali ograniczenie emisji obligacji niebieskich do poziomu 60 % PKB, odpowiadające kryterium przewidzianemu początkowo w traktacie z Maastricht w odniesieniu do pułapu całkowitego długu publicznego. Wśród coraz liczniejszych badań i mniej czy bardziej szczegółowych propozycji na uwagę zasługuje wsunięta przez grupę ekspertów rządu niemieckiego idea tzw. European Redemption Pact

11

The Blue Bond Proposal

(http://www.sachverstaendigenrat-wirtschaft.de/fileadmin/dateiablage/Pressemitteilungen/A_european_redemption_pact.pdf) czy też propozycja Y. Varoufakisa i S. Holland, A modest proposal for overcoming the euro crisis, Levy Economics Institute of Bard College Policy Note 3/2011, http://www.levyinstitute.org/pubs/pn_11_03.pdf).

A modest proposal for overcoming the euro crisis

(12)  Zob. w tym kontekście pkt 5.3 powyżej.

12

---

ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Popr. 3 – Punkt 3.2.1.2

Dodać

Podejście nr 2: częściowe zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi.

W ramach tego podejścia emisja obligacji stabilnościowych objęta byłaby gwarancjami solidarnymi, ale zastąpiłaby krajowe emisje obligacji tylko w ograniczonym zakresie.

Obligacje krajowe w części nieemitowanej w formie obligacji stabilnościowych nadal objęte byłyby indywidualnymi gwarancjami poszczególnych państw. W związku z tym rynek obligacji państwowych w strefie euro składałby się z dwóch odrębnych obszarów obejmujących odpowiednio obligacje stabilnościowe i krajowe obligacje skarbowe. Przy tym podejściu kluczową kwestię stanowią szczegółowe kryteria służące ustaleniu względnych proporcji emisji obligacji stabilnościowych i emisji obligacji krajowych.

Uzasadnienie

Zostanie przedstawione ustnie.

Wynik głosowania:

| Przeciw | : | 117 |
| --- | --- | --- |
| Za | : | 46 |
| Wstrzymało się | : | 18 |

Przeciw

:

117

Za

:

46

Wstrzymało się

:

18

Popr. 4 – Punkt 3.2.1.3

Zmienić

Podejście nr 3: częściowe zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami indywidualnymi, lecz nie solidarnymi

W ramach tego podejścia obligacje stabilnościowe również tylko częściowo zastąpiłyby obligacje krajowe i objęte byłyby proporcjonalnymi gwarancjami poszczególnych państw członkowskich strefy euro. Podejście to różni się od podejścia nr 2 tym, że państwa członkowskie byłyby odpowiedzialne za swój udział w emisji obligacji stabilnościowych, a także za swoje własne obligacje krajowe.

Uzasadnienie

Zostanie przedstawione ustnie.

Wynik głosowania:

| Przeciw | : | 127 |
| --- | --- | --- |
| Za | : | 50 |
| Wstrzymało się | : | 6 |

Przeciw

:

127

Za

:

50

Wstrzymało się

:

6

Nad dwoma poniższymi poprawkami głosowano łącznie:

Popr. 7 – Punkt 4.3

Zmienić

W związku z tym Komitet przyjmuje z zadowoleniem zieloną księgę w sprawie możliwości wprowadzenia obligacji stabilnościowych. W istocie, z punktu widzenia Komitetu wprowadzenie ścisłych przepisów zarządzania gospodarczego oraz wspólnych gwarancji w całej strefie euro mających pozwolić na ryzyka związanego z zadłużeniem państwowym, przyczyni się do między środkami oszczędnościowymi a wzrostem gospodarczym .

Uzasadnienie

Zostanie przedstawione ustnie.

Popr. 1 – Punkt 1.5

Dodać

Jednakże EKES uważa, że ryzyko pokusy nadużycia i jego ewentualne konkretne przejawy, o których mowa w zielonej księdze, zostały przedstawione w sposób dyskusyjny i powinny najpierw zostać poddane gruntownej analizie przed wyciągnięciem wątpliwych wniosków. Jeżeli teza sformułowana w zielonej księdze jest poprawna, czyli jeżeli osłabienie dyscypliny rynkowej wynikające z ujednolicenia stóp procentowych pociąga za sobą nieodpowiedzialne zwiększanie wydatków publicznych lub wzrost deficytu budżetowego, tego rodzaju zmiany powinny były zostać stwierdzone po wprowadzeniu euro. Tak się jednak nie stało.

Uzasadnienie

W zielonej księdze jest mowa o wdrożeniu na nieokreślony czas mechanizmu tzw. obligacji stabilnościowych z myślą o obniżeniu kosztów obsługi długu (emisja obligacji) dla państw członkowskich o słabej dyscyplinie budżetowej, co działa na niekorzyść krajów, które zachowują dobrą dyscyplinę budżetową, gdyż będą musiały one oferować wyższe oprocentowanie takich obligacji w porównaniu do własnych instrumentów dłużnych. Beneficjenci tego systemu będą czerpać korzyści z jednej (i, z ich perspektywy, niższej) stopy oprocentowania takich obligacji, jak również z zasady ogólnoeuropejskiej odpowiedzialności (gwarancji). Sama Komisja Europejska przedstawiła 5 możliwych rodzajów pokusy nadużycia (jedna strona podejmuje decyzje na temat rozmiarów podejmowanego ryzyka, druga strona ponosi koszt w razie niepowodzenia) pojawiającej się w tym rodzaju emisji obligacji.

Wynik głosowania:

| Przeciw | : | 131 |
| --- | --- | --- |
| Za | : | 49 |
| Wstrzymało się | : | 9 |

Przeciw

:

131

Za

:

49

Wstrzymało się

:

9

Popr. 8 – Punkt 5.3.4

Zmienić

Argument ten przemawiałby za tym, aby w ramach przeciwdziałania pokusie nadużycia skoncentrować się właśnie na dochodach.
   (1)
  W przyszłości możliwe byłoby wprowadzenie w niektórych przypadkach kar za stosowanie ulg podatkowych, w ramach wzmocnienia zarządzania i koordynacji polityk gospodarczych w UE. Zapewniłoby to symetryczne stosowanie środków w zakresie zarządzania gospodarczego, którego EKES domagał się już w poprzednich opiniach
   (2).

Uzasadnienie

Nie można również przyjąć punktu 5.3.4 opinii. Stwierdzenie, że w przyszłości można by wprowadzić kary za stosowanie ulg podatkowych, jest arbitralne i nie opiera się na żadnej analizie lub badaniu. Ewentualne ulgi podatkowe i ich wpływ nie są tematem tej opinii.

Wynik głosowania:

| Przeciw | : | 124 |
| --- | --- | --- |
| Za | : | 54 |
| Wstrzymało się | : | 9 |

Przeciw

:

124

Za

:

54

Wstrzymało się

:

9

Nad sześcioma poniższymi poprawkami głosowano łącznie:

Popr. 10 – Punkt 5.4.2

Zmienić

EKES wyraża przekonanie, że euroobligacje objęte będą bardzo atrakcyjne dla potencjalnych wierzycieli poszukujących bezpiecznych inwestycji. Wielkość i płynność rynku wspólnych obligacji przyciągnęłaby prawdopodobnie także nowych inwestorów spoza Europy. EKES podziela pogląd, zgodnie z którym brak równowagi makroekonomicznej w skali światowej wymaga, by uczyniono wszystko w celu skanalizowania znacznych ilości płynnego kapitału pochodzącego z krajów wschodzących w kierunku stabilnych inwestycji finansowych, jakimi byłyby euroobligacje. Stanowiłyby one wtedy istotny element stabilizacji rynków finansowych, nawet poza granicami Unii Europejskiej.

Uzasadnienie

Zostanie przedstawione ustnie.

Popr. 11 – Punkt 5.5.1

Zmienić

Podejście nr 1: całkowite zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi

Jest to jednak podejście, które to wymaga jak najgłębszej integracji europejskiej . W związku z tym jego wdrażanie wiązałoby się z największą liczbą problemów natury politycznej . Dlatego też pełne zastąpienie emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi wydaje się najmniej prawdopodobnym rozwiązaniem w najbliższej przyszłości.

Uzasadnienie

Należy odrzucić zaproponowane w opinii poparcie dla podejścia nr 2 do kwestii wyboru wariantu emisji obligacji stabilnościowych, polegającego na częściowym zastąpieniu emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi. Naszym zdaniem nie można zaakceptować sytuacji, w której niektóre państwa członkowskie mogłyby być rozrzutne i niestety – jak wynika z praktycznego doświadczenia – gospodarować posiadanymi środkami w nieodpowiedzialny sposób, podczas gdy inne państwa musiałyby za to płacić. Równocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, iż gwarancje solidarne pozostają w bezpośredniej sprzeczności z przepisami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi żadne państwo członkowskie nie odpowiada za zobowiązania innych państw członkowskich. Podejście nr 3 (proponowane w treści poprawki) minimalizuje natomiast ryzyko pokusy nadużycia w kontekście realizacji polityki gospodarczo-fiskalnej. W przeciwieństwie do drugiego podejścia, sugerowane rozwiązanie obejmowałoby rządowe gwarancje indywidualne, lecz nie solidarne, i mogłoby zostać wdrożone stosunkowo szybko, bez konieczności zmiany traktatów UE.

Popr. 12 – Punkt 5.5.2.1

Zmienić

Podejście to jest zasadniczo zgodne z podejściem wymienionym wyżej, tyle że państwa członkowskie powinny w ramach niego zachować pewną niezależność działania w odniesieniu do rynków finansowych. W związku z tym poszczególne państwa podlegałyby różnym warunkom rynkowym i finansowym, które mogłyby odzwierciedlać różnice między ich ratingami kredytowymi.

Uzasadnienie

Należy odrzucić zaproponowane w opinii poparcie dla podejścia nr 2 do kwestii wyboru wariantu emisji obligacji stabilnościowych, polegającego na częściowym zastąpieniu emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi. Naszym zdaniem nie można zaakceptować sytuacji, w której niektóre państwa członkowskie mogłyby być rozrzutne i niestety – jak wynika z praktycznego doświadczenia – gospodarować posiadanymi środkami w nieodpowiedzialny sposób, podczas gdy inne państwa musiałyby za to płacić. Równocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, iż gwarancje solidarne pozostają w bezpośredniej sprzeczności z przepisami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi żadne państwo członkowskie nie odpowiada za zobowiązania innych państw członkowskich. Podejście nr 3 (proponowane w treści poprawki) minimalizuje natomiast ryzyko pokusy nadużycia w kontekście realizacji polityki gospodarczo-fiskalnej. W przeciwieństwie do podejścia nr 2, sugerowane rozwiązanie obejmowałoby rządowe gwarancje indywidualne, lecz nie solidarne, i z tego względu mogłoby zostać wdrożone stosunkowo szybko, bez konieczności zmiany traktatów UE.

Popr. 13 – Punkt 5.5.3.1

Zmienić

EKES zgadza się z Komisją co do tego, że spośród trzech wymienionych wariantów to podejście ma najwęższy zakres stosowania, ponieważ tylko częściowo zaspokoiłoby potrzeby państw członkowskich w zakresie finansowania (podobnie jak podejście nr 2) i objęłoby jedynie gwarancje indywidualne, lecz nie solidarne. Mogłoby ono zostać wdrożone względnie szybko, ponieważ wydaje się w pełni zgodne z obowiązującym Traktatem UE.

Uzasadnienie

Zostanie przedstawione ustnie.

Popr. 14 – Punkt 5.6.5

Zmienić

Dlatego też należałoby ukierunkować koordynację polityki gospodarczej na wzmocnienie czynników wzrostu i dochodów narodowych. Państwa członkowskie, które w ostatnich latach odnotowały względnie niski poziom inwestycji publicznych i słaby popyt krajowy, powinny podjąć działania naprawcze w celu wspierania popytu, podczas gdy państwa członkowskie o stosunkowo wysokim deficycie obrotów bieżących i deficycie budżetowym powinny zmierzać do zapewnienia większej równowagi dochodów i wydatków. W opinii EKES-u wdrożenie obligacji stabilnościowych w Unii Europejskiej, zgodnie z podejściem nr , które sprzyjać będą niezbędnemu i pilnemu zmniejszeniu wewnętrznych zakłóceń równowagi makroekonomicznej w UE.

Uzasadnienie

Należy odrzucić zaproponowane w opinii poparcie dla podejścia nr 2 do kwestii wyboru wariantu emisji obligacji stabilnościowych, polegającego na częściowym zastąpieniu emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi. Naszym zdaniem nie można zaakceptować sytuacji, w której niektóre państwa członkowskie mogłyby być rozrzutne i niestety – jak wynika z praktycznego doświadczenia – gospodarować posiadanymi środkami w nieodpowiedzialny sposób, podczas gdy inne państwa musiałyby za to płacić. Równocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, iż gwarancje solidarne pozostają w bezpośredniej sprzeczności z przepisami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi żadne państwo członkowskie nie odpowiada za zobowiązania innych państw członkowskich. Podejście nr 3 (proponowane w treści poprawki) minimalizuje natomiast ryzyko pokusy nadużycia w kontekście realizacji polityki gospodarczo-fiskalnej. W przeciwieństwie do podejścia nr 2, sugerowane rozwiązanie obejmowałoby rządowe gwarancje indywidualne, lecz nie solidarne, i z tego względu mogłoby zostać wdrożone stosunkowo szybko, bez konieczności zmiany traktatów UE.

Popr. 2 – Punkt 1.7

Zmienić

Jeśli chodzi o poszczególne warianty emisji obligacji stabilnościowych, Komitet uważa, że podejście nr , polegające na częściowym zastąpieniu emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi jest najbardziej prawdopodobne i na ogół możliwe do przyjęcia.

Uzasadnienie

Należy odrzucić zaproponowane w opinii poparcie dla podejścia nr 2 do kwestii wyboru wariantu emisji obligacji stabilnościowych, polegającego na częściowym zastąpieniu emisji obligacji krajowych emisją obligacji stabilnościowych objętych gwarancjami solidarnymi. Naszym zdaniem nie można zaakceptować sytuacji, w której niektóre państwa członkowskie mogą być rozrzutne i niestety – jak wynika z praktycznego doświadczenia – gospodarować posiadanymi środkami w nieodpowiedzialny sposób, podczas gdy inne państwa muszą za to płacić. Równocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, iż gwarancje solidarne pozostają w bezpośredniej sprzeczności z zapisami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie z którymi żadne państwo członkowskie nie odpowiada za zobowiązania innych państw członkowskich. Natomiast podejście nr 3 (za którym opowiadamy się w naszej poprawce) minimalizuje ryzyko pokusy nadużycia przy prowadzeniu polityki gospodarczej i fiskalnej. W przeciwieństwie do podejścia nr 2, podejście nr 3 polegałoby na emisji obligacji objętych rządowymi „gwarancjami indywidualnymi, lecz nie solidarnymi”, w związku z czym można by je było zrealizować stosunkowo szybko, bez konieczności zmiany traktatów UE.

Wynik głosowania:

| Przeciw | : | 129 |
| --- | --- | --- |
| Za | : | 59 |
| Wstrzymało się | : | 5 |

Przeciw

:

129

Za

:

59

Wstrzymało się

:

5

---

(1)

(2)  Por. wyliczenie zawarte w opinii EKES-u „Roczna wizja wzrostu gospodarczego: wsparcie całościowej odpowiedzi UE na kryzys”, Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 26, oraz opinia EKES-u w sprawie społecznych skutków nowych przepisów dotyczących zarządzania gospodarczego, Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 23.

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/72 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/72

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i jego operacji (od 2014 r.)

COM(2011) 831 final

2012/C 299/13

Sprawozdawca: Edgardo Maria IOZIA

Dnia 30 listopada 2011 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie europejskiego programu monitorowania Ziemi (GMES) i jego operacji (od 2014 r.)

COM(2011) 831 final.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 12 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 178 do 2 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) potwierdza swoje zdecydowane poparcie dla europejskiej polityki kosmicznej, a zwłaszcza dla wielkich projektów europejskich Galileo i GMES, które mają jego zdaniem strategiczne znaczenie dla rozwoju gospodarczego i naukowego Europy. We wszystkich opracowanych przez siebie opiniach (1) EKES podkreśla potrzebę zwrócenia większej uwagi na działalność kosmiczną, w której to dziedzinie UE musi utrzymywać liczącą się pozycję, i przeznaczenia na nią większych środków. |
| --- | --- |

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) potwierdza swoje zdecydowane poparcie dla europejskiej polityki kosmicznej, a zwłaszcza dla wielkich projektów europejskich Galileo i GMES, które mają jego zdaniem strategiczne znaczenie dla rozwoju gospodarczego i naukowego Europy. We wszystkich opracowanych przez siebie opiniach (1) EKES podkreśla potrzebę zwrócenia większej uwagi na działalność kosmiczną, w której to dziedzinie UE musi utrzymywać liczącą się pozycję, i przeznaczenia na nią większych środków.

| 1.2 | EKES wyraża zdecydowany sprzeciw wobec propozycji Komisji, by środki potrzebne do opracowania i finalizacji programu GME przenieść na zewnątrz w postaci specjalnego funduszu. |
| --- | --- |

1.2

EKES wyraża zdecydowany sprzeciw wobec propozycji Komisji, by środki potrzebne do opracowania i finalizacji programu GME przenieść na zewnątrz w postaci specjalnego funduszu.

| 1.3 | EKES podkreśla pilną potrzebę zapewnienia ciągłości programu, który wchodzi właśnie w fazę operacyjną, gdyż w przeciwnym razie jego realizacja może się zakończyć fiaskiem. Cała propozycja dotycząca innowacyjnych mechanizmów finansowania i zarządzania, które różnią się od zazwyczaj stosowanych i utrwalonych już w UE mechanizmów, wydaje się być przedstawiona nie w porę, nieuzasadniona i wielce ryzykowna. Tworzenie nowych organów i modeli finansowania wymaga bowiem rozpoczęcia długoletnich, niepewnych i wyczerpujących negocjacji oraz badań, co wydaje się sprzeczne z wdrożeniem programu takiego jak GMES i mało przydatne, wziąwszy pod uwagę, że Komisja i inne agencje europejskie dysponują wszelkimi kompetencjami i uprawnieniami potrzebnymi do jego realizacji. |
| --- | --- |

1.3

EKES podkreśla pilną potrzebę zapewnienia ciągłości programu, który wchodzi właśnie w fazę operacyjną, gdyż w przeciwnym razie jego realizacja może się zakończyć fiaskiem. Cała propozycja dotycząca innowacyjnych mechanizmów finansowania i zarządzania, które różnią się od zazwyczaj stosowanych i utrwalonych już w UE mechanizmów, wydaje się być przedstawiona nie w porę, nieuzasadniona i wielce ryzykowna. Tworzenie nowych organów i modeli finansowania wymaga bowiem rozpoczęcia długoletnich, niepewnych i wyczerpujących negocjacji oraz badań, co wydaje się sprzeczne z wdrożeniem programu takiego jak GMES i mało przydatne, wziąwszy pod uwagę, że Komisja i inne agencje europejskie dysponują wszelkimi kompetencjami i uprawnieniami potrzebnymi do jego realizacji.

| 1.4 | EKES apeluje, by finansowanie programu objęte zostało wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2014–2020 i by zarządzanie nim było zorganizowane w sposób uwzględniający obecne możliwości UE i zapobiegający zarówno rozproszeniu podmiotów zarządzających, jak i tworzeniu nowych podmiotów niezdolnych do udziału w zarządzaniu programem opracowanym w ostatnim dziesięcioleciu. Postulat ten przedstawiono już we wcześniejszej opinii (2). |
| --- | --- |

1.4

EKES apeluje, by finansowanie programu objęte zostało wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2014–2020 i by zarządzanie nim było zorganizowane w sposób uwzględniający obecne możliwości UE i zapobiegający zarówno rozproszeniu podmiotów zarządzających, jak i tworzeniu nowych podmiotów niezdolnych do udziału w zarządzaniu programem opracowanym w ostatnim dziesięcioleciu. Postulat ten przedstawiono już we wcześniejszej opinii (2).

| 1.5 | Komunikat dotyczący szczegółów realizacji propozycji umowy międzyrządowej w sprawie operacji GMES (3), którego wydanie zbiega się w czasie z omawianiem niniejszej opinii, nie zmienia wysnutych tu wniosków. Wręcz przeciwnie, potwierdza je, gdyż skłania EKES do ponownej refleksji na temat wysokiego ryzyka związanego z opóźnionym wprowadzeniem nowego i niesprawdzonego modelu finansowania oraz zarządzania, wykraczającego poza wieloletnie ramy finansowe czy utrwalone kanały zarządzania właściwe dla UE. |
| --- | --- |

1.5

Komunikat dotyczący szczegółów realizacji propozycji umowy międzyrządowej w sprawie operacji GMES (3), którego wydanie zbiega się w czasie z omawianiem niniejszej opinii, nie zmienia wysnutych tu wniosków. Wręcz przeciwnie, potwierdza je, gdyż skłania EKES do ponownej refleksji na temat wysokiego ryzyka związanego z opóźnionym wprowadzeniem nowego i niesprawdzonego modelu finansowania oraz zarządzania, wykraczającego poza wieloletnie ramy finansowe czy utrwalone kanały zarządzania właściwe dla UE.

| 1.6 | EKES wyraża zaniepokojenie faktem, że program GMES może napotkać na poważne trudności, co zaprzepaści dotychczasowe inwestycje w wysokości ponad 3,2 mld euro. W świetle dyskusji prowadzonych przez państwa członkowskie, ziszczenie się tego niekorzystnego scenariusza wydaje się wręcz pewne. |
| --- | --- |

1.6

EKES wyraża zaniepokojenie faktem, że program GMES może napotkać na poważne trudności, co zaprzepaści dotychczasowe inwestycje w wysokości ponad 3,2 mld euro. W świetle dyskusji prowadzonych przez państwa członkowskie, ziszczenie się tego niekorzystnego scenariusza wydaje się wręcz pewne.

| 1.7 | EKES podkreśla, że w momencie, gdy został niecały rok do przewidywanej funkcjonalności programu (w 2013 r. przewiduje się wystrzelenie satelitów A konstelacji Sentinel-1, Sentinel-2 i Sentinel-3), opracowanie na nowo złożonego mechanizmu finansowania i zarządzania GMES – zgodnie z opisem w komunikacie – wydaje się bardzo ryzykowne i nieuzasadnione m.in. ze względu na jego znaczenie strategiczne dla UE. |
| --- | --- |

1.7

EKES podkreśla, że w momencie, gdy został niecały rok do przewidywanej funkcjonalności programu (w 2013 r. przewiduje się wystrzelenie satelitów A konstelacji Sentinel-1, Sentinel-2 i Sentinel-3), opracowanie na nowo złożonego mechanizmu finansowania i zarządzania GMES – zgodnie z opisem w komunikacie – wydaje się bardzo ryzykowne i nieuzasadnione m.in. ze względu na jego znaczenie strategiczne dla UE.

| 1.8 | W komunikacie nie zawarto analizy wykonalności, która umożliwiałaby ocenę możliwości realizacji tego planu pod kątem skuteczności i wydajności. Uzasadnienie potrzeby stworzenia nowego systemu również pozostaje niejasne. |
| --- | --- |

1.8

W komunikacie nie zawarto analizy wykonalności, która umożliwiałaby ocenę możliwości realizacji tego planu pod kątem skuteczności i wydajności. Uzasadnienie potrzeby stworzenia nowego systemu również pozostaje niejasne.

| 1.9 | EKES podkreśla różnice w podejściu do dwóch programów przewodnich europejskiego planu kosmicznego Galileo i GMES, z których pierwszy został włączony do wieloletnich ram finansowych, a drugi nie. |
| --- | --- |

1.9

EKES podkreśla różnice w podejściu do dwóch programów przewodnich europejskiego planu kosmicznego Galileo i GMES, z których pierwszy został włączony do wieloletnich ram finansowych, a drugi nie.

| 1.10 | Co się tyczy zarządzania, zdziwienie budzi drugorzędna rola, jaką w tym złożonym systemie przyznaje się Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), która do tej pory nie tylko dostarczała, we współpracy z Komisją Europejską, prawie całego finansowania, lecz również opracowywała i wykorzystywała większość europejskich struktur satelitarnych, a także zarządzała nimi. Zastąpienie jej nowymi organami lub też podmiotami posiadającymi niewielkie doświadczenie w zakresie zarządzania systemami satelitarnymi i gromadzonymi przez nie danymi wydaje się bezzasadne. |
| --- | --- |

1.10

Co się tyczy zarządzania, zdziwienie budzi drugorzędna rola, jaką w tym złożonym systemie przyznaje się Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), która do tej pory nie tylko dostarczała, we współpracy z Komisją Europejską, prawie całego finansowania, lecz również opracowywała i wykorzystywała większość europejskich struktur satelitarnych, a także zarządzała nimi. Zastąpienie jej nowymi organami lub też podmiotami posiadającymi niewielkie doświadczenie w zakresie zarządzania systemami satelitarnymi i gromadzonymi przez nie danymi wydaje się bezzasadne.

| 1.11 | EKES uważa, że tak radykalna zmiana podziału kompetencji w zakresie programu, jak proponuje się w komunikacie, jest bardzo ryzykowna dla uruchomienia systemu z uwagi na to, że do wprowadzenia modelu finansowania GMES pozostał mniej niż rok. |
| --- | --- |

1.11

EKES uważa, że tak radykalna zmiana podziału kompetencji w zakresie programu, jak proponuje się w komunikacie, jest bardzo ryzykowna dla uruchomienia systemu z uwagi na to, że do wprowadzenia modelu finansowania GMES pozostał mniej niż rok.

| 1.12 | EKES podkreśla niepewność i niejasność propozycji zarządzania przedstawionej przez Komisję. Oczywiste są punkty krytyczne proponowanego modelu, zważywszy, że koordynację techniczną powierza się organom, które ani nie są obeznane z działalnością kosmiczną, ani też nie wypracowały jeszcze kultury współpracy z innymi agencjami. Zresztą ponad 80 % działań przewidzianych w ramach programu GMES dotyczy przestrzeni kosmicznej. EKES zachęca Komisję do ponownego zastanowienia się nad proponowanym modelem, utrzymania jednolitego sposobu zarządzania i pozostawienia w rękach ESA odpowiedzialności technicznej za ten program – pod nadzorem i kontrolą Komisji, zgodnie z pierwotnymi założeniami. |
| --- | --- |

1.12

EKES podkreśla niepewność i niejasność propozycji zarządzania przedstawionej przez Komisję. Oczywiste są punkty krytyczne proponowanego modelu, zważywszy, że koordynację techniczną powierza się organom, które ani nie są obeznane z działalnością kosmiczną, ani też nie wypracowały jeszcze kultury współpracy z innymi agencjami. Zresztą ponad 80 % działań przewidzianych w ramach programu GMES dotyczy przestrzeni kosmicznej. EKES zachęca Komisję do ponownego zastanowienia się nad proponowanym modelem, utrzymania jednolitego sposobu zarządzania i pozostawienia w rękach ESA odpowiedzialności technicznej za ten program – pod nadzorem i kontrolą Komisji, zgodnie z pierwotnymi założeniami.

2.   Wstęp

| 2.1 | W omawianym komunikacie z 30 listopada 2011 r. Komisja przedstawiła opracowane przez siebie (nieobjęte wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2014–2020 (4)) rozwiązanie problemu finansowania fazy operacyjnej opracowanego wcześniej i doprowadzonego do końcowego etapu wdrażania programu strategicznego monitorowania Ziemi i bezpieczeństwa GMES. Komunikat ma zasadnicze znaczenie, gdyż zawarto w nim także propozycję dotyczące zarządzania programem. |
| --- | --- |

2.1

W omawianym komunikacie z 30 listopada 2011 r. Komisja przedstawiła opracowane przez siebie (nieobjęte wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2014–2020 (4)) rozwiązanie problemu finansowania fazy operacyjnej opracowanego wcześniej i doprowadzonego do końcowego etapu wdrażania programu strategicznego monitorowania Ziemi i bezpieczeństwa GMES. Komunikat ma zasadnicze znaczenie, gdyż zawarto w nim także propozycję dotyczące zarządzania programem.

| 2.2 | Kolejny komunikat dotyczący niektórych szczegółów realizacji propozycji umowy międzyrządowej w sprawie operacji GMES (5), którego wydanie zbiegło się w czasie z omawianiem niniejszej opinii, nie wpływa na zmianę uwag czy wniosków dotyczących analizowanego dokumentu. Jest to załącznik, w którym przedstawiono szczegółowo aspekty finansowe proponowanego funduszu i wprowadzono nowy organ – Radę ds. GMES – która powiela obowiązujące dotychczas kompetencje w zakresie zarządzania europejskimi programami kosmicznymi, co prowadzi do wyraźnych sporów kompetencyjnych oraz dublowania struktur decyzyjnych w UE. |
| --- | --- |

2.2

Kolejny komunikat dotyczący niektórych szczegółów realizacji propozycji umowy międzyrządowej w sprawie operacji GMES (5), którego wydanie zbiegło się w czasie z omawianiem niniejszej opinii, nie wpływa na zmianę uwag czy wniosków dotyczących analizowanego dokumentu. Jest to załącznik, w którym przedstawiono szczegółowo aspekty finansowe proponowanego funduszu i wprowadzono nowy organ – Radę ds. GMES – która powiela obowiązujące dotychczas kompetencje w zakresie zarządzania europejskimi programami kosmicznymi, co prowadzi do wyraźnych sporów kompetencyjnych oraz dublowania struktur decyzyjnych w UE.

| 2.3 | Globalny monitoring środowiska i bezpieczeństwa (GMES) oraz Galileo to dwa programy przewodnie Unii Europejskiej w sektorze kosmicznym. GMES odgrywa zasadniczą rolę w monitorowaniu Ziemi, zapewniając narzędzia potrzebne do zrozumienia i monitorowania zmiany klimatu, ochrony ludności i zagwarantowania jej bezpieczeństwa, rozwoju zrównoważonego oraz zarządzania kryzysowego. |
| --- | --- |

2.3

Globalny monitoring środowiska i bezpieczeństwa (GMES) oraz Galileo to dwa programy przewodnie Unii Europejskiej w sektorze kosmicznym. GMES odgrywa zasadniczą rolę w monitorowaniu Ziemi, zapewniając narzędzia potrzebne do zrozumienia i monitorowania zmiany klimatu, ochrony ludności i zagwarantowania jej bezpieczeństwa, rozwoju zrównoważonego oraz zarządzania kryzysowego.

| 2.4 | Fakt, że finansowania programu strategicznego monitorowania Ziemi i bezpieczeństwa GMES nie uwzględniono we wniosku dotyczącym wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020, wzbudził obawę, że program strategiczny dla Europy, któremu poświęcono do tej pory 10 lat pracy i który pochłonął ponad 3 mld euro, może zostać zaprzepaszczony. |
| --- | --- |

2.4

Fakt, że finansowania programu strategicznego monitorowania Ziemi i bezpieczeństwa GMES nie uwzględniono we wniosku dotyczącym wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020, wzbudził obawę, że program strategiczny dla Europy, któremu poświęcono do tej pory 10 lat pracy i który pochłonął ponad 3 mld euro, może zostać zaprzepaszczony.

| 2.5 | W analizie z grudnia 2011 r. (6) EKES wyraził już zaniepokojenie przyszłością tego programu w związku z przerwaniem ciągłości jego finansowania. |
| --- | --- |

2.5

W analizie z grudnia 2011 r. (6) EKES wyraził już zaniepokojenie przyszłością tego programu w związku z przerwaniem ciągłości jego finansowania.

| 2.6 | W lutym 2012 r. w rezolucji w sprawie przyszłości GMES (7) Parlament Europejski stwierdził, że „finansowanie GMES pochodzące ze środków innych niż przewidziane w wieloletnich ramach finansowych, w ramach środków i przy zastosowaniu modelu zarządzania zaproponowanego przez Komisję w komunikacie, nie jest realnym rozwiązaniem”. |
| --- | --- |

2.6

W lutym 2012 r. w rezolucji w sprawie przyszłości GMES (7) Parlament Europejski stwierdził, że „finansowanie GMES pochodzące ze środków innych niż przewidziane w wieloletnich ramach finansowych, w ramach środków i przy zastosowaniu modelu zarządzania zaproponowanego przez Komisję w komunikacie, nie jest realnym rozwiązaniem”.

| 2.7 | Segment kosmiczny GMES oparty jest na trzech konstelacjach satelitarnych Sentinel-1, 2 i 3 oraz na instrumentach (Sentinel-4 i 5) mieszczących się na pokładach innych satelitów. Pierwsze satelity należące do tych trzech konstelacji zostaną wystrzelone w 2013 r., w związku z czym pilnie potrzebne jest opracowanie ram finansowych gwarantujących finansowanie operacji, do których rozpoczęcia pozostaje coraz mniej czasu. |
| --- | --- |

2.7

Segment kosmiczny GMES oparty jest na trzech konstelacjach satelitarnych Sentinel-1, 2 i 3 oraz na instrumentach (Sentinel-4 i 5) mieszczących się na pokładach innych satelitów. Pierwsze satelity należące do tych trzech konstelacji zostaną wystrzelone w 2013 r., w związku z czym pilnie potrzebne jest opracowanie ram finansowych gwarantujących finansowanie operacji, do których rozpoczęcia pozostaje coraz mniej czasu.

| 2.8 | Ze względu na brak propozycji, podczas konferencji prasowej w dniu 9 stycznia 2012 r. dyrektor generalny ESA stanowczo potwierdził, że ESA nie zamierza wystrzelić przewidzianych satelitów (8), gdyż nie podjęto jeszcze decyzji w sprawie finansowania operacji GMES. |
| --- | --- |

2.8

Ze względu na brak propozycji, podczas konferencji prasowej w dniu 9 stycznia 2012 r. dyrektor generalny ESA stanowczo potwierdził, że ESA nie zamierza wystrzelić przewidzianych satelitów (8), gdyż nie podjęto jeszcze decyzji w sprawie finansowania operacji GMES.

| 2.9 | W komunikacie Komisja Europejska proponuje pozyskanie środków na stworzenie i uruchomienie całej infrastruktury poprzez stworzenie nowego funduszu przeznaczonego specjalnie na GMES, co wymagać będzie zawarcia umowy międzyrządowej między państwami członkowskimi UE, zebranymi w Radzie. |
| --- | --- |

2.9

W komunikacie Komisja Europejska proponuje pozyskanie środków na stworzenie i uruchomienie całej infrastruktury poprzez stworzenie nowego funduszu przeznaczonego specjalnie na GMES, co wymagać będzie zawarcia umowy międzyrządowej między państwami członkowskimi UE, zebranymi w Radzie.

| 2.10 | Wkład do funduszu miałoby wnieść 27 państw członkowskich UE w oparciu o dochód narodowy brutto (DNB). W omawianym komunikacie przedstawiono wzór umowy, który został następnie uściślony w następnym komunikacie (9). |
| --- | --- |

2.10

Wkład do funduszu miałoby wnieść 27 państw członkowskich UE w oparciu o dochód narodowy brutto (DNB). W omawianym komunikacie przedstawiono wzór umowy, który został następnie uściślony w następnym komunikacie (9).

| 2.11 | W zawartej w komunikacie propozycji dotyczącej zarządzania programem – równie istotnej jak propozycja finansowa – wskazano wiele podmiotów, które powinny wziąć na siebie odpowiedzialność za poszczególne aspekty i dziedziny związane z realizacją programu GMES. |
| --- | --- |

2.11

W zawartej w komunikacie propozycji dotyczącej zarządzania programem – równie istotnej jak propozycja finansowa – wskazano wiele podmiotów, które powinny wziąć na siebie odpowiedzialność za poszczególne aspekty i dziedziny związane z realizacją programu GMES.

| 2.12 | Wprowadzenie nowego, złożonego systemu finansowania oraz nowego organu zarządzania programem kosmicznym (Rady ds. GMES) wydaje się nieuzasadnione i spóźnione, wziąwszy pod uwagę, że do wystrzelenia pierwszych satelitów pozostał rok. |
| --- | --- |

2.12

Wprowadzenie nowego, złożonego systemu finansowania oraz nowego organu zarządzania programem kosmicznym (Rady ds. GMES) wydaje się nieuzasadnione i spóźnione, wziąwszy pod uwagę, że do wystrzelenia pierwszych satelitów pozostał rok.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | Program globalnego monitorowania Ziemi i bezpieczeństwa GMES oraz program nawigacji satelitarnej Galileo to poważne programy strategiczne UE, za pomocą których zamierza ona zachować swą niezależność i prymat w sektorze kosmicznym. |
| --- | --- |

3.1

Program globalnego monitorowania Ziemi i bezpieczeństwa GMES oraz program nawigacji satelitarnej Galileo to poważne programy strategiczne UE, za pomocą których zamierza ona zachować swą niezależność i prymat w sektorze kosmicznym.

| 3.2 | Uważa się, że zachowanie wiodącej pozycji i niezależności w sektorze kosmicznym ma strategiczne znaczenie dla przyszłości Europy, ze względu na powszechne, poważne i szeroko rozumiane konsekwencje gospodarcze, technologiczne, geopolityczne i kulturowe działań w przestrzeni kosmicznej. |
| --- | --- |

3.2

Uważa się, że zachowanie wiodącej pozycji i niezależności w sektorze kosmicznym ma strategiczne znaczenie dla przyszłości Europy, ze względu na powszechne, poważne i szeroko rozumiane konsekwencje gospodarcze, technologiczne, geopolityczne i kulturowe działań w przestrzeni kosmicznej.

| 3.3 | GMES jest programem strategicznym Unii Europejskiej ustanowionym na mocy rozporządzenia (UE) nr 911/2010 Parlamentu Europejskiego i Rady. |
| --- | --- |

3.3

GMES jest programem strategicznym Unii Europejskiej ustanowionym na mocy rozporządzenia (UE) nr 911/2010 Parlamentu Europejskiego i Rady.

| 3.4 | W komunikacie stwierdzono: „Aby sprostać coraz większym wyzwaniom na poziomie globalnym, Europie potrzebny jest własny, dobrze skoordynowany i wiarygodny system obserwacji Ziemi. Takim systemem jest GMES”. |
| --- | --- |

3.4

W komunikacie stwierdzono: „Aby sprostać coraz większym wyzwaniom na poziomie globalnym, Europie potrzebny jest własny, dobrze skoordynowany i wiarygodny system obserwacji Ziemi. Takim systemem jest GMES”.

| 3.5 | W komunikacie zaproponowano nowy mechanizm finansowania wykraczający poza utrwalony system zarządzania w ramach budżetu UE, który wymaga specjalnego wkładu i zatwierdzenia przez 27 państw członkowskich. W obecnej sytuacji finansowej (por. na przykład, lecz nie tylko, sytuację w Grecji oraz ewentualną niewypłacalność Francji i Włoch) bardzo prawdopodobne, jeżeli nie wręcz pewne, wydaje się zablokowanie tego mechanizmu, co oznaczałoby koniec programu GMES. |
| --- | --- |

3.5

W komunikacie zaproponowano nowy mechanizm finansowania wykraczający poza utrwalony system zarządzania w ramach budżetu UE, który wymaga specjalnego wkładu i zatwierdzenia przez 27 państw członkowskich. W obecnej sytuacji finansowej (por. na przykład, lecz nie tylko, sytuację w Grecji oraz ewentualną niewypłacalność Francji i Włoch) bardzo prawdopodobne, jeżeli nie wręcz pewne, wydaje się zablokowanie tego mechanizmu, co oznaczałoby koniec programu GMES.

4.   Uwagi szczegółowe

Finansowanie

| 4.1 | Komunikat przewiduje wyłączenie programu GMES z wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020. |
| --- | --- |

4.1

Komunikat przewiduje wyłączenie programu GMES z wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020.

| 4.2 | Finansowanie miałoby opierać się na umowie wewnętrznej przedstawicieli rządów państw członkowskich, zebranych w Radzie. |
| --- | --- |

4.2

Finansowanie miałoby opierać się na umowie wewnętrznej przedstawicieli rządów państw członkowskich, zebranych w Radzie.

| 4.3 | Umowa przewiduje, że każde państwo członkowskie UE sfinalizuje najpierw procedury konieczne do jej wprowadzenia w życie, powiadamiając o tym sekretarza generalnego Rady Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.3

Umowa przewiduje, że każde państwo członkowskie UE sfinalizuje najpierw procedury konieczne do jej wprowadzenia w życie, powiadamiając o tym sekretarza generalnego Rady Unii Europejskiej.

| 4.4 | Ratyfikacja przez wszystkie państwa członkowskie jest warunkiem wejścia umowy w życie. |
| --- | --- |

4.4

Ratyfikacja przez wszystkie państwa członkowskie jest warunkiem wejścia umowy w życie.

| 4.5 | Umowa może wejść w życie dopiero po jej zatwierdzeniu przez wszystkie państwa członkowskie. Ze względu na obecną sytuację finansową w Europie, a – ściślej rzecz ujmując – w niektórych państwach członkowskich sama ta klauzula wydaje się być wystarczająca do tego, by program GMES zakończył się fiaskiem. |
| --- | --- |

4.5

Umowa może wejść w życie dopiero po jej zatwierdzeniu przez wszystkie państwa członkowskie. Ze względu na obecną sytuację finansową w Europie, a – ściślej rzecz ujmując – w niektórych państwach członkowskich sama ta klauzula wydaje się być wystarczająca do tego, by program GMES zakończył się fiaskiem.

| 4.6 | Terminy i procedura zwoływania posiedzeń Rady nie są obecnie znane, co wydaje się ryzykowne, zważywszy na zbliżające się wystrzelenie satelitów Sentinel-1, 2, 3 (w 2013 r.). |
| --- | --- |

4.6

Terminy i procedura zwoływania posiedzeń Rady nie są obecnie znane, co wydaje się ryzykowne, zważywszy na zbliżające się wystrzelenie satelitów Sentinel-1, 2, 3 (w 2013 r.).

| 4.7 | Dla celów programowania i wdrażania funduszu GMES, a także zarządzania nim komunikat przewiduje, że Rada przyjmie rozporządzenie na wniosek Komisji. Projekt tego rozporządzenia nie jest jednak w chwili obecnej dostępny. |
| --- | --- |

4.7

Dla celów programowania i wdrażania funduszu GMES, a także zarządzania nim komunikat przewiduje, że Rada przyjmie rozporządzenie na wniosek Komisji. Projekt tego rozporządzenia nie jest jednak w chwili obecnej dostępny.

| 4.8 | Do celów rozporządzenia finansowego w sprawie funduszu GMES, które określa zasady regulujące ustanawianie i finansową realizację środków funduszu GMES oraz prezentację i kontrolę sprawozdań, komunikat przewiduje przyjęcie go przez Radę na wniosek Komisji. Projekt tego rozporządzenia nie jest jednak w chwili obecnej dostępny. |
| --- | --- |

4.8

Do celów rozporządzenia finansowego w sprawie funduszu GMES, które określa zasady regulujące ustanawianie i finansową realizację środków funduszu GMES oraz prezentację i kontrolę sprawozdań, komunikat przewiduje przyjęcie go przez Radę na wniosek Komisji. Projekt tego rozporządzenia nie jest jednak w chwili obecnej dostępny.

| 4.9 | Dotychczas na opracowanie programu przeznaczono 3,2 mld euro, która to suma pochodziła prawie w całości od ESA (1 890 mln) oraz UE (1 300 mln). |
| --- | --- |

4.9

Dotychczas na opracowanie programu przeznaczono 3,2 mld euro, która to suma pochodziła prawie w całości od ESA (1 890 mln) oraz UE (1 300 mln).

| 4.10 | Szacuje się, że uruchomienie całego programu wraz z jego utrzymaniem, rozwojem i modernizacją w latach 2014–2020 będzie kosztować 5,8 mld euro, a zatem ok. 0,6 % budżetu UE na ten okres, który zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2014-2020 wynosi 1 025 mld euro. Należy przypomnieć, że budżet UE stanowi z kolei ok. 1 % dochodu narodowego brutto (DNB). |
| --- | --- |

4.10

Szacuje się, że uruchomienie całego programu wraz z jego utrzymaniem, rozwojem i modernizacją w latach 2014–2020 będzie kosztować 5,8 mld euro, a zatem ok. 0,6 % budżetu UE na ten okres, który zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2014-2020 wynosi 1 025 mld euro. Należy przypomnieć, że budżet UE stanowi z kolei ok. 1 % dochodu narodowego brutto (DNB).

| 4.11 | Propozycja finansowania GMES spoza budżetu UE nie wydaje się jednak przynosić korzyści finansowych, nawet jeżeli miałoby ono pochodzić z innego źródła opierającego się na złożonej umowie międzyrządowej, gdyż 27 państw członkowskich powinno zagwarantować jego finansowanie. Komitet nie dostrzega zatem zasadności tej propozycji. |
| --- | --- |

4.11

Propozycja finansowania GMES spoza budżetu UE nie wydaje się jednak przynosić korzyści finansowych, nawet jeżeli miałoby ono pochodzić z innego źródła opierającego się na złożonej umowie międzyrządowej, gdyż 27 państw członkowskich powinno zagwarantować jego finansowanie. Komitet nie dostrzega zatem zasadności tej propozycji.

| 4.12 | Co się tyczy segmentu kosmicznego, ESA posiada budżet na uruchomienie wszystkich trzech satelitów A konstelacji Sentinel-1, 2 i 3. Koszty wystrzelenia Sentinel-1 już pokryto, natomiast jeżeli chodzi o wystrzelenie dwóch pozostałych satelitów, nie przewiduje się problemów z finansowaniem. Budżet po 2013 r. obejmuje zatem rozmieszczenie całych konstelacji, tak by móc zrealizować cele, dla których zostały one zaprojektowane. |
| --- | --- |

4.12

Co się tyczy segmentu kosmicznego, ESA posiada budżet na uruchomienie wszystkich trzech satelitów A konstelacji Sentinel-1, 2 i 3. Koszty wystrzelenia Sentinel-1 już pokryto, natomiast jeżeli chodzi o wystrzelenie dwóch pozostałych satelitów, nie przewiduje się problemów z finansowaniem. Budżet po 2013 r. obejmuje zatem rozmieszczenie całych konstelacji, tak by móc zrealizować cele, dla których zostały one zaprojektowane.

Zarządzanie programem

| 4.13 | W komunikacie przewidziano wiele organów ds. zarządzania fazą operacyjną GMES. |
| --- | --- |

4.13

W komunikacie przewidziano wiele organów ds. zarządzania fazą operacyjną GMES.

| 4.14 | Komisja zajmowałaby się zarządzaniem i nadzorem politycznym. |
| --- | --- |

4.14

Komisja zajmowałaby się zarządzaniem i nadzorem politycznym.

| 4.15 | Zgodnie z kolejnym komunikatem dotyczącym szczegółów realizacji omawianej propozycji [COM(2012) 218 final, 11/5/2012], organem zarządzającym programem GMES byłaby Rada ds. GMES, której kompetencje miałyby być tak szerokie, że nakładałyby się na typowe uprawnienia w zakresie zwykłego zarządzania programami UE, a także na typowe kompetencje agencji kosmicznej, prowadząc do dublowania zakresu uprawnień i organów decyzyjnych niezgodnie ze skutecznym zarządzaniem już i tak niedostatecznymi zasobami wspólnotowymi. |
| --- | --- |

4.15

Zgodnie z kolejnym komunikatem dotyczącym szczegółów realizacji omawianej propozycji [COM(2012) 218 final, 11/5/2012], organem zarządzającym programem GMES byłaby Rada ds. GMES, której kompetencje miałyby być tak szerokie, że nakładałyby się na typowe uprawnienia w zakresie zwykłego zarządzania programami UE, a także na typowe kompetencje agencji kosmicznej, prowadząc do dublowania zakresu uprawnień i organów decyzyjnych niezgodnie ze skutecznym zarządzaniem już i tak niedostatecznymi zasobami wspólnotowymi.

| 4.16 | Jeżeli chodzi o usługi, koordynacja techniczna usług monitoringu obszarów lądowych zostałaby powierzona Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), koordynacja techniczna usług w zakresie zarządzania kryzysowego – Europejskiemu Centrum Reagowania Kryzysowego (ERC), a koordynacja techniczna usług w zakresie atmosfery – Europejskiemu Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF). Co się tyczy zmiany klimatu, monitoringu środowiska morskiego i bezpieczeństwa, nie wskazano jeszcze odpowiedzialnych podmiotów. Do oświadczenia innych usług mających znaczenie dla Komisji i innych podmiotów europejskich proponuje się takie organy, jak Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa na Morzu (EMSA), Centrum Satelitarne Unii Europejskiej (EUSC), Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej (FRONTEX) i Europejska Agencja Obrony (EAO). |
| --- | --- |

4.16

Jeżeli chodzi o usługi, koordynacja techniczna usług monitoringu obszarów lądowych zostałaby powierzona Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), koordynacja techniczna usług w zakresie zarządzania kryzysowego – Europejskiemu Centrum Reagowania Kryzysowego (ERC), a koordynacja techniczna usług w zakresie atmosfery – Europejskiemu Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF). Co się tyczy zmiany klimatu, monitoringu środowiska morskiego i bezpieczeństwa, nie wskazano jeszcze odpowiedzialnych podmiotów. Do oświadczenia innych usług mających znaczenie dla Komisji i innych podmiotów europejskich proponuje się takie organy, jak Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa na Morzu (EMSA), Centrum Satelitarne Unii Europejskiej (EUSC), Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej (FRONTEX) i Europejska Agencja Obrony (EAO).

| 4.17 | Jeżeli chodzi o komponent kosmiczny, działalność operacyjna w zakresie obserwacji obszarów lądowych i obserwacji ukierunkowanych na konkretny obszar, przy wysokiej rozdzielczości, zostałaby powierzona ad interim Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), a działalność operacyjna w zakresie systematycznej i globalnej obserwacji atmosfery i oceanów – Europejskiej Organizacji Eksploatacji Satelitów Meteorologicznych (EUMETSAT). Działania rozwojowe związane z komponentem kosmicznym zostałyby powierzone ESA i Komisji. |
| --- | --- |

4.17

Jeżeli chodzi o komponent kosmiczny, działalność operacyjna w zakresie obserwacji obszarów lądowych i obserwacji ukierunkowanych na konkretny obszar, przy wysokiej rozdzielczości, zostałaby powierzona ad interim Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), a działalność operacyjna w zakresie systematycznej i globalnej obserwacji atmosfery i oceanów – Europejskiej Organizacji Eksploatacji Satelitów Meteorologicznych (EUMETSAT). Działania rozwojowe związane z komponentem kosmicznym zostałyby powierzone ESA i Komisji.

| 4.18 | Tak zdefiniowany okres przejściowy odpowiada zarządzaniu całymi konstelacjami Sentinel-1 i 2 oraz komponentem „Land”, wchodzącym w skał satelity Sentinel-3. Jest oczywiste, że w warunkach przejściowych trudne będzie wywiązanie się z tak poważnych zobowiązań pod względem organizacji i zasobów. |
| --- | --- |

4.18

Tak zdefiniowany okres przejściowy odpowiada zarządzaniu całymi konstelacjami Sentinel-1 i 2 oraz komponentem „Land”, wchodzącym w skał satelity Sentinel-3. Jest oczywiste, że w warunkach przejściowych trudne będzie wywiązanie się z tak poważnych zobowiązań pod względem organizacji i zasobów.

| 4.19 | Jeżeli chodzi o komponent in situ, proponuje się koordynację techniczną Europejskiej Agencji Środowiska. |
| --- | --- |

4.19

Jeżeli chodzi o komponent in situ, proponuje się koordynację techniczną Europejskiej Agencji Środowiska.

| 4.20 | Nie jest jasne, w jaki sposób specjalne kompetencje i zdolność zarządzania tych organów mogą zaspokoić potrzeby operacyjne takiego programu jak GMES, w którym dominuje komponent kosmiczny wymagający specyficznych umiejętności. |
| --- | --- |

4.20

Nie jest jasne, w jaki sposób specjalne kompetencje i zdolność zarządzania tych organów mogą zaspokoić potrzeby operacyjne takiego programu jak GMES, w którym dominuje komponent kosmiczny wymagający specyficznych umiejętności.

| 4.21 | Zaproponowana w kolejnym komunikacie w sprawie GMES (10) Rada ds. GMES powiela wiele uprawnień związanych z zarządzaniem europejskimi programami kosmicznymi, co prowadzi do wyraźnych sporów kompetencyjnych, dublowania struktur decyzyjnych w Europie i stworzenia swego rodzaju równoległej agencji kosmicznej, niezgodnie z postanowieniami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

4.21

Zaproponowana w kolejnym komunikacie w sprawie GMES (10) Rada ds. GMES powiela wiele uprawnień związanych z zarządzaniem europejskimi programami kosmicznymi, co prowadzi do wyraźnych sporów kompetencyjnych, dublowania struktur decyzyjnych w Europie i stworzenia swego rodzaju równoległej agencji kosmicznej, niezgodnie z postanowieniami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 20.

1

(2)  Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 20.

2

(3)  COM(2012) 218 final z 11 maja 2012 r.

3

(4)  COM(2011) 500 final, część I/II – Budżet z perspektywy „Europy 2020”

4

(5)  COM(2012) 218 final z 11 maja 2012 r.

5

(6)  Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 20.

6

(7)  2012/2509 (RSP).

7

(8)  http://multimedia.esa.int/Videos/2012/01/ESA-Director-General-2012-Press-Briefing (68:00).

8

(9)  COM(2012) 218 final z 11 maja 2012 r.

9

(10)  COM(2012) 218 final z 11 maja 2012 r.

10

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/76 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/76

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych (CDPW) oraz zmieniającego dyrektywę 98/26/WE

COM(2012) 73 final – 2012/0029 (COD)

2012/C 299/14

Sprawozdawca: Peter MORGAN

Parlament Europejski, w dniu 15 marca 2012 r., oraz Rada Unii Europejskiej, w dniu 3 kwietnia 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usprawnienia rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych (CDPW) oraz zmieniającego dyrektywę 98/26/WE

COM(2012) 73 final – 2012/0029 (COD).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, stosunkiem głosów 110 do 2 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę regulacyjną. Dzięki rozporządzeniu w sprawie CDPW Komisja zakończy prace nad trzema filarami nowych ram regulacyjnych dotyczących infrastruktury finansowej w UE: CDPW, EMIR i MiFID/MiFIR. |
| --- | --- |

1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę regulacyjną. Dzięki rozporządzeniu w sprawie CDPW Komisja zakończy prace nad trzema filarami nowych ram regulacyjnych dotyczących infrastruktury finansowej w UE: CDPW, EMIR i MiFID/MiFIR.

| 1.2 | Wprowadzenie euro było katalizatorem dla inwestycji transgranicznych związanych z papierami wartościowymi, natomiast bezproblemowe funkcjonowanie inwestycji transgranicznych opiera się na wspólnych standardach, obowiązujących w całej Unii. Wysoki poziom dyscypliny rozrachunku ogranicza ryzyko kontrahenta, a konkretniej: ryzyko płynności i ryzyko zastąpienia. Co ważniejsze, sprzyja on ochronie inwestorów, gdyż pomaga zagwarantować, iż transakcje między kupującymi a sprzedającymi zawierane są bezpiecznie i na czas. W tym sensie rozporządzenie jest ważnym krokiem w kierunku realizacji jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.2

Wprowadzenie euro było katalizatorem dla inwestycji transgranicznych związanych z papierami wartościowymi, natomiast bezproblemowe funkcjonowanie inwestycji transgranicznych opiera się na wspólnych standardach, obowiązujących w całej Unii. Wysoki poziom dyscypliny rozrachunku ogranicza ryzyko kontrahenta, a konkretniej: ryzyko płynności i ryzyko zastąpienia. Co ważniejsze, sprzyja on ochronie inwestorów, gdyż pomaga zagwarantować, iż transakcje między kupującymi a sprzedającymi zawierane są bezpiecznie i na czas. W tym sensie rozporządzenie jest ważnym krokiem w kierunku realizacji jednolitego rynku.

| 1.3 | Zasadniczą zmianą proponowaną w odniesieniu do działalności CDPW jest zakaz posiadania ograniczonej licencji bankowej. Wpłynie ona na dwa duże międzynarodowe CDPW, które na ogromną skalę wykorzystują swój potencjał bankowy do wspierania procesu rozrachunków i procesu przechowywania aktywów. EKES przyjmuje do wiadomości, że podmioty podejmujące decyzje na szczeblu globalnym (G20, Komisja Europejska, Międzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych etc.) zdecydowanie popierają podział instytucji kredytowych. Komitet popiera Komisję i uważa, że najlepszym rozwiązaniem jest wyodrębnienie usług bankowych. |
| --- | --- |

1.3

Zasadniczą zmianą proponowaną w odniesieniu do działalności CDPW jest zakaz posiadania ograniczonej licencji bankowej. Wpłynie ona na dwa duże międzynarodowe CDPW, które na ogromną skalę wykorzystują swój potencjał bankowy do wspierania procesu rozrachunków i procesu przechowywania aktywów. EKES przyjmuje do wiadomości, że podmioty podejmujące decyzje na szczeblu globalnym (G20, Komisja Europejska, Międzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych etc.) zdecydowanie popierają podział instytucji kredytowych. Komitet popiera Komisję i uważa, że najlepszym rozwiązaniem jest wyodrębnienie usług bankowych.

| 1.4 | Duże znaczenie ma propozycja dotycząca jednolitego wymogu w zakresie cyklu rozrachunkowego, który będzie wynosił maksymalnie dwa dni od daty transakcji (T+2). Prawdopodobnie nie będzie większych trudności z realizacją tego wymogu w UE, ale w wypadku transakcji globalnych trzeba będzie uwzględnić szereg czynników. |
| --- | --- |

1.4

Duże znaczenie ma propozycja dotycząca jednolitego wymogu w zakresie cyklu rozrachunkowego, który będzie wynosił maksymalnie dwa dni od daty transakcji (T+2). Prawdopodobnie nie będzie większych trudności z realizacją tego wymogu w UE, ale w wypadku transakcji globalnych trzeba będzie uwzględnić szereg czynników.

| 1.5 | Wnioski mówią o konieczności dematerializacji zbywalnych papierów wartościowych. Przewidziano okres przejściowy, który dobiegnie końca w dniu 1 stycznia 2020 r. Państwa członkowskie nie dokonały jednak równego postępu w tym zakresie, więc potrzebny może się okazać kompromis polityczny. |
| --- | --- |

1.5

Wnioski mówią o konieczności dematerializacji zbywalnych papierów wartościowych. Przewidziano okres przejściowy, który dobiegnie końca w dniu 1 stycznia 2020 r. Państwa członkowskie nie dokonały jednak równego postępu w tym zakresie, więc potrzebny może się okazać kompromis polityczny.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Centralne depozyty papierów wartościowych (CDPW) są instytucjami, które mają istotne znaczenie systemowe dla rynków finansowych. Po każdej transakcji na papierach wartościowych zawartej na rynku regulowanym lub poza nim mają miejsce procesy potransakcyjne, które prowadzą do rozrachunku tej transakcji, polegającym na dostawie papierów wartościowych w zamian za środki pieniężne. CDPW są przy tym głównymi instytucjami umożliwiającymi rozrachunek poprzez prowadzenie tzw. systemów rozrachunku papierów wartościowych. CDPW zapewniają również pierwotną rejestrację papierów wartościowych i centralne prowadzenie rachunków papierów wartościowych, na których zapisywane są informacje o liczbie papierów wartościowych wyemitowanych przez poszczególnych emitentów oraz każdej zmianie posiadania tych papierów wartościowych. |
| --- | --- |

2.1

Centralne depozyty papierów wartościowych (CDPW) są instytucjami, które mają istotne znaczenie systemowe dla rynków finansowych. Po każdej transakcji na papierach wartościowych zawartej na rynku regulowanym lub poza nim mają miejsce procesy potransakcyjne, które prowadzą do rozrachunku tej transakcji, polegającym na dostawie papierów wartościowych w zamian za środki pieniężne. CDPW są przy tym głównymi instytucjami umożliwiającymi rozrachunek poprzez prowadzenie tzw. systemów rozrachunku papierów wartościowych. CDPW zapewniają również pierwotną rejestrację papierów wartościowych i centralne prowadzenie rachunków papierów wartościowych, na których zapisywane są informacje o liczbie papierów wartościowych wyemitowanych przez poszczególnych emitentów oraz każdej zmianie posiadania tych papierów wartościowych.

| 2.2 | CDPW odgrywają również kluczową rolę na rynku zabezpieczeń, szczególnie do celów związanych z polityką pieniężną. Przykładowo niemal wszystkie zabezpieczenia uznawane na potrzeby operacji polityki pieniężnej banku centralnego w UE, a w szczególności w strefie euro, przechodzą przez systemy rozrachunku papierów wartościowych prowadzone przez CDPW. |
| --- | --- |

2.2

CDPW odgrywają również kluczową rolę na rynku zabezpieczeń, szczególnie do celów związanych z polityką pieniężną. Przykładowo niemal wszystkie zabezpieczenia uznawane na potrzeby operacji polityki pieniężnej banku centralnego w UE, a w szczególności w strefie euro, przechodzą przez systemy rozrachunku papierów wartościowych prowadzone przez CDPW.

| 2.3 | Systemy rozrachunku papierów wartościowych w UE dokonały w 2010 r. rozrachunku transakcji o wartości około 920 bln EUR i na koniec 2010 r. posiadały papiery wartościowe o wartości prawie 39 bln EUR. W UE istnieje ponad 30 CDPW, zazwyczaj po jednym w każdym państwie, oraz dwa „międzynarodowe” CDPW (Clearstream Banking Luxembourg i Euroclear Bank), które stanowią podkategorię CDPW wyspecjalizowaną w emisji obligacji międzynarodowych, powszechnie znanych jako „euroobligacje”. |
| --- | --- |

2.3

Systemy rozrachunku papierów wartościowych w UE dokonały w 2010 r. rozrachunku transakcji o wartości około 920 bln EUR i na koniec 2010 r. posiadały papiery wartościowe o wartości prawie 39 bln EUR. W UE istnieje ponad 30 CDPW, zazwyczaj po jednym w każdym państwie, oraz dwa „międzynarodowe” CDPW (Clearstream Banking Luxembourg i Euroclear Bank), które stanowią podkategorię CDPW wyspecjalizowaną w emisji obligacji międzynarodowych, powszechnie znanych jako „euroobligacje”.

| 2.4 | W skali krajowej CDPW działają na ogół bezpiecznie i efektywnie, jednak na poziomie transgranicznym współpraca i komunikacja między CDPW jest mniej bezpieczna, co oznacza, że inwestorzy narażeni są na większe ryzyko i koszty w przypadku dokonywania inwestycji transgranicznych. Na przykład liczba przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku jest wyższa w przypadku transakcji transgranicznych niż w przypadku transakcji krajowych, a koszty rozrachunków o charakterze transgranicznym są aż do czterech razy wyższe od kosztów rozrachunków krajowych. Ogólnie rzecz biorąc, koszty CDPW – choć istotne z punktu widzenia emitentów – są niewielkie w porównaniu z kosztami ogólnymi związanymi z wykorzystaniem wszystkich elementów infrastruktury. |
| --- | --- |

2.4

W skali krajowej CDPW działają na ogół bezpiecznie i efektywnie, jednak na poziomie transgranicznym współpraca i komunikacja między CDPW jest mniej bezpieczna, co oznacza, że inwestorzy narażeni są na większe ryzyko i koszty w przypadku dokonywania inwestycji transgranicznych. Na przykład liczba przypadków nieprzeprowadzenia rozrachunku jest wyższa w przypadku transakcji transgranicznych niż w przypadku transakcji krajowych, a koszty rozrachunków o charakterze transgranicznym są aż do czterech razy wyższe od kosztów rozrachunków krajowych. Ogólnie rzecz biorąc, koszty CDPW – choć istotne z punktu widzenia emitentów – są niewielkie w porównaniu z kosztami ogólnymi związanymi z wykorzystaniem wszystkich elementów infrastruktury.

| 2.5 | Te problemy związane z bezpieczeństwem wynikają z szeregu czynników:






  — | długości cyklu rozrachunkowego; długość okresu między transakcją a rozrachunkiem nie jest zharmonizowana w UE, powodując zakłócenia w przypadku, gdy papiery wartościowe podlegają rozrachunkowi transgranicznemu; |
| --- | --- | --- |

2.5

Te problemy związane z bezpieczeństwem wynikają z szeregu czynników:

—

długości cyklu rozrachunkowego; długość okresu między transakcją a rozrachunkiem nie jest zharmonizowana w UE, powodując zakłócenia w przypadku, gdy papiery wartościowe podlegają rozrachunkowi transgranicznemu;

| — | niewielka, lecz istotna część papierów wartościowych wciąż istnieje w formie papierowej; ich rozrachunek następuje po znacznie dłużej trwającym cyklu rozrachunkowym, co zwiększa ryzyko ponoszone przez inwestorów; |
| --- | --- |

—

niewielka, lecz istotna część papierów wartościowych wciąż istnieje w formie papierowej; ich rozrachunek następuje po znacznie dłużej trwającym cyklu rozrachunkowym, co zwiększa ryzyko ponoszone przez inwestorów;

| — | przypadki nieprzeprowadzenia rozrachunku, czyli sytuacje, w których nie dokonano rozrachunku transakcji w zamierzonej dacie rozrachunku, nie podlegają odstraszającym sankcjom na wszystkich rynkach, a tam gdzie sankcje takie przewidziano, istnieją znaczne różnice między środkami dyscypliny rozrachunku na poszczególnych rynkach; |
| --- | --- |

—

przypadki nieprzeprowadzenia rozrachunku, czyli sytuacje, w których nie dokonano rozrachunku transakcji w zamierzonej dacie rozrachunku, nie podlegają odstraszającym sankcjom na wszystkich rynkach, a tam gdzie sankcje takie przewidziano, istnieją znaczne różnice między środkami dyscypliny rozrachunku na poszczególnych rynkach;

| — | dyrektywa 98/26/WE w sprawie zamknięcia rozliczeń w systemach płatności i rozrachunku papierów wartościowych ogranicza wprawdzie zakłócenia systemu rozrachunku papierów wartościowych spowodowane postępowaniami upadłościowymi prowadzonymi wobec uczestników tego systemu, nie dotyczy ona jednak innych rodzajów ryzyka, na które narażony jest system, lub odporności CDPW prowadzącego system; niektóre CDPW narażone są na dodatkowe ryzyko kredytowe i ryzyko płynności wynikające ze świadczenia usług bankowych pomocniczych wobec rozrachunku; |
| --- | --- |

—

dyrektywa 98/26/WE w sprawie zamknięcia rozliczeń w systemach płatności i rozrachunku papierów wartościowych ogranicza wprawdzie zakłócenia systemu rozrachunku papierów wartościowych spowodowane postępowaniami upadłościowymi prowadzonymi wobec uczestników tego systemu, nie dotyczy ona jednak innych rodzajów ryzyka, na które narażony jest system, lub odporności CDPW prowadzącego system; niektóre CDPW narażone są na dodatkowe ryzyko kredytowe i ryzyko płynności wynikające ze świadczenia usług bankowych pomocniczych wobec rozrachunku;

| — | porozumienia między CDPW mające na celu ustanowienie połączeń operacyjnych między nimi, mimo że uważane są za pierwszy krok na drodze do konsolidacji europejskich rynków rozrachunku papierów wartościowych, budzą obawy dotyczące bezpieczeństwa ze względu na brak szczegółowych przepisów ostrożnościowych dla takich połączeń; ponadto porozumienia te zwiększają wzajemne powiązania pomiędzy CDPW, co tym bardziej uzasadnia wprowadzenie wspólnych ram ostrożnościowych. |
| --- | --- |

—

porozumienia między CDPW mające na celu ustanowienie połączeń operacyjnych między nimi, mimo że uważane są za pierwszy krok na drodze do konsolidacji europejskich rynków rozrachunku papierów wartościowych, budzą obawy dotyczące bezpieczeństwa ze względu na brak szczegółowych przepisów ostrożnościowych dla takich połączeń; ponadto porozumienia te zwiększają wzajemne powiązania pomiędzy CDPW, co tym bardziej uzasadnia wprowadzenie wspólnych ram ostrożnościowych.

| 2.6 | Brak wydajnego jednolitego wewnętrznego rynku rozrachunków również rodzi znaczne obawy. Nadal istnieją istotne przeszkody dla europejskiego rynku rozliczania i rozrachunku transakcji, takie jak przykładowo ograniczenia w dostępie emitentów papierów wartościowych do CDPW, zróżnicowane krajowe systemy wydawania zezwoleń i różne przepisy dotyczące CDPW w całej UE oraz ograniczona konkurencja między poszczególnymi krajowymi CDPW. Przeszkody te prowadzą do dużego rozdrobnienia rynku. W konsekwencji rozrachunek transakcji transgranicznych opiera się na przesadnie złożonych łańcuchach rachunków papierów wartościowych, często obejmujących kilka CDPW i kilku innych pośredników. Ma to negatywny wpływ na wydajność, a także na ryzyko związane z transakcjami transgranicznymi. |
| --- | --- |

2.6

Brak wydajnego jednolitego wewnętrznego rynku rozrachunków również rodzi znaczne obawy. Nadal istnieją istotne przeszkody dla europejskiego rynku rozliczania i rozrachunku transakcji, takie jak przykładowo ograniczenia w dostępie emitentów papierów wartościowych do CDPW, zróżnicowane krajowe systemy wydawania zezwoleń i różne przepisy dotyczące CDPW w całej UE oraz ograniczona konkurencja między poszczególnymi krajowymi CDPW. Przeszkody te prowadzą do dużego rozdrobnienia rynku. W konsekwencji rozrachunek transakcji transgranicznych opiera się na przesadnie złożonych łańcuchach rachunków papierów wartościowych, często obejmujących kilka CDPW i kilku innych pośredników. Ma to negatywny wpływ na wydajność, a także na ryzyko związane z transakcjami transgranicznymi.

| 2.7 | Problemy te mają istotne znaczenie, ponieważ liczba transakcji transgranicznych w Europie, począwszy od zwykłej transakcji kupna/sprzedaży papierów wartościowych aż po transfery zabezpieczeń, nadal rośnie, a CDPW są w coraz większym stopniu wzajemnie ze sobą połączone. Przewiduje się, że te tendencje nasilą się wraz z wprowadzeniem platformy Target2 Securities (T2S), projektu zainicjowanego przez Eurosystem w celu stworzenia wspólnej transgranicznej platformy rozrachunku papierów wartościowych w Europie, której uruchomienie przewidziano na 2015 r. |
| --- | --- |

2.7

Problemy te mają istotne znaczenie, ponieważ liczba transakcji transgranicznych w Europie, począwszy od zwykłej transakcji kupna/sprzedaży papierów wartościowych aż po transfery zabezpieczeń, nadal rośnie, a CDPW są w coraz większym stopniu wzajemnie ze sobą połączone. Przewiduje się, że te tendencje nasilą się wraz z wprowadzeniem platformy Target2 Securities (T2S), projektu zainicjowanego przez Eurosystem w celu stworzenia wspólnej transgranicznej platformy rozrachunku papierów wartościowych w Europie, której uruchomienie przewidziano na 2015 r.

3.   Streszczenie proponowanego rozporządzenia

| 3.1 | Proponowane rozporządzenie składa się z dwóch głównych części mówiących o: środkach dotyczących wszystkich uczestników rynku w kontekście rozrachunku papierów wartościowych (tytuł II) oraz środkach dotyczących konkretnie CDPW (tytuły III, IV i V). |
| --- | --- |

3.1

Proponowane rozporządzenie składa się z dwóch głównych części mówiących o: środkach dotyczących wszystkich uczestników rynku w kontekście rozrachunku papierów wartościowych (tytuł II) oraz środkach dotyczących konkretnie CDPW (tytuły III, IV i V).

Rozrachunek papierów wartościowych

| 3.2 | W tytule II przewiduje się emisję papierów wartościowych bezpośrednio w formie zdematerializowanej / immobilizację papierów wartościowych, czyli emisję papierów wartościowych w formie zapisu księgowego. Środek ten ma na celu zwiększenie wydajności rozrachunku poprzez przyczynienie się do skrócenia okresów rozrachunku i zapewnienie integralności emisji papierów wartościowych poprzez umożliwienie łatwiejszego uzgadniania stanu posiadanych papierów wartościowych. W proponowanym rozporządzeniu przewidziano odpowiednio długi okres przejściowy – do dnia 1 stycznia 2020 r., aby umożliwić zastosowanie się do tego środka podmiotom gospodarczym z państw członkowskich, w których nadal istnieją znaczne ilości papierów wartościowych w formie materialnej. |
| --- | --- |

3.2

W tytule II przewiduje się emisję papierów wartościowych bezpośrednio w formie zdematerializowanej / immobilizację papierów wartościowych, czyli emisję papierów wartościowych w formie zapisu księgowego. Środek ten ma na celu zwiększenie wydajności rozrachunku poprzez przyczynienie się do skrócenia okresów rozrachunku i zapewnienie integralności emisji papierów wartościowych poprzez umożliwienie łatwiejszego uzgadniania stanu posiadanych papierów wartościowych. W proponowanym rozporządzeniu przewidziano odpowiednio długi okres przejściowy – do dnia 1 stycznia 2020 r., aby umożliwić zastosowanie się do tego środka podmiotom gospodarczym z państw członkowskich, w których nadal istnieją znaczne ilości papierów wartościowych w formie materialnej.

| 3.3 | Tytuł II harmonizuje cykl rozrachunkowy dla transakcji na papierach wartościowych w całej UE. W Europie w przypadku większości transakcji na papierach wartościowych rozrachunku dokonuje się w dwa lub trzy dni po dacie transakcji, w zależności od rynku. Cykl rozrachunkowy zostanie zharmonizowany i będzie wynosił dwa dni po dacie transakcji, krótsze cykle rozrachunkowe będą jednakże dozwolone. |
| --- | --- |

3.3

Tytuł II harmonizuje cykl rozrachunkowy dla transakcji na papierach wartościowych w całej UE. W Europie w przypadku większości transakcji na papierach wartościowych rozrachunku dokonuje się w dwa lub trzy dni po dacie transakcji, w zależności od rynku. Cykl rozrachunkowy zostanie zharmonizowany i będzie wynosił dwa dni po dacie transakcji, krótsze cykle rozrachunkowe będą jednakże dozwolone.

| 3.4 | Tytuł II harmonizuje środki dyscypliny rozrachunku w całej UE. Do środków tych zalicza się środki ex ante mające na celu zapobieżenie nieprzeprowadzeniu rozrachunku oraz środki ex post, które mają być podejmowane w przypadku nieprzeprowadzenia rozrachunku. |
| --- | --- |

3.4

Tytuł II harmonizuje środki dyscypliny rozrachunku w całej UE. Do środków tych zalicza się środki ex ante mające na celu zapobieżenie nieprzeprowadzeniu rozrachunku oraz środki ex post, które mają być podejmowane w przypadku nieprzeprowadzenia rozrachunku.

Udzielanie zezwoleń CDPW i nadzór nad nimi

| 3.5 | W dyrektywie 98/26/WE zdefiniowano już systemy rozrachunku papierów wartościowych jako formalne porozumienia umożliwiające przeniesienie własności papierów wartościowych między różnymi uczestnikami. Dyrektywa ta nie obejmuje jednak instytucji odpowiedzialnych za prowadzenie tych systemów. Ze względu na rosnącą złożoność tych systemów oraz ryzyko związane z rozrachunkiem, istotne jest, by instytucje prowadzące systemy rozrachunku papierów wartościowych były prawnie zdefiniowane oraz posiadały zezwolenie i były objęte nadzorem zgodnie ze wspólnymi normami ostrożnościowymi. |
| --- | --- |

3.5

W dyrektywie 98/26/WE zdefiniowano już systemy rozrachunku papierów wartościowych jako formalne porozumienia umożliwiające przeniesienie własności papierów wartościowych między różnymi uczestnikami. Dyrektywa ta nie obejmuje jednak instytucji odpowiedzialnych za prowadzenie tych systemów. Ze względu na rosnącą złożoność tych systemów oraz ryzyko związane z rozrachunkiem, istotne jest, by instytucje prowadzące systemy rozrachunku papierów wartościowych były prawnie zdefiniowane oraz posiadały zezwolenie i były objęte nadzorem zgodnie ze wspólnymi normami ostrożnościowymi.

| 3.6 | CDPW będą musiały uzyskać zezwolenie właściwych organów państwa, w którym mają swoją siedzibę, i będą nadzorowane przez te organy. W związku z rosnącym znaczeniem wymiaru transgranicznego ich działalności konieczne będą również konsultacje z innymi organami związanymi z systemem (systemami) rozrachunku papierów wartościowych prowadzonym(-ymi) przez CDPW oraz związanymi z innymi podmiotami w grupie. EUNGiPW będzie odgrywać ważną rolę w rozwijaniu projektów standardów technicznych w celu harmonizacji procesu wydawania zezwolenia oraz w celu zapewnienia współpracy między organami. |
| --- | --- |

3.6

CDPW będą musiały uzyskać zezwolenie właściwych organów państwa, w którym mają swoją siedzibę, i będą nadzorowane przez te organy. W związku z rosnącym znaczeniem wymiaru transgranicznego ich działalności konieczne będą również konsultacje z innymi organami związanymi z systemem (systemami) rozrachunku papierów wartościowych prowadzonym(-ymi) przez CDPW oraz związanymi z innymi podmiotami w grupie. EUNGiPW będzie odgrywać ważną rolę w rozwijaniu projektów standardów technicznych w celu harmonizacji procesu wydawania zezwolenia oraz w celu zapewnienia współpracy między organami.

| 3.7 | We wniosku zapewniono CDPW, które otrzymały zezwolenie, „paszport” umożliwiający świadczenie usług w Unii, poprzez świadczenie usług bezpośrednio w innym państwie członkowskim lub poprzez utworzenie oddziału w tym państwie członkowskim. CDPW z państwa trzeciego może uzyskać dostęp do rynku Unii, jeśli zostanie on uznany przez EUNGiPW. |
| --- | --- |

3.7

We wniosku zapewniono CDPW, które otrzymały zezwolenie, „paszport” umożliwiający świadczenie usług w Unii, poprzez świadczenie usług bezpośrednio w innym państwie członkowskim lub poprzez utworzenie oddziału w tym państwie członkowskim. CDPW z państwa trzeciego może uzyskać dostęp do rynku Unii, jeśli zostanie on uznany przez EUNGiPW.

Wymogi obowiązujące CDPW

| 3.8 | Ponieważ CDPW mają istotne znaczenie systemowe i świadczą kluczowe usługi na rzecz rynku papierów wartościowych, muszą podlegać wysokim normom ostrożnościowym w celu zagwarantowania trwałego prowadzenia działalności i ochrony ich uczestników. Wymagania wobec CDPW dotyczą kilku kategorii: wymogów organizacyjnych, zasad prowadzenia działalności, wymogów względem usług CDPW, wymogów ostrożnościowych i wymogów dotyczących powiązań CDPW. |
| --- | --- |

3.8

Ponieważ CDPW mają istotne znaczenie systemowe i świadczą kluczowe usługi na rzecz rynku papierów wartościowych, muszą podlegać wysokim normom ostrożnościowym w celu zagwarantowania trwałego prowadzenia działalności i ochrony ich uczestników. Wymagania wobec CDPW dotyczą kilku kategorii: wymogów organizacyjnych, zasad prowadzenia działalności, wymogów względem usług CDPW, wymogów ostrożnościowych i wymogów dotyczących powiązań CDPW.

| 3.9 | W myśl zasad prowadzenia działalności operacje muszą być pozbawione jakichkolwiek aspektów dyskryminacji, przejrzyste i ściśle oparte na ocenie ryzyka, zaś informacje na temat kosztów i przychodów są w pełni ujawniane właściwym organom. |
| --- | --- |

3.9

W myśl zasad prowadzenia działalności operacje muszą być pozbawione jakichkolwiek aspektów dyskryminacji, przejrzyste i ściśle oparte na ocenie ryzyka, zaś informacje na temat kosztów i przychodów są w pełni ujawniane właściwym organom.

| 3.10 | W skład wymogów dotyczących usług CDPW wchodzą obowiązki w zakresie śróddziennego rozliczania rachunków i ich segregacji. W odniesieniu do rozrachunku w środkach pieniężnych, we wniosku nałożono na CDPW wymóg przeprowadzania rozrachunku na rachunkach banku centralnego w każdym przypadku, gdy jest to racjonalne i możliwe. Przeprowadzanie rozrachunku w pieniądzu banku komercyjnego jest dozwolone, jednak w przeciwieństwie do niektórych obecnych praktyk musi się odbywać za pomocą oddzielnej instytucji kredytowej działającej jako agent rozrachunkowy. |
| --- | --- |

3.10

W skład wymogów dotyczących usług CDPW wchodzą obowiązki w zakresie śróddziennego rozliczania rachunków i ich segregacji. W odniesieniu do rozrachunku w środkach pieniężnych, we wniosku nałożono na CDPW wymóg przeprowadzania rozrachunku na rachunkach banku centralnego w każdym przypadku, gdy jest to racjonalne i możliwe. Przeprowadzanie rozrachunku w pieniądzu banku komercyjnego jest dozwolone, jednak w przeciwieństwie do niektórych obecnych praktyk musi się odbywać za pomocą oddzielnej instytucji kredytowej działającej jako agent rozrachunkowy.

| 3.11 | Wymogi ostrożnościowe dla samych CDPW zawierają ważne przepisy dotyczące łagodzenia ryzyka operacyjnego. Ponieważ CDPW nie będą posiadały zezwolenia na bezpośrednie wykonywanie usług bankowych, podstawowym ryzykiem, na które będą narażone CDPW, będzie ryzyko operacyjne. Przepisy te zawierają odpowiednie środki w celu zapewnienia w każdym momencie ciągłości działań, w tym rozrachunku. Wymogi kapitałowe zostały ustalone również w odniesieniu do wydatków operacyjnych: CDPW powinny posiadać kapitał, zyski zatrzymane oraz rezerwy w łącznej wysokości wystarczającej na pokrycie co najmniej sześciomiesięcznych kosztów operacyjnych. |
| --- | --- |

3.11

Wymogi ostrożnościowe dla samych CDPW zawierają ważne przepisy dotyczące łagodzenia ryzyka operacyjnego. Ponieważ CDPW nie będą posiadały zezwolenia na bezpośrednie wykonywanie usług bankowych, podstawowym ryzykiem, na które będą narażone CDPW, będzie ryzyko operacyjne. Przepisy te zawierają odpowiednie środki w celu zapewnienia w każdym momencie ciągłości działań, w tym rozrachunku. Wymogi kapitałowe zostały ustalone również w odniesieniu do wydatków operacyjnych: CDPW powinny posiadać kapitał, zyski zatrzymane oraz rezerwy w łącznej wysokości wystarczającej na pokrycie co najmniej sześciomiesięcznych kosztów operacyjnych.

| 3.12 | Wymogi dotyczące wzajemnych powiązań między CDPW dotyczą m.in. ustalenia tych samych przepisów dotyczących ostateczności rachunku. |
| --- | --- |

3.12

Wymogi dotyczące wzajemnych powiązań między CDPW dotyczą m.in. ustalenia tych samych przepisów dotyczących ostateczności rachunku.

Dostęp do CDPW

| 3.13 | Otwarcie rynku usług CDPW oraz usunięcie barier dostępu jest jednym z celów omawianej inicjatywy. Rozpatruje się trzy rodzaje dostępu: a) między emitentami a CDPW, b) między samymi CDPW oraz c) między CDPW i innymi infrastrukturami rynkowymi. |
| --- | --- |

3.13

Otwarcie rynku usług CDPW oraz usunięcie barier dostępu jest jednym z celów omawianej inicjatywy. Rozpatruje się trzy rodzaje dostępu: a) między emitentami a CDPW, b) między samymi CDPW oraz c) między CDPW i innymi infrastrukturami rynkowymi.

| 3.14 | Projekt wprowadza prawo emitentów do rejestrowania ich papierów wartościowych w którymkolwiek CDPW posiadającym zezwolenie w Unii, jak również prawo CDPW do świadczenia usług w odniesieniu do papierów wartościowych, które powstały na mocy prawa innego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

3.14

Projekt wprowadza prawo emitentów do rejestrowania ich papierów wartościowych w którymkolwiek CDPW posiadającym zezwolenie w Unii, jak również prawo CDPW do świadczenia usług w odniesieniu do papierów wartościowych, które powstały na mocy prawa innego państwa członkowskiego.

| 3.15 | CDPW powinny mieć prawo do otrzymywania kwotowań w czasie rzeczywistym od partnerów centralnych i systemów obrotu, natomiast infrastruktury te powinny mieć dostęp do systemów rozrachunku papierów wartościowych prowadzonych przez CDPW. |
| --- | --- |

3.15

CDPW powinny mieć prawo do otrzymywania kwotowań w czasie rzeczywistym od partnerów centralnych i systemów obrotu, natomiast infrastruktury te powinny mieć dostęp do systemów rozrachunku papierów wartościowych prowadzonych przez CDPW.

Instytucje kredytowe

| 3.16 | Jeśli rozrachunek w pieniądzu banku centralnego jest niemożliwy do wykonania lub niedostępny, CDPW mogą oferować swoim uczestnikom przeprowadzanie rozrachunku w pieniądzu banku komercyjnego. Jednakże CDPW nie powinny same świadczyć usług bankowych pomocniczych wobec rozrachunku, ale powinny posiadać zezwolenie swoich właściwych organów na wyznaczenie instytucji kredytowej do działania jako agent rozrachunkowy celem otwierania rachunków pieniężnych i udzielania kredytów, tak by ułatwić rozrachunek. |
| --- | --- |

3.16

Jeśli rozrachunek w pieniądzu banku centralnego jest niemożliwy do wykonania lub niedostępny, CDPW mogą oferować swoim uczestnikom przeprowadzanie rozrachunku w pieniądzu banku komercyjnego. Jednakże CDPW nie powinny same świadczyć usług bankowych pomocniczych wobec rozrachunku, ale powinny posiadać zezwolenie swoich właściwych organów na wyznaczenie instytucji kredytowej do działania jako agent rozrachunkowy celem otwierania rachunków pieniężnych i udzielania kredytów, tak by ułatwić rozrachunek.

| 3.17 | Ten podział między CDPW i agentami rozrachunkowymi jest istotnym środkiem zapewniającym i podnoszącym bezpieczeństwo CDPW. Świadczenie usług bankowych pomocniczych wobec rozrachunku zwiększa ryzyko, na które narażone są CDPW, a zatem zwiększa również prawdopodobieństwo niewywiązania się z zobowiązania przez CDPW lub narażenia go na poważne napięcia. |
| --- | --- |

3.17

Ten podział między CDPW i agentami rozrachunkowymi jest istotnym środkiem zapewniającym i podnoszącym bezpieczeństwo CDPW. Świadczenie usług bankowych pomocniczych wobec rozrachunku zwiększa ryzyko, na które narażone są CDPW, a zatem zwiększa również prawdopodobieństwo niewywiązania się z zobowiązania przez CDPW lub narażenia go na poważne napięcia.

| 3.18 | Mimo że usługi bankowe są zwykle świadczone przez niektóre CDPW na zasadzie śróddziennej oraz są ograniczone do usług pomocniczych wobec rozrachunku, kwoty transakcji są jednak znaczne i wszelkie przypadki niewywiązania się z zobowiązania przez takie CDPW miałyby negatywne skutki dla rynków papierów wartościowych i płatności. Wymóg świadczenia usług bankowych przez podmiot prawny odrębny od tego, który świadczy podstawowe usługi CDPW, będzie zapobiegał przenoszeniu ryzyka z usług bankowych na świadczenie podstawowych usług CDPW, w szczególności w przypadku niewypłacalności lub poważnych napięć wynikających z usług bankowych. |
| --- | --- |

3.18

Mimo że usługi bankowe są zwykle świadczone przez niektóre CDPW na zasadzie śróddziennej oraz są ograniczone do usług pomocniczych wobec rozrachunku, kwoty transakcji są jednak znaczne i wszelkie przypadki niewywiązania się z zobowiązania przez takie CDPW miałyby negatywne skutki dla rynków papierów wartościowych i płatności. Wymóg świadczenia usług bankowych przez podmiot prawny odrębny od tego, który świadczy podstawowe usługi CDPW, będzie zapobiegał przenoszeniu ryzyka z usług bankowych na świadczenie podstawowych usług CDPW, w szczególności w przypadku niewypłacalności lub poważnych napięć wynikających z usług bankowych.

| 3.19 | W przypadku CDPW, które obecnie świadczą usługi bankowe, głównymi kosztami związanymi z tym środkiem są koszty prawne wynikające z konieczności utworzenia odrębnego podmiotu prawnego w celu świadczenia usług bankowych. Komisja uważa, że nie ma mniej restrykcyjnych alternatyw dla rozdzielenia usług bankowych, które wyeliminowałyby całkowicie niebezpieczeństwo przenoszenia ryzyka z usług bankowych na świadczenie podstawowych usług CDPW. |
| --- | --- |

3.19

W przypadku CDPW, które obecnie świadczą usługi bankowe, głównymi kosztami związanymi z tym środkiem są koszty prawne wynikające z konieczności utworzenia odrębnego podmiotu prawnego w celu świadczenia usług bankowych. Komisja uważa, że nie ma mniej restrykcyjnych alternatyw dla rozdzielenia usług bankowych, które wyeliminowałyby całkowicie niebezpieczeństwo przenoszenia ryzyka z usług bankowych na świadczenie podstawowych usług CDPW.

| 3.20 | W celu zabezpieczenia wydajności wynikającej ze świadczenia zarówno usług CDPW, jak i usług bankowych w ramach tej samej grupy przedsiębiorstw wymóg świadczenia usług bankowych przez odrębną instytucję kredytową nie powinien uniemożliwiać danej instytucji kredytowej należenia do tej samej grupy przedsiębiorstw co CDPW. |
| --- | --- |

3.20

W celu zabezpieczenia wydajności wynikającej ze świadczenia zarówno usług CDPW, jak i usług bankowych w ramach tej samej grupy przedsiębiorstw wymóg świadczenia usług bankowych przez odrębną instytucję kredytową nie powinien uniemożliwiać danej instytucji kredytowej należenia do tej samej grupy przedsiębiorstw co CDPW.

| 3.21 | Właściwy organ powinien być w stanie wykazać w poszczególnych przypadkach brak ryzyka systemowego wynikającego ze świadczenia zarówno usług CDPW, jak i usług bankowych przez tę samą osobę prawną. W takim przypadku można złożyć uzasadniony wniosek do Komisji Europejskiej, która może zezwolić na takie odstępstwo. W każdym razie działalność CDPW posiadającego zezwolenie jako instytucja kredytowa powinna być ograniczona do świadczenia usług bankowych pomocniczych wobec rozrachunku. |
| --- | --- |

3.21

Właściwy organ powinien być w stanie wykazać w poszczególnych przypadkach brak ryzyka systemowego wynikającego ze świadczenia zarówno usług CDPW, jak i usług bankowych przez tę samą osobę prawną. W takim przypadku można złożyć uzasadniony wniosek do Komisji Europejskiej, która może zezwolić na takie odstępstwo. W każdym razie działalność CDPW posiadającego zezwolenie jako instytucja kredytowa powinna być ograniczona do świadczenia usług bankowych pomocniczych wobec rozrachunku.

Sankcje

| 3.22 | Bilans obowiązujących krajowych systemów wykazał na przykład, że poziomy sankcji pieniężnych znacząco różnią się wśród państw członkowskich, że niektóre właściwe organy nie mają do dyspozycji pewnych istotnych uprawnień do nakładania sankcji oraz że niektóre właściwe organy nie mogą nakładać sankcji na osoby fizyczne i prawne. W związku z tym Komisja proponuje, by właściwe organy dysponowały minimalnym zestawem sankcji i środków administracyjnych, w tym możliwością cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności, wystosowania publicznego ostrzeżenia, zwolnienia członków organów zarządzających, nakazania zwrotu zysków osiągniętych w wyniku naruszenia przepisów omawianego rozporządzenia, w przypadku gdy można je określić, oraz nałożenia grzywien administracyjnych. |
| --- | --- |

3.22

Bilans obowiązujących krajowych systemów wykazał na przykład, że poziomy sankcji pieniężnych znacząco różnią się wśród państw członkowskich, że niektóre właściwe organy nie mają do dyspozycji pewnych istotnych uprawnień do nakładania sankcji oraz że niektóre właściwe organy nie mogą nakładać sankcji na osoby fizyczne i prawne. W związku z tym Komisja proponuje, by właściwe organy dysponowały minimalnym zestawem sankcji i środków administracyjnych, w tym możliwością cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności, wystosowania publicznego ostrzeżenia, zwolnienia członków organów zarządzających, nakazania zwrotu zysków osiągniętych w wyniku naruszenia przepisów omawianego rozporządzenia, w przypadku gdy można je określić, oraz nałożenia grzywien administracyjnych.

4.   Stanowisko EKES-u

| 4.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę regulacyjną. Dzięki rozporządzeniu CDPW Komisja zakończy prace nad trzema filarami nowych ram regulacyjnych dotyczących infrastruktury finansowej w UE: CDPW, EMIR i MiFID/MiFIR. Te trzy instrumenty łącznie obejmują rynek w bardzo szerokim zakresie. Komisja musi zadbać o to, by były one do siebie właściwie dopasowane i by ich zakresy stosowania nie pokrywały się, gdyż mogłoby to doprowadzić do różnych interpretacji nowych przepisów. Sprawą nieodzowną jest również to, by te różne inicjatywy legislacyjne miały spójną treść w odniesieniu do kluczowych obszarów. |
| --- | --- |

4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę regulacyjną. Dzięki rozporządzeniu CDPW Komisja zakończy prace nad trzema filarami nowych ram regulacyjnych dotyczących infrastruktury finansowej w UE: CDPW, EMIR i MiFID/MiFIR. Te trzy instrumenty łącznie obejmują rynek w bardzo szerokim zakresie. Komisja musi zadbać o to, by były one do siebie właściwie dopasowane i by ich zakresy stosowania nie pokrywały się, gdyż mogłoby to doprowadzić do różnych interpretacji nowych przepisów. Sprawą nieodzowną jest również to, by te różne inicjatywy legislacyjne miały spójną treść w odniesieniu do kluczowych obszarów.

| 4.2 | Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (EUNGiPW) będzie odpowiadał za opracowanie projektu standardów technicznych w odniesieniu zarówno do omawianego nowego rozporządzenia, jak i dwóch pozostałych filarów. Komitet zwraca uwagę na skalę zadań i poziomu odpowiedzialności nakładanych na EUNGiPW w stosunkowo krótkim czasie. W skład tych zadań wchodzi odpowiedzialność za rozporządzenie w sprawie agencji ratingowych, kontrola sektora audytu, zajęcie się sprzedażą krótką i swapami ryzyka kredytowego czy nadzór nad wdrażaniem dyrektywy dotyczącej zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Ważne jest, by EUNGiPW dysponował odpowiednio wykwalifikowanym i doświadczonym personelem, który umożliwi efektywne wykonywanie jego zadań. |
| --- | --- |

4.2

Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (EUNGiPW) będzie odpowiadał za opracowanie projektu standardów technicznych w odniesieniu zarówno do omawianego nowego rozporządzenia, jak i dwóch pozostałych filarów. Komitet zwraca uwagę na skalę zadań i poziomu odpowiedzialności nakładanych na EUNGiPW w stosunkowo krótkim czasie. W skład tych zadań wchodzi odpowiedzialność za rozporządzenie w sprawie agencji ratingowych, kontrola sektora audytu, zajęcie się sprzedażą krótką i swapami ryzyka kredytowego czy nadzór nad wdrażaniem dyrektywy dotyczącej zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Ważne jest, by EUNGiPW dysponował odpowiednio wykwalifikowanym i doświadczonym personelem, który umożliwi efektywne wykonywanie jego zadań.

| 4.3 | Ponieważ nowe rozporządzenie, nowy zakres kontroli i nowe wymogi ostrożnościowe dotyczą przedsiębiorstw świadczących usługi finansowe, przepisy CDPW staną się źródłem kolejnych zmian w branży usług finansowych. EKES popiera wprowadzenie tych zmian, ale apeluje do organów regulacyjnych i nadzorczych (szczególnie do UENGiPW), by uważały na ewentualne problemy powodowane zbyt dużą ilością nowych przepisów. |
| --- | --- |

4.3

Ponieważ nowe rozporządzenie, nowy zakres kontroli i nowe wymogi ostrożnościowe dotyczą przedsiębiorstw świadczących usługi finansowe, przepisy CDPW staną się źródłem kolejnych zmian w branży usług finansowych. EKES popiera wprowadzenie tych zmian, ale apeluje do organów regulacyjnych i nadzorczych (szczególnie do UENGiPW), by uważały na ewentualne problemy powodowane zbyt dużą ilością nowych przepisów.

| 4.4 | Wprowadzenie euro było katalizatorem dla inwestycji transgranicznych związanych z papierami wartościowymi, natomiast bezproblemowe funkcjonowanie inwestycji transgranicznych opiera się na wspólnych standardach, obowiązujących w całej Unii. Wysoki poziom dyscypliny rozrachunku ogranicza ryzyko kontrahenta, a konkretniej: ryzyko płynności i ryzyko zastąpienia. Co ważniejsze, sprzyja on ochronie inwestorów, gdyż pomaga zagwarantować, iż transakcje między kupującymi a sprzedającymi zawierane są bezpiecznie i na czas. W tym sensie rozporządzenie jest ważnym krokiem w kierunku realizacji jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.4

Wprowadzenie euro było katalizatorem dla inwestycji transgranicznych związanych z papierami wartościowymi, natomiast bezproblemowe funkcjonowanie inwestycji transgranicznych opiera się na wspólnych standardach, obowiązujących w całej Unii. Wysoki poziom dyscypliny rozrachunku ogranicza ryzyko kontrahenta, a konkretniej: ryzyko płynności i ryzyko zastąpienia. Co ważniejsze, sprzyja on ochronie inwestorów, gdyż pomaga zagwarantować, iż transakcje między kupującymi a sprzedającymi zawierane są bezpiecznie i na czas. W tym sensie rozporządzenie jest ważnym krokiem w kierunku realizacji jednolitego rynku.

| 4.5 | W kontekście jednolitego rynku na pochwałę zasługuje także propozycja dotycząca zapewnienia „paszportu”, dzięki któremu z jednej strony łatwiej będzie usuwać bariery w dostępie, a z drugiej emitenci zyskają prawo rejestracji swoich papierów wartościowych w dowolnym CDPW posiadającym zezwolenie na prowadzenie działalności w UE. Złamanie monopoli krajowych jest także korzystne dla rozwoju jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.5

W kontekście jednolitego rynku na pochwałę zasługuje także propozycja dotycząca zapewnienia „paszportu”, dzięki któremu z jednej strony łatwiej będzie usuwać bariery w dostępie, a z drugiej emitenci zyskają prawo rejestracji swoich papierów wartościowych w dowolnym CDPW posiadającym zezwolenie na prowadzenie działalności w UE. Złamanie monopoli krajowych jest także korzystne dla rozwoju jednolitego rynku.

| 4.6 | Oparte na niewielkim ryzyku podejście do definiowania modelu biznesowego CDPW oraz fakt, że model ten będzie ograniczony zapisami rozporządzenia, to czynniki, które wywołają najprawdopodobniej i pozytywne, i negatywne skutki dla konkurencyjności i innowacyjności CDPW. Otwarcie rynku transgranicznego na pewno będzie korzystne. Ponadto CDWP mogą świadczyć szereg usług pod warunkiem, że usługi te przyczyniają się do większego bezpieczeństwa oraz większej wydajności i przejrzystości rynków papierów wartościowych. Poza tym z myślą o stymulowaniu innowacji EKES proponuje, by CDPW nie miały prawa posiadania firm, które same nie są CDPW, tylko wtedy, gdy działalność tych firm mogłaby być szkodliwa dla profilu ryzyka tych CDPW. |
| --- | --- |

4.6

Oparte na niewielkim ryzyku podejście do definiowania modelu biznesowego CDPW oraz fakt, że model ten będzie ograniczony zapisami rozporządzenia, to czynniki, które wywołają najprawdopodobniej i pozytywne, i negatywne skutki dla konkurencyjności i innowacyjności CDPW. Otwarcie rynku transgranicznego na pewno będzie korzystne. Ponadto CDWP mogą świadczyć szereg usług pod warunkiem, że usługi te przyczyniają się do większego bezpieczeństwa oraz większej wydajności i przejrzystości rynków papierów wartościowych. Poza tym z myślą o stymulowaniu innowacji EKES proponuje, by CDPW nie miały prawa posiadania firm, które same nie są CDPW, tylko wtedy, gdy działalność tych firm mogłaby być szkodliwa dla profilu ryzyka tych CDPW.

| 4.7 | Zasadniczą zmianą proponowaną w odniesieniu do działalności CDPW jest zakaz posiadania przez CDPW ograniczonej licencji bankowej. Wpłynie ona na dwa duże międzynarodowe CDPW – Euroclear i Clearstream – które na ogromną skalę wykorzystują swój potencjał bankowy do wspierania procesu rozrachunku i procesu przechowywania aktywów. Zakres tej działalności bankowej jest bardzo ograniczony i ostatni kryzys nie odcisnął na nim żadnego piętna. Niemniej jednak EKES przyjmuje do wiadomości, że podmioty podejmujące decyzje na szczeblu globalnym (G20, Komisja Europejska, Międzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych etc.) zdecydowanie popierają podział instytucji kredytowych. Centralnym depozytom papierów wartościowych wolno będzie zakładać banki o ograniczonym zakresie działalności, należące do grupy. Nie doprowadzi to prawdopodobnie do zasadniczych zmian w modelu biznesowym CDPW. |
| --- | --- |

4.7

Zasadniczą zmianą proponowaną w odniesieniu do działalności CDPW jest zakaz posiadania przez CDPW ograniczonej licencji bankowej. Wpłynie ona na dwa duże międzynarodowe CDPW – Euroclear i Clearstream – które na ogromną skalę wykorzystują swój potencjał bankowy do wspierania procesu rozrachunku i procesu przechowywania aktywów. Zakres tej działalności bankowej jest bardzo ograniczony i ostatni kryzys nie odcisnął na nim żadnego piętna. Niemniej jednak EKES przyjmuje do wiadomości, że podmioty podejmujące decyzje na szczeblu globalnym (G20, Komisja Europejska, Międzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych etc.) zdecydowanie popierają podział instytucji kredytowych. Centralnym depozytom papierów wartościowych wolno będzie zakładać banki o ograniczonym zakresie działalności, należące do grupy. Nie doprowadzi to prawdopodobnie do zasadniczych zmian w modelu biznesowym CDPW.

| 4.8 | Pomimo wyrażonego przez Komisję poglądu, że nie ma alternatywy dla oddzielenia bankowości od głównej działalności CDPW, przepisy przywołane wyżej w punkcie 3.21 przewidują możliwość odstępstwa w przypadku, gdy ze stosownym wnioskiem wystąpi właściwy organ krajowy. Mimo że istnieje możliwość derogacji, Komitet popiera Komisję i uważa, że najlepszym rozwiązaniem jest wyodrębnienie usług bankowych (stand-alone bank). |
| --- | --- |

4.8

Pomimo wyrażonego przez Komisję poglądu, że nie ma alternatywy dla oddzielenia bankowości od głównej działalności CDPW, przepisy przywołane wyżej w punkcie 3.21 przewidują możliwość odstępstwa w przypadku, gdy ze stosownym wnioskiem wystąpi właściwy organ krajowy. Mimo że istnieje możliwość derogacji, Komitet popiera Komisję i uważa, że najlepszym rozwiązaniem jest wyodrębnienie usług bankowych (stand-alone bank).

| 4.9 | Wnioski mówią o konieczności dematerializacji zbywalnych papierów wartościowych. Przewidziano okres przejściowy, który dobiegnie końca w 2020 r. Państwa członkowskie nie dokonały jednak równego postępu w tym zakresie, więc potrzebny może się okazać kompromis polityczny. |
| --- | --- |

4.9

Wnioski mówią o konieczności dematerializacji zbywalnych papierów wartościowych. Przewidziano okres przejściowy, który dobiegnie końca w 2020 r. Państwa członkowskie nie dokonały jednak równego postępu w tym zakresie, więc potrzebny może się okazać kompromis polityczny.

| 4.10 | Duże znaczenie ma także propozycja dotycząca jednolitych wymogów w zakresie cyklu rozrachunkowego, który będzie wynosił maksymalnie dwa dni od daty transakcji (T+2). Prawdopodobnie nie będzie większych trudności z wprowadzeniem ich na jednolitym rynku, ale w wypadku transakcji globalnych trzeba będzie jeszcze rozwiązać szereg kwestii. Wśród nich znajdują się komplikacje powodowane kursem walut, ewentualność, że papiery mogą być wypożyczone, niezgodności związane ze strefami czasowymi, różne cykle rozrachunkowe na rynkach innych regionów czy wysokie koszty, które mogą wiązać się z automatyzacją systemów umożliwiających wdrożenie T+2. |
| --- | --- |

4.10

Duże znaczenie ma także propozycja dotycząca jednolitych wymogów w zakresie cyklu rozrachunkowego, który będzie wynosił maksymalnie dwa dni od daty transakcji (T+2). Prawdopodobnie nie będzie większych trudności z wprowadzeniem ich na jednolitym rynku, ale w wypadku transakcji globalnych trzeba będzie jeszcze rozwiązać szereg kwestii. Wśród nich znajdują się komplikacje powodowane kursem walut, ewentualność, że papiery mogą być wypożyczone, niezgodności związane ze strefami czasowymi, różne cykle rozrachunkowe na rynkach innych regionów czy wysokie koszty, które mogą wiązać się z automatyzacją systemów umożliwiających wdrożenie T+2.

| 4.11 | Zgodnie z rozporządzeniem, zasadniczo wszystkie centralne depozyty papierów wartościowych mają wdrożyć systemy nakładające „grzywny” na uczestników, którzy nie dokonali rozliczenia na czas. Jednakże w pierwszej kolejności zasady trzeba dopasować do instrumentu. Nakładanie kar finansowych za zbyt późne dostarczenie aktywów niepłynnych bądź tych należących do MŚP wywarłoby negatywny wpływ na płynność rynkową tych podmiotów. Derogację należałoby brać pod rozwagę w przypadku MŚP notowanych na giełdzie. Poza tym w projekcie rozporządzenia ani słowem nie wspomina się o przeznaczeniu środków pochodzących z grzywien. |
| --- | --- |

4.11

Zgodnie z rozporządzeniem, zasadniczo wszystkie centralne depozyty papierów wartościowych mają wdrożyć systemy nakładające „grzywny” na uczestników, którzy nie dokonali rozliczenia na czas. Jednakże w pierwszej kolejności zasady trzeba dopasować do instrumentu. Nakładanie kar finansowych za zbyt późne dostarczenie aktywów niepłynnych bądź tych należących do MŚP wywarłoby negatywny wpływ na płynność rynkową tych podmiotów. Derogację należałoby brać pod rozwagę w przypadku MŚP notowanych na giełdzie. Poza tym w projekcie rozporządzenia ani słowem nie wspomina się o przeznaczeniu środków pochodzących z grzywien.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/81 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/81

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej przejrzystości środków regulujących ustalanie cen produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz włączanie tych produktów w zakres systemów powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego

COM(2012) 84 final – 2012/0035 (COD)

2012/C 299/15

Sprawozdawca: Ingrid KÖSSLER

Rada, w dniu 14 marca 2012 r., oraz Parlament Europejski, w dniu 13 marca 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej przejrzystości środków regulujących ustalanie cen produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz włączanie tych produktów w zakres systemów powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego

COM(2012) 84 final – 2012/0035 (COD).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 12 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, stosunkiem głosów 123 do 1 – 8 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES podkreśla, że zdrowie jest jednym z głównych priorytetów dla obywateli Europy (1) oraz potwierdza, że każdy produkt leczniczy dopuszczony do obrotu w UE powinien być dostępny dla pacjentów we wszystkich państwach członkowskich.

1.2   EKES podkreśla, że dostęp do podstawowych leków jest jednym z warunków korzystania z prawa do najwyższych możliwych standardów w zakresie zdrowia oraz realizacji zobowiązania UE do „wspierania dobrobytu” (art. 3 TUE).

1.3   EKES podkreśla, że w celu zapewnienia równych warunków konkurencji i urzeczywistnienia rynku wewnętrznego omawiana dyrektywa nie może obejmować jedynie części rynku produktów leczniczych, ale powinna dotyczyć całości tego rynku, w tym prywatnych towarzystw ubezpieczeń zdrowotnych oraz publicznych i prywatnych instytucji, które odpowiadają za znaczną część popytu na leki.

1.4   EKES odnotowuje, że koszty, jakie ponosi UE w związku z nierównościami w zakresie zdrowia, oszacowano na ok. 141 mld EUR lub 1,4 % PKB w 2004 r. (2)

1.5   EKES zauważa z zaniepokojeniem, że w krajach UE 27 mamy do czynienia z niedostatecznym zrozumieniem warunków ustalania cen i refundacji kosztów umożliwiających dostęp do produktów leczniczych.

1.6   EKES podkreśla występujące obecnie między państwami członkowskimi UE różnice w zakresie śmiertelności i zapadalności na choroby, zwłaszcza choroby układu krążenia, nowotwory i choroby układu oddechowego (3).

1.7   EKES zauważa, że przedłużanie procedur ustalania cen i refundacji kosztów poza terminy ustanowione w dyrektywie przyczynia się do opóźnień we wprowadzaniu do obrotu innowacyjnych produktów leczniczych (4).

1.8   EKES podkreśla, że konsekwencje tego stanu rzeczy ponoszą osoby cierpiące na poważne lub zagrażające życiu choroby, w przypadku których nie są dostępne inne sposoby leczenia. Opóźnienia w udostępnieniu leków mogą dramatycznie pogorszyć warunki życia pacjentów i skrócić jego oczekiwaną długość.

1.9   EKES podkreśla, że pacjent, który potrzebuje określonego leku, musi wiedzieć wcześniej, jakie będą obowiązywały zasady jego udostępniania i refundacji. Powinno to pomóc pacjentom w dokonywaniu świadomych wyborów i zapobieganiu nieporozumieniom. Ponadto powinno to doprowadzić do wytworzenia dużego zaufania między pacjentem a świadczeniodawcą.

1.10   EKES sugeruje, że właściwym sposobem osiągnięcia tego celu byłoby ustanowienie otwartej i przejrzystej procedury, tak jak częściowo proponuje Komisja.

1.11   EKES zauważa, że przygotowanie i wdrożenie działań UE w dziedzinie przejrzystości ustalania cen i refundacji wymaga ścisłej współpracy z wyspecjalizowanymi organami oraz zaangażowania „zainteresowanych stron”, w tym celu zaś konieczne są ramy dla regularnych konsultacji.

1.11.1   EKES proponuje w związku z tym zwiększenie, z myślą o szerszej reprezentacji, składu grupy ekspertów (komitetu ds. przejrzystości) utworzonej na mocy dyrektywy 89/105/EWG i utrzymanej w obecnym wniosku.

1.11.2   EKES proponuje, by ta „grupa ekspertów”, działająca w interesie publicznym, wspierała Komisję w opracowywaniu i wdrażaniu działań UE odnoszących się do obszarów przejrzystości proceduralnej oraz promowała wymianę doświadczeń, strategii i praktyk w tej dziedzinie między państwami członkowskimi oraz zaangażowanymi „zainteresowanymi stronami”.

1.11.3   EKES podkreśla, że efektywne monitorowanie i wspieranie na szczeblu UE, poprzez skuteczne wdrażanie wraz z odpowiednią unijną kontrolą i oceną, ma zasadnicze znaczenie dla wykrywania nieprawidłowości i opóźnień we wprowadzaniu produktów na rynek i ich udostępnianiu pacjentom. Dlatego konieczna jest ścisła współpraca i koordynacja między Komisją, władzami krajowymi i „zainteresowanymi stronami” (5).

1.11.4   EKES podkreśla znaczenie sporządzania przez Komisję sprawozdania rocznego, które nakreśliłoby obraz skutecznego wdrożenia dyrektywy w sprawie przejrzystości poprzez opisanie proceduralnych mechanizmów ustalania cen i refundacji kosztów oraz dotrzymywania przez każde państwo członkowskie terminów ustalonych w dyrektywie.

1.12   EKES podkreśla, że terminy nie zawsze są przestrzegane oraz że występują znaczne różnice w skutecznym dostępie do rynku i stosowaniu leków, zarówno między państwami członkowskimi, jak i w ramach poszczególnych państw członkowskich (6).

1.12.1   EKES uważa, że sądowe środki odwoławcze dostępne w państwach członkowskich odgrywają ograniczoną rolę w zapewnianiu zgodności z terminami ze względu na to, że postępowanie w sprawach podlegających jurysdykcji krajowej jest często długotrwałe, co zniechęca zainteresowane przedsiębiorstwa do wszczynania postępowania sądowego.

1.12.2   EKES sądzi, że konieczne jest ustanowienie skutecznych mechanizmów kontroli i egzekwowania zgodności z terminami podejmowania decyzji dotyczących ustalania cen i refundacji.

1.12.3   EKES wzywa państwa członkowskie, by zapewniły odpowiednie prawa proceduralne przysługujące wszystkim zainteresowanym stronom i obejmujące co najmniej: 1) prawo do bycia wysłuchanym; 2) prawo do dostępu do akt administracyjnych, w tym do odpowiednich wyników badań i sprawozdań naukowych; 3) prawo do otrzymania uzasadnionej decyzji.

1.13   Jeśli chodzi o proponowane przez Komisję skrócenie terminów, EKES przypomina, że priorytetem musi być bezpieczeństwo pacjentów. W szczególności podczas procedur ustalania cen i refundacji trzeba uwzględniać wszystkie nowe odkrycia i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa pacjentów poprzez uzupełnianie oceny technologii medycznych, a także poprzez porównywanie z innymi możliwościami leczenia. Skrócenie terminów nie ułatwi też koniecznych negocjacji cenowych prowadzonych w tym kontekście z odpowiednimi przedsiębiorstwami i nie sprawi, że zostaną one szybciej zakończone.

1.13.1   EKES podkreśla, że powinna istnieć skoordynowana ocena na szczeblu krajowym, aby zapobiec sytuacji, w której przepisy regionalne utrudniają dostęp do produktów leczniczych pacjentom w różnych regionach danego państwa członkowskiego. Organy krajowe i regionalne powinny wzmocnić koordynację wszystkich swych działań w tej dziedzinie, by umożliwić równy dostęp do produktów leczniczych wszystkim obywatelom danego państwa członkowskiego (7).

1.13.2   EKES podkreśla, że państwa członkowskie powinny zwiększyć skuteczność ram czasowych i w tym celu jasno określić, że organy muszą potwierdzić otrzymanie wniosku w ciągu 10 dni, a o uzupełnienie wszelkich brakujących informacji muszą zwrócić się w odpowiednim czasie od otrzymania wniosku, tak by nie powstało niepotrzebne opóźnienie, zanim wnioskodawca dostarczy wymagane dodatkowe informacje.

1.14   EKES uważa, że organizacje pacjentów i konsumentów powinny mieć prawo do złożenia wniosku o rozpoczęcie procedury włączenia produktu leczniczego w zakres systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, a także do otrzymywania informacji o postępach tej procedury.

1.14.1   EKES zauważa, że rola i wpływ towarzystw ubezpieczeń zdrowotnych, tak ustawowych jak i prywatnych, wciąż rośnie, np. na skutek umów rabatowych zawieranych z firmami farmaceutycznymi, w związku z czym proponuje, by państwa członkowskie przeprowadzały, przynajmniej raz w roku, przegląd ich działalności. Państwa członkowskie powinny także regularnie przeprowadzać kontrolę cen i refundacji tych produktów leczniczych, które wiążą się z wygórowanymi kosztami dla systemów ubezpieczeń zdrowotnych i dla pacjentów.

1.15   EKES popiera wprowadzenie kryteriów za pośrednictwem wytycznych oraz wprowadzenie definicji w celu zapewnienia, że osiągnięte zostaną główne cele wniosku. Musi się to odbywać z poszanowaniem art. 168 ust. 7 TFUE, zgodnie z którym państwa członkowskie są odpowiedzialne za organizację krajowych systemów opieki zdrowotnej oraz świadczenie usług zdrowotnych i opieki medycznej, w tym za przydział przeznaczonych na nie zasobów.

1.15.1   EKES wzywa państwa członkowskie, by działały na rzecz przyjęcia znormalizowanego podejścia przy określaniu tych kryteriów, w celu ustanowienia w całej Europie systemu ustalania cen opartego na ocenie wartości. Kryteria powinny uwzględniać ocenę „niezaspokojonych potrzeb medycznych”, „innowacyjności” oraz „korzyści społecznych”.

1.15.2   EKES proponuje, by Komisja monitorowała wdrażanie znormalizowanych kryteriów, a dwa lata po wdrożeniu omawianej dyrektywy sporządziła sprawozdanie na temat systemów ustalania cen i refundacji kosztów w państwach członkowskich.

1.16   EKES apeluje, by decyzje dotyczące podwyższania, zamrażania, obniżania i innego zatwierdzania cen były oparte na przejrzystych i obiektywnych kryteriach.

1.17   Należy sprzeciwić się zapisowi art. 14 wniosku („Brak wpływu na prawa własności intelektualnej”). Komisja powinna znaleźć równowagę między zatwierdzeniem refundacji kosztów dla producenta leków a uzasadnionym interesem podmiotów trzecich w zakresie przysługujących im praw własności intelektualnej.

1.18   Zgodnie z ust. 5 art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej EKES apeluje do Komisji Europejskiej, by w wielo- i dwustronnych porozumieniach międzynarodowych przyjęła specjalne zasady w odniesieniu do kosztownych leków ratujących życie (np. na AIDS) dla krajów rozwijających się i wschodzących.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

2.1   Od czasu przyjęcia dyrektywy 89/105/EWG procedury ustalania cen i refundacji przeszły ewolucję i stały się bardziej skomplikowane. Dyrektywa ta nigdy nie była zmieniana od czasu przyjęcia.

2.2   Omawiany wniosek określa wspólne przepisy oraz wytyczne regulacyjne i ma na celu zapewnienie skuteczności i przejrzystości procedur ustalania cen, finansowania i refundacji.

2.3   Zmiana będzie miała wpływ na:

| a) | firmy farmaceutyczne, w tym działające w branży leków innowacyjnych i generycznych, dla których dostęp do rynku jest czynnikiem faktycznie zapewniającym konkurencyjność i opłacalność; |
| --- | --- |

a)

firmy farmaceutyczne, w tym działające w branży leków innowacyjnych i generycznych, dla których dostęp do rynku jest czynnikiem faktycznie zapewniającym konkurencyjność i opłacalność;

| b) | europejskich obywateli i pacjentów, którzy ponoszą konsekwencje nieuzasadnionych utrudnień w handlu produktami farmaceutycznymi i opóźnień w dostępności leków; |
| --- | --- |

b)

europejskich obywateli i pacjentów, którzy ponoszą konsekwencje nieuzasadnionych utrudnień w handlu produktami farmaceutycznymi i opóźnień w dostępności leków;

| c) | budżety publiczne, w tym finansowane ze składek ustawowe ubezpieczenia zdrowotne, ponieważ systemy ustalania cen i refundacji wpływają na stosowanie leków, wydatki oraz potencjalne oszczędności dokonywane w ramach systemów zabezpieczeń społecznych. |
| --- | --- |

c)

budżety publiczne, w tym finansowane ze składek ustawowe ubezpieczenia zdrowotne, ponieważ systemy ustalania cen i refundacji wpływają na stosowanie leków, wydatki oraz potencjalne oszczędności dokonywane w ramach systemów zabezpieczeń społecznych.

2.3.1   Wniosek nie obejmuje prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych ani podmiotów publicznych i prywatnych, takich jak szpitale, duże apteki i pozostałe podmioty świadczące usługi medyczne. EKES podkreśla, że dyrektywa nie może mieć zastosowania tylko do części rynku produktów leczniczych, lecz musi odnosić się do całego rynku, aby zapewnić równe warunki konkurencji i urzeczywistnić jednolity rynek.

2.4   Dyrektywa ma zastosowanie tylko do produktów leczniczych, podczas gdy wyroby medyczne mogą w państwach członkowskich podlegać regulacji cen lub decyzji o ich włączeniu w zakres systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego.

3.   Uwagi ogólne

3.1   W kontekście problemów występujących w licznych państwach członkowskich EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję Komisji, by zacieśnić współpracę na szczeblu UE w celu zagwarantowania wszystkim pacjentom, na równych prawach, dostępu do produktów leczniczych po przystępnych cenach oraz do pilnie potrzebnych leków, a jednocześnie wspierać rozwój nowych produktów leczniczych.

3.2   EKES zwraca jednak uwagę, że jako podstawę prawną należy przytoczyć nie tylko art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), ale trzeba również uwzględnić art. 168 ust. 7 TFUE, zgodnie z którym państwa członkowskie są odpowiedzialne za organizację krajowych systemów opieki zdrowotnej oraz świadczenie usług zdrowotnych i opieki medycznej, w tym za przydział przeznaczonych na nie zasobów.

3.3   EKES wskazuje na fakt, że procedury ustalania cen i refundacji często powodują niepotrzebne opóźnienia i nadmierne procedury biurokratyczne (8) utrudniające dostęp innowacyjnych, sierocych i generycznych produktów leczniczych do rynków unijnych, zwłaszcza w tych państwach członkowskich, w których rynek krajowy jest mały, a przedsiębiorstwa uzyskują niskie zwroty z inwestycji.

3.4   EKES przyjmuje z zadowoleniem zapis mówiący o utrzymaniu komitetu ds. przejrzystości (art. 20), sądzi jednak, że ta „grupa ekspertów” powinna mieć szerszą reprezentację, która umożliwiłaby regularne konsultacje z „zainteresowanymi stronami” służące zapewnieniu skuteczności procedur ustalania cen i refundacji kosztów produktów medycznych.

3.5   EKES odnotowuje pojawienie się wspólnej postawy świadczącej o zrozumieniu faktu, że polityka ustalania cen i refundacji kosztów powinna zapewnić równowagę między: 1) szybkim i równym dostępem do produktów farmaceutycznych dla wszystkich pacjentów w UE; 2) kontrolą wydatków na produkty farmaceutyczne w państwach członkowskich; 3) wynagradzaniem cennych innowacji w ramach konkurencyjnego i dynamicznego rynku, który stwarza także zachęty do badań i rozwoju.

3.5.1   EKES sądzi, że konieczne jest ustanowienie skutecznych mechanizmów kontroli i egzekwowania zgodności z terminami podejmowania decyzji dotyczących ustalania cen i refundacji.

3.5.2   EKES podkreśla, że Komisja powinna sporządzić sprawozdanie roczne, które nakreśliłoby obraz skutecznego wdrożenia dyrektywy w sprawie przejrzystości poprzez opisanie mechanizmów ustalania cen i refundacji kosztów oraz dotrzymywania przez każde państwo członkowskie terminów ustalonych w dyrektywie. EKES zwraca uwagę na konieczność stosowania znormalizowanej metodologii przy gromadzeniu informacji do tego sprawozdania oraz z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji zobowiązujący państwa członkowskie do regularnego przedstawiania sprawozdań z realizacji terminów (artykuł 17), co zapewni lepsze egzekwowanie dyrektywy.

3.6   Zgodnie z ust. 5 art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej UE przyczynia się do zwalczania ubóstwa i ochrony praw człowieka również w ramach swych stosunków zewnętrznych. EKES apeluje zatem do Komisji Europejskiej, by w wielo- i dwustronnych porozumieniach międzynarodowych przyjęła specjalne zasady w odniesieniu do kosztownych leków ratujących życie (np. na AIDS) dla krajów rozwijających się i wschodzących.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Definicja

EKES zwraca uwagę na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, w którym uznano konieczność stosowania rozszerzającej wykładni przepisów dyrektywy, aby zagwarantować, że krajowe systemy i strategie nie będą stały na drodze do osiągnięcia jej głównych celów. W związku z tym EKES zwraca uwagę na następujące rozumienie pojęć:

4.1.1   „Ocena technologii medycznych”: EKES zwraca uwagę na definicję uzgodnioną przez EUnetHTA (9) i zaleca przyjęcie tej definicji.

4.1.2   „Włączenie zainteresowanych stron” oznacza zaangażowanie w odpowiednim czasie „zainteresowanych stron” – m.in. rzeczników pacjentów i konsumentów, posiadaczy pozwolenia na dopuszczenie do obrotu oraz specjalistów w dziedzinie medycyny, w tym niezależnych naukowców – na wszystkich etapach procesu decyzyjnego, tak aby zapewnić im prawo do bycia wysłuchanym zarówno w kwestii opracowywania założeń oceny, jak i jej przeprowadzania.

4.1.3   „Włączenie pacjentów i konsumentów” oznacza, że pacjenci przyjmują aktywną rolę w działaniach lub decyzjach, które będą miały konsekwencje dla społeczności pacjentów, ze względu na szczególną wiedzę i odpowiednie doświadczenia, którymi dysponują jako pacjenci i osoby korzystające z opieki zdrowotnej.

4.1.4   „Obiektywne i możliwe do sprawdzenia kryteria” – kryteria takie należy określić dla metod wyboru i oceny oraz wymogów dotyczących dowodów naukowych w odniesieniu do produktów poddanych ocenie technologii medycznych; oznacza to także unikanie niepotrzebnego powielania prac, zwłaszcza jeśli chodzi o procedurę dopuszczania do obrotu oraz oceny technologii medycznych prowadzone w innych państwach UE.

4.1.5   Terminy muszą być jasno określone: jeżeli warunkiem wstępnym kontroli cen, zgodnie z art. 3, lub umieszczenia w wykazie pozytywnym, zgodnie z art. 7, jest ocena technologii medycznych, przy ocenie tej należy przestrzegać terminów podanych w tych artykułach.

4.2   Zakres

4.2.1   EKES zachęca, by jasno zaznaczyć, że zakres dyrektywy obejmuje każdy środek związany z procesem decyzyjnym dotyczącym systemu ubezpieczeń zdrowotnych, w tym ewentualne wymagane zalecenia.

4.2.2   EKES popiera przepisy omawianej dyrektywy stosujące się do środków mających na celu określenie, które produkty lecznicze można włączyć do umów lub procedur udzielania zamówień publicznych.

4.3   Podejście ukierunkowane na pacjenta w odniesieniu do dostępności procedur

EKES zachęca do przyjęcia podejścia ukierunkowanego na pacjenta przy określaniu dostępności procedur oraz wzywa państwa członkowskie, by rozważyły następujące kryteria: możliwość otrzymania danego leku w kraju rodzimym pacjenta, refundacja kosztów związanych z podawaniem leku pacjentowi oraz czas, jaki upływa od otrzymania pozwolenia na dopuszczenie do wprowadzenia produktu na rynek i objęcia go refundacją.

4.4   Wyłączenie produktów leczniczych z zakresu systemów ubezpieczeń zdrowotnych

4.4.1   EKES popiera propozycję Komisji, by każda decyzja o wyłączeniu produktu leczniczego z zakresu systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego lub o zmianie stopnia lub warunków objęcia danego produktu zakresem systemu zawierała uzasadnienie oparte na obiektywnych i możliwych do sprawdzenia kryteriach, do których zaliczają się także kryteria gospodarcze i finansowe.

4.4.2   EKES pochwala propozycję Komisji, by państwa członkowskie działały na rzecz przyjęcia znormalizowanego podejścia przy określaniu tych kryteriów, w celu ustanowienia w całej Europie systemu ustalania cen opartego na ocenie wartości.

4.4.2.1   EKES proponuje, by kryteria uwzględniały ocenę „niezaspokojonych potrzeb medycznych”, „innowacyjności” oraz „korzyści społecznych”, a także były „niedyskryminacyjne” (10).

4.5   Procedura środków odwoławczych w przypadku nieprzestrzegania terminów związanych z włączaniem produktów leczniczych w zakres systemów ubezpieczeń zdrowotnych

4.5.1   EKES wzywa państwa członkowskie, by dopilnowały, aby w przypadku nieprzestrzegania terminów określonych w art. 7 wnioskodawca miał dostęp do skutecznych i szybkich środków odwoławczych.

4.5.2   EKES zachęca państwa członkowskie, by rozważyły opracowanie, w ścisłej współpracy z właściwymi organizacjami na szczeblu europejskim, regionalnym i niższym niż regionalny, sposobów umożliwiających pacjentom i wnioskodawcom odwołanie się od niekorzystnych decyzji dotyczących ustalania cen i refundacji kosztów do niezależnego organu wymiaru sprawiedliwości (z reguły jest to sąd).

4.5.2.1   EKES nalega, by taki organ sądowy dysponował skutecznymi środkami i pełnią uprawnień do kontroli zarówno kwestii faktycznych, jak i prawnych, łącznie z uprawnieniem do wydawania formalnych decyzji o naruszeniu przepisów i nakładania proporcjonalnych sankcji.

4.6   Skład i cele grupy ekspertów ds. wdrażania omawianej dyrektywy

4.6.1   Członkami grupy ekspertów są przedstawiciele:

| a) | ministerstw lub agencji rządowych państw członkowskich; |
| --- | --- |

a)

ministerstw lub agencji rządowych państw członkowskich;

| b) | organizacji pacjentów i konsumentów; |
| --- | --- |

b)

organizacji pacjentów i konsumentów;

| c) | finansowanych ze składek instytucji ustawowych ubezpieczeń zdrowotnych; |
| --- | --- |

c)

finansowanych ze składek instytucji ustawowych ubezpieczeń zdrowotnych;

| d) | ubezpieczonych ustawowo osób uiszczających składki (pracodawców i pracowników); |
| --- | --- |

d)

ubezpieczonych ustawowo osób uiszczających składki (pracodawców i pracowników);

| e) | przemysłu farmaceutycznego; |
| --- | --- |

e)

przemysłu farmaceutycznego;

| f) | Komisji, Europejskiej Agencji Leków (EMA) oraz przewodniczący i wiceprzewodniczący właściwych agencji; |
| --- | --- |

f)

Komisji, Europejskiej Agencji Leków (EMA) oraz przewodniczący i wiceprzewodniczący właściwych agencji;

| g) | organizacji międzynarodowych i branżowych oraz innych organizacji, których działalność wiąże się z procedurami ustalania cen, finansowania i refundacji; |
| --- | --- |

g)

organizacji międzynarodowych i branżowych oraz innych organizacji, których działalność wiąże się z procedurami ustalania cen, finansowania i refundacji;

| h) | niezależnych naukowców. |
| --- | --- |

h)

niezależnych naukowców.

4.6.2   Aby osiągnąć swe cele, grupa ekspertów:

| a) | wspiera Komisję w monitorowaniu, ocenie i rozpowszechnianiu wyników środków podjętych na szczeblu UE i na szczeblu krajowym; |
| --- | --- |

a)

wspiera Komisję w monitorowaniu, ocenie i rozpowszechnianiu wyników środków podjętych na szczeblu UE i na szczeblu krajowym;

| b) | przyczynia się do wdrażania działań UE w przedmiotowej dziedzinie; |
| --- | --- |

b)

przyczynia się do wdrażania działań UE w przedmiotowej dziedzinie;

| c) | opracowuje opinie, zalecenia lub przedstawia Komisji sprawozdania na jej wniosek lub z inicjatywy własnej; |
| --- | --- |

c)

opracowuje opinie, zalecenia lub przedstawia Komisji sprawozdania na jej wniosek lub z inicjatywy własnej;

| d) | wspiera Komisję w opracowywaniu wytycznych, zaleceń i we wszelkich innych działaniach; |
| --- | --- |

d)

wspiera Komisję w opracowywaniu wytycznych, zaleceń i we wszelkich innych działaniach;

| e) | przedstawia Komisji roczne publiczne sprawozdanie ze swej działalności. |
| --- | --- |

e)

przedstawia Komisji roczne publiczne sprawozdanie ze swej działalności.

4.7   Klasyfikacja produktów leczniczych w celu ich włączenia w zakres systemów ubezpieczeń zdrowotnych

4.7.1   EKES wzywa, by grupowanie produktów objętych refundacją było oparte na przejrzystych i obiektywnych kryteriach, tak by wnioskodawcy i pacjenci rozumieli, jak będą traktowane produkty lecznicze.

4.7.2   EKES uznaje prawo „zainteresowanych stron” do wystąpienia do właściwych organów, by wskazały obiektywne dane, na podstawie których ustaliły warunki objęcia produktu leczniczego zakresem systemu, stosując określone kryteria i metody.

4.7.3   EKES postuluje, by posiadacze pozwolenia na dopuszczenie do obrotu oraz reprezentatywne organizacje pacjentów i konsumentów miały w stosownych przypadkach i w stosownym terminie prawo do bycia wysłuchanym przed włączeniem produktów leczniczych do konkretnej grupy refundacyjnej oraz prawo do zaskarżenia decyzji o utworzeniu grupy refundacyjnej do niezależnego organu celem jej kontroli.

4.8   Leki generyczne

4.8.1   EKES podkreśla, że zatwierdzenie ceny leków generycznych oraz ich objęcie zakresem systemu ubezpieczeń zdrowotnych nie zawsze wymaga nowej lub szczegółowej oceny, jeżeli produkt referencyjny został już wyceniony i włączony do zakresu systemu ubezpieczeń zdrowotnych, a Europejska Agencja Leków dokonała już jego oceny.

4.8.2   Odnośnie do propozycji Komisji – zgodnie z którą skrócenie terminów w odniesieniu do generycznych produktów leczniczych do 30 dni, zarówno w przypadku procedur ustalania cen, jak i refundacji, zapewni wcześniejszy dostęp do rynku i dostępność dla pacjentów oraz pobudzi konkurencję cenową na rynku leków niechronionych patentem w adekwatnym okresie po utracie wyłączności przez produkt oryginalny – EKES poddaje pod rozwagę fakt, że wprawdzie analiza medyczna leku generycznego nie wymaga tak długiego czasu jak analiza leku innowacyjnego, to jednak nadal konieczne jest ustalenie ceny i przeprowadzenie negocjacji cenowych.

4.9   Zatwierdzanie cen

EKES domaga się, by właściwe organy były zobowiązane dostarczyć wnioskodawcy oficjalne potwierdzenie odbioru w terminie nieprzekraczającym 10 dni od złożenia przez wnioskodawcę wniosku o zatwierdzenie ceny produktu. Państwa powinny dopilnować, aby taki wniosek mógł być złożony przez wnioskodawcę natychmiast po uzyskaniu pozwolenia na dopuszczenie do obrotu lub po wydaniu pozytywnej opinii przez Europejską Agencję Leków bądź właściwe organy krajowe.

4.10   Zamrażanie i obniżanie cen

4.10.1   EKES zachęca państwa członkowskie, by przynajmniej raz w roku przeprowadzały przegląd mający na celu sprawdzenie, czy warunki makroekonomiczne uzasadniają utrzymanie niezmienionych zamrożonych cen. W ciągu 60 dni od rozpoczęcia takiego przeglądu właściwe organy ogłaszają, jakie obniżki lub podwyżki cen zostaną wprowadzone. Jeżeli takowe są przewidziane, organy opublikują uzasadnienie tej decyzji oparte na obiektywnych i możliwych do sprawdzenia kryteriach.

4.10.2   EKES apeluje do państw członkowskich, by regularnie przeprowadzały analizę cen i refundacji tych produktów leczniczych, które obciążają system ubezpieczeń zdrowotnych i pacjentów nadmiernie wysokimi kosztami. W odpowiednim czasie po rozpoczęciu tejże analizy właściwe organy powinny oznajmić, czy i jakie obniżki cen są dozwolone. Jeżeli przewidziano obniżki, organy te powinny opublikować stosowne uzasadnienie na podstawie obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów (również gospodarczych i finansowych).

4.10.3   EKES proponuje, by Komisja monitorowała przypadki otrzymywania wsparcia finansowego przez państwa członkowskie, które powinny zagwarantować, że leki przeznaczone do zastosowania w danym kraju nie będą eksportowane do innych państw członkowskich.

4.11   Podwyższanie cen

4.11.1   EKES podkreśla, że podwyższenie ceny produktu leczniczego jest dozwolone wyłącznie po uzyskaniu wcześniejszej zgody właściwych organów uwzględniającej konsultacje z zainteresowanymi podmiotami, w tym organizacjami pacjentów.

4.11.2   EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia odpowiednich praw proceduralnych przysługujących wszystkim zainteresowanym stronom i obejmujących co najmniej: 1) prawo do bycia wysłuchanym; 2) prawo do dostępu do akt administracyjnych, w tym do odpowiednich wyników badań i sprawozdań naukowych; 3) prawo do otrzymania uzasadnionej decyzji.

4.11.3   EKES proponuje, by właściwy organ był zobowiązany dostarczyć wnioskodawcy oficjalne potwierdzenie odbioru w terminie nieprzekraczającym 10 dni od otrzymania przez państwo członkowskie wniosku o podwyższenie ceny.

4.12   Środki po stronie popytowej

EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję Komisji, by uściślić, że środki służące kontrolowaniu lub zachęcaniu do przepisywania określonych, wskazanych z nazwy produktów leczniczych są objęte zakresem dyrektywy w sprawie przejrzystości oraz proponuje rozszerzenie tych zabezpieczeń proceduralnych na wszystkie środki służące kontrolowaniu lub zachęcaniu do przepisywania produktów leczniczych.

4.13   Dodatkowy dowód jakości, bezpieczeństwa lub skuteczności

Ogólnie, w ramach decyzji dotyczących ustalania cen i refundacji państwa członkowskie nie przeprowadzają ponownej oceny elementów, na których opiera się pozwolenie na dopuszczenie do obrotu przez Europejską Agencję Leków, w tym jakości, bezpieczeństwa lub skuteczności danego produktu leczniczego (także sierocych produktów leczniczych) oraz obiektywnych informacji w ramach europejskiej współpracy w zakresie oceny technologii medycznych.

4.14   Własność intelektualna

EKES podkreśla znaczenie ochrony praw własności intelektualnej, które są szczególnie istotne dla pobudzania innowacji w sektorze farmaceutycznym oraz dla wspierania gospodarki UE. Należy sprzeciwić się zapisowi art. 14 wniosku („Brak wpływu na prawa własności intelektualnej”), który brzmi: „Ochrona praw własności intelektualnej nie stanowi ważnej podstawy odmowy wydania, zawieszenia lub wycofania decyzji dotyczących ceny produktu leczniczego lub jego włączenia w zakres systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego”. Komisja powinna znaleźć równowagę między zatwierdzeniem refundacji kosztów dla producenta leków a uzasadnionym interesem podmiotów trzecich w zakresie przysługujących im praw własności intelektualnej. Nie należy ingerować w kompetencje państw członkowskich w zakresie oceny innowacji i zapewniania prawidłowego egzekwowania praw własności intelektualnej.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Mimo rosnących obaw związanych z sytuacją gospodarczą, zdrowie i opieka zdrowotna nadal plasowały się wśród pięciu problemów, które obywatele UE ocenili jako najważniejsze w badaniach Eurobarometru z 2009 r. (np. nr 71 – wiosna 2009 r., nr 72 – jesień 2009 r.). Zob. np. http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/eb/eb72/eb72_en.htm.

1

(2)  Mackenbach J.P., Meerding W.J., Kunst A.E., Economic implications of socioeconomic inequalities in health in the European Union, Komisja Europejska, lipiec 2007.

2

Economic implications of socioeconomic inequalities in health in the European Union

(3)  Według WHO wzrost występowania chorób przewlekłych ma charakter epidemii i do 2030 r. pociągnie za sobą 52 mln zgonów w regionie europejskim. Źródło: http://ec.europa.eu/health/interest_groups/docs/euhpf_answer_consultation_jan2012_en.pdf.

3

(4)  Sprawozdanie z badania sektora farmaceutycznego: http://ec.europa.eu/competition/sectors/pharmaceuticals/inquiry/index.html.

4

(5)  Kanavos P., Schurer W.S., Vogler S., Structure of medicines distribution in EU-27 and its impact on prices, availability and on the efficiency of medicines provision. Komisja Europejska, DG Enterprise i EMINet, styczeń 2011.

5

Structure of medicines distribution in EU-27 and its impact on prices, availability and on the efficiency of medicines provision

(6)  Badanie sektora farmaceutycznego, sprawozdanie końcowe z 8 lipca 2009 r. Te różnice w dostępie potwierdza szereg badań, np. badanie Alcimed czy przeprowadzone przez UE badanie sektora farmaceutycznego. Jednym ze sposobów zmniejszenia tych różnic jest tworzenie europejskich sieci referencyjnych obejmujących ośrodki wiedzy fachowej.

6

(7)  Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości stanowi, że termin na podjęcie decyzji jest obowiązkowy i organy krajowe nie mają prawa go przekraczać – [1] Merck, Sharp & Dohme B.V. przeciwko Belgii (C-245/03).

7

(8)  Pharmaceutical market monitoring study, tom I, s. 83.

8

Pharmaceutical market monitoring study

(9)  EUnetHTA stosuje następującą definicję: „Ocena technologii medycznych (health technology assessment – HTA) jest multidyscyplinarnym procesem, w ramach którego systematycznie gromadzi się przejrzyste, obiektywne i szczegółowe informacje o medycznych, społecznych, ekonomicznych i etycznych aspektach korzystania z danej technologii medycznej. Celem tego procesu jest tworzenie rzetelnych podstaw dla bezpiecznej i skutecznej polityki w zakresie zdrowia, która skupia się na potrzebach pacjentów i optymalnie wykorzystuje środki finansowe” (zob. http://www.eunethta.eu/Public/About_EUnetHTA/HTA, tłumaczenie polskie wg DG SANCO: http://ec.europa.eu/health/technology_assessment/policy/index_pl.htm).

9

health technology assessment

(10)  Sprawa C-181/82 Roussel Laboratoria [1983] Rec. s. 3849; Sprawa 238/82 Duphar i in. [1984] Rec. s. 523.

10

---

ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

1.   Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 39 ust. 2 regulaminu wewnętrznego):

a)   Punkt 4.5.2.1

Dodać

EKES nalega, by taki organ sądowy dysponował skutecznymi środkami i pełnią uprawnień do kontroli zarówno kwestii faktycznych, jak i prawnych, łącznie z uprawnieniem do wydawania formalnych decyzji o naruszeniu przepisów i nakładania proporcjonalnych sankcji.

Uzasadnienie

Nie wymaga uzasadnienia.

Wynik głosowania

| Za | : | 71 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 89 |
| Wstrzymało się | : | 19 |

Za

:

71

Przeciw

:

89

Wstrzymało się

:

19

b)   Punkt 1.11.2

Zmienić

EKES sądzi, że konieczne jest ustanowienie mechanizmów kontroli i egzekwowania zgodności z terminami podejmowania decyzji dotyczących ustalania cen i refundacji.

Uzasadnienie

Zob. poprawka do punktu 4.5.2.1.

Wynik głosowania

| Za | : | 71 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 89 |
| Wstrzymało się | : | 19 |

Za

:

71

Przeciw

:

89

Wstrzymało się

:

19

2.   Poniższe fragmenty opinii sekcji zostały zmienione wskutek przyjęcia poprawek przez Zgromadzenie, ale uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów (art. 54 ust. 5 regulaminu wewnętrznego):

a)   Punkt 4.2.1

EKES zachęca, by jasno zaznaczyć, że zakres dyrektywy obejmuje każdy środek związany z procesem decyzyjnym dotyczącym włączenia szczepionek do systemu ubezpieczeń zdrowotnych.

Wynik głosowania

| Za | : | 79 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 61 |
| Wstrzymało się | : | 47 |

Za

:

79

Przeciw

:

61

Wstrzymało się

:

47

b)   Punkt 4.5.2.2

EKES zachęca do ustanowienia procedury automatycznego zatwierdzania refundacji w przypadku niedotrzymania terminów.

Wynik głosowania

| Za | : | 90 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 73 |
| Wstrzymało się | : | 22 |

Za

:

90

Przeciw

:

73

Wstrzymało się

:

22

c)   Punkt 4.14

Własność intelektualna

EKES podkreśla znaczenie ochrony praw własności intelektualnej, które są szczególnie istotne dla pobudzania innowacji w sektorze farmaceutycznym oraz dla wspierania gospodarki UE. Nie należy ingerować w kompetencje państw członkowskich w zakresie oceny innowacji i zapewniania prawidłowego egzekwowania praw własności intelektualnej.

Wynik głosowania

| Za | : | 53 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 35 |
| Wstrzymało się | : | 5 |

Za

:

53

Przeciw

:

35

Wstrzymało się

:

5

d)   Punkt 1.12

EKES przyjmuje z zadowoleniem proponowane przez Komisję skrócenie terminów do 120 dni i proponuje, by w celu dalszego usprawnienia dostępu pacjentów do leków, stosować te same terminy do wszystkich leków innowacyjnych, niezależnie od tego, czy podlegają krajowej ocenie technologii medycznych, czy też nie.

Wynik głosowania

| Za | : | 73 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 41 |
| Wstrzymało się | : | 6 |

Za

:

73

Przeciw

:

41

Wstrzymało się

:

6

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/89 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/89

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uproszczenia przenoszenia w ramach jednolitego rynku pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim

COM(2012) 164 final – 2012/0082 (COD)

2012/C 299/16

Sprawozdawca generalny: Miklós PÁSZTOR

Rada, w dniu 24 kwietnia 2012 r., oraz Parlament Europejski, w dniu 18 kwietnia 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uproszczenia przenoszenia w ramach jednolitego rynku pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim

COM(2012) 164 final – 2012/0082 (COD).

W dniu 24 kwietnia 2012 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji przygotowanie opinii w tej sprawie.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 12 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Miklósa PÁSZTOR na sprawozdawcę generalnego oraz jednomyślnie przyjął następującą opinię:

1.   Zalecenia

| 1.1 | Komitet zgadza się z celami Komisji i popiera wykorzystanie rozporządzenia do ustalenia przepisów dotyczących rejestracji pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim. Jest to zgodne z zasadą pomocniczości i wymogami związanymi z Europą obywateli. Jednocześnie EKES wyraża rozczarowanie, iż nie udało się wprowadzić jednolitej rejestracji w UE, jak pierwotnie planowano. Zdaniem Komitetu będzie to niezbędne w dłuższej perspektywie. |
| --- | --- |

1.1

Komitet zgadza się z celami Komisji i popiera wykorzystanie rozporządzenia do ustalenia przepisów dotyczących rejestracji pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim. Jest to zgodne z zasadą pomocniczości i wymogami związanymi z Europą obywateli. Jednocześnie EKES wyraża rozczarowanie, iż nie udało się wprowadzić jednolitej rejestracji w UE, jak pierwotnie planowano. Zdaniem Komitetu będzie to niezbędne w dłuższej perspektywie.

| 1.2. | EKES oczekuje, że dzięki rozporządzeniu rejestracja pojazdów w innym państwie będzie równie prosta jak ponowna rejestracja w tym samym państwie i nie będzie wiązała się z dodatkowymi kosztami, dokumentacją ani zbytecznymi inspekcjami. Inne państwa nie mogą wymagać dodatkowych – nieskutecznych i kosztownych – procedur administracyjnych, np. badań przydatności do ruchu drogowego, chyba że podane informacje są niepełne lub nieaktualne. Ponadto koszty rejestracji transgranicznej nie powinny być wyższe niż opłaty za rejestrację krajową. |
| --- | --- |

1.2.

EKES oczekuje, że dzięki rozporządzeniu rejestracja pojazdów w innym państwie będzie równie prosta jak ponowna rejestracja w tym samym państwie i nie będzie wiązała się z dodatkowymi kosztami, dokumentacją ani zbytecznymi inspekcjami. Inne państwa nie mogą wymagać dodatkowych – nieskutecznych i kosztownych – procedur administracyjnych, np. badań przydatności do ruchu drogowego, chyba że podane informacje są niepełne lub nieaktualne. Ponadto koszty rejestracji transgranicznej nie powinny być wyższe niż opłaty za rejestrację krajową.

| 1.3 | Zdaniem EKES-u istotnym postępem jest fakt, że w rozporządzeniu nie wymaga się od zwykłych obywateli uzyskania danych. Komitet wyraża nadzieję, że wymóg dzielenia się informacjami przez właściwe organy wpłynie na współpracę w innych ważnych dziedzinach i tym samym skutecznie wesprze wartości europejskie i wspólne interesy. |
| --- | --- |

1.3

Zdaniem EKES-u istotnym postępem jest fakt, że w rozporządzeniu nie wymaga się od zwykłych obywateli uzyskania danych. Komitet wyraża nadzieję, że wymóg dzielenia się informacjami przez właściwe organy wpłynie na współpracę w innych ważnych dziedzinach i tym samym skutecznie wesprze wartości europejskie i wspólne interesy.

| 1.4 | EKES docenia zamiar Komisji, by przewidzieć w rozporządzeniu ocenę ex post. Jednocześnie wzywa do skrócenia z czterech do dwóch lat okresu, w którym należy dokonać przeglądu. |
| --- | --- |

1.4

EKES docenia zamiar Komisji, by przewidzieć w rozporządzeniu ocenę ex post. Jednocześnie wzywa do skrócenia z czterech do dwóch lat okresu, w którym należy dokonać przeglądu.

2.   Projekt wniosku dotyczącego rozporządzenia

| 2.1 | Komisja podjęła się poważnego zadania uproszczenia w drodze rozporządzenia kwestii przenoszenia pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim. Do tej pory przepisy koordynujące formę i treść świadectwa rejestracji były zebrane w dyrektywie (1999/37/WE). Inne środki harmonizacji, pożądane z punktu widzenia jednolitego rynku, miały formę przepisów wyjaśniających i dlatego ich wpływ na poziomie państw członkowskich był niewielki. |
| --- | --- |

2.1

Komisja podjęła się poważnego zadania uproszczenia w drodze rozporządzenia kwestii przenoszenia pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim. Do tej pory przepisy koordynujące formę i treść świadectwa rejestracji były zebrane w dyrektywie (1999/37/WE). Inne środki harmonizacji, pożądane z punktu widzenia jednolitego rynku, miały formę przepisów wyjaśniających i dlatego ich wpływ na poziomie państw członkowskich był niewielki.

| 2.2 | Przygotowując wniosek, Komisja musiała uwzględnić nie tylko powyższe kwestie, lecz również przepisy w zakresie ochrony danych osobowych (1) i zwalczania przestępczości transgranicznej (2). |
| --- | --- |

2.2

Przygotowując wniosek, Komisja musiała uwzględnić nie tylko powyższe kwestie, lecz również przepisy w zakresie ochrony danych osobowych (1) i zwalczania przestępczości transgranicznej (2).

| 2.3 | Ze względu na potrzeby jednolitego rynku, w projekcie rozporządzenia zawarto więc następujące elementy:






  — | wniosek ma na celu harmonizację przepisów dotyczących, w tym motocykli i motorowerów (3), zarejestrowanych w jednym państwie członkowskim, lecz używanych regularnie w innym; nie obejmuje pojazdów silnikowych zarejestrowanych w kraju trzecim; |
| --- | --- | --- |

2.3

Ze względu na potrzeby jednolitego rynku, w projekcie rozporządzenia zawarto więc następujące elementy:

—

wniosek ma na celu harmonizację przepisów dotyczących, w tym motocykli i motorowerów (3), zarejestrowanych w jednym państwie członkowskim, lecz używanych regularnie w innym; nie obejmuje pojazdów silnikowych zarejestrowanych w kraju trzecim;

| — | określono, że ponowna rejestracja jest wymagana tylko na pobyt przekraczający 6 miesięcy; jest to związane ze zmianą miejsca zwykłego pobytu, czyli głównego miejsca więzi zawodowych lub osobistych; |
| --- | --- |

—

określono, że ponowna rejestracja jest wymagana tylko na pobyt przekraczający 6 miesięcy; jest to związane ze zmianą miejsca zwykłego pobytu, czyli głównego miejsca więzi zawodowych lub osobistych;

| — | zakazuje się wprowadzania wymogu badań przydatności do ruchu drogowego, chyba że zaistnieją ku temu konkretne powody; kontrolę fizyczną można przeprowadzić jedynie, jeśli dane rejestracyjne są niepełne lub sprzeczne, istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa, doszło do poważnych szkód lub zmiany właściciela; we wszystkich innych wypadkach badanie przydatności przeprowadzone w państwie pochodzenia musi zostać uznane za ważne; |
| --- | --- |

—

zakazuje się wprowadzania wymogu badań przydatności do ruchu drogowego, chyba że zaistnieją ku temu konkretne powody; kontrolę fizyczną można przeprowadzić jedynie, jeśli dane rejestracyjne są niepełne lub sprzeczne, istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa, doszło do poważnych szkód lub zmiany właściciela; we wszystkich innych wypadkach badanie przydatności przeprowadzone w państwie pochodzenia musi zostać uznane za ważne;

| — | uwzględniono przepisy dotyczące ujednoliconego podejścia w ramach jednolitego rynku do rejestracji tymczasowej i profesjonalnej; |
| --- | --- |

—

uwzględniono przepisy dotyczące ujednoliconego podejścia w ramach jednolitego rynku do rejestracji tymczasowej i profesjonalnej;

| — | zharmonizowano handel transgraniczny samochodami używanymi oraz przenoszenie ich tytułu własności, jednak z wyjątkiem państw trzecich. |
| --- | --- |

—

zharmonizowano handel transgraniczny samochodami używanymi oraz przenoszenie ich tytułu własności, jednak z wyjątkiem państw trzecich.

| 2.4 | W projekcie rozporządzenia nakłada się na organy obowiązek uzyskania danych o wcześniejszej rejestracji od organów właściwego innego państwa członkowskiego. Jednocześnie wspomina się o możliwości wykorzystania najnowszych rozwiązań w dziedzinie technologii informatycznych.






  — | Aby zapewnić sprawny obieg informacji, w rozporządzeniu nakłada się na organy krajowe obowiązek używania aplikacji, umożliwiających organom w innym państwie członkowskim dostęp do danych, a jednocześnie uniemożliwiających dostęp do nich osobom nieupoważnionym dzięki wykorzystaniu zakodowanych plików xml. Informacje powinny być wymieniane w czasie rzeczywistym i w trybie online; koszty rozwijania aplikacji spoczywają na właściwym państwie członkowskim. |
| --- | --- | --- |

2.4

W projekcie rozporządzenia nakłada się na organy obowiązek uzyskania danych o wcześniejszej rejestracji od organów właściwego innego państwa członkowskiego. Jednocześnie wspomina się o możliwości wykorzystania najnowszych rozwiązań w dziedzinie technologii informatycznych.

—

Aby zapewnić sprawny obieg informacji, w rozporządzeniu nakłada się na organy krajowe obowiązek używania aplikacji, umożliwiających organom w innym państwie członkowskim dostęp do danych, a jednocześnie uniemożliwiających dostęp do nich osobom nieupoważnionym dzięki wykorzystaniu zakodowanych plików xml. Informacje powinny być wymieniane w czasie rzeczywistym i w trybie online; koszty rozwijania aplikacji spoczywają na właściwym państwie członkowskim.

| — | Komisja podejmuje się stworzyć publiczną bazę danych z danymi kontaktowymi organów krajowych. |
| --- | --- |

—

Komisja podejmuje się stworzyć publiczną bazę danych z danymi kontaktowymi organów krajowych.

| — | Komisja zapewni także ciągłość rozwoju systemów informatycznych poprzez prawną opcję przekazywania uprawnień. |
| --- | --- |

—

Komisja zapewni także ciągłość rozwoju systemów informatycznych poprzez prawną opcję przekazywania uprawnień.

| 2.5 | W projekcie rozporządzenia przewidziano surowe warunki odmowy rejestracji. Wnioskodawca ma prawo do odwołania się od takiej decyzji w ciągu miesiąca od jej zapadnięcia. |
| --- | --- |

2.5

W projekcie rozporządzenia przewidziano surowe warunki odmowy rejestracji. Wnioskodawca ma prawo do odwołania się od takiej decyzji w ciągu miesiąca od jej zapadnięcia.

| 2.6 | W projekcie rozporządzenia Komisja zobowiązuje się do oceny skutków rozporządzenia po upływie czterech lat. |
| --- | --- |

2.6

W projekcie rozporządzenia Komisja zobowiązuje się do oceny skutków rozporządzenia po upływie czterech lat.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | Komitet zgadza się z celami Komisji i popiera wykorzystanie rozporządzenia do ustalenia przepisów dotyczących rejestracji pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim. Jest to zgodne z zasadą pomocniczości i wymogami związanymi z Europą obywateli. Jednocześnie we wniosku bierze się pod uwagę praktyczne doświadczenia w związku z biurokracją, która przy rozpatrywaniu kwestii mniejszego kalibru, z natury rzeczy daje pierwszeństwo rutynie i wygodzie, zamiast próbować dostosować się do celów strategicznych. |
| --- | --- |

3.1

Komitet zgadza się z celami Komisji i popiera wykorzystanie rozporządzenia do ustalenia przepisów dotyczących rejestracji pojazdów silnikowych zarejestrowanych w innym państwie członkowskim. Jest to zgodne z zasadą pomocniczości i wymogami związanymi z Europą obywateli. Jednocześnie we wniosku bierze się pod uwagę praktyczne doświadczenia w związku z biurokracją, która przy rozpatrywaniu kwestii mniejszego kalibru, z natury rzeczy daje pierwszeństwo rutynie i wygodzie, zamiast próbować dostosować się do celów strategicznych.

| 3.2 | Niemniej Komitet wyraża rozczarowanie, iż nie udało się wprowadzić jednolitej rejestracji w UE, jak pierwotnie planowano. Zdaniem Komitetu będzie to niezbędne w dłuższej perspektywie. |
| --- | --- |

3.2

Niemniej Komitet wyraża rozczarowanie, iż nie udało się wprowadzić jednolitej rejestracji w UE, jak pierwotnie planowano. Zdaniem Komitetu będzie to niezbędne w dłuższej perspektywie.

| 3.3 | Zdaniem EKES-u jednolita rejestracja nie nadszarpuje dochodów państw członkowskich, gdyż opłaty za rejestrację można odzyskać w ramach systemu. Ponadto jednolita rejestracja byłaby bardziej przejrzysta i łatwiejsza do prześledzenia. |
| --- | --- |

3.3

Zdaniem EKES-u jednolita rejestracja nie nadszarpuje dochodów państw członkowskich, gdyż opłaty za rejestrację można odzyskać w ramach systemu. Ponadto jednolita rejestracja byłaby bardziej przejrzysta i łatwiejsza do prześledzenia.

| 3.4 | Zdaniem Komitetu w projekcie rozporządzenia odpowiednio podchodzi się do podstawowych problemów i wprowadza właściwe przepisy proceduralne, by wskazać potencjalne zagrożenia dla klientów i władz oraz zapobiec im. Dlatego też wybrano wyważone podejście do zarządzania ryzykiem, a nie nadmierną ostrożność biurokratyczną. |
| --- | --- |

3.4

Zdaniem Komitetu w projekcie rozporządzenia odpowiednio podchodzi się do podstawowych problemów i wprowadza właściwe przepisy proceduralne, by wskazać potencjalne zagrożenia dla klientów i władz oraz zapobiec im. Dlatego też wybrano wyważone podejście do zarządzania ryzykiem, a nie nadmierną ostrożność biurokratyczną.

| 3.5 | W projekcie odpowiednio podjęto kwestię zapobiegania przestępczości transgranicznej, uwzględniając przy tym interesy rynku używanych pojazdów silnikowych. |
| --- | --- |

3.5

W projekcie odpowiednio podjęto kwestię zapobiegania przestępczości transgranicznej, uwzględniając przy tym interesy rynku używanych pojazdów silnikowych.

| 3.6 | EKES oczekuje, że dzięki rozporządzeniu rejestracja pojazdów w innym państwie będzie równie prosta jak ponowna rejestracja w tym samym państwie i nie będzie wiązała się z dodatkowymi kosztami, dokumentacją ani zbytecznymi inspekcjami. Państwa nie mogą wymagać dodatkowych – nieskutecznych i kosztownych – procedur administracyjnych, np. badań przydatności do ruchu drogowego, chyba że podane informacje są niepełne lub nieaktualne. Ponadto koszty rejestracji transgranicznej nie powinny być wyższe niż opłaty za rejestrację krajową. |
| --- | --- |

3.6

EKES oczekuje, że dzięki rozporządzeniu rejestracja pojazdów w innym państwie będzie równie prosta jak ponowna rejestracja w tym samym państwie i nie będzie wiązała się z dodatkowymi kosztami, dokumentacją ani zbytecznymi inspekcjami. Państwa nie mogą wymagać dodatkowych – nieskutecznych i kosztownych – procedur administracyjnych, np. badań przydatności do ruchu drogowego, chyba że podane informacje są niepełne lub nieaktualne. Ponadto koszty rejestracji transgranicznej nie powinny być wyższe niż opłaty za rejestrację krajową.

| 3.7 | Zdaniem EKES-u istotnym postępem jest fakt, że w rozporządzeniu nie wymaga się od zwykłych obywateli uzyskania danych. Komitet wyraża nadzieję, że wymóg dzielenia się informacjami przez właściwe organy wpłynie na współpracę w innych ważnych dziedzinach i tym samym skutecznie wesprze wartości europejskie i wspólne interesy. |
| --- | --- |

3.7

Zdaniem EKES-u istotnym postępem jest fakt, że w rozporządzeniu nie wymaga się od zwykłych obywateli uzyskania danych. Komitet wyraża nadzieję, że wymóg dzielenia się informacjami przez właściwe organy wpłynie na współpracę w innych ważnych dziedzinach i tym samym skutecznie wesprze wartości europejskie i wspólne interesy.

| 3.8 | Komitet uważa, że w dłuższej perspektywie nie ma sensu utrzymywać tymczasowej i profesjonalnej rejestracji. Ta druga i tak stanowi tylko przejściowe rozwiązanie. Jednocześnie należy wskazać na pewną sprzeczność: pojazdy niezgodne z wymogami posiadają ograniczone zezwolenie, lecz w niektórych przypadkach mogą pokonywać spore odległości z jednego państwa do drugiego. Powinny one być transportowane lub, jeśli pozwala na to ich stan techniczny, uzyskać tymczasowe zezwolenie. Jednocześnie rozsądnie byłoby zakazać pojazdom posiadającym tymczasową rejestrację transportowania pasażerów i towarów. |
| --- | --- |

3.8

Komitet uważa, że w dłuższej perspektywie nie ma sensu utrzymywać tymczasowej i profesjonalnej rejestracji. Ta druga i tak stanowi tylko przejściowe rozwiązanie. Jednocześnie należy wskazać na pewną sprzeczność: pojazdy niezgodne z wymogami posiadają ograniczone zezwolenie, lecz w niektórych przypadkach mogą pokonywać spore odległości z jednego państwa do drugiego. Powinny one być transportowane lub, jeśli pozwala na to ich stan techniczny, uzyskać tymczasowe zezwolenie. Jednocześnie rozsądnie byłoby zakazać pojazdom posiadającym tymczasową rejestrację transportowania pasażerów i towarów.

| 3.9 | Komitet z zadowoleniem przyjmuje oszczędności w wysokości 1,5 mld euro, jakie przypadną osobom prywatnym i firmom. Odnotowuje również, iż roczny koszt rozporządzenia (1,5 mln euro) będzie miał jedynie minimalny wpływ na budżet UE. Trzeba tu zarazem wskazać, że koszty rozporządzenia pokryją częściowo budżety krajowe. Z uwagi na pełną przejrzystość warto by określić szacunkowy koszt całkowity. |
| --- | --- |

3.9

Komitet z zadowoleniem przyjmuje oszczędności w wysokości 1,5 mld euro, jakie przypadną osobom prywatnym i firmom. Odnotowuje również, iż roczny koszt rozporządzenia (1,5 mln euro) będzie miał jedynie minimalny wpływ na budżet UE. Trzeba tu zarazem wskazać, że koszty rozporządzenia pokryją częściowo budżety krajowe. Z uwagi na pełną przejrzystość warto by określić szacunkowy koszt całkowity.

| 3.10 | EKES zgadza się z przekazaniem uprawnień Komisji, jeśli chodzi o kwestie techniczne oraz kwestie dotyczące treści danych związane z z prowadzeniem systemu na szczeblu europejskim, co zostało przewidziane w projekcie rozporządzenia. |
| --- | --- |

3.10

EKES zgadza się z przekazaniem uprawnień Komisji, jeśli chodzi o kwestie techniczne oraz kwestie dotyczące treści danych związane z z prowadzeniem systemu na szczeblu europejskim, co zostało przewidziane w projekcie rozporządzenia.

| 3.11 | Komitet zaleca, by instytucje odpowiedzialne za podejmowanie decyzji, a więc Parlament Europejski, Rada i Komisja, rozważyły wariant pozwalający uwzględnić w wypadku ponownej rejestracji część lub całość kosztów poniesionych przez klientów przy pierwszej rejestracji, z wyjątkiem ponownej rejestracji spowodowanej zmianą właściciela. |
| --- | --- |

3.11

Komitet zaleca, by instytucje odpowiedzialne za podejmowanie decyzji, a więc Parlament Europejski, Rada i Komisja, rozważyły wariant pozwalający uwzględnić w wypadku ponownej rejestracji część lub całość kosztów poniesionych przez klientów przy pierwszej rejestracji, z wyjątkiem ponownej rejestracji spowodowanej zmianą właściciela.

| 3.12 | EKES docenia zamiar Komisji uwzględnienia w rozporządzeniu oceny ex post. Jednocześnie wzywa do skrócenia z czterech do dwóch lat okresu, w którym należy dokonać przeglądu. |
| --- | --- |

3.12

EKES docenia zamiar Komisji uwzględnienia w rozporządzeniu oceny ex post. Jednocześnie wzywa do skrócenia z czterech do dwóch lat okresu, w którym należy dokonać przeglądu.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1 | Zdaniem Komitetu projekt rozporządzenia w swojej obecnej postaci sprostał oczekiwaniom, zarówno jeśli chodzi o szczegóły, jak i ogólną treść. |
| --- | --- |

4.1

Zdaniem Komitetu projekt rozporządzenia w swojej obecnej postaci sprostał oczekiwaniom, zarówno jeśli chodzi o szczegóły, jak i ogólną treść.

| 4.2 | EKES wspiera dążenie do oparcia procedur rejestracji na danych homologacji typu pojazdu, wykorzystywanych np. w systemie świadectw zgodności. Choć dane te są bardziej szczegółowe niż dane wymagane w załączniku I, to zostały zaakceptowane na poziomie międzynarodowym i procedury rejestracji w kilku państwach członkowskich już obecnie na nich bazują. |
| --- | --- |

4.2

EKES wspiera dążenie do oparcia procedur rejestracji na danych homologacji typu pojazdu, wykorzystywanych np. w systemie świadectw zgodności. Choć dane te są bardziej szczegółowe niż dane wymagane w załączniku I, to zostały zaakceptowane na poziomie międzynarodowym i procedury rejestracji w kilku państwach członkowskich już obecnie na nich bazują.

| 4.3 | Oprócz danych technicznych przedłożonych przez producentów należałoby uwzględnić również rzeczywiste wartości oparte na najświeższych oficjalnych testach, np. w związku z emisjami zanieczyszczeń. |
| --- | --- |

4.3

Oprócz danych technicznych przedłożonych przez producentów należałoby uwzględnić również rzeczywiste wartości oparte na najświeższych oficjalnych testach, np. w związku z emisjami zanieczyszczeń.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dyrektywa 95/46/WE (Dz.U. L 281 z 23.11.1995, s. 31–50) oraz rozporządzenie 45/2001/WE (Dz.U. L 8 z 12.1.2001, s. 1–22).

1

(2)  Decyzja Rady 2004/919/WE (Dz.U. L 389 z 30.12.2004, s. 28).

2

(3)  Dyrektywa 2002/24/WE (Dz.U. L 124 z 9.5.2002, s. 1–44).

3

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/92 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/92

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zwiększenia solidarności wewnątrz UE w dziedzinie azylu – Agenda UE na rzecz lepszego podziału odpowiedzialności i większego wzajemnego zaufania

COM(2011) 835 final

2012/C 299/17

Sprawozdawca: Cristian PÎRVULESCU

Dnia 2 grudnia 2011 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie zwiększenia solidarności wewnątrz UE w dziedzinie azylu – Agenda UE na rzecz lepszego podziału odpowiedzialności i większego wzajemnego zaufania

COM(2011) 835 final.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 116 do 3 – 2 osoby wstrzymały się do głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji Europejskiej i uważa, że konieczna jest dalsza debata nad europejską polityką azylową i jej dostosowanie. |
| --- | --- |

1.1

Komitet przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji Europejskiej i uważa, że konieczna jest dalsza debata nad europejską polityką azylową i jej dostosowanie.

| 1.2 | Komitet jest zdania, że zasada solidarności powinna pozostać kamieniem węgielnym tej polityki mimo tego, że politykę azylową komplikuje zróżnicowana liczba i wielkość państw członkowskich, a także ich nierówne narażenie na fale uchodźców. Solidarność nie powinna być postrzegana jedynie jako zasada zwiększająca skuteczność polityki, ale jako podstawowa wartość, która uzasadnia i wzmacnia podejmowane działania. |
| --- | --- |

1.2

Komitet jest zdania, że zasada solidarności powinna pozostać kamieniem węgielnym tej polityki mimo tego, że politykę azylową komplikuje zróżnicowana liczba i wielkość państw członkowskich, a także ich nierówne narażenie na fale uchodźców. Solidarność nie powinna być postrzegana jedynie jako zasada zwiększająca skuteczność polityki, ale jako podstawowa wartość, która uzasadnia i wzmacnia podejmowane działania.

| 1.3 | Należy podjąć istotne wysiłki na rzecz zapewnienia przez opinię publiczną, administrację krajową, regionalną i lokalną oraz decydentów politycznych zgodnego poparcia wartości leżących u podstaw polityki azylowej, czyli poszanowania podstawowych praw człowieka, udzielania wsparcia osobom znajdującym się w sytuacji kryzysowej, oraz solidarności i zaufania między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

1.3

Należy podjąć istotne wysiłki na rzecz zapewnienia przez opinię publiczną, administrację krajową, regionalną i lokalną oraz decydentów politycznych zgodnego poparcia wartości leżących u podstaw polityki azylowej, czyli poszanowania podstawowych praw człowieka, udzielania wsparcia osobom znajdującym się w sytuacji kryzysowej, oraz solidarności i zaufania między państwami członkowskimi.

| 1.4 | Komitet jest zdania, że podejście oparte na tworzeniu zachęt mogłoby przełamać impas w polityce azylowej pod warunkiem prawidłowego określenia najbardziej odpowiednich działań oraz udzielenia im stosownego wsparcia, także finansowego. |
| --- | --- |

1.4

Komitet jest zdania, że podejście oparte na tworzeniu zachęt mogłoby przełamać impas w polityce azylowej pod warunkiem prawidłowego określenia najbardziej odpowiednich działań oraz udzielenia im stosownego wsparcia, także finansowego.

| 1.5 | Jeśli chodzi o praktyczną współpracę, Komitet zachęca Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) do szybszego rozwinięcia swoich możliwości operacyjnych. Pilne i niezbędne wzmocnienie możliwości urzędu musi być także skoordynowane z planowaniem i tworzeniem Funduszu Migracji i Azylu. |
| --- | --- |

1.5

Jeśli chodzi o praktyczną współpracę, Komitet zachęca Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) do szybszego rozwinięcia swoich możliwości operacyjnych. Pilne i niezbędne wzmocnienie możliwości urzędu musi być także skoordynowane z planowaniem i tworzeniem Funduszu Migracji i Azylu.

| 1.6 | Ponadto Komitet domaga się poprawy działań na rzecz integracji uchodźców. O ile tworzony przez nas europejski system azylowy może być skuteczny jeśli chodzi o szybkie i prawidłowe przyznawanie statusu uchodźcy, to może się on nie powieść w zakresie integracji. |
| --- | --- |

1.6

Ponadto Komitet domaga się poprawy działań na rzecz integracji uchodźców. O ile tworzony przez nas europejski system azylowy może być skuteczny jeśli chodzi o szybkie i prawidłowe przyznawanie statusu uchodźcy, to może się on nie powieść w zakresie integracji.

| 1.7 | Politykę azylową należy postrzegać nie tylko jako strukturę horyzontalną, tak jak ma to miejsce obecnie, lecz także w perspektywie pełnego „cyklu” azylowego, w którym główna uwaga skupiona jest na osobach znajdujących się w sytuacji zagrożenia. Umożliwiłoby to określenie niespójności i czynników hamujących postęp. |
| --- | --- |

1.7

Politykę azylową należy postrzegać nie tylko jako strukturę horyzontalną, tak jak ma to miejsce obecnie, lecz także w perspektywie pełnego „cyklu” azylowego, w którym główna uwaga skupiona jest na osobach znajdujących się w sytuacji zagrożenia. Umożliwiłoby to określenie niespójności i czynników hamujących postęp.

| 1.8 | Należy przypomnieć, że zasada solidarności nie ma zastosowania jedynie na poziomie państw, ale że chodzi tu o ogólną zasadę kontaktów międzyludzkich pomiędzy osobami i grupami. Należy pielęgnować i rozwijać ducha solidarności ludzkiej, jako że wykracza ona poza pryzmat racjonalnych argumentów i presji wywieranej przez politykę azylową i imigracyjną i stanowi integralną część wartości leżących u podstaw Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.8

Należy przypomnieć, że zasada solidarności nie ma zastosowania jedynie na poziomie państw, ale że chodzi tu o ogólną zasadę kontaktów międzyludzkich pomiędzy osobami i grupami. Należy pielęgnować i rozwijać ducha solidarności ludzkiej, jako że wykracza ona poza pryzmat racjonalnych argumentów i presji wywieranej przez politykę azylową i imigracyjną i stanowi integralną część wartości leżących u podstaw Unii Europejskiej.

| 1.9 | Doświadczenie zgromadzone w tej dziedzinie przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego i Komitet mogą przyczynić się do pełniejszej i bardziej szczegółowej oceny polityki azylowej. |
| --- | --- |

1.9

Doświadczenie zgromadzone w tej dziedzinie przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego i Komitet mogą przyczynić się do pełniejszej i bardziej szczegółowej oceny polityki azylowej.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | W dokumencie Komisji stwierdza się, że „Solidarność to jedna z wartości podstawowych Unii Europejskiej, która stanowi też wiodącą zasadę wspólnej europejskiej polityki azylowej [...]. Teraz została ona zapisana w artykule 80 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej”. |
| --- | --- |

2.1

W dokumencie Komisji stwierdza się, że „Solidarność to jedna z wartości podstawowych Unii Europejskiej, która stanowi też wiodącą zasadę wspólnej europejskiej polityki azylowej [...]. Teraz została ona zapisana w artykule 80 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej”.

| 2.2 | Jak zostało to podkreślone w dokumencie Komisji, przepływy azylowe wykazują wahania, „osiągając najwyższą wartość 425 000 wniosków dla 27 państw UE w 2001 r., a następnie spadając do poziomu poniżej 200 000 w 2006 r., przy czym spodziewany jest duży wzrost w 2011 r.” |
| --- | --- |

2.2

Jak zostało to podkreślone w dokumencie Komisji, przepływy azylowe wykazują wahania, „osiągając najwyższą wartość 425 000 wniosków dla 27 państw UE w 2001 r., a następnie spadając do poziomu poniżej 200 000 w 2006 r., przy czym spodziewany jest duży wzrost w 2011 r.”

| 2.3 | W tym celu Komisja proponuje wzmocnienie wewnątrzunijnej solidarności w dziedzinie azylu, koncentrując się na czterech dziedzinach: „praktycznej współpracy i pomocy technicznej, solidarności finansowej, podziału obowiązków i usprawniania narzędzi zarządzania systemem azylu”. |
| --- | --- |

2.3

W tym celu Komisja proponuje wzmocnienie wewnątrzunijnej solidarności w dziedzinie azylu, koncentrując się na czterech dziedzinach: „praktycznej współpracy i pomocy technicznej, solidarności finansowej, podziału obowiązków i usprawniania narzędzi zarządzania systemem azylu”.

| 2.4 | Celem komunikatu Komisji „jest także przyczynienie się do zakończenia prac nad «pakietem azylowym», biorąc pod uwagę, że najbliższych kilka miesięcy będzie kluczowe dla realizacji celu na 2012 r., w której swoją rolę musi też odegrać wymiar solidarnościowy”. |
| --- | --- |

2.4

Celem komunikatu Komisji „jest także przyczynienie się do zakończenia prac nad «pakietem azylowym», biorąc pod uwagę, że najbliższych kilka miesięcy będzie kluczowe dla realizacji celu na 2012 r., w której swoją rolę musi też odegrać wymiar solidarnościowy”.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji Europejskiej i uważa, że konieczne jest przeprowadzenie pogłębionej analizy europejskiej polityki azylowej, by można ją było znacząco dostosować do nakreślonych celów. |
| --- | --- |

3.1

Komitet przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji Europejskiej i uważa, że konieczne jest przeprowadzenie pogłębionej analizy europejskiej polityki azylowej, by można ją było znacząco dostosować do nakreślonych celów.

| 3.2 | Polityka azylowa jest obecnie kwestionowana w obrębie Unii Europejskiej w następstwie niedawnych wydarzeń politycznych w Afryce Północnej oraz na Bliskim i Dalekim Wschodzie. Wiele osób zostało zmuszonych do szukania schronienia jako uchodźcy w państwach członkowskich UE. |
| --- | --- |

3.2

Polityka azylowa jest obecnie kwestionowana w obrębie Unii Europejskiej w następstwie niedawnych wydarzeń politycznych w Afryce Północnej oraz na Bliskim i Dalekim Wschodzie. Wiele osób zostało zmuszonych do szukania schronienia jako uchodźcy w państwach członkowskich UE.

| 3.3 | Komitet jest zdania, że zasada solidarności powinna pozostać kamieniem węgielnym tej polityki mimo tego, że, ogólnie rzecz biorąc, wdrażanie i koordynację zasady solidarności komplikuje liczba i wielkość państw członkowskich, a także ich narażenie na napływ uchodźców. |
| --- | --- |

3.3

Komitet jest zdania, że zasada solidarności powinna pozostać kamieniem węgielnym tej polityki mimo tego, że, ogólnie rzecz biorąc, wdrażanie i koordynację zasady solidarności komplikuje liczba i wielkość państw członkowskich, a także ich narażenie na napływ uchodźców.

| 3.4 | System azylowy powinien być elastyczny, by móc sprostać wahaniom w napływie uchodźców, a jednocześnie trwały, by procedury instytucjonalne oraz inne działania na rzecz integracji mogły przynieść konkretne rezultaty. |
| --- | --- |

3.4

System azylowy powinien być elastyczny, by móc sprostać wahaniom w napływie uchodźców, a jednocześnie trwały, by procedury instytucjonalne oraz inne działania na rzecz integracji mogły przynieść konkretne rezultaty.

| 3.5 | Należy także przypomnieć, że zasada solidarności nie ma zastosowania jedynie na poziomie państw, ale że chodzi tu o ogólną zasadę kontaktów międzyludzkich pomiędzy osobami i grupami. Należy pielęgnować i rozwijać ducha solidarności ludzkiej, jako że wykracza ona poza pryzmat racjonalnych argumentów i presji wywieranej przez politykę azylową i imigracyjną i stanowi integralną część wartości leżących u podstaw Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.5

Należy także przypomnieć, że zasada solidarności nie ma zastosowania jedynie na poziomie państw, ale że chodzi tu o ogólną zasadę kontaktów międzyludzkich pomiędzy osobami i grupami. Należy pielęgnować i rozwijać ducha solidarności ludzkiej, jako że wykracza ona poza pryzmat racjonalnych argumentów i presji wywieranej przez politykę azylową i imigracyjną i stanowi integralną część wartości leżących u podstaw Unii Europejskiej.

| 3.6 | Komitet wyraża zadowolenie w związku z położeniem przez Komisję nacisku na zaufanie. Zasada zaufania stanowi uzupełnienie zasady solidarności, co zwiększa odpowiedzialność państw członkowskich. Sukces omawianej polityki zależy od udziału i wzajemnego wsparcia każdego państwa członkowskiego. Działania podejmowane przez poszczególne państwa członkowskie uzależnione są od działań innych państw członkowskich, co pokazuje, że należy śmiało dążyć do osiągnięcia koordynacji i harmonizacji. |
| --- | --- |

3.6

Komitet wyraża zadowolenie w związku z położeniem przez Komisję nacisku na zaufanie. Zasada zaufania stanowi uzupełnienie zasady solidarności, co zwiększa odpowiedzialność państw członkowskich. Sukces omawianej polityki zależy od udziału i wzajemnego wsparcia każdego państwa członkowskiego. Działania podejmowane przez poszczególne państwa członkowskie uzależnione są od działań innych państw członkowskich, co pokazuje, że należy śmiało dążyć do osiągnięcia koordynacji i harmonizacji.

| 3.7 | Niemniej Komitet odnotowuje, że polityka azylowa wciąż nie jest ani skonsolidowana ani skuteczna. Nadal utrzymują się różnice między państwami członkowskimi pod względem otwartości i przygotowania do przyjęcia uchodźców oraz tworzenia europejskiej polityki azylowej. Należy podjąć istotne wysiłki na rzecz zapewnienia przez opinię publiczną, administrację krajową, regionalną i lokalną oraz decydentów politycznych zgodnego poparcia wartości leżących u podstaw polityki azylowej, czyli poszanowania podstawowych praw człowieka, udzielania wsparcia osobom znajdującym się w sytuacji kryzysowej, oraz solidarności i zaufania między państwami członkowskimi. Należy ponadto poświęcić więcej uwagi wdrażaniu tej polityki. Doświadczenie w terenie pokazało, że osoby ubiegające się o azyl są podatne na zagrożenia, zarówno w kraju pochodzenia, jak i w kraju przyjmującym. |
| --- | --- |

3.7

Niemniej Komitet odnotowuje, że polityka azylowa wciąż nie jest ani skonsolidowana ani skuteczna. Nadal utrzymują się różnice między państwami członkowskimi pod względem otwartości i przygotowania do przyjęcia uchodźców oraz tworzenia europejskiej polityki azylowej. Należy podjąć istotne wysiłki na rzecz zapewnienia przez opinię publiczną, administrację krajową, regionalną i lokalną oraz decydentów politycznych zgodnego poparcia wartości leżących u podstaw polityki azylowej, czyli poszanowania podstawowych praw człowieka, udzielania wsparcia osobom znajdującym się w sytuacji kryzysowej, oraz solidarności i zaufania między państwami członkowskimi. Należy ponadto poświęcić więcej uwagi wdrażaniu tej polityki. Doświadczenie w terenie pokazało, że osoby ubiegające się o azyl są podatne na zagrożenia, zarówno w kraju pochodzenia, jak i w kraju przyjmującym.

| 3.8 | Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, wypowiadając się regularnie za pośrednictwem Komitetu, zwróciło uwagę na luki w polityce azylowej pod względem przedstawianej wizji, struktury i wdrażania, oraz opracowało szereg zaleceń mających poprawić tę sytuację. Dotychczasowe działania dostosowawcze w zakresie harmonizacji, finansowania specjalistycznych programów lub reform instytucjonalnych nie zdołały skonsolidować wspólnej polityki azylowej. Konieczna jest reforma tej polityki; ze swej strony Komitet potwierdza chęć przyczynienia się do tego procesu. |
| --- | --- |

3.8

Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, wypowiadając się regularnie za pośrednictwem Komitetu, zwróciło uwagę na luki w polityce azylowej pod względem przedstawianej wizji, struktury i wdrażania, oraz opracowało szereg zaleceń mających poprawić tę sytuację. Dotychczasowe działania dostosowawcze w zakresie harmonizacji, finansowania specjalistycznych programów lub reform instytucjonalnych nie zdołały skonsolidować wspólnej polityki azylowej. Konieczna jest reforma tej polityki; ze swej strony Komitet potwierdza chęć przyczynienia się do tego procesu.

| 3.9 | Komitet jest zdania, ze nadszedł moment, by w sposób znacznie bardziej stanowczy skonkretyzować zasady solidarności i zaufania. W związku z tym proponuje w szczególności dwa kierunki działań uzupełniających. Pierwszy ma na celu doprowadzenie w średnim i długim okresie czasu do zmiany opinii na temat azylu i podejścia do tej kwestii, zwłaszcza w kręgach opiniotwórczych, wśród decydentów politycznych i funkcjonariuszy publicznych, w wymiarze lokalnym i krajowym. |
| --- | --- |

3.9

Komitet jest zdania, ze nadszedł moment, by w sposób znacznie bardziej stanowczy skonkretyzować zasady solidarności i zaufania. W związku z tym proponuje w szczególności dwa kierunki działań uzupełniających. Pierwszy ma na celu doprowadzenie w średnim i długim okresie czasu do zmiany opinii na temat azylu i podejścia do tej kwestii, zwłaszcza w kręgach opiniotwórczych, wśród decydentów politycznych i funkcjonariuszy publicznych, w wymiarze lokalnym i krajowym.

| 3.10 | Drugi kierunek działań jest już częściowo realizowany, ale należy go lepiej ustrukturyzować i opracować. Dotyczy on wspierania zasady solidarności i zaufania poprzez mechanizmy instytucjonalne propagujące udział władz krajowych, regionalnych i lokalnych. Podejście oparte na tworzeniu zachęt mogłoby przełamać impas w polityce azylowej pod warunkiem prawidłowego określenia najbardziej odpowiednich działań oraz udzielenia im stosownego wsparcia, także finansowego. |
| --- | --- |

3.10

Drugi kierunek działań jest już częściowo realizowany, ale należy go lepiej ustrukturyzować i opracować. Dotyczy on wspierania zasady solidarności i zaufania poprzez mechanizmy instytucjonalne propagujące udział władz krajowych, regionalnych i lokalnych. Podejście oparte na tworzeniu zachęt mogłoby przełamać impas w polityce azylowej pod warunkiem prawidłowego określenia najbardziej odpowiednich działań oraz udzielenia im stosownego wsparcia, także finansowego.

| 3.11 | Komitet sugeruje także poprawę działań na rzecz integracji uchodźców. Wiele dowodów dostarczonych przez działające w tej dziedzinie organizacje wskazuje, że osoby ubiegające się o azyl narażone są na dyskryminację, nie posiadają dostępu do podstawowych usług publicznych oraz mają problemy z zakwaterowaniem i zapewnieniem bezpieczeństwa osobistego. Pomimo wyżej wspomnianych skutecznych procedur pozwalających na szybkie i prawidłowe przyznawanie statusu uchodźcy, tworzony przez nas europejski system azylowy może się nie powieść w dziedzinie integracji. |
| --- | --- |

3.11

Komitet sugeruje także poprawę działań na rzecz integracji uchodźców. Wiele dowodów dostarczonych przez działające w tej dziedzinie organizacje wskazuje, że osoby ubiegające się o azyl narażone są na dyskryminację, nie posiadają dostępu do podstawowych usług publicznych oraz mają problemy z zakwaterowaniem i zapewnieniem bezpieczeństwa osobistego. Pomimo wyżej wspomnianych skutecznych procedur pozwalających na szybkie i prawidłowe przyznawanie statusu uchodźcy, tworzony przez nas europejski system azylowy może się nie powieść w dziedzinie integracji.

| 3.12 | W związku z tym Komitet zaleca, by przeprowadzono analizę polityki azylowej także przez pryzmat pełnego „cyklu” azylowego, dodatkowo do już istniejącej struktury horyzontalnej; w ramach tego cyklu śledzono by losy osób zagrożonych, od momentu wkroczenia na terytorium Unii, poprzez procedury ubiegania się o azyl i działania na rzecz integracji, oraz z uwzględnieniem średnio-i długoterminowej perspektywy integracji lub, w stosownym przypadku, powrotu do kraju ojczystego. W kontekście opracowywania polityki, fakt śledzenia całego „cyklu” azylowego i skupienie się na osobie znajdującej się w sytuacji krytycznej pozwala istotnie przyczynić się do określenia niespójności i czynników hamujących postęp. |
| --- | --- |

3.12

W związku z tym Komitet zaleca, by przeprowadzono analizę polityki azylowej także przez pryzmat pełnego „cyklu” azylowego, dodatkowo do już istniejącej struktury horyzontalnej; w ramach tego cyklu śledzono by losy osób zagrożonych, od momentu wkroczenia na terytorium Unii, poprzez procedury ubiegania się o azyl i działania na rzecz integracji, oraz z uwzględnieniem średnio-i długoterminowej perspektywy integracji lub, w stosownym przypadku, powrotu do kraju ojczystego. W kontekście opracowywania polityki, fakt śledzenia całego „cyklu” azylowego i skupienie się na osobie znajdującej się w sytuacji krytycznej pozwala istotnie przyczynić się do określenia niespójności i czynników hamujących postęp.

| 3.13 | Doświadczenie zgromadzone w tej dziedzinie przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego i Komitet mogą przyczynić się do pełniejszej i bardziej szczegółowej oceny polityki azylowej, która jest słusznie kwestionowana w świetle niedawnych wydarzeń politycznych, które miały miejsce w krajach sąsiadujących z UE. Komitet uważa za wskazane, by treść komunikatu Komisji zawierała konkretniejszą refleksję nad rolą organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

3.13

Doświadczenie zgromadzone w tej dziedzinie przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego i Komitet mogą przyczynić się do pełniejszej i bardziej szczegółowej oceny polityki azylowej, która jest słusznie kwestionowana w świetle niedawnych wydarzeń politycznych, które miały miejsce w krajach sąsiadujących z UE. Komitet uważa za wskazane, by treść komunikatu Komisji zawierała konkretniejszą refleksję nad rolą organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

| 3.14 | Ponadto Komitet przyjmuje z zadowoleniem udział Komitetu Regionów oraz władz lokalnych w opracowywaniu polityki azylowej i uważa, że władze szczebla niższego niż krajowy odgrywają centralną rolę w zapewnianiu powodzenia tej polityki, zwłaszcza działań na rzecz integracji. Należy zachęcać władze szczebla niższego niż krajowy do odgrywania istotniejszej roli w integracji uchodźców, zwłaszcza poprzez aktywne środki finansowania. |
| --- | --- |

3.14

Ponadto Komitet przyjmuje z zadowoleniem udział Komitetu Regionów oraz władz lokalnych w opracowywaniu polityki azylowej i uważa, że władze szczebla niższego niż krajowy odgrywają centralną rolę w zapewnianiu powodzenia tej polityki, zwłaszcza działań na rzecz integracji. Należy zachęcać władze szczebla niższego niż krajowy do odgrywania istotniejszej roli w integracji uchodźców, zwłaszcza poprzez aktywne środki finansowania.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1 | Komitet jest zadowolony z faktu, że Komisja Europejska położyła nacisk na aspekty związane z praktyczną współpracą. Podobnie jak niezbędne zmiany, które mają zostać wprowadzone w ramach pakietu legislacyjnego, praktyczna współpraca pozwoli dokonać konkretnych ulepszeń w procedurach azylowych. Usprawniona praktyczna współpraca powinna pozwolić ograniczyć biurokrację związaną z udzielaniem azylu i skrócić czas trwania procedur. |
| --- | --- |

4.1

Komitet jest zadowolony z faktu, że Komisja Europejska położyła nacisk na aspekty związane z praktyczną współpracą. Podobnie jak niezbędne zmiany, które mają zostać wprowadzone w ramach pakietu legislacyjnego, praktyczna współpraca pozwoli dokonać konkretnych ulepszeń w procedurach azylowych. Usprawniona praktyczna współpraca powinna pozwolić ograniczyć biurokrację związaną z udzielaniem azylu i skrócić czas trwania procedur.

| 4.1.1 | Ustanowienie Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) to działanie pożądane, które – choć struktura ta dopiero raczkuje – świadczy o ogromnym potencjale współpracy między państwami członkowskimi. Pierwsze działania EASO dotyczą w szczególności pomocy i szkoleń. Komitet zachęca EASO do szybszego rozwoju możliwości operacyjnych. Pilne i niezbędne wzmocnienie możliwości EASO musi być także skoordynowane z planowaniem i tworzeniem Funduszu na rzecz Azylu i Migracji. Delegowanie pracowników i działania podejmowane w sytuacjach nadzwyczajnych mogłyby poprawić rozpoznawalność tej struktury oraz zaufanie do niej. Przewidziane coroczne sprawozdanie mogłoby przyczynić się do uzyskania istotnych danych w zakresie azylu. Komitet chciałby, aby w sprawozdaniu tym uwzględniano liczne dowody, jakich mogą dostarczyć organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.1.1

Ustanowienie Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) to działanie pożądane, które – choć struktura ta dopiero raczkuje – świadczy o ogromnym potencjale współpracy między państwami członkowskimi. Pierwsze działania EASO dotyczą w szczególności pomocy i szkoleń. Komitet zachęca EASO do szybszego rozwoju możliwości operacyjnych. Pilne i niezbędne wzmocnienie możliwości EASO musi być także skoordynowane z planowaniem i tworzeniem Funduszu na rzecz Azylu i Migracji. Delegowanie pracowników i działania podejmowane w sytuacjach nadzwyczajnych mogłyby poprawić rozpoznawalność tej struktury oraz zaufanie do niej. Przewidziane coroczne sprawozdanie mogłoby przyczynić się do uzyskania istotnych danych w zakresie azylu. Komitet chciałby, aby w sprawozdaniu tym uwzględniano liczne dowody, jakich mogą dostarczyć organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające w tej dziedzinie.

| 4.1.2 | Komitet zachęca EASO, by szybko rozwinął system gromadzenia informacji z krajów pochodzenia imigrantów. Dzięki temu państwa członkowskie mogłyby w każdym momencie dysponować wiarygodnymi i porównywalnymi danymi, co ułatwi procedury, sprawiając, że staną się one szybsze i być może sprawiedliwsze. Podobnie też trzeba przewidzieć niezależną ocenę tych informacji. |
| --- | --- |

4.1.2

Komitet zachęca EASO, by szybko rozwinął system gromadzenia informacji z krajów pochodzenia imigrantów. Dzięki temu państwa członkowskie mogłyby w każdym momencie dysponować wiarygodnymi i porównywalnymi danymi, co ułatwi procedury, sprawiając, że staną się one szybsze i być może sprawiedliwsze. Podobnie też trzeba przewidzieć niezależną ocenę tych informacji.

| 4.1.3 | Choć wzmocnienie EASO to inicjatywa pożądana, nie powinno ono uniemożliwić państwom członkowskim rozwoju ich własnych instytucji i możliwości zarządzania problemami azylowymi. Zgodnie z logiką zachęt wzmocnieniu EASO powinno towarzyszyć wdrożenie mechanizmów mających na celu zapewnienie większego otwarcia władz krajowych na współpracę europejską i skuteczne zarządzanie wyzwaniami w dziedzinie azylu. |
| --- | --- |

4.1.3

Choć wzmocnienie EASO to inicjatywa pożądana, nie powinno ono uniemożliwić państwom członkowskim rozwoju ich własnych instytucji i możliwości zarządzania problemami azylowymi. Zgodnie z logiką zachęt wzmocnieniu EASO powinno towarzyszyć wdrożenie mechanizmów mających na celu zapewnienie większego otwarcia władz krajowych na współpracę europejską i skuteczne zarządzanie wyzwaniami w dziedzinie azylu.

| 4.1.4 | Sytuacje kryzysowe pozwalają sprawdzić stosowność rozwiązań instytucjonalnych – wyniki w przypadku polityki azylowej są nienajlepsze. Ogólnie rzecz biorąc, Unia Europejska i państwa członkowskie są słabo przygotowane do przyjmowania nadzwyczajnych fal uchodźców, choć prosta analiza pokazuje, że fale te są przewidywalne, przynajmniej jeśli chodzi o punkty napływu do UE. Komitet zaleca, by zwrócić większą uwagę na wzmocnienie możliwości państw członkowskich w największym stopniu narażonych na napływ uchodźców, czy będzie on normalny, czy nadzwyczajny. |
| --- | --- |

4.1.4

Sytuacje kryzysowe pozwalają sprawdzić stosowność rozwiązań instytucjonalnych – wyniki w przypadku polityki azylowej są nienajlepsze. Ogólnie rzecz biorąc, Unia Europejska i państwa członkowskie są słabo przygotowane do przyjmowania nadzwyczajnych fal uchodźców, choć prosta analiza pokazuje, że fale te są przewidywalne, przynajmniej jeśli chodzi o punkty napływu do UE. Komitet zaleca, by zwrócić większą uwagę na wzmocnienie możliwości państw członkowskich w największym stopniu narażonych na napływ uchodźców, czy będzie on normalny, czy nadzwyczajny.

| 4.1.5 | Pożądane jest kontynuowanie i pogłębianie współpracy EASO z innymi wyspecjalizowanymi agencjami UE, takimi jak Frontex. Komitet nalega, by EASO zwrócił szczególną uwagę na kwestię praw podstawowych osób, z którymi ma bezpośredni lub pośredni kontakt. Niezbędna jest współpraca z Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej, jeśli ma zostać osiągnięta równowaga strukturalna i operacyjna między poszczególnymi instrumentami polityki azylowej. |
| --- | --- |

4.1.5

Pożądane jest kontynuowanie i pogłębianie współpracy EASO z innymi wyspecjalizowanymi agencjami UE, takimi jak Frontex. Komitet nalega, by EASO zwrócił szczególną uwagę na kwestię praw podstawowych osób, z którymi ma bezpośredni lub pośredni kontakt. Niezbędna jest współpraca z Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej, jeśli ma zostać osiągnięta równowaga strukturalna i operacyjna między poszczególnymi instrumentami polityki azylowej.

| 4.1.6 | Komitet popiera ideę wykorzystania mechanizmu ochrony ludności w przypadkach nadzwyczajnych przepływów migracyjnych. Możliwość ta nie powinna jednak osłabiać woli władz krajowych do tworzenia solidnych systemów azylowych, które będą w stanie stawić czoła zmienności napływu uchodźców. |
| --- | --- |

4.1.6

Komitet popiera ideę wykorzystania mechanizmu ochrony ludności w przypadkach nadzwyczajnych przepływów migracyjnych. Możliwość ta nie powinna jednak osłabiać woli władz krajowych do tworzenia solidnych systemów azylowych, które będą w stanie stawić czoła zmienności napływu uchodźców.

| 4.1.7 | Priorytetem powinno być wykorzystanie środków finansowych z obecnego roku finansowego w celu skutecznego wdrożenia odnowionego pakietu legislacyjnego. Niemniej jednak Komitet pragnie zwrócić uwagę, że należy nadal wzmacniać zdolności państw członkowskich zmagających się z napływem uchodźców. Jako że sytuacja geopolityczna państw, z których uchodźcy ci się wywodzą, nadal jest niestabilna, nie można oczekiwać znacznego spadku liczby uchodźców. Ważne jest zatem, by jednocześnie wzmacniać systemy państw narażonych na napływ uchodźców oraz podejmować wysiłki w zakresie harmonizacji i stosowania prawodawstwa. Aktualne projekty, z których większość jest innowacyjna, powinny być kontynuowane i powinno się przeznaczać na nie odpowiednie wsparcie. Brak jednoznacznych wyników osłabiłby wiarę państw członkowskich we wsparcie UE i wpłynąłby na ich chęć do większego angażowania się w przyszłości. |
| --- | --- |

4.1.7

Priorytetem powinno być wykorzystanie środków finansowych z obecnego roku finansowego w celu skutecznego wdrożenia odnowionego pakietu legislacyjnego. Niemniej jednak Komitet pragnie zwrócić uwagę, że należy nadal wzmacniać zdolności państw członkowskich zmagających się z napływem uchodźców. Jako że sytuacja geopolityczna państw, z których uchodźcy ci się wywodzą, nadal jest niestabilna, nie można oczekiwać znacznego spadku liczby uchodźców. Ważne jest zatem, by jednocześnie wzmacniać systemy państw narażonych na napływ uchodźców oraz podejmować wysiłki w zakresie harmonizacji i stosowania prawodawstwa. Aktualne projekty, z których większość jest innowacyjna, powinny być kontynuowane i powinno się przeznaczać na nie odpowiednie wsparcie. Brak jednoznacznych wyników osłabiłby wiarę państw członkowskich we wsparcie UE i wpłynąłby na ich chęć do większego angażowania się w przyszłości.

| 4.1.8 | Od 2014 r. państwa członkowskie będą miały do dyspozycji nowy Fundusz na rzecz Azylu i Migracji. Komitet zachęca Komisję do rozpoczęcia poważnego dialogu z państwami członkowskimi w celu dokładnego określenia potrzeb i priorytetów na poziomie krajowym. Jest niezbędne, by w dialogu tym uczestniczył Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jako przedstawiciel zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz Komitet Regionów i władze lokalne. Programowanie tego funduszu musi jasno wskazywać potrzeby i priorytety państw członkowskich oraz dostępne zasoby i instrumenty. Ponadto Komitet sądzi, że obowiązek corocznego sporządzania sprawozdań z wykorzystania funduszy zwiększy poczucie odpowiedzialności państw członkowskich i zachęci je do tym bardziej zdecydowanego realizowania celów polityki azylowej. |
| --- | --- |

4.1.8

Od 2014 r. państwa członkowskie będą miały do dyspozycji nowy Fundusz na rzecz Azylu i Migracji. Komitet zachęca Komisję do rozpoczęcia poważnego dialogu z państwami członkowskimi w celu dokładnego określenia potrzeb i priorytetów na poziomie krajowym. Jest niezbędne, by w dialogu tym uczestniczył Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jako przedstawiciel zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz Komitet Regionów i władze lokalne. Programowanie tego funduszu musi jasno wskazywać potrzeby i priorytety państw członkowskich oraz dostępne zasoby i instrumenty. Ponadto Komitet sądzi, że obowiązek corocznego sporządzania sprawozdań z wykorzystania funduszy zwiększy poczucie odpowiedzialności państw członkowskich i zachęci je do tym bardziej zdecydowanego realizowania celów polityki azylowej.

| 4.1.9 | Komitet stwierdza, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają trudności w dostępie do niezbędnych funduszy na wdrażanie projektów, które mogą mieć znaczny wpływ lokalny. Należy uprościć procedury, aby ułatwić udział społeczeństwa obywatelskiego i osób ubiegających się o azyl. |
| --- | --- |

4.1.9

Komitet stwierdza, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają trudności w dostępie do niezbędnych funduszy na wdrażanie projektów, które mogą mieć znaczny wpływ lokalny. Należy uprościć procedury, aby ułatwić udział społeczeństwa obywatelskiego i osób ubiegających się o azyl.

| 4.1.10 | Komitet popiera zamiar Komisji, by przekazać dostępne środki przede wszystkim krajom aktualnie zmagającym się z napływem uchodźców. Rozwiązanie to pozwoli stymulować zaangażowanie tych państw i wzmocnić istniejące możliwości. Ponadto jest doskonałym przykładem wdrożenia w praktyce kluczowej zasady polityki azylowej, jaką jest solidarność. |
| --- | --- |

4.1.10

Komitet popiera zamiar Komisji, by przekazać dostępne środki przede wszystkim krajom aktualnie zmagającym się z napływem uchodźców. Rozwiązanie to pozwoli stymulować zaangażowanie tych państw i wzmocnić istniejące możliwości. Ponadto jest doskonałym przykładem wdrożenia w praktyce kluczowej zasady polityki azylowej, jaką jest solidarność.

| 4.1.11 | W tym samym duchu Komitet w pełni popiera zachęty finansowe, które miałyby być przyznawane państwom członkowskim, podobne do wykorzystywanych obecnie przy przesiedlaniu pewnych kategorii uchodźców (grup i osób szczególnie narażonych, objętych regionalnymi programami ochrony) i stanowiące rekompensatę dla państw członkowskich, które zgodzą się na relokację osób korzystających z ochrony międzynarodowej z innego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

4.1.11

W tym samym duchu Komitet w pełni popiera zachęty finansowe, które miałyby być przyznawane państwom członkowskim, podobne do wykorzystywanych obecnie przy przesiedlaniu pewnych kategorii uchodźców (grup i osób szczególnie narażonych, objętych regionalnymi programami ochrony) i stanowiące rekompensatę dla państw członkowskich, które zgodzą się na relokację osób korzystających z ochrony międzynarodowej z innego państwa członkowskiego.

| 4.1.12 | Niezbędne jest także uzupełnienie dostępnych środków innymi źródłami finansowania, takimi jak Europejski Fundusz Społeczny i Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. Ponadto Komitet zaleca, by w projekty w większym stopniu włączyć zorganizowane społeczeństwo obywatelskie oraz władze lokalne i regionalne. |
| --- | --- |

4.1.12

Niezbędne jest także uzupełnienie dostępnych środków innymi źródłami finansowania, takimi jak Europejski Fundusz Społeczny i Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. Ponadto Komitet zaleca, by w projekty w większym stopniu włączyć zorganizowane społeczeństwo obywatelskie oraz władze lokalne i regionalne.

| 4.2 | Komitet popiera wysiłki mające na celu reformę rozporządzenia dublińskiego. Liczne elementy, zgłaszane w szczególności przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, wskazują na to, że system ten nie prowadzi do realizacji wyznaczonych celów. Decyzje i zalecenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka mają też podstawowe znaczenie w dyskusjach nad reformą tego rozporządzenia, które będą niezbędne w średnim i długim okresie. Komitet jest otwarty na dyskusje i popiera wszelkie wysiłki mające na celu analizę, ocenę i wskazanie najbardziej odpowiednich uregulowań i instrumentów reagowania. Odniesienie do praw podstawowych jako priorytetowego kryterium w ocenie systemu dublińskiego jest w jak największym stopniu pożądane. |
| --- | --- |

4.2

Komitet popiera wysiłki mające na celu reformę rozporządzenia dublińskiego. Liczne elementy, zgłaszane w szczególności przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, wskazują na to, że system ten nie prowadzi do realizacji wyznaczonych celów. Decyzje i zalecenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka mają też podstawowe znaczenie w dyskusjach nad reformą tego rozporządzenia, które będą niezbędne w średnim i długim okresie. Komitet jest otwarty na dyskusje i popiera wszelkie wysiłki mające na celu analizę, ocenę i wskazanie najbardziej odpowiednich uregulowań i instrumentów reagowania. Odniesienie do praw podstawowych jako priorytetowego kryterium w ocenie systemu dublińskiego jest w jak największym stopniu pożądane.

| 4.3 | Jeśli chodzi o relokację osób ubiegających się o objęcie ochroną międzynarodową, Komitet sądzi, że nie jest ona konieczna, gdy osoby te mają zapewnione godne warunki w państwie, w którym złożyły wniosek i w którym wnioski są szybko rozpatrywane. Trzeba wzmocnić zdolności państw członkowskich w zakresie przyjmowania uchodźców. Jeśli tak się nie stanie, użyteczny mógłby okazać się dobrowolny, oparty na zachętach, mechanizm relokacji. |
| --- | --- |

4.3

Jeśli chodzi o relokację osób ubiegających się o objęcie ochroną międzynarodową, Komitet sądzi, że nie jest ona konieczna, gdy osoby te mają zapewnione godne warunki w państwie, w którym złożyły wniosek i w którym wnioski są szybko rozpatrywane. Trzeba wzmocnić zdolności państw członkowskich w zakresie przyjmowania uchodźców. Jeśli tak się nie stanie, użyteczny mógłby okazać się dobrowolny, oparty na zachętach, mechanizm relokacji.

| 4.3.1 | Choć istnieje względna zgoda co do konieczności relokacji osób korzystających z ochrony międzynarodowej, państwa członkowskie współpracują bez większego przekonania. Projekt pilotażowy popierany przez Komisję Europejską nie pozwolił na stworzenie skutecznego mechanizmu relokacji. Komitet zachęca Komisję Europejską, EASO i państwa członkowskie do kontynuowania współpracy w ramach tego projektu i zaleca przekształcenie go, na zasadzie dobrowolności, w stały program. Niezbędne jest także określenie i zastosowanie zachęt, które umożliwią poprawę udziału państw członkowskich w takim stałym programie. Zakres i uzasadnienie tych zachęt musi być przedmiotem zaplanowanej oceny ze strony Komisji. |
| --- | --- |

4.3.1

Choć istnieje względna zgoda co do konieczności relokacji osób korzystających z ochrony międzynarodowej, państwa członkowskie współpracują bez większego przekonania. Projekt pilotażowy popierany przez Komisję Europejską nie pozwolił na stworzenie skutecznego mechanizmu relokacji. Komitet zachęca Komisję Europejską, EASO i państwa członkowskie do kontynuowania współpracy w ramach tego projektu i zaleca przekształcenie go, na zasadzie dobrowolności, w stały program. Niezbędne jest także określenie i zastosowanie zachęt, które umożliwią poprawę udziału państw członkowskich w takim stałym programie. Zakres i uzasadnienie tych zachęt musi być przedmiotem zaplanowanej oceny ze strony Komisji.

| 4.4 | Wprowadzenie wspólnego rozpatrywania wniosków o udzielenie azylu mogłoby zapewnić użyteczne narzędzie wdrażania polityki azylowej. Komitet z zainteresowaniem oczekuje wyników oceny przeprowadzanej przez Komisję Europejską w odniesieniu do tej kwestii, złożonej zarówno pod względem prawnym, jak i operacyjnym. Komitet sądzi, że wspólne rozpatrywanie wniosków mogłoby stanowić właściwą odpowiedź na problem wahań w przepływach azylowych. Ponadto mogłoby stworzyć standardową procedurę, na której państwa członkowskie mogłyby się opierać, realizując swe własne działania. Komitet sądzi, że trzeba promować wspólne rozpatrywanie wniosków oraz jednocześnie wzmacniać zdolności krajowe, pod warunkiem, że wyniki tej oceny skutków zostaną wzięte pod uwagę. Zdolności te wychodzą poza samo tylko rozpatrywanie wniosków i państwa członkowskie należy zachęcać, by dalej odgrywały aktywną rolę we wszystkich dziedzinach polityki azylowej. |
| --- | --- |

4.4

Wprowadzenie wspólnego rozpatrywania wniosków o udzielenie azylu mogłoby zapewnić użyteczne narzędzie wdrażania polityki azylowej. Komitet z zainteresowaniem oczekuje wyników oceny przeprowadzanej przez Komisję Europejską w odniesieniu do tej kwestii, złożonej zarówno pod względem prawnym, jak i operacyjnym. Komitet sądzi, że wspólne rozpatrywanie wniosków mogłoby stanowić właściwą odpowiedź na problem wahań w przepływach azylowych. Ponadto mogłoby stworzyć standardową procedurę, na której państwa członkowskie mogłyby się opierać, realizując swe własne działania. Komitet sądzi, że trzeba promować wspólne rozpatrywanie wniosków oraz jednocześnie wzmacniać zdolności krajowe, pod warunkiem, że wyniki tej oceny skutków zostaną wzięte pod uwagę. Zdolności te wychodzą poza samo tylko rozpatrywanie wniosków i państwa członkowskie należy zachęcać, by dalej odgrywały aktywną rolę we wszystkich dziedzinach polityki azylowej.

| 4.5 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem zastosowanie mechanizmu, o którym mowa w dyrektywie w sprawie tymczasowej ochrony, o ile zostaną spełnione wymagane warunki. Choć rzadkie, nadzwyczajne fale uchodźców są przyczyną sytuacji kryzysowych, z którymi instytucje europejskie i krajowe muszą nauczyć się sobie radzić. Komitet zwraca ponadto uwagę na praktyki związane z działaniami ratunkowymi i przypomina, że należy w pełni przestrzegać zasady non-refoulement. |
| --- | --- |

4.5

Komitet przyjmuje z zadowoleniem zastosowanie mechanizmu, o którym mowa w dyrektywie w sprawie tymczasowej ochrony, o ile zostaną spełnione wymagane warunki. Choć rzadkie, nadzwyczajne fale uchodźców są przyczyną sytuacji kryzysowych, z którymi instytucje europejskie i krajowe muszą nauczyć się sobie radzić. Komitet zwraca ponadto uwagę na praktyki związane z działaniami ratunkowymi i przypomina, że należy w pełni przestrzegać zasady non-refoulement.

| 4.6 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem poziom rozwoju i dojrzałości polityki azylowej, jaki zaobserwowano w przypadku Grecji. Narzędziom mającym na celu karanie przypadków naruszenia prawa europejskiego muszą towarzyszyć środki wspierające. Komitet zachęca Komisję Europejską i wyspecjalizowane agencje do przyjęcia proaktywnego i zapobiegawczego podejścia w stosunku do państw, które muszą poprawić funkcjonowanie ich systemów azylowych. Choć program pomocy dla Grecji stanowi ważny krok naprzód, trzeba nadal odpowiednio go finansować. Przypadek Grecji i przypadek Malty stanowią próbę dla polityki azylowej. Jeśli państwom członkowskim i instytucjom europejskim nie uda się wcielić w życie zasady solidarności z państwami zmagającymi się z dużym napływem uchodźców, wspólna polityka azylowa okaże się porażką z poważnymi konsekwencjami dla wielu osób w bardzo trudnej sytuacji. Należy zróżnicować, zwiększyć i skoordynować pomoc. |
| --- | --- |

4.6

Komitet przyjmuje z zadowoleniem poziom rozwoju i dojrzałości polityki azylowej, jaki zaobserwowano w przypadku Grecji. Narzędziom mającym na celu karanie przypadków naruszenia prawa europejskiego muszą towarzyszyć środki wspierające. Komitet zachęca Komisję Europejską i wyspecjalizowane agencje do przyjęcia proaktywnego i zapobiegawczego podejścia w stosunku do państw, które muszą poprawić funkcjonowanie ich systemów azylowych. Choć program pomocy dla Grecji stanowi ważny krok naprzód, trzeba nadal odpowiednio go finansować. Przypadek Grecji i przypadek Malty stanowią próbę dla polityki azylowej. Jeśli państwom członkowskim i instytucjom europejskim nie uda się wcielić w życie zasady solidarności z państwami zmagającymi się z dużym napływem uchodźców, wspólna polityka azylowa okaże się porażką z poważnymi konsekwencjami dla wielu osób w bardzo trudnej sytuacji. Należy zróżnicować, zwiększyć i skoordynować pomoc.

| 4.7 | Komitet zaleca wzmocnienie systemu dublińskiego, zwłaszcza w zakresie poprawy monitorowania i stworzenia mechanizmu wczesnego ostrzegania. Narzędzia te mogą pomóc państwom członkowskim lepiej przygotować się na napływ uchodźców i skutecznie koordynować politykę azylową. Muszą one być wyraźnie dostosowane do potrzeb państw członkowskich, w świetle konieczności przestrzegania praw podstawowych uchodźców. |
| --- | --- |

4.7

Komitet zaleca wzmocnienie systemu dublińskiego, zwłaszcza w zakresie poprawy monitorowania i stworzenia mechanizmu wczesnego ostrzegania. Narzędzia te mogą pomóc państwom członkowskim lepiej przygotować się na napływ uchodźców i skutecznie koordynować politykę azylową. Muszą one być wyraźnie dostosowane do potrzeb państw członkowskich, w świetle konieczności przestrzegania praw podstawowych uchodźców.

| 4.8 | Lepsze zarządzanie granicami i lepsza polityka wizowa mogłyby przyczynić się do konsolidacji polityki azylowej. Komitet wyraża zadowolenie z postępów osiągniętych w tej dziedzinie, ale sądzi, że klauzula ochronna umożliwiająca zawieszenie ruchu bezwizowego dla obywateli danego państwa trzeciego, mogłaby okazać się problematyczna, nawet jeśli konieczne byłoby przedstawienie danych udowadniających, że brak wiz prowadzi do nadużywania systemu azylowego. |
| --- | --- |

4.8

Lepsze zarządzanie granicami i lepsza polityka wizowa mogłyby przyczynić się do konsolidacji polityki azylowej. Komitet wyraża zadowolenie z postępów osiągniętych w tej dziedzinie, ale sądzi, że klauzula ochronna umożliwiająca zawieszenie ruchu bezwizowego dla obywateli danego państwa trzeciego, mogłaby okazać się problematyczna, nawet jeśli konieczne byłoby przedstawienie danych udowadniających, że brak wiz prowadzi do nadużywania systemu azylowego.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/97 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/97

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Inicjatywa »Szanse dla młodzieży«”

COM(2011) 933 final

2012/C 299/18

Sprawozdawca: Tomasz JASIŃSKI

Dnia 20 grudnia 2011 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Inicjatywa »Szanse dla młodzieży« ”

COM(2011) 933 final.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 12 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 212 do 1 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie zaleceń

1.1   EKES podkreśla użyteczność inicjatywy Komisji „Szanse dla młodzieży”, która jednocześnie zwraca uwagę na bieżące problemy i uwypukla założenia komunikatu „Mobilna młodzież”. EKES jest gotów włączyć się we wdrażanie inicjatywy poprzez współpracę z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz wspólne działania zainteresowanych stron na rzecz jej promocji.

1.2   EKES wskazuje, że polityka oszczędnościowa (austerity policy) oraz brak czytelnej i powszechnie uznawanej polityki wzrostu mogą zaważyć na powodzeniu inicjatywy „Szanse dla młodzieży”. Ta ważna inicjatywa może stanowić źródło nowych możliwości dla osób młodych, ale sama w sobie – traktowana niezależnie od kontekstu – nie stworzy ani jednego nowego miejsca pracy. Z tego względu, aby zagwarantować właściwe wdrożenie inicjatywy, za niezbędne należy uznać stworzenie właściwego otoczenia ekonomicznego i finansowego.

1.3   EKES uznaje, iż działania zmierzające do zapobiegania zjawisku przedwczesnego kończenia nauki szkolnej powinny być kontynuowane. Istotne znaczenie ma utrzymanie lub zwiększanie, jeśli to tylko możliwe, zasobów będących w gestii państw członkowskich zorientowanych na zapobieganie przedwczesnemu kończeniu nauki.

1.4   Biorąc pod uwagę różnice w położeniu młodych kobiet i młodych mężczyzn, EKES podkreśla znaczenie właściwej edukacji, szkoleń i doradztwa zawodowego, które muszą wspierać osoby młode zarówno w zdobywaniu lepszego wykształcenia, kwalifikacji i umiejętności, jak również w zakresie wyboru szkoły – w tym szkoły wyższej lub szkolenia – która gwarantowałaby znalezienie odpowiedniej pracy.

1.5   EKES wspiera rozwijanie umiejętności, które są istotne dla rynku pracy, przy aktywnym współdziałaniu środowisk pracy i instytucji edukacyjnych. Z zadowoleniem przyjmuje dodatkową pomoc finansową Komisji dla programów „Twoja pierwsza praca z EURES-em” i „Erasmus dla przedsiębiorców” oraz na wzmocnienie mobilności młodzieży.

1.6   EKES uznaje za właściwe wspieranie pierwszych doświadczeń zawodowych i podnoszenia kwalifikacji w trakcie pracy. Zgadza się, że praktyki i staże, a także programy wolontariatu są ważnym instrumentem na rzecz nabywania umiejętności i doświadczenia zawodowego przez osoby młode. W żadnym wypadku jednak praktyki, staże i programy wolontariatu nie mogą zastępować regularnych form pracy; w tym sensie należy podkreślić znaczenie wszelkich inicjatyw zmierzających do poprawy jakości staży, takich jak Europejska karta jakości staży i praktyk (European Quality Charter on Internships and Apprenticeships).

1.7   EKES podkreśla znaczenie niezbędnych norm jakości praktyk i staży. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą przyjęcia w 2012 r. wytycznych jakościowych w sprawie oferowania i odbywania wysokiej jakości staży.

1.8   EKES wskazuje na rolę zaangażowania partnerów społecznych w proces wymiany dobrych praktyk, projektowania, wdrażania oraz monitorowania systemu praktyk zawodowych.

1.9   EKES uznaje za właściwe zwiększenie środków budżetowych bezpośrednio przeznaczanych przez Komisję na wolontariat europejski. Z zainteresowaniem odnosi się także do organizacji Europejskiego Ochotniczego Korpusu Pomocy Humanitarnej. Obawy EKES-u budzi jednak brak odpowiedniej oceny realizowanej obecnie fazy pilotażowej, jak i informacji, czy inicjatywa ta będzie miała faktycznie dobrowolny charakter.

1.10   Pierwsza praca powinna wiązać się z gwarancją minimalnych standardów pracy, które nie mogą odbiegać od tych oferowanych starszym pracownikom. Kluczowy dla tej kwestii jest zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek. EKES ponownie potwierdza, iż istotne znaczenie mają te środki, które pomagają zapewnić młodym ludziom stałe, odpowiednio opłacane zatrudnienie o wysokiej jakości, z gwarancją ubezpieczenia społecznego, już na samym początku kariery zawodowej.

1.11   EKES podkreśla, iż inicjatywa „gwarancja dla młodzieży” musi być wsparta aktywną polityką dotyczącą rynku pracy, by ograniczyć różnice pomiędzy systemem edukacyjnym i szkoleniowym a rynkiem pracy, na równi dla młodych kobiet i mężczyzn.

1.12   EKES po raz kolejny przytacza konkretne propozycje przedstawione niedawno w opinii w sprawie wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia, dotyczące tego, w jaki sposób przeciwdziałać poważnemu pogorszeniu – w następstwie kryzysu – sytuacji młodych ludzi na rynku pracy w wielu państwach członkowskich. Są nimi:

| — | wytyczenie ambitnych celów UE w zakresie zatrudnienia młodzieży; |
| --- | --- |

—

wytyczenie ambitnych celów UE w zakresie zatrudnienia młodzieży;

| — | konsekwentne wprowadzanie w życie „gwarancji dla młodzieży” we wszystkich państwach członkowskich; |
| --- | --- |

—

konsekwentne wprowadzanie w życie „gwarancji dla młodzieży” we wszystkich państwach członkowskich;

| — | zwiększenie środków UE i łatwiejszy dostęp do nich w krajach szczególnie dotkniętych bezrobociem młodzieży; |
| --- | --- |

—

zwiększenie środków UE i łatwiejszy dostęp do nich w krajach szczególnie dotkniętych bezrobociem młodzieży;

| — | przeznaczenie odpowiednich środków na zwalczanie bezrobocia osób młodych w nowym budżecie UE; |
| --- | --- |

—

przeznaczenie odpowiednich środków na zwalczanie bezrobocia osób młodych w nowym budżecie UE;

| — | poprawa dostępu młodzieży do zasiłków dla bezrobotnych; |
| --- | --- |

—

poprawa dostępu młodzieży do zasiłków dla bezrobotnych;

| — | zwalczanie niepewności zatrudnienia i nieuregulowanych form przyuczania do zawodu lub staży; |
| --- | --- |

—

zwalczanie niepewności zatrudnienia i nieuregulowanych form przyuczania do zawodu lub staży;

| — | propagowanie dualnego systemu nauki zawodu jako modelu dla UE (1). |
| --- | --- |

—

propagowanie dualnego systemu nauki zawodu jako modelu dla UE (1).

1.13   EKES zaznacza, iż podczas projektowania perspektywy finansowej na lata 2014–2020 należy zwrócić szczególną uwagę na zagwarantowanie w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego środków przeznaczonych dla osób młodych.

1.14   Priorytetem musi pozostać tworzenie nowych miejsc pracy o wysokiej jakości. EKES proponuje, aby w ramach następnej perspektywy finansowej uwzględnić przyjęcie Europejskiej strategii zatrudnienia osób młodych (European Youth Employment Strategy).

1.15   Za kluczową należy uznać gotowość Komisji do udostępnienia funduszy na pomoc techniczną w celu wsparcia państw członkowskich w wykorzystywaniu wciąż dostępnych środków finansowych UE. Chodzi zwłaszcza o środki Europejskiego Funduszu Społecznego, w ramach którego państwa członkowskie nadal dysponują wolnymi 30 mld EUR na projekty w ramach perspektywy finansowej 2007–2013.

2.   Streszczenie inicjatywy Komisji. Tło problemu

2.1   Problemy osób młodych na rynku pracy mają charakter strukturalny i były widoczne od wielu lat, jeszcze przed obecnym kryzysem. Kryzys gospodarczy, który obserwujemy od 2008 roku, dodatkowo uwypuklił problemy osób młodych. Bezrobocie w grupie wiekowej od 15 do 24 lat jest ponaddwukrotnie wyższe od analogicznego wskaźnika dla całej populacji czynnej zawodowo oraz prawie trzy razy wyższe niż wśród osób dorosłych aktywnych zawodowo. Między 2008 a 2010 rokiem liczba młodych bezrobotnych Europejczyków wzrosła o milion i obecnie ponad 5 mln młodych osób w Unii Europejskiej jest bezrobotnych. Alarmujące jest to, iż obecnie co piąta osoba w Unii Europejskiej nie może znaleźć zatrudnienia. Dodatkowo, szczególnie alarmujący jest wzrost bezrobocia długotrwałego wśród osób młodych. Średnio 28 % młodych bezrobotnych poniżej 25. roku życia pozostaje bez pracy przez ponad 12 miesięcy.

2.2   Strategia „Europa 2020” postawiła przed Unią Europejską ambitne cele, których realizacja ma przyczynić się do inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu w UE. Młodzież jest podmiotem o kluczowym znaczeniu dla osiągnięcia tych celów. W opublikowanym we wrześniu 2010 roku dokumencie w sprawie inicjatywy „Mobilna młodzież” stwierdza się, iż dostępne dla wszystkich kształcenie i szkolenie na wysokim poziomie, skuteczna i trwała integracja z rynkiem pracy, godziwa i odpowiednio opłacana praca oraz możliwość większej mobilności są zasadniczymi czynnikami „uwalniania potencjału młodzieży” i osiągania celów strategii „Europa 2020”. Kluczowa jest jednak realizacja modelu przyjętego w ramach strategii.

2.3   Kryzys gospodarczy okazał się na tyle głęboki, iż wyznaczone w inicjatywie „Mobilna młodzież” cele okazały się na razie niemożliwe do osiągnięcia. Co gorsza, sytuacja osób młodych na rynku pracy systematycznie się pogarsza. Unia Europejska musi inwestować w swoją młodzież oraz podjąć natychmiastowe i skuteczne działania w celu zapobiegania i przeciwdziałania wysokim stopom bezrobocia, w tym bezrobocia długotrwałego wśród osób młodych. Dostępne środki pobudzające wzrost gospodarczy są konieczne do tworzenia nowych miejsc pracy, ale same w sobie nie są wystarczające, by rozwiązać problem bezrobocia osób młodych.

2.4   Po pierwszym europejskim okresie oceny zarządzania gospodarczego w 2011 r., w rocznej analizie wzrostu gospodarczego 2012 Komisja zwraca uwagę na pierwsze sygnały pokazujące, że państwa członkowskie nie reagują wystarczająco skutecznie na otrzymane zalecenia.

2.5   Mając na uwadze pogarszającą się sytuację osób młodych w dziedzinie zatrudnienia, Komisja podejmuje kolejną próbę naprawy sytuacji i proponuje inicjatywę „Szanse dla młodzieży”, skierowaną zwłaszcza do młodych osób niepracujących, niekształcących się i nieszkolących się. Jej celem jest połączenie konkretnych działań państw członkowskich i UE, których priorytety są definiowane w strategii „Europa 2020”, w konkluzjach Rady z czerwca 2011 r. dotyczących zatrudnienia wśród młodzieży oraz w zaleceniu Rady w sprawie polityk na rzecz ograniczenia zjawiska przedwczesnego kończenia nauki.

2.6   Ze względu na powagę sytuacji Komisja uważa, że nie czekając na zalecenia dla poszczególnych państw w 2012 r., państwa członkowskie, szczególnie te z najwyższą stopą bezrobocia wśród osób młodych, powinny podjąć zdecydowane kroki w następujących czterech głównych obszarach:

| — | zapobieganie zjawisku przedwczesnego kończenia nauki; |
| --- | --- |

—

zapobieganie zjawisku przedwczesnego kończenia nauki;

| — | rozwijanie umiejętności, które są korzystne dla rynku pracy; |
| --- | --- |

—

rozwijanie umiejętności, które są korzystne dla rynku pracy;

| — | wspieranie pierwszych doświadczeń zawodowych i zdobywania kwalifikacji w trakcie pracy; |
| --- | --- |

—

wspieranie pierwszych doświadczeń zawodowych i zdobywania kwalifikacji w trakcie pracy;

| — | dostęp do rynku pracy: zdobycie (pierwszej) pracy. |
| --- | --- |

—

dostęp do rynku pracy: zdobycie (pierwszej) pracy.

2.7   Komisja udostępni fundusze na pomoc techniczną w celu wsparcia państw członkowskich w wykorzystywaniu wciąż dostępnych środków finansowych UE, a zwłaszcza Europejskiego Funduszu Społecznego, który nadal dysponuje wolnymi 30 mld EUR na projekty w ramach perspektywy finansowej 2007–2013.

2.8   Inicjatywa „Szanse dla młodzieży” zakłada bliską współpracę między państwami członkowskimi i Komisją, a także zachęca do skoordynowania działań mających na celu pełne wykorzystanie wsparcia finansowego i instrumentów UE przez wszystkie zainteresowane strony.

3.   Ogólne uwagi Komitetu w sprawie komunikatu Komisji

3.1   Komunikat „Szanse dla młodzieży” powinien być analizowany w ścisłym związku z zaleceniami Komisji przedstawionymi w inicjatywach w ramach strategii „UE 2020”, tj. „Mobilna młodzież”, „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia”, a także z konkluzjami Rady z czerwca 2011 r. dotyczącymi zatrudnienia wśród młodzieży oraz zaleceniami Rady w sprawie polityk na rzecz ograniczenia zjawiska przedwczesnego kończenia nauki.

3.2   Komitet ubolewa, że podobnie jak w przypadku inicjatywy „Mobilna młodzież”, także tym razem Komisja pominęła działania, które wzmacniają i rozbudowują społeczny i obywatelski wymiar kwestii młodzieży w Europie. Inicjatywa powinna być formą współpracy z młodymi ludźmi, a nie tylko zapewniać informacje o nich czy proponować działania dla ich dobra. Raz jeszcze zatem Komitet wzywa Komisję do uwzględnienia niezbędnych działań w inicjatywie. EKES podkreśla potrzebę zaangażowania osób młodych we wdrażanie inicjatywy na każdym poziomie.

3.3   Od czasu ogłoszenia komunikatu „Mobilna młodzież” sytuacja osób młodych na rynku pracy w UE nie uległa poprawie, a wręcz pogorszyła się. EKES zauważa, że oszczędnościowa polityka makroekonomiczna państw członkowskich, realizowana w ramach nowego zarządzania gospodarczego, oraz brak czytelnej i powszechnie uznawanej polityki wzrostu mogą zaważyć na powodzeniu inicjatywy „Szanse dla młodzieży”. Rozwiązania realizowane w ramach rygorystycznej polityki budżetowej państw członkowskich powinny uwzględniać ich wpływ na kondycję osób młodych na rynku pracy. EKES stoi zatem na stanowisku, że ta ważna inicjatywa może być dla osób młodych źródłem nowych możliwości, ale sama w sobie – traktowana niezależnie od szerszego kontekstu ekonomicznego – nie stworzy ani jednego nowego miejsca pracy. Z tego względu, aby zagwarantować właściwe wdrożenie inicjatywy, za niezbędne należy uznać stworzenie właściwego otoczenia ekonomicznego i finansowego. Podejmując działania w celu przezwyciężenia kryzysu gospodarczego i zniwelowania zadłużenia publicznego, należy dbać o to, by nie były one sprzeczne z celem dotyczącym ożywienia popytu, zwiększenia zatrudnienia podczas kryzysu i po jego zakończeniu oraz złagodzenia niekorzystnych skutków społecznych. W szczególności należy zadbać o zapewnienie inwestycji publicznych w ramach aktywnej polityki dotyczącej rynku pracy oraz w obszarze kształcenia ogólnego i zawodowego.

3.4   EKES podkreśla, że brak natychmiastowych i skutecznych działań na rzecz poprawy sytuacji na rynku pracy w UE będzie pogłębiał zjawiska marnowania potencjału intelektualnego (brain waste) i drenażu mózgów (brain drain) związane z migracją zarobkową. Oznacza to nie tylko utratę – często bezpowrotną – publicznych środków zainwestowanych w edukację, ale również – w skali kraju członkowskiego i całej UE – utratę kapitału ludzkiego.

3.5   W związku z tym EKES pozytywnie odnosi się do nowej inicjatywy Komisji, która jednocześnie podkreśla bieżące problemy i uwypukla założenia komunikatu „Mobilna młodzież”. Wartością dodaną komunikatu „Szanse dla młodzieży” jest ukierunkowanie na konkretne działania państw członkowskich oraz wskazanie możliwości wsparcia finansowego, które zdaniem EKES-u mają szanse skutecznie wpływać na poprawę sytuacji osób młodych w obszarze edukacji i na rynku pracy.

3.6   Celem komunikatu Komisji jest zmobilizowanie państw członkowskich do podjęcia natychmiastowych, konkretnych działań naprawczych w obszarze zatrudnienia oraz powiązania kwestii zatrudnienia osób młodych (w szczególności tych osób, które nie pracują, nie kształcą się i nie szkolą się – NEET) z systemami edukacyjnymi i szkoleniowymi, ale także ulepszenie i wzmocnienie prawa, z uwagi na fakt, że zjawisko NEET jest często blisko powiązane z szarą strefą.

3.7   Zapobieganie zjawisku przedwczesnego kończenia nauki

3.7.1   EKES z zadowoleniem przyjmuje kolejną inicjatywę zmierzającą do zapobiegania zjawisku przedwczesnego kończenia nauki szkolnej oraz potwierdza, że zmniejszenie odsetka uczniów przedwcześnie kończących naukę szkolną jest szczególnie ważną kwestią, zwłaszcza dla niektórych państw członkowskich. Jest to również jeden z kluczowych celów strategii „Europa 2020” (2). Działania te, zdaniem EKES-u, powinny być kontynuowane – poprzez utrzymanie lub zwiększanie, jeśli to tylko możliwe, zasobów będących w gestii państw członkowskich, zorientowanych na zapobieganie przedwczesnemu kończeniu nauki oraz poprzez podejmowanie wysiłków na rzecz zwiększania atrakcyjności oferty edukacyjnej. EKES podkreśla jednocześnie potrzebę wzmacniania inkluzywności systemu edukacji.

3.7.2   EKES zgadza się z Komisją, iż konieczne jest natychmiastowe działanie w postaci reintegracji poprzez szkolenia, dlatego też wzywa państwa członkowskie do podjęcia natychmiastowych i skutecznych działań zmierzających do zmniejszenia wskaźnika osób rezygnujących z nauki do poziomu 10 %. Obecnie wskaźnik ten wynosi w krajach UE średnio 14 %.

3.8   Rozwijanie umiejętności, które są korzystne dla rynku pracy. Mobilność

3.8.1   EKES zgadza się, iż rozwijanie umiejętności, które są istotne dla rynku pracy, powinno nabrać kluczowego znaczenia dla integracji osób młodych na rynku pracy. Za najistotniejsze należy uznać zbliżanie środowisk pracy i instytucji edukacyjnych, ze szczególnym podkreśleniem roli systemu dualnej edukacji. EKES wskazuje na istotną rolę wspierania przedsiębiorczości oraz współpracy pomiędzy biznesem – zarówno w sektorze rolniczym, jak i przemysłowym oraz usługowym – a systemem edukacyjnym na każdym poziomie nauczania. EKES ma jednocześnie na względzie znaczenie edukacji dla szerszych, pozarynkowych potrzeb społeczeństwa. W tym sensie byłoby ważne, aby programy edukacji szkolnej uwzględniały zagadnienia prawa pracy oraz gwarantowały uczniom zdobycie wiedzy na temat możliwości, jakie oferuje w tym zakresie UE. Miałoby to znaczenie w kontekście kształtowania świadomości osób młodych, jeszcze przed ich wejściem na rynek pracy, ale także wzmocniłoby ich identyfikację z Europą.

3.8.2   EKES zwraca uwagę na wytyczne sformułowane w komunikacie z Brugii w sprawie ściślejszej europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego w latach 2011–2020. Europa potrzebuje elastycznych i dobrych jakościowo systemów kształcenia i szkolenia zawodowego mogących być odpowiedzią na potrzeby dnia dzisiejszego i jutra. Ustawiczne doradztwo w zakresie edukacji, szkolenia i zatrudnienia może być użytecznym instrumentem na rzecz wzmocnienia efektywności inicjatywy. Jest to szczególnie ważne w kontekście problemu drenażu mózgów.

3.8.3   Zaleca się wzmacnianie instrumentów mobilności młodzieży. EKES popiera inicjatywę Komisji, by ze wsparciem Parlamentu Europejskiego opracować ukierunkowany program mobilności w zatrudnieniu, mający pomóc młodym ludziom w znalezieniu pracy w innym państwie członkowskim UE oraz wspierać przedsiębiorstwa w poszukiwaniu pracowników mogących zająć trudne do obsadzenia stanowiska. EKES uznaje za istotne wsparcie nauki języków obcych oraz technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT).

3.8.4   EKES wspiera inicjatywę Komisji dotyczącą pomocy finansowej w ramach programu „Twoja pierwsza praca z EURES-em”. Celem programu jest wsparcie około 5 000 młodych osób w uzyskaniu pracy w innych państwach członkowskich w latach 2012–2013. EKES będzie monitorował program w jego fazie pilotażowej, biorąc pod uwagę jego dalszy rozwój.

3.8.5   EKES z zadowoleniem odnotowuje działania Komisji zmierzające do wykorzystania 3 mln EUR z pomocy technicznej EFS na pomoc państwom członkowskim w stworzeniu systemów wsparcia dla młodych osób rozpoczynających działalność gospodarczą i przedsiębiorców społecznych. Istotne znaczenie ma także finansowanie w 2012 r. około 600 dalszych wymian w ramach programu „Erasmus dla przedsiębiorców”.

3.8.6   Z drugiej jednak strony EKES uważa, że w komunikacie Komisji nie poświęcono należytej uwagi problemowi środków finansowych na bezpośrednie dotacje dla młodych osób pragnących rozpocząć działalność gospodarczą (problem niedoboru takich środków i ograniczonej dostępności do nich). Chodzi tu o środki finansowe pochodzące zarówno z funduszy europejskich, jak i z budżetów państw członkowskich. Zdaniem Komitetu pomoc dla młodych przedsiębiorców, którzy zdecydowali się rozpocząć działalność gospodarczą, może być kluczowym instrumentem prowadzącym do zmniejszenia bezrobocia ludzi młodych.

3.9   Wspieranie pierwszych doświadczeń zawodowych i zdobywania kwalifikacji w trakcie pracy

3.9.1   EKES zgadza się, że praktyki i staże są ważnym instrumentem na rzecz nabywania umiejętności i doświadczenia zawodowego przez osoby młode i powinny być elementem strategii odpowiedzialności społecznej biznesu. Rezultatem inwestycji w młodego pracownika oraz podejścia do niego, jako istotnego zasobu, będzie znaczący wzrost jego zaangażowania w funkcjonowania przedsiębiorstwa.

3.9.2   EKES wskazuje na istotną rolę aktywnej polityki dotyczącej rynku pracy oraz poprawy usług pośrednictwa pracy w tym obszarze. Doradztwo zawodowe dla osób młodych, zorientowane na wszystkie sektory: rolniczy, przemysłowy i usługowy, powinno być zagwarantowane już na etapie szkolnym.

3.9.3   EKES uznaje za ważne wyasygnowanie przez Komisję kwoty 1,5 mln EUR w 2012 r. na kampanię podnoszącą poziom wiedzy przedsiębiorców na temat staży organizowanych w ramach programów „Erasmus” i „Leonardo da Vinci”.

3.9.4   EKES podkreśla jednocześnie znaczenie niezbędnych norm jakości praktyk i staży. Powinny zostać ustanowione europejskie ramy regulujące kwestie staży. W tym znaczeniu EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą przyjęcia w 2012 r. wytycznych jakościowych w sprawie oferowania i odbywania wysokiej jakości staży, w tym panoramę UE dotyczącą staży, zwiększającą przejrzystość warunków oferowanych stażystom w całej Unii Europejskiej.

3.9.5   Staże nie mogą zastępować regularnych form pracy. Powinny oferować stażystom możliwość zdobycia umiejętności niezbędnych do łatwej integracji z rynkiem pracy. Stażyści powinni otrzymywać godziwe wynagrodzenie finansowe za wykonywanie jakichkolwiek faktycznych zadań w pracy. Niskie wynagrodzenie lub jego brak prowadzi do segmentacji rynku pracy. Efektywność staży i ich adekwatność do potrzeb rynku pracy wymaga zaangażowania partnerów społecznych w ich projektowanie, organizację, przeprowadzanie i finansowanie.

3.9.6   EKES będzie bacznie obserwował i wspierał wszelkie inicjatywy zmierzające do poprawy jakości staży, takie jak Europejska karta jakości staży i praktyk (European Quality Charter on Internships and Apprenticeships), zaproponowana przez Europejskie Forum Młodzieży, w celu wzmocnienia dialogu obywatelskiego na rzecz wypracowania właściwych regulacji w tym zakresie.

3.9.7   EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarcie przez europejskich partnerów społecznych w 2010 r. porozumienia ramowego dotyczącego integracyjnych rynków pracy (inclusive labour markets). EKES podkreśla rolę wymienionych w porozumieniu czynników wpływających na poziom integracji z rynkiem pracy, którymi są: a) czynniki odnoszące się do otoczenia (powiązane z otoczeniem gospodarczym i rynkiem pracy, niejednokrotnie utrudniające integrację); b) czynniki związane bezpośrednio z pracą; oraz c) czynniki indywidualne (takie jak umiejętności, kwalifikacje i poziom wykształcenia, motywacja, znajomość języka, stan zdrowia, w tym niepełnosprawność oraz powtarzające się lub długookresowe bezrobocie). EKES zwraca się do partnerów społecznych w państwach członkowskich o pilne wdrożenie tego porozumienia, w szczególności w odniesieniu do celu, jakim jest dążenie do zwiększenia liczby wysokiej jakości praktyk i staży.

3.9.8   EKES potwierdza potrzebę stworzenia jednolitego europejskiego paszportu umiejętności, łączącego w jeden instrument kwalifikacje i umiejętności uzyskane w ramach edukacji formalnej, a także pozaformalnej i nieformalnej.

3.9.9   EKES podkreśla rolę wymiany dobrych rozwiązań w zakresie praktyk zawodowych dla osób młodych i z zadowoleniem przyjmuje informację o przeznaczeniu bezpośrednio przez Komisję w ramach EFS 1,3 mln EUR na pomoc w tworzeniu praktyk zawodowych.

3.9.10   Szczególnego znaczenia nabierają w tym kontekście doświadczenia państw członkowskich, które wdrożyły system dualnej edukacji. Jego zaletą jest łączenie tradycyjnej edukacji szkolnej z jej praktycznym wykorzystaniem na stanowisku pracy. Pozwala to na wypracowanie u ucznia odpowiednich umiejętności i kompetencji wymaganych na rynku pracy. EKES podkreśla rolę zaangażowania partnerów społecznych w proces wymiany dobrych praktyk, projektowania, wdrażania oraz monitorowania systemu praktyk zawodowych. Z zadowoleniem przyjmuje wytyczne Komisji w tym zakresie. Należy zbadać możliwość stosowania dualnego systemu nauki, łączącego kształcenie ogólne z zawodowym, w innych krajach.

3.9.11   EKES uznaje za właściwe zwiększenie środków budżetowych bezpośrednio przeznaczanych przez Komisję na wolontariat europejski w celu zapewnienia co najmniej 10 000 miejsc dla wolontariuszy w 2012 r. Odnosi się także z zainteresowaniem do organizacji Europejskiego Ochotniczego Korpusu Pomocy Humanitarnej. Obawy budzi jednak brak odpowiedniej oceny realizowanej obecnie fazy pilotażowej, jak i informacji, czy inicjatywa ta będzie miała faktycznie dobrowolny charakter. Podobnie jak w przypadku staży, należy zwracać uwagę na kwestię wolontariatu wysokiej jakości.

3.9.12   EKES będzie wspierał wymianę i rozpowszechnianie doświadczeń oraz informacji w zakresie narodowych programów wolontariatu długoterminowego, służących orientacji zawodowej i uzyskiwaniu pierwszych doświadczeń zawodowych, realizowanych z powodzeniem w niektórych państwach członkowskich.

3.10   Dostęp do rynku pracy: zdobycie (pierwszej) pracy

3.10.1   Nie da się przecenić znaczenia pierwszej pracy, nie tylko w odniesieniu do przyszłego dochodu, ale także w kontekście dalszej kariery zawodowej oraz przyszłej emerytury. Minimalne standardy pracy powinny być zagwarantowane już od momentu rozpoczęcia pierwszej pracy. Standardy te nie mogą odbiegać od tych oferowanych dla starszych pracowników. Kluczowy w tej kwestii jest zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek. EKES ponownie potwierdza, iż nie można nie doceniać znaczenia środków, które pomagają zapewnić młodym ludziom stałe, odpowiednio opłacane, wysokiej jakości zatrudnienie już na samym początku kariery zawodowej (3). Należy rozważyć programy zachęt dla tych spośród małych i średnich przedsiębiorstw, które zatrudniają na czas nieokreślony młodych pracowników podejmujących pierwszą pracę.

3.10.2   Zalecenia Komisji co do ograniczania sztywności zawierania umów o pracę na czas nieokreślony powinny uwzględniać niebezpieczeństwa, które mogą wiązać się z tego typu działaniami. Rozpowszechnione wśród osób młodych umowy tymczasowe – zwłaszcza w początkowym okresie – doprowadziły do powstania dualnego (podzielonego na segmenty) rynku pracy. Pracownicy tymczasowi żyją w niepewnej sytuacji, są zagrożeni bezrobociem i słabymi perspektywami awansu zawodowego. Dualny rynek pracy staje się szczególnie poważnym problemem dla ludzi młodych, może bowiem oznaczać dla nich trwałe balansowanie w roli pracownika nieustannie niepewnego swojej przyszłości. Może to negatywnie wpływać na przebieg dalszej kariery. Segmentacja rynku pracy, czyniąca z młodych ludzi pracowników drugiej kategorii, oznacza również gorsze warunki pracy i gorsze perspektywy rozwoju zawodowego. EKES odradza przyjmowanie nietrwałych i niedających perspektyw rozwiązań: zamiast niepewnego zatrudnienia i niepewnych umów o pracę należy wprowadzić środki, które gwarantowałaby, że zatrudnienie na czas określony oraz miejsca pracy dające niewielkie wynagrodzenie i gorsze zabezpieczenie społeczne nie staną się w wypadku młodzieży normą.

3.10.3   Stabilność i pewność na rynku pracy jest nie tylko ważna dla samych pracowników, ale także służy interesom pracodawców, sprzyjając konkurencyjności przedsiębiorstw, sektorów i branż oraz zapewniając wzrost wydajności. Ważne jest zatem uświadomienie wszystkim, iż – biorąc pod uwagę kwestię stabilności zatrudnienia pracownika – umowa na czas określony jest faktycznie kosztowniejsza dla pracodawcy niż ta zawarta na czas nieokreślony.

3.10.4   EKES po raz kolejny przytacza konkretne propozycje przedstawione niedawno w opinii w sprawie wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia, dotyczące tego, w jaki sposób przeciwdziałać poważnemu pogorszeniu – w następstwie kryzysu – sytuacji młodych ludzi na rynku pracy w wielu państwach członkowskich. Są nimi:

| — | wytyczenie ambitnych celów UE w zakresie zatrudnienia młodzieży; |
| --- | --- |

—

wytyczenie ambitnych celów UE w zakresie zatrudnienia młodzieży;

| — | konsekwentne wprowadzanie w życie „gwarancji dla młodzieży” we wszystkich państwach członkowskich; |
| --- | --- |

—

konsekwentne wprowadzanie w życie „gwarancji dla młodzieży” we wszystkich państwach członkowskich;

| — | zwiększenie środków UE i łatwiejszy dostęp do nich w krajach szczególnie dotkniętych bezrobociem młodzieży; |
| --- | --- |

—

zwiększenie środków UE i łatwiejszy dostęp do nich w krajach szczególnie dotkniętych bezrobociem młodzieży;

| — | przeznaczenie odpowiednich środków na zwalczanie bezrobocia osób młodych w nowym budżecie UE; |
| --- | --- |

—

przeznaczenie odpowiednich środków na zwalczanie bezrobocia osób młodych w nowym budżecie UE;

| — | poprawa dostępu młodzieży do zasiłków dla bezrobotnych; |
| --- | --- |

—

poprawa dostępu młodzieży do zasiłków dla bezrobotnych;

| — | zwalczanie niepewności zatrudnienia i nieuregulowanych form przyuczania do zawodu lub staży; |
| --- | --- |

—

zwalczanie niepewności zatrudnienia i nieuregulowanych form przyuczania do zawodu lub staży;

| — | propagowanie dualnego systemu nauki zawodu jako modelu dla UE. |
| --- | --- |

—

propagowanie dualnego systemu nauki zawodu jako modelu dla UE.

3.11   Państwa członkowskie i podmioty działające na rynku pracy powinny wykazać znacznie większą inicjatywę w celu realizacji „gwarancji dla młodzieży”, zapewniając młodym ludziom możliwość pracy, kształcenia lub szkolenia (przekwalifikowania) w ciągu czterech miesięcy od opuszczenia szkoły, w szczególności w odniesieniu do osób przedwcześnie kończących kształcenie i szkolenie oraz innych młodych osób w trudnej sytuacji. Komisja Europejska powinna skutecznie wpłynąć na kraje członkowskie, aby pilnie wdrożyły tę inicjatywę.

3.12   Dotychczasowe działania państw członkowskich i podmiotów działających na rynku pracy nie mają odzwierciedlenia w poprawie sytuacji osób młodych. Jest to wyraźnie widoczne w kontekście realizacji „gwarancji dla młodzieży”. EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji mającą na celu wykorzystanie 4 mln EUR na pomoc państwom członkowskim w stworzeniu systemów „gwarancji dla młodzieży”. EKES ponawia w tym kontekście swój postulat, by państwa członkowskie szybko wskazały wszystkie istniejące przeszkody, aby wdrażać „gwarancję dla młodzieży” oraz określić konkretne cele i działania w krajowych planach reform.

3.13   EKES podkreśla, iż inicjatywa „gwarancja dla młodzieży” musi być wsparta aktywną polityką dotyczącą rynku pracy, by ograniczyć różnice pomiędzy systemem edukacyjnym i szkoleniowym a rynkiem pracy, na równi dla młodych kobiet i mężczyzn. Musi brać także pod uwagę sytuację osób migrujących, mniejszości narodowych i etnicznych oraz osób niepełnosprawnych. Powinna również uwzględniać wiedzę, kompetencje, umiejętności i doświadczenie starszych pracowników, także emerytowanych.

3.14   W dalszym ciągu w obowiązujących wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia brak konkretnych celów w zakresie zatrudnienia ludzi młodych. EKES ponawia swój apel o przedstawienie mierzalnych celów europejskich, zwłaszcza w odniesieniu do znacznego zmniejszenia bezrobocia osób młodych oraz do „gwarancji dla młodzieży”.

3.15   Za niezwykle ważną należy uznać gotowość Komisji do udostępnienia funduszy na pomoc techniczną w celu wsparcia państw członkowskich w wykorzystywaniu wciąż dostępnych środków finansowych UE. Chodzi zwłaszcza o środki Europejskiego Funduszu Społecznego, w ramach którego państwa członkowskie nadal dysponują wolnymi 30 mld EUR na projekty w ramach perspektywy finansowej 2007–2013. Komisja Europejska powinna skutecznie wpłynąć na kraje członkowskie, aby pilnie i całościowo wykorzystały te środki.

3.16   EKES wzywa Komisję, aby wyraźnie wskazała państwom członkowskim, by środki te były przeznaczane głównie na projekty dotyczące osób młodych. Komisja powinna zwracać uwagę państwom członkowskim, aby proces dystrybucji środków i ich właściwej alokacji odbywał się przy stałym udziale partnerów społecznych, ich organizacji młodzieżowych (jeśli takie posiadają) oraz organizacji pozarządowych reprezentujących osoby młode.

3.17   EKES zaznacza, iż podczas projektowania perspektywy finansowej na lata 2014–2020 należy zwrócić szczególną uwagę na zagwarantowanie w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego środków przeznaczanych dla osób młodych, w szczególności tych, które nie pracują, nie kształcą się i nie szkolą się (NEET). Należy przy tym zwrócić szczególną uwagę na fakt, że zjawisko NEET jest często blisko powiązane z szarą strefą. EKES podkreśla, iż zarówno obecnie, jak i w przyszłości niezbędna jest długofalowa, trwała i systemowa formuła finansowania dostępna dla szerokich środowisk społeczeństwa obywatelskiego.

3.18   Priorytetem musi pozostać tworzenie nowych miejsc pracy o wysokiej jakości. EKES proponuje, aby w ramach następnej perspektywy finansowej uwzględnić przyjęcie Europejskiej strategii zatrudnienia osób młodych (European Youth Employment Strategy). Fundusze w ramach takiej strategii powinny być wykorzystywane do wsparcia tych przedsiębiorstw, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, władz publicznych i innych pracodawców, którzy tworzą nowe miejsca pracy o wysokiej jakości dla osób młodych.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Zob. konkretne postulaty zawarte w rozdziale 5 opinii EKES-u (Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 94).

1

(2)  Opinia EKES-u w sprawie komunikatu Komisji „Mobilna młodzież” (Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 55).

2

(3)  Opinia EKES-u w sprawie komunikatu Komisji „Mobilna młodzież” (Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 55).

3

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/103 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/103

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia programu „Sprawiedliwość” na lata 2014–2020

COM(2011) 759 final – 2011/0369 (COD)

2012/C 299/19

Sprawozdawca: Edouard DE LAMAZE

Dnia 9 lutego 2012 r. Rada, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia programu „Sprawiedliwość” na lata 2014–2020

COM(2011) 759 final – 2011/0369 (COD).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 28 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 126 do 1 – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Komitet z zadowoleniem przyjmuje uproszczenie i racjonalizację wniosku w sprawie rozporządzenia i popiera wybór Komisji, która opowiedziała się za opcją B. Połączenie programów „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” i „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” jest uzasadniony zbieżnością celów, podmiotów i rodzajów działań podlegających finansowaniu.

1.2   Natomiast w ramach nowego programu „Sprawiedliwość” na lata 2014–2020, pomimo argumentów prawnych wysuniętych we wniosku, EKES w dalszym ciągu kwestionuje zasadność dołączenia do dwóch celów szczegółowych (właściwe stosowanie prawodawstwa Unii w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych oraz ułatwienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości) trzeciego celu związanego z zapobieganiem popytowi na narkotyki oraz ich podaży i ograniczania ich. Oprócz tego, że trzeci cel wydaje się rozszerzeniem pierwszego, EKES kieruje uwagę na konsekwencje zapisania takiego celu w tekście o charakterze regulacyjnym i tym samym na znaczne, natychmiastowe i bezpośrednie skutki dla stron, stowarzyszeń, organizacji pozarządowych i innych potencjalnych beneficjentów subwencji. Można by pomyśleć, że inne równie istotne wyzwania, np. zwalczanie handlu ludźmi, nie są przedmiotem podobnej troski ze strony Komisji.

1.3   Co ważniejsze, EKES z zaniepokojeniem przyjmuje przesłanie Komisji. Przypomina o wielokrotnie wyrażanym przekonaniu, że walka z narkotykami wymaga przede wszystkim położenia nacisku na edukację, zdrowie i kwestie społeczne, a nie zastosowania podejścia represyjnego (1).

1.4   Komitet podziela dążenie Komisji do uelastycznienia zarządzania funduszami w ramach obecnego programu, tak aby jak najlepiej dostosować się do potrzeb społeczeństwa obywatelskiego, pozostawić jak największą swobodę potencjalnym kandydatom, sprzyjać kreatywności projektów i uwzględnić przyszłe wytyczne polityczne.

1.5   Niemniej jednak, nawet jeśli niemożliwe jest wcześniejsze ustalenie konkretnych sum dla różnych priorytetów, EKES podkreśla znaczenie określenia z góry choćby orientacyjnego podziału budżetu na poszczególne cele.

1.6   EKES przyjmuje do wiadomości zamiar Komisji, by nie przeznaczać na cel szczegółowy dotyczący walki z narkotykami większych środków niż przeznaczona na niego część budżetu. Zachęca ją do dotrzymania zobowiązań i proponuje, by cel ten był częściowo finansowany ze środków uzyskanych dzięki zamrożeniu i konfiskacie dochodów pochodzących z handlu narkotykami, co umożliwi przyszła dyrektywa w sprawie zamrożenia i konfiskaty dochodów pochodzących z działalności przestępczej.

1.7   Pomimo złożoności obecnego rozporządzenia finansowego EKES podkreśla, że wszystkim zainteresowanym obywatelom należy przekazać we wszystkich językach urzędowych UE jasne i przystępne informacje na temat warunków dostępu do finansowania. Przyczyniłoby się to bez wątpienia do zgłaszania trafniejszych projektów i tym samym zachęciło do ich prowadzenia, również w tych państwach członkowskich, które dotychczas są niewystarczająco reprezentowane w wybranych programach. EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia wszystkim obywatelom UE równego dostępu do tych programów.

1.8   EKES uważa, że należałoby doprecyzować ponadto pojęcie europejskiej wartości dodanej, które jest jednym z podstawowych kryteriów wyboru programów. Ze względu na ograniczoną z natury (choć coraz większą, co EKES przyjmuje z zadowoleniem) pulę środków finansowych przeznaczonych na program, Komitet podkreśla znaczenie wyraźniejszego ukierunkowania subwencji na projekty, w przypadku których jasno wykazano europejską wartość dodaną. Należy wspierać projekty transnarodowe.

1.9   Ze względu na fakt, iż w rocznych programach prac należy sprecyzować niektóre zasadnicze aspekty realizacji programu (zwłaszcza rozdział budżetu), zdaniem EKES-u ich przyjęcie przez Komisję w formie aktów wykonawczych wymaga procedury sprawdzającej, a nie konsultacyjnej, jak przewidziano we wniosku. Tym samym zagwarantowano by, że programy nie zostaną przyjęte przez Komisję, jeżeli nie będą zgodne z opinią komitetu (złożonego z przedstawicieli państw członkowskich) ustanowionego na mocy rozporządzenia nr 182/2011.

1.10   Podkreślając potrzebę lepszego wyłonienia priorytetów pośród różnych działań podlegających finansowaniu (art. 6), EKES uważa zwłaszcza, że należałoby położyć wyraźniejszy nacisk na e-sprawiedliwość. Jest to dziedzina, w której wiele jeszcze można uczynić, by ułatwić do niej dostęp.

1.11   Komitet z zadowoleniem przyjmuje nowy kierunek działania wytyczony we wniosku, którego celem jest włączenie wszystkich pracowników wymiaru sprawiedliwości, a zwłaszcza adwokatów w europejskie szkolenia dla kadr wymiaru sprawiedliwości; podobnie jak sędziowie, adwokaci przyczyniają się do sprawnego funkcjonowania prawa UE. Ponadto stanowią pierwszy punkt dostępu stron do wymiaru sprawiedliwości. To oni wszczynają postępowanie.

1.12   Jednocześnie EKES podkreśla pilną potrzebę włączenia przedstawicieli poszczególnych zawodów prawniczych do sieci transgranicznej współpracy sądowej poprzez zapewnienie niezbędnego wsparcia finansowego. Ze względu na potrzebę spójności z niedawnymi inicjatywami politycznymi na rzecz wzmocnienia prawa do obrony, Komitet wzywa zwłaszcza do jak najszybszej zmiany sytuacji, którą uważa za niedopuszczalną, a mianowicie tego, że adwokaci są faktycznie lub prawnie wykluczeni z większości sieci transgranicznej współpracy sądowej.

1.13   EKES podkreśla potrzebę kierowania się Kartą praw podstawowych jako punktem odniesienia w harmonizacji pod kątem tworzenia wspólnej przestrzeni prawnej, zwłaszcza w zakresie prawa rodzinnego. Ze względu na to, że obszar ten wciąż cechuje się zróżnicowaniem kultury i pojęć prawnych, EKES wielokrotnie podkreślał korzyści z promowania dodatkowego europejskiego systemu opcjonalnego (tzw. 28. systemu prawnego) – ostatnio w dziedzinie małżeńskich ustrojów majątkowych i zarejestrowanych związków partnerskich (2).

2.   Treść wniosku

2.1   W trosce o uproszczenie i racjonalizację Komisja postanowiła ograniczyć liczbę programów finansowania przeznaczonych na realizację europejskiej przestrzeni praw i sprawiedliwości, której celem jest, by każdy – niezależnie od tego czy jest obywatelem, partnerem czy prawnikiem – znał swe prawa i wiedział, jak je wykonywać i stosować. Oprócz programu „Prawa i obywatelstwo” (3) ustanawia się program „Sprawiedliwość” na lata 2014–2020 obejmujący programy „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych”, „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” oraz „Profilaktyka narkotykowa i informacje o narkotykach”.

2.2   W omawianym wniosku przeznaczono na ten program ogólną kwotę 472 mln EUR. Ma ona pozwolić na sfinansowanie działań, w których interwencja Unii wnosi wartość dodaną w stosunku do działań poszczególnych państw członkowskich. Ogólnym celem programu jest przyczynienie się do stworzenia europejskiej przestrzeni sprawiedliwości poprzez propagowanie współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych. Cel ten dzieli się na cele szczegółowe: propagowanie odpowiedniego stosowania prawodawstwa Unii w omawianej dziedzinie (na podstawie art. 81 i 82 TFUE), ułatwienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, zapobieganie popytowi na narkotyki oraz ograniczenie tego popytu, przy czym ten ostatni aspekt rozpatrywany jest nie pod kątem zdrowia, lecz walki z przestępczością (na podstawie art. 84 TFUE).

2.3   Cele te uzasadniają m.in. wspieranie działań szkoleniowych dla sędziów i innych pracowników wymiaru sprawiedliwości, w tym adwokatów i notariuszy, a także współpracy w formie sieci sprzyjających wzajemnemu poznaniu i zaufaniu oraz działań podnoszących świadomość społeczeństwa.

2.4   Dotacja finansowa posłuży ponadto na finansowanie bazy analitycznej, aby podbudować i kształtować politykę Unii. Dla większej elastyczności we wniosku nie przewidziano konkretnych kwot na poszczególne dziedziny działania.

2.5   Doroczne priorytety programu będą przyjmowane przez Komisję w formie aktów wykonawczych, w ramach procedury konsultacyjnej.

2.6   Wniosek zawiera zobowiązania dotyczące monitorowania i oceny (w tym śródokresowej).

3.   Uwagi ogólne

3.1   Realizacja europejskiej przestrzeni sprawiedliwości jest dla UE dobrem publicznym, którego korzyści doceniać musi każdy, czy to obywatel, czy partner. Obejmuje ona bowiem podstawowe aspekty życia i codziennych praktyk (rozwód, prawo do przyjmowania i odwiedzania dzieci, sprawy sukcesji, opieka, spory handlowe i konsumenckie itd., ale także przestrzeganie praw w procedurze karnej) i przyczynia się do zwiększenia bezpieczeństwa w przestrzeni europejskiej, sprzyjając współpracy w dziedzinie walki z przestępczością.

3.2   Przypominając komplementarność funkcjonalną programu „Sprawiedliwość” z programem „Prawa i obywatelstwo”, EKES jest zdania, że europejska przestrzeń wolności i sprawiedliwości będzie miała sens jedynie wtedy, gdy wszyscy obywatele UE – bez względu na to, gdzie się znajdują – będą mogli w praktyce korzystać z praw, i że w związku z tym konieczne jest ocenienie obecnego programu pod tym kątem.

3.3   EKES podkreśla potrzebę kierowania się Kartą praw podstawowych jako punktem odniesienia w harmonizacji pod kątem tworzenia wspólnego obszaru praw, zwłaszcza w zakresie prawa rodzinnego. Ze względu na to, że obszar ten wciąż cechuje się zróżnicowaniem kultury i pojęć prawnych EKES wielokrotnie podkreślał korzyści z promowania dodatkowego europejskiego systemu opcjonalnego (28. systemu prawnego) – ostatnio w dziedzinie małżeńskich ustrojów majątkowych i zarejestrowanych związków partnerskich (4). Wprowadzenie tego systemu umożliwia dokonanie postępów w zakresie uznawania praw obywateli UE, przeciwdziałając skutecznie ich dyskryminacji w sytuacji, gdy w przepisach państwa członkowskiego, którego są obywatelami, przyznaje im się mniej praw niż uzyskaliby oni jako obywatele innych państw członkowskich.

3.4   Przestrzeganie praw, a zwłaszcza praw podstawowych, w UE, do którego ma się przyczyniać współpraca sądowa w sprawach cywilnych i karnych, jest celem samo w sobie. Jednak wpływ na jednolity rynek wyrażony wzrostem i tworzeniem miejsc pracy może być znaczny i powinien zostać wykorzystany, szczególnie dzięki wspieraniu wysiłków w dziedzinie szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości (5). EKES przypomina, że lepsza współpraca w sprawach cywilnych i tym samym szybsze rozstrzyganie sporów transgranicznych miałyby znaczny wpływ na dynamikę działalności transgranicznej przedsiębiorstw.

3.5   Choć ocena wykazała skuteczność poprzednich programów („Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych”, „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” oraz „Profilaktyka narkotykowa i informacje o narkotykach” w okresie 2007–2013), ograniczenie ich liczby, a w związku z tym zasad zarządzania, jest samo w sobie pozytywne. Realizacja poszczególnych celów będzie dzięki temu łatwiejsza. Oprócz harmonizacji procedur EKES podkreśla znaczenie zmniejszenia ich złożoności.

3.6   EKES przyjmuje zwłaszcza z dużym zadowoleniem uproszczenie i racjonalizację, jaką stanowi połączenie programów „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” i „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych”, uzasadnioną porzuceniem trzeciego filara w traktacie lizbońskim oraz podobieństwem celów, podmiotów i rodzajów finansowanych działań w tych dwóch dziedzinach prawa (szczególnie w odniesieniu do e-sprawiedliwości i do szkoleń).

3.7   EKES zaleca wspieranie projektów w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, zwłaszcza w państwach członkowskich, które jak dotąd w niewielkim stopniu skorzystały z dostępnych dotacji. Jako że dziedzina ta jest stosunkowo nowa, podejście europejskie nie jest tu jeszcze oczywiste i zasługuje na pogłębienie.

3.8   Natomiast jeśli chodzi o program „Profilaktyka narkotykowa i informacje o narkotykach”, którego podstawa prawna ma związek ze zdrowiem publicznym, EKES podchodzi do niego z większą rezerwą. Pragnąc, by przede wszystkim aspekty związane ze zdrowiem publicznym pozostały objęte programem, zwraca jednocześnie uwagę na możliwość dublowania działań finansowanych z przyszłego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego wskutek przyjęcia podejścia ukierunkowanego wyłącznie na represję. Przypomina ponownie, jak istotne w zakresie zwalczania narkomanii jest przyjęcie najpierw podejścia prewencyjnego poprzez zaoferowanie osobom uzależnionym od narkotyków możliwości skorzystania z pomocy i leczenia. Konieczne jest w tym względzie podniesienie świadomości sędziów i adwokatów.

3.9   W trosce o to, by na cel szczegółowy dotyczący walki z narkotykami nie przeznaczono nieproporcjonalnie dużej części całkowitego budżetu, EKES proponuje, by był on częściowo finansowany ze środków uzyskanych dzięki zamrożeniu i konfiskacie dochodów pochodzących z handlu narkotykami przewidzianych w przyszłej dyrektywie w sprawie zamrożenia i konfiskaty dochodów pochodzących z działalności przestępczej (6).

3.10   Choć EKES nadal zastanawia się nad dokładnym zakresem działań finansowanych w dziedzinie zapobiegania przestępczości związanej z przemytem narkotyków, z zadowoleniem odnotowuje, że budżet w wysokości 472 mln EUR przewidziany na realizację obecnego programu zdaje się oznaczać istotne zwiększenie wsparcia Komisji.

3.11   W trosce o to, by budżet UE był rzeczywiście wykorzystywany do „finansowania dóbr publicznych UE” oraz „działań (...) w przypadkach, gdy takie finansowanie zapewni lepsze wyniki” (7), EKES przypomina o konieczności lepszego kierowania zasobów na projekty mogące zapewnić europejską wartość dodaną (art. 3), zwłaszcza w dziedzinie prawa karnego, w której państwa członkowskie nadal niechętnie godzą się na zastosowanie prawa wspólnotowego.

3.12   Ponadto z myślą o skutecznym wykorzystaniu funduszy z budżetu europejskiego EKES podkreśla znaczenie zapewnienia spójności, komplementarności i synergii między poszczególnymi finansowanymi programami, zwłaszcza z programem „Prawa i obywatelstwo” na okres 2014–2020. I przeciwnie, należy bardziej wyczulić uwagę na ryzyko powielania działań.

3.13   Komitet odnotowuje z zadowoleniem, że projekty wybrane w ramach rocznych programów prac mogą obejmować okres wielu lat, co daje czas na ich rozwinięcie i na realizację wyznaczonych celów. EKES akceptuje wprawdzie zasadę współfinansowania, zastanawia się jednak nad zasadnością jej ewentualnych zmian (8).

3.14   Pomimo złożoności obecnego rozporządzenia finansowego EKES podkreśla, że wszystkim zainteresowanym obywatelom należy przekazać we wszystkich językach urzędowych UE jasne i przystępne informacje na temat warunków dostępu do finansowania. Zdaniem EKES-u zwłaszcza pojęcie europejskiej wartości dodanej zyskałoby na tym, jeśliby je doprecyzować. Przyczyniłoby się to zapewne do zgłaszania trafniejszych projektów i tym samym zachęciło do ich prowadzenia, również w tych państwach członkowskich, które dotychczas są niewystarczająco reprezentowane w wybranych programach. EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia wszystkim obywatelom UE równego dostępu do tych programów.

3.15   Komitet wyraża też zdziwienie, iż w ocenie skutków finansowych nie uwzględniono nawet orientacyjnego podziału budżetu na cele szczegółowe. EKES nie kwestionuje zasadnej potrzeby elastyczności w zarządzaniu funduszami, lecz podkreśla korzyści płynące z informowania z wyprzedzeniem.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   W sprawie europejskich szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości

4.1.1   Nie będzie można osiągnąć rzeczywistych postępów bez wzajemnego zaufania. EKES zachęca zatem do wspierania działań mających na celu stworzenie wspólnej europejskiej kultury, zdecydowanie skierowanej na praktykowanie i stosowanie prawa oraz opartej na znajomości i zrozumieniu krajowych systemów prawnych. Aby w UE działała wzajemna pomoc, konieczne jest zwłaszcza zapewnienie ochrony praw proceduralnych sądzonych osób w innych systemach krajowych.

4.1.2   EKES uważa, że europejskie szkolenia dla pracowników wymiaru sprawiedliwości są istotnym składnikiem nowego programu, który zasługiwałby na większe wyeksponowanie. Słabością europejskiego prawa pozostaje różnorodność sposobów jego stosowania w poszczególnych państwach członkowskich, powodowana często brakiem zainteresowania i uświadomienia prawników. Jest to wręcz rażące w dziedzinie ceł. W związku z tym EKES przypomina o konieczności znacznego zwiększenia wsparcia na rzecz europejskich szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości. Jest to tym bardziej istotne w świetle wyznaczonego przez Komisję celu, by do 2020 r. szkolić 20 000 pracowników wymiaru sprawiedliwości rocznie, czyli w sumie 700 000 osób (9). Jak słusznie podkreśla Komisja, kursy językowe są niezbędnym warunkiem lepszej komunikacji przedstawicieli zawodów prawniczych poza granicami kraju, w obrębie europejskiej przestrzeni wolności i sprawiedliwości.

4.1.3   EKES uważa za niezbędne włączenie do tych działań szkoleniowych zwłaszcza adwokatów, co jest tym bardziej uzasadnione ze względu na fakt, iż w niektórych państwach członkowskich adwokaci kształceni są wraz z sędziami. Adwokaci są pierwszymi punktami dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Od ich profesjonalnych porad zależy następnie dostęp osób oskarżonych do sędziego. Powinni oni korzystać z inicjatyw finansowanych przez UE na równi z sędziami i prokuratorami. Od tego zależy jakość dostępu do wymiaru sprawiedliwości w europejskiej przestrzeni prawnej. Zaangażowanie adwokatów jest także niezbędne z uwagi na zapewnienie lepszej równowagi w zakresie prawa do obrony.

4.1.4   Wyrażając żal z powodu niejasności terminu „pracownicy wymiaru sprawiedliwości” (10), EKES jest jednak wdzięczny Komisji, że uściśliła w omawianym wniosku dotyczącym rozporządzenia, iż termin ten obejmuje wszystkich zawodowych prawników, w tym adwokatów i notariuszy, którzy rzeczywiście w istotnym stopniu przyczyniają się do odpowiedniego stosowania prawa unijnego. EKES wyraża zadowolenie, że, jak się zdaje, Komisja postanowiła stosować to podejście w ramach projektu pilotażowego dotyczącego europejskich szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości, który rozpocznie się w tym roku.

4.1.5   Komitet uważa za pożądane zdefiniowanie niektórych obiektywnych kryteriów, które muszą spełnić programy kształcenia prawników, aby mogły zostać zakwalifikowane. Powinno się wśród nich znaleźć odniesienie w programie szkolenia do Karty praw podstawowych. Należałoby systematycznie i dogłębnie śledzić i kontrolować zgodność tych programów z kryteriami, które zostaną ustalone. EKES podkreśla potrzebę uzależnienia wysokości subwencji od jakości programów, które powinny być przedmiotem gruntownej oceny.

4.1.6   EKES przywiązuje szczególną wagę do tego, by w ramach programów szkoleń dla sędziów i adwokatów poruszono specyficzne kwestie związane z narkomanią i by przyjęto praktykę sądową zgodną z podejściem zdrowotnym i społecznym mającym na celu zapobieganie recydywie.

4.2   W sprawie współpracy transgranicznej w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości

4.2.1   Komitet wzywa do jak najszybszej zmiany sytuacji, którą uważa za niedopuszczalną, a mianowicie wykluczenia adwokatów z sieci współpracy sądowej. Chociaż sieć współpracy sądowej w sprawach karnych jest zależna od Eurojustu i nie wchodzi w zakres obecnego programu, znaczące jest jednak, że adwokaci nie mają do niej dostępu. Ograniczenia finansowe nie mogą usprawiedliwiać obecnej nierównowagi na korzyść strony oskarżenia. Nawet jeśli środki są ograniczone, muszą one zapewnić poszanowanie zasady równych sił w wypadku spraw transgranicznych.

4.2.2   Wymóg ten zakłada, zwłaszcza w zakresie wdrażania europejskiego nakazu aresztowania, że adwokaci będą mogli szybko wskazać odpowiedniego adwokata w innym państwie członkowskim, który uzyska dostęp do akt sprawy i udzieli porady co do różnych aspektów krajowych przepisów proceduralnych w tymże państwie członkowskim i, ogólniej, co do lokalnych aspektów sprawy. Nowe przepisy wprowadzone we wniosku dotyczącym dyrektywy dotyczącej prawa dostępu do adwokata w postępowaniu karnym ustanawiają w ramach europejskiego nakazu aresztowania zasadę dostępu do dwóch adwokatów (w państwie, które wydało nakaz oraz w państwie, które go wykonuje). Stanowi to dodatkowy argument przemawiający w razie konieczności za uzasadnieniem pełnego udziału adwokatów w europejskich sieciach współpracy sądowej. W związku z tym EKES wyraża zadowolenie ze wsparcia, jakie przyszła transgraniczna sieć adwokatów zapewni rosnącej liczbie adwokatów mających do czynienia ze sprawami transgranicznymi. W trosce o zapewnienie spójności i skuteczności Komitet wzywa Komisję do zaangażowania odpowiednich środków finansowych, zgodnie z istniejącymi potrzebami.

4.2.3   Jeśli chodzi o sieć sądową w sprawach cywilnych i handlowych, EKES ubolewa, że w praktyce rola adwokatów i notariuszy jest w niej marginalizowana, mimo że dokumenty przewidują jej otwarcie od 1 stycznia 2011 r. dla adwokatów, notariuszy i komorników, czyli dla zawodów, które bezpośrednio przyczyniają się do stosowania aktów wspólnotowych i instrumentów międzynarodowych. Również tu sprawne funkcjonowanie sieci zależy od wystarczającego wsparcia finansowego.

4.2.4   Wobec licznych inicjatyw podejmowanych przez wiele grup zawodowych w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości, mających formę małych i często kosztownych struktur, EKES zaleca skuteczniejsze dążenie do spójności oraz koordynację tych sieci, aby stworzyć „kręgi spójności” (11), na których będzie mogła się oprzeć rzeczywista europejska struktura wymiaru sprawiedliwości.

4.3   E-sprawiedliwość

4.3.1   Dematerializacja wymiaru sprawiedliwości to istotny aspekt, który zdaniem Komitetu nie został wystarczająco uwypuklony we wniosku. Jego wpływ na dostęp do wymiaru sprawiedliwości, również dla obywateli znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej lub osób z niepełnosprawnością, zasługuje na skrupulatną ocenę. We wspólnym interesie stron i prawników leży poczynienie istotnego postępu w tej dziedzinie.

4.3.2   W tym kontekście EKES oczekuje od Komisji jasnych wytycznych; obecnie wydaje się, że propagowanie niezbędnych instrumentów w zakresie e-sprawiedliwości skierowane jest przede wszystkim do społeczeństwa, a nie do przedstawicieli zawodów prawniczych. Dla zagwarantowania jakości decyzji sądowych oraz ich zgodności z prawem europejskim niezbędne jest jednak ułatwienie dostępu do tych instrumentów przedstawicielom zawodów prawniczych, którzy powinni otrzymać kształcenie w tym zakresie, oraz zachęcanie do korzystania z nich.

4.3.3   EKES odnotowuje z zadowoleniem, że środki finansowe przewidziane w omawianym wniosku będą mogły przyczynić się do udoskonalenia odpowiednich sieci informatycznych (art. 8 ust. 2). Ma zwłaszcza na myśli projekt wyszukiwarki adwokatów dostępnej na stronie portalu „e-sprawiedliwość” oraz projekt e-CODEX mający na celu interoperacyjność krajowych systemów e-sprawiedliwości. Komitet zwraca uwagę, że aby zapewnić bezpieczeństwo i skuteczność tych sieci, tożsamość zawodowa adwokatów musi być potwierdzona wpisem na listę adwokacką.

4.4   Wskaźniki

4.4.1   Wszystko wskazuje na to, że wskaźniki powinny stać się przedmiotem głębszej refleksji. EKES wyraża zadowolenie, iż Komisja rozpoczęła już te rozważania zarówno w odniesieniu do corocznego monitorowania, jak i oceny śródokresowej i końcowej. W szczególności jeśli chodzi o dostęp do wymiaru sprawiedliwości, czysto subiektywne kryterium (sposób, w jaki dostęp ten jest postrzegany w Europie) powinno zostać uzupełnione. W dziedzinie szkoleń Komitetowi wydaje się konieczne zwrócenie większej uwagi na partnerstwo publiczno-prywatne z udziałem wyższych uczelni, palestry i placówek kształcących specjalistów wymiaru sprawiedliwości. Choć koszty mają się zmniejszać wraz z realizacją programu, to zdaniem EKES-u należy ustalić pułap wydatków przeznaczonych na kontrolę (w szerokim tego słowa znaczeniu), przewidzianych w ocenie skutków finansowych na 3 %–6 % całego budżetu.

4.5   Przyjmowanie rocznych programów prac

4.5.1   Odnośnie do rocznych programów prac, które będą przyjmowane przez Komisję w formie aktów wykonawczych, EKES zastanawia się nad wyborem procedury konsultacyjnej. Właściwsza wydaje mu się procedura uprzedniej kontroli, która gwarantuje, że akt nie zostanie przyjęty przez Komisję, jeżeli nie jest zgodny z opinią komitetu (złożonego z przedstawicieli państw członkowskich) ustanowionego na podstawie rozporządzenia nr 182/2011.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Zob. opinia Komitetu w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady „Na rzecz bardziej zdecydowanej reakcji Europy na problem narkotyków”; przyjęta 24 maja 2012 r. (Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 85).

1

(2)  Dz.U. C 376 z 22.12.2011, s. 87–91.

2

(3)  Dz.U C 191 z 29.6.2012, s. 108–110.

3

(4)  Zob. przypis 2.

4

(5)  W swym raporcie dotyczącym nowej strategii dla jednolitego rynku (9 maja 2010 r.) Mario Monti podkreślił znaczenie właściwego stosowania prawa Unii i szkolenia sędziów w tym zakresie, aby poprawić skuteczność jednolitego rynku.

5

(6)  Zob. opinia EKES-u (zob. s. niniejszego wydania Dziennika Urzędowego).

6

(7)  COM(2010) 700 final.

7

(8)  Obecnie wymaga się wkładu w wysokości 20 %, by uzyskać pozostałe 80 % w formie subwencji.

8

(9)  COM(2011) 551 final.

9

(10)  Zgodnie z artykułami 81 ust. 2 lit. h) i 82 ust. 1 lit. c) TFUE dotyczącymi, odpowiednio, współpracy w dziedzinie prawa cywilnego i karnego, które odnoszą się do „sędziów i innych pracowników wymiaru sprawiedliwości”.

10

(11)  Zob. rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 marca 2012 r. w sprawie szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości (2012/2575(RSP)).

11

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/108 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/108

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument wsparcia finansowego w zakresie granic zewnętrznych i wiz

COM(2011) 750 final – 2011/0365 (COD)

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz Migracji i Azylu

COM(2011) 751 final – 2011/0366 (COD)

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Funduszu Migracji i Azylu oraz instrumentu finansowego na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego

COM(2011) 752 final – 2011/0367 (COD)

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument finansowy na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego

COM(2011) 753 final – 2011/0368 (COD)

2012/C 299/20

Sprawozdawca: Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS

Dnia 16 lutego 2012 r. Rada, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

| | wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument wsparcia finansowego w zakresie granic zewnętrznych i wiz

  COM(2011) 750 final – 2011/0365 (COD); |
| --- | --- |

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument wsparcia finansowego w zakresie granic zewnętrznych i wiz

COM(2011) 750 final – 2011/0365 (COD);

| | wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz Migracji i Azylu

  COM(2011) 751 final – 2011/0366 (COD); |
| --- | --- |

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz Migracji i Azylu

COM(2011) 751 final – 2011/0366 (COD);

| | wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Funduszu Migracji i Azylu oraz instrumentu finansowego na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego

  COM(2011) 752 final – 2011/0367 (COD); |
| --- | --- |

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Funduszu Migracji i Azylu oraz instrumentu finansowego na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego

COM(2011) 752 final – 2011/0367 (COD);

| | wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument finansowy na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego

  COM(2011) 753 final – 2011/0368 (COD). |
| --- | --- |

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego, w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instrument finansowy na rzecz wspierania współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego

COM(2011) 753 final – 2011/0368 (COD).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 28 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 133 głosami – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Uwagi ogólne

| 1.1 | Wnioski Komisji Europejskiej dotyczące budżetu przeznaczonego na sprawy wewnętrzne na lata 2014–2020 mają zasadnicze znaczenie dla utworzenia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, a także dla uczynienia Europy bardziej otwartą, bezpieczniejszą i solidarniejszą. EKES popiera zwiększenie w budżecie środków dla Funduszu Migracji i Azylu i Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.1

Wnioski Komisji Europejskiej dotyczące budżetu przeznaczonego na sprawy wewnętrzne na lata 2014–2020 mają zasadnicze znaczenie dla utworzenia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, a także dla uczynienia Europy bardziej otwartą, bezpieczniejszą i solidarniejszą. EKES popiera zwiększenie w budżecie środków dla Funduszu Migracji i Azylu i Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

| 1.2 | Komitet uważa, że Unia Europejska wnosi znaczną wartość dodaną do działań w tych dziedzinach, ponieważ zarządzanie przepływami migracyjnymi, polityka azylowa i zagrożenia dla bezpieczeństwa to zagadnienia, z którymi państwa członkowskie nie mogą sobie same poradzić. |
| --- | --- |

1.2

Komitet uważa, że Unia Europejska wnosi znaczną wartość dodaną do działań w tych dziedzinach, ponieważ zarządzanie przepływami migracyjnymi, polityka azylowa i zagrożenia dla bezpieczeństwa to zagadnienia, z którymi państwa członkowskie nie mogą sobie same poradzić.

| 1.3 | Komitet popiera propozycję Komisji dotyczącą zarządzania dzielonego i podejścia ukierunkowanego na wyniki poprzez przygotowywanie wieloletnich programów w ramach dialogu politycznego na wysokim szczeblu, tak aby programy krajowe były zgodne z celami politycznymi i priorytetami UE. |
| --- | --- |

1.3

Komitet popiera propozycję Komisji dotyczącą zarządzania dzielonego i podejścia ukierunkowanego na wyniki poprzez przygotowywanie wieloletnich programów w ramach dialogu politycznego na wysokim szczeblu, tak aby programy krajowe były zgodne z celami politycznymi i priorytetami UE.

| 1.4 | Zasadnicze znaczenie ma to, by wszystkie finansowane działania były prowadzone w oparciu o kierunki polityki (cele dotyczące przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości), wnosiły europejską wartość dodaną i przyczyniały się do osiągnięcia celów politycznych UE. |
| --- | --- |

1.4

Zasadnicze znaczenie ma to, by wszystkie finansowane działania były prowadzone w oparciu o kierunki polityki (cele dotyczące przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości), wnosiły europejską wartość dodaną i przyczyniały się do osiągnięcia celów politycznych UE.

| 1.5 | EKES z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji Europejskiej na rzecz uproszczenia instrumentów finansowych w drodze stworzenia dwóch funduszy – jednego obejmującego azyl i migrację (1) i drugiego dotyczącego bezpieczeństwa wewnętrznego (2) – uzupełnionych rozporządzeniem horyzontalnym, w którym ustanawia się zbiór wspólnych przepisów dotyczących programowania, sprawozdawczości, zarządzania finansowego, kontroli i oceny (3). |
| --- | --- |

1.5

EKES z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji Europejskiej na rzecz uproszczenia instrumentów finansowych w drodze stworzenia dwóch funduszy – jednego obejmującego azyl i migrację (1) i drugiego dotyczącego bezpieczeństwa wewnętrznego (2) – uzupełnionych rozporządzeniem horyzontalnym, w którym ustanawia się zbiór wspólnych przepisów dotyczących programowania, sprawozdawczości, zarządzania finansowego, kontroli i oceny (3).

| 1.6 | EKES popiera wspólne ramy horyzontalne, które oznaczają znaczne uproszczenie obecnego systemu i zapewniają większą elastyczność zarządzania finansowego i procesu jego wdrażania, a także lepszy system monitorowania i oceny. |
| --- | --- |

1.6

EKES popiera wspólne ramy horyzontalne, które oznaczają znaczne uproszczenie obecnego systemu i zapewniają większą elastyczność zarządzania finansowego i procesu jego wdrażania, a także lepszy system monitorowania i oceny.

| 1.7 | EKES popiera propozycję Komisji dotyczącą tego, by podczas rozdzielania środków finansowych między państwa członkowskie wprowadzić kwotę podstawową oraz inną kwotę o zmiennym bądź elastycznym charakterze. |
| --- | --- |

1.7

EKES popiera propozycję Komisji dotyczącą tego, by podczas rozdzielania środków finansowych między państwa członkowskie wprowadzić kwotę podstawową oraz inną kwotę o zmiennym bądź elastycznym charakterze.

| 1.8 | Wykorzystując odpowiednie wskaźniki, należy udoskonalić systemy oceny wyników. W tym celu powinno się finansować niezależne prace ośrodków badawczych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.8

Wykorzystując odpowiednie wskaźniki, należy udoskonalić systemy oceny wyników. W tym celu powinno się finansować niezależne prace ośrodków badawczych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

| 1.9 | Komitet popiera koncepcję, zgodnie z którą podstawą programów krajowych powinna być zasada partnerstwa, ale uważa, że należy ulepszyć systemy uczestnictwa wszystkich zainteresowanych stron: władz krajowych, regionalnych, lokalnych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. Zasada partnerstwa musi być bardzo dokładnie określona w rozporządzeniach, tak aby nie była uzależniona od przepisów i praktyk krajowych. |
| --- | --- |

1.9

Komitet popiera koncepcję, zgodnie z którą podstawą programów krajowych powinna być zasada partnerstwa, ale uważa, że należy ulepszyć systemy uczestnictwa wszystkich zainteresowanych stron: władz krajowych, regionalnych, lokalnych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. Zasada partnerstwa musi być bardzo dokładnie określona w rozporządzeniach, tak aby nie była uzależniona od przepisów i praktyk krajowych.

| 1.10 | EKES, który współpracuje z pozostałymi instytucjami UE przy opracowywaniu polityki imigracyjnej i azylowej, jest szczególnie zaangażowany w działania Europejskiego Forum Integracji. Dlatego też podkreśla znaczenie Funduszu Migracji i Azylu dla integracji imigrantów i uchodźców oraz uważa, że politykę w dziedzinie integracji powinny uzupełniać środki z Europejskiego Funduszu Społecznego. |
| --- | --- |

1.10

EKES, który współpracuje z pozostałymi instytucjami UE przy opracowywaniu polityki imigracyjnej i azylowej, jest szczególnie zaangażowany w działania Europejskiego Forum Integracji. Dlatego też podkreśla znaczenie Funduszu Migracji i Azylu dla integracji imigrantów i uchodźców oraz uważa, że politykę w dziedzinie integracji powinny uzupełniać środki z Europejskiego Funduszu Społecznego.

| 1.11 | Komitet proponuje zwiększenie środków na działania Unii, ponieważ wnoszą one istotną wartość dodaną w wymiarze europejskim. Należy na nie przeznaczyć 20 % środków funduszu, a Komisja powinna nawiązać dialog z EKES-em i Europejskim Forum Integracji z uwagi na to, że dzięki temu instrumentowi finansowemu można wzmocnić działania forum i wspierać europejskie sieci społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.11

Komitet proponuje zwiększenie środków na działania Unii, ponieważ wnoszą one istotną wartość dodaną w wymiarze europejskim. Należy na nie przeznaczyć 20 % środków funduszu, a Komisja powinna nawiązać dialog z EKES-em i Europejskim Forum Integracji z uwagi na to, że dzięki temu instrumentowi finansowemu można wzmocnić działania forum i wspierać europejskie sieci społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych.

| 1.12 | EKES zaproponował, aby na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym utworzyć fora i platformy, w których uczestniczyłyby organizacje imigrantów i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Tego rodzaju formy działania powinny być finansowane ze środków Funduszu Migracji i Azylu. |
| --- | --- |

1.12

EKES zaproponował, aby na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym utworzyć fora i platformy, w których uczestniczyłyby organizacje imigrantów i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Tego rodzaju formy działania powinny być finansowane ze środków Funduszu Migracji i Azylu.

| 1.13 | EKES uważa, że strategie w zakresie integracji, ukierunkowane na zmniejszenie wykluczenia społecznego obywateli Europy, mniejszości i imigrantów, należy uzupełnić środkami finansowymi z Europejskiego Funduszu Społecznego. |
| --- | --- |

1.13

EKES uważa, że strategie w zakresie integracji, ukierunkowane na zmniejszenie wykluczenia społecznego obywateli Europy, mniejszości i imigrantów, należy uzupełnić środkami finansowymi z Europejskiego Funduszu Społecznego.

| 1.14 | Europa powinna zdecydowanie zareagować na nasilenie się rasizmu i ksenofobii wobec osób pochodzących ze środowisk imigrantów. Instytucje Unii muszą bardzo aktywnie występować przeciwko takim zachowaniom i ideologii. |
| --- | --- |

1.14

Europa powinna zdecydowanie zareagować na nasilenie się rasizmu i ksenofobii wobec osób pochodzących ze środowisk imigrantów. Instytucje Unii muszą bardzo aktywnie występować przeciwko takim zachowaniom i ideologii.

| 1.15 | We wszystkich działaniach finansowanych z Funduszu Migracji i Azylu oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego należy w pełni zapewnić ochronę praw człowieka i przestrzeganie zapisów Karty praw podstawowych. |
| --- | --- |

1.15

We wszystkich działaniach finansowanych z Funduszu Migracji i Azylu oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego należy w pełni zapewnić ochronę praw człowieka i przestrzeganie zapisów Karty praw podstawowych.

| 1.16 | Komitet chciałby zapewnienia większej równowagi między wolnością i bezpieczeństwem. Unia Europejska powinna pozostać społeczeństwem wolnym i otwartym, funkcjonującym w oparciu o rządy prawa, i nie może nigdy rezygnować z takich wartości jak wolność i ochrona praw podstawowych. |
| --- | --- |

1.16

Komitet chciałby zapewnienia większej równowagi między wolnością i bezpieczeństwem. Unia Europejska powinna pozostać społeczeństwem wolnym i otwartym, funkcjonującym w oparciu o rządy prawa, i nie może nigdy rezygnować z takich wartości jak wolność i ochrona praw podstawowych.

| 1.17 | EKES uważa za konieczne, by na mocy rozporządzenia zapewniono bardziej aktywną rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w ocenie skutków, efektywności i wartości dodanej inicjatyw oraz działań przewidzianych w strategii bezpieczeństwa wewnętrznego UE. |
| --- | --- |

1.17

EKES uważa za konieczne, by na mocy rozporządzenia zapewniono bardziej aktywną rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w ocenie skutków, efektywności i wartości dodanej inicjatyw oraz działań przewidzianych w strategii bezpieczeństwa wewnętrznego UE.

2.   Fundusz Migracji i Azylu: podejście społeczeństwa obywatelskiego

| 2.1 | Ogólnie rzecz biorąc, Komitet pozytywnie ocenia zaproponowane przez Komisję inicjatywy i pozycje w budżecie oraz popiera wzmocnienie zasady partnerstwa. |
| --- | --- |

2.1

Ogólnie rzecz biorąc, Komitet pozytywnie ocenia zaproponowane przez Komisję inicjatywy i pozycje w budżecie oraz popiera wzmocnienie zasady partnerstwa.

| 2.2 | EKES ze szczególnym zainteresowaniem podchodzi do wniosków dotyczących Funduszu Migracji i Azylu i proponuje, aby podczas negocjacji na forum Rady państwa członkowskie zatwierdziły kwoty proponowane przez Komisję i nie obniżały ich, ponieważ problematyka azylu, migracji i ochrony praw podstawowych wiąże się z koniecznością stosowania odpowiednich środków, zwłaszcza w czasach kryzysu gospodarczego. |
| --- | --- |

2.2

EKES ze szczególnym zainteresowaniem podchodzi do wniosków dotyczących Funduszu Migracji i Azylu i proponuje, aby podczas negocjacji na forum Rady państwa członkowskie zatwierdziły kwoty proponowane przez Komisję i nie obniżały ich, ponieważ problematyka azylu, migracji i ochrony praw podstawowych wiąże się z koniecznością stosowania odpowiednich środków, zwłaszcza w czasach kryzysu gospodarczego.

| 2.3 | Inaczej niż w przypadku obecnych ustaleń budżetowych, rola Parlamentu Europejskiego jako współprawodawcy będzie decydująca – będzie on mógł w sposób demokratyczny oceniać wszystkie inicjatywy i zapewniać europejską wartość dodaną. |
| --- | --- |

2.3

Inaczej niż w przypadku obecnych ustaleń budżetowych, rola Parlamentu Europejskiego jako współprawodawcy będzie decydująca – będzie on mógł w sposób demokratyczny oceniać wszystkie inicjatywy i zapewniać europejską wartość dodaną.

| 2.4 | EKES uważa, że PE powinien wzmocnić europejski wymiar priorytetów politycznych, na które przeznaczone zostanie finansowanie także na szczeblu krajowym. Ponadto w politycznym procesie zatwierdzania rozporządzeń powinien on ułatwić udział zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na zasadzie partnerstwa, tworzenie forów i platform oraz prowadzenie niezależnych ocen. |
| --- | --- |

2.4

EKES uważa, że PE powinien wzmocnić europejski wymiar priorytetów politycznych, na które przeznaczone zostanie finansowanie także na szczeblu krajowym. Ponadto w politycznym procesie zatwierdzania rozporządzeń powinien on ułatwić udział zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na zasadzie partnerstwa, tworzenie forów i platform oraz prowadzenie niezależnych ocen.

| 2.5 | EKES wyraża zadowolenie z nowych przepisów, które ułatwiają dostęp społeczeństwa obywatelskiego do dotacji, lecz jednocześnie zaleca większą elastyczność procedur, aby ułatwić udział również małym organizacjom, zmniejszając obciążenia administracyjne i finansowe. |
| --- | --- |

2.5

EKES wyraża zadowolenie z nowych przepisów, które ułatwiają dostęp społeczeństwa obywatelskiego do dotacji, lecz jednocześnie zaleca większą elastyczność procedur, aby ułatwić udział również małym organizacjom, zmniejszając obciążenia administracyjne i finansowe.

| 2.6 | Społeczeństwo obywatelskie wnosi dużą wartość w określanie potrzeb na podstawie niezależnych sprawozdań oraz w realizację niezależnych badań i ocen strategii politycznych. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają duże doświadczenie i znają lokalne realia, a więc rozumieją, w jaki sposób rozwijają się poszczególne działania. |
| --- | --- |

2.6

Społeczeństwo obywatelskie wnosi dużą wartość w określanie potrzeb na podstawie niezależnych sprawozdań oraz w realizację niezależnych badań i ocen strategii politycznych. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają duże doświadczenie i znają lokalne realia, a więc rozumieją, w jaki sposób rozwijają się poszczególne działania.

| 2.7 | EKES uważa, że zasada partnerstwa stanowi kluczową oś nowych ram finansowych, która powinna zapewnić stosowanie podejścia ukierunkowanego na większy udział wszystkich zainteresowanych stron: władz krajowych, regionalnych, lokalnych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

2.7

EKES uważa, że zasada partnerstwa stanowi kluczową oś nowych ram finansowych, która powinna zapewnić stosowanie podejścia ukierunkowanego na większy udział wszystkich zainteresowanych stron: władz krajowych, regionalnych, lokalnych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych.

| 2.8 | Zasada partnerstwa musi obowiązywać na wszystkich etapach, począwszy od przygotowań i realizacji, a kończąc na monitorowaniu i ocenie otrzymanego finansowania, zarówno jeśli chodzi o państwa członkowskie, jak i działania UE (4). |
| --- | --- |

2.8

Zasada partnerstwa musi obowiązywać na wszystkich etapach, począwszy od przygotowań i realizacji, a kończąc na monitorowaniu i ocenie otrzymanego finansowania, zarówno jeśli chodzi o państwa członkowskie, jak i działania UE (4).

| 2.9 | EKES popiera, by w rozporządzeniu finansowym znalazł się zapis, że państwa członkowskie muszą wprowadzić partnerstwa z władzami i właściwymi organizacjami w celu opracowania i wdrażania programów krajowych. Do tych władz i organizacji należy zaliczyć władze regionalne, lokalne, społeczeństwo obywatelskie (organizacje pozarządowe, organizacje imigrantów oraz partnerów społecznych), a także organizacje międzynarodowe (UNHCR, IOM itp.). |
| --- | --- |

2.9

EKES popiera, by w rozporządzeniu finansowym znalazł się zapis, że państwa członkowskie muszą wprowadzić partnerstwa z władzami i właściwymi organizacjami w celu opracowania i wdrażania programów krajowych. Do tych władz i organizacji należy zaliczyć władze regionalne, lokalne, społeczeństwo obywatelskie (organizacje pozarządowe, organizacje imigrantów oraz partnerów społecznych), a także organizacje międzynarodowe (UNHCR, IOM itp.).

3.   Priorytety i dialog polityczny

| 3.1 | EKES chciałby zaznaczyć, że „dialog polityczny” ma zasadnicze znaczenie dla ustanowienia priorytetów regulujących programy krajowe, ale uważa, że w dialogu tym, oprócz Komisji Europejskiej i państw członkowskich, powinny brać udział wszystkie zainteresowane instytucje europejskie (PE, EKES i Komitet Regionów). |
| --- | --- |

3.1

EKES chciałby zaznaczyć, że „dialog polityczny” ma zasadnicze znaczenie dla ustanowienia priorytetów regulujących programy krajowe, ale uważa, że w dialogu tym, oprócz Komisji Europejskiej i państw członkowskich, powinny brać udział wszystkie zainteresowane instytucje europejskie (PE, EKES i Komitet Regionów).

| 3.2 | W kontekście dialogu politycznego należy zapewnić konkretną rolę zarówno EKES-u, jak i Europejskiego Forum Integracji, aby określić priorytety i cele finansowania oraz zlikwidować istniejące przeszkody. Forum i EKES mogą wzmocnić europejską wartość dodaną Funduszu Migracji i Azylu w ramach wieloletniego programowania każdego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

3.2

W kontekście dialogu politycznego należy zapewnić konkretną rolę zarówno EKES-u, jak i Europejskiego Forum Integracji, aby określić priorytety i cele finansowania oraz zlikwidować istniejące przeszkody. Forum i EKES mogą wzmocnić europejską wartość dodaną Funduszu Migracji i Azylu w ramach wieloletniego programowania każdego państwa członkowskiego.

| 3.3 | Należy również zasięgać opinii forum i EKES-u podczas określania priorytetów w działaniach transnarodowych lub działaniach będących przedmiotem specjalnego zainteresowania Unii Europejskiej, a także podczas okresowego przeglądu konkretnych działań. Komisja Europejska także powinna nawiązywać partnerstwa z partnerami społecznymi i organizacjami pozarządowymi w ramach „działań Unii”. |
| --- | --- |

3.3

Należy również zasięgać opinii forum i EKES-u podczas określania priorytetów w działaniach transnarodowych lub działaniach będących przedmiotem specjalnego zainteresowania Unii Europejskiej, a także podczas okresowego przeglądu konkretnych działań. Komisja Europejska także powinna nawiązywać partnerstwa z partnerami społecznymi i organizacjami pozarządowymi w ramach „działań Unii”.

| 3.4 | EKES proponuje także, aby nowe ramy finansowe zapewniały, by wszystkie państwa członkowskie uruchomiły na szczeblu krajowym systematyczny, wielostronny dialog z partnerami społecznymi i organizacjami pozarządowymi, tak aby umożliwić im odegranie istotnej roli w określaniu priorytetów krajowych przed rozpoczęciem dialogu z Komisją Europejską. |
| --- | --- |

3.4

EKES proponuje także, aby nowe ramy finansowe zapewniały, by wszystkie państwa członkowskie uruchomiły na szczeblu krajowym systematyczny, wielostronny dialog z partnerami społecznymi i organizacjami pozarządowymi, tak aby umożliwić im odegranie istotnej roli w określaniu priorytetów krajowych przed rozpoczęciem dialogu z Komisją Europejską.

4.   Programowanie i zarządzanie

| 4.1 | EKES uważa, że należy zwiększyć zdolność finansową działań Unii, tj. środki przeznaczone na działania o priorytetowym znaczeniu politycznym (wspierające prawodawstwo i koordynację polityczną), a także zdolność finansową projektów, w których swoją rolę mają do odegrania organizacje społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni. W tym celu EKES popiera koncepcję, zgodnie z którą Komisja Europejska dysponuje 20 % łącznego budżetu Funduszu Migracji i Azylu. Jeśli chodzi o zarządzanie środkami, to Komisja Europejska powinna nawiązać bardziej aktywny dialog z EKES-em, forum i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.1

EKES uważa, że należy zwiększyć zdolność finansową działań Unii, tj. środki przeznaczone na działania o priorytetowym znaczeniu politycznym (wspierające prawodawstwo i koordynację polityczną), a także zdolność finansową projektów, w których swoją rolę mają do odegrania organizacje społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni. W tym celu EKES popiera koncepcję, zgodnie z którą Komisja Europejska dysponuje 20 % łącznego budżetu Funduszu Migracji i Azylu. Jeśli chodzi o zarządzanie środkami, to Komisja Europejska powinna nawiązać bardziej aktywny dialog z EKES-em, forum i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

| 4.2 | EKES popiera propozycję Komisji, aby wkład finansowy w ramach programów krajowych obejmował 75 % wydatków kwalifikowalnych w ramach danego projektu, które mogą być pokrywane ze źródeł publicznych i prywatnych. |
| --- | --- |

4.2

EKES popiera propozycję Komisji, aby wkład finansowy w ramach programów krajowych obejmował 75 % wydatków kwalifikowalnych w ramach danego projektu, które mogą być pokrywane ze źródeł publicznych i prywatnych.

| 4.3 | Popiera także możliwość zwiększenia wkładu do 90 % w ramach strategicznych priorytetów określonych w każdym z rozporządzeń lub „w należycie uzasadnionych okolicznościach, zwłaszcza jeśli w przeciwnym wypadku projekty mogłyby nie zostać wdrożone, a cele programu krajowego nie zostałyby osiągnięte”. Należy dać pierwszeństwo wsparciu dla działań i projektów realizowanych przez małe organizacje pozarządowe. |
| --- | --- |

4.3

Popiera także możliwość zwiększenia wkładu do 90 % w ramach strategicznych priorytetów określonych w każdym z rozporządzeń lub „w należycie uzasadnionych okolicznościach, zwłaszcza jeśli w przeciwnym wypadku projekty mogłyby nie zostać wdrożone, a cele programu krajowego nie zostałyby osiągnięte”. Należy dać pierwszeństwo wsparciu dla działań i projektów realizowanych przez małe organizacje pozarządowe.

| 4.4 | EKES popiera uproszczenie i zmniejszenie obciążeń administracyjnych oraz nadanie priorytetu monitorowaniu i ocenie programów i projektów zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Sprawą zasadniczą jest zapewnienie najwyższej jakości niezależnej oceny, we współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, i oddanie do ich dyspozycji niezbędnych środków finansowych. |
| --- | --- |

4.4

EKES popiera uproszczenie i zmniejszenie obciążeń administracyjnych oraz nadanie priorytetu monitorowaniu i ocenie programów i projektów zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Sprawą zasadniczą jest zapewnienie najwyższej jakości niezależnej oceny, we współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, i oddanie do ich dyspozycji niezbędnych środków finansowych.

| 4.5 | W oparciu o sprawozdania z oceny dostarczone przez państwa członkowskie (sprawozdanie śródokresowe w 2017 r. i sprawozdanie ex post w 2023 r.) Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, EKES-owi i Komitetowi Regionów sprawozdanie dotyczące wdrażania i rezultatów rozporządzeń. Zdaniem Komitetu w ocenie powinno brać udział społeczeństwo obywatelskie, w związku z czym proponuje Komisji zorganizowanie systemu konsultacji i zwołanie konferencji. |
| --- | --- |

4.5

W oparciu o sprawozdania z oceny dostarczone przez państwa członkowskie (sprawozdanie śródokresowe w 2017 r. i sprawozdanie ex post w 2023 r.) Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, EKES-owi i Komitetowi Regionów sprawozdanie dotyczące wdrażania i rezultatów rozporządzeń. Zdaniem Komitetu w ocenie powinno brać udział społeczeństwo obywatelskie, w związku z czym proponuje Komisji zorganizowanie systemu konsultacji i zwołanie konferencji.

| 4.6 | EKES popiera propozycję Komisji, by podczas rozdzielania środków finansowych pomiędzy państwa członkowskie wprowadzić kwotę podstawową oraz inną kwotę o zmiennym bądź elastycznym charakterze. Jeśli chodzi o kwotę o zmiennym charakterze, EKES uważa za istotne, by każde państwo członkowskie opracowało własny roczny program powiązany z priorytetami UE i uwzględniający współpracę z innymi państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

4.6

EKES popiera propozycję Komisji, by podczas rozdzielania środków finansowych pomiędzy państwa członkowskie wprowadzić kwotę podstawową oraz inną kwotę o zmiennym bądź elastycznym charakterze. Jeśli chodzi o kwotę o zmiennym charakterze, EKES uważa za istotne, by każde państwo członkowskie opracowało własny roczny program powiązany z priorytetami UE i uwzględniający współpracę z innymi państwami członkowskimi.

| 4.7 | Jeśli chodzi o Fundusz Migracji i Azylu, EKES uważa, że należy tutaj uwzględnić jednoznacznie, jako działanie priorytetowe finansowane z kwoty zmiennej, ustanowienie krajowych, regionalnych i lokalnych forów lub platform ds. imigracji i integracji, których uczestnikami będą organizacje społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.7

Jeśli chodzi o Fundusz Migracji i Azylu, EKES uważa, że należy tutaj uwzględnić jednoznacznie, jako działanie priorytetowe finansowane z kwoty zmiennej, ustanowienie krajowych, regionalnych i lokalnych forów lub platform ds. imigracji i integracji, których uczestnikami będą organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

| 4.8 | Bardziej przejrzyste powinno być też przyznawanie odsetek z funduszu przeznaczanych na każdy z celów szczegółowych, aby w ten sposób zapewnić równowagę na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

4.8

Bardziej przejrzyste powinno być też przyznawanie odsetek z funduszu przeznaczanych na każdy z celów szczegółowych, aby w ten sposób zapewnić równowagę na szczeblu krajowym.

| 4.9 | Środki finansowe na działania Unii powinny być przeznaczone nie tylko na wsparcie w sytuacjach kryzysowych, Europejską Sieć Migracyjną, pomoc techniczną i wykonywanie określonych zadań operacyjnych przez agencje Unii, lecz także na wsparcie Europejskiego Forum Integracji oraz europejskich sieci społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

4.9

Środki finansowe na działania Unii powinny być przeznaczone nie tylko na wsparcie w sytuacjach kryzysowych, Europejską Sieć Migracyjną, pomoc techniczną i wykonywanie określonych zadań operacyjnych przez agencje Unii, lecz także na wsparcie Europejskiego Forum Integracji oraz europejskich sieci społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych.

| 4.10 | EKES nie zgadza się z propozycją Komisji, aby finansować jedynie projekty badawcze uważane za „innowacyjne” z punktu widzenia ich zastosowania przez służby i siły bezpieczeństwa. Należy utrzymać wsparcie dla projektów badawczych obejmujących udział społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych i organizacji pozarządowych oraz służących ocenie strategii w zakresie bezpieczeństwa i imigracji i ich wpływu na prawa podstawowe. |
| --- | --- |

4.10

EKES nie zgadza się z propozycją Komisji, aby finansować jedynie projekty badawcze uważane za „innowacyjne” z punktu widzenia ich zastosowania przez służby i siły bezpieczeństwa. Należy utrzymać wsparcie dla projektów badawczych obejmujących udział społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych i organizacji pozarządowych oraz służących ocenie strategii w zakresie bezpieczeństwa i imigracji i ich wpływu na prawa podstawowe.

5.   Zakres podmiotowy Funduszu Migracji i Azylu

| 5.1 | EKES popiera elastyczność uwzględnioną we wniosku Komisji w odniesieniu do zakresu podmiotowego i podkreśla potrzebę zapewnienia, by finansowane działania mogły objąć dużą grupę odbiorców, wykraczającą poza obywateli państw trzecich legalnie przebywających na terenie UE. Ta kwestia została gruntownie omówiona w ramach Europejskiego Forum Integracji oraz w opiniach Komitetu. |
| --- | --- |

5.1

EKES popiera elastyczność uwzględnioną we wniosku Komisji w odniesieniu do zakresu podmiotowego i podkreśla potrzebę zapewnienia, by finansowane działania mogły objąć dużą grupę odbiorców, wykraczającą poza obywateli państw trzecich legalnie przebywających na terenie UE. Ta kwestia została gruntownie omówiona w ramach Europejskiego Forum Integracji oraz w opiniach Komitetu.

| 5.2 | Komitet pragnie, aby Fundusz Migracji i Azylu umożliwił realizację działań obejmujących wszystkich, niezależnie od statusu, w tym nielegalnych imigrantów. Dlatego też Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji, aby zwiększyć liczbę beneficjentów działań, ponieważ jest to jedyny sposób na sfinansowanie działań mających na celu integrację partnerów społecznych i organizacji pozarządowych działających na rzecz włączenia społecznego osób bez dokumentów. |
| --- | --- |

5.2

Komitet pragnie, aby Fundusz Migracji i Azylu umożliwił realizację działań obejmujących wszystkich, niezależnie od statusu, w tym nielegalnych imigrantów. Dlatego też Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji, aby zwiększyć liczbę beneficjentów działań, ponieważ jest to jedyny sposób na sfinansowanie działań mających na celu integrację partnerów społecznych i organizacji pozarządowych działających na rzecz włączenia społecznego osób bez dokumentów.

| 5.3 | Komitet sprzeciwia się jednak propozycji Komisji, by włączyć w zakres działań integracyjnych obywateli państwa członkowskiego mających migracyjne korzenie, których „co najmniej jeden z rodziców jest obywatelem państwa trzeciego”, gdyż może to prowadzić do dyskryminacji z uwagi na fakt, iż obywatele państw członkowskich nie mogą być objęci programami ani testami integracji wykorzystywanymi jako warunek zamieszkania i swobodnego przemieszczania się; stałoby to w sprzeczności z zasadą równego traktowania gwarantowaną przez status obywatela Unii. |
| --- | --- |

5.3

Komitet sprzeciwia się jednak propozycji Komisji, by włączyć w zakres działań integracyjnych obywateli państwa członkowskiego mających migracyjne korzenie, których „co najmniej jeden z rodziców jest obywatelem państwa trzeciego”, gdyż może to prowadzić do dyskryminacji z uwagi na fakt, iż obywatele państw członkowskich nie mogą być objęci programami ani testami integracji wykorzystywanymi jako warunek zamieszkania i swobodnego przemieszczania się; stałoby to w sprzeczności z zasadą równego traktowania gwarantowaną przez status obywatela Unii.

| 5.4 | EKES uważa, że Fundusz Migracji i Azylu jest instrumentem służącym finansowaniu strategii politycznych z zakresu włączenia i przyjmowania osób, które niedawno przybyły do Europy. Aby uniknąć wykluczenia społecznego i sytuacji braku szans dla niektórych Europejczyków, którzy są potomkami imigrantów, lub obywateli UE zamieszkałych w państwie członkowskim innym niż państwo ich przynależności państwowej, UE dysponuje bardziej odpowiednimi instrumentami finansowymi, takimi jak Europejski Fundusz Społeczny. |
| --- | --- |

5.4

EKES uważa, że Fundusz Migracji i Azylu jest instrumentem służącym finansowaniu strategii politycznych z zakresu włączenia i przyjmowania osób, które niedawno przybyły do Europy. Aby uniknąć wykluczenia społecznego i sytuacji braku szans dla niektórych Europejczyków, którzy są potomkami imigrantów, lub obywateli UE zamieszkałych w państwie członkowskim innym niż państwo ich przynależności państwowej, UE dysponuje bardziej odpowiednimi instrumentami finansowymi, takimi jak Europejski Fundusz Społeczny.

| 5.5 | Programy ochrony osób szczególnie narażonych powinny być traktowane w sposób priorytetowy pod względem finansowania, zwłaszcza w wypadku osób niepełnoletnich pozbawionych opieki, kobiet w ciąży oraz ofiar handlu ludźmi i wykorzystywania seksualnego. |
| --- | --- |

5.5

Programy ochrony osób szczególnie narażonych powinny być traktowane w sposób priorytetowy pod względem finansowania, zwłaszcza w wypadku osób niepełnoletnich pozbawionych opieki, kobiet w ciąży oraz ofiar handlu ludźmi i wykorzystywania seksualnego.

6.   Informacje, przejrzystość i jawność

| 6.1 | EKES popiera fakt, że nowe ramy finansowe zapewniają więcej informacji, większą jawność i przejrzystość. Należy się upewnić, że państwa członkowskie i właściwe organy zagwarantują dostęp do informacji na temat programów krajowych (poprzez stworzenie strony internetowej). |
| --- | --- |

6.1

EKES popiera fakt, że nowe ramy finansowe zapewniają więcej informacji, większą jawność i przejrzystość. Należy się upewnić, że państwa członkowskie i właściwe organy zagwarantują dostęp do informacji na temat programów krajowych (poprzez stworzenie strony internetowej).

| 6.2 | Z drugiej strony uproszczenie procedur nie może przekładać się na zmniejszenie przejrzystości. Nowe ramy prawne powinny zwiększyć poziom przejrzystości w odniesieniu do realizacji programów i działań na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. |
| --- | --- |

6.2

Z drugiej strony uproszczenie procedur nie może przekładać się na zmniejszenie przejrzystości. Nowe ramy prawne powinny zwiększyć poziom przejrzystości w odniesieniu do realizacji programów i działań na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.

7.   Prawa podstawowe

| 7.1 | Komitet uważa, że w nowych ramach finansowych należy dążyć do wzmocnienia ochrony praw człowieka we wszystkich działaniach, gdyż Karta praw podstawowych ma pozytywny wpływ na politykę bezpieczeństwa wewnętrznego, azylu i migracji. Komitet opracował już opinię z inicjatywy własnej (5) na temat ochrony praw człowieka w polityce dotyczącej imigracji, azylu, powrotów i granic. |
| --- | --- |

7.1

Komitet uważa, że w nowych ramach finansowych należy dążyć do wzmocnienia ochrony praw człowieka we wszystkich działaniach, gdyż Karta praw podstawowych ma pozytywny wpływ na politykę bezpieczeństwa wewnętrznego, azylu i migracji. Komitet opracował już opinię z inicjatywy własnej (5) na temat ochrony praw człowieka w polityce dotyczącej imigracji, azylu, powrotów i granic.

| 7.2 | EKES proponuje, by w ramach regulaminu Funduszu Migracji i Azylu oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego zapewniono zgodność wszelkich działań i projektów finansowanych przez UE z podstawowymi prawami człowieka oraz skuteczną ochronę praw wynikających z Karty. |
| --- | --- |

7.2

EKES proponuje, by w ramach regulaminu Funduszu Migracji i Azylu oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego zapewniono zgodność wszelkich działań i projektów finansowanych przez UE z podstawowymi prawami człowieka oraz skuteczną ochronę praw wynikających z Karty.

| 7.3 | Agencja Praw Podstawowych w Wiedniu powinna brać czynny i konkretny udział w ocenie zgodności różnych polityk i działań finansowanych przez Unię z prawami podstawowymi. Organizacje pozarządowe mogą odgrywać istotną rolę w ocenie wpływu wywieranego przez działania realizowane na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym na stosowanie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

7.3

Agencja Praw Podstawowych w Wiedniu powinna brać czynny i konkretny udział w ocenie zgodności różnych polityk i działań finansowanych przez Unię z prawami podstawowymi. Organizacje pozarządowe mogą odgrywać istotną rolę w ocenie wpływu wywieranego przez działania realizowane na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym na stosowanie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

| 7.4 | Europejskie Forum Integracji może także dokonywać oceny zgodności polityki integracji, ochrony praw podstawowych i zasady niedyskryminacji. |
| --- | --- |

7.4

Europejskie Forum Integracji może także dokonywać oceny zgodności polityki integracji, ochrony praw podstawowych i zasady niedyskryminacji.

8.   Sytuacje nadzwyczajne i pomoc techniczna

| 8.1 | W ramach nowego rozporządzenia szczególną uwagę poświęcono sytuacjom awaryjnym i kryzysowym. EKES podziela propozycję Komisji, aby zapewnić elastyczne możliwości działania na szczeblu europejskim oraz odpowiednie środki finansowe na wypadek sytuacji nadzwyczajnych. |
| --- | --- |

8.1

W ramach nowego rozporządzenia szczególną uwagę poświęcono sytuacjom awaryjnym i kryzysowym. EKES podziela propozycję Komisji, aby zapewnić elastyczne możliwości działania na szczeblu europejskim oraz odpowiednie środki finansowe na wypadek sytuacji nadzwyczajnych.

| 8.2 | Komitet popiera inicjatywę Komisji, aby zapewnić zasoby, które mogą zostać szybko uruchomione w wypadku sytuacji kryzysowych związanych z migracją lub w celu „zaspokojenia pilnych i szczególnych potrzeb w przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej”. Zgadza się również, aby w ramach dostępnych środków pomoc mogła osiągnąć 100 % wydatków kwalifikowanych. |
| --- | --- |

8.2

Komitet popiera inicjatywę Komisji, aby zapewnić zasoby, które mogą zostać szybko uruchomione w wypadku sytuacji kryzysowych związanych z migracją lub w celu „zaspokojenia pilnych i szczególnych potrzeb w przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej”. Zgadza się również, aby w ramach dostępnych środków pomoc mogła osiągnąć 100 % wydatków kwalifikowanych.

| 8.3 | Komitet proponuje jednak, aby środki te przeznaczyć głównie na reagowanie w sytuacjach kryzysu humanitarnego, gdyż pomoc powinna być skierowana przede wszystkim na ochronę i bezpieczeństwo osób poszkodowanych. |
| --- | --- |

8.3

Komitet proponuje jednak, aby środki te przeznaczyć głównie na reagowanie w sytuacjach kryzysu humanitarnego, gdyż pomoc powinna być skierowana przede wszystkim na ochronę i bezpieczeństwo osób poszkodowanych.

| 8.4 | Należy również dopilnować, aby gwarancje, standardy i wspólne prawa wynikające z europejskiego prawodawstwa były przestrzegane przez państwa członkowskie i organy UE również w sytuacjach nadzwyczajnych. |
| --- | --- |

8.4

Należy również dopilnować, aby gwarancje, standardy i wspólne prawa wynikające z europejskiego prawodawstwa były przestrzegane przez państwa członkowskie i organy UE również w sytuacjach nadzwyczajnych.

| 8.5 | Komitet popiera także ustanowienie mechanizmu działającego w sytuacjach nadzwyczajnych, aby umożliwić UE finansowanie szybkiej reakcji początkowej, we współpracy z państwami członkowskimi, w przypadku klęsk żywiołowych, ataków terrorystycznych lub ataków cybernetycznych na dużą skalę. |
| --- | --- |

8.5

Komitet popiera także ustanowienie mechanizmu działającego w sytuacjach nadzwyczajnych, aby umożliwić UE finansowanie szybkiej reakcji początkowej, we współpracy z państwami członkowskimi, w przypadku klęsk żywiołowych, ataków terrorystycznych lub ataków cybernetycznych na dużą skalę.

9.   Wymiar zewnętrzny

| 9.1 | EKES uważa, że w ramach nowego priorytetu nadanego zewnętrznemu wymiarowi tej polityki finansowanie działań musi być zgodne z wewnętrznymi i zewnętrznymi priorytetami UE w tych dziedzinach. |
| --- | --- |

9.1

EKES uważa, że w ramach nowego priorytetu nadanego zewnętrznemu wymiarowi tej polityki finansowanie działań musi być zgodne z wewnętrznymi i zewnętrznymi priorytetami UE w tych dziedzinach.

| 9.2 | Należy poprawić współpracę między DG ds. Wewnętrznych i Europejską Służbą Działań Zewnętrznych przy ustalaniu i uzgadnianiu priorytetów politycznych. Dzięki temu strategie polityczne i projekty finansowane w nowych ramach budżetowych będą komplementarne i zgodne z polityką rozwoju oraz stosunkami zewnętrznymi UE. Należy również poprawić współpracę między UE i państwami trzecimi poprzez umowy, ale nie należy uzależniać pomocy na rzecz rozwoju od umów o readmisji i kontroli granic. |
| --- | --- |

9.2

Należy poprawić współpracę między DG ds. Wewnętrznych i Europejską Służbą Działań Zewnętrznych przy ustalaniu i uzgadnianiu priorytetów politycznych. Dzięki temu strategie polityczne i projekty finansowane w nowych ramach budżetowych będą komplementarne i zgodne z polityką rozwoju oraz stosunkami zewnętrznymi UE. Należy również poprawić współpracę między UE i państwami trzecimi poprzez umowy, ale nie należy uzależniać pomocy na rzecz rozwoju od umów o readmisji i kontroli granic.

| 9.3 | Celem zewnętrznego wymiaru tej polityki powinny być zarówno poprawa bezpieczeństwa wewnętrznego, jak i przyczynienie się do rozwoju państw trzecich. Polityka zagraniczna i pomoc na rzecz rozwoju stanowią spójniejsze ramy dla zewnętrznego wymiaru polityki azylu, migracji i bezpieczeństwa wewnętrznego (6). |
| --- | --- |

9.3

Celem zewnętrznego wymiaru tej polityki powinny być zarówno poprawa bezpieczeństwa wewnętrznego, jak i przyczynienie się do rozwoju państw trzecich. Polityka zagraniczna i pomoc na rzecz rozwoju stanowią spójniejsze ramy dla zewnętrznego wymiaru polityki azylu, migracji i bezpieczeństwa wewnętrznego (6).

| 9.4 | Komitet proponuje, aby fundusze na rzecz azylu, migracji i bezpieczeństwa wewnętrznego przyczyniały się do rozwoju w dziedzinie praw człowieka i jakości rządów prawa, zwłaszcza w celu wzmocnienia przez państwa trzecie systemów azylowych i przestrzegania standardów międzynarodowych. |
| --- | --- |

9.4

Komitet proponuje, aby fundusze na rzecz azylu, migracji i bezpieczeństwa wewnętrznego przyczyniały się do rozwoju w dziedzinie praw człowieka i jakości rządów prawa, zwłaszcza w celu wzmocnienia przez państwa trzecie systemów azylowych i przestrzegania standardów międzynarodowych.

| 9.5 | Należy także pamiętać, że kraje sąsiadujące z UE nie muszą ponosić pełnych kosztów procedur azylowych osób, które przejeżdżają przez ich terytorium. UE powinna współpracować w tym kontekście za pośrednictwem funduszy. |
| --- | --- |

9.5

Należy także pamiętać, że kraje sąsiadujące z UE nie muszą ponosić pełnych kosztów procedur azylowych osób, które przejeżdżają przez ich terytorium. UE powinna współpracować w tym kontekście za pośrednictwem funduszy.

10.   Integracja

| 10.1 | EKES popiera wniosek Komisji, aby polityka integracji była realizowana na szczeblu lokalnym i regionalnym poprzez organizację kursów językowych, świadomość obywatelską, udział w życiu społecznym i obywatelskim, promowanie dialogu międzykulturowego i ułatwianie równego dostępu do towarów i usług. Istotne jest, aby działaniami zarządzały organizacje pozarządowe oraz władze lokalne i regionalne. |
| --- | --- |

10.1

EKES popiera wniosek Komisji, aby polityka integracji była realizowana na szczeblu lokalnym i regionalnym poprzez organizację kursów językowych, świadomość obywatelską, udział w życiu społecznym i obywatelskim, promowanie dialogu międzykulturowego i ułatwianie równego dostępu do towarów i usług. Istotne jest, aby działaniami zarządzały organizacje pozarządowe oraz władze lokalne i regionalne.

| 10.2 | Komitet opracował opinię z inicjatywy własnej (7) zawierającą ten sam wniosek i zorganizował konferencję w Walencji z udziałem różnych władz lokalnych i regionalnych oraz wielu organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Podejście to zostało również poparte przez Europejskie Forum Integracji. |
| --- | --- |

10.2

Komitet opracował opinię z inicjatywy własnej (7) zawierającą ten sam wniosek i zorganizował konferencję w Walencji z udziałem różnych władz lokalnych i regionalnych oraz wielu organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Podejście to zostało również poparte przez Europejskie Forum Integracji.

| 10.3 | Należy zwróć szczególną uwagę na wspieranie działań i projektów uwzględniających fakt, że integracja jest dwukierunkowym i dynamicznym procesem wzajemnej adaptacji społecznej. |
| --- | --- |

10.3

Należy zwróć szczególną uwagę na wspieranie działań i projektów uwzględniających fakt, że integracja jest dwukierunkowym i dynamicznym procesem wzajemnej adaptacji społecznej.

| 10.4 | EKES popiera wniosek Komisji, aby fundusze europejskie były zorientowane na konkretne cele i nie były wykorzystywane na finansowanie krajowych programów, które nie są powiązane z europejskimi (8). |
| --- | --- |

10.4

EKES popiera wniosek Komisji, aby fundusze europejskie były zorientowane na konkretne cele i nie były wykorzystywane na finansowanie krajowych programów, które nie są powiązane z europejskimi (8).

| 10.5 | Komitet proponuje, aby środki Funduszu Migracji i Azylu nie były wykorzystywane na finansowanie programów krajowych, które łamią prawa człowieka lub są niezgodne ze wspólnymi podstawowymi zasadami w zakresie integracji. Komitet jest przeciwny wykorzystywaniu przez niektóre państwa członkowskie „testów integracji” jako kryterium przedłużenia zezwolenia na pobyt, ponownego łączenia rodzin lub dostępu do towarów i usług. |
| --- | --- |

10.5

Komitet proponuje, aby środki Funduszu Migracji i Azylu nie były wykorzystywane na finansowanie programów krajowych, które łamią prawa człowieka lub są niezgodne ze wspólnymi podstawowymi zasadami w zakresie integracji. Komitet jest przeciwny wykorzystywaniu przez niektóre państwa członkowskie „testów integracji” jako kryterium przedłużenia zezwolenia na pobyt, ponownego łączenia rodzin lub dostępu do towarów i usług.

| 10.6 | Komitet stwierdził w innych opiniach (9), że należy zwiększyć komplementarność Europejskiego Funduszu Integracji i Europejskiego Funduszu Społecznego w zakresie finansowania niektórych programów. |
| --- | --- |

10.6

Komitet stwierdził w innych opiniach (9), że należy zwiększyć komplementarność Europejskiego Funduszu Integracji i Europejskiego Funduszu Społecznego w zakresie finansowania niektórych programów.

11.   Azyl

| 11.1 | Komitet zgadza się z priorytetami wspólnego europejskiego systemu azylowego, w szczególności ze środkami wsparcia na rzecz poprawy warunków przyjmowania i integracji oraz procedur azylowych, ja też na rzecz wzmocnienia zdolności państw członkowskich. |
| --- | --- |

11.1

Komitet zgadza się z priorytetami wspólnego europejskiego systemu azylowego, w szczególności ze środkami wsparcia na rzecz poprawy warunków przyjmowania i integracji oraz procedur azylowych, ja też na rzecz wzmocnienia zdolności państw członkowskich.

| 11.2 | Komitet proponuje, aby część funduszy przeznaczono na projekty i działania realizowane w celu umożliwienia państwom członkowskim wypełnienia zobowiązań w zakresie ochrony międzynarodowej oraz wdrożenia prawodawstwa europejskiego. |
| --- | --- |

11.2

Komitet proponuje, aby część funduszy przeznaczono na projekty i działania realizowane w celu umożliwienia państwom członkowskim wypełnienia zobowiązań w zakresie ochrony międzynarodowej oraz wdrożenia prawodawstwa europejskiego.

| 11.3 | EKES postrzega jako priorytetowe finansowanie oceny polityk azylowych państw członkowskich, zwłaszcza tych ukierunkowanych na poprawę procedur i jakości ochrony uchodźców i osób ubiegających się o azyl. |
| --- | --- |

11.3

EKES postrzega jako priorytetowe finansowanie oceny polityk azylowych państw członkowskich, zwłaszcza tych ukierunkowanych na poprawę procedur i jakości ochrony uchodźców i osób ubiegających się o azyl.

| 11.4 | EKES popiera rozwój programu przesiedleń w celu przenoszenia uchodźców z krajów spoza UE i umożliwienia im osiedlenia się na terenie Unii. |
| --- | --- |

11.4

EKES popiera rozwój programu przesiedleń w celu przenoszenia uchodźców z krajów spoza UE i umożliwienia im osiedlenia się na terenie Unii.

| 11.5 | Komitet popiera również program przesiedleń w obrębie UE i zapewnienie zachęt finansowych dla tych państw, które się tego podejmą. |
| --- | --- |

11.5

Komitet popiera również program przesiedleń w obrębie UE i zapewnienie zachęt finansowych dla tych państw, które się tego podejmą.

| 11.6 | Znajdujący się na Malcie Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu powinien zostać wyraźnie upoważniony do oceny krajowych systemów azylowych oraz ich zgodności ze zobowiązaniami wobec europejskiego i międzynarodowego prawa i praw podstawowych. Oceny tej należy dokonywać we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim oraz wysokim komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców. |
| --- | --- |

11.6

Znajdujący się na Malcie Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu powinien zostać wyraźnie upoważniony do oceny krajowych systemów azylowych oraz ich zgodności ze zobowiązaniami wobec europejskiego i międzynarodowego prawa i praw podstawowych. Oceny tej należy dokonywać we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim oraz wysokim komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców.

12.   Przyjmowanie

| 12.1 | Komitet popiera umożliwienie w ramach Funduszu Migracji i Azylu finansowania środków „służących budowaniu zdolności”, takich jak opracowanie strategii na rzecz promowania legalnej migracji poprzez wprowadzenie elastycznych i przejrzystych procedur przyjmowania, a także zapewnienie poprawy zdolności państw członkowskich do opracowywania i oceny polityki imigracyjnej. |
| --- | --- |

12.1

Komitet popiera umożliwienie w ramach Funduszu Migracji i Azylu finansowania środków „służących budowaniu zdolności”, takich jak opracowanie strategii na rzecz promowania legalnej migracji poprzez wprowadzenie elastycznych i przejrzystych procedur przyjmowania, a także zapewnienie poprawy zdolności państw członkowskich do opracowywania i oceny polityki imigracyjnej.

13.   Partnerstwa na rzecz mobilności

| 13.1 | Komitet opracował odnośną opinię (10), w której wskazuje, że partnerstwa na rzecz mobilności i migracji powinny obejmować cztery filary: ułatwianie i organizowanie legalnej migracji i mobilności; zapobieganie nielegalnej migracji i handlowi ludźmi i ograniczanie tych procederów; promowanie ochrony międzynarodowej i wzmacnianie zewnętrznego wymiaru polityki azylowej; optymalizacja wpływu migracji i mobilności na dziedzinę rozwoju. |
| --- | --- |

13.1

Komitet opracował odnośną opinię (10), w której wskazuje, że partnerstwa na rzecz mobilności i migracji powinny obejmować cztery filary: ułatwianie i organizowanie legalnej migracji i mobilności; zapobieganie nielegalnej migracji i handlowi ludźmi i ograniczanie tych procederów; promowanie ochrony międzynarodowej i wzmacnianie zewnętrznego wymiaru polityki azylowej; optymalizacja wpływu migracji i mobilności na dziedzinę rozwoju.

14.   Powroty

| 14.1 | Komitet uważa, że należy dać pierwszeństwo dobrowolnym powrotom i systemom wsparcia, w związku z czym popiera wniosek Komisji, aby w ramach działań krajowych wprowadzono w życie programy wspomaganych powrotów dobrowolnych. |
| --- | --- |

14.1

Komitet uważa, że należy dać pierwszeństwo dobrowolnym powrotom i systemom wsparcia, w związku z czym popiera wniosek Komisji, aby w ramach działań krajowych wprowadzono w życie programy wspomaganych powrotów dobrowolnych.

| 14.2 | Środki z funduszu należy przeznaczyć na to, aby dobrowolnym powrotom towarzyszyły systemy wsparcia umożliwiające powroty korzystne dla ludzi i kraju pochodzenia. |
| --- | --- |

14.2

Środki z funduszu należy przeznaczyć na to, aby dobrowolnym powrotom towarzyszyły systemy wsparcia umożliwiające powroty korzystne dla ludzi i kraju pochodzenia.

| 14.3 | Jeżeli w wyjątkowych sytuacjach zostaną wdrożone procedury powrotów przymusowych, należy w pełni przestrzegać praw człowieka, biorąc pod uwagę zalecenia Rady Europy (11). |
| --- | --- |

14.3

Jeżeli w wyjątkowych sytuacjach zostaną wdrożone procedury powrotów przymusowych, należy w pełni przestrzegać praw człowieka, biorąc pod uwagę zalecenia Rady Europy (11).

| 14.4 | Komitet jest jednak przeciwny wykorzystywaniu funduszy europejskich do finansowania działań z zakresu przymusowych powrotów, z których niektóre zostały uznane przez społeczeństwo obywatelskie za sprzeczne z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

14.4

Komitet jest jednak przeciwny wykorzystywaniu funduszy europejskich do finansowania działań z zakresu przymusowych powrotów, z których niektóre zostały uznane przez społeczeństwo obywatelskie za sprzeczne z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej.

15.   Bezpieczeństwo wewnętrzne i bezpieczeństwo granic

| 15.1 | Priorytetem jest wspieranie współpracy policyjnej w dziedzinie zapobiegania przestępczości transgranicznej i walki z przestępczością zorganizowaną. EKES popiera środki mające na celu poprawę współpracy między służbami bezpieczeństwa oraz prace Europolu. |
| --- | --- |

15.1

Priorytetem jest wspieranie współpracy policyjnej w dziedzinie zapobiegania przestępczości transgranicznej i walki z przestępczością zorganizowaną. EKES popiera środki mające na celu poprawę współpracy między służbami bezpieczeństwa oraz prace Europolu.

| 15.2 | EKES popiera propozycję Komisji poprawy współpracy policyjnej oraz zapobiegania i zwalczania przestępczości transgranicznej w UE, w tym środki mające na celu usprawnienie współpracy między służbami bezpieczeństwa w zakresie walki z przestępczością zorganizowaną. Wszystkie priorytety muszą skupiać się na wzmocnieniu wzajemnego zaufania między siłami bezpieczeństwa, włączając w to aspekty związane z rządami prawa. |
| --- | --- |

15.2

EKES popiera propozycję Komisji poprawy współpracy policyjnej oraz zapobiegania i zwalczania przestępczości transgranicznej w UE, w tym środki mające na celu usprawnienie współpracy między służbami bezpieczeństwa w zakresie walki z przestępczością zorganizowaną. Wszystkie priorytety muszą skupiać się na wzmocnieniu wzajemnego zaufania między siłami bezpieczeństwa, włączając w to aspekty związane z rządami prawa.

| 15.3 | Fundusze powinny być wykorzystywane do poprawy i rozwoju jakości i przejrzystości wspólnych metod stosowanych na szczeblu europejskim w rozpoznawaniu zagrożeń i ryzyka dla bezpieczeństwa Europy, na przykład w odniesieniu do działalności Europolu i jego ocen zagrożenia przestępczością zorganizowaną (OCTA). |
| --- | --- |

15.3

Fundusze powinny być wykorzystywane do poprawy i rozwoju jakości i przejrzystości wspólnych metod stosowanych na szczeblu europejskim w rozpoznawaniu zagrożeń i ryzyka dla bezpieczeństwa Europy, na przykład w odniesieniu do działalności Europolu i jego ocen zagrożenia przestępczością zorganizowaną (OCTA).

| 15.4 | Unia Europejska musi usprawnić walkę z siatkami przestępczymi zajmującymi się przemytem i handlem ludźmi, mając na uwadze, że szczególnie zagrożone są granice na Morzu Śródziemnym oraz w Europie Wschodniej. |
| --- | --- |

15.4

Unia Europejska musi usprawnić walkę z siatkami przestępczymi zajmującymi się przemytem i handlem ludźmi, mając na uwadze, że szczególnie zagrożone są granice na Morzu Śródziemnym oraz w Europie Wschodniej.

| 15.5 | EKES popiera wniosek, by Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego wspierał państwa członkowskie w zakresie kontroli granicznej w celu zwiększenia ich skuteczności, zważywszy na to, że kontrola graniczna jest służbą publiczną, ale uważa, że ta współpraca – włączając w to działania koordynowane przez FRONTEX – powinna być przejrzysta i związana z kodeksem granicznym Schengen oraz Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

15.5

EKES popiera wniosek, by Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego wspierał państwa członkowskie w zakresie kontroli granicznej w celu zwiększenia ich skuteczności, zważywszy na to, że kontrola graniczna jest służbą publiczną, ale uważa, że ta współpraca – włączając w to działania koordynowane przez FRONTEX – powinna być przejrzysta i związana z kodeksem granicznym Schengen oraz Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej.

| 15.6 | Komitet zgadza się z potrzebą wspierania państw członkowskich w celu lepszego wdrożenia dorobku Schengen, w tym systemu wiz i realizacji zintegrowanego zarządzania granicami. Istotne jest, aby wszystkie państwa członkowskie konsekwentnie stosowały wspólne zasady kontroli granicznej i przestrzegały praw podstawowych oraz zasady swobodnego przepływu osób. |
| --- | --- |

15.6

Komitet zgadza się z potrzebą wspierania państw członkowskich w celu lepszego wdrożenia dorobku Schengen, w tym systemu wiz i realizacji zintegrowanego zarządzania granicami. Istotne jest, aby wszystkie państwa członkowskie konsekwentnie stosowały wspólne zasady kontroli granicznej i przestrzegały praw podstawowych oraz zasady swobodnego przepływu osób.

| 15.7 | Komitet uważa, że budżet przeznaczony na europejskie agencje bezpieczeństwa wewnętrznego, w szczególności na Europol, Eurojust, FRONTEX itd., powinien wiązać się z bardziej demokratyczną kontrolą przez Parlament Europejski prowadzonych przez nie działań, a zwłaszcza zadań, które mogą okazać się trudne do pogodzenia z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej, takich jak obowiązki operacyjne na szczeblu krajowym, wymiana i wykorzystanie danych osobowych, jakość wymiany informacji z władzami krajowymi i władzami państw trzecich oraz obiektywność analizy ryzyka. |
| --- | --- |

15.7

Komitet uważa, że budżet przeznaczony na europejskie agencje bezpieczeństwa wewnętrznego, w szczególności na Europol, Eurojust, FRONTEX itd., powinien wiązać się z bardziej demokratyczną kontrolą przez Parlament Europejski prowadzonych przez nie działań, a zwłaszcza zadań, które mogą okazać się trudne do pogodzenia z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej, takich jak obowiązki operacyjne na szczeblu krajowym, wymiana i wykorzystanie danych osobowych, jakość wymiany informacji z władzami krajowymi i władzami państw trzecich oraz obiektywność analizy ryzyka.

| 15.8 | Konieczne jest rozpoczęcie publicznej debaty z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego na temat wartości dodanej oraz wpływu na budżet, jak również ochrony praw podstawowych systemu EUROSUR (europejski system nadzoru granic). Tak ważnej inicjatywie politycznej musi towarzyszyć pełna przejrzystość i pewność prawa zarówno w odniesieniu do celów, jak i zakresu. |
| --- | --- |

15.8

Konieczne jest rozpoczęcie publicznej debaty z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego na temat wartości dodanej oraz wpływu na budżet, jak również ochrony praw podstawowych systemu EUROSUR (europejski system nadzoru granic). Tak ważnej inicjatywie politycznej musi towarzyszyć pełna przejrzystość i pewność prawa zarówno w odniesieniu do celów, jak i zakresu.

| 15.9 | EKES wzywa Parlament Europejski do zwrócenia szczególnej uwagi na proporcjonalność działań EUROSUR-u i jego wkład w ochronę praw człowieka w odniesieniu do kontroli i ochrony granic na Morzu Śródziemnym, zważywszy na to, że podstawowym obowiązkiem straży granicznej jest pomoc osobom w sytuacjach zagrożenia. |
| --- | --- |

15.9

EKES wzywa Parlament Europejski do zwrócenia szczególnej uwagi na proporcjonalność działań EUROSUR-u i jego wkład w ochronę praw człowieka w odniesieniu do kontroli i ochrony granic na Morzu Śródziemnym, zważywszy na to, że podstawowym obowiązkiem straży granicznej jest pomoc osobom w sytuacjach zagrożenia.

| 15.10 | Komitet zaleca, aby wszystkie wnioski polityczne, zwłaszcza te, które mają poważny wpływ na budżet, były przedmiotem demokratycznej i przejrzystej debaty, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności i praw podstawowych. |
| --- | --- |

15.10

Komitet zaleca, aby wszystkie wnioski polityczne, zwłaszcza te, które mają poważny wpływ na budżet, były przedmiotem demokratycznej i przejrzystej debaty, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności i praw podstawowych.

16.   Wielkoskalowe systemy informatyczne (VIS, SIS, Eurodac)

| 16.1 | Komitet uważa, że Parlament Europejski powinien przeprowadzić ocenę konieczności, proporcjonalności i skuteczności wdrożonych już wielkoskalowych systemów informatycznych (system informacyjny Schengen (SIS), wizowy system informacyjny (VIS) oraz Eurodac), a także systemów, które są obecnie wdrażane (SIS II). |
| --- | --- |

16.1

Komitet uważa, że Parlament Europejski powinien przeprowadzić ocenę konieczności, proporcjonalności i skuteczności wdrożonych już wielkoskalowych systemów informatycznych (system informacyjny Schengen (SIS), wizowy system informacyjny (VIS) oraz Eurodac), a także systemów, które są obecnie wdrażane (SIS II).

| 16.2 | Ocena ta powinna nastąpić przed decyzją o sfinansowaniu nowych systemów, takich jak te proponowane przez Komisję Europejską w komunikacie w sprawie inteligentnych granic, a zwłaszcza unijnego systemu wjazdu / wyjazdu oraz unijnego programu rejestracji podróżnych, które Komisja zamierza przedstawić w 2012 r. |
| --- | --- |

16.2

Ocena ta powinna nastąpić przed decyzją o sfinansowaniu nowych systemów, takich jak te proponowane przez Komisję Europejską w komunikacie w sprawie inteligentnych granic, a zwłaszcza unijnego systemu wjazdu / wyjazdu oraz unijnego programu rejestracji podróżnych, które Komisja zamierza przedstawić w 2012 r.

| 16.3 | Komitet podkreśla odpowiedzialność nowej agencji do spraw zarządzania operacyjnego wielkoskalowymi systemami informatycznymi z siedzibą w Tallinie, która ma ogromne znaczenie dla przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, gdyż zapewni koordynację wszystkich systemów, które istnieją dzisiaj lub zostaną utworzone w przyszłości. Agencja powinna podlegać bardziej wnikliwej demokratycznej kontroli przez Parlament Europejski, w szczególności w zakresie zgodności jej działań z ochroną danych i prywatności oraz zasadą celowości w odniesieniu do korzystania z informacji, jak też w odniesieniu do możliwości rozszerzenia obecnych kompetencji na rozwój i koordynację przyszłych systemów informatycznych. |
| --- | --- |

16.3

Komitet podkreśla odpowiedzialność nowej agencji do spraw zarządzania operacyjnego wielkoskalowymi systemami informatycznymi z siedzibą w Tallinie, która ma ogromne znaczenie dla przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, gdyż zapewni koordynację wszystkich systemów, które istnieją dzisiaj lub zostaną utworzone w przyszłości. Agencja powinna podlegać bardziej wnikliwej demokratycznej kontroli przez Parlament Europejski, w szczególności w zakresie zgodności jej działań z ochroną danych i prywatności oraz zasadą celowości w odniesieniu do korzystania z informacji, jak też w odniesieniu do możliwości rozszerzenia obecnych kompetencji na rozwój i koordynację przyszłych systemów informatycznych.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2011) 751 final.

1

(2)  COM(2011) 750 final; COM(2011) 753 final.

2

(3)  COM(2011) 752 final.

3

(4)  Uwagi na temat wniosków Komisji dotyczących nowego unijnego finansowania działań w obszarze azylu i migracji w ramach wieloletnich ram finansowych, Caritas Europa, CCME, COMECE, Eurodiaconia, Międzynarodowa Komisja Katolicka ds. Migracji (ICMC), JRS-Europe, QCEA; dostępne na stronie http://www.caritas-europa.org/module/FileLib/MFF-Christiangroupstatement_April2012.pdf.

4

Oświadczenie i zalecenia społeczeństwa obywatelskiego w sprawie przyszłego unijnego finansowania w obszarze migracji i azylu na lata 2014–2020, Europejska Rada ds. Uchodźców i Wypędzonych (ECRE) i 40 innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, marzec 2012 r.; dostępne na stronie http://www.ecre.org/index.php?option=com_downloads&id=444.

(5)  Zob. opinia Komitetu, Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 29.

5

(6)  Obserwacje wysokiego komisarza Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców dotyczące przyszłych warunków finansowania ze strony UE w obszarze spraw wewnętrznych po roku 2013, czerwiec 2011 r., http://www.unhcr.org/4df752779.pdf.

6

(7)  Zob. opina Komitetu, Dz.U. C 318 z 29.10.2011, s. 69–75.

7

(8)  Sprawozdanie z konferencji zainteresowanych stron „Przyszłość finansowania UE w obszarze spraw wewnętrznych – nowe spojrzenie”, Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Wewnętrznych, Bruksela, 8 kwietnia 2011 r.; dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/event/docs/mff_conference_report_11-5-2011_final_participants.doc.pdf. Jednym z wniosków jest stwierdzenie, że fundusze UE nie powinny być postrzegane jako zastąpienie finansowania krajowego, tj. państwa członkowskie powinny pozostać odpowiedzialne za zapewnienie wystarczającego finansowania krajowego na rzecz wsparcia krajowych polityk wewnętrznych. W celu zapewnienia wartości dodanej wydatki unijne powinny odzwierciedlać priorytety i zobowiązania polityczne UE, a także wspierać realizację unijnego dorobku prawnego w zakresie spraw wewnętrznych”.

8

(9)  Zob. opinia Komitetu, Dz.U. C 347 z 18.12.2010, s. 19.

9

(10)  Zob. opinia Komitetu „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Globalne podejście do kwestii migracji i mobilności”, sprawozdawca: Luís Miguel Pariza Castaños, współsprawozdawczyni: Brenda King (Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 134).

10

(11)  „Dwadzieścia wytycznych w sprawie powrotów przymusowych”, COM(2005) 40 final.

11

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/115 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/115

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie białej księgi „Plan na rzecz adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emerytur”

COM(2012) 55 final

2012/C 299/21

Sprawozdawca: Petru Sorin DANDEA

Współsprawozdawca: Krzysztof PATER

Dnia 16 lutego 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

białej księgi „Plan na rzecz adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emerytur”

COM(2012) 55 final.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z dnia 12 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 180 do 27 – 19 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Publiczne systemy emerytalne są jednym z najważniejszych elementów sieci zabezpieczeń społecznych w niemal wszystkich państwach członkowskich. Stanowią też zasadniczą część europejskiego modelu społecznego, ponieważ emerytury są głównym źródłem dochodu dla emerytów. Komitet wyraża ubolewanie, że Komisja skupia się w białej księdze bardziej na innych aspektach systemów emerytalnych i nie poszukuje sposobów wzmocnienia systemu emerytur publicznych.

1.2   Systemy emerytalne nie funkcjonują w oderwaniu od krajowych systemów gospodarczych. Dlatego też Komitet wzywa państwa członkowskie, by zapewniły ścisły związek między polityką emerytalną a polityką rynku pracy i zabezpieczeń społecznych oraz polityką fiskalną i makroekonomiczną (ponieważ emerytury są finansowane z oszczędności gromadzonych przez całe życie zawodowe i pochodzących z płac lub ze składek wpłacanych do prywatnych programów emerytalnych), jak też aktywny udział partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w procesie kształtowania tej polityki.

1.3   Nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie wszystkich problemów, jakie dla systemów emerytalnych stwarza starzenie się społeczeństwa. Większość państw członkowskich, które zreformowały swoje systemy emerytalne na przestrzeni ostatnich 10 lat, ukierunkowała strategie na obniżanie wydatków poprzez podnoszenie ustawowego wieku emerytalnego i przechodzenie na systemy indeksacji emerytur oparte na wzroście cen. Komitet stwierdził już wcześniej, że podniesienie ustawowego wieku emerytalnego nie jest wystarczającą odpowiedzią na problem starzenia się społeczeństwa i zwraca uwagę, że takie podejście mogłoby w dłuższej perspektywie budzić zastrzeżenia z punktu widzenia społecznego, gdyż naraziłoby wielu emerytów na ubóstwo.

1.4   Zdaniem Komitetu państwa członkowskie powinny na nowo rozdzielić bogactwo oraz skoncentrować przyszłe reformy w nadchodzących dziesięcioleciach na zwiększaniu przychodów finansujących ich systemy emerytalne poprzez rozszerzanie systemów na wszystkie kategorie społeczno-zawodowe, zwiększanie zatrudnienia, usprawnianie mechanizmów zbierania składek oraz zajęcie się problemem pracy nierejestrowanej i uchylania się od opodatkowania. EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, że w białej księdze o wiele silniej niż we wcześniejszych dokumentach Komisji podkreślono znaczenie rynku pracy i zwiększania zatrudnienia dla skutecznego zaradzenia problemom związanym ze zmianami demograficznymi, a tym samym dla osiągnięcia nadrzędnych celów dotyczących emerytur. Ubolewa jednak, że owo uznanie znaczenia rynku pracy pozostało bez widocznego wpływu na główne zalecenia w sprawie emerytur, które w znacznym stopniu przejęto bez zmian z poprzednich dokumentów.

1.5   Komitet uważa, że państwa członkowskie powinny uwzględnić w reformie krajowych systemów emerytalnych fakt, iż dla milionów osób emerytura będzie jedyną zaporą przed ryzykiem ubóstwa w starszym wieku. Dlatego też zaleca uwzględnienie w przyszłych przepisach standardów dotyczących minimalnych emerytur lub mechanizmów zabezpieczenia emerytalnego, aby zapewnić dochody powyżej progu ubóstwa.

1.6   Ze swojej natury systemy emerytalne funkcjonują w długiej perspektywie czasowej. Stąd też państwa członkowskie powinny przewidzieć wystarczająco dużo czasu na proces reform, dostosowując go do gospodarczej i społecznej sytuacji wewnętrznej i pozyskując szeroką akceptację społeczną. Komitet opowiada się za takim podejściem, mając na uwadze, iż przerzucanie kosztów reformy emerytur na obecne pokolenie młodych pracowników bądź na obecnych emerytów jest niesprawiedliwe. Komitet popiera stosowanie podejścia gwarantującego sprawiedliwość międzypokoleniową pod względem równowagi systemu i właściwego poziomu korzyści, zapewniającego godny standard życia.

1.7   Komitet wzywa Komisję i państwa członkowskie do skoncentrowania wysiłków na promowaniu aktywnych środków na rzecz wydłużenia życia zawodowego. Celem powinno być zbliżenie wieku faktycznego przechodzenia na emeryturę do obowiązującego ustawowego wieku emerytalnego. Jest to jeden z kluczowych czynników pozwalających na zapewnienie stabilności systemów emerytalnych w Europie. Najważniejsze środki w tym kontekście to skoncentrowanie się na negocjacji warunków pracy między partnerami społecznymi, np. dostosowania miejsc pracy do umiejętności i stanu zdrowia starszych pracowników, uwzględnienie trudnego charakteru niektórych zawodów, zapewnienie lepszego dostępu do dalszych szkoleń, lepsze zapobieganie inwalidztwu, ułatwianie godzenia życia zawodowego i rodzinnego oraz usunięcie przeszkód prawnych lub innych barier na drodze do wydłużenia aktywności zawodowej. Częścią procesu reform musi być zmiana stosunku pracodawców do tej grupy wiekowej oraz rozwijanie pozytywnego nastawienia starszych pracowników, pozwalającego im na dłuższe pozostanie na rynku pracy. Warunkiem urzeczywistnienia dłuższej aktywności zawodowej jest zreformowanie rynku pracy poprzez stworzenie warunków umożliwiających przedsiębiorstwom oferowanie wysokiej jakości zatrudnienia. Wszystkie te strategie muszą zostać określone i być wdrażane w ścisłej współpracy z partnerami społecznymi. Zdaniem Komitetu należy niezależnie od tego utrzymać systemy wcześniejszych emerytur, by zapewnić, że osoby, które pracowały przez dłuższy czas w niezwykle trudnych lub niebezpiecznych warunkach bądź zaczęły pracować w bardzo młodym wieku – przed 18 rokiem życia – miały prawo do wcześniejszej emerytury.

1.8   Komitet odnotowuje, że państwa członkowskie osiągnęły już pewien postęp we wdrażaniu reform ustawowych, ale jednocześnie wyraża przekonanie, iż należy poprawić ramy prawne obejmujące uzupełniające programy emerytalne, które będą odgrywać ważną rolę w zapewnieniu adekwatności i równowagi przyszłych systemów emerytalnych. W tej sytuacji Komitet jest poważnie zaniepokojony treścią niektórych propozycji dotyczących emerytur pracowniczych. Z racji tego, że systemy emerytalne to coś zupełnie innego niż usługi związane z ubezpieczeniem na życie, Komitet nie jest zwolennikiem planowanego przeglądu dyrektywy IORP, ukierunkowanego na „zachowanie równych warunków działania z dyrektywą Wypłacalność II”, ale zaleca wprowadzenie specjalnych środków przeznaczonych na ochronę aktywów objętych funduszami emerytalnymi po uprzednich konsultacjach z partnerami społecznymi i innymi zainteresowanymi stronami.

1.9   Emerytury mają stanowić dla emerytów dochód zastępczy i proporcjonalny w stosunku do wynagrodzenia, które otrzymywali w latach pracy. Zdaniem Komitetu w przyszłości trzeba będzie zmniejszyć lukę dzielącą dochód emerytalny mężczyzn i kobiet oraz zapewnić właściwe zabezpieczenia przed zagrożeniami związanymi z podeszłym wiekiem pracowników, którzy mieli nietypowy zawód czy nietypową karierę. Różnice wciąż występujące między kobietami a mężczyznami na rynku pracy prowadzą do poważnych konsekwencji związanych z prawami nabytymi i – co za tym idzie – z przyszłym dochodem emerytalnym kobiet. Komitet wzywa państwa członkowskie, by we współpracy z partnerami społecznymi szukały rozwiązań prowadzących do wyeliminowania wynikających z przepisów i praktyk na rynku pracy różnic między uprawnieniami emerytalnymi kobiet i mężczyzn.

1.10   Komitet zachęca Komisję do spełnienia swego zamiaru wykorzystania części EFS w okresie programowania 2014–2020 na wspieranie projektów ukierunkowanych na zatrudnienie osób starszych lub propagowanie wydłużonej aktywności zawodowej. Na wsparcie zasługują też projekty edukacyjne skierowane na podniesienie poziomu wiedzy pracowników z zakresu finansów, zwłaszcza w kontekście planowania emerytury. Zdaniem Komitetu partnerzy społeczni i pozostałe organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz inne instytucje publiczne mają do odegrania kluczową rolę w promowaniu takich projektów.

2.   Wprowadzenie

2.1   W dniu 16 lutego (z niejakim opóźnieniem) Komisja opublikowała białą księgę pt. „Plan na rzecz adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emerytur”, która powstała w wyniku konsultacji rozpoczętych publikacją zielonej księgi w lipcu 2010 r. Mimo iż Komisja uwzględniła szereg zaleceń poczynionych przez Komitet w opinii na ten temat, to nie zmieniła stanowiska odnośnie do rozwiązań, które państwa członkowskie powinny wdrożyć, by zapewnić stabilne i bezpieczne systemy emerytalne w kontekście starzejącego się społeczeństwa, a także położyła nacisk na potrzebę ograniczania wydatków na świadczenia emerytalne zamiast zwiększania przychodów w celu ich finansowania. Zaleca się ponadto powiązanie wieku emerytalnego z dłuższym średnim trwaniem życia. Wszystkie te punkty Komitet nieraz już komentował krytycznie.

2.2   By uzasadnić swoje przekonanie o potrzebie reformy emerytalnej, Komisja przytacza statystyki, które mogą dawać mylny obraz problemów związanych ze starzeniem się społeczeństwa. Na przykład, na rysunku 1 w białej księdze widzimy wykres przedstawiający przewidywane zmiany liczby ludności w grupie wiekowej 60+ oraz 20–59: liczba osób w pierwszej grupie ma wzrastać o 2 mln rocznie na przestrzeni kolejnych 20 lat, a liczba osób w drugiej grupie będzie maleć o średnio milion rocznie. Do roku 2020 ustawowy wiek emerytalny w większości państw członkowskich ma wynosić co najmniej 65 lat, czyli w grupie wiekowej 60+ znajdą się i pracownicy i emeryci. W oparciu o wcześniejsze zalecenia (1) Komitet sądzi, że do oceny skutków starzenia się społeczeństwa dla finansowania systemów zabezpieczeń społecznych należy skorzystać ze współczynnika obciążenia ekonomicznego, gdyż najdokładniej przedstawia on rzeczywiste wymogi w zakresie finansowania. Komisja mówi o tym w białej księdze. EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, że w białej księdze o wiele silniej niż we wcześniejszych dokumentach Komisji podkreślono znaczenie rynku pracy i zwiększania zatrudnienia dla skutecznego zaradzenia problemom związanym ze zmianami demograficznymi, a tym samym dla osiągnięcia nadrzędnych celów dotyczących emerytur. Ubolewa jednak, że owo uznanie znaczenia rynku pracy pozostało bez widocznego wpływu na główne zalecenia w sprawie emerytur, które w znacznym stopniu przejęto bez zmian z poprzednich dokumentów.

2.3   Zdaniem Komisji powodzenie reform w państwach członkowskich jest zasadniczym czynnikiem sprawnego funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej, co będzie również miało wpływ na zdolność osiągnięcia przez Unię dwóch celów strategii „Europa 2020”, a mianowicie zwiększenie stopy zatrudnienia do 75 % i zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem o co najmniej 20 mln. Jednakże Komitet podkreślał już (2), że wiele środków oszczędnościowych wprowadzonych przez państwa członkowskie borykające się ze skutkami kryzysu finansowego i zadłużeniowego może mieć negatywny wpływ na realizację wyznaczonych celów. Wszelkim rozwiązaniom ukierunkowanym na osiągnięcie stabilności fiskalnej zawsze muszą towarzyszyć inwestycje przyczyniające się do zwiększania zatrudnienia oraz środki strukturalne sprzyjające wzrostowi.

2.4   Komisja zaznacza, iż jej intencją jest zaproponowanie państwom członkowskim wytycznych i inicjatyw w celu sprostania potrzebom w zakresie reform, wskazanym m.in. w zaleceniach dla poszczególnych krajów z 2011 r. w ramach europejskiego semestru. Komitet ubolewa, że zalecenia te nawiązują głównie do podniesienia ustawowego wieku emerytalnego i zmiany systemów indeksacji emerytur. W przypadku niektórych państw członkowskich, które otrzymały promesę kredytową od MFW, Banku Światowego i Komisji Europejskiej, zalecenia uwzględniały rozwiązania w postaci tymczasowego zamrożenia lub nawet zmniejszenia wartości emerytur.

3.   Uwagi ogólne

3.1   Obecne wyzwania w zakresie emerytur

3.1.1   Komitet zgadza się z Komisją, iż stabilne i adekwatne emerytury zależą od składek, podatków i oszczędności, które jednakże nie pochodzą wyłącznie od osób pracujących, lecz także od samych emerytów. Innymi słowy, wszelkie długoterminowe projekty dotyczące zapewnienia równowagi między aktywnymi podatnikami a beneficjentami na emeryturze muszą ten fakt uwzględniać.

3.1.2   Publiczne systemy emerytalne stanowią główne źródło dochodu dla emerytów w niemal wszystkich państwach członkowskich. Niezbędne jest zatem podejmowanie wytężonych wysiłków na rzecz utrzymania ich równowagi i przystępności. Komitet uważa, że finansowaniu systemów publicznych sprzyjają najbardziej wysoka stopa zatrudnienia i dodatkowe fundusze takie jak te stosowane przez niektóre państwa członkowskie (np. dotacje budżetowe, dodatkowe dochody, fundusze rezerw i fundusze stabilności). Podstawą omawianych systemów jest zasada solidarności, gdyż budowana jest solidarność zarówno między pokoleniami, jak i w ich obrębie, a to sprzyja spójności społecznej. Poza tym, w niektórych państwach członkowskich, publiczne systemy emerytalne umożliwiają gromadzenie praw emerytalnych także w okresach bezrobocia i przerw w karierze spowodowanych chorobą lub problemami rodzinnymi. Systemy te udowodniły swoją wartość, odgrywając rolę stabilizatorów finansowych podczas kryzysu finansowego w roku 2008, mimo że w niektórych państwach członkowskich indywidualne emerytury ucierpiały. Z kolei pewne prywatne programy emerytalne, które zainwestowały część swojego portfela aktywów w bardzo ryzykowne produkty finansowe odniosły poważne straty, które pociągnęły za sobą znaczną obniżkę emerytur dla wielu osób. Decydenci polityczni muszą rozważyć wpływ cięć na globalny popyt, mając na uwadze, iż świadczenia społeczne nie są jedynie wydatkami, lecz zapewniają jednej trzeciej społeczeństwa europejskiego środki umożliwiające działanie i konsumpcję.

3.2   Zapewnienie stabilności finansowania systemów emerytalnych

3.2.1   Komisja stwierdza, że emerytury mogłyby wzrosnąć w całej UE o średnio 2,5 punktu procentowego PKB do 2060 r. Jak stwierdzono we wcześniejszych opiniach, Komitet sugeruje, by państwa członkowskie postępowały rozważnie podczas wykorzystywania tych danych do promowania reform emerytalnych, ponieważ wiele z nich opiera się na założeniach długoterminowych, które w niektórych przypadkach nie sprawdzają się w rzeczywistości. Niemniej jednak obecne rozbieżności w wydatkach państw członkowskich na świadczenia emerytalne sięgają 9 punktów procentowych PKB i wahają się od 6 % w Irlandii do 15 % we Włoszech. Pokazuje to, że możliwa jest pewna elastyczność w strukturze wydatków publicznych bez poważnego narażania na szwank konkurencyjności państw członkowskich, które – z perspektywy cyklicznej – mogą ponosić większe wydatki na systemy zabezpieczenia społecznego.

3.2.2   Reforma systemów emerytalnych rozpoczęta przez państwa członkowskie w ostatnich 10 latach koncentrowała się przede wszystkim na cięciu wydatków poprzez podnoszenie ustawowego wieku emerytalnego i zmiany w systemach indeksacji emerytur w kierunku dominującego lub jedynego indeksu cen. Zdaniem Komitetu ta ostatnia zmiana może mieć negatywne skutki w dłuższej perspektywie i prowadzić do znacznego obniżenia emerytur. Według badania MOP (3), jeśli różnica między wzrostem płac a wzrostem emerytur wynosi tylko 1 punkt procentowy, to w ciągu 25 lat może doprowadzić do zmniejszenia emerytury o 22 %.

3.2.3   Systemy emerytalne nie funkcjonują w oderwaniu od krajowych systemów gospodarczych. To tak naprawdę podsystemy współdziałające z innymi systemami na poziomie krajowym i światowym. Zdaniem Komitetu państwa członkowskie powinny w najbliższych dziesięcioleciach skoncentrować reformy na zwiększaniu przychodów, aby zagwarantować stabilność finansowania systemów emerytalnych. Wzrostu tego nie da się osiągnąć wyłącznie poprzez zwiększenie liczby osób zatrudnionych opłacających składki oraz wydłużenie życia zawodowego. Wymaga on także lepszego zarządzania finansami publicznymi oraz wysiłków na rzecz przeciwdziałania uchylaniu się od opodatkowania oraz pracy nierejestrowanej. Zrównoważony wzrost i wysoki poziom zatrudnienia stworzyłyby korzystne otoczenie dla systemów emerytalnych. Warunkiem urzeczywistnienia dłuższej aktywności zawodowej jest zreformowanie rynku pracy poprzez stworzenie warunków umożliwiających przedsiębiorstwom oferowanie wysokiej jakości zatrudnienia. Również godne warunki pracy, umożliwiające godzenie obowiązków zawodowych i rodzinnych, mogą wpłynąć na zwiększenie dzietności i tym samym osłabić presję wywieraną przez starzejące się społeczeństwo na systemy emerytalne. Jednocześnie należy przedsięwziąć środki zwiększające gotowość poszczególnych osób do dłuższego pozostania na rynku pracy, w tym do uczenia się przez całe życie i do profilaktyki zdrowotnej.

3.2.4   Zgodnie z wcześniejszą opinią EKES zwraca uwagę, że reformy emerytalne (w tym przejście z programu w pełni repartycyjnego na mieszane systemy emerytalne, złożone z obowiązkowego systemu repartycyjnego i kapitałowego systemu emerytalnego) prowadzące do zmian w finansowaniu systemów emerytalnych, zwiększające zobowiązania jednoznaczne i ograniczające zobowiązania domyślne w sektorze publicznym, nie powinny ucierpieć w krótkim okresie ze względu na wyższe jawne zadłużenie publiczne (4). Z tego względu należy zwrócić baczną uwagę na rewizję zasad paktu stabilności i wzrostu.

3.3   Utrzymanie adekwatności świadczeń emerytalnych

3.3.1   Komisja przyznaje, że w większości państw członkowskich przeprowadzone reformy systemów emerytalnych będą skutkować niższą stopą zastąpienia dochodów netto przez świadczenie emerytalne. Ponieważ emerytury są głównym źródłem dochodu starszych Europejczyków, Komitet sądzi, że priorytetem państw członkowskich powinno być utrzymanie adekwatnych emerytur, umożliwiających godny standard życia.

3.3.2   Rządy są odpowiedzialne za zapewnienie, by każdy starszy obywatel dysponował odpowiednią emeryturą. Komitet uważa zatem, że państwa członkowskie, przy współudziale partnerów społecznych, powinny rozważyć możliwość ustanowienia kompleksowej definicji adekwatnych emerytur.

3.3.3   Dla przyszłych pokoleń emerytów adekwatność ich dochodów w coraz większym stopniu zależeć będzie od dodatkowych filarów kapitałowych. Komitet wskazuje jednak, że część państw członkowskich, które propagowały obowiązkowe systemy emerytalne finansowane z przenoszenia części składek z publicznych systemów emerytur, zrezygnowała z tych systemów, przede wszystkim ze względu na fakt, iż prowadziły one do deficytu w budżecie publicznym. Komitet opowiada się za zakładowymi systemami kapitałowymi, utworzonymi i zarządzanymi przez przedstawicieli pracodawców i pracowników i wzywa Komisję, by wsparła partnerów społecznych i umocniła ich potencjał administracyjny w tym zakresie.

3.3.4   W świetle stopniowego przechodzenia na systemy emerytalne finansowane z dodatkowych źródeł, zwłaszcza na programy związane z udziałem w rynku pracy, bardzo ważne jest, by państwa członkowskie zapewniły adekwatne emerytury osobom pozostającym poza rynkiem pracy przez całe swoje dorosłe życie. Tak więc osoby wykluczone z formalnego rynku pracy z powodu na przykład dużego stopnia niepełnosprawności lub poważnych i złożonych problemów społecznych muszą mieć zapewnione wystarczające emerytury, by uniknąć jeszcze większych nierówności społecznych w starszym wieku.

3.4   Zwiększanie obecności kobiet i osób starszych na rynku pracy

3.4.1   Komisja wskazuje, że jeśli Europie uda się zapewnić stopę zatrudnienia w grupie 20–64 lat na poziomie 75 %, zgodnie z wytycznymi strategii „Europa 2020”, oraz poczynić dalsze postępy w nadchodzących dekadach, to wskaźnik obciążenia ekonomicznego udałoby się może utrzymać poniżej 80 %. Oznacza to, że presja wywierana przez starzejące się społeczeństwo na systemy emerytalne mogłaby pozostać znośna.

3.4.2   Komitet nie zgadza się z Komisją, że sztywnie ustalony wiek emerytalnyznacznie zachwiałby równowagę między latami aktywności zawodowej oraz czasem spędzonym na emeryturze. Poprzez reformy emerytalne w minionych latach większość państw członkowskich powiązała prawo do wcześniejszej emerytury z przepracowanymi latami, zmniejszając tym samym wydatnie liczbę uprzywilejowanych pracowników. Zdaniem Komitetu należy utrzymać systemy wcześniejszych emerytur, by zapewnić, że osoby, które pracowały przez dłuższy czas w niezwykle trudnych lub niebezpiecznych warunkach bądź zaczęły pracować w bardzo młodym wieku – przed 18 rokiem życia – miały prawo do wcześniejszej emerytury.

3.4.3   Komitet wyraził już w licznych opiniach (5) swoje poglądy na temat kluczowych aspektów, które państwa członkowskie powinny rozważyć podczas wdrażania reform ukierunkowanych na wydłużenie życia zawodowego. EKES docenia, iż Komisja uwzględniła część zaleceń w białej księdze. Jednakże uważa, że wiele pozostaje do zrobienia na poziomie państw członkowskich, by odpowiednio dostosować miejsca pracy do umiejętności i stanu zdrowia starszych pracowników.

3.5   Rola państw członkowskich i UE w zakresie emerytur

3.5.1   Komitet z zadowoleniem przyjmuje decyzję potraktowania reformy emerytalnej w bardziej kompleksowy sposób, mając na uwadze powiązania między wyzwaniami makroekonomicznymi i społecznymi oraz wyzwaniami w zakresie zatrudnienia dotyczącymi emerytur. Choć państwa członkowskie ponoszą główną odpowiedzialność za kształtowanie systemów emerytalnych, to Komisja powinna rozmyślnie wykorzystać dostępne narzędzia, by wspierać państwa członkowskie w procesie reformy. Jednakże, z uwagi na to, że nie należy wycofywać się z poczynionych postępów, powinno to odbywać się bez naruszania praw lub tworzenia z powodu obecnej recesji nowych przepisów, które mogłyby okazać się szkodliwe dla interesów obywateli, gdy gospodarka na nowo przyspieszy. W kontekście strategii „Europa 2020” oraz nowych europejskich ram zarządzania Komisja ma wystarczająco dużo możliwości, by propagować rozwiązania w zakresie reform emerytalnych, pamiętając, że emerytury to nie oszczędności. Komitet zachęca też Komisję, by zrealizowała zamiar wykorzystania części EFS w okresie programowania 2014–2020 na wsparcie projektów na rzecz zatrudniania starszych pracowników lub promowania dłuższego okresu aktywności zawodowej. Niezbędnym warunkiem jest zaangażowanie partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego we wdrażanie takich projektów.

3.5.2   Zważywszy że zatrudnienie i zwiększanie wydajności pracy powinny być dla państw członkowskich głównym obszarem zainteresowania, gdyż borykają się one ze skutkami starzenia się społeczeństwa dla swych systemów emerytalnych, Komitet zaleca, by wszystkie planowane strategie rządowe zostały wcześniej zaakceptowane przez partnerów społecznych.

3.6   Potrzeba reform w systemach emerytalnych

3.6.1   Odnośnie do zaleceń w sprawie reformy emerytalnej skierowanych przez Komisję do państw członkowskich w związku z roczną analizą wzrostu gospodarczego za 2011 i 2012 r., Komitet stwierdza, co następuje:

| a) | podnoszenie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę musi dokonywać się poprzez wynegocjowaną z partnerami społecznymi politykę zachęcającą do wydłużania życia zawodowego, a nie automatyczne mechanizmy przedłużające ustawowy wiek emerytalny, jak zaleca Komisja; |
| --- | --- |

a)

podnoszenie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę musi dokonywać się poprzez wynegocjowaną z partnerami społecznymi politykę zachęcającą do wydłużania życia zawodowego, a nie automatyczne mechanizmy przedłużające ustawowy wiek emerytalny, jak zaleca Komisja;

| b) | ograniczanie dostępu do wcześniejszej emerytury powinno przebiegać z uwzględnieniem specyficznej sytuacji niektórych kategorii pracowników, zwłaszcza tych, którzy mieli wyjątkowo ciężką bądź niebezpieczną pracę lub zaczęli pracować w bardzo młodym wieku (przed 18. rokiem życia); |
| --- | --- |

b)

ograniczanie dostępu do wcześniejszej emerytury powinno przebiegać z uwzględnieniem specyficznej sytuacji niektórych kategorii pracowników, zwłaszcza tych, którzy mieli wyjątkowo ciężką bądź niebezpieczną pracę lub zaczęli pracować w bardzo młodym wieku (przed 18. rokiem życia);

| c) | wydłużanie życia zawodowego poprzez lepszy dostęp do programów szkoleniowych, dostosowanie miejsc pracy do bardziej zróżnicowanej siły roboczej, rozwijanie możliwości zatrudnienia dla starszych pracowników, wspieranie aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu oraz usuwanie przeszkód prawnych lub innych barier utrudniających osobom starszym dostęp do zatrudnienia stanowią najlepszy sposób na podnoszenie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę; |
| --- | --- |

c)

wydłużanie życia zawodowego poprzez lepszy dostęp do programów szkoleniowych, dostosowanie miejsc pracy do bardziej zróżnicowanej siły roboczej, rozwijanie możliwości zatrudnienia dla starszych pracowników, wspieranie aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu oraz usuwanie przeszkód prawnych lub innych barier utrudniających osobom starszym dostęp do zatrudnienia stanowią najlepszy sposób na podnoszenie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę;

| d) | wyrównanie ustawowego wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn powinno mieć miejsce w okresie uwzględniającym specyficzną sytuację na rynku pracy w każdym państwie członkowskim; należy poświęcić szczególną uwagę zmniejszeniu różnic między uprawnieniami emerytalnymi kobiet i mężczyzn; |
| --- | --- |

d)

wyrównanie ustawowego wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn powinno mieć miejsce w okresie uwzględniającym specyficzną sytuację na rynku pracy w każdym państwie członkowskim; należy poświęcić szczególną uwagę zmniejszeniu różnic między uprawnieniami emerytalnymi kobiet i mężczyzn;

| e) | zachęcanie do rozwijania uzupełniających oszczędności emerytalnych powinno odbywać się z udziałem partnerów społecznych, szczególnie w formie systemów zakładowych, ponieważ podczas kryzysu finansowego to one okazały się bezpieczniejsze niż inne rodzaje kapitałowego systemu emerytalnego, oraz prywatnych oszczędności, wraz z zachętami podatkowymi skierowanymi do konkretnych adresatów, szczególnie dla tych, którzy nie mogą sobie pozwolić na takie usługi. |
| --- | --- |

e)

zachęcanie do rozwijania uzupełniających oszczędności emerytalnych powinno odbywać się z udziałem partnerów społecznych, szczególnie w formie systemów zakładowych, ponieważ podczas kryzysu finansowego to one okazały się bezpieczniejsze niż inne rodzaje kapitałowego systemu emerytalnego, oraz prywatnych oszczędności, wraz z zachętami podatkowymi skierowanymi do konkretnych adresatów, szczególnie dla tych, którzy nie mogą sobie pozwolić na takie usługi.

3.7   Utrzymanie równowagi między okresem aktywności zawodowej a czasem spędzonym na emeryturze

3.7.1   Komitet sądzi, że państwa członkowskie mogą wesprzeć podnoszenie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę, a co za tym idzie wydłużenie okresu pracy, poprzez aktywne środki zachęcające do wydłużenia życia zawodowego na zasadzie dobrowolnej. Automatyczne podnoszenie ustawowego wieku emerytalnego w oparciu o przewidywane wydłużenie średniej długości życia mogłoby przynieść skutki odwrotne do planowanych, gdyż wielu starszych pracowników, zwłaszcza tych, którzy mają problemy ze zdrowiem, zwróciłoby się do innych filarów zabezpieczenia społecznego (6).

3.7.2   Komitet zgadza się z Komisją, że kosztów reformy emerytalnej nie mogą ponosić pokolenia młodych pracowników bądź wyłącznie obecni emeryci. Możliwe jest wdrożenie przez państwa członkowskie takich reform, które nie naruszą interesów pracowników ani emerytów.

3.7.3   Komitet zaleca państwom członkowskim, by w planach ograniczenia dostępu do wcześniejszych emerytur w odpowiedni sposób uwzględniły interesy tych osób, które pracowały przez dłuższy czas w niezwykle trudnych lub niebezpiecznych warunkach bądź zaczęły pracować w bardzo młodym wieku (przed 18. rokiem życia). Dla wielu pracowników w tych kategoriach ograniczenie możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę mogłoby faktycznie oznaczać zniesienie ich praw emerytalnych. Komisja odnotowuje, że oczekiwana długość życia pracowników w tych grupach jest niższa, a ich stan zdrowia gorszy w porównaniu z innymi pracownikami. Rozwiązania w tym zakresie muszą pozostać w gestii państw członkowskich zgodnie z warunkami i praktykami krajowymi oraz powstawać w oparciu o porozumienia z partnerami społecznymi.

3.7.4   Komitet odnotowuje stanowisko Komisji odnośnie do potrzeby koncentrowania reform w państwach członkowskich na promowaniu dłuższego życia zawodowego. Podniesienie ustawowego wieku emerytalnego lub obcięcie emerytur poprzez zmianę systemu indeksacji mogłoby zepchnąć miliony emerytów poniżej progu ubóstwa.

3.7.5   Według sprawozdania Eurostatu (7) ponad 35 % pracowników w przedziale wiekowym 50–69 wykazuje gotowość do pracy dłużej niż do 65 roku życia. Komitet odnotowuje przekonanie Komisji, że usunięcie przeszkód na drodze do wydłużenia życia zawodowego stanowi jedno z wielu rozwiązań dla państw członkowskich.

3.7.6   Komisja przyznaje, że dla zmniejszenia różnicy między wiekiem emerytalnym kobiet i mężczyzn nie wystarczy zrównać wieku przejścia na emeryturę. By osiągnąć ten cel, zaleca państwom członkowskim zastosowanie szeregu strategii w zakresie emerytur i zatrudnienia. W ramach przeglądu przepisów unijnych dotyczących emerytur Komitet wzywa Komisję do rozważenia wprowadzenia przepisów ukierunkowanych na zniwelowanie różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn.

3.8   Tworzenie uzupełniających prywatnych oszczędności emerytalnych

3.8.1   Komitet z zadowoleniem przyjmuje decyzję Komisji wzmocnienia unijnych przepisów dotyczących emerytur. Niemniej jednak sądzi, że należy rozważyć nie tylko aspekty związane z transgranicznym naliczaniem uprawnień emerytalnych oraz mobilnością pracowników, lecz także kwestie nadzorowania zakładów świadczeń emerytalnych, kosztów administracyjnych oraz informowania i ochrony konsumentów.

3.8.2   Komitet popiera propozycję Komisji ustanowienia unijnego systemu umożliwiającego śledzenie uprawnień emerytalnych poprzez połączenie usług na poziomie krajowym. Byłoby to niezwykle korzystne dla osób, które pracowały w wielu państwach członkowskich.

3.8.3   W białej księdze nie zastosowano właściwego podejścia do wspierania efektywnego kosztowo procesu wypłacania emerytur pracowniczych i ich przyszłego wzrostu. W szczególności Komitet nie popiera deklarowanego celu w obszarze przeglądu dyrektywy IORP, ukierunkowanego na „zachowanie równych warunków działania z dyrektywą Wypłacalność II”. Rozwiązania tego rodzaju nie są usprawiedliwione potrzebą stworzenia równych warunków działania z funduszami emerytalnymi wypłacanymi w ramach ubezpieczeń, ponieważ te funkcjonują inaczej. Najczęściej fundusze emerytalne nie działają na rynkach detalicznych i/lub nie są organizacjami typu non-profit. Zwykle zapewnia je pracodawca lub grupa pracodawców w danym sektorze, zaś produkty emerytalne pokryte ubezpieczeniem oferuje się również klientom indywidualnym. Charakter funduszy emerytalnych jest kolektywny (podlegają one umowom zbiorowym). Niemniej jednak Komitet popiera zaangażowanie Komisji na rzecz wprowadzenia środków specjalnych przeznaczonych na zabezpieczenie aktywów związanych z funduszami emerytalnymi.

3.8.4   Oprócz publicznych systemów emerytalnych opracowano także dodatkowe zbiorowe systemy uzupełniające. Ponieważ te drugie stanowią dodatkowy dochód dla emerytów, powinny się należeć wszystkim pracownikom. W żadnym wypadku nie powinny one jednak stać się alternatywą dla wypłat emerytur publicznych, a ponieważ opierają się na umowach zbiorowych, to na pewno nie powinny ich uszczuplać. Do systemów dodatkowych powinni mieć dostęp wszyscy pracownicy danego sektora lub przedsiębiorstwa – przy zachowaniu równego traktowania kobiet i mężczyzn. Poza tym ważne jest, by w procesie wdrażania i monitorowania zarządzania tymi systemami uczestniczyli partnerzy społeczni. Poza uzupełniającymi systemami emerytalnymi, które zwykle funkcjonują jako fundusze inwestycyjne, partnerzy społeczni powinni poszukiwać rozwiązań na rzecz ochrony przed innymi zagrożeniami, które często powodują obniżenie przyszłych dochodów emerytalnych (np. ryzyko podczas całego życia, w czasie choroby, czy nawet bezrobocia lub nieobecności w pracy z powodów rodzinnych), aby zapewnić odpowiednią wysokość przyszłych emerytur.

3.9   Wykorzystanie instrumentów UE

3.9.1   Komitet apeluje do Komisji o wykorzystanie wszystkich dostępnych instrumentów prawnych i finansowych oraz instrumentów koordynacji, by wesprzeć wysiłki państw członkowskich na rzecz zapewnienia adekwatnych i bezpiecznych systemów emerytalnych. Dla osiągnięcia wyznaczonych celów kluczowe znaczenie ma zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerów społecznych na wszystkich etapach konsultacji, kształtowania i wdrażania reform emerytalnych. Jednocześnie, jeśli proponowane jest dowolne rozporządzenie UE niezwiązane bezpośrednio z systemami emerytalnymi, należy dołączyć do niego ocenę wpływu na systemy emerytalne (zwłaszcza w odniesieniu do ich stabilności i poziomu przyszłych wypłat emerytalnych).

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 318 z 29.10.2011, s. 1–8.

1

(2)  Dz.U. C 143 z 22.5.2012. s. 23–28.

2

(3)  MOP: „Pension Reform in Central and Eastern Europe”, 2011 r., s. 16, ISBN 978-92-125640-3 (web pdf).

3

(4)  Sytuacja ta występuje w państwach członkowskich, które opracowały dodatkowe systemy emerytalne i finansują je częściowo z publicznych funduszy emerytalnych.

4

(5)  Dz.U. C 318 z 29.10.2011, s. 1–8, Dz.U. C 161 z 13.7.2007, s. 1–8, Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 10–16.

5

(6)  Dz.U. C 84 z 17.3.2011, s. 38–44.

6

(7)  Aktywne starzenie się i solidarność międzypokoleniowa – obraz statystyczny Unii Europejskiej w 2012 r., s. 57.

7

---

ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 54 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 3.6.1.b

Skreślić

| (...) b) | ograniczanie dostępu do wcześniejszej emerytury powinno przebiegać z uwzględnieniem specyficznej sytuacji niektórych kategorii pracowników, zwłaszcza tych, którzy mieli wyjątkowo ciężką bądź niebezpieczną pracę; |
| --- | --- |

(...) b)

Wynik głosowania

| Za | : | 88 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 124 |
| Wstrzymało się | : | 14 |

Za

:

88

Przeciw

:

124

Wstrzymało się

:

14

Punkt 3.7.1

Zmienić

Komitet sądzi, że państwa członkowskie mogą. Automatyczne podnoszenie ustawowego wieku emerytalnego w oparciu o przewidywane wydłużenie średniej długości życia mogłoby przynieść skutki odwrotne do planowanych, gdyż wielu starszych pracowników, zwłaszcza tych, którzy mają problemy ze zdrowiem, zwróciłoby się do innych filarów zabezpieczenia społecznego (1).

Wynik głosowania

| Za | : | 80 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 135 |
| Wstrzymało się | : | 10 |

Za

:

80

Przeciw

:

135

Wstrzymało się

:

10

Punkt 3.7.3

Skreślić

Komitet zaleca państwom członkowskim, by w planach ograniczenia dostępu do wcześniejszych emerytur w odpowiedni sposób uwzględniły interesy tych osób, które pracowały przez dłuższy czas w niezwykle trudnych lub niebezpiecznych warunkach. Dla wielu pracowników w tych kategoriach ograniczenie możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę mogłoby faktycznie oznaczać zniesienie ich praw emerytalnych. Komisja odnotowuje, że oczekiwana długość życia pracowników w tych grupach jest niższa, a ich stan zdrowia gorszy w porównaniu z innymi pracownikami. Rozwiązania w tym zakresie muszą pozostać w gestii państw członkowskich zgodnie z warunkami i praktykami krajowymi oraz powstawać w oparciu o porozumienia z partnerami społecznymi.

Wynik głosowania

| Za | : | 88 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 124 |
| Wstrzymało się | : | 14 |

Za

:

88

Przeciw

:

124

Wstrzymało się

:

14

---

(1)  Zob. opinia EKES-u w sprawie zielonej księgi w sprawie emerytur, Dz.U. C 84 z 17.3.2011, s. 38–44 (sprawozdawca: Petru Sorin Dandea).

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/122 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/122

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego program „Europa dla obywateli” na lata 2014–2020

COM(2011) 884 final – 2011/0436 (APP)

2012/C 299/22

Sprawozdawca: Andris GOBIŅŠ

Dnia 19 marca 2012 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego program „Europa dla obywateli” na lata 2014–2020

COM(2011) 884 final – 2011/0436 (APP).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 140 do 1 – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zdecydowanie popiera kontynuację programu „Europa dla obywateli” wraz z jego głównymi elementami: propagowanie i wspieranie aktywnego udziału obywateli europejskich w życiu politycznym i publicznym oraz wzajemną solidarność i współpracę opartą na wspólnych wartościach i tożsamości europejskiej. |
| --- | --- |

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zdecydowanie popiera kontynuację programu „Europa dla obywateli” wraz z jego głównymi elementami: propagowanie i wspieranie aktywnego udziału obywateli europejskich w życiu politycznym i publicznym oraz wzajemną solidarność i współpracę opartą na wspólnych wartościach i tożsamości europejskiej.

| 1.2 | Aktywność obywatelska oznacza udział obywateli, grup obywateli oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego, a zwłaszcza partnerów społecznych, w opracowywaniu polityki (dialog wertykalny między społeczeństwem obywatelskim a administracją publiczną) oraz ich łączenie w sieć i współpracę (dialog horyzontalny). EKES z zadowoleniem stwierdza, że omawiany wniosek przewiduje wspieranie obu tych aspektów, choć należałoby dokładniej określić zasady dialogu horyzontalnego. |
| --- | --- |

1.2

Aktywność obywatelska oznacza udział obywateli, grup obywateli oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego, a zwłaszcza partnerów społecznych, w opracowywaniu polityki (dialog wertykalny między społeczeństwem obywatelskim a administracją publiczną) oraz ich łączenie w sieć i współpracę (dialog horyzontalny). EKES z zadowoleniem stwierdza, że omawiany wniosek przewiduje wspieranie obu tych aspektów, choć należałoby dokładniej określić zasady dialogu horyzontalnego.

| 1.3 | Ogólnie EKES popiera propozycje Komisji Europejskiej, jednak opowiada się za większym udziałem Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i partnerów zorganizowanego dialogu w opracowaniu, kontrolowaniu i ocenie programu. W niniejszej opinii przedstawiono zalecenia i konkretne zmiany, które pozwolą udoskonalić program i sprawią, że będzie on jeszcze bliższy obywatelom i przystosowany do ich potrzeb. |
| --- | --- |

1.3

Ogólnie EKES popiera propozycje Komisji Europejskiej, jednak opowiada się za większym udziałem Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i partnerów zorganizowanego dialogu w opracowaniu, kontrolowaniu i ocenie programu. W niniejszej opinii przedstawiono zalecenia i konkretne zmiany, które pozwolą udoskonalić program i sprawią, że będzie on jeszcze bliższy obywatelom i przystosowany do ich potrzeb.

| 1.4 | Jak przyznaje Komisja Europejska, instytucje Unii Europejskiej stoją obecnie wobec poważnych problemów z legitymacją. Niski poziom zaufania obywateli, apatia i nikły udział w procesie decyzyjnym zagrażają ideałom europejskim i niekorzystnie wpływają na jakość decyzji i na długoterminowy rozwój Unii (1). Sytuacja ta dotyczy administracji publicznej na wszystkich szczeblach: lokalnym, krajowym, ponadnarodowym i europejskim. Zaproponowany budżet programu przeznaczony na realizację wymaganych zadań jest niewystarczający. W związku z tym należy uczynić wszystko, by go zwiększyć. |
| --- | --- |

1.4

Jak przyznaje Komisja Europejska, instytucje Unii Europejskiej stoją obecnie wobec poważnych problemów z legitymacją. Niski poziom zaufania obywateli, apatia i nikły udział w procesie decyzyjnym zagrażają ideałom europejskim i niekorzystnie wpływają na jakość decyzji i na długoterminowy rozwój Unii (1). Sytuacja ta dotyczy administracji publicznej na wszystkich szczeblach: lokalnym, krajowym, ponadnarodowym i europejskim. Zaproponowany budżet programu przeznaczony na realizację wymaganych zadań jest niewystarczający. W związku z tym należy uczynić wszystko, by go zwiększyć.

| 1.5 | Program „Europa dla obywateli” powinien przestrzegać zasad demokratycznych zapisanych w traktacie lizbońskim i sprzyjać ich umacnianiu w Europie, zwłaszcza, jeśli chodzi o mechanizmy udziału i o przejrzystości, o których mowa w art. 10 i 11 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). Jednakże program ten będzie w pełni operacyjny tylko pod warunkiem, że instytucje UE wypełnią swe zobowiązania związane z wdrażaniem wspomnianych artykułów, zwłaszcza poprzez opracowanie zielonych ksiąg. Ponadto program nie może w żadnym wypadku zwolnić poszczególnych dyrekcji generalnych Komisji Europejskiej z zadań realizowanych przez nie z użyciem własnych zasobów, powinien za to służyć im do aktywniejszego niż dotychczas wspierania – w zakresie ich kompetencji – dialogu, udziału obywateli i partnerstw z ich udziałem |
| --- | --- |

1.5

Program „Europa dla obywateli” powinien przestrzegać zasad demokratycznych zapisanych w traktacie lizbońskim i sprzyjać ich umacnianiu w Europie, zwłaszcza, jeśli chodzi o mechanizmy udziału i o przejrzystości, o których mowa w art. 10 i 11 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). Jednakże program ten będzie w pełni operacyjny tylko pod warunkiem, że instytucje UE wypełnią swe zobowiązania związane z wdrażaniem wspomnianych artykułów, zwłaszcza poprzez opracowanie zielonych ksiąg. Ponadto program nie może w żadnym wypadku zwolnić poszczególnych dyrekcji generalnych Komisji Europejskiej z zadań realizowanych przez nie z użyciem własnych zasobów, powinien za to służyć im do aktywniejszego niż dotychczas wspierania – w zakresie ich kompetencji – dialogu, udziału obywateli i partnerstw z ich udziałem

| 1.6 | EKES zapoznał się również z obawami licznych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które sądzą, że roczne programy pracy mogą zbytnio ograniczyć miejsce przyznawane długoterminowym elementom programu, a nawet całkowicie je pominąć lub wykluczyć możliwość określenia przez obywateli ich własnych priorytetów. Komitet podziela te obawy. |
| --- | --- |

1.6

EKES zapoznał się również z obawami licznych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które sądzą, że roczne programy pracy mogą zbytnio ograniczyć miejsce przyznawane długoterminowym elementom programu, a nawet całkowicie je pominąć lub wykluczyć możliwość określenia przez obywateli ich własnych priorytetów. Komitet podziela te obawy.

| 1.7 | Część poświęcona pamięci historycznej powinna służyć propagowaniu wspólnej tożsamości i wartości. EKES wyraża zadowolenie z rozszerzenia programu i włączenia do niego upamiętnienia ofiar nazizmu i komunizmu totalitarnego, w tym w okresie po 1953 r., oraz z podkreślenia znaczenia roli społeczeństwa w ponownym zjednoczeniu długo podzielonej Europy. |
| --- | --- |

1.7

Część poświęcona pamięci historycznej powinna służyć propagowaniu wspólnej tożsamości i wartości. EKES wyraża zadowolenie z rozszerzenia programu i włączenia do niego upamiętnienia ofiar nazizmu i komunizmu totalitarnego, w tym w okresie po 1953 r., oraz z podkreślenia znaczenia roli społeczeństwa w ponownym zjednoczeniu długo podzielonej Europy.

| 1.8 | EKES podkreśla konieczność wspierania trwałego, znaczącego i jak najlepiej zorganizowanego udziału obywateli na wszystkich szczeblach i etapach podejmowania decyzji.
  W związku z tym EKES przedstawia – oprócz wymienionych wyżej sugestii – następujące propozycje:






  — | Należy traktować priorytetowo subwencje na rzecz zmian strukturalnych, uczestnictwa i wykorzystania pamięci instytucjonalnej, czuwając nad tym, by w programie zachować ciągłość między obecnym a przyszłym okresem budżetowym. W razie potrzeby należy ustanowić okres przejściowy, aby zagwarantować realizację celów w tym czasie. |
| --- | --- | --- |

1.8

EKES podkreśla konieczność wspierania trwałego, znaczącego i jak najlepiej zorganizowanego udziału obywateli na wszystkich szczeblach i etapach podejmowania decyzji.

W związku z tym EKES przedstawia – oprócz wymienionych wyżej sugestii – następujące propozycje:

—

Należy traktować priorytetowo subwencje na rzecz zmian strukturalnych, uczestnictwa i wykorzystania pamięci instytucjonalnej, czuwając nad tym, by w programie zachować ciągłość między obecnym a przyszłym okresem budżetowym. W razie potrzeby należy ustanowić okres przejściowy, aby zagwarantować realizację celów w tym czasie.

| — | Główne kryteria selekcji programów powinny się opierać na wymiarze europejskim i uczestnictwie obywateli w sprawach związanych z Unią Europejską, a nie na wdrażaniu na szczeblu europejskim. Należy także przewidzieć możliwość finansowania na rzecz udziału w procesie decyzyjnym UE na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

—

Główne kryteria selekcji programów powinny się opierać na wymiarze europejskim i uczestnictwie obywateli w sprawach związanych z Unią Europejską, a nie na wdrażaniu na szczeblu europejskim. Należy także przewidzieć możliwość finansowania na rzecz udziału w procesie decyzyjnym UE na szczeblu krajowym.

| — | Do grupy sterującej programem powinni zostać włączeni przedstawiciele EKES-u, Komitetu Regionów i partnerzy zorganizowanego dialogu; trzeba też uprościć zarządzanie projektami, zwłaszcza system oceny, zachowując niezbędną kontrolę. |
| --- | --- |

—

Do grupy sterującej programem powinni zostać włączeni przedstawiciele EKES-u, Komitetu Regionów i partnerzy zorganizowanego dialogu; trzeba też uprościć zarządzanie projektami, zwłaszcza system oceny, zachowując niezbędną kontrolę.

| — | Należy uznać, że praca wolontariacka jest formą współfinansowania. Ponadto trzeba przewidzieć specjalne wsparcie lub specjalną kategorię projektów na małą skalę w państwach członkowskich, w których sytuacja jest szczególnie niekorzystna w dziedzinach związanych z celem programu dotyczącym działalności społeczeństwa obywatelskiego lub w których udział w tym programie jest słaby. |
| --- | --- |

—

Należy uznać, że praca wolontariacka jest formą współfinansowania. Ponadto trzeba przewidzieć specjalne wsparcie lub specjalną kategorię projektów na małą skalę w państwach członkowskich, w których sytuacja jest szczególnie niekorzystna w dziedzinach związanych z celem programu dotyczącym działalności społeczeństwa obywatelskiego lub w których udział w tym programie jest słaby.

| — | W wypadku, gdy kandydat proponujący projekt jest organem administracji publicznej, agencją lub innym podmiotem uzyskującym największą część finansowania z podatków, składek lub podobnych źródeł, obowiązkowe powinno być partnerstwo z co najmniej jedną organizacją społeczeństwa obywatelskiego. Należy zwłaszcza sprzyjać współpracy Wschód–Zachód, w formie partnerstwa miast lub innego rodzaju projektów. |
| --- | --- |

—

W wypadku, gdy kandydat proponujący projekt jest organem administracji publicznej, agencją lub innym podmiotem uzyskującym największą część finansowania z podatków, składek lub podobnych źródeł, obowiązkowe powinno być partnerstwo z co najmniej jedną organizacją społeczeństwa obywatelskiego. Należy zwłaszcza sprzyjać współpracy Wschód–Zachód, w formie partnerstwa miast lub innego rodzaju projektów.

2.   Uwagi ogólne – treść programu

| 2.1 | Program „Europa dla obywateli” powinien przyczyniać się do realizacji w terenie norm demokratycznych zapisanych w traktacie lizbońskim, a zwłaszcza w art. 10 i 11 TUE. Europejska inicjatywa obywatelska jest tylko jedną z możliwości udziału przewidzianych w Traktacie, kolejne powinny pojawić się wkrótce. Program przyniesie efekty, jeśli UE lepiej uwzględni warunki polityczne określone szczegółowo w innych opiniach EKES-u, a zwłaszcza konieczność opracowania zielonych ksiąg na temat uczestnictwa obywateli. |
| --- | --- |

2.1

Program „Europa dla obywateli” powinien przyczyniać się do realizacji w terenie norm demokratycznych zapisanych w traktacie lizbońskim, a zwłaszcza w art. 10 i 11 TUE. Europejska inicjatywa obywatelska jest tylko jedną z możliwości udziału przewidzianych w Traktacie, kolejne powinny pojawić się wkrótce. Program przyniesie efekty, jeśli UE lepiej uwzględni warunki polityczne określone szczegółowo w innych opiniach EKES-u, a zwłaszcza konieczność opracowania zielonych ksiąg na temat uczestnictwa obywateli.

| 2.2 | Obecnie jedyną wyraźnie wskazaną podstawę prawną wniosku stanowi art. 352 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (2). EKES sugeruje, by dokładnie określić, w jakich artykułach podstawowych tekstów mowa jest o celach wyznaczonych w programie. Należałoby zwłaszcza wskazać na art. 10 i 11 TUE oraz na art. 15 TFUE (3). Ponadto w motywach wspomina się o art. 39 Karty praw podstawowych, w którym mowa jest o prawie do głosowania i do kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego, ale nie ma tam odniesień do innych istotnych artykułów Karty, np. do art. 11 (swoboda wyrażania opinii i informacji), art. 12 (wolność zgromadzeń i prawo do zrzeszania się), art. 41 (prawo do dobrej administracji) i art. 20–26, które mówią o równych prawach osób i poszczególnych grup społecznych oraz o ochronie tych praw (4). Trzeba jednak dodać, że program ten nie może być jedynym ani głównym narzędziem realizacji celów, o których mowa powyżej. |
| --- | --- |

2.2

Obecnie jedyną wyraźnie wskazaną podstawę prawną wniosku stanowi art. 352 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (2). EKES sugeruje, by dokładnie określić, w jakich artykułach podstawowych tekstów mowa jest o celach wyznaczonych w programie. Należałoby zwłaszcza wskazać na art. 10 i 11 TUE oraz na art. 15 TFUE (3). Ponadto w motywach wspomina się o art. 39 Karty praw podstawowych, w którym mowa jest o prawie do głosowania i do kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego, ale nie ma tam odniesień do innych istotnych artykułów Karty, np. do art. 11 (swoboda wyrażania opinii i informacji), art. 12 (wolność zgromadzeń i prawo do zrzeszania się), art. 41 (prawo do dobrej administracji) i art. 20–26, które mówią o równych prawach osób i poszczególnych grup społecznych oraz o ochronie tych praw (4). Trzeba jednak dodać, że program ten nie może być jedynym ani głównym narzędziem realizacji celów, o których mowa powyżej.

| 2.3 | EKES podkreśla, że uczestnictwo i aktywne obywatelstwo są wartościami uniwersalnymi i nierozdzielnymi i że wszystkie szczeble administracji publicznej (lokalny, krajowy i europejski) są wzajemnie połączone. Wiele decyzji dotyczących Unii Europejskiej ma wpływ na poziom lokalny i krajowy. Ponadto to właśnie na tych szczeblach rozpowszechnia się decyzje UE i przyczynia się do ich opracowania. Program powinien odzwierciedlać tę rzeczywistość. Należy znaleźć niezbędne środki w tym celu, wyznaczając jako priorytet wymiar europejski, niezależnie od szczebla, na jakim działa podmiot realizujący projekt (krajowy czy europejski). Takie działania powinny być również możliwe do zrealizowania bez udziału partnerów transnarodowych. Pożądane jest też wspomaganie – poprzez zwiększanie finansowania – wnioskodawców projektów dotyczących udziału w procesie decyzyjnym UE, którzy działają na szczeblu lokalnym. |
| --- | --- |

2.3

EKES podkreśla, że uczestnictwo i aktywne obywatelstwo są wartościami uniwersalnymi i nierozdzielnymi i że wszystkie szczeble administracji publicznej (lokalny, krajowy i europejski) są wzajemnie połączone. Wiele decyzji dotyczących Unii Europejskiej ma wpływ na poziom lokalny i krajowy. Ponadto to właśnie na tych szczeblach rozpowszechnia się decyzje UE i przyczynia się do ich opracowania. Program powinien odzwierciedlać tę rzeczywistość. Należy znaleźć niezbędne środki w tym celu, wyznaczając jako priorytet wymiar europejski, niezależnie od szczebla, na jakim działa podmiot realizujący projekt (krajowy czy europejski). Takie działania powinny być również możliwe do zrealizowania bez udziału partnerów transnarodowych. Pożądane jest też wspomaganie – poprzez zwiększanie finansowania – wnioskodawców projektów dotyczących udziału w procesie decyzyjnym UE, którzy działają na szczeblu lokalnym.

| 2.4 | Komitet zwraca uwagę na fakt, iż działalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego nabiera szczególnej wagi w czasach kryzysu; jednocześnie organizacje te ponoszą skutki tego kryzysu i braku dostępnych środków. Dlatego też długoterminowe subwencje administracyjne zajmują w programie szczególnie istotne miejsce, obok wsparcia dla zorganizowanego dialogu i organizacji strażniczych (watchdog), a także udziału w rozwiązywaniu europejskich kwestii bieżących. Program powinien wspierać działania oraz uwzględniać zdobywanie wiedzy i efekty europejskich lat tematycznych 2011–2013 oraz zalecenia społeczeństwa obywatelskiego, m.in. partnerów społecznych. |
| --- | --- |

2.4

Komitet zwraca uwagę na fakt, iż działalność organizacji społeczeństwa obywatelskiego nabiera szczególnej wagi w czasach kryzysu; jednocześnie organizacje te ponoszą skutki tego kryzysu i braku dostępnych środków. Dlatego też długoterminowe subwencje administracyjne zajmują w programie szczególnie istotne miejsce, obok wsparcia dla zorganizowanego dialogu i organizacji strażniczych (watchdog), a także udziału w rozwiązywaniu europejskich kwestii bieżących. Program powinien wspierać działania oraz uwzględniać zdobywanie wiedzy i efekty europejskich lat tematycznych 2011–2013 oraz zalecenia społeczeństwa obywatelskiego, m.in. partnerów społecznych.

| 2.5 | Aktywne obywatelstwo i uczestnictwo są logicznie powiązane z działaniami na rzecz wymiany informacji i pomysłów, a także refleksji na temat wspólnej tożsamości, wartości i historii. EKES wyraża zadowolenie z poszerzenia zakresu programu w części dotyczącej pamięci historycznej, tak by obejmowała ona upamiętnienie ofiar nazizmu i komunizmu totalitarnego, w tym także po roku 1953. Należy również wspierać debatę publiczną na rzecz pogłębionej wiedzy historycznej i nauczania historii Europy z podkreśleniem roli społeczeństwa w ponownym zjednoczeniu długo podzielonej Europy. Trzeba zwrócić szczególną uwagę na świadomość historyczną młodzieży, stanowiącą podstawę wspólnego losu, wolności i dobrobytu w UE. |
| --- | --- |

2.5

Aktywne obywatelstwo i uczestnictwo są logicznie powiązane z działaniami na rzecz wymiany informacji i pomysłów, a także refleksji na temat wspólnej tożsamości, wartości i historii. EKES wyraża zadowolenie z poszerzenia zakresu programu w części dotyczącej pamięci historycznej, tak by obejmowała ona upamiętnienie ofiar nazizmu i komunizmu totalitarnego, w tym także po roku 1953. Należy również wspierać debatę publiczną na rzecz pogłębionej wiedzy historycznej i nauczania historii Europy z podkreśleniem roli społeczeństwa w ponownym zjednoczeniu długo podzielonej Europy. Trzeba zwrócić szczególną uwagę na świadomość historyczną młodzieży, stanowiącą podstawę wspólnego losu, wolności i dobrobytu w UE.

| 2.6 | EKES podkreśla, że należy szerzej włączyć obywateli, a nie tylko samych urzędników i pracowników instytucji, w realizację projektów i działań w ramach programu „Europa dla obywateli”, zwłaszcza partnerstw między miastami. W wypadku gdy kandydat proponujący projekt jest organem administracji publicznej, agencją lub innym podmiotem uzyskującym największą część finansowania z podatków, składek lub podobnych źródeł, obowiązkowe powinno być partnerstwo z co najmniej jedną organizacją społeczeństwa obywatelskiego. Należy w szczególności wspierać rozwój nowych partnerstw, zwłaszcza na linii Wschód-Zachód. |
| --- | --- |

2.6

EKES podkreśla, że należy szerzej włączyć obywateli, a nie tylko samych urzędników i pracowników instytucji, w realizację projektów i działań w ramach programu „Europa dla obywateli”, zwłaszcza partnerstw między miastami. W wypadku gdy kandydat proponujący projekt jest organem administracji publicznej, agencją lub innym podmiotem uzyskującym największą część finansowania z podatków, składek lub podobnych źródeł, obowiązkowe powinno być partnerstwo z co najmniej jedną organizacją społeczeństwa obywatelskiego. Należy w szczególności wspierać rozwój nowych partnerstw, zwłaszcza na linii Wschód-Zachód.

3.   Uwagi szczegółowe

Koordynacja programu „Europa dla obywateli” z innymi programami

| 3.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje zmiany wprowadzone do początkowej propozycji zapewniające lepszą współpracę i koordynację między programem „Europa dla obywateli” a innymi programami, zwłaszcza dotyczącymi sąsiedztwa. Zgodnie z art. 11 wniosku, w perspektywie realizacji celów strategii „Europa 2020” konieczna jest także lepsza koordynacja z programem Interreg oraz z programami dotyczącymi mediów i młodzieży. |
| --- | --- |

3.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje zmiany wprowadzone do początkowej propozycji zapewniające lepszą współpracę i koordynację między programem „Europa dla obywateli” a innymi programami, zwłaszcza dotyczącymi sąsiedztwa. Zgodnie z art. 11 wniosku, w perspektywie realizacji celów strategii „Europa 2020” konieczna jest także lepsza koordynacja z programem Interreg oraz z programami dotyczącymi mediów i młodzieży.

| 3.2 | EKES zaleca, by bezzwłocznie podjęto działania polegające na skoordynowanym informowaniu o programie „Europa dla obywateli” i innych programach UE, aby każdy obywatel mógł zapoznać się w jednym miejscu z wszystkimi dostępnymi możliwościami. Z konsultacji społecznych (5) przeprowadzonych przez Komisję wynika, że obywatele nie zawsze posiadają jasną wiedzę o głównych działaniach, jakie są wspierane, i o programach, z których należy skorzystać. Szczególną uwagę należy zwrócić na młodzież. |
| --- | --- |

3.2

EKES zaleca, by bezzwłocznie podjęto działania polegające na skoordynowanym informowaniu o programie „Europa dla obywateli” i innych programach UE, aby każdy obywatel mógł zapoznać się w jednym miejscu z wszystkimi dostępnymi możliwościami. Z konsultacji społecznych (5) przeprowadzonych przez Komisję wynika, że obywatele nie zawsze posiadają jasną wiedzę o głównych działaniach, jakie są wspierane, i o programach, z których należy skorzystać. Szczególną uwagę należy zwrócić na młodzież.

| 3.3 | Tak jak w jednej z poprzednich opinii, Komitet wzywa do znaczącej poprawy koordynacji, np. poprzez ustanowienie stałej komórki międzyinstytucjonalnej ds. aktywnego obywatelstwa i uczestnictwa, złożonej z przedstawicieli różnych dyrekcji generalnych Komisji Europejskiej i innych instytucji UE (6). |
| --- | --- |

3.3

Tak jak w jednej z poprzednich opinii, Komitet wzywa do znaczącej poprawy koordynacji, np. poprzez ustanowienie stałej komórki międzyinstytucjonalnej ds. aktywnego obywatelstwa i uczestnictwa, złożonej z przedstawicieli różnych dyrekcji generalnych Komisji Europejskiej i innych instytucji UE (6).

Aspekty finansowe

| 3.4 | Budżet programu jest absolutnie niewystarczający. EKES zdaje sobie sprawę, że zwiększenie budżetu programu „Europa dla obywateli” w obecnej kryzysowej sytuacji stanowi wyzwanie polityczne i finansowe, jednak podkreśla kluczowe znaczenie tego programu i zauważa, że należałoby zwielokrotnić przewidziane środki, które obecnie są nieadekwatne wobec dążenia do konkretnych efektów w Europie (7) i powodują rozczarowanie nawet u potencjalnych autorów projektów. Obecna dotacja finansowa może rodzić pytania co do znaczenia, jakie przypisuje się uczestnictwu społeczeństwa w procesie decyzyjnym oraz zdolności decydentów do wywiązania się z zobowiązań w zakresie wdrażania traktatu lizbońskiego. |
| --- | --- |

3.4

Budżet programu jest absolutnie niewystarczający. EKES zdaje sobie sprawę, że zwiększenie budżetu programu „Europa dla obywateli” w obecnej kryzysowej sytuacji stanowi wyzwanie polityczne i finansowe, jednak podkreśla kluczowe znaczenie tego programu i zauważa, że należałoby zwielokrotnić przewidziane środki, które obecnie są nieadekwatne wobec dążenia do konkretnych efektów w Europie (7) i powodują rozczarowanie nawet u potencjalnych autorów projektów. Obecna dotacja finansowa może rodzić pytania co do znaczenia, jakie przypisuje się uczestnictwu społeczeństwa w procesie decyzyjnym oraz zdolności decydentów do wywiązania się z zobowiązań w zakresie wdrażania traktatu lizbońskiego.

| 3.5 | Komitet wzywa do refleksji nad możliwością przyznania programowi „Europa dla obywateli” dodatkowych środków pochodzących zwłaszcza z niewykorzystanych zasobów innych programów w trakcie okresu programowania. |
| --- | --- |

3.5

Komitet wzywa do refleksji nad możliwością przyznania programowi „Europa dla obywateli” dodatkowych środków pochodzących zwłaszcza z niewykorzystanych zasobów innych programów w trakcie okresu programowania.

| 3.6 | Aby zapewnić szeroki i pełny udział w programie i nie dyskryminować małych organizacji lub organizacji dysponujących skromnymi środkami, a także poprawić skuteczność i dostrzegalność programu w Europie, EKES wzywa do wspierania również małych projektów posiadających wymiar europejski. W stosunku do obecnego programu należy – zwłaszcza w odniesieniu do projektów społeczeństwa obywatelskiego – obniżyć próg ich budżetu i sumę współfinansowania, zwiększyć wstępne finansowanie, zlikwidować obowiązek współpracy z partnerem zagranicznym, a także zmniejszyć obciążenie administracyjne, utrzymując kontrolę tam, gdzie jest ona konieczna. W następnym okresie programowania należy zapewnić organizacjom obywateli i społeczeństwa obywatelskiego możliwość składania wniosków o niewielkie subwencje, aby nie musiały już one wydawać dziesiątek tysięcy euro na współfinansowanie. Przewidziana obecnie średnia suma 80 000 euro na projekt budzi niepokój. W czasie planowania programu należy uważnie ocenić i wyeliminować także inne aspekty powodujące, że przepisy mogłyby dyskryminować niektórych autorów projektów lub określone grupy. |
| --- | --- |

3.6

Aby zapewnić szeroki i pełny udział w programie i nie dyskryminować małych organizacji lub organizacji dysponujących skromnymi środkami, a także poprawić skuteczność i dostrzegalność programu w Europie, EKES wzywa do wspierania również małych projektów posiadających wymiar europejski. W stosunku do obecnego programu należy – zwłaszcza w odniesieniu do projektów społeczeństwa obywatelskiego – obniżyć próg ich budżetu i sumę współfinansowania, zwiększyć wstępne finansowanie, zlikwidować obowiązek współpracy z partnerem zagranicznym, a także zmniejszyć obciążenie administracyjne, utrzymując kontrolę tam, gdzie jest ona konieczna. W następnym okresie programowania należy zapewnić organizacjom obywateli i społeczeństwa obywatelskiego możliwość składania wniosków o niewielkie subwencje, aby nie musiały już one wydawać dziesiątek tysięcy euro na współfinansowanie. Przewidziana obecnie średnia suma 80 000 euro na projekt budzi niepokój. W czasie planowania programu należy uważnie ocenić i wyeliminować także inne aspekty powodujące, że przepisy mogłyby dyskryminować niektórych autorów projektów lub określone grupy.

| 3.7 | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, by zastanowiła się nad specjalnymi sposobami wspierania lub nad utworzeniem osobnej kategorii dla projektów na małą skalę w państwach członkowskich, w których działania organizacji społeczeństwa obywatelskiego w dziedzinach związanych z celem programu prowadzone są w szczególnie niekorzystnych warunkach lub w których udział w tym programie jest słaby. |
| --- | --- |

3.7

EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, by zastanowiła się nad specjalnymi sposobami wspierania lub nad utworzeniem osobnej kategorii dla projektów na małą skalę w państwach członkowskich, w których działania organizacji społeczeństwa obywatelskiego w dziedzinach związanych z celem programu prowadzone są w szczególnie niekorzystnych warunkach lub w których udział w tym programie jest słaby.

| 3.8 | W nowym okresie programowania trzeba będzie znaleźć sposób na uwzględnienie w rozliczeniach pracy wolontariackiej jako formy współfinansowania (8). |
| --- | --- |

3.8

W nowym okresie programowania trzeba będzie znaleźć sposób na uwzględnienie w rozliczeniach pracy wolontariackiej jako formy współfinansowania (8).

| 3.9 | Wzmocnienie działań i wartości obywatelskich w nowym pokoleniu Europejczyków to zadanie i obowiązek o decydującym znaczeniu dla przyszłości UE. EKES zachęca Komisję Europejską, by przeanalizowała możliwość włączenia do programu „Europa dla obywateli” większej liczby projektów dotyczących młodzieży, które nie są prowadzone w ramach programu „Erasmus dla wszystkich”, zwłaszcza zaś projektów z zakresu inicjatywy na rzecz młodzieży. Projekty dotyczące upowszechniania odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw mogłyby również stanowić nowy element tematyczny. |
| --- | --- |

3.9

Wzmocnienie działań i wartości obywatelskich w nowym pokoleniu Europejczyków to zadanie i obowiązek o decydującym znaczeniu dla przyszłości UE. EKES zachęca Komisję Europejską, by przeanalizowała możliwość włączenia do programu „Europa dla obywateli” większej liczby projektów dotyczących młodzieży, które nie są prowadzone w ramach programu „Erasmus dla wszystkich”, zwłaszcza zaś projektów z zakresu inicjatywy na rzecz młodzieży. Projekty dotyczące upowszechniania odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw mogłyby również stanowić nowy element tematyczny.

Zarządzanie programem i zagadnienia administracyjne

| 3.10 | Pożądane jest zdecentralizowane zarządzanie programem, zwłaszcza małymi projektami, o których mowa w punkcie 3.6. Obecnie Komisja podjęła się jak najszerszego włączenia przedstawicielstw Komisji w państwach członkowskich w promowanie przedmiotowego programu (9), jednak należy rozważyć możliwości zwrócenia się do przedstawicielstw lub do innych struktur na poziomie krajowym, w tym w kwestiach zarządzania różnymi komponentami programu. Informowanie społeczeństwa i administracji o programie jest działaniem uzupełniającym. Innym rozwiązaniem mogłoby być umożliwienie realizacji kilku mniejszych projektów z wykorzystaniem dotacji globalnych. |
| --- | --- |

3.10

Pożądane jest zdecentralizowane zarządzanie programem, zwłaszcza małymi projektami, o których mowa w punkcie 3.6. Obecnie Komisja podjęła się jak najszerszego włączenia przedstawicielstw Komisji w państwach członkowskich w promowanie przedmiotowego programu (9), jednak należy rozważyć możliwości zwrócenia się do przedstawicielstw lub do innych struktur na poziomie krajowym, w tym w kwestiach zarządzania różnymi komponentami programu. Informowanie społeczeństwa i administracji o programie jest działaniem uzupełniającym. Innym rozwiązaniem mogłoby być umożliwienie realizacji kilku mniejszych projektów z wykorzystaniem dotacji globalnych.

| 3.11 | Programem należy zarządzać w sposób całkowicie otwarty i przejrzysty. EKES gratuluje Komisji Europejskiej konsultacji prowadzonych przez nią obecnie w ramach programu. Niemniej ze względu na specyfikę programu należy wprowadzić możliwość włączenia do prac organu zarządzającego programem przedstawicieli Komitetu Regionów, EKES-u i partnerów zorganizowanego dialogu. Trzeba im też przyznać statut ekspertów i pełnoprawnych członków tego organu, statut obserwatorów albo czynnych obserwatorów bądź podobny statut albo też utworzyć międzyinstytucjonalną formalną lub nieformalną grupę roboczą zajmującą się przygotowaniem rocznego programu. Takie rozwiązania umożliwią wdrożenie idei partnerstwa i doprowadzenie do sprawnej wymiany informacji od bardzo wczesnych etapów procesu decyzyjnego. Ponadto należy zadbać o to, by przedstawiciele ci byli ściśle włączeni na wszystkich etapach oceny programu i do późniejszych prac nad nim (10). |
| --- | --- |

3.11

Programem należy zarządzać w sposób całkowicie otwarty i przejrzysty. EKES gratuluje Komisji Europejskiej konsultacji prowadzonych przez nią obecnie w ramach programu. Niemniej ze względu na specyfikę programu należy wprowadzić możliwość włączenia do prac organu zarządzającego programem przedstawicieli Komitetu Regionów, EKES-u i partnerów zorganizowanego dialogu. Trzeba im też przyznać statut ekspertów i pełnoprawnych członków tego organu, statut obserwatorów albo czynnych obserwatorów bądź podobny statut albo też utworzyć międzyinstytucjonalną formalną lub nieformalną grupę roboczą zajmującą się przygotowaniem rocznego programu. Takie rozwiązania umożliwią wdrożenie idei partnerstwa i doprowadzenie do sprawnej wymiany informacji od bardzo wczesnych etapów procesu decyzyjnego. Ponadto należy zadbać o to, by przedstawiciele ci byli ściśle włączeni na wszystkich etapach oceny programu i do późniejszych prac nad nim (10).

| 3.12 | Należy wyeliminować ryzyko, na które wskazało społeczeństwo obywatelskie, wynikające z rocznych priorytetów programu roboczego, działań krótkoterminowych i odrębnych inicjatyw, które nie powinny przesłaniać ani jednostronnie ograniczać podstawowych celów programu. Należy pozostawić społeczeństwu obywatelskiemu swobodę wyboru – w odniesieniu do własnych projektów – ważnych tematów, które uwzględniają te cele. |
| --- | --- |

3.12

Należy wyeliminować ryzyko, na które wskazało społeczeństwo obywatelskie, wynikające z rocznych priorytetów programu roboczego, działań krótkoterminowych i odrębnych inicjatyw, które nie powinny przesłaniać ani jednostronnie ograniczać podstawowych celów programu. Należy pozostawić społeczeństwu obywatelskiemu swobodę wyboru – w odniesieniu do własnych projektów – ważnych tematów, które uwzględniają te cele.

| 3.13 | EKES nalega na wprowadzenie dwuetapowego systemu oceny projektów. Liczba wniosków odrzucanych z powodu niedostatecznego finansowania jest ogromna. Obecnie w przybliżeniu tylko jeden projekt z dwudziestu uzyskuje wsparcie z tytułu jednego z komponentów programu. Nie można dopuścić do tego, by pociągnęło to za sobą marnotrawienie zasobów przez ubiegające się organizacje, co byłoby dla nich niekorzystne i sprzeczne z podstawowymi celami programu. Ponadto należałoby wydłużyć okres zgłaszania projektów. |
| --- | --- |

3.13

EKES nalega na wprowadzenie dwuetapowego systemu oceny projektów. Liczba wniosków odrzucanych z powodu niedostatecznego finansowania jest ogromna. Obecnie w przybliżeniu tylko jeden projekt z dwudziestu uzyskuje wsparcie z tytułu jednego z komponentów programu. Nie można dopuścić do tego, by pociągnęło to za sobą marnotrawienie zasobów przez ubiegające się organizacje, co byłoby dla nich niekorzystne i sprzeczne z podstawowymi celami programu. Ponadto należałoby wydłużyć okres zgłaszania projektów.

| 3.14 | Jeśli chodzi o planowanie związanych z tym programem wydatków administracyjnych, które sięgają około 11 % budżetu przewidzianego na wszystkie programy, wobec czego wydają się nadmierne, EKES wnosi o uwzględnienie analizy kosztów i korzyści (11) i zaproponowanych w niniejszej opinii rozwiązań dotyczących zmniejszenia kosztów, m.in. za pośrednictwem globalnych dotacji, dwuetapowej oceny itd. |
| --- | --- |

3.14

Jeśli chodzi o planowanie związanych z tym programem wydatków administracyjnych, które sięgają około 11 % budżetu przewidzianego na wszystkie programy, wobec czego wydają się nadmierne, EKES wnosi o uwzględnienie analizy kosztów i korzyści (11) i zaproponowanych w niniejszej opinii rozwiązań dotyczących zmniejszenia kosztów, m.in. za pośrednictwem globalnych dotacji, dwuetapowej oceny itd.

| 3.15 | EKES zaleca bezzwłoczne zorganizowanie punktów kontaktowych zajmujących się programem „Europa dla obywateli” w państwach członkowskich, w których ich jeszcze nie ma, oraz intensyfikację ich działań i ich większą widoczność. |
| --- | --- |

3.15

EKES zaleca bezzwłoczne zorganizowanie punktów kontaktowych zajmujących się programem „Europa dla obywateli” w państwach członkowskich, w których ich jeszcze nie ma, oraz intensyfikację ich działań i ich większą widoczność.

Skuteczność, trwałość i wydajność w stosunku do wyasygnowanych środków

| 3.16 | Jak przyznaje Komisja Europejska i liczni przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, z którymi się skonsultowała (12), w przyszłości należy zadbać o to, by program był dużo ściślej związany z konkretnym procesem decyzyjnym i z harmonogramem europejskich prac politycznych. EKES pozytywnie ocenia propozycję, by za jedno z kryteriów oceny wyników nowego programu uznać liczbę i jakość inicjatyw politycznych, które się pojawiły w związku z działaniami wspieranymi przez ten program. W rezultacie program może przyczynić się do wdrożenia art. 11 TUE. EKES pozytywnie odnosi się też do wniosku Komisji, by wymieniać się sprawdzonymi rozwiązaniami i gromadzić pomysły dotyczące udziału społeczeństwa (13). |
| --- | --- |

3.16

Jak przyznaje Komisja Europejska i liczni przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, z którymi się skonsultowała (12), w przyszłości należy zadbać o to, by program był dużo ściślej związany z konkretnym procesem decyzyjnym i z harmonogramem europejskich prac politycznych. EKES pozytywnie ocenia propozycję, by za jedno z kryteriów oceny wyników nowego programu uznać liczbę i jakość inicjatyw politycznych, które się pojawiły w związku z działaniami wspieranymi przez ten program. W rezultacie program może przyczynić się do wdrożenia art. 11 TUE. EKES pozytywnie odnosi się też do wniosku Komisji, by wymieniać się sprawdzonymi rozwiązaniami i gromadzić pomysły dotyczące udziału społeczeństwa (13).

| 3.17 | Wszystkie działania wspierane w programie powinny przynieść rezultaty, które można konkretnie wykorzystać, które będą stałe i trwałe oraz dadzą programowi maksymalną widoczność. Rezultaty te powinny także wynikać z przeprowadzonych debat, krótkich spotkań obywateli oraz z nawiązania wzajemnych kontaktów. Część działań prowadzonych w ramach prezydencji mogłaby prowadzić np. do powstania regularnych forów dyskusyjnych między społeczeństwem obywatelskim a instytucjami unijnymi. |
| --- | --- |

3.17

Wszystkie działania wspierane w programie powinny przynieść rezultaty, które można konkretnie wykorzystać, które będą stałe i trwałe oraz dadzą programowi maksymalną widoczność. Rezultaty te powinny także wynikać z przeprowadzonych debat, krótkich spotkań obywateli oraz z nawiązania wzajemnych kontaktów. Część działań prowadzonych w ramach prezydencji mogłaby prowadzić np. do powstania regularnych forów dyskusyjnych między społeczeństwem obywatelskim a instytucjami unijnymi.

| 3.18 | EKES zaleca ułatwienie dostępu do dotacji operacyjnych, szczególnie na poziomie europejskim, ale także krajowym, gdyż to właśnie te dotacje umożliwiają organizacji rozwinięcie ogólnych kompetencji, ugruntowanie jej zdolności do uczestnictwa w opracowywaniu polityki i do szybkiego reagowania na nowe wyzwania (14). Z drugiej strony często zdarza się, że dotacje na projekt skupiają się na specyficznych inicjatywach i trudno za ich pośrednictwem zapewnić zrównoważony charakter i jakość danego działania oraz uwzględnienie w nim pamięci instytucjonalnej. Należy zweryfikować średnią kwotę środków, liczbę projektów i inne wskaźniki przewidziane w załączniku do przedmiotowego wniosku. Nie mogą one być dla mniejszych organizacji źródłem dyskryminacji finansowej ani administracyjnej wynikającej ze stosowania wysokich progów współfinansowania lub z innych elementów. Słuszniejsze byłoby niedefiniowanie żadnego z nich lub ustalenie niskiej kwoty minimalnej w stosunku do łącznej sumy dotacji, tak by zwiększyć liczbę beneficjentów lub przedłużyć okres udzielania wsparcia. |
| --- | --- |

3.18

EKES zaleca ułatwienie dostępu do dotacji operacyjnych, szczególnie na poziomie europejskim, ale także krajowym, gdyż to właśnie te dotacje umożliwiają organizacji rozwinięcie ogólnych kompetencji, ugruntowanie jej zdolności do uczestnictwa w opracowywaniu polityki i do szybkiego reagowania na nowe wyzwania (14). Z drugiej strony często zdarza się, że dotacje na projekt skupiają się na specyficznych inicjatywach i trudno za ich pośrednictwem zapewnić zrównoważony charakter i jakość danego działania oraz uwzględnienie w nim pamięci instytucjonalnej. Należy zweryfikować średnią kwotę środków, liczbę projektów i inne wskaźniki przewidziane w załączniku do przedmiotowego wniosku. Nie mogą one być dla mniejszych organizacji źródłem dyskryminacji finansowej ani administracyjnej wynikającej ze stosowania wysokich progów współfinansowania lub z innych elementów. Słuszniejsze byłoby niedefiniowanie żadnego z nich lub ustalenie niskiej kwoty minimalnej w stosunku do łącznej sumy dotacji, tak by zwiększyć liczbę beneficjentów lub przedłużyć okres udzielania wsparcia.

| 3.19 | W przypadku partnerów, którzy są darzeni zaufaniem, wskazane jest szerokie stosowanie długookresowej pomocy strukturalnej. Wskazane jest także przedłużanie maksymalnego okresu realizacji projektów, gdy wymaga tego ich charakter. |
| --- | --- |

3.19

W przypadku partnerów, którzy są darzeni zaufaniem, wskazane jest szerokie stosowanie długookresowej pomocy strukturalnej. Wskazane jest także przedłużanie maksymalnego okresu realizacji projektów, gdy wymaga tego ich charakter.

4.   Zalecenia dodatkowe do propozycji przedstawionych przez Komisję Europejską

W poprawkach sformułowano punkt widzenia EKES-u na niektóre podstawowe aspekty programu. Aby uwzględnić uwagi wyrażone w pierwszej części i zapewnić wewnętrzną spójność tekstu, być może konieczne będzie wprowadzenie innych zmian do treści wniosku, uzasadnienia i do załącznika do wniosku.

| 4.1 | EKES zaleca, by w czwartym motywie preambuły uzupełnić lub skreślić stwierdzenie, że „Europejska inicjatywa obywatelska stanowi wyjątkową okazję dla obywateli do bezpośredniego uczestniczenia w kształtowaniu prawodawstwa UE” (15) gdyż może ono zasiać wątpliwości co do wdrażania innych przepisów traktatu lizbońskiego. |
| --- | --- |

4.1

EKES zaleca, by w czwartym motywie preambuły uzupełnić lub skreślić stwierdzenie, że „Europejska inicjatywa obywatelska stanowi wyjątkową okazję dla obywateli do bezpośredniego uczestniczenia w kształtowaniu prawodawstwa UE” (15) gdyż może ono zasiać wątpliwości co do wdrażania innych przepisów traktatu lizbońskiego.

| 4.2 | EKES zaleca, by w czwartym motywie preambuły sformułowanie „na szczeblu transnarodowym i unijnym” zastąpić sformułowaniem „na szczeblu Unii Europejskiej i na szczeblu transnarodowym oraz w poszanowaniu wymiaru europejskiego na szczeblu krajowym”, zgodnie z punktami 2.3 i 3.6 niniejszej opinii. |
| --- | --- |

4.2

EKES zaleca, by w czwartym motywie preambuły sformułowanie „na szczeblu transnarodowym i unijnym” zastąpić sformułowaniem „na szczeblu Unii Europejskiej i na szczeblu transnarodowym oraz w poszanowaniu wymiaru europejskiego na szczeblu krajowym”, zgodnie z punktami 2.3 i 3.6 niniejszej opinii.

| 4.3 | EKES sugeruje, by w dziesiątym motywie preambuły wyrazy „transnarodowych projektów i działań” zastąpić wyrazami „projektów i działań prowadzonych w ramach programu”, zgodnie z punktami 2.3 i 3.6 niniejszej opinii. |
| --- | --- |

4.3

EKES sugeruje, by w dziesiątym motywie preambuły wyrazy „transnarodowych projektów i działań” zastąpić wyrazami „projektów i działań prowadzonych w ramach programu”, zgodnie z punktami 2.3 i 3.6 niniejszej opinii.

| 4.4 | EKES proponuje uzupełnienie czternastego motywu preambuły w następujący sposób: „we współpracy z Komisją i państwami członkowskimi, Komitetem Regionów, Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, partnerami zorganizowanego dialogu i indywidualnymi przedstawicielami europejskiego społeczeństwa obywatelskiego”. |
| --- | --- |

4.4

EKES proponuje uzupełnienie czternastego motywu preambuły w następujący sposób: „we współpracy z Komisją i państwami członkowskimi, Komitetem Regionów, Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, partnerami zorganizowanego dialogu i indywidualnymi przedstawicielami europejskiego społeczeństwa obywatelskiego”.

| 4.5 | EKES proponuje, by w szesnastym motywie preambuły zastąpić wyrażenie „bezpośrednio związane ze strategiami UE w celu uczestniczenia w kształtowaniu agendy politycznej UE” zastąpić wyrażeniem „bezpośrednio związane ze strategiami prowadzonymi w odniesieniu do kwestii dotyczących UE w celu uczestniczenia w kształtowaniu agendy politycznej związanej z zagadnieniami dotyczącymi UE”. |
| --- | --- |

4.5

EKES proponuje, by w szesnastym motywie preambuły zastąpić wyrażenie „bezpośrednio związane ze strategiami UE w celu uczestniczenia w kształtowaniu agendy politycznej UE” zastąpić wyrażeniem „bezpośrednio związane ze strategiami prowadzonymi w odniesieniu do kwestii dotyczących UE w celu uczestniczenia w kształtowaniu agendy politycznej związanej z zagadnieniami dotyczącymi UE”.

| 4.6 | Z myślą o dostosowaniu się do uwag poczynionych w punkcie 3.13 niniejszej opinii EKES zaleca, by drugie zdanie szesnastego motywu preambuły uzupełnić w następujący sposób: „oraz poprzez dwuetapowy proces wyłaniania propozycji projektów”. |
| --- | --- |

4.6

Z myślą o dostosowaniu się do uwag poczynionych w punkcie 3.13 niniejszej opinii EKES zaleca, by drugie zdanie szesnastego motywu preambuły uzupełnić w następujący sposób: „oraz poprzez dwuetapowy proces wyłaniania propozycji projektów”.

| 4.7 | EKES sugeruje, by art. 1 wniosku zmienić w następujący sposób: ust. 2 (W ramach szerokiej perspektywy) „promowania europejskich wartości i tożsamości”. Pojęcie „europejskich wartości i tożsamości” jest szersze i włączające. Zmianę tę trzeba także wprowadzić w innych ustępach wniosku. |
| --- | --- |

4.7

EKES sugeruje, by art. 1 wniosku zmienić w następujący sposób: ust. 2 (W ramach szerokiej perspektywy) „promowania europejskich wartości i tożsamości”. Pojęcie „europejskich wartości i tożsamości” jest szersze i włączające. Zmianę tę trzeba także wprowadzić w innych ustępach wniosku.

| 4.8 | Ponadto EKES zaleca, by w art. 1 wyrazy „na szczeblu Unii” zastąpić wyrazami „w zagadnienia i kwestie dotyczące Unii”, zgodnie z uwagami przedstawionymi powyżej, by potwierdzić, że uczestnictwo obywatelskie jest tu nierozdzielne i że o sprawach dotyczących UE decyduje się nie tylko na jej poziomie. |
| --- | --- |

4.8

Ponadto EKES zaleca, by w art. 1 wyrazy „na szczeblu Unii” zastąpić wyrazami „w zagadnienia i kwestie dotyczące Unii”, zgodnie z uwagami przedstawionymi powyżej, by potwierdzić, że uczestnictwo obywatelskie jest tu nierozdzielne i że o sprawach dotyczących UE decyduje się nie tylko na jej poziomie.

| 4.9 | EKES zaleca, by w art. 2 ust. 2 wyrazy „na szczeblu Unii” zastąpić wyrazami „w zagadnienia i kwestie dotyczące Unii”, oraz człon zdania „poprzez budowanie wiedzy na temat procesu kształtowania polityki Unii” zmienić na: „poprzez budowanie wiedzy na temat opracowywania polityki związanej z kwestiami dotyczącymi Unii Europejskiej i poprzez ściślejsze uczestniczenie w tych pracach”. |
| --- | --- |

4.9

EKES zaleca, by w art. 2 ust. 2 wyrazy „na szczeblu Unii” zastąpić wyrazami „w zagadnienia i kwestie dotyczące Unii”, oraz człon zdania „poprzez budowanie wiedzy na temat procesu kształtowania polityki Unii” zmienić na: „poprzez budowanie wiedzy na temat opracowywania polityki związanej z kwestiami dotyczącymi Unii Europejskiej i poprzez ściślejsze uczestniczenie w tych pracach”.

| 4.10 | EKES zaleca, by art. 3 ust. 2 uzupełnić w następujący sposób:






  (3) | wsparcie na rzecz organizacji o znaczeniu ogólnoeuropejskim lub które wyraźnie skupiają się na wymiarze europejskim, |
| --- | --- | --- |
| (4) | rozwój społeczności i debaty dotyczące kwestii obywatelskich, poprzez zmobilizowanie konkretnych grup społeczeństwa, w oparciu o wykorzystanie ICT lub mediów społecznych oraz dzięki umocnieniu wymiaru europejskiego w innych kanałach i środkach komunikacji, |
| (5) | wydarzenia na szczeblu Unii, w konkretnych i uzasadnionych przypadkach; (Uzasadnienie: wydarzenia organizowane na szczeblu Unii nie zawsze wnoszą wartość dodaną, gdyż bardzo często gromadzą się na nich obywatele już świadomi tych zagadnień i zaangażowani w sprawy europejskie, przy czym osiągnięte wyniki nie uzasadniają wysokich kosztów związanych z tymi imprezami.) |
| (7) | refleksję/debaty na temat wspólnych wartości oraz na temat przyszłości obywatelstwa Unii oraz możliwości uczestniczenia w pracach nad tym zagadnieniem, |
| (8) | inicjatywy na rzecz podnoszenia świadomości w odniesieniu do instytucji UE i ich funkcjonowania, praw obywatelskich, a zwłaszcza praw demokratycznych oraz procesu opracowywania polityki, zwłaszcza UE, na poziomie krajowym; w inicjatywach tych należy dążyć do zachęcania obywateli do uczestnictwa w pracach nad strategiami i w podejmowaniu decyzji na różnych poziomach czy etapach, |
| (11) | wsparcie na rzecz struktur informacyjno-doradczych i administracyjnych programu w państwach członkowskich, |
| (12) | nowe tiret: dotacje dla kwalifikujących się regionów lub państw członkowskich, w których dostęp do innych środków przeznaczonych na działania związane z celami programu jest ograniczony lub w których poziom udziału obywateli jest niższy od średniej. |

4.10

EKES zaleca, by art. 3 ust. 2 uzupełnić w następujący sposób:

(3)

wsparcie na rzecz organizacji o znaczeniu ogólnoeuropejskim lub które wyraźnie skupiają się na wymiarze europejskim,

(4)

rozwój społeczności i debaty dotyczące kwestii obywatelskich, poprzez zmobilizowanie konkretnych grup społeczeństwa, w oparciu o wykorzystanie ICT lub mediów społecznych oraz dzięki umocnieniu wymiaru europejskiego w innych kanałach i środkach komunikacji,

(5)

wydarzenia na szczeblu Unii, w konkretnych i uzasadnionych przypadkach; (Uzasadnienie: wydarzenia organizowane na szczeblu Unii nie zawsze wnoszą wartość dodaną, gdyż bardzo często gromadzą się na nich obywatele już świadomi tych zagadnień i zaangażowani w sprawy europejskie, przy czym osiągnięte wyniki nie uzasadniają wysokich kosztów związanych z tymi imprezami.)

(7)

refleksję/debaty na temat wspólnych wartości oraz na temat przyszłości obywatelstwa Unii oraz możliwości uczestniczenia w pracach nad tym zagadnieniem,

(8)

inicjatywy na rzecz podnoszenia świadomości w odniesieniu do instytucji UE i ich funkcjonowania, praw obywatelskich, a zwłaszcza praw demokratycznych oraz procesu opracowywania polityki, zwłaszcza UE, na poziomie krajowym; w inicjatywach tych należy dążyć do zachęcania obywateli do uczestnictwa w pracach nad strategiami i w podejmowaniu decyzji na różnych poziomach czy etapach,

(11)

wsparcie na rzecz struktur informacyjno-doradczych i administracyjnych programu w państwach członkowskich,

(12)

nowe tiret: dotacje dla kwalifikujących się regionów lub państw członkowskich, w których dostęp do innych środków przeznaczonych na działania związane z celami programu jest ograniczony lub w których poziom udziału obywateli jest niższy od średniej.

| 4.11 | W odniesieniu do art. 4 wniosku EKES podkreśla, że w miarę możliwości Komisja powinna zrezygnować z zamówień publicznych, najczęściej prowadzących do organizowania na szeroką skalę kosztownych kampanii komunikacji społecznej, które nie docierają do zwykłego obywatela. Należy zadbać o to, by wszystkie działania były w maksymalnym stopniu otwarte na wszystkich uczestników programu. |
| --- | --- |

4.11

W odniesieniu do art. 4 wniosku EKES podkreśla, że w miarę możliwości Komisja powinna zrezygnować z zamówień publicznych, najczęściej prowadzących do organizowania na szeroką skalę kosztownych kampanii komunikacji społecznej, które nie docierają do zwykłego obywatela. Należy zadbać o to, by wszystkie działania były w maksymalnym stopniu otwarte na wszystkich uczestników programu.

| 4.12 | EKES zaleca uzupełnienie art. 6 zgodnie z niniejszą opinią, zwłaszcza zaś jej punktem 2.6. |
| --- | --- |

4.12

EKES zaleca uzupełnienie art. 6 zgodnie z niniejszą opinią, zwłaszcza zaś jej punktem 2.6.

| 4.13 | Należy zastanowić się nad skreśleniem w art. 8 postanowienia stanowiącego o tym, że co roku określa się nowe priorytety programu, lub nad złagodzeniem jego brzmienia. |
| --- | --- |

4.13

Należy zastanowić się nad skreśleniem w art. 8 postanowienia stanowiącego o tym, że co roku określa się nowe priorytety programu, lub nad złagodzeniem jego brzmienia.

| 4.14 | EKES zaleca, by art. 9 uzupełnić w następujący sposób: „3. Należy wprowadzić możliwość włączenia do prac organu zarządzającego programem przedstawicieli Komitetu Regionów, EKES-u i partnerów zorganizowanego dialogu. Trzeba im też przyznać statut ekspertów, pełnoprawnych członków tego organu, obserwatorów albo czynnych obserwatorów lub podobny statut, bądź też utworzyć międzyinstytucjonalną formalną lub nieformalną grupę roboczą zajmującą się opracowaniem rocznego programu”. |
| --- | --- |

4.14

EKES zaleca, by art. 9 uzupełnić w następujący sposób: „3. Należy wprowadzić możliwość włączenia do prac organu zarządzającego programem przedstawicieli Komitetu Regionów, EKES-u i partnerów zorganizowanego dialogu. Trzeba im też przyznać statut ekspertów, pełnoprawnych członków tego organu, obserwatorów albo czynnych obserwatorów lub podobny statut, bądź też utworzyć międzyinstytucjonalną formalną lub nieformalną grupę roboczą zajmującą się opracowaniem rocznego programu”.

| 4.15 | EKES zaleca uzupełnienie art. 10 w następujący sposób: „Strony wymienione w art. 9 wniosku muszą zostać szeroko włączone na każdym etapie w ocenę programu i dalsze prace nad nim”. |
| --- | --- |

4.15

EKES zaleca uzupełnienie art. 10 w następujący sposób: „Strony wymienione w art. 9 wniosku muszą zostać szeroko włączone na każdym etapie w ocenę programu i dalsze prace nad nim”.

| 4.16 | EKES sugeruje, by art. 14 ust. 2 uzupełnić w następujący sposób: „regularnie przedstawia sprawozdania Parlamentowi Europejskiemu, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów”. EKES zaleca dodanie na początku art. 14 ust. 4 wyrazu „zwłaszcza”. |
| --- | --- |

4.16

EKES sugeruje, by art. 14 ust. 2 uzupełnić w następujący sposób: „regularnie przedstawia sprawozdania Parlamentowi Europejskiemu, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów”. EKES zaleca dodanie na początku art. 14 ust. 4 wyrazu „zwłaszcza”.

| 4.17 | EKES sugeruje, by uzupełnić rozdział 2 załącznika („Zarządzanie programem”), dodając, że jest wskazane i pożądane włączenie do zarządzania różnymi komponentami programu przedstawicieli Komisji Europejskiej w państwach członkowskich lub innych struktur krajowych, które uzna ona za zdolne do wywiązania się z tych zadań. |
| --- | --- |

4.17

EKES sugeruje, by uzupełnić rozdział 2 załącznika („Zarządzanie programem”), dodając, że jest wskazane i pożądane włączenie do zarządzania różnymi komponentami programu przedstawicieli Komisji Europejskiej w państwach członkowskich lub innych struktur krajowych, które uzna ona za zdolne do wywiązania się z tych zadań.

| 4.18 | Jeśli chodzi o kryteria oceny, o których mowa w załączniku, EKES podkreśla i zdecydowanie popiera ideę, że trzeba doprowadzić do zwiększenia zobowiązań finansowych w krajach i regionach, w których zasoby przeznaczone na realizację celów programu są ograniczone lub niedostępne lub ich wskaźniki świadczą o niskim poziomie uczestnictwa. |
| --- | --- |

4.18

Jeśli chodzi o kryteria oceny, o których mowa w załączniku, EKES podkreśla i zdecydowanie popiera ideę, że trzeba doprowadzić do zwiększenia zobowiązań finansowych w krajach i regionach, w których zasoby przeznaczone na realizację celów programu są ograniczone lub niedostępne lub ich wskaźniki świadczą o niskim poziomie uczestnictwa.

| 4.19 | Jeśli chodzi o punkt 2.2.1, dotyczący oceny skutków finansowych regulacji dla wniosków, EKES stanowczo sprzeciwia się umieszczonej w nim uwadze, w której stwierdza się, że udział w programie organizacji o małym i średnim zasięgu stanowi ryzyko w zarządzaniu programem. Zaleca natychmiastowe skreślenie tego fragmentu. Zgodnie z powyższymi uwagami stwierdza, że ugrupowania te są szczególnie interesujące z punktu widzenia uczestnictwa obywateli i że należy wszelkimi możliwymi sposobami zachęcać je do zaangażowania się w program. Zachętami takimi mogą zwłaszcza być: ułatwienia w składaniu projektów i zarządzaniu nimi, obniżenie minimalnego wymaganego progu ich budżetu, zezwolenie na to, by w programie nie uczestniczył żaden partner zagraniczny – o ile nie ma takiej obiektywnej konieczności – albo na zmniejszenie sumy współfinansowania. |
| --- | --- |

4.19

Jeśli chodzi o punkt 2.2.1, dotyczący oceny skutków finansowych regulacji dla wniosków, EKES stanowczo sprzeciwia się umieszczonej w nim uwadze, w której stwierdza się, że udział w programie organizacji o małym i średnim zasięgu stanowi ryzyko w zarządzaniu programem. Zaleca natychmiastowe skreślenie tego fragmentu. Zgodnie z powyższymi uwagami stwierdza, że ugrupowania te są szczególnie interesujące z punktu widzenia uczestnictwa obywateli i że należy wszelkimi możliwymi sposobami zachęcać je do zaangażowania się w program. Zachętami takimi mogą zwłaszcza być: ułatwienia w składaniu projektów i zarządzaniu nimi, obniżenie minimalnego wymaganego progu ich budżetu, zezwolenie na to, by w programie nie uczestniczył żaden partner zagraniczny – o ile nie ma takiej obiektywnej konieczności – albo na zmniejszenie sumy współfinansowania.

| 4.20 | EKES wnosi o ponowne przeanalizowanie liczby określonych w załączniku projektów dotyczących poszczególnych działań oraz poziomu ich finansowania, tak aby uwzględnić uwagi poczynione powyżej w niniejszej opinii z myślą o tym, by ułatwić dostęp do projektów organizacjom o ograniczonym lub średnim zasięgu. Można by także utworzyć przynajmniej jedną odrębną kategorię obejmującą projekty na niewielką skalę dzięki zadbaniu o to, by z myślą o nich ułatwić dostęp do dotacji operacyjnych, przedłużyć maksymalny okres trwania, którego muszą przestrzegać itd. |
| --- | --- |

4.20

EKES wnosi o ponowne przeanalizowanie liczby określonych w załączniku projektów dotyczących poszczególnych działań oraz poziomu ich finansowania, tak aby uwzględnić uwagi poczynione powyżej w niniejszej opinii z myślą o tym, by ułatwić dostęp do projektów organizacjom o ograniczonym lub średnim zasięgu. Można by także utworzyć przynajmniej jedną odrębną kategorię obejmującą projekty na niewielką skalę dzięki zadbaniu o to, by z myślą o nich ułatwić dostęp do dotacji operacyjnych, przedłużyć maksymalny okres trwania, którego muszą przestrzegać itd.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 137–142.

1

(2)  COM(2011) 884 final.

2

(3)  Dz.U. C 83 z 30.3.2010.

3

(4)  Dz.U. C 83 z 30.3.2010.

4

(5)  Wyniki konsultacji elektronicznych przeprowadzonych przez Komisję Europejską w latach 2010–2011.

5

(6)  Dz. U. C 28 z 3.2.2006, ss. 29–34.

6

(7)  Zob. przypis 6.

7

(8)  Dz. U. C 325 z 30.12.2006, ss. 46–52.

8

(9)  COM(2011) 884 final 2011.

9

(10)  Zob. przypis 6.

10

(11)  Zgodnie z obecnym wnioskiem Komisji Europejskiej łączny budżet na program „Europa dla obywateli” w latach 2014–2020 będzie wynosił 229 mln euro, z czego 206 mln zostanie przeznaczonych bezpośrednio na działania prowadzone z tytułu programu, a 23 mln na wydatki administracyjne. Zob. załącznik do dokumentu COM(2011) 884 final 2011/0436 (APP).

11

(12)  Wyniki konsultacji elektronicznych przeprowadzonych przez Komisję Europejską w latach 2010–2011.

12

(13)  COM(2011) 884 final.

13

(14)  Zob. także Parlament Europejski, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Wewnętrznej, dyrekcja D ds. budżetowych, Le financement des organisations non gouvernementales (ONG) par le budget de l'Union européenne (badanie), wersja tymczasowa, 2010 r.

14

Le financement des organisations non gouvernementales (ONG) par le budget de l'Union européenne

(15)  Zob. przypis 13.

15

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/128 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/128

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamrożenia i konfiskaty dochodów pochodzących z działalności przestępczej w Unii Europejskiej

COM(2012) 85 final – 2012/0036 (COD)

2012/C 299/23

Sprawozdawca: Edouard DE LAMAZE

Parlament Europejski, w dniu 15 marca 2012 r., oraz Rada, w dniu 4 kwietnia 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 304 TFUE, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamrożenia i konfiskaty dochodów pochodzących z działalności przestępczej w Unii Europejskiej

COM(2012) 85 final – 2012/0036 (COD).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 28 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 142 głosami – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES popiera omawianą inicjatywę Komisji zmierzającą do wzmocnienia istniejących europejskich ram prawnych w dziedzinie zamrożenia i konfiskaty dochodów pochodzących z działalności przestępczej. Podzielając troskę Parlamentu i Rady, pragnie przypomnieć, że przestępczość zorganizowana nasila się i przybiera coraz bardziej złożony kształt, zważywszy szczególnie na jej transgraniczny charakter oraz znaczne środki, którymi dysponuje. Wobec braku harmonizacji europejskiej organizacje przestępcze wykorzystują najmniej surowe ustawodawstwa, dlatego też należy pilnie zintensyfikować działania prowadzone na poziomie europejskim. Chodzi o bezpieczeństwo obywateli Unii, a więc cel w pełni usprawiedliwiający interwencję UE, zgodnie z art. 5 ust. 3 i art. 67 Traktatu o funkcjonowaniu UE.

1.2   Niemniej EKES pragnie zaznaczyć, że bezpieczeństwo to należy rozumieć i zapewniać z pełnym poszanowaniem krajowych tradycji i praktyk w tym zakresie, uwzględniając punkt widzenia poszczególnych państw, zwłaszcza jeśli chodzi o specyfikę przestępstw, które mają być zwalczane.

1.3   EKES, podkreślając konieczność skutecznego, całościowego i zintegrowanego podejścia w tej dziedzinie, wyraża ubolewanie, że omawiany wniosek nie uwzględnia wspólnotowego dorobku prawnego w zakresie współpracy sądowej i współpracy organów śledczych. Wykrywanie i identyfikacja korzyści pochodzących z przestępstwa wymagają m.in. wzmocnienia uprawnień biur ds. odzyskiwania mienia oraz uprawnień Eurojustu. Ponadto EKES wzywa do promowania:

| — | lepszej współpracy, także w zakresie wdrażanych środków, między wszystkimi organami odpowiedzialnymi za ściganie, zwalczanie i karanie nielegalnego handlu na wielką skalę; |
| --- | --- |

—

lepszej współpracy, także w zakresie wdrażanych środków, między wszystkimi organami odpowiedzialnymi za ściganie, zwalczanie i karanie nielegalnego handlu na wielką skalę;

| — | wspólnej kultury wśród wszystkich odpowiednich środowisk zawodowych; |
| --- | --- |

—

wspólnej kultury wśród wszystkich odpowiednich środowisk zawodowych;

| — | podejścia przekrojowego stosowanego we wszystkich dyrekcjach generalnych Komisji; |
| --- | --- |

—

podejścia przekrojowego stosowanego we wszystkich dyrekcjach generalnych Komisji;

| — | harmonizacji systemów podatkowych i procedur, do której mogłaby się przyczynić strategia „Europa 2020”. |
| --- | --- |

—

harmonizacji systemów podatkowych i procedur, do której mogłaby się przyczynić strategia „Europa 2020”.

1.3.1   EKES uważa, że poza konieczną koordynacją i systematyczną wymianą informacji między krajowymi biurami ds. odzyskiwania mienia należy docelowo przewidzieć centralizację europejską w tym zakresie – w ramach nowej odrębnej struktury lub, bezpośrednio, w ramach Eurojustu. Biorąc pod uwagę wyzwania, zwykła współpraca nie wystarcza do skutecznej walki z przestępczością zorganizowaną.

1.4   Aby środki w zakresie zamrażania i konfiskaty dochodów z działalności przestępczej były skuteczne, konieczne jest podejście całościowe, pozwalające na odpowiednią organizację tego mechanizmu we wszystkich jego wymiarach, ze szczególnym uwzględnieniem priorytetowego wykorzystania skonfiskowanego mienia na cele społeczne.

W tym celu podkreślić należy konieczność zapobieżenia sytuacji, w której bezpośrednia sprzedaż mienia umożliwiałaby organizacjom przestępczym jego odzyskanie.

1.5   EKES przypomina, że kwestia skuteczności walki z przestępczością zorganizowaną nie może uzasadniać jakiegokolwiek naruszenia praw podstawowych – szczególnie zaś prawa do obrony – zapisanych w Karcie praw podstawowych.

2.   Treść wniosku Komisji

2.1   Omawiany wniosek ma chronić legalny obrót gospodarczy przed infiltracją sieci przestępczych. W tym celu ustanawia on minimalne zasady dla państw członkowskich w odniesieniu do zamrażania i konfiskaty mienia pochodzącego z działalności przestępczej – korzyści, w tym pośrednich, i narzędzi. Jako że jego główną podstawą prawną jest art. 83 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jego zakres stosowania ograniczony jest do „europrzestępstw” – w tym przestępstw popełnionych w ramach udziału w organizacji przestępczej, jednak pod warunkiem, że przestępstwa te są już przedmiotem harmonizacji na szczeblu europejskim.

2.2   Omawiany wniosek zastępuje wspólne działanie 98/699/WSiSW oraz decyzje ramowe 2001/500/WSiSW (1) i 2005/212/WSiSW (2):

| — | potwierdza dotychczasowe przepisy dotyczące konfiskaty narzędzi i korzyści pochodzących z przestępstwa po wydaniu ostatecznego wyroku skazującego oraz konfiskaty mienia w wartości odpowiadającej wartości zysków pochodzących z przestępstwa (artykuł 3); |
| --- | --- |

—

potwierdza dotychczasowe przepisy dotyczące konfiskaty narzędzi i korzyści pochodzących z przestępstwa po wydaniu ostatecznego wyroku skazującego oraz konfiskaty mienia w wartości odpowiadającej wartości zysków pochodzących z przestępstwa (artykuł 3);

| — | zmienia przepisy dotyczące rozszerzonych uprawnień do konfiskaty (artykuł 4) i przewiduje jednolitą minimalną normę zamiast obecnego systemu zasad nieobowiązkowych; nie stosuje się jej w wypadku przedawnienia lub kiedy zastosowanie ma zasada ne bis in idem. |
| --- | --- |

—

zmienia przepisy dotyczące rozszerzonych uprawnień do konfiskaty (artykuł 4) i przewiduje jednolitą minimalną normę zamiast obecnego systemu zasad nieobowiązkowych; nie stosuje się jej w wypadku przedawnienia lub kiedy zastosowanie ma zasada ne bis in idem.

2.3   W nowym wniosku zawarto także nowe przepisy pozwalające na zastosowanie takich środków, jak:

| — | konfiskata bez uprzedniego wyroku skazującego (artykuł 5) w przypadkach, gdy wydanie wyroku skazującego nie jest możliwe, ponieważ podejrzany lub oskarżony zmarł, jest chronicznie chory lub kiedy jego ucieczka bądź choroba uniemożliwia przeprowadzenie skutecznego postępowania w rozsądnym terminie oraz niesie ze sobą ryzyko, że takie postępowanie zostałoby przedawnione na skutek obowiązujących terminów ustawowych; |
| --- | --- |

—

konfiskata bez uprzedniego wyroku skazującego (artykuł 5) w przypadkach, gdy wydanie wyroku skazującego nie jest możliwe, ponieważ podejrzany lub oskarżony zmarł, jest chronicznie chory lub kiedy jego ucieczka bądź choroba uniemożliwia przeprowadzenie skutecznego postępowania w rozsądnym terminie oraz niesie ze sobą ryzyko, że takie postępowanie zostałoby przedawnione na skutek obowiązujących terminów ustawowych;

| — | konfiskata w stosunku do osób trzecich, które powinny były zdać sobie sprawę, że mienie pochodzi z nielegalnego źródła (artykuł 6); |
| --- | --- |

—

konfiskata w stosunku do osób trzecich, które powinny były zdać sobie sprawę, że mienie pochodzi z nielegalnego źródła (artykuł 6);

| — | prewencyjne i zabezpieczające zamrożenie mienia, co do którego istnieje zagrożenie, że zniknie, jeżeli nie zostaną podjęte żadne działania, pod warunkiem że decyzja taka, podjęta przez właściwe organy, zostanie potwierdzona przez sąd (artykuł 7); |
| --- | --- |

—

prewencyjne i zabezpieczające zamrożenie mienia, co do którego istnieje zagrożenie, że zniknie, jeżeli nie zostaną podjęte żadne działania, pod warunkiem że decyzja taka, podjęta przez właściwe organy, zostanie potwierdzona przez sąd (artykuł 7);

| — | prowadzenie dochodzenia finansowego obejmującego mienie danej osoby, nawet po zakończeniu postępowania karnego, tak by niewykonane decyzje mogły zostać wykonane (artykuł 9); |
| --- | --- |

—

prowadzenie dochodzenia finansowego obejmującego mienie danej osoby, nawet po zakończeniu postępowania karnego, tak by niewykonane decyzje mogły zostać wykonane (artykuł 9);

| — | należyte zarządzanie zamrożonym mieniem, aby nie straciło ono na wartości, zanim zostanie skonfiskowane (artykuł 10). |
| --- | --- |

—

należyte zarządzanie zamrożonym mieniem, aby nie straciło ono na wartości, zanim zostanie skonfiskowane (artykuł 10).

2.4   Te ograniczenia praw podstawowych (3) kompensowane są minimalnymi gwarancjami w celu poszanowania zasady domniemania niewinności, prawa do rzetelnego procesu sądowego, możliwości odwoływania się przed sądem i prawa do informacji o sposobie korzystania z tych możliwości (artykuł 8).

3.   Uwagi ogólne

3.1   Ze względu na znaczne koszty ludzkie, społeczne, gospodarcze i finansowe przestępczości zorganizowanej, a także ograniczenia w zakresie praw i swobód, jakie powoduje ona dla obywateli i podmiotów rynku wewnętrznego, naruszając ich zaufanie, EKES podkreśla istotną rolę konfiskaty w walce z tego rodzaju przestępczością, gdyż w ten sposób uderza się w jej podstawową rację bytu, jaką jest dążenie do zysku.

3.2   EKES popiera cele inicjatywy Komisji, która zmierza do wzmocnienia europejskich ram prawnych w tej dziedzinie. Konieczność takiego zaostrzenia przepisów była od dawna podkreślana zarówno przez Parlament, jak i przez Radę w następstwie programu sztokholmskiego. Komitet z zadowoleniem przyjmuje niedawne utworzenie, z inicjatywy Parlamentu, specjalnej komisji ds. przestępczości zorganizowanej, korupcji i prania pieniędzy, co potwierdza wolę podniesienia walki z tymi plagami do rangi jednego z głównych priorytetów politycznych UE.

3.3   EKES apeluje, by w pełni uświadomić sobie niebezpieczeństwo związane z kryzysem i niepokojącym wzrostem nielegalnej działalności w UE, i pragnie, aby położono nacisk na środki harmonizacji między państwami członkowskimi dotyczące sposobu postępowania z sieciami przestępczymi i ich mieniem.

3.4   W sytuacji kryzysu logika polegająca na przejęciu nielegalnie uzyskanych dochodów, stanowiących często ogromne sumy, aby wprowadzić je ponownie do legalnego obiegu gospodarczego, otwiera perspektywy, których – z punktu widzenia gospodarczego i społecznego – według EKES-u nie można lekceważyć. Podkreśla ponadto, że walka z przestępczością zorganizowaną powinna zapewniać, że wywołane taką logiką pozytywne sprzężenie zwrotne będzie mogło się opierać również na lepszym funkcjonowaniu rynku wewnętrznego – dzięki ograniczeniu zakłóceń konkurencji, których ofiarami padają przedsiębiorstwa prowadzące legalną działalność.

3.5   Konieczność zastosowania skutecznego, całościowego i zintegrowanego podejścia

3.5.1   W związku z tym, że skuteczność walki z przestępczością zorganizowaną zależy od podejścia, które musi być całościowe, EKES wyraża ubolewanie, iż harmonizacja środków w zakresie zamrażania i konfiskaty nie wpisuje się w całościowy instrument obejmujący dorobek wspólnotowy przyjęty w ramach dawnego 3. filara w dziedzinie współpracy sądowej i współpracy organów śledczych, które to dziedziny uzupełniają się wzajemnie i są nierozłącznymi elementami jednej polityki.

3.5.2   EKES podkreśla, że aby środki w zakresie zamrażania i konfiskaty dochodów z działalności przestępczej były skuteczne, konieczne jest podejście całościowe, pozwalające na odpowiednią organizację tego mechanizmu uwzględniającą wszystkie wymiary dziedzin z nim związanych; szczególną uwagę zwrócić należy na konieczność zapobieżenia sytuacji, w której bezpośrednia sprzedaż mienia umożliwiałaby organizacjom przestępczym jego odzyskanie.

3.5.3   W trosce o spójność, a także dla większej pewności prawa i bardziej zadowalającej transpozycji i stosowania przepisów europejskich EKES wnosi zatem, by dyrektywa zawierała odniesienia do decyzji 2006/783/JAI w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania do nakazów konfiskaty i 2007/845/JAI dotyczącej współpracy pomiędzy biurami ds. odzyskiwania mienia w państwach członkowskich w dziedzinie wykrywania i identyfikacji korzyści pochodzących z przestępstwa lub innego mienia związanego z przestępstwem.

3.5.4   W istocie, środki w zakresie zamrażania i konfiskaty mogą być skutecznie wykonywane tylko pod warunkiem, że oparte są na skutecznym systemie wykrywania i identyfikacji korzyści pochodzących z przestępstwa, także w wypadku, gdy dochody te zostały wyprane.

3.5.5   Jeśli chodzi o wykorzystanie skonfiskowanego mienia, podkreślić należy znaczenie stworzenia mechanizmów współpracy między państwami członkowskimi, aby sprzyjać wymianie wzorcowych rozwiązań między odpowiednimi organami krajowymi.

3.5.6   W tym kontekście EKES przypomina, że:

| — | należy ułatwić biurom ds. odzyskiwania mienia dostęp do informacji finansowych (zwłaszcza do danych dotyczących rachunków bankowych) (4); |
| --- | --- |

—

należy ułatwić biurom ds. odzyskiwania mienia dostęp do informacji finansowych (zwłaszcza do danych dotyczących rachunków bankowych) (4);

| — | państwa członkowskie powinny w pełni wykorzystywać potencjał Eurojustu, którego wartość dodana w dziedzinie dochodzeń i ścigania transgranicznego jest niezaprzeczalna i który może skutecznie ułatwić kontakty między biurami ds. odzyskiwania mienia i organami sądowymi; |
| --- | --- |

—

państwa członkowskie powinny w pełni wykorzystywać potencjał Eurojustu, którego wartość dodana w dziedzinie dochodzeń i ścigania transgranicznego jest niezaprzeczalna i który może skutecznie ułatwić kontakty między biurami ds. odzyskiwania mienia i organami sądowymi;

| — | istnieje pilna potrzeba wzmocnienia uprawnień Eurojustu do podejmowania inicjatyw; dotyczy to zwłaszcza prawa do wszczynania dochodzenia; |
| --- | --- |

—

istnieje pilna potrzeba wzmocnienia uprawnień Eurojustu do podejmowania inicjatyw; dotyczy to zwłaszcza prawa do wszczynania dochodzenia;

| — | należy zadbać o to, by wszystkie organy zajmujące się ściganiem, zwalczaniem i karaniem nielegalnego handlu na wielką skalę współpracowały ze sobą, wykorzystując wszystkie środki (elektroniczne bazy danych, wymiana i konfrontowanie informacji, zasoby ludzkie i materiałowe oraz zasoby specjalistycznej wiedzy); |
| --- | --- |

—

należy zadbać o to, by wszystkie organy zajmujące się ściganiem, zwalczaniem i karaniem nielegalnego handlu na wielką skalę współpracowały ze sobą, wykorzystując wszystkie środki (elektroniczne bazy danych, wymiana i konfrontowanie informacji, zasoby ludzkie i materiałowe oraz zasoby specjalistycznej wiedzy);

| — | istnieje pilna potrzeba stworzenia wspólnej kultury tych zadań w Europie poprzez wymianę pracowników służby celnej, policji, służby podatkowej i wymiaru sprawiedliwości; |
| --- | --- |

—

istnieje pilna potrzeba stworzenia wspólnej kultury tych zadań w Europie poprzez wymianę pracowników służby celnej, policji, służby podatkowej i wymiaru sprawiedliwości;

| — | w celu przyczyniania się do tego należy zapewnić niezbędne synergie między różnymi dyrekcjami generalnymi Komisji Europejskiej; |
| --- | --- |

—

w celu przyczyniania się do tego należy zapewnić niezbędne synergie między różnymi dyrekcjami generalnymi Komisji Europejskiej;

| — | konieczna jest harmonizacja systemów podatkowych i procedur w celu eliminowania nisz przestępczości zorganizowanej w Europie; |
| --- | --- |

—

konieczna jest harmonizacja systemów podatkowych i procedur w celu eliminowania nisz przestępczości zorganizowanej w Europie;

| — | należy powiązać ze sobą walkę z przestępczością zorganizowaną i strategię „Europa 2020”. |
| --- | --- |

—

należy powiązać ze sobą walkę z przestępczością zorganizowaną i strategię „Europa 2020”.

3.5.7   Ponadto, ze względu na to, że powodzenie i skuteczność niektórych inicjatyw podejmowanych na szczeblu krajowym (5) w celu scentralizowania skonfiskowanego mienia zachęca do przeniesienia tych doświadczeń na szczebel europejski, EKES sugeruje, by poza konieczną koordynacją i systematyczną wymianą informacji między krajowymi biurami ds. odzyskiwania mienia starannie przeanalizowano możliwość centralizacji europejskiej w tym zakresie – w ramach nowej odrębnej struktury lub, bezpośrednio, w ramach Eurojustu. Centralizację tę, choć utrudnia ją obecnie delikatna dla państw kwestia dzielenia się niektórymi bazami danych, należy traktować jako cel, nawet jeśli miałby być on długoterminowy, ponieważ zwykła współpraca nie wystarcza do osiągnięcia założeń związanych ze skutecznym zwalczaniem przestępczości zorganizowanej.

3.5.8   Poza tym, przypominając, że europejska strategia w dziedzinie konfiskaty będzie skuteczna tylko wtedy, gdy wpisywać się będzie w problematykę o wymiarze globalnym, EKES wyraża żal, iż przedstawiony wniosek nie porusza tego jakże istotnego aspektu.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   W sprawie art. 1 projektu dyrektywy:„pochodzącego z działalności przestępczej” – nie dotyczy wersji polskiej (przyp. tłum.).

4.2   W sprawie art. 2 p. (1) projektu dyrektywy: zamrożenie i konfiskata

4.2.1   EKES wyraża zadowolenie z rozszerzenia zakresu tych środków na korzyści pośrednie, co stanowi znaczny postęp w stosunku do decyzji 2005/212/JAI.

4.3   W sprawie art. 3 ust. 2 projektu dyrektywy: konfiskata o wartości odpowiadającej wartości zysków

4.3.1   EKES zaleca rozciągnięcie jej zakresu na środki użyte w celu dokonania przestępstwa (zwane „narzędziami”). Komitet uważa, że nie ma powodu, by ograniczać tę konfiskatę do zysków z przestępstwa. EKES podkreśla, że pojęcie „narzędzia” obejmuje środki transportu wykorzystywane do przewozu w Unii mienia i innych korzyści pochodzących z przestępstwa.

4.4   W sprawie art. 4 projektu dyrektywy: rozszerzone uprawnienia do konfiskaty

4.4.1   EKES przyjmuje z zadowoleniem uproszczenie, jakim jest ustalenie jednolitego przepisu w tej dziedzinie, gdyż system zawierający wiele opcji ustanowiony decyzją 2005/212/JAI powoduje zbytnią różnorodność w podejściach krajowych, co nie sprzyja właściwemu stosowaniu zasady wzajemnego uznawania w tym zakresie.

4.4.2   Jednakże EKES wyraża głębokie ubolewanie, iż kryterium dysproporcji między wartością mienia a legalnymi dochodami nie występuje już na pierwszym planie (6), lecz tylko pozostaje domyślne wśród innych „szczególnych faktów”, w oparciu o które sąd podejmuje decyzję (art. 4 ust. 1). Systemy prawne krajów najbardziej zaawansowanych w walce z przestępczością zorganizowaną nadają temu kryterium kluczowe znaczenie. EKES przyjmuje do wiadomości wybór Komisji, by pozostawić decyzję o użyciu tego kryterium sądom krajowym, i wzywa PE i Radę do jego przywrócenia poprzez dodanie we wniosku dotyczącym dyrektywy po słowach „do osoby skazanej za popełnienie przestępstwa” słów „w stopniu proporcjonalnym do jej legalnych dochodów”. EKES zachęca jednocześnie władze krajowe do przyznania temu kryterium decydującego znaczenia.

4.5   W sprawie art. 5 projektu dyrektywy: konfiskata bez uprzedniego wyroku skazującego

4.5.1   Choć z punktu widzenia zasad trudne wydaje się pogodzenie konfiskaty z faktem, iż dana osoba nie jest pociągana do odpowiedzialności za czyny będące podstawą konfiskaty, EKES uznaje praktyczną użyteczność takiego środka i popiera go w imię jego skuteczności. Ułatwiłoby to ponadto wzajemne uznawanie z krajami, w których stosowane jest common law i które stosują już procedury konfiskaty w prawie cywilnym.

4.5.2   EKES obawia się jednak, że wprowadzenie pojęcia „chronicznej choroby osoby podejrzanej lub oskarżonej” utoruje drogę licznym machinacjom. Ponieważ prawo Unii przewiduje, by każda osoba pociągana do odpowiedzialności sądowej mogła być reprezentowana przez adwokata, EKES wnosi, by odniesienie do choroby nie stanowiło kryterium dla konfiskaty bez uprzedniego wyroku skazującego i wnosi w związku z tym o jego usunięcie z treści wniosku dotyczącego dyrektywy (art. 5).

4.6   W sprawie art. 7 projektu dyrektywy: zamrożenie

4.6.1   EKES przypomina, że poszanowanie zasad postępowania sądowego, w tym prawa do obrony, nie może podlegać wyjątkom motywowanym chęcią zwiększenia skuteczności karania.

4.6.2   EKES uważa, że każdą decyzję o zamrożeniu powinien w rozsądnym terminie potwierdzić sędzia, jednak właściwy organ administracyjny powinien być upoważniony do podjęcia wszelkich natychmiastowych działań zabezpieczających.

4.7   W sprawie art. 8 projektu dyrektywy: gwarancje w zakresie prawa do obrony

4.7.1   Zgodnie z podejściem przyjętym przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, by indywidualnie oceniać proporcjonalność niektórych środków ograniczających podstawowe prawo własności – zwłaszcza rozszerzonego prawa do konfiskaty, konfiskaty bez uprzedniego wyroku skazującego i konfiskaty mienia osób trzecich – w omawianym wniosku przewidziano minimalne gwarancje procesowe, a także środki odwoławcze dla pozwanych. O ile przypomnienie o prawie do rzetelnego procesu sądowego wydaje się zbyteczne, to użyteczne jest uściślenie, że wszelkie decyzje sądu o konfiskacie muszą być uzasadnione, a osoby, których one dotyczą, muszą być o nich poinformowane.

4.7.2   W trosce o spójność z wymogami ustanowionymi na mocy przepisów europejskich w dziedzinie walki z praniem pieniędzy, EKES podkreśla, że w kontekście nowego instrumentu przewidzianego w tym celu osoba, której mienie zostało zajęte, musi mieć pełne prawo do pomocy prawnej.

4.7.3   Osoba pociągana do odpowiedzialności sądowej nie może, zdaniem EKES-u, posiadać mniej praw niż osoba trzecia przechowująca dane mienie. Aby uniknąć jakichkolwiek niejasności w tym względzie, EKES proponuje przeredagowanie tego artykułu: „Każde państwo członkowskie podejmuje stosowne środki w celu zagwarantowania, że osoby, w odniesieniu do których stosuje się środki ustanowione w niniejszej dyrektywie, będą miały prawo do skutecznego środka odwoławczego i mogły w pełni korzystać z prawa do pomocy prawnej. Wszelkie decyzje sądu o konfiskacie zostaną uzasadnione, a osoby, których decyzje te dotyczą, zostaną o nich poinformowane”.

4.8   W sprawie art. 9 projektu dyrektywy: skuteczne wykonanie

4.8.1   Cel, sam w sobie słuszny, zapewnienia skutecznego wykonania decyzji o konfiskacie nie może według EKES-u uprawniać do podejmowania „dalszych środków”, wykraczających poza decyzję sądu, po wydaniu ostatecznego wyroku skazującego. Chodzi tu o konieczną ochronę zasad sprawiedliwego procesu i określenie kar. Dopuszczalne są oczywiście tylko „późniejsze działania śledcze w związku z zapewnieniem ciągłości skutecznego wykonania kary orzeczonej przez organ sądowy”.

4.8.2   EKES przypomina, że ściśle pojęta konfiskata może zostać uzupełniona grzywną karną, skarbową lub celną mającą na celu zrównoważenie ryzyka oszustwa, ze szkodą dla państwa, co do zakresu uzyskanego bezprawnie mienia. Komitet sugeruje, by w dyrektywie przewidziano wzmocnienie współpracy między państwami członkowskimi, aby każde z nich mogło zapewnić wykonanie wyroku skazującego. Taki środek byłby niezbędnym warunkiem skuteczności ścigania.

4.9   Kwestia przeznaczenia i restytucji skonfiskowanych sum

4.9.1   Przeznaczenie skonfiskowanych sum nie jest kwestią drugorzędną, lecz bezpośrednio wpływa na ogólną skuteczność strategii konfiskaty. Ponieważ bezpośrednia sprzedaż mienia pozwala często organizacjom przestępczym na jego odzyskanie okrężną drogą, EKES podkreśla wagę jego przeznaczania w pierwszej kolejności na cele społeczne – tak, jak dzieje się to we Włoszech – zgodnie z podwójnie pozytywnym podejściem, jak o tym przypomina Parlament Europejski (7), łączącym zapobieganie przestępczości zorganizowanej i sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu i społecznemu.

4.9.2   EKES uważa za ważny proces refleksji zainicjowany przez DG JUST na temat przeznaczenia korzyści pochodzących z przestępstwa na cele społeczne. Istnieją różne możliwe rozwiązania; powinny one zostać wybrane przez centralne organy państw członkowskich; należy je rozważyć i odpowiednio dostosować, mając na względzie ofiary, interes ogólny oraz rodzaj samego zamrożonego mienia.

4.9.3   Konieczność przestrzegania zasad pomocniczości i proporcjonalności nie powinna uniemożliwiać UE proponowania ram prawnych, nawet ogólnych, w tej dziedzinie. EKES wzywa państwa członkowskie do wymiany sprawdzonych rozwiązań na tym polu.

4.9.4   Wymaga to wcześniejszego ustalenia jasnych zasad restytucji mienia. Zdarza się bowiem często, że państwo, na którego terytorium zajęto mienie, nie jest państwem, któremu należy je zwrócić. Ze względu na sprawiedliwość i konieczność ustalenia jednolitych zasad dla państw członkowskich EKES wnosi, by UE jaśniej określiła ten punkt, zwłaszcza w odniesieniu do decyzji ramowej z 2006 r., która przewiduje podział na pół między państwa członkowskie.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  W sprawie prania pieniędzy oraz identyfikacji, wykrywania, zamrażania, zajmowania i konfiskaty narzędzi oraz zysków pochodzących z przestępstwa.

1

(2)  W sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa.

2

(3)  Lub ograniczenia ich zasad.

3

(4)  Zob. sprawozdanie Komisji z 12 kwietnia 2011 r. sporządzone w oparciu o art. 8 decyzji 2007/845/JAI.

4

(5)  Zwłaszcza we Francji (AGRASC) i w Niderlandach (BOOM).

5

(6)  Kryterium to stanowiło jedną z trzech alternatywnych i/lub równoczesnych opcji przewidzianych w decyzji 2005/212/JAI (art. 3 ust. 2 lit. c)).

6

(7)  Raport w sprawie przestępczości zorganizowanej w UE, październik 2011 r.

7

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/133 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/133

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego [uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1198/2006 i rozporządzenie Rady (WE) nr 861/2006 oraz rozporządzenie Rady nr XXX/2011 w sprawie zintegrowanej polityki morskiej]

COM(2011) 804 final – 2011/0380 (COD)

2012/C 299/24

Sprawozdawca: Gabriel Sarró IPARRAGUIRRE

Rada, w dniu 15 grudnia 2011 r., oraz Parlament Europejski, w dniu 16 stycznia 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 43 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego [uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1198/2006 i rozporządzenie Rady (WE) nr 861/2006 oraz rozporządzenie Rady nr XXX/2011 w sprawie zintegrowanej polityki morskiej]

COM(2011) 804 final – 2011/0380(COD).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 150 do 1 – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Komitet przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji i popiera jego cele i priorytety. Uważa jednak, że należy doprecyzować sformułowanie głównego celu – powinien nim być zrównoważony i konkurencyjny charakter rybołówstwa i akwakultury z punktu widzenia gospodarczego, społecznego i środowiskowego. EKES zwraca też uwagę na brak konkretnej wzmianki o sektorach przetwórstwa produktów rybnych i akwakultury oraz handlu nimi wśród celów EFMR (Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego).

1.2   Jeżeli chodzi o definicję łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego, EKES powtarza swoje stanowisko przedstawione w opinii w sprawie reformy WPRyb i zachęca Radę oraz Parlament do odpowiedniego rozszerzenia propozycji Komisji.

1.3   Komitet popiera cel dotyczący eliminacji nadmiernej zdolności połowowej flot, tam gdzie takowa występuje. W tym celu uważa za konieczne utrzymanie pomocy przyznanej na trwałe wycofanie statków rybackich, jeśli pozwala to na faktyczne dostosowanie istniejących możliwości połowowych do każdego segmentu.

1.4   EKES uważa też, że konieczne jest utrzymanie pomocy na tymczasowe wycofanie floty.

1.5   Zdaniem Komitetu bardzo ważna jest pomoc przeznaczona na wspieranie stosunków i stowarzyszeń między badaczami a rybakami, wspieranie kapitału ludzkiego i dialogu społecznego, zachęcanie do dywersyfikacji i tworzenia miejsc pracy, a także na poprawę bezpieczeństwa na pokładzie. Ponadto uważa, że należy przewidzieć środki na rzecz włączenia młodych pracowników do sektora rybołówstwa, aby pomóc w łagodzeniu braku wymiany międzypokoleniowej oraz położyć większy nacisk na tworzenie i utrzymanie miejsc pracy.

1.6   EKES zgadza się co do konieczności wsparcia dla stosowania środków ochrony w ramach WPRyb, dla ograniczenia wpływu rybołówstwa na środowisko morskie, dla innowacji, ochrony i odbudowy różnorodności biologicznej, łagodzenia skutków zmiany klimatu, poprawy wykorzystania niepożądanych połowów oraz zwiększenia efektywności energetycznej.

1.7   Komitet popiera pomoc przewidzianą dla rybołówstwa śródlądowego. Uważa jednak, że należy wprowadzić środki wspierające zapobieganie interakcjom między akwakulturą słodkowodną i rolnictwem w rybołówstwie słodkowodnym.

1.8   EKES popiera środki na rzecz zrównoważonego rozwoju akwakultury i stref połowowych oraz proponuje w opinii pewne ważne jego zdaniem ulepszenia.

1.9   Komitet przyjmuje z zadowoleniem środki dotyczące przetwórstwa i handlu. Uważa jednak za konieczne utrzymanie do końca okresu stosowania EFMR pomocy przeznaczonej na rekompensaty dla organizacji producentów za magazynowanie produktów rybołówstwa. Uznaje też za niezbędne utrzymanie mechanizmu odszkodowań wyrównawczych w przypadku tuńczyka przeznaczonego dla branży przetwórczej. Z drugiej strony sądzi, że do celów szczegółowych należy włączyć poprawę konkurencyjności branży przetwórczej, poprawę warunków zdrowia publicznego i jakości produktów, zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko i zwiększenie efektywności energetycznej, zwiększenie stopnia wykorzystania nie w pełni eksploatowanych gatunków, produktów ubocznych i odpadów, rozwój, produkcję i wprowadzanie do obrotu nowych produktów, zastosowanie nowych technologii i innowacyjnych metod produkcji, otwarcie i rozwój rynków oraz poprawę warunków pracy i szkoleń dla pracowników.

1.10   EKES przyjmuje z zadowoleniem wszystkie propozycje dotyczące zintegrowanej polityki morskiej.

2.   Kontekst

2.1   Reforma wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) zacznie obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. (1)

2.2   Ramy finansowe obowiązującej WPRyb zostały zdefiniowane w rozporządzeniu (WE) nr 1198/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (EFR), którego przegląd przewidziano przed dniem 1 stycznia 2014 r.

2.3   Zintegrowana polityka morska (IMP) była finansowana w okresie 2008–2010 za pomocą szeregu działań pilotażowych i prac przygotowawczych. Komisja zaproponowała wprowadzenie nowego instrumentu finansowego na okres 2012–2013.

2.4   Reformę WPRyb i konsolidację IMP gwarantuje utworzenie nowego Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR), który będzie obowiązywał od dnia 1 stycznia 2014 r.

3.   Analiza wniosku

3.1   Cele i priorytety

3.1.1   We wniosku dokonano ogólnego podziału wsparcia, jakie może zostać udzielone w ramach „zarządzania dzielonego”, dotyczącego przede wszystkim WPRyb, oraz „zarządzania bezpośredniego”, obejmującego IMP i środki towarzyszące zarówno WPRyb, jak i IMP, oraz określono unijne środki finansowe na rzecz wdrażania:

| a) | WPRyb, |
| --- | --- |

a)

WPRyb,

| b) | odpowiednich środków związanych z prawem morza, |
| --- | --- |

b)

odpowiednich środków związanych z prawem morza,

| c) | zrównoważonego rozwoju obszarów rybackich i rybołówstwa śródlądowego, |
| --- | --- |

c)

zrównoważonego rozwoju obszarów rybackich i rybołówstwa śródlądowego,

| d) | IMP. |
| --- | --- |

d)

IMP.

3.1.2   Odnośnie do definicji „tradycyjnego łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego”, EKES powtarza swoje stanowisko wyrażone w opinii w sprawie reformy. Komitet jest zdania, że nie bierze się pod uwagę rzeczywistej sytuacji floty łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego w różnych państwach członkowskich oraz że stosuje się jedno arbitralne kryterium, które może prowadzić do powstawania sytuacji dyskryminujących. W związku z tym EKES oczekuje ustanowienia innych kryteriów, poza rozmiarem statków, które mogłyby być stosowane w celu wydzielenia tego rodzaju rybołówstwa o wysokim stopniu zróżnicowania i które obejmowałyby np. czas spędzony na morzu, odległość od brzegu, rodzaj narzędzia połowowego czy powiązania ze społecznością lokalną. Jednocześnie tonary powinny zostać włączone do definicji łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego.

3.1.3   Zdaniem EKES-u należy wyjaśnić pojęcia „samozatrudnionych rybaków” i „pracowników” w celu dokładnego określenia beneficjentów różnych środków EFMR, ponieważ termin „rybak” jest często używany w odniesieniu do różnych osób: właścicieli statków, rybaków samozatrudnionych niebędących pracownikami itp.

3.1.4   Cele EFMR to:

| a) | promowanie zrównoważonego i konkurencyjnego rybołówstwa i akwakultury; |
| --- | --- |

a)

promowanie zrównoważonego i konkurencyjnego rybołówstwa i akwakultury;

| b) | wspieranie procesu opracowywania i wdrażania IMP w sposób uzupełniający politykę spójności i WPRyb; |
| --- | --- |

b)

wspieranie procesu opracowywania i wdrażania IMP w sposób uzupełniający politykę spójności i WPRyb;

| c) | promowanie zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju terytorialnego obszarów rybackich; |
| --- | --- |

c)

promowanie zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju terytorialnego obszarów rybackich;

| d) | wspieranie procesu wdrażania WPRyb. |
| --- | --- |

d)

wspieranie procesu wdrażania WPRyb.

3.1.5   EKES uważa, że w zakresie pierwszego celu należy doprecyzować, że rybołówstwo i akwakultura powinny być zrównoważone i konkurencyjne z punktu widzenia gospodarczego, społecznego i środowiskowego.

3.1.6   W związku z tym EKES zauważa, że zarówno w opisie tych celów, jak i w priorytetach UE należałoby uwzględnić szczególne odniesienie do sektora wprowadzania do obrotu i przetwarzania, ponieważ są to grupy docelowe działań odzwierciedlonych we wniosku. EKES ubolewa, że wśród celów nie uwzględniono finansowania inwestycji mających na celu zagwarantowanie wartości zdrowotnej i jakości produktów, poprawę warunków pracy i warunków dla przedsiębiorczości oraz wspieranie rozwoju silnej, innowacyjnej i zrównoważonej tkanki przemysłowej, zdolnej tworzyć nowe miejsca pracy i konkurować na światowych rynkach.

3.1.7   Zakres geograficzny, jaki zastosowano we wniosku, będzie dotyczył operacji przeprowadzanych na terytorium UE, chyba że rozporządzenie wyraźnie stanowi inaczej.

3.2   Dopuszczalność wniosków i operacje niekwalifikowalne

3.2.1   Na określony czas wyłącza się wnioski składane przez podmioty gospodarcze, które dopuściły się nieprawidłowości dotyczących EFR lub EFMR bądź poważnego naruszenia na podstawie rozporządzenia dotyczącego połowów NNN (nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych), figurują w wykazie statków NNN bądź w inny sposób naruszyły przepisy WPRyb, a tym samym spowodowały poważne zagrożenie dla trwałości odnośnych zasobów.

3.2.2   Do wsparcia z EFMR nie kwalifikują się następujące operacje:

| a) | operacje zwiększające zdolność połowową statku; |
| --- | --- |

a)

operacje zwiększające zdolność połowową statku;

| b) | budowa nowych statków rybackich, wycofywanie z eksploatacji lub przywóz statków rybackich; |
| --- | --- |

b)

budowa nowych statków rybackich, wycofywanie z eksploatacji lub przywóz statków rybackich;

| c) | tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej; |
| --- | --- |

c)

tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej;

| d) | połowy eksperymentalne; |
| --- | --- |

d)

połowy eksperymentalne;

| e) | przeniesienia własności przedsiębiorstwa; |
| --- | --- |

e)

przeniesienia własności przedsiębiorstwa;

| f) | bezpośrednie zarybianie, o ile nie zostało wyraźnie określone w unijnym akcie prawnym jako środek ochrony lub w przypadku zarybiania eksperymentalnego. |
| --- | --- |

f)

bezpośrednie zarybianie, o ile nie zostało wyraźnie określone w unijnym akcie prawnym jako środek ochrony lub w przypadku zarybiania eksperymentalnego.

3.2.3   EKES uważa, że konieczne jest utrzymanie wsparcia dla podmiotów, które definitywnie zaprzestają działalności połowowej, aby umożliwić poważną i głęboką restrukturyzację floty UE, jeśli pozwoli to na rzeczywiste dopasowanie każdego segmentu do istniejących uprawnień do połowów w ramach rybołówstwa zrównoważonego pod względem gospodarczym, społecznym i środowiskowym. Należy również uwzględnić środki rekompensujące zaniechanie wykonywania zawodu w wyniku zaprzestania działalności połowowej przez statek, takie jak np. wcześniejsze emerytury i zryczałtowane kompensaty.

3.2.4   Zniesienie takiego wsparcia Komisja argumentuje tym, że w wyniku jego stosowania nie dało się rozwiązać problemu nadmiernej zdolności połowowej floty unijnej. Opiera się przy tym na sprawozdaniu Trybunału Obrachunkowego, w którym przeanalizowano, czy przyjęte środki przyczyniły się do dostosowania możliwości flot do istniejących uprawnień do połowów.

3.2.5   Komitet podkreśla jednak, że w sprawozdaniu tym nie zakwestionowano istnienia form wsparcia z tytułu definitywnego zaprzestania działalności, ale dokonano szeregu zaleceń dla samej Komisji i państw członkowskich.

3.2.5.1   Zwrócono się do Komisji, aby przyjęła bardziej odpowiednie środki w celu osiągnięcia równowagi pomiędzy zdolnością połowową uprawnieniami do połowów, ustaliła skuteczne limity dla zdolności połowowej flot i zapewniła, by systemy przekazywania praw połowowych przyczyniły się do zmniejszania nadmiernej zdolności połowowej.

3.2.5.2   Zwrócono się do państw członkowskich o dopilnowanie, aby środki wspierające inwestycje na pokładzie nie przyczyniały się do zwiększenia zdolności połowowej, programy wycofywania statków rybackich z eksploatacji miały korzystny wpływ na trwałość docelowych stad ryb, a środki publiczne nie były przydzielane na wycofywanie z eksploatacji statków rybackich nieprowadzących działalności połowowej.

3.2.6   Aby rozwiązać problem nadmiernej zdolności połowowej, Komisja zaproponowała system przekazywalnych koncesji połowowych. W swojej opinii w sprawie reformy EKES odrzucił taki system, uznając, że wsparcie z tytułu definitywnego zaprzestania działalności powinno zostać utrzymane w celu zmniejszenia nadmiernej zdolności połowowej, jaka mogłaby zaistnieć.

3.2.7   Ponadto EKES uważa za konieczne utrzymanie wsparcia z tytułu czasowego zaprzestania działalności ze względu na jego kluczową rolę w poprawie stanu zasobów, a zwłaszcza odnośnie do okresów ochronnych, oraz ze względu na to, że stanowi ono częściową rekompensatę braku dochodów rybaków w okresie zaprzestania działalności.

3.2.8   Pomoce z tytułu czasowego zaprzestania działalności są całkowicie uzasadnione w następujących przypadkach:

| a) | drastyczne zmniejszenie kwot połowowych lub nakładów połowowych w ramach wieloletnich planów zarządzania rybołówstwem; |
| --- | --- |

a)

drastyczne zmniejszenie kwot połowowych lub nakładów połowowych w ramach wieloletnich planów zarządzania rybołówstwem;

| b) | zerwanie lub zakończenie obowiązywania umów w sprawie rybołówstwa; |
| --- | --- |

b)

zerwanie lub zakończenie obowiązywania umów w sprawie rybołówstwa;

| c) | katastrofy ekologiczne. |
| --- | --- |

c)

katastrofy ekologiczne.

3.2.9   Komitet uważa, że wsparcie to nabiera szczególnego znaczenia dla utrzymania i rozwoju tkanki społeczno-gospodarczej regionów, które w znacznym stopniu są zależne od rybołówstwa, ponieważ jest skierowane zarówno do armatorów, jak i do członków załogi oraz zapewnia ciągłość działalności połowowej.

3.3   Zasoby budżetowe w ramach zarządzania dzielonego i bezpośredniego

3.3.1   Zasoby budżetowe w ramach zarządzania dzielonego na okres 2014–2020 wynoszą 5520 milionów euro i zostaną rozdzielone pomiędzy państwa członkowskie na podstawie określonych obiektywnych kryteriów zaproponowanych we wniosku. Środki przeznaczone na zarządzanie bezpośrednie, włącznie z pomocą techniczną, wynoszą 1047 milionów euro.

3.3.2   Aby mieć dostęp do współfinansowania przewidzianego z EFMR, każde państwo członkowskie powinno sporządzić pojedynczy program operacyjny mający na celu wdrożenie priorytetów unijnych. Komisja zatwierdzi programy operacyjne państw członkowskich i ich zmiany w drodze aktów wykonawczych.

3.4   Środki finansowane w ramach zarządzania dzielonego

3.4.1   Zrównoważony rozwój rybołówstwa

3.4.1.1   Wsparcie przyznawane na ten cel przyczyni się do realizacji następujących priorytetów UE:

| — | wspieranie innowacyjnego i konkurencyjnego rybołówstwa, |
| --- | --- |

—

wspieranie innowacyjnego i konkurencyjnego rybołówstwa,

| — | promowanie zrównoważonej i zasobooszczędnej akwakultury. |
| --- | --- |

—

promowanie zrównoważonej i zasobooszczędnej akwakultury.

3.4.1.2   Jako warunek ogólny ustalono, że po otrzymaniu wsparcia przeznaczonego bądź na doposażenie statków floty łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego w celu zmiany ich przeznaczenia na potrzeby działalności innej niż połowowa, bądź na inwestycje na statkach rybackich mające na celu jak najlepsze wykorzystanie niepożądanych połowów stad handlowych i waloryzację niewykorzystanych elementów złowionych ryb, właściciel statku rybackiego nie może przenieść statku do państwa trzeciego poza Unią przez co najmniej 5 lat od daty dokonania płatności na rzecz beneficjenta.

3.4.1.3   EKES uważa, że konieczne jest przeredagowanie treści punktu 3.4.1.2 tak, aby zaznaczyć, że w przypadku przeniesienia statków przed upływem 5 lat od otrzymania wsparcia należy zwrócić to wsparcie zgodnie z zasadą pro rata temporis.

3.4.1.4   Innowacje. W ramach EFMR wsparcie mogą otrzymać projekty mające na celu rozwijanie lub wprowadzanie nowych lub znacznie ulepszonych w porównaniu z aktualną sytuacją w tym sektorze produktów, procesów lub systemów zarządzania i organizacji.

3.4.1.5   EKES uważa, że należy sprecyzować pojęcie „aktualnej sytuacji w sektorze”, i przypomina, że innowacje powinny obejmować także aspekty społeczne.

3.4.1.6   Operacje finansowane w ramach innowacji należy przeprowadzać we współpracy z uznanym w państwie członkowskim organem naukowym lub technicznym, który zatwierdzi wyniki takich operacji.

3.4.1.7   Zdaniem EKES-u nie wszystkie działania w ramach innowacji powinny bezwzględnie wymagać udziału organu naukowego lub technicznego. Ważniejszym wymogiem powinna być poprawa wyników gospodarczych, jaką odnotują przedsiębiorstwa rybackie w wyniku tych działań.

3.4.1.8   Usługi doradcze. W ramach EFMR można przyznawać wsparcie:

| — | dla studiów wykonalności oceniających rentowność projektów; |
| --- | --- |

—

dla studiów wykonalności oceniających rentowność projektów;

| — | w celu zapewnienia profesjonalnego doradztwa dotyczącego strategii biznesowych i wprowadzania do obrotu. |
| --- | --- |

—

w celu zapewnienia profesjonalnego doradztwa dotyczącego strategii biznesowych i wprowadzania do obrotu.

3.4.1.9   Komisja proponuje, aby studia wykonalności projektów i profesjonalne doradztwo dotyczące strategii biznesowych i wprowadzania do obrotu zostały zapewnione przez uznane organy naukowe lub techniczne oraz aby ich koszt nie przekraczał 3 000 euro.

3.4.1.10   EKES uważa, że działania te powinny obejmować udział prywatnych przedsiębiorstw, które mogłyby opracować plany strategiczne o charakterze biznesowym i plany związane z wprowadzaniem do obrotu oraz zapewniać doradztwo w ich zakresie. Należy także zwiększyć dopuszczalną maksymalną kwotę. W każdym wypadku trzeba określić metodę stosowaną do ustalania tej kwoty, gdy zostaną zdefiniowane kryteria wyboru projektów.

3.4.1.11   Partnerstwa między naukowcami a rybakami. W ramach EFMR można wspierać:

| — | tworzenie sieci złożonych z niezależnych organów naukowych i rybaków lub też organizacji rybaków; |
| --- | --- |

—

tworzenie sieci złożonych z niezależnych organów naukowych i rybaków lub też organizacji rybaków;

| — | działania wykonywane w ramach takiej sieci. |
| --- | --- |

—

działania wykonywane w ramach takiej sieci.

3.4.1.12   EKES uważa za niezwykle ważne wspieranie relacji między naukowcami a rybakami.

3.4.1.13   Promowanie kapitału ludzkiego i dialogu społecznego. EFMR może wspierać:

| — | uczenie się przez całe życie, upowszechnianie wiedzy naukowej i innowacyjnych praktyk oraz nabywanie nowych umiejętności zawodowych, zwłaszcza związanych ze zrównoważonym zarządzaniem ekosystemami morskimi, działaniami w sektorze gospodarki morskiej, innowacjami i przedsiębiorczością; |
| --- | --- |

—

uczenie się przez całe życie, upowszechnianie wiedzy naukowej i innowacyjnych praktyk oraz nabywanie nowych umiejętności zawodowych, zwłaszcza związanych ze zrównoważonym zarządzaniem ekosystemami morskimi, działaniami w sektorze gospodarki morskiej, innowacjami i przedsiębiorczością;

| — | tworzenie sieci kontaktów i wymianę doświadczeń między zainteresowanymi stronami, w tym między organizacjami promującymi równość szans dla mężczyzn i kobiet; |
| --- | --- |

—

tworzenie sieci kontaktów i wymianę doświadczeń między zainteresowanymi stronami, w tym między organizacjami promującymi równość szans dla mężczyzn i kobiet;

| — | promowanie dialogu społecznego na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, z udziałem rybaków i innych zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

—

promowanie dialogu społecznego na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, z udziałem rybaków i innych zainteresowanych stron.

3.4.1.14   EKES odnotowuje wysiłki Komisji mające na celu uwzględnienie działań skierowanych na promowanie kapitału ludzkiego i dialogu społecznego, tworzenie miejsc pracy, zdrowie i bezpieczeństwo na pokładzie statków rybackich. Uważa jednak, że niektóre aspekty wymagają wyjaśnienia lub rozszerzenia. Po pierwsze, EKES chce sprecyzować, że dialog społeczny jest procesem, który odbywa się z udziałem partnerów społecznych, a mianowicie organizacji przedsiębiorców i pracowników. W związku z tym należy usunąć sformułowanie „inne zainteresowane strony”, gdy mowa o jego promowaniu. Po drugie, oprócz „rybaków” do beneficjentów wsparcia należy zdaniem Komitetu zaliczyć innych „operatorów”, aby ze wsparcia tego mogły korzystać pozostałe podmioty sektora rybołówstwa, które wykonują czynności wspomagające: podmioty zajmujące się naprawą narzędzi połowowych, personel wyładunkowy w portach itp. Ponadto EKES uważa za wskazane promowanie współfinansowania działań europejskich realizowanych przez europejskie organizacje działające w tym sektorze, a zwłaszcza seminariów informujących o rozwoju WPRyb, tak aby umożliwić partnerom społecznym lepsze zrozumienia prawodawstwa oraz wspierać przestrzeganie przepisów i optymalne wykorzystanie funduszy. Na koniec EKES zauważa, że EFMR powinien obejmować wsparcie finansowe na edukację i szkolenia rybaków, dzięki którym będą oni mogli znaleźć zatrudnienie w innych sektorach. Wsparcie to powinno obejmować rekompensatę za utratę dochodów w czasie szkoleń i nauki.

3.4.1.15   Ułatwianie różnicowania działalności i tworzenia miejsc pracy. W ramach EFMR można wspierać:

| — | nowo powstające firmy nieprowadzące działalności połowowej; |
| --- | --- |

—

nowo powstające firmy nieprowadzące działalności połowowej;

| — | doposażenie statków floty łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego w celu zmiany ich przeznaczenia na potrzeby działalności innej niż połowowa. |
| --- | --- |

—

doposażenie statków floty łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego w celu zmiany ich przeznaczenia na potrzeby działalności innej niż połowowa.

3.4.1.16   EKES uważa, że należy usunąć odniesienie do łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego, aby wszystkie statki rybackie mogły korzystać z doposażenia w celu zmiany ich przeznaczenia na potrzeby działalności innej niż połowowa.

3.4.1.17   Komitet kieruje uwagę na brak wsparcia dla tworzenia miejsc pracy w samym sektorze rybołówstwa. EKES uważa, że należy opracować środki mające na celu przyciągnięcie młodych specjalistów do sektora rybołówstwa, tak aby częściowo rozwiązać jeden z największych problemów w tym sektorze, a mianowicie problem wymiany pokoleń.

3.4.1.18   Zdrowie i bezpieczeństwo na statkach rybackich. EFMR może udzielać wsparcia rybakom i właścicielom statków w okresie programowania, dla danego statku rybackiego lub beneficjenta, z przeznaczeniem na inwestycje na statkach rybackich lub inwestycje w indywidualny sprzęt, pod warunkiem, że takie inwestycje wychodzą poza standardowy zakres wymagany na podstawie prawa krajowego lub unijnego.

3.4.1.19   Zdaniem Komitetu należy uwzględnić nie tylko inwestycje na statkach rybackich, lecz umożliwić korzystanie ze wsparcia także rybakom dokonującym połowów oraz pracownikom pomocniczym. Należy także poszerzyć zakres tego wsparcia o poprawę ogólnych warunków panujących na statkach, czyli zapobieganie ryzyku zawodowemu, poprawę warunków pracy, higieny itp., jak również o wstępne oceny zawierające analizę wykonalności tych inwestycji.

3.4.1.20   Należy ponadto zrezygnować z ograniczenia udzielania tego wsparcia tylko raz w trakcie okresu programowania.

3.4.1.21   Wsparcie dla systemów przekazywalnych koncesji połowowych w ramach WPRyb: Komisja zaproponowała udzielanie określonego wsparcia w celu ustanowienia lub zmiany systemów przekazywalnych koncesji połowowych przewidzianych w WPRyb. EKES uważa, że udzielanie tego wsparcia jest właściwe, jeśli system ten ostatecznie zostanie ustanowiony w ramach WPRyb.

3.4.1.22   EFMR przewiduje wsparcie na wdrażanie środków ochronnych w ramach WPRyb, ograniczanie oddziaływania rybołówstwa na środowisko morskie, innowacje związane z ochroną morskich zasobów biologicznych oraz ochronę i odbudowę morskiej różnorodności biologicznej i ekosystemów morskich w ramach zrównoważonej działalności połowowej. EKES wyraża aprobatę dla tych środków, podkreślając uznanie i znaczenie roli, jaką sami rybacy mogą odgrywać w zakresie oczyszczania i ochrony środowiska morskiego.

3.4.1.23   Łagodzenie zmiany klimatu. W celu łagodzenia skutków zmiany klimatu EFMR może wspierać inwestycje na statkach rybackich mające na celu zmniejszanie emisji substancji zanieczyszczających lub gazów cieplarnianych oraz audyty i programy związane z efektywnością energetyczną. Komisja zaproponowała natomiast wyłączenie ze wsparcia wymiany lub modernizacji silników.

3.4.1.24   EKES uważa, że należy zezwolić na przyznawanie wsparcia na wymianę lub modernizację silników pod warunkiem, że taka wymiana lub modernizacja nie pociągnie za sobą zwiększenia zdolności połowowej statku. W przeciwnym razie poziom bezpieczeństwa statków i samych członków załogi mógłby się pogorszyć, nie poprawiłaby się efektywność energetyczna ani nie nastąpiłoby obniżenie poziomu zanieczyszczeń.

3.4.1.25   Jakość produktów i wykorzystanie niepożądanych połowów. EFMR może wspierać inwestycje w statki rybackie mające na celu poprawę jakości złowionych ryb i lepsze wykorzystanie niepożądanych połowów. Wsparcie to przyznaje się dla danego statku rybackiego lub beneficjenta tylko raz w trakcie okresu programowania. EFMR może również wspierać porty rybackie, miejsca wyładunku i przystanie, jeśli posłuży to zwiększeniu efektywności energetycznej, przyczyni się do ochrony środowiska, poprawy bezpieczeństwa i warunków pracy oraz budowy lub modernizacji przystani w celu zwiększenia bezpieczeństwa rybaków.

3.4.1.26   EKES uważa za właściwe środki wyszczególnione dla portów rybackich, miejsc wyładunku i przystani i stwierdza, że powinny one zostać poszerzone o wsparcie na inwestycje w zakresie przechowywania i sprzedaży na aukcji produktów rybołówstwa, inwestycje w stacje pobierania paliwa, zaopatrzenie statków (w wodę, lód, elektryczność itp.), jak również zinformatyzowane zarządzanie miejscami sprzedaży.

3.4.1.27   Rybołówstwo śródlądowe. W celu zmniejszenia oddziaływania rybołówstwa słodkowodnego na środowisko, zwiększenia efektywności energetycznej, poprawy jakości połowów oraz bezpieczeństwa i warunków pracy EFMR może wspierać statki rybackie, które dokonują połowów na wodach śródlądowych, a także prowadzenie zróżnicowanej działalności przez rybaków zajmujących się rybołówstwem śródlądowym oraz ich udział w zarządzaniu obszarami sieci „Natura 2000”, ich odbudowie i monitorowaniu. EKES popiera zaproponowane środki, choć zgodnie z tym, co wskazano w opinii w sprawie reformy WPRyb, Komisja powinna zapewnić wsparcie w zakresie zapobiegania wzajemnemu oddziaływaniu akwakultury słodkowodnej i rolnictwa z jednej strony oraz rybołówstwa słodkowodnego z drugiej.

3.4.1.28   W najbardziej na północ wysuniętych regionach UE w okresie, który może trwać sześć miesięcy, zimowe połowy spod lodu dokonywane są zarówno w jeziorach, jak i strefach przybrzeżnych. Pojazdy śniegowe i specjalne wyposażenie dla połowów zimowych powinny kwalifikować się do wsparcia z EFMR.

3.4.2   Zrównoważony rozwój akwakultury

3.4.2.1   Wsparcie przyznawane na ten cel przyczyni się do realizacji następujących priorytetów UE:

| — | wspierania innowacyjnej, konkurencyjnej i opartej na wiedzy akwakultury; |
| --- | --- |

—

wspierania innowacyjnej, konkurencyjnej i opartej na wiedzy akwakultury;

| — | promowania zrównoważonej i zasobooszczędnej akwakultury. |
| --- | --- |

—

promowania zrównoważonej i zasobooszczędnej akwakultury.

3.4.2.2   Zdaniem Komitetu przyznawanie wsparcia przedsiębiorstwom z sektora akwakultury bez względu na ich rozmiar (mikroprzedsiębiorstwa, MŚP lub duże przedsiębiorstwa) jest właściwe. Sądzi jednak, że zawarte w załączniku 1 ograniczenie dotyczące dużych przedsiębiorstw z sektora akwakultury jest nieuzasadnione.

3.4.2.3   We wniosku zaproponowano wsparcie na rzecz innowacji w następujących dziedzinach: inwestycje w akwakulturę prowadzoną na morzu, i niezwiązaną z żywnością w celu wspierania form akwakultury o wysokim potencjale wzrostu; przetwarzanie, wprowadzanie do obrotu i bezpośrednia sprzedaż własnych produktów; zapewnianie usług z zakresu zarządzania, zastępstw i doradztwa dla gospodarstw akwakultury; oraz promowanie kapitału ludzkiego i tworzenia sieci kontaktów.

3.4.2.4   Komitet popiera te propozycje. Jednak odnośnie do ostatniego punktu proponuje, aby dla poprawy działalności wykonywanej przez pracowników przedsiębiorstw z sektora akwakultury otwarto specjalną linię pomocową w celu poprawy warunków pracy w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa pracowników gospodarstw zajmujących się akwakulturą. Powinno to obejmować zarówno gospodarstwa położone nad morzem, jak i miejsca pracy na statkach pomocniczych sektora akwakultury, a nawet gospodarstwa na lądzie.

3.4.2.5   EKES proponuje, by w wypadku dużych przedsiębiorstw wsparcie nie było ograniczone do uczenia się przez całe życie, upowszechniania wiedzy i innowacyjnych praktyk itp., ponieważ znaczenie wszystkich tych działań uzasadnia nierozgraniczanie przedsiębiorstw ze względu na ich rozmiar. Uważa jednak, że należy priorytetowo potraktować małe i średnie przedsiębiorstwa.

3.4.2.6   W celu przyczynienia się do zwiększenia potencjału terenów hodowli w ramach akwakultury, EFMR może wspierać identyfikowanie i tworzenie map terenów o najlepszych warunkach, poprawę infrastruktury i zapobieganie poważnemu szkodliwemu oddziaływaniu na akwakulturę.

3.4.2.7   EKES uważa za konieczne udzielenie wsparcia na inwestycje mające na celu poprawę infrastruktury portów macierzystych akwakultury morskiej lub miejsc wyładunku oraz na inwestycje w obiekty do zbiórki pozostałości i odpadów.

3.4.2.8   Propagowanie nowych przedsiębiorstw w sektorze akwakultury. EFMR może wspierać zakładanie mikroprzedsiębiorstw w sektorze akwakultury przez podmioty rozpoczynające działalność w tym sektorze pod warunkiem, że mają oni odpowiednie umiejętności i kompetencje zawodowe, po raz pierwszy zakładają mikroprzedsiębiorstwo w sektorze akwakultury jako osoby zarządzające i przedłożą plan biznesowy dotyczący rozwoju swojej działalności w tym sektorze.

3.4.2.9   EKES proponuje, aby tego typu wsparcie odnosiło się do tworzenia miejsc pracy netto w przypadku każdego przedsiębiorstwa w sektorze akwakultury, bez względu na to, czy jest to nowo założony podmiot, czy nie.

3.4.2.10   W celu wspierania akwakultury o wysokim poziomie ochrony środowiska w ramach EFMR wsparcie może zostać przyznane na pokrycie kosztów określonych inwestycji. EKES uważa, że tak jak w przypadku sektora rybołówstwa, należy uwzględnić wsparcie na inwestycje mające na celu zmniejszenie emisji substancji zanieczyszczających lub gazów cieplarnianych, a także na audyty i programy związane z efektywnością energetyczną.

3.4.2.11   Wsparcie będzie można przyznać także na przejście na systemy ekozarządzania i audytu środowiskowego oraz na akwakulturę ekologiczną, świadczenie usług w zakresie ochrony środowiska w sektorze akwakultury, środki zdrowia publicznego oraz środki dotyczące zdrowia i dobrostanu zwierząt.

3.4.2.12   EKES uważa, że zdrowie zwierząt ma zasadnicze znaczenie dla zrównoważonego rozwoju sektora akwakultury i w związku z tym podkreśla konieczność zwiększenia wsparcia EFRM w tym zakresie. Proponuje więc utworzenie i rozwój klastrów ochrony sanitarnej w sektorze akwakultury, jakie z powodzeniem wprowadzono już w hodowli lądowej.

3.4.2.13   We wniosku przewidziano możliwość udzielenia wsparcia na ubezpieczenie gospodarstw w sektorze akwakultury, które pokrywałoby określone straty. EKES uważa, że należy uwzględnić wydatki poniesione na zbiórkę i utylizację zwierząt padłych w gospodarstwie z przyczyn naturalnych, w wyniku wypadków itp., a także koszty uboju i grzebania w samym gospodarstwie z przyczyn sanitarnych i za zgodą odpowiednich władz.

3.4.3   Zrównoważony rozwój obszarów rybackich

3.4.3.1   Wsparcie przyznawane na ten cel powinno przyczyniać się do realizacji priorytetu UE polegającego na promowaniu zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju terytorialnego obszarów rybackich, który zachęcałby do zwiększania zatrudnienia i spójności terytorialnej. Wsparcie to będzie mogło zostać przyznane obszarom rybackim mniejszym niż obszary NUTS 3 (2).

3.4.3.2   EKES uważa za przejaw dyskryminacji nieobjęcie takim wsparciem gmin przybrzeżnych o liczbie mieszkańców powyżej 100 000, gdyż floty mają bazę w portach rybackich, niezależnie od liczby mieszkańców danej gminy.

3.4.3.3   Komisja zaproponowała informowanie na bieżąco i wspieranie lokalnych grup działania w sektorze rybołówstwa, oferujących zintegrowaną lokalną strategię rozwoju, w której zostanie w widoczny sposób odzwierciedlony społeczno-gospodarczy układ obszaru z równomiernym uwzględnieniem sektora prywatnego, sektora publicznego i społeczeństwa obywatelskiego.

3.4.3.4   EKES uważa, że dla dokonania obiektywnej oceny wyniku dotychczasowych prac wykonanych przez te grupy w celu rozwijania obszarów przybrzeżnych niezwykle ważne jest przystąpienie przez Komisję do oceny, zanim pomoc przyznana w ramach tej kategorii mogłaby zostać zaliczona do nowych funduszy.

3.4.4   Wprowadzanie do obrotu i przetwarzanie

3.4.4.1   Komisja zaproponowała pewne środki dotyczące wprowadzania do obrotu i przetwarzania, w szczególności mające na celu przygotowanie i wdrożenie planów produkcji i wprowadzania do obrotu przez organizacje producentów.

3.4.4.2   Choć EKES popiera działania, które przyczynią się do zrównoważenia zasobów i konkurencyjności przedsiębiorstw, widzi również potrzebę wprowadzenia w planach pewnego mechanizmu elastyczności, ponieważ poruszamy się na zglobalizowanym rynku, na którym warunki podaży i popytu mogą zmienić się w każdej chwili.

3.4.4.3   We wniosku przewidziano udzielenie wsparcia przeznaczonego na rekompensatę dla organizacji producentów za przechowywanie produktów rybołówstwa wymienionych w załączniku II do rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków. Wsparcie będzie stopniowo zmniejszane i zostanie całkowicie wycofane w 2019 r.

3.4.4.4   EKES jest przeciwny stopniowemu zmniejszaniu tego wsparcia aż do jego wycofania w 2019 r., ponieważ przyczynia się ono w szczególny sposób do stabilizacji rynków. Za konieczne uważa więc jego utrzymanie do roku 2020.

3.4.4.5   Komitet zauważył, że wycofano uwzględniony dotychczas we wspólnej organizacji rynków mechanizm odszkodowania wyrównawczego w odniesieniu do tuńczyka przeznaczonego do przetworzenia.

3.4.4.6   Mechanizm ten został ustanowiony jako przeciwwaga dla całkowitego i stałego zawieszenia ceł wspólnej taryfy celnej na tuńczyka w całości, pochodzącego z państw trzecich i przeznaczonego do przetworzenia. Komitet uważa, że w wyniku zniesienia mechanizmu produkcja unijna może znaleźć się w niekorzystnej sytuacji, ponieważ będzie musiała konkurować z produktami, dla których wymogi higieniczno-sanitarne są niższe niż te, jakim podlegają produkty w UE. W związku z tym EKES wzywa do utrzymania wspomnianego mechanizmu odszkodowania wyrównawczego.

3.4.4.7   EKES uważa, że przewidziane we wniosku dopłaty do prywatnego przechowywania nie rekompensują spadku cen tuńczyka na rynku unijnym ani nie zapewniają producentom tuńczyka odpowiedniego dochodu w takiej sytuacji, czyli nie osiągają celu, dla którego został ustanowiony system odszkodowań wyrównawczych.

3.4.4.8   We wniosku przewidziano możliwość przyznawania określonego wsparcia na środki dotyczące wprowadzania do obrotu.

3.4.4.9   Zdaniem EKES-u konieczne jest poszerzenie tego wsparcia o opracowanie i uruchomienie kampanii informacyjnych mających na celu poprawę wizerunku rybołówstwa i akwakultury. EKES proponuje również uwzględnienie dodatkowych punktów, takich jak organizacja targów i pokazów handlowych sektora i udział w nich, działania ułatwiające przedsiębiorstwom dostęp do innowacji, szkolenia z zakresu najbardziej zaawansowanych technik, nowych lub ulepszonych procesów czy też nowych lub ulepszonych systemów organizacji.

3.4.4.10   Ze względu na kluczową rolę, jaką odgrywają zrzeszenia międzysektorowe w promowaniu i ulepszaniu wprowadzania produktów do obrotu, Komitet uważa, że należy wspierać nie tylko tworzenie takich zrzeszeń, lecz także ich funkcjonowanie, tak aby umożliwiać im rozwijanie przypisanych kompetencji.

3.4.4.11   EFMR może także wspierać określone inwestycje związane z przetwarzaniem produktów. Komitet uważa, że powinny zostać dodane następujące cele szczegółowe: poprawa konkurencyjności przemysłu przetwórczego, poprawa zdrowia publicznego i jakości produktów, zmniejszenie negatywnego oddziaływania na środowisko i zwiększenie efektywności energetycznej, zwiększenie stopnia wykorzystania nie w pełni eksploatowanych gatunków, produktów ubocznych i odpadów, rozwój, produkcja i wprowadzenie do obrotu nowych produktów, zastosowanie nowych technologii i innowacyjnych metod w produkcji, otwarcie i rozwinięcie rynków oraz poprawa warunków pracy i ulepszenie szkoleń pracowników.

3.4.5   Regiony najbardziej oddalone

3.4.5.1   Wniosek przewiduje wyrównanie dodatkowych kosztów związanych z produktami rybołówstwa i akwakultury z regionów najbardziej oddalonych – Azorów, Madery, Wysp Kanaryjskich, Gujany Francuskiej i Reunion. Komitet uważa, że Komisja powinna szczegółowo wyjaśnić, jakie obliczenia przeprowadzono w celu dokonania podziału budżetu dla każdego z regionów najbardziej oddalonych, a także podać powód obniżenia budżetu przeznaczonego dla Wysp Kanaryjskich, skoro budżety przeznaczone dla pozostałych regionów zostały zwiększone.

3.4.6   Środki towarzyszące WPRyb

3.4.6.1   EFMR może wspierać wdrażanie unijnego systemu kontroli, inspekcji i egzekwowania oraz gromadzenie pierwotnych danych biologicznych, technicznych, środowiskowych i społeczno-gospodarczych, zarządzanie nimi i ich wykorzystywanie, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie WPRyb. EKES uznaje, że takie wsparcie jest niezbędne do zapewnienia kontroli i gromadzenia danych w całej UE, włącznie z tymi danymi, które odnoszą się do inspekcji pracy.

3.4.6.2   W odniesieniu do wielu wyżej wymienionych środków we wniosku ustanowiono ograniczenie polegające na przyznawaniu wsparcia dla danego statku rybackiego tylko raz w trakcie okresu programowania. Należy znieść to ograniczenie.

3.4.6.3   EKES uważa, że należy rozważyć utworzenie „funduszu kryzysowego”, który umożliwiłby zaspokojenie dokładnie określonych potrzeb sektora tak, aby możliwe było uruchomienie elastycznych środków nadzwyczajnych w określonych sytuacjach wyjątkowych, np. w wypadku zmiany przeznaczenia statków wynikającej z zawieszenia lub nieodnowienia umów w zakresie rybołówstwa, gwałtownego wzrostu kosztów bieżących, klęsk żywiołowych itp.

3.5   Środki finansowane w ramach zarządzania bezpośredniego

3.5.1   Zintegrowana polityka morska

3.5.1.1   We wniosku przewidziano szereg form pomocy mających przyczynić się do rozwoju i wdrażania zintegrowanej polityki morskiej Unii w celu promowania zintegrowanego zarządzania WPRyb oraz obszarami morskimi i przybrzeżnymi, przyczynienia się do rozwoju inicjatyw międzysektorowych przynoszących obopólne korzyści różnym sektorom gospodarki morskiej i różnym rodzajom polityki sektorowej, wspierania zrównoważonego wzrostu gospodarczego, zatrudnienia, innowacji i nowych technologii w powstających i potencjalnych sektorach gospodarki morskiej w regionach przybrzeżnych, jak też wspierania ochrony środowiska morskiego, w szczególności jego różnorodności biologicznej, i chronionych obszarów morskich, a także zrównoważonej eksploatacji zasobów morskich i przybrzeżnych. EKES przyjmuje z zadowoleniem proponowane środki.

3.5.1.2   Przewidziano także szereg form wsparcia mających ułatwić wdrożenie WPRyb i IMP, zwłaszcza w zakresie doradztwa naukowego w ramach WPRyb, szczególnych środków egzekwowania i kontroli w ramach WPRyb, dobrowolnych wkładów na rzecz organizacji międzynarodowych, komitetów doradczych, rozpoznania rynku oraz działań komunikacyjnych. Komitet uważa te formy wsparcia za właściwe.

3.5.1.3   Komitet odnotowuje ważną rolę regionalnych komitetów doradczych, które stanowią organy konsultacyjne Komisji w odniesieniu do różnych zagadnień związanych z WPRyb i w których uczestniczą wszystkie zainteresowane strony. W związku z tym Komitet uważa, że wsparcie to powinno wystarczyć do zapewnienia ich prawidłowego funkcjonowania w taki sposób, aby zagwarantowany został udział wszystkich członków tych komitetów, włącznie z naukowcami.

3.5.1.4   Zdaniem Komitetu EFMR powinien finansować przyszłą sektorową radę ds. zatrudnienia i umiejętności, która wpisuje się w cele reformy WPRyb, strategii „Europa 2020” i komunikatu „Nowe umiejętności w nowych miejscach pracy” (3). Uważa również, że należy w dalszym ciągu finansować unijny Komitet Doradczy ds. Rybołówstwa i Akwakultury. Gdyby Komitet ten został jednak rozwiązany, EKES wnosi o utworzenie Rady Konsultacyjnej ds. Przemysłu, Rynku i Spraw Ogólnych.

3.5.1.5   Odnośnie do rozpoznania rynku, Komitet pozytywnie ocenia wszelkie wsparcie mające na celu upowszechnianie i rozwój informacji dotyczących rynku produktów rybołówstwa i akwakultury.

3.5.2   Pomoc techniczna

3.5.2.1   We wniosku przewidziano udzielenie z inicjatywy Komisji wsparcia na pomoc techniczną, na wdrożenie porozumień w sprawie zrównoważonego zarządzania rybołówstwem i udział UE w regionalnych organizacjach ds. rybołówstwa, a także na utworzenie europejskiej sieci lokalnych grup działania w sektorze rybołówstwa. Komitet uważa, że te formy wsparcia mają ogromne znaczenie.

3.6   Wdrażanie

3.6.1   Na koniec we wniosku w obszerny sposób przedstawiono wdrożenie programów pomocy zarówno w ramach zarządzania dzielonego, jak i w ramach zarządzania bezpośredniego, z uwzględnieniem mechanizmów wdrażania, systemów zarządzania i kontroli stosowanych przez państwa członkowskie i Komisję, a także monitorowania, oceny, informacji i komunikacji.

3.6.2   EKES popiera systemy wdrażania w ramach obu rodzajów zarządzania, gdyż odzwierciedlają one doświadczenie Komisji we wszystkich czynnościach niezbędnych do uruchomienia, wdrożenia, monitorowania i zakończenia programów pomocy przewidzianych we WPRyb i w IMP.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u, Dz.U. C 181 z 21.6.2012 s. 183–195.

1

(2)  Zob. rozporządzenie (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS), Dz.U. L 154 z 21.6.2003, s. 1.

2

(3)  Opinia EKES-u w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Nowe umiejętności w nowych miejscach pracy – przewidywanie wymogów rynku pracy i potrzeb w zakresie umiejętności oraz ich wzajemne dopasowywanie”, COM(2008) 868 wersja ostateczna, Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 74.

3

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/141 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/141

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Działania promocyjne i informacyjne dotyczące produktów rolnych: strategia o dużej europejskiej wartości dodanej w celu promowania smaków Europy”

COM(2012) 148 final

2012/C 299/25

Sprawozdawca: Armands KRAUZE

Dnia 30 marca 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Działania promocyjne i informacyjne dotyczące produktów rolnych: strategia o dużej europejskiej wartości dodanej w celu promowania smaków Europy”

COM(2012) 148 final.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię w dniu 26 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 136 do 1 – 10 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Programy informacyjne i promocyjne UE odgrywają kluczową rolę we wspieraniu europejskich producentów i pracowników, gdyż pomagają im sprostać wyzwaniom wciąż rosnącej światowej konkurencji oraz zapewnić mocną pozycję na rynku. Programy te wyjaśniają konsumentom wysokie normy jakości, dobrostanu zwierząt i produkcji, które spełniają produkty rolne UE, a także stymulują eksport.

1.2   We wcześniejszej opinii w sprawie dokumentu COM(2011) 436 final (1) EKES poparł dwa zasadnicze cele nowej polityki promocyjnej ukierunkowanej na rynek docelowy: na rynku UE – informowanie konsumentów i zwiększanie ich wiedzy, a na rynku zewnętrznym – promowanie eksportu.

1.3   W ramach finansowych na lata 2014–2020 trzeba przeznaczyć nowe, dodatkowe zasoby na rozwiązywanie ewentualnych nowych kryzysów i nagłych sytuacji, które mogą wystąpić w sektorze rolno-spożywczym, a których nie będzie można sfinansować ze środków przeznaczonych na politykę promocyjną i informacyjną w ramach WPR. EKES uważa, że bezwzględnie kluczowe jest zwiększenie budżetu na działania informacyjne i promocyjne dotyczące produktów rolnych na rynku wewnętrznym i w krajach trzecich.

1.4   EKES sądzi, że Komisja powinna opracować jasne wytyczne dla wnioskodawców zgłaszających w państwach członkowskich programy krajowe, z udziałem wielu krajów i państw trzecich. Trzeba poprawić ocenę programów poprzez zastosowanie rygorystycznego systemu oceny zawierającego konkretne wskaźniki. Niezbędne jest zwiększenie przejrzystości procesu selekcji i ustalania hierarchii ważności programów na poziomie krajowym i UE. W celu uproszczenia procedury, programy z udziałem wielu krajów powinny być przedstawiane przez wnioskodawców bezpośrednio Komisji. Programy z udziałem wielu krajów dotyczące wielu produktów należy traktować priorytetowo i przewidzieć dla nich korzystniejsze finansowanie, przyznając do 60 % współfinansowania z UE.

1.5   Należy zapewnić większą elastyczność, tak aby w fazie wdrażania umożliwić dostosowanie programów do zmieniającej się sytuacji na rynku. EKES popiera propozycję, by w przypadkach, kiedy dane programy poprzedzone są analizą rynku i oceną skutków, można było przedstawić wieloletni program ramowy zawierający informacje szczegółowe tylko w odniesieniu do pierwszego roku realizacji, co pozwoli modyfikować plany na kolejne lata.

1.6   EKES podkreśla, że ustawodawstwo dotyczące promocji powinno jasno określić rolę znaków towarowych oraz proporcje między promocją ogólną a promocją prywatnych znaków towarowych. Należałoby zbadać koncepcję promowania produktów europejskich za pomocą konkretnych marek. Powinno się zezwolić na podawanie pochodzenia produktu również w przypadku tych produktów, które nie posiadają nazwy pochodzenia lub chronionego oznaczenia geograficznego. Ideę pochodzenia z UE można przekazywać, posługując się wspólnymi hasłami, które nie naruszają prawa konsumenta do otrzymania właściwej informacji.

1.7   Jeśli chodzi o wspólne europejskie hasło dla potrzeb promocji na rynku zewnętrznym, wydaje się słuszne przekazywanie jednolitej informacji, dotyczącej wszystkich europejskich produktów i łączącej je pod tym samym „sztandarem”. Ważne jest, by wysyłać konsumentom jasny, łatwo rozpoznawalny komunikat.

1.8   EKES popiera zamiar wprowadzenia jednego wykazu produktów kwalifikowalnych w celu uproszczenia procedur. Wykaz ten powinien zostać rozszerzony, tak by umożliwić promocję produktów objętych innymi systemami jakości, które są ilustracją przesłania o jakości europejskiej produkcji, np. systemami krajowymi, regionalnymi lub oznakowania ekologicznego.

1.9   EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma utworzenie sieci wymiany najlepszych praktyk między profesjonalistami, która będzie służyła wdrażaniu dobrze skonstruowanych i skoordynowanych programów z udziałem wielu krajów, przy wykorzystaniu najnowszych technologii. Należałoby także zbadać możliwości zastosowania nowych technologii do umożliwienia kontaktów między konsumentami a producentami. Konieczne będzie zadbanie o to, by te mechanizmy nie powodowały zakłóceń rynku lub konkurencji.

2.   Streszczenie komunikatu Komisji

2.1   Aby zrealizować cele strategii „Europa 2020” trzeba zapewnić wspieranie roli rolnictwa jako gwaranta bezpieczeństwa żywnościowego, wykorzystywania zasobów naturalnych zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, dynamiki obszarów wiejskich, a także jako motoru wzrostu i źródła nowych miejsc pracy. Do osiągnięcia tych celów niezbędna jest skuteczna polityka promocyjna.

2.2   Programy promocyjne są finansowane następująco: maksymalnie 50 % wkładu finansowego wnosi Unia, co najmniej 20 % – organizacja branżowa, a pozostałą część – zainteresowane państwo członkowskie. Jednak zgłaszanie programów w krajach spoza UE często miało niezadowalający zasięg, a efekt był słabszy i widoczny z opóźnieniem.

2.3   W komunikacie Komisji wymieniono niedociągnięcia obecnych środków w zakresie promocji, takie jak nadmierna biurokracja, nierówne rozłożenie podejmowanych działań oraz przeszkody hamujące postęp. Następnie wysunięto propozycje, jak zaradzić tym problemom oraz waloryzować wizerunek europejskich produktów rolnych.

2.4   W komunikacie określono następujące cele polityki promocyjnej w przyszłości:

| — | zwiększenie europejskiej wartości dodanej; |
| --- | --- |

—

zwiększenie europejskiej wartości dodanej;

| — | bardziej atrakcyjna i świadoma swojego oddziaływania polityka; |
| --- | --- |

—

bardziej atrakcyjna i świadoma swojego oddziaływania polityka;

| — | uproszczone zarządzanie; |
| --- | --- |

—

uproszczone zarządzanie;

| — | więcej synergii między różnymi instrumentami promocji. |
| --- | --- |

—

więcej synergii między różnymi instrumentami promocji.

2.5   Komisja przedstawiła kierunki polityki promocyjnej.

2.5.1   Bardziej atrakcyjny zakres stosowania

| — | Zakres inicjatyw może wykraczać poza organizacje branżowe i obejmować także przedsiębiorstwa prywatne, jeżeli proponują programy o dużej wartości dodanej dla Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

—

Zakres inicjatyw może wykraczać poza organizacje branżowe i obejmować także przedsiębiorstwa prywatne, jeżeli proponują programy o dużej wartości dodanej dla Unii Europejskiej.

| — | Proponuje się wprowadzenie jednego wykazu produktów kwalifikowalnych, jak najbardziej spójnego z wykazem produktów objętych polityką jakości. Działania mogłyby również obejmować hasła tematyczne oraz szeroko wykorzystywać nowoczesne technologie do celów sięgających od umożliwiania wymiany dobrych praktyk do ułatwiania sprzedaży produktów. |
| --- | --- |

—

Proponuje się wprowadzenie jednego wykazu produktów kwalifikowalnych, jak najbardziej spójnego z wykazem produktów objętych polityką jakości. Działania mogłyby również obejmować hasła tematyczne oraz szeroko wykorzystywać nowoczesne technologie do celów sięgających od umożliwiania wymiany dobrych praktyk do ułatwiania sprzedaży produktów.

| — | W celu umacniania europejskiego wizerunku produktów rolnych i spożywczych, każde działanie informacyjne i konsultacyjne powinno obejmować wskazanie europejskiego pochodzenia produktu. Nadal będzie możliwe wskazanie pochodzenia jako podstawowej informacji w przypadku produktów objętych CHNP lub CHOG. |
| --- | --- |

—

W celu umacniania europejskiego wizerunku produktów rolnych i spożywczych, każde działanie informacyjne i konsultacyjne powinno obejmować wskazanie europejskiego pochodzenia produktu. Nadal będzie możliwe wskazanie pochodzenia jako podstawowej informacji w przypadku produktów objętych CHNP lub CHOG.

| — | W ocenie skutków należałoby zbadać możliwość realizacji na rynku zewnętrznym programów o charakterze mieszanym, składających się z części ogólnej i części handlowej, w której mogły by być prezentowane prywatne znaki towarowe. |
| --- | --- |

—

W ocenie skutków należałoby zbadać możliwość realizacji na rynku zewnętrznym programów o charakterze mieszanym, składających się z części ogólnej i części handlowej, w której mogły by być prezentowane prywatne znaki towarowe.

| — | Przewiduje się zwiększone wsparcie promocji europejskich znaków jakości żywności, takich jak chroniona nazwa pochodzenia (CHNP), chronione oznaczenie geograficzne (CHOG) oraz gwarantowana tradycyjna specjalność (GTS). |
| --- | --- |

—

Przewiduje się zwiększone wsparcie promocji europejskich znaków jakości żywności, takich jak chroniona nazwa pochodzenia (CHNP), chronione oznaczenie geograficzne (CHOG) oraz gwarantowana tradycyjna specjalność (GTS).

2.5.2   Poszerzony zakres działań

| — | Konieczny jest nowy rodzaj działań polegający na wsparciu technicznym, w celu ułatwienia podmiotom rynkowym udziału we współfinansowanych programach, realizacji skutecznych kampanii reklamowych lub rozwijania działalności eksportowej. |
| --- | --- |

—

Konieczny jest nowy rodzaj działań polegający na wsparciu technicznym, w celu ułatwienia podmiotom rynkowym udziału we współfinansowanych programach, realizacji skutecznych kampanii reklamowych lub rozwijania działalności eksportowej.

2.5.3   Zmiana sposobów interwencji

| — | Zmiana dotyczy programów z udziałem wielu krajów, które obecnie nie przynoszą jeszcze spodziewanych efektów. Utrzymane zostaną wizyty handlowe na wysokim szczeblu w krajach trzecich, przy udziale komisarza ds. rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, oraz uczestnictwo Komisji w międzynarodowych targach handlowych. |
| --- | --- |

—

Zmiana dotyczy programów z udziałem wielu krajów, które obecnie nie przynoszą jeszcze spodziewanych efektów. Utrzymane zostaną wizyty handlowe na wysokim szczeblu w krajach trzecich, przy udziale komisarza ds. rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, oraz uczestnictwo Komisji w międzynarodowych targach handlowych.

2.5.4   Promocja a kryzys

| — | Ze względu na ograniczenia związane z ramami finansowymi na lata 2014–2020 trudniej będzie przeznaczyć dodatkowe środki na działania informacyjne i promocyjne podejmowane w odpowiedzi na kryzysy. Trzeba podjąć decyzję, czy wspólnotowe odpowiedzi na kryzys powinny wchodzić w skład przyszłej polityki promocyjnej, czy raczej powinny być związane ze środkami horyzontalnymi w ramach WPR. |
| --- | --- |

—

Ze względu na ograniczenia związane z ramami finansowymi na lata 2014–2020 trudniej będzie przeznaczyć dodatkowe środki na działania informacyjne i promocyjne podejmowane w odpowiedzi na kryzysy. Trzeba podjąć decyzję, czy wspólnotowe odpowiedzi na kryzys powinny wchodzić w skład przyszłej polityki promocyjnej, czy raczej powinny być związane ze środkami horyzontalnymi w ramach WPR.

2.5.5   Uproszczone i zoptymalizowane zarządzanie

| — | Monitorowanie programów i zarządzanie nimi powinno być uproszczone, bardziej elastyczne i bardziej operacyjne. |
| --- | --- |

—

Monitorowanie programów i zarządzanie nimi powinno być uproszczone, bardziej elastyczne i bardziej operacyjne.

2.5.6   Większa spójność pomiędzy działaniami informacyjnymi i promocyjnymi

| — | Działania informacyjne i promocyjne prowadzone w ramach systemu promocji oraz inne działania w tej dziedzinie będą bardziej skoordynowane ze sobą oraz ze wspólną polityką rolną. |
| --- | --- |

—

Działania informacyjne i promocyjne prowadzone w ramach systemu promocji oraz inne działania w tej dziedzinie będą bardziej skoordynowane ze sobą oraz ze wspólną polityką rolną.

3.   Analiza wniosku i uwagi Komitetu

3.1   We wcześniejszych opiniach EKES stwierdził, że w obliczu wyzwań, przed którymi stoi europejska polityka rolna, coraz ważniejsze staje się promowanie produktów rolno-spożywczych UE, aby mogły one osiągnąć status produktów o wysokiej wartości dodanej, a Unia utrzymała czołową pozycję wśród dostawców żywności (2).

3.2   EKES podkreśla znaczenie dwóch celów nowej europejskiej polityki dotyczącej omawianego sektora: z jednej strony, na rynku UE – informowanie konsumentów i zwiększanie ich wiedzy o wysokich normach jakości i wartości dodanej produktów przez podkreślanie lepszych gwarancji w zakresie metod produkcji, znakowania, identyfikowalności i bezpieczeństwa sanitarnego oraz większych wymagań dotyczących ochrony środowiska, dobrostanu zwierząt i poszanowania praw pracowników; z drugiej zaś strony, na rynku zewnętrznym – promowanie eksportu poprzez podkreślanie jakości, wartości odżywczych i kulinarnych, zgodność z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz bezpieczeństwo produktów europejskich.

3.3   Komitet popiera zamiar Komisji, by dokonać przeglądu obecnej polityki UE w zakresie działań informacyjnych i promocyjnych, tak by była ona bardziej skuteczna, ukierunkowana i ambitna.

3.4   Komitet w szerokim zakresie popiera określone przez Komisję w komunikacie propozycje i kierunki dotyczące przyszłej polityki promowania produktów rolno-spożywczych w celu wzmocnienia konkurencyjności sektora oraz zwiększenia wiedzy o wysokich normach przyjętych w europejskim modelu rolnictwa.

3.5   EKES zauważa, że w komunikacie Komisji nie wspomina się o automatycznym lub półautomatycznym mechanizmie, który szybko, skutecznie i efektywnie wspomagałby odnowę gospodarki w krajach dotkniętych kryzysem żywnościowym. EKES dostrzega ograniczenia wynikające z obecnego kryzysu finansowego, uważa jednak, że bezwzględnie istotną kwestią jest zwiększenie budżetu na działania informacyjne i promocyjne dotyczące produktów rolnych na rynku wewnętrznym i w krajach trzecich. W ramach finansowych na lata 2014–2020 trzeba odpowiednio wcześnie przeznaczyć nowe, dodatkowe zasoby na rozwiązywanie ewentualnych nowych kryzysów i nagłych sytuacji, które mogą wystąpić w sektorze rolnictwa, a których nie będzie można sfinansować ze środków przeznaczonych na politykę promocyjną i informacyjną w ramach WPR.

3.6   EKES podkreśla, że podstawą programów powinna być perspektywa europejska nastawiona na wartość dodaną, uwzględniająca także tworzenie miejsc pracy, oraz sądzi, że Komisja powinna opracować jasne wytyczne dla wnioskodawców zgłaszających w państwach członkowskich programy krajowe, z udziałem wielu krajów i państw trzecich. Należy poprawić ocenę programów poprzez zastosowanie rygorystycznego systemu oceny zawierającego konkretne wskaźniki. Kluczowe znaczenie ma zwiększenie przejrzystości procesu selekcji i ustalania hierarchii ważności programów na poziomie krajowym i UE. W celu uproszczenia procedur, programy z udziałem wielu krajów powinny być przedstawiane bezpośrednio Komisji, a proces selekcji powinien zostać przyspieszony zarówno na szczeblu krajowym, jak i na szczeblu UE.

3.7   Odnośnie do możliwości poszerzenia grona beneficjentów programów promocyjnych, EKES uważa, że należy przyznać pierwszeństwo organizacjom branżowym w sektorze rolno-spożywczym, ponieważ to one zrzeszają producentów i współfinansują ich działania. Wszyscy inni beneficjenci powinni być dopuszczani tylko z polecenia organizacji branżowych działających w sektorze.

3.8   Każda zgłaszająca program sektorowa organizacja branżowa powinna mieć możliwość objęcia zarządzania projektem, samodzielnie lub wspólnie, zależnie od skali przedsięwzięcia oraz od zasobów i doświadczenia, jakimi dysponuje. Należy rozważyć możliwość, by mniejsze stowarzyszenia branżowe z nowych państw członkowskich mogły zgłaszać wnioski dotyczące programów promocyjnych jako beneficjenci i organy wdrażające, ponieważ to one najlepiej znają swoje tradycyjne produkty i wiedzą, jak je promować.

3.9   EKES popiera zamiar wprowadzenia jednego wykazu produktów kwalifikowalnych w celu uproszczenia procedur. Wykaz produktów objętych przepisami powinien zostać rozszerzony, tak by umożliwić promocję wszystkich produktów, które są ilustracją przesłania o jakości europejskiej produkcji lub mogą przyczynić się do jego wzmocnienia. W przypadku produktów, których wizerunek jest ściśle związany z krajem pochodzenia, cecha ta może być atutem, należy więc umożliwić wskazywanie kraju pochodzenia, nawet jeżeli dany produkt nie ma oznakowania CHNP lub CHOG. Komitet uważa jednak, że uregulowania dotyczące wdrażania tych propozycji powinny być wyważone i uwzględniać konieczność promowania przede wszystkim produktów pochodzących z UE.

3.10   Komitet popiera propozycję utworzenia europejskiej platformy wymiany najlepszych praktyk między profesjonalistami w zakresie opracowywania i wdrażania dobrze skonstruowanych i skoordynowanych programów z udziałem wielu krajów, przy wykorzystaniu najnowszych technologii, które mogą okazać się cennym narzędziem. Szczególną uwagę należy zwrócić na zadbanie o to, by mechanizmy te nie powodowały zakłóceń rynku lub konkurencji.

3.11   Jeśli chodzi o sposoby poprawy programów jakości oraz rozszerzania ich na wiele krajów, EKES zgadza się, że takie programy z udziałem wielu krajów powinny być traktowane priorytetowo, ponieważ zapewniają prawdziwy wymiar europejski i wymagają wsparcia ze strony UE. EKES proponuje, by wkład finansowy Komisji był większy, zwłaszcza w przypadku programów, które dotyczą krajów o wschodzących gospodarkach.

3.12   EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję, by w przypadkach, kiedy dane programy poprzedzone są analizą rynku i oceną skutków określającymi możliwości osiągnięcia celów, wnioskodawcy mogli podawać szczegółowe informacje tylko w odniesieniu do pierwszego roku realizacji, a szczegóły dotyczące kolejnych lat uzupełniać w terminie późniejszym. Dzięki temu programy będą bardziej elastyczne i będzie można je modyfikować zależnie od sygnałów z rynku.

3.13   Oprócz wymienionych w komunikacie europejskich systemów jakości żywności (CHNP, CHOG i GTS) można rozważyć uwzględnienie innych systemów jakości, np. dotyczących produkcji ekologicznej i regionalnych znaków jakości.

3.14   Zdaniem EKES-u ustawodawstwo dotyczące promocji powinno jasno określić rolę znaków towarowych oraz zrównoważone proporcje między promocją ogólną a promocją prywatnych znaków towarowych, zwłaszcza w państwach nienależących do UE. Poprawiłoby to skuteczność kampanii promocyjnych (większe oddziaływanie na importerów i konsumentów) oraz stanowiło lepszą zachętę do udziału dla przedsiębiorstw, które w ostatecznym rozrachunku współfinansują te działania. Z myślą o zapewnieniu pełnych i przejrzystych informacji należałoby zezwolić na podawanie pochodzenia produktu również w przypadku tych produktów, które nie posiadają nazwy pochodzenia lub chronionego oznaczenia geograficznego. Ideę pochodzenia z UE można przekazywać, posługując się wspólnymi hasłami, które nie naruszają prawa konsumenta do otrzymania właściwej informacji.

3.15   W kontekście uproszczenia należy poprzeć zamiar zbliżenia budżetów poszczególnych programów promocyjnych.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  CESE, Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 59–64.

1

(2)  CESE 1859/2011, Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 59–64.

2

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/145 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/145

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1098/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanawiające długoterminowy plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim i połowów tych zasobów

COM(2012) 155 final – 2012/0077 (COD)

2012/C 299/26

Samodzielny sprawozdawca: Seppo KALLIO

Parlament Europejski, w dniu 18 kwietnia 2012 r., oraz Rada, w dniu 24 kwietnia 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 43 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1098/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanawiające długoterminowy plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim i połowów tych zasobów

COM(2012) 155 final – 2012/0077 (COD).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 141 głosami – 10 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | EKES z zadowoleniem zauważa, że plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim jest sukcesem, i uznaje, że dalsze wdrażanie tego planu jest ważną kwestią. |
| --- | --- |

1.1

EKES z zadowoleniem zauważa, że plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim jest sukcesem, i uznaje, że dalsze wdrażanie tego planu jest ważną kwestią.

| 1.2 | EKES sądzi, że zaproponowane zmiany do art. 4, 5 i 8 oraz do art. 29 ust. 2, 3 i 4 są akceptowalnymi i koniecznymi zmianami natury technicznej związanymi z dostosowaniem się do TFUE. |
| --- | --- |

1.2

EKES sądzi, że zaproponowane zmiany do art. 4, 5 i 8 oraz do art. 29 ust. 2, 3 i 4 są akceptowalnymi i koniecznymi zmianami natury technicznej związanymi z dostosowaniem się do TFUE.

| 1.3 | EKES nie popiera sformułowanej w art. 27 i 29a idei przyznania Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych w zakresie określenia poziomu śmiertelności połowowej. EKES uważa, że zgodnie z art. 43 ust. 3 TFUE decyzje dotyczące tego obszaru należą do Rady. |
| --- | --- |

1.3

EKES nie popiera sformułowanej w art. 27 i 29a idei przyznania Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych w zakresie określenia poziomu śmiertelności połowowej. EKES uważa, że zgodnie z art. 43 ust. 3 TFUE decyzje dotyczące tego obszaru należą do Rady.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Sprawozdania Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) wskazują na to, że na początku obecnego wieku zasoby dorsza w Bałtyku były nadmiernie eksploatowane. W podobszarach ICES 25–32 poziom śmiertelności połowowej dorsza we wschodnim Bałtyku zmniejszył zasoby do poziomu zagrażającego ich załamaniem. Zasoby dorsza w podobszarach ICES 24–25 w Bałtyku zachodnim były w nieznacznie lepszej sytuacji, jednak odłów tych zasobów był wyraźnie niższy niż jego potencjalny poziom długoterminowy. Dlatego też w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1098/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanowiono długoterminowy plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim i połowów tych zasobów. Celem planu było zapewnienie możliwości zrównoważonej pod względem ekonomicznym, środowiskowym i społecznym eksploatacji zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim. |
| --- | --- |

2.1

Sprawozdania Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) wskazują na to, że na początku obecnego wieku zasoby dorsza w Bałtyku były nadmiernie eksploatowane. W podobszarach ICES 25–32 poziom śmiertelności połowowej dorsza we wschodnim Bałtyku zmniejszył zasoby do poziomu zagrażającego ich załamaniem. Zasoby dorsza w podobszarach ICES 24–25 w Bałtyku zachodnim były w nieznacznie lepszej sytuacji, jednak odłów tych zasobów był wyraźnie niższy niż jego potencjalny poziom długoterminowy. Dlatego też w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1098/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanowiono długoterminowy plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim i połowów tych zasobów. Celem planu było zapewnienie możliwości zrównoważonej pod względem ekonomicznym, środowiskowym i społecznym eksploatacji zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim.

| 2.2 | W tym celu w planie zawarto zasady ustanawiania rocznych uprawnień do połowów tych zasobów w formie całkowitego dopuszczalnego połowu oraz nakładu połowowego. Zasady te obejmują parametr śmiertelności połowowej określany na podstawie corocznych zaleceń naukowych, wykorzystywany do określenia żywotności stad. Ponadto art. 27 rozporządzenia stanowi, że Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną, określa poziom śmiertelności połowowej w oparciu o wniosek Komisji, tak aby zapewnić zgodność z celami zarządzania określonymi w planie. Podobnie, art. 26 umożliwia Radzie zmianę planu, by zagwarantować, że jego cele zostaną osiągnięte. |
| --- | --- |

2.2

W tym celu w planie zawarto zasady ustanawiania rocznych uprawnień do połowów tych zasobów w formie całkowitego dopuszczalnego połowu oraz nakładu połowowego. Zasady te obejmują parametr śmiertelności połowowej określany na podstawie corocznych zaleceń naukowych, wykorzystywany do określenia żywotności stad. Ponadto art. 27 rozporządzenia stanowi, że Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną, określa poziom śmiertelności połowowej w oparciu o wniosek Komisji, tak aby zapewnić zgodność z celami zarządzania określonymi w planie. Podobnie, art. 26 umożliwia Radzie zmianę planu, by zagwarantować, że jego cele zostaną osiągnięte.

| 2.3 | Wdrożenie planu przebiegło pomyślnie. Poziom śmiertelności połowowej obu zasobów dorsza w Bałtyku jest niższy od poziomu docelowego określonego w obecnym planie. Śmiertelność połowowa zasobów dorsza we wschodnim Bałtyku także utrzymuje się poniżej maksymalnego podtrzymywalnego połowu, a liczebność stada tarłowego zwiększyła się niemal czterokrotnie od czasu wprowadzenia planu. Tendencja w odniesieniu do zasobów dorsza w Bałtyku zachodnim zmienia się bardziej stopniowo, choć wyraźnie zmierza we właściwym kierunku. |
| --- | --- |

2.3

Wdrożenie planu przebiegło pomyślnie. Poziom śmiertelności połowowej obu zasobów dorsza w Bałtyku jest niższy od poziomu docelowego określonego w obecnym planie. Śmiertelność połowowa zasobów dorsza we wschodnim Bałtyku także utrzymuje się poniżej maksymalnego podtrzymywalnego połowu, a liczebność stada tarłowego zwiększyła się niemal czterokrotnie od czasu wprowadzenia planu. Tendencja w odniesieniu do zasobów dorsza w Bałtyku zachodnim zmienia się bardziej stopniowo, choć wyraźnie zmierza we właściwym kierunku.

3.   Wniosek Komisji

| 3.1 | Celem wniosku Komisji jest zmiana rozporządzenia Rady (WE) nr 1098/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanawiającego wieloletni plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim oraz połowów tych zasobów. Akt ten przyjęto przed wejściem w życie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w związku z czym wymaga on zmian wynikających z nowego traktatu. |
| --- | --- |

3.1

Celem wniosku Komisji jest zmiana rozporządzenia Rady (WE) nr 1098/2007 z dnia 18 września 2007 r. ustanawiającego wieloletni plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim oraz połowów tych zasobów. Akt ten przyjęto przed wejściem w życie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w związku z czym wymaga on zmian wynikających z nowego traktatu.

| 3.2 | Zgodnie z art. 290 TFUE aktem ustawodawczym można przekazać Komisji uprawnienia do przyjęcia aktów o charakterze nieustawodawczym o zasięgu ogólnym, które uzupełniają lub zmieniają niektóre, inne niż istotne, elementy aktu ustawodawczego. Komisja proponuje, by procedurę podejmowania decyzji przewidzianą w art. 26 i 27 rozporządzenia przekształcić w system uprawnień przekazanych Komisji, by mogła ona monitorować realizowanie planu i celów dotyczących śmiertelności połowowej. |
| --- | --- |

3.2

Zgodnie z art. 290 TFUE aktem ustawodawczym można przekazać Komisji uprawnienia do przyjęcia aktów o charakterze nieustawodawczym o zasięgu ogólnym, które uzupełniają lub zmieniają niektóre, inne niż istotne, elementy aktu ustawodawczego. Komisja proponuje, by procedurę podejmowania decyzji przewidzianą w art. 26 i 27 rozporządzenia przekształcić w system uprawnień przekazanych Komisji, by mogła ona monitorować realizowanie planu i celów dotyczących śmiertelności połowowej.

| 3.3 | Plan wymaga przeprowadzania co trzy lata oceny wpływu środków zarządzania na przedmiotowe zasoby i połowy. Realizacja tego wymogu napotyka poważne trudności ze względu na ograniczoną dostępność odpowiednich danych pozwalających przeprowadzić właściwą ocenę. Według opinii naukowych pełna ocena trzech lat realizacji planu nie może zostać przeprowadzona przed upływem pięciu lat od rozpoczęcia wdrażania planu. W związku z powyższym, harmonogram oceny planu powinien zostać zmieniony. |
| --- | --- |

3.3

Plan wymaga przeprowadzania co trzy lata oceny wpływu środków zarządzania na przedmiotowe zasoby i połowy. Realizacja tego wymogu napotyka poważne trudności ze względu na ograniczoną dostępność odpowiednich danych pozwalających przeprowadzić właściwą ocenę. Według opinii naukowych pełna ocena trzech lat realizacji planu nie może zostać przeprowadzona przed upływem pięciu lat od rozpoczęcia wdrażania planu. W związku z powyższym, harmonogram oceny planu powinien zostać zmieniony.

| 3.4 | Komisja proponuje także przyznanie jej uprawnień wykonawczych w celu potwierdzenia, czy zostały spełnione warunki ustanowione w art. 29 dotyczące wyłączenia niektórych obszarów Bałtyku z zakresu stosowania tych środków. |
| --- | --- |

3.4

Komisja proponuje także przyznanie jej uprawnień wykonawczych w celu potwierdzenia, czy zostały spełnione warunki ustanowione w art. 29 dotyczące wyłączenia niektórych obszarów Bałtyku z zakresu stosowania tych środków.

| 3.5 | Ponadto Komisja i państwa członkowskie postanowiły dążyć do osiągnięcia maksymalnego podtrzymywalnego połowu w odniesieniu do uszczuplonych zasobów najpóźniej do 2015 r., ale nie zostało to wskazane w planie jako cel. Aby uniknąć wszelkich niejasności w planie, należy w nim umieścić odniesienie do maksymalnego podtrzymywalnego połowu. |
| --- | --- |

3.5

Ponadto Komisja i państwa członkowskie postanowiły dążyć do osiągnięcia maksymalnego podtrzymywalnego połowu w odniesieniu do uszczuplonych zasobów najpóźniej do 2015 r., ale nie zostało to wskazane w planie jako cel. Aby uniknąć wszelkich niejasności w planie, należy w nim umieścić odniesienie do maksymalnego podtrzymywalnego połowu.

| 3.6 | Artykuł 5 oraz 8, w których ustanawia się całkowity dopuszczalny połów zasobów (TAC) dorsza oraz maksymalną liczbę dni poza portem, powinny zostać odpowiednio zmienione w celu wyjaśnienia, że przedmiotowa procedura jest przewidziana w Traktacie. |
| --- | --- |

3.6

Artykuł 5 oraz 8, w których ustanawia się całkowity dopuszczalny połów zasobów (TAC) dorsza oraz maksymalną liczbę dni poza portem, powinny zostać odpowiednio zmienione w celu wyjaśnienia, że przedmiotowa procedura jest przewidziana w Traktacie.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1 | EKES z zadowoleniem zauważa, że plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim jest sukcesem, i uznaje, że dalsze wdrażanie tego planu jest ważną kwestią. |
| --- | --- |

4.1

EKES z zadowoleniem zauważa, że plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim jest sukcesem, i uznaje, że dalsze wdrażanie tego planu jest ważną kwestią.

| 4.2 | We wniosku Komisji zmieniono cele planu określone w art. 4. EKES uważa, że zaproponowane odniesienie do maksymalnego podtrzymywalnego połowu jest zgodne ze wspólnym celem UE dotyczącym stad ryb. |
| --- | --- |

4.2

We wniosku Komisji zmieniono cele planu określone w art. 4. EKES uważa, że zaproponowane odniesienie do maksymalnego podtrzymywalnego połowu jest zgodne ze wspólnym celem UE dotyczącym stad ryb.

| 4.3 | Komisja proponuje wprowadzenie zmiany do art. 5 i 8 planu polegającej na zastąpieniu decyzji Rady podejmowanej większością kwalifikowaną procedurą zgodną z nowym traktatem. Są to zmiany natury technicznej odzwierciedlające zmianę w procedurze podejmowania decyzji wprowadzoną przez TFUE. |
| --- | --- |

4.3

Komisja proponuje wprowadzenie zmiany do art. 5 i 8 planu polegającej na zastąpieniu decyzji Rady podejmowanej większością kwalifikowaną procedurą zgodną z nowym traktatem. Są to zmiany natury technicznej odzwierciedlające zmianę w procedurze podejmowania decyzji wprowadzoną przez TFUE.

| 4.4 | W odniesieniu do art. 26 Komisja proponuje przeprowadzanie oceny planu co pięć lat. EKES zgadza się na przedstawione uzasadnienie tej propozycji, jednak zauważa, że stada dorsza należy monitorować każdego roku w odniesieniu do planu w powiązaniu z ocenami zasobów rybnych przeprowadzonymi przez ICES. |
| --- | --- |

4.4

W odniesieniu do art. 26 Komisja proponuje przeprowadzanie oceny planu co pięć lat. EKES zgadza się na przedstawione uzasadnienie tej propozycji, jednak zauważa, że stada dorsza należy monitorować każdego roku w odniesieniu do planu w powiązaniu z ocenami zasobów rybnych przeprowadzonymi przez ICES.

| 4.5 | W kontekście obecnej procedury decyzyjnej Komisja proponuje wprowadzić zmianę do art. 29 ust. 2, 3 i 4, by umożliwić jej zezwalanie na odstępstwa od limitów połowowych. Zgodnie z tą propozycją Komisja potwierdzałaby co roku odstępstwa w drodze aktów wykonawczych a komitet składający się z przedstawicieli państw członkowskich przygotowywałby ocenę i sprawozdanie na ten temat. EKES opowiada się za poszerzeniem kompetencji Komisji w tym obszarze, jednak podkreśla, że projekt decyzji powinien zostać przesłany do oceny odpowiednio wcześnie, tak by można było ją przeprowadzić przed kolejnym okresem połowowym. |
| --- | --- |

4.5

W kontekście obecnej procedury decyzyjnej Komisja proponuje wprowadzić zmianę do art. 29 ust. 2, 3 i 4, by umożliwić jej zezwalanie na odstępstwa od limitów połowowych. Zgodnie z tą propozycją Komisja potwierdzałaby co roku odstępstwa w drodze aktów wykonawczych a komitet składający się z przedstawicieli państw członkowskich przygotowywałby ocenę i sprawozdanie na ten temat. EKES opowiada się za poszerzeniem kompetencji Komisji w tym obszarze, jednak podkreśla, że projekt decyzji powinien zostać przesłany do oceny odpowiednio wcześnie, tak by można było ją przeprowadzić przed kolejnym okresem połowowym.

| 4.6 | We wniosku wprowadzono zmiany do art. 27 i 29 polegające na przekazaniu Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych. EKES wypowiedział się w tej sprawie w poprzednich opiniach (1). Stwierdzono w nich, że upoważnienie do przyjmowania aktów delegowanych musi być ograniczone w czasie. Ponadto akty te powinny być ograniczone do dziedzin, w których konieczne jest szybkie podejmowanie decyzji. |
| --- | --- |

4.6

We wniosku wprowadzono zmiany do art. 27 i 29 polegające na przekazaniu Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych. EKES wypowiedział się w tej sprawie w poprzednich opiniach (1). Stwierdzono w nich, że upoważnienie do przyjmowania aktów delegowanych musi być ograniczone w czasie. Ponadto akty te powinny być ograniczone do dziedzin, w których konieczne jest szybkie podejmowanie decyzji.

| 4.7 | Zaproponowane w art. 29a powierzenie Komisji uprawnień do przyjęcia aktów delegowanych w oparciu o art. 26 i 27 poważnie zmieniłoby zasady dotyczące procesu kształtowania polityki rybołówstwa UE. Przekazanie uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych uzasadnione jest obecną powolnością procesu decyzyjnego w Komisji i w Parlamencie. EKES uważa, że w pierwszym rzędzie rozwiązania tego problemu należy szukać w wyjaśnieniu kwestii podziału kompetencji między Parlamentem a Radą na mocy art. 43 ust. 2 i 3 TFUE. EKES uznaje, że ustalanie poziomu śmiertelności połowowej zgodnie z art. 27 planu jest bezpośrednio związane z określeniem i rozdzielaniem uprawnień do połowu tzn. leży w wyłącznej kompetencji Rady na mocy art. 43 ust. 3 TFUE. |
| --- | --- |

4.7

Zaproponowane w art. 29a powierzenie Komisji uprawnień do przyjęcia aktów delegowanych w oparciu o art. 26 i 27 poważnie zmieniłoby zasady dotyczące procesu kształtowania polityki rybołówstwa UE. Przekazanie uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych uzasadnione jest obecną powolnością procesu decyzyjnego w Komisji i w Parlamencie. EKES uważa, że w pierwszym rzędzie rozwiązania tego problemu należy szukać w wyjaśnieniu kwestii podziału kompetencji między Parlamentem a Radą na mocy art. 43 ust. 2 i 3 TFUE. EKES uznaje, że ustalanie poziomu śmiertelności połowowej zgodnie z art. 27 planu jest bezpośrednio związane z określeniem i rozdzielaniem uprawnień do połowu tzn. leży w wyłącznej kompetencji Rady na mocy art. 43 ust. 3 TFUE.

| 4.8 | Plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim jest opracowany także po to, by zapewnić stabilność w odniesieniu do uprawnień do połowu, na podstawie których firmy zajmujące się połowami przemysłowymi mogą z pewną dozą pewności rozwijać działalność połowową. EKES obawia się, że jeśli Komisja uzyska uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych dotyczących zmiany docelowego poziomu śmiertelności połowowej, na podstawie którego określa się kwoty połowowe, mogłoby to doprowadzić w perspektywie krótkoterminowej do nagłej zmiany kwot połowowych, co przyniosłoby katastrofalne skutki dla przemysłu rybnego. |
| --- | --- |

4.8

Plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim jest opracowany także po to, by zapewnić stabilność w odniesieniu do uprawnień do połowu, na podstawie których firmy zajmujące się połowami przemysłowymi mogą z pewną dozą pewności rozwijać działalność połowową. EKES obawia się, że jeśli Komisja uzyska uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych dotyczących zmiany docelowego poziomu śmiertelności połowowej, na podstawie którego określa się kwoty połowowe, mogłoby to doprowadzić w perspektywie krótkoterminowej do nagłej zmiany kwot połowowych, co przyniosłoby katastrofalne skutki dla przemysłu rybnego.

| 4.9 | Innym powodem, dla którego Rada powinna nadal ponosić odpowiedzialność za decyzje dotyczące docelowego poziomu śmiertelności połowowej stosowanego w planie, jest kwestia zmiany z roku na rok zasad leżących u podstaw opinii naukowych w tej sprawie. W opinii naukowej nie uwzględnia się potrzeby stabilności społeczno-gospodarczej. Zmiana zasad czy metod obliczeniowych może znacznie zmienić wynikający z nich docelowy poziom śmiertelności połowowej zalecanej przez naukowców, mimo że nie zaszły wyraźne zmiany w zasobach rybnych. |
| --- | --- |

4.9

Innym powodem, dla którego Rada powinna nadal ponosić odpowiedzialność za decyzje dotyczące docelowego poziomu śmiertelności połowowej stosowanego w planie, jest kwestia zmiany z roku na rok zasad leżących u podstaw opinii naukowych w tej sprawie. W opinii naukowej nie uwzględnia się potrzeby stabilności społeczno-gospodarczej. Zmiana zasad czy metod obliczeniowych może znacznie zmienić wynikający z nich docelowy poziom śmiertelności połowowej zalecanej przez naukowców, mimo że nie zaszły wyraźne zmiany w zasobach rybnych.

| 4.10 | EKES zauważa ponadto wysiłki podejmowane obecnie, by opracować wspólny model zarządzania zasobami dorsza i gatunkami pelagicznymi w Bałtyku. Wieloletni plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim zostanie ostatecznie zastąpiony planem opracowanym w oparciu o ten model, nie ma więc powodu do wprowadzania niepotrzebnych zmian do obecnego planu, który przynosi pozytywne wyniki. |
| --- | --- |

4.10

EKES zauważa ponadto wysiłki podejmowane obecnie, by opracować wspólny model zarządzania zasobami dorsza i gatunkami pelagicznymi w Bałtyku. Wieloletni plan w zakresie zasobów dorsza w Morzu Bałtyckim zostanie ostatecznie zastąpiony planem opracowanym w oparciu o ten model, nie ma więc powodu do wprowadzania niepotrzebnych zmian do obecnego planu, który przynosi pozytywne wyniki.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  CESE, Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 33–36, oraz CESE, Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 56–59.

1

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/148 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/148

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Wysokowydajne systemy obliczeniowe: miejsce Europy w globalnym wyścigu”

COM(2012) 45 final

2012/C 299/27

Sprawozdawca: Isabel CAÑO AGUILAR

Dnia 18 kwietnia 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Wysokowydajne systemy obliczeniowe: miejsce Europy w globalnym wyścigu”

COM(2012) 45 final.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 25 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 143 do 1 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie i zalecenia

1.1   Komitet zasadniczo zgadza się z treścią komunikatu Komisji i zdecydowanie popiera wytyczone w nim cele. Wysokowydajne systemy obliczeniowe (HPC) to podstawa dla rozwoju wielu innowacyjnych produktów, procesów i usług.

1.2   System HPC stał się integralną częścią agendy cyfrowej i niezbędnym narzędziem nowoczesnego środowiska badawczego, gospodarek narodowych oraz takich dziedzin polityki, jak energetyka, ochrona klimatu, polityka zdrowotna, społeczna i obronna. HPC ma znaczenie strategiczne dla strategii „Europa 2020”.

1.3   Komitet popiera rozwój europejskiego ekosystemu HPC oraz utworzoną już w tym celu infrastrukturę badawczą, która ma umożliwić szeroki dostęp do zasobów HPC, na równych warunkach wszystkim potencjalnym użytkownikom i podmiotom w UE, zwłaszcza na wyższych uczelniach lub w małych i średnich przedsiębiorstwach.

1.4   W kontekście sprawnych ekosystemów HPC, obok aspektów finansowych i wynikających z prawa umów, dla dalszego rozwoju HPC równie ważne są dwa inne zadania. Są nimi: opracowanie sprzętu komputerowego nowej generacji (komputery klasy exascale) oraz opracowanie i rozpowszechnienie wysoce zaawansowanych instrumentów niezbędnych do ich funkcjonowania, a mianowicie oprogramowania. Realizacji obu tych zadań należy poświęcać tyle samo uwagi.

1.5   EKES popiera w związku z tym propozycję podwojenia obecnych wydatków UE na inwestycje w HPC do poziomu 1,2 mld EUR rocznie. Oznaczałoby to konieczność pozyskania dodatkowej sumy 600 mln EUR rocznie, na którą złożyłyby się UE, państwa członkowskie i użytkownicy w sektorze przemysłu. W ten sposób osiągnięto by stopę tego rodzaju inwestycji na poziomie odpowiadającym odnotowywanemu w innych regionach świata. Około połowy tych dodatkowych środków należy przeznaczyć na zakup systemów HPC i instalacji testowych, zaś drugą połowę w równej mierze na szkolenia oraz na rozwój i rozpowszechnianie oprogramowania HPC.

1.6   Niezbędna jest w tym celu współpraca pomiędzy placówkami badawczymi i uczelniami wyższymi a przemysłem. Zdaniem Komitetu partnerstwa publiczno-prywatne są w tym kontekście szczególnie odpowiednim i wypróbowanym instrumentem. W indywidualnych przypadkach można także wziąć pod uwagę „zamówienia przedkomercyjne”, jednak Komisja w żadnym wypadku nie powinna z nich uczynić jedynego, obowiązkowego instrumentu.

1.7   Państwa członkowskie i UE powinny także zapewnić znaczące środki wsparcia. Są one niezbędne zarówno bezpośrednio do realizacji wymienionych zadań, a mianowicie dalszego rozwoju wydajnych systemów HPC, a także pośrednio do szkolenia potrzebnego wysoko i średnio wykwalifikowanego personelu fachowego, a więc mają służyć uczelniom wyższym i ich pracownikom.

1.8   Komitet apeluje do Rady i państw członkowskich, aby pomimo utrzymującego się kryzysu gospodarczego i finansowego przeznaczyły na HPC niezbędne środki omówione powyżej, bez których trudno będzie wzmocnić gospodarkę i poprawić konkurencyjność. W przeciwnym razie spirala spadku stanie się realnym zagrożeniem.

1.9   Zdaniem Komitetu głównym priorytetem jest uzyskanie w Europie konkurencyjnego systemu HPC, który służyłby jej potrzebom. Cel ten nie oznacza prowadzenia potencjalnie protekcjonistycznej polityki przemysłowej. Wysiłki powinny zdecydowanie zmierzać w kierunku utrzymania lub stworzenia w Europie specjalistycznej wiedzy, odpowiednich miejsc pracy i poziomów decyzyjnych niezbędnych do rozwoju i wykorzystania HPC. Przy tym jednak dalsza współpraca z czołowymi firmami o zasięgu globalnym, obecnymi również w Europie bądź zaangażowanymi w działania badawczo-rozwojowe na jej terytorium, a także z europejskimi przedsiębiorstwami dysponującymi najnowocześniejszą wiedzą fachową w określonych segmentach HPC, mogłaby wytworzyć masę krytyczną pozwalającą konkurować z Chinami, które według oczekiwań będą w przyszłości dominować na rynku.

2.   Streszczenie komunikatu Komisji

2.1   W komunikacie Komisji przedstawiono strategiczne znaczenie wysokowydajnych systemów obliczeniowych (ang. High-Performance Computing – HPC). (W komunikacie Komisji termin „wysokowydajne systemy obliczeniowe (HPC)” oznacza wysokowydajne obliczenia, superkomputery, systemy obliczeniowe światowej klasy itd. w odróżnieniu od obliczeń rozproszonych, przetwarzania w chmurze i serwerów obliczeniowych.) Omawiany komunikat powstał w oparciu o komunikat „Infrastruktury TIK dla e-nauki” oraz konkluzje Rady, w których zwraca ona uwagę na potrzebę dalszego rozwoju infrastruktur i sieci obliczeniowych, takich jak partnerstwo na rzecz zaawansowanych technologii obliczeniowych w Europie (PRACE: www.prace-ri.eu) oraz na potrzebę skupienia inwestycji na wysokowydajnych technologiach obliczeniowych w ramach PRACE.

2.2   Wezwano państwa członkowskie, przemysł i społeczność naukową do podjęcia – we współpracy z Komisją – większego wysiłku mającego zapewnić wiodącą pozycję Europy w zakresie dostępności i wykorzystania systemów i usług HPC do 2020 r.

2.3   HCP rozwija się, aby skuteczniej niż dotąd stawiać czoła wielkim wyzwaniom społecznym i naukowym, takim jak wczesne wykrywanie i leczenie chorób, rozszyfrowanie działania ludzkiego mózgu, prognozowanie ewolucji klimatu czy też zapobieganie katastrofom, jak również by umożliwić przemysłowi tworzenie innowacji w dziedzinie produktów i usług.

2.4   Wyzwań związanych z rozwojem jeszcze wydajniejszych systemów HPC nie można rozwiązać jedynie poprzez ekstrapolację – wymagają one radykalnego, innowacyjnego podejścia w odniesieniu do licznych technologii. Dla unijnego przemysłu i środowiska akademickiego jest to okazja do odzyskania utraconej pozycji w tej dziedzinie.

2.5   Na pozyskiwanie wysokowydajnych systemów obliczeniowych UE wydaje znacznie mniej niż inne regiony (tylko połowę kwoty wydawanej przez USA, przy zbliżonym poziomie PKB). W związku z tym ilość i wydajność systemów obliczeniowych dostępnych w UE jest zbyt mała, by konkurować z innymi regionami świata, zaś budżety badawczo-rozwojowe przeznaczone na HPC są zbyt niskie.

2.6   Dalsze aspekty komunikatu dotyczą:

| — | partnerstwa na rzecz zaawansowanych technologii obliczeniowych w Europie (PRACE); |
| --- | --- |

—

partnerstwa na rzecz zaawansowanych technologii obliczeniowych w Europie (PRACE);

| — | wiedzy eksperckiej w Europie w całym łańcuchu dostaw; |
| --- | --- |

—

wiedzy eksperckiej w Europie w całym łańcuchu dostaw;

| — | korzyści płynących z zaangażowania w systemy HPC w Europie; |
| --- | --- |

—

korzyści płynących z zaangażowania w systemy HPC w Europie;

| — | kolejnych wyzwań |
| --- | --- |

—

kolejnych wyzwań

| — | planu działania dotyczącego HPC w Europie; |
| --- | --- |

—

planu działania dotyczącego HPC w Europie;

| — | zarządzania na szczeblu UE; |
| --- | --- |

—

zarządzania na szczeblu UE;

| — | zamówień przedkomercyjnych i łączenia zasobów; |
| --- | --- |

—

zamówień przedkomercyjnych i łączenia zasobów;

| — | dalszego rozwoju europejskiego otoczenia HPC. |
| --- | --- |

—

dalszego rozwoju europejskiego otoczenia HPC.

3.   Ogólne uwagi Komitetu

3.1   Ogólne poparcie

3.1.1   Komitet zasadniczo zgadza się z treścią komunikatu Komisji i zdecydowanie popiera wytyczone w nim cele. Wysokowydajne systemy obliczeniowe (HPC) to podstawa dla rozwoju wielu nowych produktów, procesów i usług. HPC nie tylko należą do najważniejszych kluczowych technologii wspomagających, ale są także nieodzownym narzędziem umożliwiającym badanie skomplikowanych systemów. Tym samym HPC stanowią zasadniczy element strategii „Europa 2020”.

3.1.2   Rozwijanie i stosowanie coraz wydajniejszych komputerów sprawiło, że HPC w ciągu ostatnich dekad stały się znaczącym filarem badań i rozwoju. Wysokowydajne systemy obliczeniowe nie tylko uzupełniają dotychczasowe klasyczne elementy badań, takie jak eksperyment (w tym demonstracje i testy) i teoria, ale jednocześnie także coraz bardziej je przenikają. W efekcie pojawiła się nowa dziedzina nauki „simulation science”. Poza tym HPC są ważnym instrumentem złożonego rejestrowania danych oraz systemów analizy i prognozowania. HPC stały się zatem integralną częścią agendy cyfrowej i niezbędnym narzędziem nowoczesnego środowiska badawczego, gospodarek narodowych oraz takich dziedzin polityki, jak energetyka, ochrona klimatu, polityka zdrowotna, społeczna i obronna.

3.2   Superkomputery

Decydującym sprzętem („hardware”) dla HPC są tzw. superkomputery o następujących dwóch właściwościach:

| — | Ich wydajność można osiągnąć tylko poprzez ogromną liczbę jednocześnie, czyli równolegle wobec siebie pracujących komputerów (procesorów). Obecnie projektuje się superkomputery liczące nawet milion takich pojedynczych procesorów. Do optymalnego stosowania tak wysoce złożonych narzędzi obliczeniowych konieczne jest opracowanie specjalistycznego oprogramowania („software”) o wysokich standardach i udostępnienie go użytkownikom. Niemniej tego niezwykle skomplikowanego zadania programistycznego wciąż w dużej mierze się nie docenia. |
| --- | --- |

—

Ich wydajność można osiągnąć tylko poprzez ogromną liczbę jednocześnie, czyli równolegle wobec siebie pracujących komputerów (procesorów). Obecnie projektuje się superkomputery liczące nawet milion takich pojedynczych procesorów. Do optymalnego stosowania tak wysoce złożonych narzędzi obliczeniowych konieczne jest opracowanie specjalistycznego oprogramowania („software”) o wysokich standardach i udostępnienie go użytkownikom. Niemniej tego niezwykle skomplikowanego zadania programistycznego wciąż w dużej mierze się nie docenia.

| — | Eksploatacja jeszcze bardziej wydajnych komputerów oznacza wzrost zapotrzebowania na moc elektryczną do takiego poziomu, którego – wedle obecnych szacunków – nie da się pokryć. Jeśli nie stworzy się zupełnie nowych elementów składowych o obniżonym o 99 % (!) poborze mocy, to superkomputer kolejnej generacji (Exascale Computer) potrzebowałby osobnej elektrowni o mocy przynajmniej tysiąca megawatów. Obniżenie tego zapotrzebowania do realistycznego poziomu jest ogromnym wyzwaniem technologicznym. |
| --- | --- |

—

Eksploatacja jeszcze bardziej wydajnych komputerów oznacza wzrost zapotrzebowania na moc elektryczną do takiego poziomu, którego – wedle obecnych szacunków – nie da się pokryć. Jeśli nie stworzy się zupełnie nowych elementów składowych o obniżonym o 99 % (!) poborze mocy, to superkomputer kolejnej generacji (Exascale Computer) potrzebowałby osobnej elektrowni o mocy przynajmniej tysiąca megawatów. Obniżenie tego zapotrzebowania do realistycznego poziomu jest ogromnym wyzwaniem technologicznym.

3.3   Aspekty europejskiej polityki wsparcia

Komitet stwierdza, że w komunikacie w mniejszym stopniu analizowano wyzwania o charakterze naukowo-technologicznym, a bardziej kwestie związane z konieczną zdaniem Komisji europejską polityką wsparcia i rozwoju. Przedstawiono więc propozycje instrumentów, które można by w tym zakresie stosować. To akurat budzi jeszcze wątpliwości Komitetu, który zaleca przeprowadzenie kolejnej rundy konsultacji (zob. pkt 4.4).

3.4   Równowaga między sprzętem a oprogramowaniem

Jednym z najważniejszych zaleceń Komitetu jest bardziej uważne zajęcie się zagadnieniem oprogramowania jako równie ważną stroną problemu i przygotowanie rozwiązań w szczególności w odniesieniu do rozwijania, testowania i upowszechniania niezbędnych programów użytkowych. W tym zakresie pozostaje jeszcze wiele do zrobienia, jeśli chodzi o badania naukowe, rozwój, nauczanie oraz szkolenie na różnych poziomach systemu edukacji i użytkowania. Wymaga to odpowiedniego wsparcia dla działań podejmowanych przez uniwersytety, ośrodki badawcze oraz przemysł. EKES zaleca Komisji nadrobienie tych braków.

3.5   Wykwalifikowany personel – wyższe uczenie i zasoby

Główną przeszkodą jest pod tym względem szkolenie oraz dostępność odpowiednio wykwalifikowanego personelu (np. http://www.hpcwire.com/hpcwire/2012-04-04/supercomputing_education_in_russia.html), nie tylko z uwagi na niezbędne działania w zakresie B+R, ale także w kontekście efektywnego wykorzystania systemów HPC. Wysiłki podejmowane w tym kierunku należy traktować w kategoriach działań wspierających. Najistotniejsze znaczenie mają w związku z tym wyższe uczelnie dysponujące odpowiednimi zasobami finansowymi i ludzkimi, na których naucza i prowadzi badania wystarczająco dużo uznanych na arenie międzynarodowej ekspertów ds. oprogramowania i inżynierów ds. rozwoju oraz na których można prowadzić zaawansowane szkolenia w oparciu o doświadczenia w zakresie B+R.

3.6   Europejski ekosystem HPC: platforma PRACE

3.6.1   Czym jest PRACE?

Potrzeba zapewnienia europejskiej infrastruktury HPC, którą mogliby wykorzystywać wszyscy partnerzy, została uznana i była propagowana przez operatorów i użytkowników krajowych centrów HPC w 2005 r. Przedstawiciele początkowo 14 krajów europejskich utworzyli partnerstwo PRACE, którego celem jest propagowanie, użytkowanie i dalszy rozwój HPC w Europie.

Doprowadziło to do przyjęcia HPC jako jednej z pierwszych infrastruktur badawczych na liście ESFRI (1). Po stworzeniu warunków prawnych, finansowych, organizacyjnych i technicznych w 2010 r. powstało PRACE AISBL (Association International Sans But Lucrativ – międzynarodowe stowarzyszenie typu non-profit) z siedzibą w Brukseli, w celu zapewnienia wszystkim partnerom-użytkownikom dostępu do pięciu najpotężniejszych krajowych systemów HPC w Europie. Obecnie PRACE liczy 24 członków, wśród których są także Izrael i Turcja. W siódmym programie ramowym PRACE otrzymuje wsparcie finansowe w przypadku trzech projektów, zwłaszcza gdy chodzi o przenośność, optymalizację i skalowanie aplikacji oraz intensywne kształcenie i szkolenie użytkowników. Obecnie cztery kraje partnerskie (Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania) zgodziły się na dostarczenie mocy obliczeniowej wartości 100 mln EUR (każdy). Rozdziałem kwot przyznanych użytkownikom zajmuje się niezależny Naukowy Komitet Sterujący w ramach ogólnoeuropejskiego procesu wzajemnej oceny.

3.6.2   Stanowisko Komitetu w sprawie PRACE

Komitet popiera rozwój europejskiego ekosystemu HPC oraz utworzoną już w tym celu infrastrukturę badawczą, która ma umożliwić szeroką dostępność zasobów HPC na równych warunkach. Należy przy tym zapewnić wszystkim potencjalnym użytkownikom i podmiotom w UE, zwłaszcza na wyższych uczelniach lub w małych i średnich przedsiębiorstwach, którzy nie są bezpośrednio powiązani z organizacją PRACE, możliwość współpracy w zakresie rozwoju oraz wykorzystywania zasobów na warunkach równych ze wszystkim innymi podmiotami. Nie chodzi jednak tylko o prostszy i rozwiązywalny problem stworzenia równych warunków dostępu do istniejących zasobów HPC, lecz o badania, rozwój i ostatecznie stworzenie całkowicie nowego ekosystemu HPC, który byłby o wiele rzędów wydajniejszy i bazowałby na komputerach exascale (zob. punkt 4.1), w tym o opracowanie odpowiedniego zaawansowanego oprogramowania. W związku z tym EKES zaleca unikanie przeprowadzania procesów koncentracji i podejmowania pospiesznych decyzji dotyczących określonego systemu wspólnego, tak aby umożliwić konkurencję i niezbędny dla skutecznego ekosystemu pluralizm w podejściach i pomysłach, bez których zrealizowanie tego ambitnego celu nie byłoby możliwe. Tej delikatnej kwestii wyważonej polityki w zakresie badań, rozwoju i konkurencji poświęcone zostały uwagi przedstawione w kolejnych punktach. Komitet widzi w związku z tym potrzebę dalszych dyskusji między potencjalnymi podmiotami.

3.7   Apel do Rady i państw członkowskich

3.7.1   Kryzys gospodarczy w wielu państwach członkowskich UE oznacza, że mamy do czynienia z sytuacją przymusową, z której wynika zrozumiała tendencja w kierunku oszczędności w dziedzinie kształcenia, badań i rozwoju. Prowadziłoby to jednak do katastrofalnej spirali spadku, gdyż to właśnie nowe technologie, innowacje i związane z nimi umiejętności będą potrzebne do ożywienia wzrostu gospodarczego i poprawy konkurencyjności.

3.7.2   Komitet apeluje zatem usilnie do Rady i wszystkich państw członkowskich, by nie ulegały pokusie prostych rozwiązań, a wręcz przeciwnie – by inwestowały w nowe możliwości i warunki niezbędne dla ich zaistnienia, a tym samym aby zamiast wprowadzać oszczędności w tym zakresie zapewniły jeszcze większe wsparcie. Nie wolno nam przegrać przyszłości!

4.   Uwagi szczegółowe Komitetu

4.1   Projekt exascale

Pod nazwą „projekt exascale” kryje się idea opracowania nowej generacji superkomputerów. W tym celu niezbędna jest zdecydowana poprawa wspólnego systemu na wszystkich płaszczyznach, zwłaszcza gdy chodzi o zapotrzebowanie poszczególnych głównych komponentów na energię elektryczną, a wręcz prawdopodobnie przekonstruowanie całego systemu. Jest to trudne zadanie w niepozbawionej napięć dziedzinie współpracy między placówkami badawczymi a przemysłem.

4.2   Współpraca pomiędzy ośrodkami badawczymi a przemysłem

Na temat tych skomplikowanych zagadnień EKES już wielokrotnie wyrażał swoje uwagi (zob. np. CESE 330/2009). Między innymi w przedstawionej niedawno opinii CESE 806/2012 w sprawie programu „Horyzont 2020” Komitet stwierdził: „Dlatego konieczne jest rozważenie nowych koncepcji właściwej polityki przemysłowej i polityki konkurencji”.

Wątpliwe jest przy tym, czy „zamówienia przedkomercyjne” stanowiłyby odpowiedni instrument na rzecz współpracy między ośrodkami badawczymi a przedsiębiorstwami. Dlatego też Komitet zaleca, aby różne, częściowo sprzeczne ze sobą cele i wymogi polityki badań, polityki innowacji i polityki przemysłowej zostały określone oraz omówione i wyjaśnione z udziałem różnych zainteresowanych podmiotów. W niektórych przypadkach mogą być nawet potrzebne określone odstępstwa (zob. także punkt 4.4).

4.3   Prace rozwojowe związane z projektem exascale

Jedną z cech szczególnych projektu exascale jest to, że zgodnie ze współczesnymi praktykami w zakresie B+R, w przypadku partnerstw pomiędzy ośrodkami badawczymi i przedsiębiorstwami z różnych sektorów (jak np sektor produkcji procesorów i sektory produkcji rożnych pozostałych elementów składowych) niezbędne będzie zapewnienie udziału zarówno dużych, jak i małych przedsiębiorstw, w tym także podmiotów odnoszących największe sukcesy w skali światowej (zob. także punkt 4.5), a jednocześnie uniknięcie podejmowania pospiesznych decyzji. Uzyskanie optymalnego projektu wspólnego systemu będzie możliwe tylko wtedy, gdy wiadomo będzie, jaka jest wydajność elementów składowych, które już wytworzono i które można będzie wytworzyć. Niestety zdarzało się w przeszłości, że aspekt ten był pomijany, co prowadziło do niepowodzeń.

4.4   Odpowiedni program wsparcia – partnerstwa publiczno-prywatne

Z uwagi na ogromne znaczenie służącego Europie, zlokalizowanego na jej terenie, wydajnego systemu HPC, EKES zaleca, aby – przed przystąpieniem do realizacji inicjatyw opisanych w komunikacie będącym przedmiotem niniejszej opinii – opracowano i przedstawiono wspólnie z różnymi potencjalnymi podmiotami, a w szczególności razem z członkami platformy PRACE, odpowiedni program wsparcia ze strony Komisji. Zdaniem Komitetu zwłaszcza partnerstwa publiczno-prywatne okazały się odpowiednim instrumentem na rzecz realizacji celów rozwojowych HPC. Dlatego też preferowane przez Komisję „zamówienia przedkomercyjne” mogą być wprawdzie odpowiednie w poszczególnych przypadkach, nie nadają się jednak zdecydowanie do powszechnego stosowania.

4.5   Podmioty liczące się w skali światowej

Należy w związku z tym wyjaśnić, że głównym priorytetem jest uzyskanie w przyszłości w Europie konkurencyjnego i wydajnego systemu HPC, który służyłby jej potrzebom. Z uwagi na fakt, że sektor ten jest dotychczas zdominowany przez globalne podmioty (jak IBM, CRAY czy INTEL), których majątek, zakłady produkcyjne i ośrodki badawcze rozrzucone są po całym świecie, zdaniem Komitetu ważne jest w tej sytuacji, aby wiedza specjalistyczna, odpowiednie miejsca pracy i poziomy decyzyjne niezbędne dla rozwoju i wykorzystania HPC istniały lub zostały stworzone w Europie. Przykładowo, dalsza współpraca z firmami zajmującymi obecnie czołową pozycję, lecz także z przedsiębiorstwami wschodzącymi, które jutro mogą stać się przyszłymi liderami w branży, mogłaby wytworzyć masę krytyczną niezbędną do konkurowania na równych zasadach z Chinami, które według oczekiwań będą w przyszłości dominować na rynku.

4.6   Większe środki finansowe

EKES popiera propozycję podwojenia obecnych wydatków UE na inwestycje w HPC do poziomu 1,2 mld EUR rocznie. Oznaczałoby to konieczność pozyskania dodatkowej sumy 600 mln EUR rocznie, na którą złożyłyby się UE, państwa członkowskie i użytkownicy w sektorze przemysłu. W ten sposób osiągnięto by stopę tego rodzaju inwestycji na poziomie odpowiadającym odnotowywanemu w innych regionach świata. Proponuje się, aby około połowy tych dodatkowych środków przeznaczyć na zakup systemów HPC i komputerów testowych, jedną czwartą na szkolenia, a pozostałą część na rozwój i rozbudowę oprogramowania HPC.

Znaczne potrzeby finansowe wynikają z wysokiego kosztu systemu HPC. Zakup komputera o wysokiej mocy obliczeniowej to wydatek przekraczający 100 mln EUR, zaś konserwacja i użytkowanie kosztują dodatkowo co najmniej 20 mln EUR rocznie. Dlatego też niezbędne są partnerstwa publiczno-prywatne, których przykłady istnieją w krajach przodujących w dziedzinie HPC.

4.7   Równe szanse a prawa własności intelektualnej

W komunikacie wskazuje się na wielkie trudności, jakie europejscy producenci HPC napotykają przy sprzedaży swoich produktów sektorowi publicznemu w krajach poza UE, w których funkcjonują krajowi producenci tego sprzętu. W przypadku stosowania systemów HPC w wysoce strategicznych obszarach, jak np. energia jądrowa, przemysł zbrojeniowy, wydobycie ropy naftowej i gazu ziemnego, wysokie wymogi bezpieczeństwa stanowią zwykle barierę nie do pokonania. Jednak europejskie projekty badawcze realizowane w kontekście programu ramowego mogą w sposób pośredni służyć przedsiębiorstwom w krajach poza UE.

Biorąc pod uwagę fakt, iż wszystkie kraje będące sygnatariuszami zawartego w ramach WTO porozumienia w sprawie zamówień rządowych muszą przestrzegać przepisów dotyczących traktowania narodowego i zakazu dyskryminacji (art. 3), EKES popiera propozycję Komisji, aby w negocjacjach handlowych z krajami trzecimi podnieść kwestię równego dostępu do rynku HPC.

Dlatego też Komitet popiera propozycje Komisji w sprawie wyraźnego określenia i ochrony praw własności intelektualnej zawarte we wniosku odnoszącym się do programu „Horyzont 2020” (COM(2011) 809 final z 30.11.2011).

4.8   HPC a zużycie energii

W ramach przyszłych wyzwań należy także uwzględnić zużycie energii jako czynnik ograniczający rozwój HPC (The Greening of HPC – Will Power Consumption Become the Limiting Factor for Future Growth in HPC? – „Jak uczynić projekt HPC bardziej ekologicznym. Czy zużycie energii stanie się czynnikiem ograniczającym przyszły rozwój HPC?” – Monachium, 10 października 2008 r. http://www.hpcuserforum.com/presentations/Germany/EnergyandComputing_Stgt.pdf) (zob. także punkt 3.2). Przy zastosowaniu obecnych technologii systemy klasy exascale będą zużywać nadmierne ilości energii, co zwiększy koszty ich użytkowania (szacuje się, że energia będzie stanowić 50 % tych kosztów) i będzie obciążeniem dla środowiska naturalnego.

Istnieją rożne koncepcje technologii efektywnych pod względem energetycznym, jak np. superkomputery hybrydowe, aczkolwiek z nimi także wiążą się pewne wątpliwości („(...) Progress in lower-power devices may make it feasible to build future systems with Exascale performance. (...) However (...) how do we exploit (...) this disruptive technology?”, A Strategy for Research and Innovation Trough High Performance Computing, Uniwersytet w Edynburgu, 2011 r.). Gdy chodzi o architekturę, opracowano różne strategie oszczędzania energii, takie jak np. określenie wysp o różnych napięciach prądu (które można nawet wyłączać), zastosowanie efektywnych energetycznie pamięci (tzw. drowsy cache) oraz selektywne wyłączanie jednostek. Architektura procesorów wielordzeniowych, wielowątkowość (multithreading) i klastry pozwalają pogodzić moc obliczeniową ze zmniejszeniem zużycia energii oraz wytwarzanego ciepła (Green IT: Tecnologías para la Eficiencia Energética en los Sistemas TI, Politechnika w Madrycie, 2008 r.).

Dlatego też EKES proponuje, aby wspieranie energooszczędnych technologii stało się jednym z ważnych aspektów unijnego projektu HPC.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 182 z 4.8.2009, s. 40.

1

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/153 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/153

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2009/16/WE w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu

COM(2012) 129 final – 2012/62 (COD)

oraz wniosku w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej odpowiedzialności państwa bandery w zakresie egzekwowania przepisów dyrektywy Rady 2009/13/WE z dnia 16 lutego 2009 r. w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. oraz w sprawie zmiany dyrektywy 1999/63/WE

COM(2012) 134 final – 2012/65 (COD)

2012/C 299/28

Sprawozdawca: Anna BREDIMA

W dniu 29 marca 2012 r. Parlament i w dniu 11 kwietnia 2012 r. Rada, postanowiły, zgodnie z art. 100 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2009/16/WE w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu

COM(2012) 129 final – 2012/62 (COD)

oraz

wniosku w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej odpowiedzialności państwa bandery w zakresie egzekwowania przepisów dyrektywy Rady 2009/13/WE z dnia 16 lutego 2009 r. w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. oraz w sprawie zmiany dyrektywy 1999/63/WE

COM(2012) 134 final – 2012/65 (COD).

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 25 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 141 głosami – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

| 1.1 | Konwencja MOP o pracy na morzu z 2006 r. stanowi pierwszy kodeks pracy na morzu, określany na szczeblu międzynarodowym jako „czwarty filar” głównych konwencji dotyczących morza. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zadowoleniem przyjmuje wnioski, których celem jest ustanowienie niezbędnych procedur z myślą o skutecznym wdrażaniu konwencji przez państwa członkowskie UE występujące w roli zarówno państwa bandery, jak i państwa portu. |
| --- | --- |

1.1

Konwencja MOP o pracy na morzu z 2006 r. stanowi pierwszy kodeks pracy na morzu, określany na szczeblu międzynarodowym jako „czwarty filar” głównych konwencji dotyczących morza. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zadowoleniem przyjmuje wnioski, których celem jest ustanowienie niezbędnych procedur z myślą o skutecznym wdrażaniu konwencji przez państwa członkowskie UE występujące w roli zarówno państwa bandery, jak i państwa portu.

| 1.2 | Celem Konwencji o pracy na morzu – deklaracji praw marynarza – jest zapewnienie wszechstronnej międzynarodowej ochrony praw marynarzy i ustanowienie równych warunków dla krajów i armatorów pragnących zapewnić im uczciwe warunki pracy i życia oraz ich ochronę przed nieuczciwą konkurencją ze strony statków niespełniających odpowiednich norm. |
| --- | --- |

1.2

Celem Konwencji o pracy na morzu – deklaracji praw marynarza – jest zapewnienie wszechstronnej międzynarodowej ochrony praw marynarzy i ustanowienie równych warunków dla krajów i armatorów pragnących zapewnić im uczciwe warunki pracy i życia oraz ich ochronę przed nieuczciwą konkurencją ze strony statków niespełniających odpowiednich norm.

| 1.3 | Komitet ponownie wzywa Unię Europejską do przyśpieszenia wysiłków na rzecz ratyfikacji Konwencji przez państwa członkowskie. Zgadza się z nadrzędną zasadą, że przepisy UE dotyczące warunków pracy muszą być zgodne z przepisami międzynarodowymi, takimi jak zapisy Konwencji o pracy na morzu, bez uszczerbku dla wyższych norm, które mogą istnieć w UE. |
| --- | --- |

1.3

Komitet ponownie wzywa Unię Europejską do przyśpieszenia wysiłków na rzecz ratyfikacji Konwencji przez państwa członkowskie. Zgadza się z nadrzędną zasadą, że przepisy UE dotyczące warunków pracy muszą być zgodne z przepisami międzynarodowymi, takimi jak zapisy Konwencji o pracy na morzu, bez uszczerbku dla wyższych norm, które mogą istnieć w UE.

| 1.4 | Komitet zauważa, że kontrola warunków życia i pracy marynarzy na statkach wymaga odpowiedniej liczby inspektorów dysponujących dużymi umiejętnościami. Wnosi, by Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa na Morzu oraz Protokół ustaleń w sprawie kontroli państwa portu (MOU) wspierały odpowiednie szkolenie inspektorów, tak aby przygotować ich do przeprowadzania kontroli związanych z Konwencją o pracy na morzu, kiedy wejdzie ona w życie. |
| --- | --- |

1.4

Komitet zauważa, że kontrola warunków życia i pracy marynarzy na statkach wymaga odpowiedniej liczby inspektorów dysponujących dużymi umiejętnościami. Wnosi, by Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa na Morzu oraz Protokół ustaleń w sprawie kontroli państwa portu (MOU) wspierały odpowiednie szkolenie inspektorów, tak aby przygotować ich do przeprowadzania kontroli związanych z Konwencją o pracy na morzu, kiedy wejdzie ona w życie.

| 1.5 | Mogą występować obszary, w których obecna dyrektywa 2009/16 i Konwencja (oraz związane z nią wytyczne MOP dotyczące kontroli państwa portu) będą się różniły co do zakresu i procedur. Komitet uważa, że w przypadku obu tych instrumentów będzie konieczne usprawnienie procedur kontroli i egzekwowania prawa poprzez rozszerzenie przekazanych Komisji Europejskiej uprawnień związanych z wdrażaniem. |
| --- | --- |

1.5

Mogą występować obszary, w których obecna dyrektywa 2009/16 i Konwencja (oraz związane z nią wytyczne MOP dotyczące kontroli państwa portu) będą się różniły co do zakresu i procedur. Komitet uważa, że w przypadku obu tych instrumentów będzie konieczne usprawnienie procedur kontroli i egzekwowania prawa poprzez rozszerzenie przekazanych Komisji Europejskiej uprawnień związanych z wdrażaniem.

| 1.6 | Zgodność i egzekwowanie wymogów strukturalnych dotyczących zakwaterowania marynarzy, zwłaszcza w poszczególnych sektorach przemysłu morskiego, będą stanowić poważne wyzwanie. Oficerowie kontroli państwa portu powinni przyjąć do wiadomości postanowienia państwa bandery dotyczące odpowiednich przepisów, sankcji, odstępstw i wyjątków zgodnie z deklaracjami zgodności. |
| --- | --- |

1.6

Zgodność i egzekwowanie wymogów strukturalnych dotyczących zakwaterowania marynarzy, zwłaszcza w poszczególnych sektorach przemysłu morskiego, będą stanowić poważne wyzwanie. Oficerowie kontroli państwa portu powinni przyjąć do wiadomości postanowienia państwa bandery dotyczące odpowiednich przepisów, sankcji, odstępstw i wyjątków zgodnie z deklaracjami zgodności.

| 1.7 | Przy kontrolach mniejszych statków obsługujących trasy krajowe – w przeciwieństwie do dużych statków na trasach międzynarodowych – wskazana jest pewna elastyczność, a dla oceny braków z myślą o dalszych działaniach potrzebne będą wytyczne dotyczące proponowanych aktów delegowanych. |
| --- | --- |

1.7

Przy kontrolach mniejszych statków obsługujących trasy krajowe – w przeciwieństwie do dużych statków na trasach międzynarodowych – wskazana jest pewna elastyczność, a dla oceny braków z myślą o dalszych działaniach potrzebne będą wytyczne dotyczące proponowanych aktów delegowanych.

| 1.8 | Komitet uważa, że proponowane procedury dla oficerów kontroli państwa portu w przypadku skarg związanych z Konwencją o pracy na morzu, które nie mogą zostać rozwiązane na pokładzie statku, powinny przewidywać drugi etap – odesłania skargi do armatora w celu podjęcia przez niego odpowiednich działań. Krok ten jest zgodny z procedurami zawartymi w Konwencji o pracy na morzu. |
| --- | --- |

1.8

Komitet uważa, że proponowane procedury dla oficerów kontroli państwa portu w przypadku skarg związanych z Konwencją o pracy na morzu, które nie mogą zostać rozwiązane na pokładzie statku, powinny przewidywać drugi etap – odesłania skargi do armatora w celu podjęcia przez niego odpowiednich działań. Krok ten jest zgodny z procedurami zawartymi w Konwencji o pracy na morzu.

| 1.9 | Komitet wzywa Komisję Europejską, aby zagwarantowała, że egzekwowanie przestrzegania przez kraje trzecie przyszłych przepisów UE dotyczących państw zapewniających siłę roboczą będzie zgodne z duchem i literą Konwencji o pracy na morzu. |
| --- | --- |

1.9

Komitet wzywa Komisję Europejską, aby zagwarantowała, że egzekwowanie przestrzegania przez kraje trzecie przyszłych przepisów UE dotyczących państw zapewniających siłę roboczą będzie zgodne z duchem i literą Konwencji o pracy na morzu.

| 1.10 | Szeroka definicja „marynarza” może obejmować różnych pracowników zatrudnionych na pokładzie statków. Komitet uważa, że państwa członkowskie przy wdrażaniu i egzekwowaniu Konwencji o pracy na morzu powinny przyjąć do wiadomości wyjaśnienia i odnośne wytyczne Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz że należy respektować prerogatywy państw bandery do czynienia ustaleń w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.10

Szeroka definicja „marynarza” może obejmować różnych pracowników zatrudnionych na pokładzie statków. Komitet uważa, że państwa członkowskie przy wdrażaniu i egzekwowaniu Konwencji o pracy na morzu powinny przyjąć do wiadomości wyjaśnienia i odnośne wytyczne Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz że należy respektować prerogatywy państw bandery do czynienia ustaleń w tym zakresie.

| 1.11 | Ponieważ proponowana dyrektywa w sprawie zakresu odpowiedzialności państwa bandery nie jest wystarczająco precyzyjna, jeśli chodzi o przekazywanie przez administrację zadania przeprowadzania kontroli lub wydawania zaświadczeń uznanym organizacjom, Komitet zakłada, że państwa członkowskie będą w stanie to uczynić poprzez akty transponowane. |
| --- | --- |

1.11

Ponieważ proponowana dyrektywa w sprawie zakresu odpowiedzialności państwa bandery nie jest wystarczająco precyzyjna, jeśli chodzi o przekazywanie przez administrację zadania przeprowadzania kontroli lub wydawania zaświadczeń uznanym organizacjom, Komitet zakłada, że państwa członkowskie będą w stanie to uczynić poprzez akty transponowane.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Celem Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. przyjętej przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP) 23 lutego 2006 r. jest ustanowienie równych warunków konkurencji w światowym przemyśle morskim poprzez ustalenie wspólnych norm minimalnych dla wszystkich bander oraz marynarzy. |
| --- | --- |

2.1

Celem Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. przyjętej przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP) 23 lutego 2006 r. jest ustanowienie równych warunków konkurencji w światowym przemyśle morskim poprzez ustalenie wspólnych norm minimalnych dla wszystkich bander oraz marynarzy.

| 2.2 | Konwencja, nazywana deklaracją praw marynarzy, została zaprojektowana tak, aby uzyskać niemal jednomyślną ratyfikację dzięki stanowczym zapisom na temat praw oraz elastyczności odnośnie do wdrażania bardziej technicznych wymogów oraz z powodu korzyści, jakie uzyskują z niej statki państw, które ratyfikują ten dokument. Jest to „czwarty filar” międzynarodowych uregulowań prawnych dla żeglugi morskiej wysokiej jakości, uzupełniający trzy kluczowe konwencje Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO): Międzynarodową konwencję o bezpieczeństwie życia na morzu (konwencja SOLAS) z 1974 r., Międzynarodową konwencję o wymaganiach w zakresie wyszkolenia marynarzy, wydawania im świadectw oraz pełnienia wacht (konwencja STCW) z 1978 r. oraz Międzynarodową konwencję o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki (konwencja MARPOL) 73/78. Celem Konwencji jest zapewnienie wszechstronnej międzynarodowej ochrony praw marynarzy i ustanowienie równych warunków dla krajów i armatorów pragnących zapewnić im uczciwe warunki pracy i życia oraz chroniących ich przed nieuczciwą konkurencją ze strony statków niespełniających odpowiednich norm. |
| --- | --- |

2.2

Konwencja, nazywana deklaracją praw marynarzy, została zaprojektowana tak, aby uzyskać niemal jednomyślną ratyfikację dzięki stanowczym zapisom na temat praw oraz elastyczności odnośnie do wdrażania bardziej technicznych wymogów oraz z powodu korzyści, jakie uzyskują z niej statki państw, które ratyfikują ten dokument. Jest to „czwarty filar” międzynarodowych uregulowań prawnych dla żeglugi morskiej wysokiej jakości, uzupełniający trzy kluczowe konwencje Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO): Międzynarodową konwencję o bezpieczeństwie życia na morzu (konwencja SOLAS) z 1974 r., Międzynarodową konwencję o wymaganiach w zakresie wyszkolenia marynarzy, wydawania im świadectw oraz pełnienia wacht (konwencja STCW) z 1978 r. oraz Międzynarodową konwencję o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki (konwencja MARPOL) 73/78. Celem Konwencji jest zapewnienie wszechstronnej międzynarodowej ochrony praw marynarzy i ustanowienie równych warunków dla krajów i armatorów pragnących zapewnić im uczciwe warunki pracy i życia oraz chroniących ich przed nieuczciwą konkurencją ze strony statków niespełniających odpowiednich norm.

| 2.3 | Minimalne normy Konwencji o pracy na morzu muszą być wdrażane przez wszystkie kraje, które ją ratyfikują poprzez normy i wymogi krajowe. System egzekwowania i zgodności dla swej skuteczności wymaga szeroko zakrojonej współpracy międzynarodowej. Ponieważ kilka wymogów zawartych w Konwencji kieruje się do armatorów i państw bandery, ważne jest, aby konwencję tę ratyfikowały państwa, dla których przemysł morski ma duże znaczenie. |
| --- | --- |

2.3

Minimalne normy Konwencji o pracy na morzu muszą być wdrażane przez wszystkie kraje, które ją ratyfikują poprzez normy i wymogi krajowe. System egzekwowania i zgodności dla swej skuteczności wymaga szeroko zakrojonej współpracy międzynarodowej. Ponieważ kilka wymogów zawartych w Konwencji kieruje się do armatorów i państw bandery, ważne jest, aby konwencję tę ratyfikowały państwa, dla których przemysł morski ma duże znaczenie.

3.   Streszczenie wniosku Komisji

| 3.1 | We wnioskach podkreśla się, że państwa członkowskie i Komisja wspierały pracę MOP na rzecz przyjęcia Konwencji o pracy na morzu. To, że UE była zainteresowana wejściem w życie Konwencji, widać w decyzji 2007/431/WE (1), która zezwala państwom członkowskim na ratyfikowanie konwencji w interesie UE. |
| --- | --- |

3.1

We wnioskach podkreśla się, że państwa członkowskie i Komisja wspierały pracę MOP na rzecz przyjęcia Konwencji o pracy na morzu. To, że UE była zainteresowana wejściem w życie Konwencji, widać w decyzji 2007/431/WE (1), która zezwala państwom członkowskim na ratyfikowanie konwencji w interesie UE.

| 3.2 | Komisja podkreśla znaczenie umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. zatwierdzonej poprzez dyrektywę 2009/13/WE (2). Dzięki tej dyrektywie ustawodawstwo europejskie stało się zgodne z normami międzynarodowymi ustanowionymi w Konwencji. |
| --- | --- |

3.2

Komisja podkreśla znaczenie umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. zatwierdzonej poprzez dyrektywę 2009/13/WE (2). Dzięki tej dyrektywie ustawodawstwo europejskie stało się zgodne z normami międzynarodowymi ustanowionymi w Konwencji.

| 3.3 | Wnioski dotyczące dyrektywy zmieniającej dyrektywę 2009/16/WE w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu (3) oraz dyrektywy dotyczącej odpowiedzialności państwa bandery w zakresie egzekwowania przepisów dyrektywy Rady 2009/13/WE w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. oraz w sprawie zmiany dyrektywy 1999/63/WE (4) mają za zadanie promowanie polityki UE dotyczącej zawodów związanych z morzem poprzez wdrożenie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. Celem obecnych inicjatyw jest ustanowienie koniecznego mechanizmu i procedur na rzecz zapewnienia pełnego i skutecznego wdrożenia Konwencji przez państwa członkowskie zarówno w roli państwa bandery, jak i państwa portu. Obie dyrektywy wejdą w życie wraz z wejściem w życie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r., z uwzględnieniem dwunastomiesięcznego okresu transpozycji. |
| --- | --- |

3.3

Wnioski dotyczące dyrektywy zmieniającej dyrektywę 2009/16/WE w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu (3) oraz dyrektywy dotyczącej odpowiedzialności państwa bandery w zakresie egzekwowania przepisów dyrektywy Rady 2009/13/WE w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. oraz w sprawie zmiany dyrektywy 1999/63/WE (4) mają za zadanie promowanie polityki UE dotyczącej zawodów związanych z morzem poprzez wdrożenie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. Celem obecnych inicjatyw jest ustanowienie koniecznego mechanizmu i procedur na rzecz zapewnienia pełnego i skutecznego wdrożenia Konwencji przez państwa członkowskie zarówno w roli państwa bandery, jak i państwa portu. Obie dyrektywy wejdą w życie wraz z wejściem w życie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r., z uwzględnieniem dwunastomiesięcznego okresu transpozycji.

| 3.4 | Wnioski dotyczące zmiany dyrektywy w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu (2009/16/WE) obejmują następujące kwestie:






  — | dodanie morskiego certyfikatu pracy i deklaracji zgodności do dokumentów poddawanych weryfikacji przez inspektorów; |
| --- | --- | --- |

3.4

Wnioski dotyczące zmiany dyrektywy w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu (2009/16/WE) obejmują następujące kwestie:

—

dodanie morskiego certyfikatu pracy i deklaracji zgodności do dokumentów poddawanych weryfikacji przez inspektorów;

| — | rozszerzenie zakresu inspekcji na nowe pozycje (np. istnienie odpowiedniej umowy o pracę podpisanej przez obie strony dla każdego marynarza, wraz z klauzulami wymaganymi w umowie); |
| --- | --- |

—

rozszerzenie zakresu inspekcji na nowe pozycje (np. istnienie odpowiedniej umowy o pracę podpisanej przez obie strony dla każdego marynarza, wraz z klauzulami wymaganymi w umowie);

| — | rozszerzenie zakresu postępowania wyjaśniającego w przypadku skarg oraz przewidzenie odpowiednich procedur; |
| --- | --- |

—

rozszerzenie zakresu postępowania wyjaśniającego w przypadku skarg oraz przewidzenie odpowiednich procedur;

| — | wprowadzenie nowych przepisów dotyczących uprawnień delegowanych i uprawnień do wdrażania w związku z wejściem w życie traktatu z Lizbony. |
| --- | --- |

—

wprowadzenie nowych przepisów dotyczących uprawnień delegowanych i uprawnień do wdrażania w związku z wejściem w życie traktatu z Lizbony.

| 3.5 | Proponowana nowa dyrektywa w sprawie odpowiedzialności państwa bandery:






  — | określa zobowiązanie państw bandery UE do ustanowienia mechanizmów na rzecz wypełnienia swoich zobowiązań związanych z egzekwowaniem dyrektywy 2009/13/WE; |
| --- | --- | --- |

3.5

Proponowana nowa dyrektywa w sprawie odpowiedzialności państwa bandery:

—

określa zobowiązanie państw bandery UE do ustanowienia mechanizmów na rzecz wypełnienia swoich zobowiązań związanych z egzekwowaniem dyrektywy 2009/13/WE;

| — | przewiduje, że osoby odpowiedzialne za kontrolę kwestii objętych dyrektywą 2009/13/WE będą dysponować profesjonalnymi kwalifikacjami i niezależnością; |
| --- | --- |

—

przewiduje, że osoby odpowiedzialne za kontrolę kwestii objętych dyrektywą 2009/13/WE będą dysponować profesjonalnymi kwalifikacjami i niezależnością;

| — | określa zasady i procedury, które powinny być realizowane przez kompetentnych pracowników państwa bandery przy rozpatrywaniu skarg na pokładzie statków pływających pod banderą państw UE. |
| --- | --- |

—

określa zasady i procedury, które powinny być realizowane przez kompetentnych pracowników państwa bandery przy rozpatrywaniu skarg na pokładzie statków pływających pod banderą państw UE.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1 | Komitet zgadza się z nadrzędną zasadą, że ustawodawstwo UE dotyczące warunków pracy musi być w pełni zgodne z ustawodawstwem międzynarodowym, takim jak Konwencja o pracy na morzu i konwencja STCW, bez uszczerbku dla wyższych norm, które mogą istnieć w UE. |
| --- | --- |

4.1

Komitet zgadza się z nadrzędną zasadą, że ustawodawstwo UE dotyczące warunków pracy musi być w pełni zgodne z ustawodawstwem międzynarodowym, takim jak Konwencja o pracy na morzu i konwencja STCW, bez uszczerbku dla wyższych norm, które mogą istnieć w UE.

| 4.2 | Komitet zauważa, że Konwencja o pracy na morzu z 2006 r. nie jest jeszcze wiążąca z punktu widzenia prawa międzynarodowego i musi zostać wdrożona przez poszczególne państwa poprzez prawo krajowe. W wytycznych MOP odnośnie do kontroli przeprowadzanych przez państwa bandery i państwa portu podkreśla się, że w każdym przypadku właściwe prawo krajowe, przepisy i zbiorowe układy pracy oraz inne środki na rzecz wdrażania Konwencji o pracy na morzu w państwie bandery powinny być postrzegane jako ostateczne określenie wymogów obowiązujących w państwie bandery. Ponadto wspomina się tam o elastyczności przy wdrażaniu Konwencji o pracy na morzu w zakresie zasadniczej równoważności na szczeblu krajowym oraz o swobodzie przyznanej państwom bandery w zakresie konkretnych działań podejmowanych w celu wdrażania. Z tego względu pojawi się potrzeba wspólnej interpretacji i wdrożenia Konwencji o pracy na morzu przez państwa członkowskie UE i inne państwa. |
| --- | --- |

4.2

Komitet zauważa, że Konwencja o pracy na morzu z 2006 r. nie jest jeszcze wiążąca z punktu widzenia prawa międzynarodowego i musi zostać wdrożona przez poszczególne państwa poprzez prawo krajowe. W wytycznych MOP odnośnie do kontroli przeprowadzanych przez państwa bandery i państwa portu podkreśla się, że w każdym przypadku właściwe prawo krajowe, przepisy i zbiorowe układy pracy oraz inne środki na rzecz wdrażania Konwencji o pracy na morzu w państwie bandery powinny być postrzegane jako ostateczne określenie wymogów obowiązujących w państwie bandery. Ponadto wspomina się tam o elastyczności przy wdrażaniu Konwencji o pracy na morzu w zakresie zasadniczej równoważności na szczeblu krajowym oraz o swobodzie przyznanej państwom bandery w zakresie konkretnych działań podejmowanych w celu wdrażania. Z tego względu pojawi się potrzeba wspólnej interpretacji i wdrożenia Konwencji o pracy na morzu przez państwa członkowskie UE i inne państwa.

| 4.3 | Komitet stwierdza, że przyjęcie dyrektywy 2009/13/WE w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. stanowi przykład wielkiego sukcesu sektorowego dialogu społecznego, który powinien przynieść wymierne skutki. Największą trudność będzie stanowić wyeliminowanie przyczyn zmęczenia marynarzy poprzez kontrolę godzin ich snu i wypoczynku. |
| --- | --- |

4.3

Komitet stwierdza, że przyjęcie dyrektywy 2009/13/WE w sprawie wdrożenia Umowy zawartej między Stowarzyszeniem Armatorów Wspólnoty Europejskiej (ECSA) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. stanowi przykład wielkiego sukcesu sektorowego dialogu społecznego, który powinien przynieść wymierne skutki. Największą trudność będzie stanowić wyeliminowanie przyczyn zmęczenia marynarzy poprzez kontrolę godzin ich snu i wypoczynku.

| 4.4 | Komitet pragnie przypomnieć swoje opinie:






  — | w sprawie trzeciego pakietu środków prawnych na rzecz bezpieczeństwa na morzu (5), w której wspierał wysiłki na rzecz optymalnej transpozycji Konwencji o pracy na morzu do prawa UE; wzywał do tego, aby UE zdecydowanie wsparła wysiłki na rzecz ratyfikacji Konwencji na drodze promowania ratyfikacji przez kraje należące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego i kraje trzecie, z którymi istnieją umowy o współpracy gospodarczej; |
| --- | --- | --- |

4.4

Komitet pragnie przypomnieć swoje opinie:

—

w sprawie trzeciego pakietu środków prawnych na rzecz bezpieczeństwa na morzu (5), w której wspierał wysiłki na rzecz optymalnej transpozycji Konwencji o pracy na morzu do prawa UE; wzywał do tego, aby UE zdecydowanie wsparła wysiłki na rzecz ratyfikacji Konwencji na drodze promowania ratyfikacji przez kraje należące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego i kraje trzecie, z którymi istnieją umowy o współpracy gospodarczej;

| — | w sprawie „Strategiczne cele i zalecenia w zakresie polityki transportu morskiego UE do 2018 r.” (6), w której wzywał „państwa członkowskie do ratyfikowania konwencji MOP z 2006 r. w sprawie pracy na morzu, która stworzy na szczeblu ogólnoświatowym równe dla wszystkich warunki pracy na statkach i zachęci młodych ludzi do kariery w zawodzie marynarza”; |
| --- | --- |

—

w sprawie „Strategiczne cele i zalecenia w zakresie polityki transportu morskiego UE do 2018 r.” (6), w której wzywał „państwa członkowskie do ratyfikowania konwencji MOP z 2006 r. w sprawie pracy na morzu, która stworzy na szczeblu ogólnoświatowym równe dla wszystkich warunki pracy na statkach i zachęci młodych ludzi do kariery w zawodzie marynarza”;

| — | w sprawie wzmocnienia norm pracy na morzu (7), w której wzywał państwa członkowskie UE do jak najszybszego ratyfikowania MLC i zalecał opracowanie wytycznych operacyjnych dla państw bandery i portu. |
| --- | --- |

—

w sprawie wzmocnienia norm pracy na morzu (7), w której wzywał państwa członkowskie UE do jak najszybszego ratyfikowania MLC i zalecał opracowanie wytycznych operacyjnych dla państw bandery i portu.

| 4.5 | EKES pragnie również wskazać na swoją wcześniejszą opinię poświęconą Białej księdze w sprawie jednolitego europejskiego obszaru transportu (8), w której zauważył, że „państwa członkowskie UE powinny ratyfikować Konwencję Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącą pracy na morzu, aby stworzyć równe warunki konkurencji w skali międzynarodowej, bez uszczerbku dla wyższych standardów, które mogą obowiązywać w UE. Przepisy UE powinny być w pełni zgodne przepisami międzynarodowymi, a w szczególności z tą Konwencją i z konwencją Międzynarodowej Organizacji Morskiej o wymaganiach w zakresie wyszkolenia, wydawania świadectw oraz pełnienia wacht (konwencja STCW)”. |
| --- | --- |

4.5

EKES pragnie również wskazać na swoją wcześniejszą opinię poświęconą Białej księdze w sprawie jednolitego europejskiego obszaru transportu (8), w której zauważył, że „państwa członkowskie UE powinny ratyfikować Konwencję Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącą pracy na morzu, aby stworzyć równe warunki konkurencji w skali międzynarodowej, bez uszczerbku dla wyższych standardów, które mogą obowiązywać w UE. Przepisy UE powinny być w pełni zgodne przepisami międzynarodowymi, a w szczególności z tą Konwencją i z konwencją Międzynarodowej Organizacji Morskiej o wymaganiach w zakresie wyszkolenia, wydawania świadectw oraz pełnienia wacht (konwencja STCW)”.

| 4.6 | Propozycje spełniają oczekiwania zainteresowanych podmiotów, jeżeli chodzi o wzmocnienie bezpieczeństwa na morzu, poprawę jakości transportu i ustanowienie bardziej sprawiedliwych warunków konkurencji między podmiotami i banderami z UE a podmiotami i banderami spoza UE. EKES popiera więc zasadę egzekwowania Konwencji o pracy na morzu poprzez ulepszenie przepisów UE. Działania UE będą sprzyjać celom utworzonej przez wiceprzewodniczącego Siima Kallasa grupy roboczej ds. zatrudnienia i konkurencyjności w sektorze żeglugi morskiej, która zaleciła egzekwowanie postanowień Konwencji (czerwiec 2011 r.). |
| --- | --- |

4.6

Propozycje spełniają oczekiwania zainteresowanych podmiotów, jeżeli chodzi o wzmocnienie bezpieczeństwa na morzu, poprawę jakości transportu i ustanowienie bardziej sprawiedliwych warunków konkurencji między podmiotami i banderami z UE a podmiotami i banderami spoza UE. EKES popiera więc zasadę egzekwowania Konwencji o pracy na morzu poprzez ulepszenie przepisów UE. Działania UE będą sprzyjać celom utworzonej przez wiceprzewodniczącego Siima Kallasa grupy roboczej ds. zatrudnienia i konkurencyjności w sektorze żeglugi morskiej, która zaleciła egzekwowanie postanowień Konwencji (czerwiec 2011 r.).

5.   Uwagi szczegółowe

Zmiany dyrektywy 2009/16/WE w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu

| 5.1 | Zdaniem EKES-u należy rozszerzyć zakres uprawnień delegowanych i wykonawczych przyznanych Komisji, aby określić szczegółowo zharmonizowane sposoby wdrożenia procedur kontroli państwa portu w zakresie inspekcji statków na mocy Konwencji o pracy na morzu. Należy przy tym uwzględnić odpowiednie wytyczne MOP oraz zapewnić dostosowanie do zakresu i procedur dyrektywy 2009/16. |
| --- | --- |

5.1

Zdaniem EKES-u należy rozszerzyć zakres uprawnień delegowanych i wykonawczych przyznanych Komisji, aby określić szczegółowo zharmonizowane sposoby wdrożenia procedur kontroli państwa portu w zakresie inspekcji statków na mocy Konwencji o pracy na morzu. Należy przy tym uwzględnić odpowiednie wytyczne MOP oraz zapewnić dostosowanie do zakresu i procedur dyrektywy 2009/16.

| 5.2 | W opinii w sprawie trzeciego pakietu bezpieczeństwa morskiego (9) EKES przyjął z zadowoleniem „wprowadzenie obowiązku kontroli warunków pracy na statkach, ponieważ czynnik ludzki często odgrywa istotną rolę w morskich wypadkach. Inspekcja warunków życia i pracy marynarzy na pokładzie oraz ich kwalifikacji wymaga zwiększenia obsady inspektorów mających szczególne kompetencje w tej dziedzinie”. Dlatego odpowiednie przeszkolenie inspektorów będzie konieczne, by umożliwić im prowadzenie kontroli przestrzegania Konwencji o pracy na morzu, gdy konwencja ta wejdzie w życie. EKES wzywa Europejską Agencję ds. Bezpieczeństwa na Morzu i strony memorandum paryskiego do położenia nacisku na szkolenia inspektorów kontrolujących przestrzeganie Konwencji. |
| --- | --- |

5.2

W opinii w sprawie trzeciego pakietu bezpieczeństwa morskiego (9) EKES przyjął z zadowoleniem „wprowadzenie obowiązku kontroli warunków pracy na statkach, ponieważ czynnik ludzki często odgrywa istotną rolę w morskich wypadkach. Inspekcja warunków życia i pracy marynarzy na pokładzie oraz ich kwalifikacji wymaga zwiększenia obsady inspektorów mających szczególne kompetencje w tej dziedzinie”. Dlatego odpowiednie przeszkolenie inspektorów będzie konieczne, by umożliwić im prowadzenie kontroli przestrzegania Konwencji o pracy na morzu, gdy konwencja ta wejdzie w życie. EKES wzywa Europejską Agencję ds. Bezpieczeństwa na Morzu i strony memorandum paryskiego do położenia nacisku na szkolenia inspektorów kontrolujących przestrzeganie Konwencji.

| 5.3 | EKES zwraca uwagę, że na mocy art. 13 lit. c) dyrektywy 2009/16/WE w sprawie kontroli państwa portu „podczas każdej wstępnej inspekcji statku właściwy organ zapewnia, aby inspektor przynajmniej zweryfikował ogólny stan statku, w tym warunki higieniczne, także w maszynowni oraz pomieszczeniach mieszkalnych”. Jednakże według wytycznych MOP dla oficerów kontroli państwa portu prowadzących kontrole na mocy konwencji z 2006 r. wstępna (i często jedyna) inspekcja dotyczy głównie sprawdzenia morskiego certyfikatu pracy i deklaracji zgodności na danym statku. Dokumenty te stanowią dowód prima facie, że wymogi konwencji dotyczące warunków pracy i życia marynarzy zostały spełnione w stopniu określonym w certyfikatach. Niemniej w niektórych sytuacjach może zostać przeprowadzona bardziej szczegółowa inspekcja w celu sprawdzenia tychże warunków. Może występować więcej obszarów, w których obecna dyrektywa UE 2009/16 i konwencja oraz związane z nią wytyczne MOP będą się różniły co do zakresu i procedur. Dlatego konieczne będzie usprawnienie procedur kontroli i egzekwowania w ramach obu instrumentów poprzez rozszerzenie uprawnień wykonawczych Komisji, aby ustanowić odpowiednie zharmonizowane sposoby postępowania. |
| --- | --- |

5.3

EKES zwraca uwagę, że na mocy art. 13 lit. c) dyrektywy 2009/16/WE w sprawie kontroli państwa portu „podczas każdej wstępnej inspekcji statku właściwy organ zapewnia, aby inspektor przynajmniej zweryfikował ogólny stan statku, w tym warunki higieniczne, także w maszynowni oraz pomieszczeniach mieszkalnych”. Jednakże według wytycznych MOP dla oficerów kontroli państwa portu prowadzących kontrole na mocy konwencji z 2006 r. wstępna (i często jedyna) inspekcja dotyczy głównie sprawdzenia morskiego certyfikatu pracy i deklaracji zgodności na danym statku. Dokumenty te stanowią dowód prima facie, że wymogi konwencji dotyczące warunków pracy i życia marynarzy zostały spełnione w stopniu określonym w certyfikatach. Niemniej w niektórych sytuacjach może zostać przeprowadzona bardziej szczegółowa inspekcja w celu sprawdzenia tychże warunków. Może występować więcej obszarów, w których obecna dyrektywa UE 2009/16 i konwencja oraz związane z nią wytyczne MOP będą się różniły co do zakresu i procedur. Dlatego konieczne będzie usprawnienie procedur kontroli i egzekwowania w ramach obu instrumentów poprzez rozszerzenie uprawnień wykonawczych Komisji, aby ustanowić odpowiednie zharmonizowane sposoby postępowania.

| 5.4 | Zgodność i egzekwowanie wymagań strukturalnych dotyczących zakwaterowania marynarzy, zwłaszcza w poszczególnych sektorach przemysłu morskiego, np. na statkach handlowych lub małych statkach, będą stanowić poważne wyzwanie. EKES odnotowuje, że Konwencja o pracy na morzu zezwala państwom bandery, w odpowiednich przypadkach, na wprowadzenie w drodze postanowień prawnych i regulacyjnych lub innych równoważnych środków oraz w ramach konsultacji z organizacjami armatorów i marynarzy odstępstw, wyjątków lub innych sposobów elastycznego stosowania norm konwencji bądź na usankcjonowanie takich kroków. EKES oczekuje więc, że oficerowie kontroli państwa portu będą wydawać swoje oceny, uwzględniając decyzje państwa bandery, zgodnie z deklaracjami zgodności. |
| --- | --- |

5.4

Zgodność i egzekwowanie wymagań strukturalnych dotyczących zakwaterowania marynarzy, zwłaszcza w poszczególnych sektorach przemysłu morskiego, np. na statkach handlowych lub małych statkach, będą stanowić poważne wyzwanie. EKES odnotowuje, że Konwencja o pracy na morzu zezwala państwom bandery, w odpowiednich przypadkach, na wprowadzenie w drodze postanowień prawnych i regulacyjnych lub innych równoważnych środków oraz w ramach konsultacji z organizacjami armatorów i marynarzy odstępstw, wyjątków lub innych sposobów elastycznego stosowania norm konwencji bądź na usankcjonowanie takich kroków. EKES oczekuje więc, że oficerowie kontroli państwa portu będą wydawać swoje oceny, uwzględniając decyzje państwa bandery, zgodnie z deklaracjami zgodności.

| 5.5 | W konwencji uznaje się, że członkowie MOP potrzebują elastyczności, aby zareagować na specyficzne warunki krajowe, szczególnie jeżeli chodzi o małe statki i statki niewypływające w rejsy międzynarodowe lub specjalne rodzaje statków. Regularne kontrole małych statków wypływających w rejsy krajowe nie muszą być takie same jak dla dużych statków wypływających w rejsy międzynarodowe. Ponadto EKES przewiduje, że kontrole państwa portu będą napotykać na problemy operacyjne, jeżeli chodzi o bardziej szczegółowe kontrole i ocenę niedostatków w kontekście dalszych działań. Uważa, że takie kwestie należy dogłębnie rozważyć i rozsądnie rozwiązać poprzez zaproponowane akty delegowane, które uwzględniałyby obowiązujące przepisy krajowe dotyczące wdrażania Konwencji o pracy na morzu. |
| --- | --- |

5.5

W konwencji uznaje się, że członkowie MOP potrzebują elastyczności, aby zareagować na specyficzne warunki krajowe, szczególnie jeżeli chodzi o małe statki i statki niewypływające w rejsy międzynarodowe lub specjalne rodzaje statków. Regularne kontrole małych statków wypływających w rejsy krajowe nie muszą być takie same jak dla dużych statków wypływających w rejsy międzynarodowe. Ponadto EKES przewiduje, że kontrole państwa portu będą napotykać na problemy operacyjne, jeżeli chodzi o bardziej szczegółowe kontrole i ocenę niedostatków w kontekście dalszych działań. Uważa, że takie kwestie należy dogłębnie rozważyć i rozsądnie rozwiązać poprzez zaproponowane akty delegowane, które uwzględniałyby obowiązujące przepisy krajowe dotyczące wdrażania Konwencji o pracy na morzu.

| 5.6 | Proponowany nowy art. 18a „Skargi związane z Konwencją o pracy na morzu” stanowi w ust. 1, że jeżeli skarga dotycząca spraw objętych Konwencją o pracy na morzu nie została rozwiązana na poziomie statku, oficer kontroli przeprowadzanej przez państwo portu powiadamia o tym państwo bandery w celu podjęcia przez nie odpowiednich działań. EKES uważa, że proponowane procedury powinny obejmować drugi etap polegający na przekazywaniu skarg armatorowi w celu podjęcia przez niego odpowiednich działań. Krok ten jest zgodny z procedurami przewidzianymi w Konwencji o pracy na morzu. |
| --- | --- |

5.6

Proponowany nowy art. 18a „Skargi związane z Konwencją o pracy na morzu” stanowi w ust. 1, że jeżeli skarga dotycząca spraw objętych Konwencją o pracy na morzu nie została rozwiązana na poziomie statku, oficer kontroli przeprowadzanej przez państwo portu powiadamia o tym państwo bandery w celu podjęcia przez nie odpowiednich działań. EKES uważa, że proponowane procedury powinny obejmować drugi etap polegający na przekazywaniu skarg armatorowi w celu podjęcia przez niego odpowiednich działań. Krok ten jest zgodny z procedurami przewidzianymi w Konwencji o pracy na morzu.

Nowa dyrektywa w sprawie zgodności z wymaganiami dotyczącymi państwa bandery

| 5.7 | Proces ratyfikacji/wdrażania Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. jest już na zaawansowanym etapie w wielu państwach członkowskich UE lub też już się zakończył. Wdrożenie jej wymogów w zakresie naboru i pośrednictwa pracy oraz ochrony socjalnej marynarzy będących obywatelami państwa zapewniającego siłę roboczą, przebywającymi lub zamieszkałymi w nim stworzy poważne problemy operacyjne. Komitet wzywa Komisję, aby pilnie zajęła się tą kwestią i zagwarantowała, że egzekwowanie przestrzegania przez kraje trzecie przyszłych przepisów UE dotyczących państw zapewniających siłę roboczą będzie zgodne z duchem i zapisami Konwencji o pracy na morzu. |
| --- | --- |

5.7

Proces ratyfikacji/wdrażania Konwencji o pracy na morzu z 2006 r. jest już na zaawansowanym etapie w wielu państwach członkowskich UE lub też już się zakończył. Wdrożenie jej wymogów w zakresie naboru i pośrednictwa pracy oraz ochrony socjalnej marynarzy będących obywatelami państwa zapewniającego siłę roboczą, przebywającymi lub zamieszkałymi w nim stworzy poważne problemy operacyjne. Komitet wzywa Komisję, aby pilnie zajęła się tą kwestią i zagwarantowała, że egzekwowanie przestrzegania przez kraje trzecie przyszłych przepisów UE dotyczących państw zapewniających siłę roboczą będzie zgodne z duchem i zapisami Konwencji o pracy na morzu.

| 5.8 | Państwa bandery zachęcają armatorów do ustanawiania środków zapewniających zgodność. W art. 2 Konwencji określenie „marynarz” oznacza „każdą osobę zatrudnioną, zaangażowaną do pracy lub pracującą w jakimkolwiek charakterze na statku, do którego ma zastosowanie umowa”. W tak szerokim ujęciu za marynarzy można uznać personel statku czarterującego, np. geologów lub nurków na pokładzie statków branży eksploatacji przybrzeżnej bądź pracowników niezatrudnionych bezpośrednio przez armatorów, czy też strażników na pokładzie statków, zatrudnionych na mocy postanowień umownych w celu odstraszania piratów. MOP uznała, że może dojść do sytuacji, w których członek będzie mieć wątpliwości co do uznania niektórych kategorii osób pracujących przez pewien okres na pokładzie statku za marynarzy w rozumieniu Konwencji i przedstawiła odpowiednie wyjaśnienie w Rezolucji VII z 94. sesji (ds. morza) Międzynarodowej Konferencji Pracy. W każdym przypadku, a także zgodnie z art. 2 ust. 3, w razie wątpliwości czy należy uznać daną kategorię osób za marynarzy w rozumieniu Konwencji, kwestię tę określa właściwy organ w każdym państwie członkowskim po przeprowadzeniu konsultacji z zainteresowanymi organizacjami armatorów i marynarzy. Zdaniem EKES-u państwa członkowskie powinny uwzględniać rezolucje MOP i powiązane z nimi wytyczne podczas wdrażania i egzekwowania postanowień Konwencji, a zasadę tę należy zdecydowanie utrzymać. |
| --- | --- |

5.8

Państwa bandery zachęcają armatorów do ustanawiania środków zapewniających zgodność. W art. 2 Konwencji określenie „marynarz” oznacza „każdą osobę zatrudnioną, zaangażowaną do pracy lub pracującą w jakimkolwiek charakterze na statku, do którego ma zastosowanie umowa”. W tak szerokim ujęciu za marynarzy można uznać personel statku czarterującego, np. geologów lub nurków na pokładzie statków branży eksploatacji przybrzeżnej bądź pracowników niezatrudnionych bezpośrednio przez armatorów, czy też strażników na pokładzie statków, zatrudnionych na mocy postanowień umownych w celu odstraszania piratów. MOP uznała, że może dojść do sytuacji, w których członek będzie mieć wątpliwości co do uznania niektórych kategorii osób pracujących przez pewien okres na pokładzie statku za marynarzy w rozumieniu Konwencji i przedstawiła odpowiednie wyjaśnienie w Rezolucji VII z 94. sesji (ds. morza) Międzynarodowej Konferencji Pracy. W każdym przypadku, a także zgodnie z art. 2 ust. 3, w razie wątpliwości czy należy uznać daną kategorię osób za marynarzy w rozumieniu Konwencji, kwestię tę określa właściwy organ w każdym państwie członkowskim po przeprowadzeniu konsultacji z zainteresowanymi organizacjami armatorów i marynarzy. Zdaniem EKES-u państwa członkowskie powinny uwzględniać rezolucje MOP i powiązane z nimi wytyczne podczas wdrażania i egzekwowania postanowień Konwencji, a zasadę tę należy zdecydowanie utrzymać.

| 5.9 | Jeżeli chodzi o art. 4 „Personel odpowiedzialny za monitorowanie zgodności”, EKES uważa, że wytyczne MOP dla oficerów kontroli państwa portu prowadzących kontrole na mocy Konwencji z 2006 r. zostały opracowane w celu wspierania administracji państwa portu w skutecznym wdrażaniu zadań wynikających z Konwencji. W większości przypadków kontrole będą obejmowały personel już wykwalifikowany na mocy obecnych międzynarodowych ustaleń dotyczących kontroli państwa portu, opracowanych w powiązaniu z konwencjami Międzynarodowej Organizacji Morskiej oraz regionalnych protokołów ustaleń w sprawie kontroli państwa portu. Faktycznie chodzi tutaj o państwa UE stosujące memorandum paryskie i dyrektywę 2009/16/WE. |
| --- | --- |

5.9

Jeżeli chodzi o art. 4 „Personel odpowiedzialny za monitorowanie zgodności”, EKES uważa, że wytyczne MOP dla oficerów kontroli państwa portu prowadzących kontrole na mocy Konwencji z 2006 r. zostały opracowane w celu wspierania administracji państwa portu w skutecznym wdrażaniu zadań wynikających z Konwencji. W większości przypadków kontrole będą obejmowały personel już wykwalifikowany na mocy obecnych międzynarodowych ustaleń dotyczących kontroli państwa portu, opracowanych w powiązaniu z konwencjami Międzynarodowej Organizacji Morskiej oraz regionalnych protokołów ustaleń w sprawie kontroli państwa portu. Faktycznie chodzi tutaj o państwa UE stosujące memorandum paryskie i dyrektywę 2009/16/WE.

| 5.10 | Ważnym aspektem wdrażania Konwencji o pracy na morzu będzie wydawanie przez organy administracji państwa bandery certyfikatów pracy na morzu i deklaracji zgodności. Na mocy prawidła 5.1.1 Konwencji członkowie mogą upoważnić organizacje, takie jak towarzystwa klasyfikacyjne, do przeprowadzenia kontroli lub wydania certyfikatów lub obu tych czynności. Zasada ta jest uznana w prawie UE, częściowo w dyrektywie 2009/15/WE w sprawie wspólnych reguł i norm dotyczących organizacji dokonujących inspekcji i przeglądów na statkach oraz odpowiednich działań administracji morskich, a częściowo w dyrektywie 2009/21/WE w sprawie zgodności z wymaganiami dotyczącymi państwa bandery. Ponieważ proponowana dyrektywa nie precyzuje w wystarczającym stopniu możliwości delegowania zadań przez administrację uznanym organizacjom, EKES zakłada, że państwa członkowskie będą mogły tego dokonywać w drodze przepisów służących transpozycji dyrektywy. |
| --- | --- |

5.10

Ważnym aspektem wdrażania Konwencji o pracy na morzu będzie wydawanie przez organy administracji państwa bandery certyfikatów pracy na morzu i deklaracji zgodności. Na mocy prawidła 5.1.1 Konwencji członkowie mogą upoważnić organizacje, takie jak towarzystwa klasyfikacyjne, do przeprowadzenia kontroli lub wydania certyfikatów lub obu tych czynności. Zasada ta jest uznana w prawie UE, częściowo w dyrektywie 2009/15/WE w sprawie wspólnych reguł i norm dotyczących organizacji dokonujących inspekcji i przeglądów na statkach oraz odpowiednich działań administracji morskich, a częściowo w dyrektywie 2009/21/WE w sprawie zgodności z wymaganiami dotyczącymi państwa bandery. Ponieważ proponowana dyrektywa nie precyzuje w wystarczającym stopniu możliwości delegowania zadań przez administrację uznanym organizacjom, EKES zakłada, że państwa członkowskie będą mogły tego dokonywać w drodze przepisów służących transpozycji dyrektywy.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. L 161 z 22.6.2007, s. 63–64.

1

(2)  Dz.U. L 124 z 20.5.2009, s. 30–50.

2

(3)  COM(2012) 129 final.

3

(4)  COM(2012) 134 final.

4

(5)  Dz.U. C 318 z 23.12.2006, s. 195–201.

5

(6)  Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 103.

6

(7)  Dz.U. C 97 z 28.4.2007, s. 33.

7

(8)  Dz.U. C 24 z 28.1.2012, s. 146.

8

(9)  Dz.U. C 318, 23.12.2006, s. 195–201.

9

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/158 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/158

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie recyklingu statków

(COM(2012) 118 final – 2012/0055 (COD))

2012/C 299/29

Sprawozdawca: Martin SIECKER

Rada, w dniu 10 kwietnia 2012 r., oraz Parlament Europejski, w dniu 19 kwietnia 2012 r., postanowiły, zgodnie z art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie recyklingu statków

COM(2012) 118 final – 2012/0055 (COD).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 12 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 122 do 31 – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Rozbiórka statków przeprowadzana jest w sposób nieodpowiedzialny. Największa część statków jest rozbierana z wykorzystaniem metody demontażu na plaży; statki te są osadzane na plażach Indii, Bangladeszu i Pakistanu. Następnie są demontowane przez niewyszkolonych pracowników, w tym liczne dzieci, którzy nie dysponują ani odpowiednimi narzędziami, ani jakąkolwiek ochroną przed ogromną ilością uwalnianych niebezpiecznych substancji. |
| --- | --- |

1.1

Rozbiórka statków przeprowadzana jest w sposób nieodpowiedzialny. Największa część statków jest rozbierana z wykorzystaniem metody demontażu na plaży; statki te są osadzane na plażach Indii, Bangladeszu i Pakistanu. Następnie są demontowane przez niewyszkolonych pracowników, w tym liczne dzieci, którzy nie dysponują ani odpowiednimi narzędziami, ani jakąkolwiek ochroną przed ogromną ilością uwalnianych niebezpiecznych substancji.

| 1.2 | Statki wycofane z eksploatacji są uznawane za odpady niebezpieczne i jako takie są objęte postanowieniami konwencji bazylejskiej regulującej transport odpadów niebezpiecznych. Ponieważ od lat systematycznie i powszechnie nie przestrzegano postanowień tej konwencji, IMO przyjęła w 2009 r. konwencję z Hongkongu o bezpiecznym i ekologicznym recyklingu statków. UE i jej państwa członkowskie stwierdziły, że obie konwencje wydają się zapewniać równoważny poziom kontroli i egzekwowania w odniesieniu do statków, które są sklasyfikowane jako odpady. Odmienne zdanie mają wszystkie państwa afrykańskie i szereg krajów Ameryki Łacińskiej. Oczekuje się, że konwencja z Hongkongu wejdzie w życie około roku 2020, gdy zostanie ratyfikowana przez wystarczającą liczbę państw. |
| --- | --- |

1.2

Statki wycofane z eksploatacji są uznawane za odpady niebezpieczne i jako takie są objęte postanowieniami konwencji bazylejskiej regulującej transport odpadów niebezpiecznych. Ponieważ od lat systematycznie i powszechnie nie przestrzegano postanowień tej konwencji, IMO przyjęła w 2009 r. konwencję z Hongkongu o bezpiecznym i ekologicznym recyklingu statków. UE i jej państwa członkowskie stwierdziły, że obie konwencje wydają się zapewniać równoważny poziom kontroli i egzekwowania w odniesieniu do statków, które są sklasyfikowane jako odpady. Odmienne zdanie mają wszystkie państwa afrykańskie i szereg krajów Ameryki Łacińskiej. Oczekuje się, że konwencja z Hongkongu wejdzie w życie około roku 2020, gdy zostanie ratyfikowana przez wystarczającą liczbę państw.

| 1.3 | Odpowiedzialność Unii Europejskiej w tej dziedzinie jest ogromna, ponieważ armatorzy z państw członkowskich UE są właścicielami znacznej części światowej floty. Komisja już od lat zaniepokojona jest rozwojem sytuacji w tym sektorze, dlatego też przed kilkoma laty postanowiła podjąć działania zaradcze. W ciągu ostatnich pięciu lat wydała na ten temat zieloną księgę, następnie dokument strategiczny, a teraz przedstawia wniosek dotyczący rozporządzenia. Proponowane rozporządzenie UE z wyprzedzeniem wprowadza szereg wymogów konwencji z Hongkongu. |
| --- | --- |

1.3

Odpowiedzialność Unii Europejskiej w tej dziedzinie jest ogromna, ponieważ armatorzy z państw członkowskich UE są właścicielami znacznej części światowej floty. Komisja już od lat zaniepokojona jest rozwojem sytuacji w tym sektorze, dlatego też przed kilkoma laty postanowiła podjąć działania zaradcze. W ciągu ostatnich pięciu lat wydała na ten temat zieloną księgę, następnie dokument strategiczny, a teraz przedstawia wniosek dotyczący rozporządzenia. Proponowane rozporządzenie UE z wyprzedzeniem wprowadza szereg wymogów konwencji z Hongkongu.

| 1.4 | Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie recyklingu statków jest niezbyt ambitny w porównaniu z wcześniej opublikowanymi na ten sam temat zieloną księgą i dokumentem strategicznym. W tych dwu dokumentach celnie przeanalizowano problemy związane z recyklingiem statków, zwłaszcza w Bangladeszu, Indiach i Pakistanie, oraz wyrażono przekonanie, że trzeba podjąć zdecydowane działania, aby zaradzić nadużyciom popełnianym w tych państwach. Środki przewidziane we wniosku dotyczącym rozporządzenia nie pozwolą jednak rozwiązać problemu. EKES może jedynie stwierdzić, że najwyraźniej brakuje niezbędnej do tego celu woli politycznej. |
| --- | --- |

1.4

Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie recyklingu statków jest niezbyt ambitny w porównaniu z wcześniej opublikowanymi na ten sam temat zieloną księgą i dokumentem strategicznym. W tych dwu dokumentach celnie przeanalizowano problemy związane z recyklingiem statków, zwłaszcza w Bangladeszu, Indiach i Pakistanie, oraz wyrażono przekonanie, że trzeba podjąć zdecydowane działania, aby zaradzić nadużyciom popełnianym w tych państwach. Środki przewidziane we wniosku dotyczącym rozporządzenia nie pozwolą jednak rozwiązać problemu. EKES może jedynie stwierdzić, że najwyraźniej brakuje niezbędnej do tego celu woli politycznej.

| 1.5 | We wniosku brakuje na przykład instrumentu ekonomicznego, dzięki któremu Komisja mogłaby wspierać pożądane zmiany. We wcześniejszych dokumentach była mowa o takim instrumencie. Komisja zleciła także przeprowadzenie analizy możliwości utworzenia funduszu, do którego pewną kwotę musiałby wpłacać każdy statek zatrzymujący się w europejskim porcie. Wysokość tej kwoty mogłaby być ustalana na podstawie kombinacji dwóch czynników: pojemności i toksyczności. Ponadto zastosowanie takiego funduszu idealnie wpisuje się w zasadę „zanieczyszczający płaci”. Część tych pieniędzy mogłaby być wykorzystywana do poprawy warunków pracy w Azji Południowo-Wschodniej dzięki szkoleniu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, podnoszeniu lokalnej świadomości co do zagrożeń związanych z nieodpowiedzialnym demontażem dużych statków morskich i poprawie lokalnej infrastruktury publicznej. |
| --- | --- |

1.5

We wniosku brakuje na przykład instrumentu ekonomicznego, dzięki któremu Komisja mogłaby wspierać pożądane zmiany. We wcześniejszych dokumentach była mowa o takim instrumencie. Komisja zleciła także przeprowadzenie analizy możliwości utworzenia funduszu, do którego pewną kwotę musiałby wpłacać każdy statek zatrzymujący się w europejskim porcie. Wysokość tej kwoty mogłaby być ustalana na podstawie kombinacji dwóch czynników: pojemności i toksyczności. Ponadto zastosowanie takiego funduszu idealnie wpisuje się w zasadę „zanieczyszczający płaci”. Część tych pieniędzy mogłaby być wykorzystywana do poprawy warunków pracy w Azji Południowo-Wschodniej dzięki szkoleniu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, podnoszeniu lokalnej świadomości co do zagrożeń związanych z nieodpowiedzialnym demontażem dużych statków morskich i poprawie lokalnej infrastruktury publicznej.

| 1.6 | EKES sugeruje Komisji Europejskiej, by zbadała możliwość wykorzystania tych środków do zwiększenia możliwości demontażu i ustanowienia systemu recyklingu statków w Europie. UE dysponuje wystarczającym potencjałem w zakresie dokowania, który już wcale lub prawie wcale nie jest wykorzystywany do budowy i naprawy statków, a mógłby służyć do demontażu i recyklingu statków. Byłoby to zgodne z ambicją Unii Europejskiej, by ewoluować ku zrównoważonemu społeczeństwu stosującemu recykling, społeczeństwu, w którym odpady stają się przede wszystkim surowcem dzięki przemyślanemu i złożonemu systemowi recyklingu. Może to prowadzić do uzyskania wysokich zysków ekonomicznych z wartościowych materiałów, które mogą zaspokoić znaczną część zapotrzebowania na surowce, i do powstania nowych miejsc pracy. Z uwagi na stale wzrastające ceny surowców i wysokie bezrobocie w szeregu państw europejskich może to być bardzo korzystne dla Europy jako całości. Ponadto system recyklingu statków wycofanych z eksploatacji stworzyłoby okazję do rozwoju dla regionów nadmorskich, do kształcenia młodzieży w zakresie nowych zawodów oraz do zatrudnienia bezrobotnych. |
| --- | --- |

1.6

EKES sugeruje Komisji Europejskiej, by zbadała możliwość wykorzystania tych środków do zwiększenia możliwości demontażu i ustanowienia systemu recyklingu statków w Europie. UE dysponuje wystarczającym potencjałem w zakresie dokowania, który już wcale lub prawie wcale nie jest wykorzystywany do budowy i naprawy statków, a mógłby służyć do demontażu i recyklingu statków. Byłoby to zgodne z ambicją Unii Europejskiej, by ewoluować ku zrównoważonemu społeczeństwu stosującemu recykling, społeczeństwu, w którym odpady stają się przede wszystkim surowcem dzięki przemyślanemu i złożonemu systemowi recyklingu. Może to prowadzić do uzyskania wysokich zysków ekonomicznych z wartościowych materiałów, które mogą zaspokoić znaczną część zapotrzebowania na surowce, i do powstania nowych miejsc pracy. Z uwagi na stale wzrastające ceny surowców i wysokie bezrobocie w szeregu państw europejskich może to być bardzo korzystne dla Europy jako całości. Ponadto system recyklingu statków wycofanych z eksploatacji stworzyłoby okazję do rozwoju dla regionów nadmorskich, do kształcenia młodzieży w zakresie nowych zawodów oraz do zatrudnienia bezrobotnych.

| 1.7 | Jeśli Europa chce, by jej statki były demontowane w sposób odpowiedzialny, nie jest nieuzasadnione, by opłacała część kosztów budowy potencjału niezbędnego do tego, by demontaż statków przebiegał we właściwy sposób. W gospodarce rynkowej nie ma nic za darmo, za wszystko trzeba płacić. Za odpowiedzialny demontaż statków trzeba zapłacić pieniędzmi. Cenę za nieodpowiedzialny demontaż płaci się po części w innej walucie, takiej jak zniszczenie lokalnego środowiska i utrata istnień ludzkich. Ponieważ w UE nie chcemy akceptować tych wartości jako prawnego środka płatniczego, nie możemy też pozwalać, by były one wykorzystywane w transakcjach z krajami spoza Europy. Komisja powinna położyć na to większy nacisk. EKES sądzi zatem, że Komisja powinna była przedłożyć lepszy, odważniejszy, bardziej kreatywny i nowatorski wniosek, zgodny z poziomem ambicji wyrażonym we wcześniejszych dokumentach Komisji i opiniach Komitetu ich dotyczących. |
| --- | --- |

1.7

Jeśli Europa chce, by jej statki były demontowane w sposób odpowiedzialny, nie jest nieuzasadnione, by opłacała część kosztów budowy potencjału niezbędnego do tego, by demontaż statków przebiegał we właściwy sposób. W gospodarce rynkowej nie ma nic za darmo, za wszystko trzeba płacić. Za odpowiedzialny demontaż statków trzeba zapłacić pieniędzmi. Cenę za nieodpowiedzialny demontaż płaci się po części w innej walucie, takiej jak zniszczenie lokalnego środowiska i utrata istnień ludzkich. Ponieważ w UE nie chcemy akceptować tych wartości jako prawnego środka płatniczego, nie możemy też pozwalać, by były one wykorzystywane w transakcjach z krajami spoza Europy. Komisja powinna położyć na to większy nacisk. EKES sądzi zatem, że Komisja powinna była przedłożyć lepszy, odważniejszy, bardziej kreatywny i nowatorski wniosek, zgodny z poziomem ambicji wyrażonym we wcześniejszych dokumentach Komisji i opiniach Komitetu ich dotyczących.

| 1.8 | EKES zaleca, by – w odniesieniu do zezwalania na recykling statków w zakładach położonych w państwach nienależących do OECD, o ile zakłady te spełniają wymogi i figurują w wykazie europejskim – rozporządzenie opierało się w szczególności na istniejących wytycznych odpowiednich organizacji międzynarodowych (1), a także na samej konwencji bazylejskiej i wytycznych technicznych do tej konwencji. |
| --- | --- |

1.8

EKES zaleca, by – w odniesieniu do zezwalania na recykling statków w zakładach położonych w państwach nienależących do OECD, o ile zakłady te spełniają wymogi i figurują w wykazie europejskim – rozporządzenie opierało się w szczególności na istniejących wytycznych odpowiednich organizacji międzynarodowych (1), a także na samej konwencji bazylejskiej i wytycznych technicznych do tej konwencji.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Pod koniec lat 80. ubiegłego wieku międzynarodową opinię publiczną zbulwersowały przypadki wysyłania toksycznych odpadów z krajów uprzemysłowionych do krajów rozwijających się. Na pierwsze strony gazet trafiła informacja o wyrzuceniu ośmiu tysięcy beczek odpadów chemicznych na plażę Koko w Nigerii, a także historia statków takich jak Karin B, które pływały od portu do portu, próbując wyładować w nich odpady niebezpieczne. Zaapelowano o wzmocnienie międzynarodowych ram prawnych w tej dziedzinie. W 1989 r. przyjęto konwencję bazylejską ONZ w celu ustanowienia ram kontroli transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych. |
| --- | --- |

2.1

Pod koniec lat 80. ubiegłego wieku międzynarodową opinię publiczną zbulwersowały przypadki wysyłania toksycznych odpadów z krajów uprzemysłowionych do krajów rozwijających się. Na pierwsze strony gazet trafiła informacja o wyrzuceniu ośmiu tysięcy beczek odpadów chemicznych na plażę Koko w Nigerii, a także historia statków takich jak Karin B, które pływały od portu do portu, próbując wyładować w nich odpady niebezpieczne. Zaapelowano o wzmocnienie międzynarodowych ram prawnych w tej dziedzinie. W 1989 r. przyjęto konwencję bazylejską ONZ w celu ustanowienia ram kontroli transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych.

| 2.2 | Konwencja bazylejska przewiduje ogólnoświatowy system uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody w zakresie przemieszczania odpadów między państwami. W ramach poprawki do konwencji bazylejskiej w 1995 r. przyjęto zakaz wywozu odpadów niebezpiecznych z państw UE i OECD do państw nienależących do OECD. UE transponowała do swego prawodawstwa konwencję bazylejską i poprawkę do niej dotyczącą zakazu wywozu (2). |
| --- | --- |

2.2

Konwencja bazylejska przewiduje ogólnoświatowy system uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody w zakresie przemieszczania odpadów między państwami. W ramach poprawki do konwencji bazylejskiej w 1995 r. przyjęto zakaz wywozu odpadów niebezpiecznych z państw UE i OECD do państw nienależących do OECD. UE transponowała do swego prawodawstwa konwencję bazylejską i poprawkę do niej dotyczącą zakazu wywozu (2).

| 2.3 | Choć prawodawstwo dotyczące przemieszczania odpadów ma zastosowanie także do statków i stwierdzono już na podstawie konwencji bazylejskiej, że od określonego momentu statki można uznawać za odpady, to jednak zgodnie z innymi przepisami międzynarodowymi nadal uznaje się je za statki. Jako że prawie wszystkie statki zawierają duże ilości niebezpiecznych substancji, takich jak ropa naftowa, szlam olejowy, azbest, wełna szklana, PCB, TBT i metale ciężkie, m.in. w farbie, trzeba statki przeznaczone do demontażu uznawać za odpady niebezpieczne. Z tego powodu takie statki pływające pod banderą UE, gdy są „eksportowane” z państw należących do OECD, mogą, zgodnie z konwencją bazylejską, być demontowane wyłącznie w państwach należących do OECD. |
| --- | --- |

2.3

Choć prawodawstwo dotyczące przemieszczania odpadów ma zastosowanie także do statków i stwierdzono już na podstawie konwencji bazylejskiej, że od określonego momentu statki można uznawać za odpady, to jednak zgodnie z innymi przepisami międzynarodowymi nadal uznaje się je za statki. Jako że prawie wszystkie statki zawierają duże ilości niebezpiecznych substancji, takich jak ropa naftowa, szlam olejowy, azbest, wełna szklana, PCB, TBT i metale ciężkie, m.in. w farbie, trzeba statki przeznaczone do demontażu uznawać za odpady niebezpieczne. Z tego powodu takie statki pływające pod banderą UE, gdy są „eksportowane” z państw należących do OECD, mogą, zgodnie z konwencją bazylejską, być demontowane wyłącznie w państwach należących do OECD.

| 2.4 | Ponieważ statki systematycznie omijają prawo, ani przepisy międzynarodowe, ani unijne nie są skuteczne. Aby naprawić tę sytuację, strony konwencji bazylejskiej zwróciły się do Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) o wydanie wiążących przepisów dotyczących recyklingu statków. IMO przedstawiła w 2006 r. projekt konwencji, który został przyjęty w 2009 r. jako konwencja z Hongkongu o bezpiecznym i ekologicznym recyklingu statków. By wejść w życie i zacząć przynosić wyniki, konwencja musi zostać ratyfikowana przez wystarczającą liczbę dużych państw bandery i państw, w których prowadzi się recykling. |
| --- | --- |

2.4

Ponieważ statki systematycznie omijają prawo, ani przepisy międzynarodowe, ani unijne nie są skuteczne. Aby naprawić tę sytuację, strony konwencji bazylejskiej zwróciły się do Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) o wydanie wiążących przepisów dotyczących recyklingu statków. IMO przedstawiła w 2006 r. projekt konwencji, który został przyjęty w 2009 r. jako konwencja z Hongkongu o bezpiecznym i ekologicznym recyklingu statków. By wejść w życie i zacząć przynosić wyniki, konwencja musi zostać ratyfikowana przez wystarczającą liczbę dużych państw bandery i państw, w których prowadzi się recykling.

| 2.5 | Strony konwencji bazylejskiej z zadowoleniem powitały w 2006 r. przedłożenie projektu konwencji IMO i rozpoczęły ocenę mającą ustalić, czy konwencja z Hongkongu ustanawia poziom kontroli i egzekwowania przepisów równoważny z poziomem ustanowionym w konwencji bazylejskiej. Unia Europejska i jej państwa członkowskie zakończyły swoją ocenę w 2010 r. i stwierdziły, że obie konwencje wydają się zapewniać równoważny poziom kontroli i egzekwowania w odniesieniu do statków, które są sklasyfikowane jako odpady. W październiku 2011 r. strony konwencji bazylejskiej wezwały do ratyfikacji konwencji z Hongkongu w celu umożliwienia jej wejścia w życie. Oczekuje się, że będzie to miało miejsce najwcześniej w 2020 r. Konwencja ta, w momencie wejścia w życie, nałoży na strony obowiązek przeprowadzania demontażu dużych statków handlowych tylko w tych krajach, które są stronami konwencji. |
| --- | --- |

2.5

Strony konwencji bazylejskiej z zadowoleniem powitały w 2006 r. przedłożenie projektu konwencji IMO i rozpoczęły ocenę mającą ustalić, czy konwencja z Hongkongu ustanawia poziom kontroli i egzekwowania przepisów równoważny z poziomem ustanowionym w konwencji bazylejskiej. Unia Europejska i jej państwa członkowskie zakończyły swoją ocenę w 2010 r. i stwierdziły, że obie konwencje wydają się zapewniać równoważny poziom kontroli i egzekwowania w odniesieniu do statków, które są sklasyfikowane jako odpady. W październiku 2011 r. strony konwencji bazylejskiej wezwały do ratyfikacji konwencji z Hongkongu w celu umożliwienia jej wejścia w życie. Oczekuje się, że będzie to miało miejsce najwcześniej w 2020 r. Konwencja ta, w momencie wejścia w życie, nałoży na strony obowiązek przeprowadzania demontażu dużych statków handlowych tylko w tych krajach, które są stronami konwencji.

| 2.6 | Nieekologiczne i niebezpieczne praktyki w zakresie demontażu statków pozostają poważnym problemem w oczach Komisji Europejskiej, która bacznie śledzi rozwój sytuacji. W 2007 r. Komisja przyjęła zieloną księgę w sprawie lepszych warunków demontażu statków (3), a w 2008 r. komunikat, w którym proponuje strategię UE dotyczącą demontażu statków (4). EKES zareagował na te dokumenty w swoich wcześniejszych opiniach (5). Niniejsza opinia stanowi odpowiedź EKES-u na wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie recyklingu statków (6). |
| --- | --- |

2.6

Nieekologiczne i niebezpieczne praktyki w zakresie demontażu statków pozostają poważnym problemem w oczach Komisji Europejskiej, która bacznie śledzi rozwój sytuacji. W 2007 r. Komisja przyjęła zieloną księgę w sprawie lepszych warunków demontażu statków (3), a w 2008 r. komunikat, w którym proponuje strategię UE dotyczącą demontażu statków (4). EKES zareagował na te dokumenty w swoich wcześniejszych opiniach (5). Niniejsza opinia stanowi odpowiedź EKES-u na wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie recyklingu statków (6).

3.   Kontekst

| 3.1 | Demontaż statków podlega czynnikom rynkowym. Koszty utrzymania przestarzałej floty, stawki przewozowe i cena złomu wpływają na to, kiedy statek zostanie poddany rozbiórce. Wybór miejsca demontażu zależy od kwoty, jaką zakład demontażu oferuje za statek do rozbiórki. Cena ta jest uzależniona od popytu na stal z recyklingu w danym regionie i od kosztów infrastruktury służącej ochronie pracowników i środowiska. Czynniki te wpłynęły na to, że z czasem recykling dużych statków przeniósł się do Azji Południowo-Wschodniej. |
| --- | --- |

3.1

Demontaż statków podlega czynnikom rynkowym. Koszty utrzymania przestarzałej floty, stawki przewozowe i cena złomu wpływają na to, kiedy statek zostanie poddany rozbiórce. Wybór miejsca demontażu zależy od kwoty, jaką zakład demontażu oferuje za statek do rozbiórki. Cena ta jest uzależniona od popytu na stal z recyklingu w danym regionie i od kosztów infrastruktury służącej ochronie pracowników i środowiska. Czynniki te wpłynęły na to, że z czasem recykling dużych statków przeniósł się do Azji Południowo-Wschodniej.

| 3.2 | Ponad 80 % wszystkich statków wycofanych z eksploatacji od roku 2004 zostało rozebranych w Indiach, Pakistanie i Bangladeszu z zastosowaniem metody demontażu statków na plaży. Statki są osadzane na piaszczystej plaży i następnie demontowane bez użycia ciężkich maszyn. W państwach tych brakuje także zakładów pozwalających na odpowiedzialne przetworzenie silnie zanieczyszczonych i toksycznych odpadów. Rządy państw Azji Południowo-Wschodniej odmawiają zajęcia się tymi praktykami, ponieważ uznają recykling statków za ważną działalność gospodarczą, którą należy w jak najmniejszym stopniu ograniczać. Tworzy ona też wiele miejsc pracy, ale skutki społeczne i ekologiczne są katastrofalne. |
| --- | --- |

3.2

Ponad 80 % wszystkich statków wycofanych z eksploatacji od roku 2004 zostało rozebranych w Indiach, Pakistanie i Bangladeszu z zastosowaniem metody demontażu statków na plaży. Statki są osadzane na piaszczystej plaży i następnie demontowane bez użycia ciężkich maszyn. W państwach tych brakuje także zakładów pozwalających na odpowiedzialne przetworzenie silnie zanieczyszczonych i toksycznych odpadów. Rządy państw Azji Południowo-Wschodniej odmawiają zajęcia się tymi praktykami, ponieważ uznają recykling statków za ważną działalność gospodarczą, którą należy w jak najmniejszym stopniu ograniczać. Tworzy ona też wiele miejsc pracy, ale skutki społeczne i ekologiczne są katastrofalne.

| 3.3 | Duże statki wysyłane do Azji w celu demontażu stanowią jedno z głównych źródeł odpadów niebezpiecznych przemieszczanych z państw uprzemysłowionych do krajów rozwijających się. Chodzi tu o substancje takie, jak azbest, ropa naftowa, szlam olejowy, polichlorowane bifenyle (PCB) i metale ciężkie. W 2004 r. w badaniu przeprowadzonym przez Komisję (DG TREN) oszacowano ich ilość na 1 000 do 3 000 ton azbestu, 170 do 540 ton PCB, 6 000 do 20 000 ton szkodliwych farb i 400 000 do 1,3 mln ton szlamu olejowego rocznie do 2015 r. Wpływ na środowisko rzadko się dokładnie analizuje, ale dostępne dane wskazują na daleko idące skutki dla wód morskich, plaż i osadów. Zanieczyszczenie morza w pobliżu zakładów demontażu w Indiach i Bangladeszu jest wyraźnie widoczne na zdjęciach lotniczych, a organizacje pozarządowe twierdzą, że na tych obszarach zaniknęła wegetacja oraz zasoby rybne. |
| --- | --- |

3.3

Duże statki wysyłane do Azji w celu demontażu stanowią jedno z głównych źródeł odpadów niebezpiecznych przemieszczanych z państw uprzemysłowionych do krajów rozwijających się. Chodzi tu o substancje takie, jak azbest, ropa naftowa, szlam olejowy, polichlorowane bifenyle (PCB) i metale ciężkie. W 2004 r. w badaniu przeprowadzonym przez Komisję (DG TREN) oszacowano ich ilość na 1 000 do 3 000 ton azbestu, 170 do 540 ton PCB, 6 000 do 20 000 ton szkodliwych farb i 400 000 do 1,3 mln ton szlamu olejowego rocznie do 2015 r. Wpływ na środowisko rzadko się dokładnie analizuje, ale dostępne dane wskazują na daleko idące skutki dla wód morskich, plaż i osadów. Zanieczyszczenie morza w pobliżu zakładów demontażu w Indiach i Bangladeszu jest wyraźnie widoczne na zdjęciach lotniczych, a organizacje pozarządowe twierdzą, że na tych obszarach zaniknęła wegetacja oraz zasoby rybne.

| 3.4 | Warunki w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia panujące w stoczniach złomowych Azji Południowo-Wschodniej są krytyczne. Z powodu braku ciężkiego sprzętu oraz wyposażenia ochronnego dla pracowników istnieje tam wysokie ryzyko poważnych wypadków. Według indyjskiego raportu rządowego w stoczniach w Alang w latach 1996–2003 miały miejsce 434 wypadki, w wyniku których zginęło 209 pracowników. Zgodnie z raportami z Pakistanu w kraju tym zginęło w latach 1986–2006 ponad 400 pracowników, a 6 000 zostało ciężko rannych. Ponadto szacuje się, że w wyniku braku jakichkolwiek zabezpieczeń i ochrony tysiące pracowników zapada na nieuleczalne choroby powodowane wdychaniem toksycznych substancji i bezpośrednim kontaktem z nimi. Większość pracowników pochodzi z najuboższych regionów, jest niewykwalifikowana i pracuje bez umów o pracę i bez ubezpieczenia zdrowotnego czy wypadkowego; ponadto nie mogą oni tworzyć związków zawodowych. Badania prowadzone w Indiach świadczą o częstych przypadkach pracy dzieci. Jedna czwarta wszystkich pracowników ma mniej niż 18 lat, a 10 % nawet mniej niż 12 lat. |
| --- | --- |

3.4

Warunki w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia panujące w stoczniach złomowych Azji Południowo-Wschodniej są krytyczne. Z powodu braku ciężkiego sprzętu oraz wyposażenia ochronnego dla pracowników istnieje tam wysokie ryzyko poważnych wypadków. Według indyjskiego raportu rządowego w stoczniach w Alang w latach 1996–2003 miały miejsce 434 wypadki, w wyniku których zginęło 209 pracowników. Zgodnie z raportami z Pakistanu w kraju tym zginęło w latach 1986–2006 ponad 400 pracowników, a 6 000 zostało ciężko rannych. Ponadto szacuje się, że w wyniku braku jakichkolwiek zabezpieczeń i ochrony tysiące pracowników zapada na nieuleczalne choroby powodowane wdychaniem toksycznych substancji i bezpośrednim kontaktem z nimi. Większość pracowników pochodzi z najuboższych regionów, jest niewykwalifikowana i pracuje bez umów o pracę i bez ubezpieczenia zdrowotnego czy wypadkowego; ponadto nie mogą oni tworzyć związków zawodowych. Badania prowadzone w Indiach świadczą o częstych przypadkach pracy dzieci. Jedna czwarta wszystkich pracowników ma mniej niż 18 lat, a 10 % nawet mniej niż 12 lat.

4.   Streszczenie rozporządzenia

| 4.1 | Celem rozporządzenia w sprawie recyklingu statków jest znaczne zmniejszenie negatywnych społecznych i ekologicznych skutków recyklingu statków pływających pod banderami UE, szczególnie w Azji Południowo-Wschodniej, bez tworzenia niepotrzebnych obciążeń ekonomicznych. Proponowane rozporządzenie z wyprzedzeniem wprowadza szereg wymogów konwencji z Hongkongu, przyśpieszając proces jej wejścia w życie na całym świecie. |
| --- | --- |

4.1

Celem rozporządzenia w sprawie recyklingu statków jest znaczne zmniejszenie negatywnych społecznych i ekologicznych skutków recyklingu statków pływających pod banderami UE, szczególnie w Azji Południowo-Wschodniej, bez tworzenia niepotrzebnych obciążeń ekonomicznych. Proponowane rozporządzenie z wyprzedzeniem wprowadza szereg wymogów konwencji z Hongkongu, przyśpieszając proces jej wejścia w życie na całym świecie.

| 4.2 | Następujące wymogi konwencji z Hongkongu wprowadzane są z wyprzedzeniem:






  4.2.1 | Statki pływające pod banderami UE muszą mieć wykaz materiałów niebezpiecznych obecnych na pokładzie i aktualizować go podczas całego okresu eksploatacji statku. Nowe statki są zobowiązane do sporządzenia wykazu natychmiast, istniejące statki mają na to pięć lat. Wykaz musi zostać zaktualizowany przed wysłaniem statku do recyklingu, tak aby uznana stocznia złomowa była w stanie zagospodarować wszystkie niebezpieczne materiały i odpady znajdujące się na pokładzie. |
| --- | --- | --- |

4.2

Następujące wymogi konwencji z Hongkongu wprowadzane są z wyprzedzeniem:

4.2.1

Statki pływające pod banderami UE muszą mieć wykaz materiałów niebezpiecznych obecnych na pokładzie i aktualizować go podczas całego okresu eksploatacji statku. Nowe statki są zobowiązane do sporządzenia wykazu natychmiast, istniejące statki mają na to pięć lat. Wykaz musi zostać zaktualizowany przed wysłaniem statku do recyklingu, tak aby uznana stocznia złomowa była w stanie zagospodarować wszystkie niebezpieczne materiały i odpady znajdujące się na pokładzie.

| 4.2.2 | Na podstawie konwencji z Hongkongu opracowano wykaz określający wymogi, które mają być spełnione przez stocznie złomowe, w tym dodatkowe wymogi mające na celu lepszą ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska. Stocznie złomowe spełniające te wymogi mogą zostać włączone do europejskiego wykazu stoczni złomowych. Statki pływające pod banderą państwa członkowskiego UE będą mogły być poddawane recyklingowi wyłącznie w zakładach uwzględnionych w tym wykazie. |
| --- | --- |

4.2.2

Na podstawie konwencji z Hongkongu opracowano wykaz określający wymogi, które mają być spełnione przez stocznie złomowe, w tym dodatkowe wymogi mające na celu lepszą ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska. Stocznie złomowe spełniające te wymogi mogą zostać włączone do europejskiego wykazu stoczni złomowych. Statki pływające pod banderą państwa członkowskiego UE będą mogły być poddawane recyklingowi wyłącznie w zakładach uwzględnionych w tym wykazie.

| 4.2.3 | Na statkach pływających pod banderą państw członkowskich trzeba będzie ograniczyć do minimum ilość odpadów niebezpiecznych na pokładzie przed dostawą statku do stoczni złomowej. W przypadku zbiornikowców, na właścicielach statków będzie spoczywał obowiązek zagwarantowania, że statki docierają do stoczni złomowej w stanie gotowym do objęcia certyfikatem świadczącym o tym, że statek jest strefą wolną od zagrożenia oraz że można bezpiecznie wykonywać tam tzw. prace gorące, w celu zapobiegania wybuchom i (śmiertelnym) wypadkom wśród pracowników stoczni złomowych. |
| --- | --- |

4.2.3

Na statkach pływających pod banderą państw członkowskich trzeba będzie ograniczyć do minimum ilość odpadów niebezpiecznych na pokładzie przed dostawą statku do stoczni złomowej. W przypadku zbiornikowców, na właścicielach statków będzie spoczywał obowiązek zagwarantowania, że statki docierają do stoczni złomowej w stanie gotowym do objęcia certyfikatem świadczącym o tym, że statek jest strefą wolną od zagrożenia oraz że można bezpiecznie wykonywać tam tzw. prace gorące, w celu zapobiegania wybuchom i (śmiertelnym) wypadkom wśród pracowników stoczni złomowych.

| 4.3 | W przeciwieństwie do istniejącego prawodawstwa, proponowane rozporządzenie opiera się na systemie kontroli i egzekwowania określonym w konwencji z Hongkongu, który jest zaprojektowany specjalnie dla statków żeglugi międzynarodowej. Wydaje się, że umożliwi to poprawę przestrzegania prawodawstwa Unii. W świetle obowiązującego prawodawstwa trudno jest określić, kiedy statek staje się odpadem. W nowym systemie państwa członkowskie będą otrzymywały informacje o planowanym rozpoczęciu i zakończeniu procesu recyklingu. Dzięki porównaniu wykazu statków, którym wydano świadectwa inwentaryzacji, z wykazem statków, które zostały poddane recyklingowi w upoważnionych obiektach, państwa członkowskie będą mogły łatwiej rozpoznać przypadki nielegalnego recyklingu. |
| --- | --- |

4.3

W przeciwieństwie do istniejącego prawodawstwa, proponowane rozporządzenie opiera się na systemie kontroli i egzekwowania określonym w konwencji z Hongkongu, który jest zaprojektowany specjalnie dla statków żeglugi międzynarodowej. Wydaje się, że umożliwi to poprawę przestrzegania prawodawstwa Unii. W świetle obowiązującego prawodawstwa trudno jest określić, kiedy statek staje się odpadem. W nowym systemie państwa członkowskie będą otrzymywały informacje o planowanym rozpoczęciu i zakończeniu procesu recyklingu. Dzięki porównaniu wykazu statków, którym wydano świadectwa inwentaryzacji, z wykazem statków, które zostały poddane recyklingowi w upoważnionych obiektach, państwa członkowskie będą mogły łatwiej rozpoznać przypadki nielegalnego recyklingu.

| 4.4 | Problemem w zakresie odpowiedzialnego recyklingu statków jest oprócz czynników gospodarczych także kwestia możliwości przerobowych w Europie. Wystarczają one jedynie do recyklingu floty wojennej państw członkowskich UE oraz innych statków rządowych. Stworzenie możliwości poddania statków recyklingowi w zakładach zlokalizowanych poza grupą krajów OECD, o ile zakłady te spełniają wymogi oraz zostały umieszczone w europejskim wykazie, rozwiązuje również problem braku możliwości przerobowych w zakresie recyklingu legalnie dostępnych dla właścicieli statków. Jest to tym ważniejsze, że na nadchodzące dziesięć lat przewiduje się szczytowy wzrost recyklingu statków. |
| --- | --- |

4.4

Problemem w zakresie odpowiedzialnego recyklingu statków jest oprócz czynników gospodarczych także kwestia możliwości przerobowych w Europie. Wystarczają one jedynie do recyklingu floty wojennej państw członkowskich UE oraz innych statków rządowych. Stworzenie możliwości poddania statków recyklingowi w zakładach zlokalizowanych poza grupą krajów OECD, o ile zakłady te spełniają wymogi oraz zostały umieszczone w europejskim wykazie, rozwiązuje również problem braku możliwości przerobowych w zakresie recyklingu legalnie dostępnych dla właścicieli statków. Jest to tym ważniejsze, że na nadchodzące dziesięć lat przewiduje się szczytowy wzrost recyklingu statków.

5.   Uwagi ogólne

| 5.1 | Rozbiórka statków przeprowadzana jest w sposób nieodpowiedzialny. Największa część statków jest rozbierana z wykorzystaniem metody demontażu na plaży, przy czym statki są osadzane na plażach Indii, Bangladeszu i Pakistanu. Są tam demontowane przez niewyszkolonych pracowników, w tym liczne dzieci, którzy nie dysponują ani odpowiednimi narzędziami, ani jakąkolwiek ochroną przed ogromną ilością uwalnianych niebezpiecznych substancji. Pracownicy są wykorzystywani, przeciwko czemu nie mogą się bronić, ponieważ na ogół nie pozwala się na tworzenie związków zawodowych w tym sektorze, zwłaszcza w Bangladeszu i Pakistanie. Rządy nie robią nic, aby zaradzić nadużyciom. Chodzi tu o działalność gospodarczą ważną dla tych państw, charakteryzujących się słabą i skorumpowaną administracją oraz, zwłaszcza w tym sektorze, występowaniem potężnych przedsiębiorstw działających bez skrupułów. |
| --- | --- |

5.1

Rozbiórka statków przeprowadzana jest w sposób nieodpowiedzialny. Największa część statków jest rozbierana z wykorzystaniem metody demontażu na plaży, przy czym statki są osadzane na plażach Indii, Bangladeszu i Pakistanu. Są tam demontowane przez niewyszkolonych pracowników, w tym liczne dzieci, którzy nie dysponują ani odpowiednimi narzędziami, ani jakąkolwiek ochroną przed ogromną ilością uwalnianych niebezpiecznych substancji. Pracownicy są wykorzystywani, przeciwko czemu nie mogą się bronić, ponieważ na ogół nie pozwala się na tworzenie związków zawodowych w tym sektorze, zwłaszcza w Bangladeszu i Pakistanie. Rządy nie robią nic, aby zaradzić nadużyciom. Chodzi tu o działalność gospodarczą ważną dla tych państw, charakteryzujących się słabą i skorumpowaną administracją oraz, zwłaszcza w tym sektorze, występowaniem potężnych przedsiębiorstw działających bez skrupułów.

| 5.2 | Interes gospodarczy wiąże się nie tylko z miejscami pracy, ale przede wszystkim z dostawami surowców. Państwa te zaspokajają większą część swego zapotrzebowania na stal poprzez recykling statków. Tworzone miejsca pracy są w tych państwach także ważne, ale kontrowersyjne ze społecznego punktu widzenia. Tworzone są głównie dla osób niewykwalifikowanych z najbiedniejszych grup społecznych, którym wprawdzie oferuje się pracę, ale nie zatrudnienie, ponieważ najmuje się je na roboczodniówki. Europejskie i międzynarodowe pojęcie zatrudnienia (Globalny pakt na rzecz godnych miejsc pracy, MOP, 2009 r.) oznacza, że praca pozwala pracownikowi utrzymać siebie i rodzinę. Praca oferowana w zakładach demontażu statków na plażach Azji Południowo-Wschodniej nie pozwala żyć, ale co najwyżej przetrzymać jakiś okres. W praktyce powoduje ona śmierć wielu osób. Szybką – w wyniku jednego z wielu wypadków przy pracy – lub powolną w wyniku jednej ze złośliwych i nieuleczalnych chorób, jakich osoby te nabawiły się podczas pracy. |
| --- | --- |

5.2

Interes gospodarczy wiąże się nie tylko z miejscami pracy, ale przede wszystkim z dostawami surowców. Państwa te zaspokajają większą część swego zapotrzebowania na stal poprzez recykling statków. Tworzone miejsca pracy są w tych państwach także ważne, ale kontrowersyjne ze społecznego punktu widzenia. Tworzone są głównie dla osób niewykwalifikowanych z najbiedniejszych grup społecznych, którym wprawdzie oferuje się pracę, ale nie zatrudnienie, ponieważ najmuje się je na roboczodniówki. Europejskie i międzynarodowe pojęcie zatrudnienia (Globalny pakt na rzecz godnych miejsc pracy, MOP, 2009 r.) oznacza, że praca pozwala pracownikowi utrzymać siebie i rodzinę. Praca oferowana w zakładach demontażu statków na plażach Azji Południowo-Wschodniej nie pozwala żyć, ale co najwyżej przetrzymać jakiś okres. W praktyce powoduje ona śmierć wielu osób. Szybką – w wyniku jednego z wielu wypadków przy pracy – lub powolną w wyniku jednej ze złośliwych i nieuleczalnych chorób, jakich osoby te nabawiły się podczas pracy.

| 5.3 | Odpowiedzialność Unii Europejskiej w tej dziedzinie jest ogromna, ponieważ armatorzy z państw członkowskich UE są właścicielami znacznej części światowej floty. Komisja już od lat zaniepokojona jest rozwojem sytuacji w tym sektorze, także z uwagi na masowe obchodzenie postanowień konwencji bazylejskiej. Dlatego też przed kilkoma laty postanowiła temu zaradzić. W ciągu ostatnich pięciu lat wydała na ten temat zieloną księgę, następnie dokument strategiczny, a teraz przedstawia wniosek dotyczący rozporządzenia. |
| --- | --- |

5.3

Odpowiedzialność Unii Europejskiej w tej dziedzinie jest ogromna, ponieważ armatorzy z państw członkowskich UE są właścicielami znacznej części światowej floty. Komisja już od lat zaniepokojona jest rozwojem sytuacji w tym sektorze, także z uwagi na masowe obchodzenie postanowień konwencji bazylejskiej. Dlatego też przed kilkoma laty postanowiła temu zaradzić. W ciągu ostatnich pięciu lat wydała na ten temat zieloną księgę, następnie dokument strategiczny, a teraz przedstawia wniosek dotyczący rozporządzenia.

| 5.4 | Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie recyklingu statków jest niezbyt ambitny w porównaniu z wcześniej opublikowanymi na ten sam temat zieloną księgą i dokumentem strategicznym. W tych dwu dokumentach celnie przeanalizowano problemy związane z recyklingiem statków, zwłaszcza w Bangladeszu, Indiach i Pakistanie, oraz wyrażono przekonanie, że trzeba podjąć zdecydowane działania, aby zaradzić nadużyciom popełnianym w tych państwach. Środki przewidziane we wniosku dotyczącym rozporządzenia nie rozwiążą jednak problemu. EKES może jedynie stwierdzić, że najwyraźniej brakuje niezbędnej do tego celu woli politycznej. Jest to nie tylko godne ubolewania, ale także uderzające. Komisja wykazała się przecież wolą polityczną w analogicznych dziedzinach. |
| --- | --- |

5.4

Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie recyklingu statków jest niezbyt ambitny w porównaniu z wcześniej opublikowanymi na ten sam temat zieloną księgą i dokumentem strategicznym. W tych dwu dokumentach celnie przeanalizowano problemy związane z recyklingiem statków, zwłaszcza w Bangladeszu, Indiach i Pakistanie, oraz wyrażono przekonanie, że trzeba podjąć zdecydowane działania, aby zaradzić nadużyciom popełnianym w tych państwach. Środki przewidziane we wniosku dotyczącym rozporządzenia nie rozwiążą jednak problemu. EKES może jedynie stwierdzić, że najwyraźniej brakuje niezbędnej do tego celu woli politycznej. Jest to nie tylko godne ubolewania, ale także uderzające. Komisja wykazała się przecież wolą polityczną w analogicznych dziedzinach.

| 5.5 | W omawianym wniosku praktycznie nie można znaleźć śladu przedstawianych we wcześniejszych dokumentach planów, by na przykład nałożyć na właścicieli statków, stocznie i przedsiębiorstwa przeładunkowe określone wymogi zapewniające odpowiedzialny demontaż i recykling statków pod koniec okresu eksploatacji. Natomiast środki, które zaproponowano, są słabe i pełne luk prawnych. |
| --- | --- |

5.5

W omawianym wniosku praktycznie nie można znaleźć śladu przedstawianych we wcześniejszych dokumentach planów, by na przykład nałożyć na właścicieli statków, stocznie i przedsiębiorstwa przeładunkowe określone wymogi zapewniające odpowiedzialny demontaż i recykling statków pod koniec okresu eksploatacji. Natomiast środki, które zaproponowano, są słabe i pełne luk prawnych.

| 5.6 | Gdy propozycje konwencji z Hongkongu były gotowe, państwa będące stronami konwencji bazylejskiej przeprowadziły ocenę mającą ustalić, czy konwencja z Hongkongu ustanawia poziom kontroli i egzekwowania przepisów równoważny z poziomem ustanowionym w konwencji bazylejskiej. Nie udało się im osiągnąć porozumienia w tej kwestii. Zdaniem IMO i państw członkowskich UE wyniki oceny były pozytywne. Jedną z przyczyn różnic w ocenie może być fakt, że konwencja z Hongkongu dotyczy jedynie demontażu statków. Konwencja bazylejska dotyczy przede wszystkim odpowiedzialnego przetwarzania niebezpiecznych substancji i ustanawia także wymogi dotyczące etapów po nim następujących. W konwencji z Hongkongu praktycznie nie porusza się tych kwestii. EKES stwierdza, że we wniosku Komisji zajęto się nimi, choć w sposób ogólny, i zaleca, by – w odniesieniu do zezwalania na recykling statków w zakładach położonych w państwach nienależących do OECD, o ile zakłady te spełniają wymogi i figurują w wykazie europejskim – rozporządzenie opierało się w szczególności na istniejących wytycznych odpowiednich organizacji międzynarodowych (7), a także na samej konwencji i wytycznych technicznych do tej konwencji. |
| --- | --- |

5.6

Gdy propozycje konwencji z Hongkongu były gotowe, państwa będące stronami konwencji bazylejskiej przeprowadziły ocenę mającą ustalić, czy konwencja z Hongkongu ustanawia poziom kontroli i egzekwowania przepisów równoważny z poziomem ustanowionym w konwencji bazylejskiej. Nie udało się im osiągnąć porozumienia w tej kwestii. Zdaniem IMO i państw członkowskich UE wyniki oceny były pozytywne. Jedną z przyczyn różnic w ocenie może być fakt, że konwencja z Hongkongu dotyczy jedynie demontażu statków. Konwencja bazylejska dotyczy przede wszystkim odpowiedzialnego przetwarzania niebezpiecznych substancji i ustanawia także wymogi dotyczące etapów po nim następujących. W konwencji z Hongkongu praktycznie nie porusza się tych kwestii. EKES stwierdza, że we wniosku Komisji zajęto się nimi, choć w sposób ogólny, i zaleca, by – w odniesieniu do zezwalania na recykling statków w zakładach położonych w państwach nienależących do OECD, o ile zakłady te spełniają wymogi i figurują w wykazie europejskim – rozporządzenie opierało się w szczególności na istniejących wytycznych odpowiednich organizacji międzynarodowych (7), a także na samej konwencji i wytycznych technicznych do tej konwencji.

| 5.7 | We wniosku Komisja wychodzi wprawdzie poza postanowienia konwencji z Hongkongu, ale nie idzie tak daleko jak postanowienia konwencji bazylejskiej. Komisja wskazuje, że nie chce stawiać poprzeczki zbyt wysoko, gdyż w przeciwnym razie państwa, w których odbywa się obecnie demontaż z wykorzystaniem metod niebezpiecznych dla człowieka i dla środowiska, być może nie przystąpiłyby do konwencji z Hongkongu i rozporządzenie nie przyniosłoby zamierzonego skutku. Jest to rozumowanie dyskusyjne: gdy dane przepisy czy regulacje (konwencja bazylejska) są wielokrotnie łamane, zastąpienie tych przepisów nowym systemem prawnym o mniejszym stopniu egzekwowania (konwencja z Hongkongu) nie wydaje się najbardziej wskazanym sposobem rozwiązania problemu. Komisja mogła zwrócić we wniosku większą uwagę na lepszy poziom egzekwowania. |
| --- | --- |

5.7

We wniosku Komisja wychodzi wprawdzie poza postanowienia konwencji z Hongkongu, ale nie idzie tak daleko jak postanowienia konwencji bazylejskiej. Komisja wskazuje, że nie chce stawiać poprzeczki zbyt wysoko, gdyż w przeciwnym razie państwa, w których odbywa się obecnie demontaż z wykorzystaniem metod niebezpiecznych dla człowieka i dla środowiska, być może nie przystąpiłyby do konwencji z Hongkongu i rozporządzenie nie przyniosłoby zamierzonego skutku. Jest to rozumowanie dyskusyjne: gdy dane przepisy czy regulacje (konwencja bazylejska) są wielokrotnie łamane, zastąpienie tych przepisów nowym systemem prawnym o mniejszym stopniu egzekwowania (konwencja z Hongkongu) nie wydaje się najbardziej wskazanym sposobem rozwiązania problemu. Komisja mogła zwrócić we wniosku większą uwagę na lepszy poziom egzekwowania.

| 5.8 | Dwie często stosowane metody obchodzenia wymogów konwencji bazylejskiej to zmiana bandery państwa członkowskiego UE na banderę państwa nienależącego do UE oraz sprzedaż statku pośrednikowi. Jeśli sprzedaż ta ma miejsce na wodach europejskich, pośrednik nie może wyeksportować statku do państwa nienależącego do OECD do recyklingu, ponieważ musi przestrzegać konwencji bazylejskiej. Przedstawia wówczas oświadczenie, że nie kupuje statku do demontażu, ale do wykorzystania w celach gospodarczych. Gdy tylko statek opuści wody europejskie, często kierowany jest bezpośrednio na plaże Azji Południowo-Wschodniej i okazuje się, że oświadczenie było fałszywe. |
| --- | --- |

5.8

Dwie często stosowane metody obchodzenia wymogów konwencji bazylejskiej to zmiana bandery państwa członkowskiego UE na banderę państwa nienależącego do UE oraz sprzedaż statku pośrednikowi. Jeśli sprzedaż ta ma miejsce na wodach europejskich, pośrednik nie może wyeksportować statku do państwa nienależącego do OECD do recyklingu, ponieważ musi przestrzegać konwencji bazylejskiej. Przedstawia wówczas oświadczenie, że nie kupuje statku do demontażu, ale do wykorzystania w celach gospodarczych. Gdy tylko statek opuści wody europejskie, często kierowany jest bezpośrednio na plaże Azji Południowo-Wschodniej i okazuje się, że oświadczenie było fałszywe.

| 5.9 | EKES stwierdza, że Komisja przejęła we wniosku najważniejsze elementy konwencji z Hongkongu, w której wprowadzono podział odpowiedzialności między z jednej strony państwa bandery, państwa, w których prowadzi się recykling, i państwa portu, a z drugiej strony właścicieli statków, stocznie i stocznie złomowe. Komitet ma jednak wątpliwości, czy podział ten jest wyważony, i chciałby, aby w podziale tym uwzględniono także sytuację poprzednich właścicieli/właścicieli rzeczywistych. |
| --- | --- |

5.9

EKES stwierdza, że Komisja przejęła we wniosku najważniejsze elementy konwencji z Hongkongu, w której wprowadzono podział odpowiedzialności między z jednej strony państwa bandery, państwa, w których prowadzi się recykling, i państwa portu, a z drugiej strony właścicieli statków, stocznie i stocznie złomowe. Komitet ma jednak wątpliwości, czy podział ten jest wyważony, i chciałby, aby w podziale tym uwzględniono także sytuację poprzednich właścicieli/właścicieli rzeczywistych.

| 5.10 | We wniosku brakuje na przykład instrumentu ekonomicznego, dzięki któremu Komisja mogłaby wspierać pożądane zmiany. We wcześniejszych dokumentach była mowa o takim instrumencie. Komisja zleciła także przeprowadzenie analizy możliwości utworzenia funduszu, do którego pewną kwotę musiałby wpłacać każdy statek zatrzymujący się w europejskim porcie. Wysokość tej kwoty mogłaby być ustalana na podstawie kombinacji dwóch czynników: pojemności i toksyczności. Ponadto zastosowanie takiego funduszu idealnie wpisuje się w zasadę „zanieczyszczający płaci”. Część tych pieniędzy mogłaby być wykorzystywana do poprawy warunków pracy w Azji Południowo-Wschodniej dzięki szkoleniu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, podnoszeniu lokalnej świadomości co do zagrożeń związanych z nieodpowiedzialnym demontażem dużych statków morskich i poprawie lokalnej infrastruktury publicznej. |
| --- | --- |

5.10

We wniosku brakuje na przykład instrumentu ekonomicznego, dzięki któremu Komisja mogłaby wspierać pożądane zmiany. We wcześniejszych dokumentach była mowa o takim instrumencie. Komisja zleciła także przeprowadzenie analizy możliwości utworzenia funduszu, do którego pewną kwotę musiałby wpłacać każdy statek zatrzymujący się w europejskim porcie. Wysokość tej kwoty mogłaby być ustalana na podstawie kombinacji dwóch czynników: pojemności i toksyczności. Ponadto zastosowanie takiego funduszu idealnie wpisuje się w zasadę „zanieczyszczający płaci”. Część tych pieniędzy mogłaby być wykorzystywana do poprawy warunków pracy w Azji Południowo-Wschodniej dzięki szkoleniu pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, podnoszeniu lokalnej świadomości co do zagrożeń związanych z nieodpowiedzialnym demontażem dużych statków morskich i poprawie lokalnej infrastruktury publicznej.

| 5.11 | EKES sugeruje Komisji Europejskiej, by zbadała możliwość wykorzystania tych środków do zwiększenia możliwości demontażu i ustanowienia systemu recyklingu statków w Europie. UE dysponuje wystarczającym potencjałem w zakresie dokowania, który już wcale lub prawie wcale nie jest wykorzystywany do budowy i naprawy statków, a z powodzeniem mógłby służyć do demontażu i recyklingu statków. Byłoby to zgodne z ambicją Unii Europejskiej, by ewoluować ku zrównoważonemu społeczeństwu stosującemu recykling, społeczeństwo, w którym odpady stają się surowcem dzięki przemyślanemu i złożonemu systemowi recyklingu. Może to prowadzić do uzyskania wysokich zysków ekonomicznych z wartościowych materiałów, które mogą zaspokoić znaczną część zapotrzebowania na surowce, i do powstania nowych miejsc pracy. Z uwagi na stale wzrastające ceny surowców i wysokie bezrobocie w szeregu państw europejskich może to być bardzo korzystne dla Europy jako całości. |
| --- | --- |

5.11

EKES sugeruje Komisji Europejskiej, by zbadała możliwość wykorzystania tych środków do zwiększenia możliwości demontażu i ustanowienia systemu recyklingu statków w Europie. UE dysponuje wystarczającym potencjałem w zakresie dokowania, który już wcale lub prawie wcale nie jest wykorzystywany do budowy i naprawy statków, a z powodzeniem mógłby służyć do demontażu i recyklingu statków. Byłoby to zgodne z ambicją Unii Europejskiej, by ewoluować ku zrównoważonemu społeczeństwu stosującemu recykling, społeczeństwo, w którym odpady stają się surowcem dzięki przemyślanemu i złożonemu systemowi recyklingu. Może to prowadzić do uzyskania wysokich zysków ekonomicznych z wartościowych materiałów, które mogą zaspokoić znaczną część zapotrzebowania na surowce, i do powstania nowych miejsc pracy. Z uwagi na stale wzrastające ceny surowców i wysokie bezrobocie w szeregu państw europejskich może to być bardzo korzystne dla Europy jako całości.

| 5.12 | Jeśli Europa chce, by jej statki były demontowane w sposób odpowiedzialny, nie jest nieuzasadnione, by opłacała część kosztów budowy potencjału niezbędnego do tego, by demontaż statków przebiegał we właściwy sposób. W gospodarce rynkowej nie ma nic za darmo, za wszystko trzeba płacić. Za odpowiedzialny demontaż statków trzeba zapłacić pieniędzmi. Cenę za nieodpowiedzialny demontaż płaci się po części w innej walucie, takiej jak zniszczenie lokalnego środowiska i utrata istnień ludzkich. Ponieważ w UE nie chcemy akceptować tych wartości jako prawnego środka płatniczego, nie możemy też pozwalać, by były one wykorzystywane w transakcjach z krajami spoza Europy. Komisja powinna położyć na to większy nacisk. EKES sądzi, że Komisja powinna była przedłożyć lepszy, odważniejszy, bardziej kreatywny i nowatorski wniosek, zgodny z poziomem ambicji wyrażonym we wcześniejszych dokumentach Komisji i w opiniach Komitetu ich dotyczących. |
| --- | --- |

5.12

Jeśli Europa chce, by jej statki były demontowane w sposób odpowiedzialny, nie jest nieuzasadnione, by opłacała część kosztów budowy potencjału niezbędnego do tego, by demontaż statków przebiegał we właściwy sposób. W gospodarce rynkowej nie ma nic za darmo, za wszystko trzeba płacić. Za odpowiedzialny demontaż statków trzeba zapłacić pieniędzmi. Cenę za nieodpowiedzialny demontaż płaci się po części w innej walucie, takiej jak zniszczenie lokalnego środowiska i utrata istnień ludzkich. Ponieważ w UE nie chcemy akceptować tych wartości jako prawnego środka płatniczego, nie możemy też pozwalać, by były one wykorzystywane w transakcjach z krajami spoza Europy. Komisja powinna położyć na to większy nacisk. EKES sądzi, że Komisja powinna była przedłożyć lepszy, odważniejszy, bardziej kreatywny i nowatorski wniosek, zgodny z poziomem ambicji wyrażonym we wcześniejszych dokumentach Komisji i w opiniach Komitetu ich dotyczących.

6.   Uwagi szczegółowe

| 6.1 | EKES aprobuje cel wniosku w zakresie recyklingu statków i ogólne podejście wybrane przez Komisję, ale ma duże wątpliwości co do skuteczności jego egzekwowania. Krytycznie odnosi się w szczególności do wymienionych poniżej przepisów. |
| --- | --- |

6.1

EKES aprobuje cel wniosku w zakresie recyklingu statków i ogólne podejście wybrane przez Komisję, ale ma duże wątpliwości co do skuteczności jego egzekwowania. Krytycznie odnosi się w szczególności do wymienionych poniżej przepisów.

| 6.2 | W artykule 15 rozporządzenia przewiduje się, że przedsiębiorstwo recyklingu znajdujące się poza terytorium Unii może znaleźć się w europejskim wykazie, jeśli spełnia wymogi określone przez UE w odniesieniu do odpowiedzialnego demontażu. Przedsiębiorstwa będą jednak musiały same udowodnić, że spełniają takie wymogi. Kontrole na miejscu, przeprowadzane przez Komisję lub agentów działających w jej imieniu, zostały uwzględnione w omawianym rozporządzeniu jedynie jako jedna z możliwości. EKES wzywa Komisję do ustanowienia jasnego i skutecznego mechanizmu kontroli i nadzoru, które byłyby przeprowadzane przez niezależne strony trzecie w celu sprawdzenia zgodności z wymogami określonymi w art. 12. |
| --- | --- |

6.2

W artykule 15 rozporządzenia przewiduje się, że przedsiębiorstwo recyklingu znajdujące się poza terytorium Unii może znaleźć się w europejskim wykazie, jeśli spełnia wymogi określone przez UE w odniesieniu do odpowiedzialnego demontażu. Przedsiębiorstwa będą jednak musiały same udowodnić, że spełniają takie wymogi. Kontrole na miejscu, przeprowadzane przez Komisję lub agentów działających w jej imieniu, zostały uwzględnione w omawianym rozporządzeniu jedynie jako jedna z możliwości. EKES wzywa Komisję do ustanowienia jasnego i skutecznego mechanizmu kontroli i nadzoru, które byłyby przeprowadzane przez niezależne strony trzecie w celu sprawdzenia zgodności z wymogami określonymi w art. 12.

| 6.3 | W artykule 12 wymieniono wymogi, jakie musi spełniać stocznia złomowa, aby móc znaleźć się w europejskim wykazie. Komitet nie ma uwag co do samych wymogów. Zauważa jednak, że zgodnie z przepisami przejściowymi określonymi w artykule 28, przed opublikowaniem europejskiego wykazu państwa członkowskie UE mają możliwość wydania zezwolenia na prowadzenie recyklingu statków w obiektach znajdujących się poza Unią pod warunkiem, że w oparciu o informacje przekazane przez właściciela statku lub stocznię złomową bądź uzyskane w inny sposób stwierdzi się, że dana stocznia złomowa spełnia wymogi określone w art. 12. EKES raz jeszcze wzywa Komisję do ustanowienia jasnego i skutecznego mechanizmu kontroli i nadzoru, które byłyby przeprowadzane przez niezależne strony trzecie w celu sprawdzenia zgodności z wymogami określonymi w art. 12. |
| --- | --- |

6.3

W artykule 12 wymieniono wymogi, jakie musi spełniać stocznia złomowa, aby móc znaleźć się w europejskim wykazie. Komitet nie ma uwag co do samych wymogów. Zauważa jednak, że zgodnie z przepisami przejściowymi określonymi w artykule 28, przed opublikowaniem europejskiego wykazu państwa członkowskie UE mają możliwość wydania zezwolenia na prowadzenie recyklingu statków w obiektach znajdujących się poza Unią pod warunkiem, że w oparciu o informacje przekazane przez właściciela statku lub stocznię złomową bądź uzyskane w inny sposób stwierdzi się, że dana stocznia złomowa spełnia wymogi określone w art. 12. EKES raz jeszcze wzywa Komisję do ustanowienia jasnego i skutecznego mechanizmu kontroli i nadzoru, które byłyby przeprowadzane przez niezależne strony trzecie w celu sprawdzenia zgodności z wymogami określonymi w art. 12.

| 6.4 | W artykule 23 proponuje się wprowadzenie sankcji za łamanie przepisów rozporządzenia; sankcje te mogłyby być ustanowione na mocy prawa cywilnego lub administracyjnego oraz powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Nie wymieniono jednak konkretnych sankcji. W tym samym artykule przewiduje się, że sankcje mogą zostać nałożone także na przedostatniego właściciela statku, jeżeli statek zostaje sprzedany i w okresie nie dłuższym niż sześć miesięcy po sprzedaży zostaje przekazany do recyklingu w obiekcie, który nie jest ujęty w europejskim wykazie. Komitet podkreśla jednak, że sześć miesięcy to krótki okres w porównaniu ze średnim cyklem życia statku. Zauważa przy tym także, że aby uzyskać zwolnienie z kary możliwe w przypadku, gdy właściciel statku jest w stanie wykazać, że nie sprzedał swojego statku z zamiarem dokonania jego recyklingu, wystarczy po prostu przedstawić stosowne oświadczenie, co można było wielokrotnie zaobserwować w kontekście obecnych problemów z egzekwowaniem konwencji bazylejskiej. |
| --- | --- |

6.4

W artykule 23 proponuje się wprowadzenie sankcji za łamanie przepisów rozporządzenia; sankcje te mogłyby być ustanowione na mocy prawa cywilnego lub administracyjnego oraz powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Nie wymieniono jednak konkretnych sankcji. W tym samym artykule przewiduje się, że sankcje mogą zostać nałożone także na przedostatniego właściciela statku, jeżeli statek zostaje sprzedany i w okresie nie dłuższym niż sześć miesięcy po sprzedaży zostaje przekazany do recyklingu w obiekcie, który nie jest ujęty w europejskim wykazie. Komitet podkreśla jednak, że sześć miesięcy to krótki okres w porównaniu ze średnim cyklem życia statku. Zauważa przy tym także, że aby uzyskać zwolnienie z kary możliwe w przypadku, gdy właściciel statku jest w stanie wykazać, że nie sprzedał swojego statku z zamiarem dokonania jego recyklingu, wystarczy po prostu przedstawić stosowne oświadczenie, co można było wielokrotnie zaobserwować w kontekście obecnych problemów z egzekwowaniem konwencji bazylejskiej.

| 6.5 | Zgodnie z artykułem 30, Komisja dokona przeglądu rozporządzenia dwa lata po wejściu w życie konwencji z Hongkongu. Jako że wejście w życie tej konwencji przewiduje się na 2020 r., przegląd rozporządzenia miałby miejsce w 2022 r. W przeglądzie Komisja rozważy włączenie obiektów zatwierdzonych przez strony konwencji z Hongkongu do europejskiego wykazu stoczni złomowych w celu uniknięcia powielania pracy i obciążenia administracyjnego. Przy tym jest bardzo możliwe, że zakłady uznane przez strony konwencji z Hongkongu, zwłaszcza te zajmujące się, już po demontażu statku, odpowiedzialnym przetwarzaniem substancji niebezpiecznych, nie będą spełniać wymogów pozwalających na włączenie do europejskiego wykazu. Także to doprowadzi do osłabienia obecnych praktyk. |
| --- | --- |

6.5

Zgodnie z artykułem 30, Komisja dokona przeglądu rozporządzenia dwa lata po wejściu w życie konwencji z Hongkongu. Jako że wejście w życie tej konwencji przewiduje się na 2020 r., przegląd rozporządzenia miałby miejsce w 2022 r. W przeglądzie Komisja rozważy włączenie obiektów zatwierdzonych przez strony konwencji z Hongkongu do europejskiego wykazu stoczni złomowych w celu uniknięcia powielania pracy i obciążenia administracyjnego. Przy tym jest bardzo możliwe, że zakłady uznane przez strony konwencji z Hongkongu, zwłaszcza te zajmujące się, już po demontażu statku, odpowiedzialnym przetwarzaniem substancji niebezpiecznych, nie będą spełniać wymogów pozwalających na włączenie do europejskiego wykazu. Także to doprowadzi do osłabienia obecnych praktyk.

| 6.6 | EKES zwraca uwagę, że tam, gdzie recykling statków odbywa się według metody demontażu na plaży, bezpieczeństwo pracy jest całkowicie niewystarczające, pracownicy są wykorzystywani, a skutki dla środowiska są katastrofalne. Statki są demontowane ręcznie na plaży i wszystkie znajdujące się w nich niebezpieczne substancje (ropa naftowa, szlam olejowy, polichlorowane bifenyle itd.) swobodnie wyciekają do morza lub wsiąkają w piasek. Badania pokazują, że w szerokim otoczeniu plaż, na których odbywa się demontaż, flora i fauna całkowicie wyginęły. Z uwagi na program UE na rzecz zrównoważonego rozwoju można byłoby się spodziewać, że Komisja wykluczy z europejskiego wykazu stocznie złomowe, gdzie stosowane są te metody. Obecnie nie ma jasności w tej kwestii. |
| --- | --- |

6.6

EKES zwraca uwagę, że tam, gdzie recykling statków odbywa się według metody demontażu na plaży, bezpieczeństwo pracy jest całkowicie niewystarczające, pracownicy są wykorzystywani, a skutki dla środowiska są katastrofalne. Statki są demontowane ręcznie na plaży i wszystkie znajdujące się w nich niebezpieczne substancje (ropa naftowa, szlam olejowy, polichlorowane bifenyle itd.) swobodnie wyciekają do morza lub wsiąkają w piasek. Badania pokazują, że w szerokim otoczeniu plaż, na których odbywa się demontaż, flora i fauna całkowicie wyginęły. Z uwagi na program UE na rzecz zrównoważonego rozwoju można byłoby się spodziewać, że Komisja wykluczy z europejskiego wykazu stocznie złomowe, gdzie stosowane są te metody. Obecnie nie ma jasności w tej kwestii.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Wytyczne techniczne dotyczące racjonalnego ekologicznie gospodarowania w zakresie pełnego lub częściowego demontażu statków, Konwencja bazylejska w sprawie kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych, UNEP;

1

Wytyczne dla państw azjatyckich i Turcji dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia w razie katastrofy statku, przyjęte przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP)

Wytyczne dotyczące recyklingu statków, Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO)

(2)  Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów.

2

(3)  COM(2007) 269 final.

3

(4)  COM(2008) 767 final.

4

(5)  CESE 1701/2007, Dz.U. C 120 z 16.5.2008, s. 33; CESE 877/2009, Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 67.

5

(6)  COM(2012) 118 final.

6

(7)  Zob. przypis 1.

7

---

ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Punkt 5.5

Zmienić

W omawianym wniosku praktycznie nie można znaleźć śladu przedstawianych we wcześniejszych dokumentach planów, by na przykład nałożyć na właścicieli statków, stocznie i przedsiębiorstwa przeładunkowe określone wymogi zapewniające odpowiedzialny demontaż i recykling statków pod koniec okresu eksploatacji. Natomiast środki, które zaproponowano, prawnych.

Wynik głosowania

| Za | : | 70 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 72 |
| Wstrzymało się | : | 0 |

Za

:

70

Przeciw

:

72

Wstrzymało się

:

0

Punkt 5.7

Skreślić

We wniosku Komisja wychodzi wprawdzie poza postanowienia konwencji z Hongkongu, ale nie idzie tak daleko jak postanowienia konwencji bazylejskiej. Komisja wskazuje, że nie chce stawiać poprzeczki zbyt wysoko, gdyż w przeciwnym razie państwa, w których odbywa się obecnie demontaż z wykorzystaniem metod niebezpiecznych dla człowieka i dla środowiska, być może nie przystąpiłyby do konwencji z Hongkongu i rozporządzenie nie przyniosłoby zamierzonego skutku

Wynik głosowania

| Za | : | 65 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 86 |
| Wstrzymało się | : | 0 |

Za

:

65

Przeciw

:

86

Wstrzymało się

:

0

Punkty 5.10 i 1.5 (poddane razem pod głosowanie)

Skreślić punkt

Wynik głosowania

| Za | : | 69 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 80 |
| Wstrzymało się | : | 2 |

Za

:

69

Przeciw

:

80

Wstrzymało się

:

2

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/165 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/165

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie kluczowych działań na rzecz Aktu o jednolitym rynku II (opinia rozpoznawcza)

2012/C 299/30

Sprawozdawca generalny: Ivan VOLEŠ

Dnia 27 czerwca 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

kluczowych działań na rzecz Aktu o jednolitym rynku II

(opinia rozpoznawcza).

Dnia 28 czerwca 2012 r. przewodniczący powierzył przygotowanie opinii w tej sprawie Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 12 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Ivana VOLEŠA na sprawozdawcę generalnego oraz stosunkiem głosów 176 do 5 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie

1.1   Przed końcem 2011 r. Komisja przedstawiła propozycje w sprawie dziesięciu spośród dwunastu dźwigni wynikających z Aktu o jednolitym rynku, a pozostałe dwie propozycje zostały zgłoszone w pierwszym półroczu 2012 r. Ponadto Komisja zrealizowała 28 z pozostałych 50 środków zapowiedzianych w Akcie o jednolitym rynku lub przedstawiła odpowiednie propozycje.

1.2   Konkretne propozycje w sprawie zarządzania jednolitym rynkiem dotyczyły informowania obywateli i przedsiębiorstw na temat możliwości, jakie daje ten rynek, poprawy wdrażania przepisów dotyczących jednolitego rynku przez państwa członkowskie i zapewnienia ich skutecznego stosowania. W tej konkretnej dziedzinie odnotowano niewielki postęp, mimo że obywatele i przedsiębiorstwa uznają to za jedno z głównych niedociągnięć.

1.3   Skoncentrowanie się na dwunastu dźwigniach pozwoliło Komisji na dokonanie szybszego postępu, niż byłby możliwy w innej sytuacji. Zwrócono się do Parlamentu Europejskiego i Rady o przyjęcie wniosków ustawodawczych do końca 2013 r., tak aby mogły one zostać wdrożone do 2014 r. Szybka, pełna i prawidłowa transpozycja i wdrożenie przyjętego ustawodawstwa będzie głównym zadaniem dla państw członkowskich.

1.4   Komisja będzie obchodzić dwudziestą rocznicę jednolitego rynku, organizując w październiku 2012 r. w całej Europie „Tydzień Jednolitego Rynku”, na który złożą się wydarzenia odbywające się we wszystkich 27 państwach członkowskich. Drugie Forum Jednolitego Rynku utrzyma polityczną dynamikę wytworzoną przez Akt o jednolitym rynku, dokona przeglądu postępów w jego realizacji i rozważy przyszłe priorytety na rzecz pobudzenia wzrostu gospodarczego i wzmocnienia zaufania.

1.5   W piśmie z 27 czerwca wiceprzewodniczący Komisji Maroš Šefčovič zwrócił się do EKES-u o wniesienie wkładu do trwającej dyskusji, wychodząc z założenia, że członkowie Komitetu reprezentują szerokie spektrum podmiotów społeczno-gospodarczych i mogą wnieść do prowadzonych prac uzgodnioną wspólnie wartość dodaną.

2.   Uwagi ogólne i zalecenia

2.1   Propozycje dotyczące Aktu o jednolitym rynku II nie mogą nie uwzględniać trudnej sytuacji w UE wynikającej z niezdolności niektórych państw członkowskich do zaradzenia deficytom finansów publicznych, z utrzymującej się stagnacji PKB i rosnącego bezrobocia. Dlatego też propozycje powinny zawierać nie tylko środki krótkookresowe, wywierające natychmiastowy wpływ na wzrost i zatrudnienie, lecz także środki średnio- i długookresowe, które mogłyby zagwarantować zrównoważony rozwój i przynieść korzyści wszystkim obywatelom UE, także w przyszłości.

2.2   Zmieniona i zaktualizowana strategia „Europa 2020” powinna stanowić ogólne wytyczne dla rozwoju jednolitego rynku, będącego najcenniejszym osiągnięciem integracji europejskiej i instrumentem realizacji celów tej strategii.

2.3   Przy przygotowywaniu nowego zestawu propozycji na rzecz wzmocnienia jednolitego rynku należy uwzględnić opinie wszystkich zainteresowanych podmiotów, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych.

2.4   Środki na rzecz uwolnienia potencjału jednolitego rynku na potrzeby przedsiębiorstw, konsumentów, obywateli i innych zainteresowanych podmiotów powinny zostać podjęte głównie w dziedzinie usług, dostępu do finansowania, usuwania obciążeń administracyjnych dla MŚP, handlu elektronicznego, jednolitego rynku cyfrowego oraz mobilności. Powinny im towarzyszyć działania, których celem jest z jednej strony wzmocnienie ochrony konsumentów i zwiększenie ich zaufania, zaś z drugiej strony należyte uwzględnienie społecznych aspektów jednolitego rynku poprzez wspieranie gospodarki społecznej i poszanowanie potrzeby spójności społecznej, a także praw i interesów obywateli.

2.5   W swoich poprzednich opiniach w sprawie Aktu o jednolitym rynku (1) i w sprawie dwunastu dźwigni (2) Komitet wskazał na kilka kwestii, które nadal uważa za kluczowe:

| — | Zasadnicze znaczenie ma informowanie o korzyściach wynikających z jednolitego rynku dla obywateli i przedsiębiorstw. W związku z tym pośrednicy, jak np. partie polityczne, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, media i instytucje oświatowe ponoszą odpowiedzialność za uświadomienie Europejczykom doniosłości tego zagadnienia. |
| --- | --- |

—

Zasadnicze znaczenie ma informowanie o korzyściach wynikających z jednolitego rynku dla obywateli i przedsiębiorstw. W związku z tym pośrednicy, jak np. partie polityczne, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, media i instytucje oświatowe ponoszą odpowiedzialność za uświadomienie Europejczykom doniosłości tego zagadnienia.

| — | Komisja Europejska powinna podnosić świadomość obywateli w kwestiach dotyczących jednolitego rynku i korzystać w tym celu z wielu sieci, agencji i dostępnych instrumentów (3). |
| --- | --- |

—

Komisja Europejska powinna podnosić świadomość obywateli w kwestiach dotyczących jednolitego rynku i korzystać w tym celu z wielu sieci, agencji i dostępnych instrumentów (3).

2.6   W późniejszym okresie roku Komitet opracuje opinię z inicjatywy własnej w sprawie środków, których zabrakło w Akcie o jednolitym rynku. Dotyczą one m.in.: opłat z tytułu praw autorskich (ujętych w Akcie o jednolitym rynku II), przeglądu dyrektywy w sprawie praw autorskich, neutralności sieci, ochrony danych, ochrony inwestorów, protokołu w sprawie postępu społecznego, statutu europejskiej spółki prywatnej, elektronicznych zamówień publicznych, europejskich agencji ratingowych, równości płci, mikroprzedsiębiorstw i przedsiębiorstw rodzinnych, środków na rzecz wspierania tworzenia nowych przedsiębiorstw i wzmocnienia przedsiębiorstw istniejących, kart kredytowych i debetowych, płatności elektronicznych, kredytów konsumenckich i nadmiernego zadłużenia, przekazów międzybankowych, młodzieży, środków mających na celu zakończenie wdrażania euro oraz konsolidacji jednolitego obszaru płatności w euro (SEPA).

2.7   Komitet oczekuje, że zostanie zaangażowany w każdy proces konsultacji związany ze środkami legislacyjnymi i nielegislacyjnymi programu kroczącego Komisji w ramach Aktu o jednolitym rynku II oraz opracuje szczegółowe zalecenia, gdy tylko poszczególne działania Komisji zostaną przekształcone w konkretne propozycje.

3.   Dźwignie i kluczowe działania

3.1   Usługi

3.1.1   Zwykłe rachunki rozliczeniowe powinny być dostępne dla wszystkich obywateli i należy szybko wprowadzić tę dostępność. Komitet wzywa do przyjęcia środków regulacyjnych odnoszących się do wspomnianych rachunków rozliczeniowych, przejrzystości kosztów oraz łatwości zmiany rachunków.

3.1.2   Kolejne dziedziny, które powinny zostać uznane za priorytetowe, to doręczanie przesyłek, w szczególności w handlu elektronicznym (4), a także transgraniczne postępowanie upadłościowe.

3.1.3   EKES proponuje także skonsolidowanie funkcjonowania jednolitego obszaru płatności w euro (SEPA).

3.1.4   Komitet ponownie wyraża poparcie dla rozszerzenia systemu normalizacji na usługi, zwraca jednak uwagę, iż należy uwzględnić ich specyficzny charakter oraz potrzeby rynku i społeczeństwa.

3.2   Jednolity rynek cyfrowy

3.2.1   Komitet uważa, że dokończenie procesu tworzenia jednolitego rynku cyfrowego będzie kluczowym elementem ożywienia jednolitego rynku. W swojej wcześniejszej opinii Komitet stwierdził, że handel elektroniczny jest jedną z największych ofiar fragmentacji jednolitego rynku, utrudniającej pełne wykorzystanie potencjału, jaki transgraniczny handel internetowy oferuje zarówno dostawcom, jak i konsumentom. W celu rozwiązania tych problemów należy podjąć działania uzupełniające środki przygotowane już przez Komisję, którymi są: wysoki poziom ochrony danych, otwarty internet, neutralność sieciowa, usunięcie barier wynikających z narodowości, miejsca zamieszkania czy siedziby, podpis elektroniczny, elektroniczne instrumenty płatnicze, inwestycje w szerokopasmowy internet, powszechny dostęp, dostępność sprzętu i oprogramowania dla każdego oraz przepisy prawne dotyczące usług on-line, którym towarzyszy konsekwentna polityka ochrony konsumenta.

3.2.2   Zdaniem EKES-u zasadniczą sprawą jest zapewnienie współpracy administracyjnej pomiędzy państwami członkowskimi oraz rozpoczęcie świadczenia usług e-administracji, co może stać się łatwiejsze dzięki powszechnemu korzystaniu z systemu IMI.

3.2.3   EKES podkreśla potrzebę szczególnego uwzględnienia korzyści wynikających z szerokiego rozpowszechnienia e-fakturowania, lecz uważa, że powinno mieć ono nadal charakter fakultatywny i być traktowane na równi z fakturowaniem na papierze, a przy tym należy unikać wszelkiego dodatkowego obciążenia dla MŚP.

3.3   Sieci

3.3.1   EKES poświęca szczególną uwagę sieciom (transportowym, energetycznym, komunikacyjnym), które odgrywają zasadniczą rolę w procesie łączenia Europy. Jeżeli chodzi o koleje, EKES popiera ideę utworzenia jednolitego europejskiego obszaru kolejowego mogącego konkurować z innymi rodzajami transportu. Komitet zaleca, by rozważyć utworzenie funduszu kompensacyjnego, analogicznie do funduszy stosowanych w sektorach sieciowych. Absolutnym priorytetem powinno stać się powszechne wdrożenie europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS) i europejskiego systemu bezpiecznej kontroli jazdy pociągu (ETCS).

3.3.2   Jeśli chodzi o transport lotniczy, utworzenie jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej ma również decydujące znaczenie dla zapewnienia konkurencyjności unijnego sektora lotniczego na rynku światowym. Należy rozwiązać następujące kwestie związane z wdrożeniem programu SESAR: a) zapewnić zsynchronizowaną modernizację infrastruktury powietrznej i naziemnej; b) zapewnić we właściwym momencie odpowiednie środki finansowe na wdrożenie programu SESAR; c) ustanowić właściwe zarządzanie wdrażaniem programu SESAR. System ten powinien być także otwarty dla MŚP.

3.3.3   Komitet wzywa do szybkiego dokonania przeglądu rozporządzenia (WE) nr 261/2004 (5) w odniesieniu do odmowy przyjęcia na pokład spowodowanej nadkompletem rezerwacji (overbooking), opóźnień i zorganizowanych wakacji.

3.3.4   Europejska polityka w dziedzinie portów morskich powinna zająć się następującymi zagadnieniami:

| a) | zapewnienie zrównoważonego rozwoju w zakresie przepustowości portów oraz wydajności infrastruktury portu; |
| --- | --- |

a)

zapewnienie zrównoważonego rozwoju w zakresie przepustowości portów oraz wydajności infrastruktury portu;

| b) | ustanowienie jasnych i przejrzystych ram finansowania inwestycji portowych; |
| --- | --- |

b)

ustanowienie jasnych i przejrzystych ram finansowania inwestycji portowych;

| c) | uściślenie procedur dotyczących dostępu do rynku usług portowych; |
| --- | --- |

c)

uściślenie procedur dotyczących dostępu do rynku usług portowych;

| d) | rozwiązanie problemu, jakim są zatory w pracy portów, negatywnie wpływające na wydajność portów; |
| --- | --- |

d)

rozwiązanie problemu, jakim są zatory w pracy portów, negatywnie wpływające na wydajność portów;

| e) | zapewnianie właściwych i bezpiecznych warunków i okoliczności pracy oraz odpowiednich stosunków pracy w portach; |
| --- | --- |

e)

zapewnianie właściwych i bezpiecznych warunków i okoliczności pracy oraz odpowiednich stosunków pracy w portach;

| f) | działania na rzecz ogólnej konkurencyjności i postrzegania portów w pozytywny sposób. |
| --- | --- |

f)

działania na rzecz ogólnej konkurencyjności i postrzegania portów w pozytywny sposób.

3.3.5   Europejska polityka w dziedzinie portów morskich niekoniecznie pociąga za sobą opracowanie nowych przepisów. Zwłaszcza „miękkie prawo” może okazać się z jednej strony cenną alternatywą dla prawodawstwa, a z drugiej – indywidualnym podejściem do każdego przypadku.

3.3.6   Jeśli chodzi o sieci energetyczne, Komitet w pełni popiera niedawne inicjatywy Komisji mające na celu kontynuację budowy połączeń międzysystemowych i zakończenie prac nad tworzeniem wewnętrznego rynku energii.

3.3.7   EKES popiera zasadę utworzenia Europejskiej Wspólnoty Energetycznej (EWE), a także niezbędne etapy pośrednie, w tym regionalne europejskie sieci energetyczne, fundusz na rzecz rozwoju energii odnawialnej i grupę zakupującą gaz.

3.3.8   Komitet jest zdania, że nadszedł już czas na dokonanie krytycznej oceny liberalizacji rynku energii, jako że jej skutki dla obywateli i przedsiębiorstw nie przyniosły oczekiwanego spadku cen.

3.4   Dostęp do finansowania

3.4.1   Z powodu kryzysu finansowego, dostęp do kredytu dla przedsiębiorstw, przede wszystkim dla MŚP, może być utrudniony w wielu państwach członkowskich, co powoduje negatywne następstwa dla ich działalności gospodarczej. Dostęp do kapitału ma zasadnicze znaczenie w kontekście umożliwienia sektorowi prywatnemu, zwłaszcza MŚP i przedsiębiorstwom gospodarki społecznej, stymulowania wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Jednakże banki coraz mniej chętnie udzielają kredytów przedsiębiorstwom, zwłaszcza innowacyjnym i rozpoczynającym działalność, z którymi wiąże się zarówno największe ryzyko, jak i największy potencjał rozwoju.

3.4.2   Z tego względu EKES zachęca Komisję do wspierania bezpośredniego dostępu MŚP do rynków obligacji, rozwijania specjalnych platform obligacji dla tych przedsiębiorstw oraz szukania sposobów usprawnienia instrumentów typu „mezzanine” i nowych produktów tego rodzaju, takich jak gwarancja na pożyczki typu „mezzanine”. W tym kontekście Komisja powinna zapewniać wszystkim zainteresowanym podmiotom wytyczne co do dobrych praktyk z zakresu łączenia i skutecznego wykorzystywania instrumentów finansowych pochodzących z różnych źródeł.

3.4.3   EKES zaleca, aby w trakcie negocjacji z państwami członkowskimi w sprawie przyszłych funduszy strukturalnych uwzględnić potrzebę utworzenia instrumentów finansowych wspierających gwarancje dla kredytów dla MŚP.

3.5   Opodatkowanie

3.5.1   Komitet wzywa do podjęcia działań na rzecz przeciwdziałania zróżnicowaniu istniejących przepisów i komplikacji administracyjnych, będących jedną z głównych przeszkód uniemożliwiającym MŚP ekspansję na jednolitym rynku.

3.5.2   Wiele przeszkód w tej dziedzinie można usunąć nawet bez dokonywania harmonizacji systemów podatkowych. Dotyczy to m.in. podwójnego opodatkowania, będącego istotną przeszkodą w działaniach o charakterze transgranicznym, z czym wiążą się negatywne skutki gospodarcze dla inwestycji i zatrudnienia. Obecny skomplikowany system odzyskiwania podatku VAT w handlu transgranicznym i usługach może prowadzić do uchylania się od płacenia podatków i do oszustw, co należy zwalczać w skuteczniejszy sposób. Standardowa unijna deklaracja VAT przyczyniłaby się do uproszczenia procedur administracyjnych.

3.5.3   Komitet jest zdania, że opodatkowanie w państwach członkowskich nie powinno prowadzić do powstawania rajów podatkowych, wywierających niekorzystny wpływ na gospodarkę i budżety publiczne.

3.5.4   Należy także zwrócić uwagę na system podatku VAT w odniesieniu do usług finansowych, a gdyby wprowadzano nowy podatek dla sektora finansowego, oparty na przepływach środków pieniężnych lub na podobnej podstawie, Komisja powinna ocenić zalety włączenia takiego podatku w ramy systemu VAT.

3.5.5   EKES wzywa także do wprowadzenia ogólnych przepisów, zgodnie z którymi podatek VAT jest odprowadzany dopiero po opłaceniu faktury przez klienta. System ten, znany jako metoda kasowa, jest już stosowany w niektórych państwach członkowskich w przypadku małych przedsiębiorstw i pozwala unikać sytuacji, w których podatek VAT jest naliczany od sprzedaży niezależnie od tego, czy należność od klienta została uiszczona. W obecnej sytuacji kryzysu gospodarczego mógłby on zapobiec niewypłacalności zwłaszcza MŚP.

3.6   Otoczenie regulacyjne przedsiębiorstw

3.6.1   EKES podkreśla potrzebę poświęcenia szczególnej uwagi kwestiom, które nie zostały wystarczająco objęte ustawodawstwem UE i programami wsparcia, np. kwestiom osób samozatrudnionych.

3.6.2   Komitet podkreśla potrzebę dalszego ograniczania niepotrzebnych obciążeń administracyjnych oraz oczekuje, że Komisja zaproponuje nowe cele na okres po 2012 r., do kiedy to obciążenia administracyjne mają zostać zmniejszone o 25 %. Komitet stwierdza, że ograniczanie niepotrzebnych obciążeń jest zawsze pożądanym kierunkiem działania, zarówno z punktu widzenia przedsiębiorstw, konsumentów, jak i administracji publicznej, niemniej jednak tego rodzaju krokom powinna towarzyszyć uważna analiza, tak by zapewnić nienaruszalność pierwotnego celu obowiązującego prawodawstwa.

3.7   Przedsiębiorczość społeczna

3.7.1   Inicjatywa na rzecz przedsiębiorczości społecznej zostanie poddana przeglądowi w 2014 roku. Komisja, w ścisłej współpracy z grupą ekspertów ds. przedsiębiorczości społecznej, dokona analizy tego, co zostało już zrobione, i ustali, co jeszcze pozostaje do zrobienia. EKES zaleca należyte uwzględnienie jego wskazówek przedstawionych w przyjętych ostatnio opiniach właśnie na temat przedsiębiorczości społecznej (6).

3.7.2   Komitet podkreśla potrzebę pogłębienia poziomu świadomości na temat roli przedsiębiorstw społecznych i rozpowszechniania informacji na ich temat, by zwiększyć ich rzeczywisty wpływ na społeczeństwo. Potrzebne będzie opracowanie metodologii pozwalającej mierzyć ten wpływ. Ocena taka będzie także niezbędna do uruchomienia Europejskiego Funduszu na rzecz Przedsiębiorczości Społecznej.

3.7.3   Komitet jest zdania, że propozycję utworzenia fundacji europejskiej i wszelkich innych form europejskiej osobowości prawnej należy ocenić w kontekście konsultacji w sprawie nowelizacji europejskiego prawa spółek.

3.8   Konsumenci

3.8.1   Komitet oczekuje, iż w najbliższej przyszłości zostanie przedstawiony wniosek ustawodawczy w sprawie dochodzenia roszczeń zbiorowych. Wniosek taki zmierzać musi do wprowadzenia mechanizmu dochodzenia roszczeń zbiorowych, który funkcjonowałby zarówno w kontekście krajowym, jak i transgranicznym, i który byłby dostępny dla wszystkich konsumentów na jednolitym rynku. Mechanizmy te powinny być dostępne dla wszystkich osób, których prawa na jednolitym rynku są naruszane. Nie tylko konsumenci cierpią z powodu naruszania ich praw przez dostawców produktów i usługodawców, nieuczciwych warunków zawartych w umowach czy nieuczciwych praktyk handlowych. Naruszane są również prawa pracowników i ogółu obywateli, którzy cierpią z powodu dyskryminacji i powinni mieć możliwość korzystania z systemów dochodzenia roszczeń zbiorowych. Podobnej ochrony przed nieuczciwymi praktykami handlowymi itp. mogą potrzebować także MŚP.

W toku dalszych przygotowań należy uwzględnić opinie wszystkich zainteresowanych stron.

3.8.2   EKES apeluje o wprowadzenie środków regulacyjnych w celu utworzenia jednolitego rynku płatności realizowanych za pomocą kart płatniczych, przez internet i za pośrednictwem urządzeń przenośnych.

3.8.3   Jeśli chodzi o przepisy w zakresie bezpieczeństwa produktów, Komitet wzywa do stosowania dwóch podstawowych zasad:

| — | filozofii cyklu życia, oznaczającej stosowanie wymogów w zakresie bezpieczeństwa produktów obejmujących wszystkich użytkowników i pracowników mających udział w ich użytkowaniu; odniesienie do cyklu życia obejmuje wszystkie fazy życia produktu, od zamówienia surowców służących do jego wyprodukowania, aż do wycofania z eksploatacji; |
| --- | --- |

—

filozofii cyklu życia, oznaczającej stosowanie wymogów w zakresie bezpieczeństwa produktów obejmujących wszystkich użytkowników i pracowników mających udział w ich użytkowaniu; odniesienie do cyklu życia obejmuje wszystkie fazy życia produktu, od zamówienia surowców służących do jego wyprodukowania, aż do wycofania z eksploatacji;

| — | propagowania podejścia „od kołyski po grób”, w którym zgodność produktu z zasadą zrównoważonego rozwoju powinna być głównym aspektem produkcji. |
| --- | --- |

—

propagowania podejścia „od kołyski po grób”, w którym zgodność produktu z zasadą zrównoważonego rozwoju powinna być głównym aspektem produkcji.

3.9   Mobilność obywateli

3.9.1   Komitet przypomina o konieczności zwiększenia mobilności obywateli poprzez modernizację systemu uznawania kwalifikacji zawodowych. Promowanie mobilności zawodowej i geograficznej pracowników mogłoby przyczynić się do poprawy funkcjonowania europejskich rynków pracy i sprzyjać transgranicznemu świadczeniu usług. Dyskusja na temat uznawania kwalifikacji zawodowych nie zawsze ma wystarczającą rangę na poziomie 27 państw członkowskich. Należy położyć większy nacisk na rzeczywiste potrzeby (w sytuacjach transgranicznych i pomiędzy krajami sąsiadującymi) w oparciu o analizę wzorców mobilności. UE powinna pobudzać współpracę regionalną w tej dziedzinie i propagować wspólne szkolenia zawodowe w wymiarze transgranicznym.

3.9.2   Jeśli chodzi o kwestię przenoszenia praw do świadczeń emerytalnych, biała księga (7) zbytnio koncentruje się na usprawnieniu systemu indywidualnych emerytur z trzeciego filara. Należy usprawnić programy emerytalne w ramach pierwszego i drugiego filara, aby zapewnić korzyści strukturalne także dla osób zmieniających miejsce zamieszkania w Europie.

3.9.3   Komitet wyraża zaniepokojenie w związku z niedawną decyzją Rady o ponownym upaństwowieniu układu z Schengen. Otwiera to drogę do powstania nowych barier w swobodnym przepływie obywateli wewnątrz Unii i przywrócenia kontroli granicznych tam, gdzie zostały one wcześniej zniesione. Stoi to w rażącej sprzeczności z fundamentalnymi zasadami traktatów i stwarza poważne problemy na drodze do urzeczywistnienia rynku wewnętrznego.

3.10   Spójność społeczna

3.10.1   Komitet jest zdania, że należy wyjaśnić zasady egzekwowania i odniesienie do art. 3 ust. 3 Traktatu z Lizbony, w którym stwierdza się, że rynek wewnętrzny nie jest celem samym w sobie, lecz instrumentem służącym obywatelom Europy do osiągnięcia postępu społecznego i zrównoważonego modelu społeczeństwa.

3.11   Zamówienia publiczne

3.11.1   Zamówienia publiczne powinny być uregulowane przepisami, które będą uwzględniały nie tylko najkorzystniejszą cenę. Takie samo znaczenie powinny mieć inne kryteria odnoszące się do korzyści społecznych oraz wpływu na zrównoważony rozwój.

3.11.2   Należy rozważyć zakres, w jakim unijne rynki zamówień publicznych mogą pozostawać trwale otwarte, podczas gdy kraje trzecie utrzymują niejednakowe zasady konkurowania. W tym kontekście ratyfikowane konwencje MOP i prawa człowieka muszą być przestrzegane przez wszystkie podmioty, zarówno państwa członkowskie, jak i kraje trzecie. UE powinna aktywnie promować tę politykę na całym świecie.

3.11.3   Przyspieszenie procedur administracyjnych można w większym stopniu uzyskać dzięki e-zamówieniom.

3.12   Prawa własności intelektualnej

3.12.1   Z punktu widzenia konsumenta obowiązujące obecnie ramy prawne w obszarze własności intelektualnej są zdumiewające; kwestia ta przedstawia się nawet gorzej na poziomie ogólnoeuropejskim. Obowiązujące ramy prawne wymagają wyjaśnień, a sankcje prawne i metody egzekwowania przepisów powinny zachowywać odpowiednie proporcje: indywidualnego konsumenta, który mógł naruszyć prawa własności intelektualnej nieświadomie lub na niewielką skalę i na własne potrzeby należałoby być może traktować w inny sposób niż prowadzoną na wielką skalę komercyjną działalność przestępczą.

3.12.2   Potrzebne jest bardziej ogólnoeuropejskie podejście do licencjonowania i opłat.

Bruksela, 12 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 47.

1

(2)  Dz.U. C 24 z 28.1.2012, s. 99.

2

(3)  Takich jak m.in. SOLVIT, Europejska Sieć Przedsiębiorczości, Europejskie Centra Konsumenckie, Eurocentres itp.

3

(4)  Przykładem może być film wideo pokazany w ramach konkursu „Opowiedz nam swoją historię”, zorganizowanego przez DG MARKT. Podczas wysłuchania publicznego zorganizowanego przez Centrum Monitorowania Jednolitego Rynku w Tallinie 1 czerwca 2012 r. omówiono działania następcze dotyczące kwestii poruszonych w nagraniu przez obywateli.

4

(5)  Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów oraz uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91.

5

(6)  Zob. Dz.U. C 24 z 28.1.2012, s. 1, Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 44 i Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 55.

6

(7)  Biała księga „Plan na rzecz adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emerytur”, COM(2012) 55 final.

7

---

| 4.10.2012 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 299/170 |
| --- | --- | --- | --- |

4.10.2012

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 299/170

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Biała księga w sprawie transportu: w kierunku włączenia i zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego” (opinia rozpoznawcza)

2012/C 299/31

Sprawozdawca: Stefan BACK

Dnia 11 stycznia 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

„Biała księga w sprawie transportu: w kierunku włączenia i zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego”

(opinia rozpoznawcza).

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 25 czerwca 2012 r.

Na 482. sesji plenarnej w dniach 11–12 lipca 2012 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 140 do 3 – 7 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES powinien zainicjować utworzenie ram dla otwartej i przejrzystej wymiany poglądów w sprawie wdrażania białej księgi – między społeczeństwem obywatelskim, Komisją i innymi właściwymi zainteresowanymi stronami takimi jak władze krajowe różnego szczebla. Tym sposobem można zwiększyć w społeczeństwie obywatelskim poziom zrozumienia i akceptacji oraz przekazać pożyteczne informacje zwrotne osobom odpowiedzialnym za wyznaczanie kierunków polityki i jej wdrażanie.

1.2   Dialog powinien być prowadzony na wielu poziomach i obejmować szczeble krajowe, regionalne i lokalne zarówno społeczeństwa obywatelskiego, jak i rządu. Społeczeństwo obywatelskie należy rozumieć w szerokim sensie – z uwzględnieniem m.in. (ale nie tylko) przedsiębiorców, pracodawców, pracowników, użytkowników, organizacji pozarządowych i przedstawicieli świata akademickiego.

1.3   Dialog musi opierać się na komunikacji dwukierunkowej. Z jednej strony powinien on umożliwiać Komisji Europejskiej przekazywanie informacji na temat wniosków i działań strategicznych. Z drugiej winien stać się okazją – zwłaszcza dla społeczeństwa obywatelskiego oraz władz regionalnych i lokalnych – do nawiązania kontaktu z Komisją, EKES-em i innymi właściwymi instytucjami, pozwalającego opisywać problemy, zadawać pytania i przedstawiać komentarze na temat polityki transportowej UE i sposobów jej wdrażania. Ważne, by w tym kontekście poruszone kwestie nie pozostały bez odpowiedzi. Otwarty i konstruktywny dialog niewątpliwie ułatwi akceptację środków strategicznych, w tym wniosków legislacyjnych i planów infrastrukturalnych.

1.4   Należy umożliwić wskazywanie konkretnych problemów związanych np. z dostępnością określonych rozwiązań dla osób niepełnosprawnych, jakością transportu lokalnego czy adekwatnością niektórych kontekstów celów polityki transportowej, takich jak zmiana rodzaju transportu czy przewozy na dłuższych trasach.

1.5   Dialog prowadzony w ten sposób może ułatwić zrozumienie i akceptację celów polityki transportowej UE oraz proponowanych rozwiązań wdrożeniowych. W instytucjach unijnych może z kolei doprowadzić do lepszego zrozumienia praktycznej rzeczywistości i konieczności wzięcia pod uwagę różnorodnych warunków panujących w poszczególnych częściach UE. Możliwe, że ułatwi też znalezienie satysfakcjonujących rozwiązań konkretnych problemów i pozwoli udzielić odpowiedzi na podniesione kwestie.

1.6   Ważnymi elementami skutecznego dialogu są także ciągłość i działania podejmowane w reakcji na przedstawione problemy oraz przekazywanie przez Komisję informacji w odpowiednim momencie, tzn. przed rozpoczęciem realizacji planowanych inicjatyw. W celu zapewnienia efektywnego, otwartego i przejrzystego dialogu należy zawrzeć z Komisją porozumienia dotyczącego stopnia jej zaangażowania. EKES rozumie, że Komisja przykłada szczególnie dużą wagę do rozmów poświęconych projektom infrastrukturalnym i działaniom pociągającym za sobą zmianę zachowań. Komitet uważa jednocześnie, że zakres dialogu powinien zostać poszerzony i że mógłby on stanowić źródło wartości dodanej w przypadku większości inicjatyw.

1.7   Innym ważnym elementem dialogu jest angażowanie młodzieży z myślą o zainteresowaniu jej celami polityki transportowej UE i zachęceniu do ich zaakceptowania.

1.8   Dialog powinien opierać się w dużej mierze na komunikacji on-line. Dobrym rozwiązaniem byłoby tu utworzenie specjalnej strony internetowej. Warto się również zastanowić nad wykorzystaniem mediów społecznościowych takich jak Facebook lub Twitter. Właściwe zarządzanie dialogiem internetowym pozwoli upewnić się, że system działa. Na specjalnej stronie internetowej powinno znaleźć się miejsce zorientowane szczególnie na młodzież. Dobrze byłoby też umieścić w niej odpowiednie linki zewnętrzne – np. do strony Komisji, poświęconej inicjatywie obywatelskiej.

1.9   Oczywiście internet nie może być jedynym środkiem komunikacji. Doskonałym uzupełnieniem dialogu on-line byłyby konferencje i inne wydarzenia – organizowane na miarę potrzeb – tworzące forum do dyskusji poświęconej dwóm, trzem zagadnieniom. Kolejną pożyteczną formą dialogu mogłyby stać się bezpośrednie kontakty między EKES-em a przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego. Powinny mieć one miejsce za każdym razem, gdy zaistnieje taka potrzeba. Na pytania i wątpliwości rodzące się w tych kontekstach powinno się zwrócić uwagę Komisji.

1.10   Pytania i problemy podnoszone w trakcie dialogu mogłyby stanowić przyczynek do opracowania przez EKES opinii z inicjatywy własnej, a także wpływać na treść opinii dotyczących spraw przekazanych do rozpatrzenia.

1.11   Jeśli chodzi o zaangażowanie władz regionalnych i lokalnych w prowadzenie dialogu, należy nawiązać kontakt z Komitetem Regionów (KR-em) w celu wypracowania rozwiązań prowadzących do uwzględnienia KR-u w dialogu i zarządzaniu nim – oczywiście z poszanowaniem obowiązków pełnionych przez EKES i KR.

1.12   W EKES-ie dialogiem powinien kierować komitet sterujący Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego (TEN) przy wsparciu sekretariatu TEN i w stałej współpracy z KR-em i Komisją.

1.13   Szczegółami zarządzania, administracją dialogu wewnętrznego, wymaganymi zasobami i sprawami budżetowymi winna zajmować się grupa zadaniowa – jej propozycje mają zostać złożone do końca roku 2012. Skutecznych i prostych rozwiązań w zakresie zarządzania i administracji należy szukać – w miarę możliwości – w obrębie istniejących zasobów. Warto rozważyć też opcję wspólnego z KR-em ponoszenia kosztów zarządzania dialogiem.

1.14   Docelową datą rozpoczęcia dialogu powinien być początek roku 2013.

2.   Wprowadzenie

2.1   W białej księdze „Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu” ustanawia się 10 celów odnośnie do konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportowego, które będą pełnić funkcję poziomów odniesienia dotyczących osiągnięcia 60-procentowej redukcji emisji gazów cieplarnianych. Cele długoterminowe mają zostać zrealizowane do roku 2050, zaś cele pośrednie w roku 2020 lub 2030. Środki do realizacji założeń nie zostały zdefiniowane. W białej księdze przedstawiono również strategię składającą się z 40 inicjatyw, która ma się przyczynić do realizacji tych celów w ciągu najbliższych dziesięciu lat.

2.2   40 inicjatyw określonych w planie utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu ma zostać wdrożonych najpóźniej w roku 2020. Część z nich to inicjatywy legislacyjne. Jednak wiele opiera się na inicjatywach krajowych bądź lokalnych albo na zachętach do zmiany zachowań. Jest to spowodowane ograniczonymi kompetencjami UE lub tym, że samo ustawodawstwo nie jest narzędziem wystarczającym do wywołania zmian zachowań koniecznych dla powodzenia danej inicjatywy. Zmiana zachowań jest także warunkiem skuteczności całego szeregu inicjatyw legislacyjnych.

2.3   W piśmie datowanym na 11 stycznia 2012 r. Komisja Europejska zwróciła się do EKES-u o przygotowanie opinii w sprawie sposobów zachęcenia społeczeństwa obywatelskiego do wspierania celów wyznaczonych w białej księdze i przyczynienia się do kształtowania dalekosiężnej wizji sektora transportu. W piśmie tym jest wyraźna mowa o potrzebie pogodzenia interesów europejskich i krajowych w odniesieniu do ważnych projektów infrastrukturalnych realizowanych w ramach transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T). Poruszona w nim została także kwestia tego, jak uzyskać wsparcie i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w zakresie realizacji celów długoterminowych określonych w białej księdze.

2.4   Uzasadnione wydaje się porównanie z rolą EKES-u we wdrażaniu strategii „Europa 2020”, w ramach którego powołał on nowy horyzontalny Komitet Sterujący ds. Strategii Europa 2020 mający za zadanie sprzyjanie bardziej skutecznej interakcji między organami EKES-u a zainteresowanymi stronami szczebla krajowego z myślą o definiowaniu i planowaniu specjalnych inicjatyw i najlepszych praktyk w obszarze realizowanych obecnie w państwach członkowskich procesów reformatorskich. 23 lutego 2011 r. opublikowano sprawozdanie dotyczące oceny społeczeństwa obywatelskiego poświęconej przygotowaniu krajowych programów reform (KPR) oraz jego zaangażowania w ich realizację. Raport wydano po to, by dostarczyć Komisji materiałów do omówienia podczas wiosennego posiedzenia Rady Europejskiej.

2.5   W Akcie o jednolitym rynku także przewiduje się „angażowanie społeczeństwa obywatelskiego i wspieranie kultury oceny”. Z zapisów Aktu wynika, że konsultacje publiczne uwypukliły wolę większego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w rozwijanie jednolitego rynku. Komisja będzie zatem regularnie publikować wykaz 20 kluczowych oczekiwań obywateli i przedsiębiorstw odnośnie do jednolitego rynku. Wykaz ten przedstawiany będzie na forum jednolitego rynku, na którym spotykać się będą cyklicznie najważniejsze podmioty rynkowe: przedsiębiorstwa, partnerzy społeczni, organizacje pozarządowe i przedstawicielskie obywateli, instytucje władzy publicznej różnego szczebla i parlamenty. Głównym zadaniem forum będzie analiza stanu jednolitego rynku i wymiana sprawdzonych rozwiązań. Jego działalność przyczyni się do rozwijania kultury oceny polityki i w związku z tym odegra znaczącą rolę w monitorowaniu realizacji Aktu o jednolitym rynku oraz pomoże w oszacowaniu jego skutków w terenie. Wzmocniona musi również zostać rola partnerów społecznych poprzez zaoferowanie im możliwości przedstawienia swoich poglądów dotyczących kwestii dotykających spójności gospodarczej i społecznej.

2.6   Pierwsze zestawienie oczekiwań, opracowane na podstawie badań, opublikowane zostało jesienią 2011 r.

2.7   EKES ocenia teraz koncepcje, które mają zostać omówione na forum poświęconym europejskiemu koszykowi energetycznemu (EEMF, European Energy Mix Forum). W związku z pytaniami dotyczącymi finansowania, kwestii instytucjonalnych, stosowności i podstaw prawnych rozpatrywana jest sugestia utworzenia stałego organu z komitetem sterującym i stałym sekretariatem, który co roku organizowałby konferencje oraz maksymalnie 6 posiedzeń grup roboczych. Częścią tej koncepcji jest również sieć forów krajowych.

3.   Uwagi ogólne

3.1   EKES jest zdania, że zadanie bieżące jest podobne do zadań, o których mowa powyżej. Koncentruje swą uwagę na wsparciu i wkładzie społeczeństwa obywatelskiego w kontekście realizacji długoterminowych celów w dziedzinie transportu, zdefiniowanych w białej księdze, jak również na akceptacji projektów infrastrukturalnych. Wydaje się, że Komisja chce także poznać pogląd społeczeństwa obywatelskiego na temat tego, czy cel dotyczący 60-procentowego zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych i związanych z tym 10 celów przedstawionych w białej księdze da się osiągnąć przy pomocy istniejących narzędzi będących do dyspozycji Komisji.

3.2   EKES odnotowuje, że artykuł 11 ust. 1–3 Traktatu o Unii Europejskiej stanowi formalną podstawę do prowadzenia tego rodzaju działań. Jego zapisy mówią o obowiązkach instytucji UE polegających na: zainicjowaniu otwartego, przejrzystego i regularnego dialogu ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi zainteresowanych stron i społeczeństwem obywatelskim, prowadzeniu szerokich konsultacji ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi i biznesowymi oraz umożliwianiu obywatelom i stowarzyszeniom wypowiadanie się i publiczną wymianę poglądów. EKES odnotowuje ponadto, że artykuł ten stanowi również podstawę prawną inicjatywy obywatelskiej.

3.3   EKES stoi na stanowisku, że z 10 celów określonych w białej księdze wsparcie społeczeństwa obywatelskiego wydaje się szczególnie ważne dla celu 1 (akceptacja rynku i zmiana zachowań), 3 (postawa operatorów, planistów w dziedzinie komunikacji i właścicieli ładunków), 4 (zmiany zachowań), 5 i 7 (optymalne wykorzystanie infrastruktury i systemów zarządzania ruchem, zachęcanie do efektywnego planowania transgranicznego), 8 i 10 (sprawiedliwość systemu), 9 (wzorce zachowań związane z ochroną i bezpieczeństwem).

3.4   Oczywiście przydatne jest również poparcie dla celów planu utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu, gdyż pomaga ono w tworzeniu atmosfery politycznej sprzyjającej wdrożeniu tych założeń.

3.5   Zdaniem EKES-u spośród istotnych kwestii ogólnych, w sprawie których dialog ze zorganizowanych społeczeństwem obywatelskim przyniósłby największe korzyści, wymienić należy:

| — | zagadnienia związane z pogodzeniem interesu UE z interesem krajowym/regionalnym/lokalnym – zwłaszcza z punktu widzenia interesu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego; |
| --- | --- |

—

zagadnienia związane z pogodzeniem interesu UE z interesem krajowym/regionalnym/lokalnym – zwłaszcza z punktu widzenia interesu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego;

| — | zagadnienia związane z nietechnicznymi metodami promowania realizacji celów strategii. Przykładami takich metod są: polityka korporacyjna, zachowania biznesowe, akceptacja innowacji i zmiana zachowań. |
| --- | --- |

—

zagadnienia związane z nietechnicznymi metodami promowania realizacji celów strategii. Przykładami takich metod są: polityka korporacyjna, zachowania biznesowe, akceptacja innowacji i zmiana zachowań.

3.6   W tych punktach wsparcie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego jest ważnym, a może nawet najlepszym, kanałem przekazu informacji, uzyskiwania poparcia i otrzymywania informacji zwrotnych na temat problemów i przeszkód.

3.7   W sytuacji idealnej kanały komunikacyjne tego rodzaju można by również wykorzystać do benchmarkingu i wymiany informacji.

3.8   Wykaz inicjatyw pokazuje też, gdzie wsparcie społeczeństwa obywatelskiego jest najbardziej potrzebne w celu osiągnięcia celów długoterminowych.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Aby ułatwić zrozumienie, w przypadku których elementów przedstawionego w białej księdze 40-punktowego planu działań do roku 2020 wsparcie społeczeństwa obywatelskiego jest szczególnie ważne, EKES zwraca uwagę na następujące kwestie.

4.2   Jednolity europejski obszar transportu

4.2.1   Realizacja zaplanowanych inicjatyw ukierunkowanych na upowszechnianie miejsc pracy wysokiej jakości i odpowiednich warunków zatrudnienia będzie wymagać aktywnego wsparcia ze strony partnerów społecznych, którzy mogą wnieść także istotny wkład w zakresie przydatności dalszych działań w ramach dialogu społecznego (art. 9, 152 i 153 TFUE). Jeśli chodzi o zapobieganie konfliktom społecznym i ewentualne działania mające na celu zapewnienie równych szans w obszarze poziomów wynagrodzeń, warto przypomnieć, że są to dziedziny wyraźnie wyłączone z zakresu kompetencji UE (art. 153 ust. 5 TFUE), powiązane raczej z rozwiązaniami dotyczącymi konfliktów norm – przedstawionymi w dyrektywie usługowej czy w dyrektywie w sprawie delegowania pracowników – gdzie aspekty praktyczne mogą stwarzać szczególne problemy w dziedzinie transportu.

4.2.2   Bezpieczeństwo i ochrona transportu oraz swobodne przemieszczanie się starszych i niepełnosprawnych pasażerów to tematy związane bezpośrednio z dostępem do całego rynku transportowego. Należy wziąć tutaj pod uwagę nie tylko regulacje, ale także politykę przedsiębiorstw transportowych i czynnik ludzki.

4.2.3   Podobnie, choć inicjatywy takie jak jednolita europejska przestrzeń powietrzna, jednolity europejski obszar kolejowy i tzw. niebieski pas są w zasadzie uzależnione od środków regulacyjnych i procedur administracyjnych, faktyczne wykorzystanie pojawiających się możliwości – zwłaszcza odnośnie do jednolitego obszaru kolejowego i niebieskiego pasa – oraz optymalna eksploatacja inteligentnych systemów transportowych (ITS) i rynkowy dostęp do portów będą uwarunkowane działaniami operatorów i innych zaangażowanych podmiotów.

4.2.4   Zagadnienia związane z jakością, dostępnością i niezawodnością usług transportowych dotyczą zarówno transportu towarowego jaki i pasażerskiego. Zwłaszcza skuteczność transportu towarowego zależy od działań różnych operatorów. Jeśli chodzi o transport pasażerski, zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego będzie potrzebne do oceny efektywności ram regulacyjnych dotyczących praw pasażerów oraz jakości infrastruktury transportowej dla osób starszych i niepełnosprawnych.

4.3   Wzmacnianie i integrowanie lokalnych inicjatyw oddolnych

4.3.1   Komunikat zawarty w białej księdze na temat transportu, związany z efektywnym gospodarowaniem zasobami, adaptacją i zrównoważonością już pobudził obywateli miast i wsi w całej Europie do wdrażania programów działań. Robią to na wiele innowacyjnych sposobów. Na przykład zorganizowane programy wspólnego korzystania z samochodów prowadzą do ograniczenia indywidualnego posiadania pojazdów, zaś lokalny transport funkcjonujący w obrębie poszczególnych społeczności (zwłaszcza ten działający zgodnie z faktycznym zapotrzebowaniem) usprawnia dostęp i mobilność grup odizolowanych i znajdujących się w niekorzystnym położeniu. Kluczowymi elementami społecznościowych planów reagowania, w których nacisk położony jest często na minimalizację zużycia energii, są: transport efektywny pod względem wykorzystania zasobów i właściwa lokalizacja. Praktyczne rozwiązania tego typu nie tylko stanowią podstawę nowych modeli transportowych, ale – dzięki temu, że są wdrażane na szczeblu oddolnym – sprzyjają także aktywnemu zaangażowaniu i informowaniu obywateli. Cementuje to fundamenty wiedzy publicznej i zrozumienia obywatelskiego w odniesieniu do potrzebnej zmiany postaw wobec transportu.

4.3.2   Liczne inicjatywy lokalne wdrażane w różnych miejscach w Europie mają jednak charakter nieskoordynowany, nieuporządkowany i nieprzystosowany ani do wymiaru przyszłych wyzwań ani tym bardziej do planowanej poważnej redukcji emisji dwutlenku węgla z pojazdów. Poziom ambicji wyrażony w białej księdze wymaga znacznego zwiększenia wysiłków poprzez podjęcie działań takich jak:

| — | dalszy rozwój i poszerzanie zakresu istniejących inicjatyw, szczególnie ze względu na potrzebę maksymalizacji uczestnictwa i zaangażowania obywateli; |
| --- | --- |

—

dalszy rozwój i poszerzanie zakresu istniejących inicjatyw, szczególnie ze względu na potrzebę maksymalizacji uczestnictwa i zaangażowania obywateli;

| — | zwiększenie liczby takich inicjatyw w całej Europie – w oparciu o istniejące sprawdzone rozwiązania i jeszcze raz ze szczególnym uwzględnieniem uczestnictwa i zaangażowania obywateli; |
| --- | --- |

—

zwiększenie liczby takich inicjatyw w całej Europie – w oparciu o istniejące sprawdzone rozwiązania i jeszcze raz ze szczególnym uwzględnieniem uczestnictwa i zaangażowania obywateli;

| — | progresywna integracja wszystkich tych inicjatyw przy pomocy wspólnych narzędzi i platform komunikacyjnych w celu wymiany sprawdzonych rozwiązań, dotarcia do większych społeczności i zadbania o jak najszersze poparcie dla wyzwań/możliwych rozwiązań wśród ogółu obywateli. |
| --- | --- |

—

progresywna integracja wszystkich tych inicjatyw przy pomocy wspólnych narzędzi i platform komunikacyjnych w celu wymiany sprawdzonych rozwiązań, dotarcia do większych społeczności i zadbania o jak najszersze poparcie dla wyzwań/możliwych rozwiązań wśród ogółu obywateli.

4.4   Innowacje na przyszłość – technologia i zachowanie

4.4.1   Europejska strategia w zakresie badań, innowacji i wdrożenia w dziedzinie transportu to nie tylko kwestia badań naukowych, finansowania badań, zarządzania i wdrażania inteligentnych systemów mobilności. Jak wskazano w planie utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu, wymagane jest zapewnienie odpowiednich warunków regulacyjnych. Zasadniczymi elementami są jednak także wprowadzenie na rynek i akceptacja na rynku – w tym zakresie zorganizowane społeczeństwo obywatelskie ma do odegrania swoją rolę.

4.4.2   Jest to ściśle związane z innowacyjnymi wzorcami mobilności, gdzie postawa operatorów, właścicieli ładunków i ogółu obywateli (w odniesieniu do transportu pasażerskiego) jest kwestią zasadniczą.

4.4.3   Sytuacja jest podobna w obszarze transportu towarowego – wola korzystania z innowacji technologicznych i technologii informacyjno-komunikacyjnych jest ważna, tak jak przykładowo, gotowość do współpracy na rzecz optymalnego wykorzystania potencjału.

4.4.4   Tak samo w transporcie miejskim wiele zależy od wsparcia społeczeństwa obywatelskiego, sprzyjającego przyjęciu przez rynek alternatywnych układów napędowych, skutecznej organizacji dystrybucji na „ostatnim kilometrze” i zrównoważonemu planowaniu indywidualnego transportu pasażerskiego i transportu towarowego.

4.5   Nowoczesna infrastruktura, inteligentne opłaty i finansowanie

4.5.1   Jeśli chodzi o europejską sieć mobilności, akceptacja podmiotów rynkowych jest niezbędna do optymalnego wykorzystania narzędzi IT, właściwego funkcjonowania systemów śledzenia i lokalizowania ładunków oraz wdrożenia efektywnych planów i przepływów ruchu (e-fright). Akceptacja ta jest warunkiem skuteczności ich zastosowania na połączeniach w ramach transeuropejskiej sieci transportowej. Jest to kwestia osiągnięcia zarówno najlepszych możliwych wyników, jak i korzyści z zainwestowanych środków.

4.5.2   W ramach podejścia TEN-T typu „korytarz” stosowanego jako instrument wdrażania w sieci bazowej, projekty infrastrukturalne powinny być opracowywane w taki sposób, aby obywatele, społeczeństwo obywatelskie oraz właściwe władze czuły się za nie odpowiedzialne i identyfikowały się z nimi. Chodzi tu o środki takie jak zaangażowanie na wczesnym etapie (poczynając od etapu planowania), propagowanie sprawdzonych rozwiązań na całym terenie Unii, stosowanie najnowocześniejszych metod planowania i wdrażania czy też stałe i przejrzyste działania w dziedzinie komunikacji. W tym kontekście wsparcie społeczeństwa obywatelskiego może również przyczynić się do stworzenia klimatu bardziej przyjaznego dla spójnego, transgranicznego planowania infrastruktury.

4.5.3   Odnośnie do finansowania, kwestia partnerstw publiczno-prywatnych pozostaje kwestią związaną przede wszystkim z tą dziedziną i będzie zależeć przede wszystkim od aspektów prawnych i technicznych. Jednak biorąc pod uwagę znaczenie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w projekty infrastrukturalne i usługi, w których mogą być wykorzystywane partnerstwa publiczno-prywatne, społeczeństwo obywatelskie jest w sposób uzasadniony zainteresowane zaangażowaniem się w powoływanie i realizację PPP.

4.5.4   Jeśli chodzi o nakładanie opłat i unikanie zakłóceń, jest to w głównej mierze problem regulacyjny. Niemniej jednak kontakty ze społeczeństwem obywatelskim mogą przyczynić się do stworzenia atmosfery sprzyjającej akceptacji proponowanych rozwiązań. Dzięki kontaktom tego rodzaju można też uzyskać informacje na temat ewentualnych problemów społecznych wynikających z poważnych kosztów ponoszonych przez słabo zaludnione obszary bądź na temat jakości życia grup słabszych pod względem gospodarczym lub fizycznym.

Warunkiem akceptacji systemu opłat jest jego sprawiedliwość i stosowność – również w tym zakresie zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego może być pomocne.

Bruksela, 11 lipca 2012 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---