# Dziennik Urzędowy C 364/28 p

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 364 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6328 października 2020 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 364

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6328 października 2020

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | REZOLUCJE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r. |
| 2020/C 364/01 | Rezolucja Wkład Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w program prac Komisji Europejskiej na 2021 r. w oparciu o prace grupy ad hoc Wkład EKES-u w program prac Komisji Europejskiej na 2021 r. | 1 |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r. |
| 2020/C 364/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Promowanie bardziej zrównoważonej i bardziej sprzyjającej włączeniu społecznemu unii bankowej dzięki poprawie wkładu banków wspólnotowych w rozwój lokalny i tworzenie społecznie odpowiedzialnego międzynarodowego i europejskiego systemu finansowego (opinia z inicjatywy własnej) | 14 |
| 2020/C 364/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Mechanizmy podatkowe na rzecz zmniejszenia emisji CO2 (opinia z inicjatywy własnej) | 21 |
| 2020/C 364/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zwiększanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego w całej UE (opinia z inicjatywy własnej) | 29 |
| 2020/C 364/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zwiększanie konkurencyjności, innowacji, wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy dzięki postępom w globalnej współpracy regulacyjnej poprzez wspieranie odnowionego wielostronnego systemu handlu oraz zmniejszanie dotacji powodujących zakłócenia na rynku (opinia z inicjatywy własnej) | 37 |
| 2020/C 364/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wymiar przemysłowy unii bezpieczeństwa (opinia z inicjatywy własnej) | 43 |
| 2020/C 364/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wprowadzenie środków ochronnych dla produktów rolnych w umowach handlowych (opinia z inicjatywy własnej) | 49 |
| 2020/C 364/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Nadzwyczajna sytuacja po COVID-19: kształt nowej macierzy wielostronnej (opinia z inicjatywy własnej) | 53 |
| 2020/C 364/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Podatki w gospodarce współpracy – obowiązki sprawozdawcze (opinia dodatkowa) | 62 |
| 2020/C 364/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Europejski Pakt na rzecz Klimatu (opinia rozpoznawcza) | 67 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r.

2020/C 364/01

Rezolucja Wkład Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w program prac Komisji Europejskiej na 2021 r. w oparciu o prace grupy ad hoc Wkład EKES-u w program prac Komisji Europejskiej na 2021 r.

1

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r.

2020/C 364/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Promowanie bardziej zrównoważonej i bardziej sprzyjającej włączeniu społecznemu unii bankowej dzięki poprawie wkładu banków wspólnotowych w rozwój lokalny i tworzenie społecznie odpowiedzialnego międzynarodowego i europejskiego systemu finansowego (opinia z inicjatywy własnej)

14

2020/C 364/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Mechanizmy podatkowe na rzecz zmniejszenia emisji CO2 (opinia z inicjatywy własnej)

2

21

2020/C 364/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zwiększanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego w całej UE (opinia z inicjatywy własnej)

29

2020/C 364/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zwiększanie konkurencyjności, innowacji, wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy dzięki postępom w globalnej współpracy regulacyjnej poprzez wspieranie odnowionego wielostronnego systemu handlu oraz zmniejszanie dotacji powodujących zakłócenia na rynku (opinia z inicjatywy własnej)

37

2020/C 364/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wymiar przemysłowy unii bezpieczeństwa (opinia z inicjatywy własnej)

43

2020/C 364/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wprowadzenie środków ochronnych dla produktów rolnych w umowach handlowych (opinia z inicjatywy własnej)

49

2020/C 364/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Nadzwyczajna sytuacja po COVID-19: kształt nowej macierzy wielostronnej (opinia z inicjatywy własnej)

53

2020/C 364/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Podatki w gospodarce współpracy – obowiązki sprawozdawcze (opinia dodatkowa)

62

2020/C 364/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Europejski Pakt na rzecz Klimatu (opinia rozpoznawcza)

67

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r. |
| 2020/C 364/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Strategia na rzecz równouprawnienia płci (COM(2020) 152 final) | 77 |
| 2020/C 364/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji – Europejskie podejście do doskonałości i zaufania(COM(2020) 65 final) | 87 |
| 2020/C 364/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy(COM(2020) 98 final) | 94 |
| 2020/C 364/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy(COM(2020) 67 final) | 101 |
| 2020/C 364/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowa strategia przemysłowa dla Europy(COM(2020) 102 final) | 108 |
| 2020/C 364/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Długofalowy plan działania na rzecz lepszego wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku[COM(2020) 94 final] – b) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie określenia i usuwania barier na jednolitym rynku[COM(2020) 93 final] | 116 |
| 2020/C 364/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Decydujący moment dla Europy: naprawa i przygotowanie na następną generację(COM(2020) 456 final), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Budżet UE napędza plan odbudowy Europy(COM(2020) 442 final), Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady ustanawiającego Instrument Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy w celu wsparcia odbudowy w następstwie pandemii COVID-19(COM(2020) 441 final/2 – 2020/0111 (NLE)), Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027(COM(2020) 443 final – 2018/0166 (APP)), Zmieniony wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej(COM(2020) 445 final – 2018/0135 (CNS)), Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (UE, EURATOM) nr 1311/2013 określające wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020(COM(2020) 446 final – 2020/0109 (APP)), Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji Horyzont Europa oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie, decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji Horyzont Europa, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia na podstawie planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013(COM(2020) 459 final – 2018/0224 COD) | 124 |
| 2020/C 364/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności(COM(2020) 408 final – 2020/0104 (COD)), Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Wsparcia Technicznego(COM(2020) 409 final – 2020/0103 (COD)) | 132 |
| 2020/C 364/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program InvestEU(COM(2020) 403 final – 2020/0108 (COD)), Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2015/1017 w odniesieniu do utworzenia instrumentu wsparcia wypłacalności(COM(2020) 404 final – 2020/0106 (COD)) | 139 |
| 2020/C 364/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie)(COM(2020) 80 final – 2020/0036 (COD)) | 143 |
| 2020/C 364/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Kolei (2021)(COM(2020) 78 final) | 149 |
| 2020/C 364/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki na rzecz zrównoważonego rynku kolejowego w związku z pandemią COVID-19(COM(2020) 260 final – 2020/0127 (COD)) | 158 |
| 2020/C 364/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wdrażanie umów o wolnym handlu – 1 stycznia 2018 r. – 31 grudnia 2018 r.(COM(2019) 455 final) | 160 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r.

2020/C 364/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Strategia na rzecz równouprawnienia płci (COM(2020) 152 final)

77

2020/C 364/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji – Europejskie podejście do doskonałości i zaufania(COM(2020) 65 final)

(COM(2020) 65 final)

87

2020/C 364/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy(COM(2020) 98 final)

(COM(2020) 98 final)

94

2020/C 364/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy(COM(2020) 67 final)

(COM(2020) 67 final)

101

2020/C 364/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowa strategia przemysłowa dla Europy(COM(2020) 102 final)

(COM(2020) 102 final)

108

2020/C 364/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Długofalowy plan działania na rzecz lepszego wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku[COM(2020) 94 final] – b) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie określenia i usuwania barier na jednolitym rynku[COM(2020) 93 final]

[COM(2020) 94 final]

[COM(2020) 93 final]

116

2020/C 364/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Decydujący moment dla Europy: naprawa i przygotowanie na następną generację(COM(2020) 456 final), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Budżet UE napędza plan odbudowy Europy(COM(2020) 442 final), Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady ustanawiającego Instrument Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy w celu wsparcia odbudowy w następstwie pandemii COVID-19(COM(2020) 441 final/2 – 2020/0111 (NLE)), Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027(COM(2020) 443 final – 2018/0166 (APP)), Zmieniony wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej(COM(2020) 445 final – 2018/0135 (CNS)), Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (UE, EURATOM) nr 1311/2013 określające wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020(COM(2020) 446 final – 2020/0109 (APP)), Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji Horyzont Europa oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie, decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji Horyzont Europa, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia na podstawie planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013(COM(2020) 459 final – 2018/0224 COD)

(COM(2020) 456 final)

(COM(2020) 442 final)

(COM(2020) 441 final/2 – 2020/0111 (NLE))

(COM(2020) 443 final – 2018/0166 (APP))

(COM(2020) 445 final – 2018/0135 (CNS))

(COM(2020) 446 final – 2020/0109 (APP))

(COM(2020) 459 final – 2018/0224 COD)

124

2020/C 364/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności(COM(2020) 408 final – 2020/0104 (COD)), Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Wsparcia Technicznego(COM(2020) 409 final – 2020/0103 (COD))

(COM(2020) 408 final – 2020/0104 (COD))

(COM(2020) 409 final – 2020/0103 (COD))

132

2020/C 364/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program InvestEU(COM(2020) 403 final – 2020/0108 (COD)), Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2015/1017 w odniesieniu do utworzenia instrumentu wsparcia wypłacalności(COM(2020) 404 final – 2020/0106 (COD))

(COM(2020) 403 final – 2020/0108 (COD))

(COM(2020) 404 final – 2020/0106 (COD))

139

2020/C 364/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie)(COM(2020) 80 final – 2020/0036 (COD))

(COM(2020) 80 final – 2020/0036 (COD))

143

2020/C 364/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Kolei (2021)(COM(2020) 78 final)

(COM(2020) 78 final)

149

2020/C 364/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki na rzecz zrównoważonego rynku kolejowego w związku z pandemią COVID-19(COM(2020) 260 final – 2020/0127 (COD))

(COM(2020) 260 final – 2020/0127 (COD))

158

2020/C 364/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wdrażanie umów o wolnym handlu – 1 stycznia 2018 r. – 31 grudnia 2018 r.(COM(2019) 455 final)

(COM(2019) 455 final)

160

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r.

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/1 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/1

---

Rezolucja „Wkład Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w program prac Komisji Europejskiej na 2021 r. w oparciu o prace grupy ad hoc »Wkład EKES-u w program prac Komisji Europejskiej na 2021 r.«”

(2020/C 364/01)

| Sprawozdawcy: | Petr ZAHRADNÍK


  Stefano PALMIERI


  Jan DIRX |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Petr ZAHRADNÍK

Stefano PALMIERI

Jan DIRX

Na sesji plenarnej w dniach 15 i 16 lipca 2020 r. (posiedzenie z 16 czerwca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 140 do 15 (17 osób wstrzymało się od głosu) przyjął następującą rezolucję:

1.   Wprowadzanie

| 1.1. | EKES, zgodnie z tym co zauważył w swojej rezolucji „Propozycje EKES-u dotyczące odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19” (1), z zadowoleniem przyjmuje i w pełni popiera propozycje Komisji Europejskiej dotyczące planu Next Generation EU i ogólnego budżetu UE na lata 2021–2027. Komitet ma nadzieję i oczekuje, że kierunki wytyczone przez Komisję w tych planach, zostaną w pełni i konkretnie rozszerzone w programie prac Komisji na rok 2021 ze względu na konieczność naprawy gospodarczej i odbudowy po kryzysie związanym z COVID-19. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zdaniem EKES-u program prac powinien koncentrować się na restrukturyzacji i poprawie naszej gospodarki i społeczeństwa, w oparciu o następujące zasady: ochrona praw człowieka i praw socjalnych; wartości demokratyczne i praworządność; uwolnienie pełnego potencjału jednolitego rynku; realizacja celów zrównoważonego rozwoju; stworzenie gospodarki o obiegu zamkniętym i osiągnięcie neutralności klimatycznej w UE najpóźniej do 2050 r. oraz zapewnienie dobrego sprawowania rządów i demokratycznej odpowiedzialności. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla, że sześć naczelnych celów wyznaczonych przez Komisję („Europejski Zielony Ład”, „Europa na miarę ery cyfrowej”, „Gospodarka, która służy ludziom”, „Silniejsza pozycja Europy na świecie”, „Promowanie naszego europejskiego stylu życia” i „Nowy impuls dla demokracji europejskiej”) stanowią potężne ramy umożliwiające opracowanie programu prac na rok 2021. Być może należałoby wyraźniej skoncentrować się na inwestycjach i potrzebie ich przyspieszenia, również dzięki obecnie przyjmowanym środkom. Niektóre szczegóły dotyczące przyszłego programu prac znajdują się w komunikacie Komisji w sprawie europejskiego planu naprawy gospodarczej (2), a nowe propozycje znajdą odzwierciedlenie w zaplanowanym na wrzesień orędziu przewodniczącej Komisji Ursuli von der Leyen o stanie Unii oraz w liście intencyjnym do Parlamentu Europejskiego i Rady. EKES docenia również dostosowany program prac na rok 2020, który stanowi reakcję na kryzys COVID-19 i może zapowiadać rozwój sytuacji w najbliższej przyszłości. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja Europejska dostosowała swój program prac na rok 2020 jako część europejskiego planu naprawy gospodarczej w odpowiedzi na pandemię koronawirusa. Zmieniła ona kierunek swoich prac i nadała priorytet działaniom koniecznym do ożywienia gospodarczego i zwiększenia odporności Europy, jednocześnie nadal angażując się w realizację swoich projektów przewodnich: Europejskiego Zielonego Ładu i strategii cyfrowej, jako że mają one kluczowe znaczenie dla ożywienia europejskiej gospodarki i zbudowania bardziej odpornej, zrównoważonej, sprawiedliwej i dostatniej Europy. Przyjmuje do wiadomości, że dziewięć inicjatyw zostało przełożonych na rok 2021. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Zwłaszcza teraz, gdy doświadczamy znaczenia współpracy między krajami w czasach kryzysu, EKES ma nadzieję, że nadchodząca konferencja w sprawie przyszłości Europy będzie okazją do wzmocnienia i pogłębienia struktury instytucjonalnej UE oraz do rzeczywistej odnowy unijnego projektu, tak by był on w stanie sprostać wyzwaniom nadchodzących dziesięcioleci. Komisja może zatem liczyć na pełne poparcie Komitetu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest przekonany, że proces naprawy i odbudowy gospodarki oraz społeczeństwa będzie możliwy jedynie przy aktywnym udziale organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | W kolejnych rozdziałach i punktach Komitet przedstawia konkretne propozycje dotyczące programu prac na 2021 r. zgodnie z sześcioma naczelnymi celami Komisji. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Europejski Zielony Ład

2.1.   Zielony Ład

| 2.1.1. | Europejski Zielony Ład może być również postrzegany jako skuteczne narzędzie ponownego ożywienia gospodarki w sposób zrównoważony poprzez masowe inwestycje wspierające niezbędne zmiany strukturalne, przed którymi stoi Europa. Z tego punktu widzenia można by go uznać za okazję do wspierania długoterminowej odbudowy gospodarczej. Wymaga to nowego konsensusu w Europie, aby skoncentrować w tym celu wystarczające publiczne i prywatne źródła finansowania oraz przyjąć nowy sposób zarządzania by skutecznie wdrożyć go w praktyce. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | EKES zdecydowanie opowiada się za przejściem na gospodarkę o obiegu zamkniętym. EKES jest gorącym zwolennikiem ambitnej polityki w tej dziedzinie dzięki swojemu zaangażowaniu na rzecz europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym. Jego zgłaszane od dawna postulaty wobec Komisji w odniesieniu do efektywnego korzystania z zasobów obejmują wezwanie do dokonania przeglądu prawodawstwa w zakresie ekoprojektu i odpowiednich przepisów dotyczących polityki w zakresie produktów, do stopniowego włączania obowiązkowych wymogów dotyczących efektywnego korzystania z zasobów w odniesieniu do projektowania produktów, a także do nowych procedur zamówień publicznych w celu zachęcenia do stosowania produktów o obiegu zamkniętym i nowych modeli biznesowych, przy jednoczesnym uwzględnieniu warunków gospodarczych po pandemii COVID-19 oraz realnej możliwości wprowadzenia zmian. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | EKES przyjmuje do wiadomości, że przegląd dyrektywy w sprawie sprawozdawczości niefinansowej w celu poprawy jakości i zakresu ujawniania informacji niefinansowych, w tym aspektów środowiskowych, takich jak różnorodność biologiczna, został przesunięty na rok 2021. EKES uważa, że należy zreformować politykę podatkową w ujęciu ogólnym zgodnie z ambicjami dotyczącymi klimatu, a systemy podatkowe i ceny powinny odzwierciedlać koszty środowiskowe, w tym utratę różnorodności biologicznej. Powinno to zachęcać do zmian w krajowych systemach podatkowych w celu przeniesienia obciążenia podatkowego z pracy na zanieczyszczenie środowiska, zaniżone ceny zasobów i inne środowiskowe efekty zewnętrzne. Należy stosować zasady „użytkownik płaci” i „zanieczyszczający płaci”, aby zapobiegać degradacji środowiska i ją zwalczać. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że różnorodność biologiczna zostanie włączona do głównego nurtu wszystkich obszarów polityki zgodnie z komunikatem „Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030” (3). EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja wprowadzi nowe europejskie ramy zarządzania różnorodnością biologiczną. Pomoże to określić zadania i obowiązki oraz wyznaczyć plan działania, który będzie stanowił wytyczne w zakresie realizacji. Będzie to także korzystne zarówno dla WPR, jak i dla europejskiego systemu żywnościowego, a zatem może im nadać bardziej zrównoważony charakter. W ramach tego procesu wdrażania Komisja wprowadzi mechanizm monitorowania i przeglądu zawierający jasny zestaw uzgodnionych wskaźników, który umożliwi regularną ocenę postępów i w razie konieczności określi działania naprawcze. Mechanizm ten musi zostać uwzględniony w przeglądzie wdrażania polityki ochrony środowiska i wnieść wkład w europejski semestr. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje Europejskie prawo o klimacie, które ustanawia prawnie wiążący ogólnounijny wspólny cel osiągnięcia do 2050 r. zerowego poziomu netto emisji gazów cieplarnianych i ustanawia ramy dla realizacji tego celu. W związku z tym EKES uważa, że wniosek dotyczący Europejskiego prawa o klimacie jest jednym z instrumentów przyczyniających się do tej pożądanej i niezbędnej odbudowy gospodarki europejskiej (4). Do września 2020 r. Komisja chce dokonać przeglądu unijnego celu klimatycznego na 2030 r. pod kątem celu neutralności klimatycznej oraz zbadać możliwości ustalenia nowego celu na 2030 r. w zakresie redukcji emisji na poziomie 50–55 % w porównaniu z 1990 r., a także przedstawić odpowiednie wnioski ustawodawcze do połowy 2021 r. EKES nalega, by Komisja poprzez odpowiednie akty prawne opowiedziała się za minimalnym poziomem redukcji 55 % do 2030 r., aby ze swej strony odpowiedzieć na potężną globalną presję ograniczenia emisji (5). |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Udział wszystkich obywateli, poprzez organizacje, stowarzyszenia i sieci społeczeństwa obywatelskiego, sprawi, że proces reformowania gospodarki i społeczeństwa stanie się naprawdę możliwy. Państwa członkowskie i UE muszą zatem dopilnować, by nikt nie został pominięty w tym złożonym procesie, w szczególności osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | Działania w dziedzinie klimatu i zrównoważonego rozwoju należy wysunąć na pierwszy plan przy kształtowaniu polityki ożywienia gospodarczego i odbudowy gospodarki, która nie może uwięzić UE w wysokoemisyjnej przyszłości. |
| --- | --- |

2.1.7.

| 2.1.8. | Aby zapewnić rzeczywistą i głęboką ekologiczną transformację w wieloletnich ramach finansowych trzeba będzie zwiększyć i przeznaczyć wystarczające środki na potrzeby inwestycyjne. Ważne jest również, by w dalszym ciągu priorytetowo traktować inne kwestie środowiskowe, takie jak ochrona gleby, lądu i mórz, których nie wolno zaniedbać w następstwie i pomimo kryzysu związanego z COVID-19. |
| --- | --- |

2.1.8.

| 2.1.9. | Konieczna jest dalsza poprawa bezpieczeństwa energetycznego na wszystkich poziomach oraz zwiększenie odporności społeczeństwa, na przykład poprzez programy renowacji budynków. Współpraca transgraniczna i wzajemne połączenia w całej UE są nadal ważne, podobnie jak potrzeba promowania większej dywersyfikacji źródeł dostaw, na przykład poprzez szerszy wybór dostępnych rozwiązań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych i magazynowania energii. |
| --- | --- |

2.1.9.

| 2.1.10. | Szansą na przyspieszenie postępów na drodze do osiągnięcia unijnego celu neutralności klimatycznej polega na zwiększeniu wykorzystania odnawialnej i niskoemisyjnej energii elektrycznej poprzez elektryfikację sektorów, które obecnie nadal są uzależnione od źródeł energii opartych na paliwach kopalnych. Krajowe plany w zakresie energii i klimatu stanowią ważny krok w kierunku zapewnienia unii energetycznej i Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

2.1.10.

| 2.1.11. | W kontekście celu określonego w Europejskim prawie o klimacie, zgodnie z którym UE stanie się neutralna klimatycznie do 2050 r., należy zwrócić szczególną uwagę na sektor transportu. Emisje CO2 z tego sektora wciąż rosną, ale do 2050 r. konieczne będzie zmniejszenie emisji z transportu o 90 %, aby osiągnąć cele w zakresie neutralności klimatycznej. |
| --- | --- |

2.1.11.

| 2.1.12. | EKES zaapelował także o zaktualizowaną strategię leśną na okres po 2020 r., jako część Europejskiego Zielonego Ładu. Nowa strategia mogłaby realistycznie sięgać do 2050 r. Znaczenie lasów, leśnictwa i przemysłu związanego z leśnictwem dla osiągnięcia tych celów powinno zostać uznane we wszystkich sektorach i prowadzić do zoptymalizowanej współpracy międzysektorowej. |
| --- | --- |

2.1.12.

| 2.1.13. | EKES uważa, że działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu mogłyby w znacznym stopniu przyczynić się do bardziej sprawiedliwej transformacji oraz odbudowy po kryzysie COVID-19. Należy pomóc w reagowaniu na oddziaływanie zmian klimatu i postrzegane ryzyko społecznościom i regionom, które odczuwają niekorzystne oddziaływanie zmian klimatu w większym niż przeciętny stopniu. Dotyczy to w szczególności społeczności i regionów, których obecne i historyczne emisje gazów cieplarnianych kształtują się poniżej średniej. |
| --- | --- |

2.1.13.

| 2.1.14. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w dostosowanym programie prac Komisji na 2020 r. temat Europejskiego Zielonego Ładu został w wystarczającym stopniu i dość równomiernie ujęty w jego głównych częściach. W szczególności zwraca się uwagę na priorytetowe traktowanie finansowania zrównoważonej transformacji, zwłaszcza w odniesieniu do planu inwestycyjnego dla Europejskiego Zielonego Ładu i Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Również inne obszary zainteresowania wymienione w dostosowanym programie prac, na przykład zrównoważona i inteligentna mobilność, zrównoważona produkcja i konsumpcja, zrównoważony charakter systemów żywnościowych lub dekarbonizacja energii, są istotne dla realizacji tego celu. EKES uważa, że również w odniesieniu do programu prac Komisji na 2021 r. jej priorytety będą skoncentrowane na tych inicjatywach. |
| --- | --- |

2.1.14.

2.2.   Priorytety inwestycyjne

| 2.2.1. | Środki publiczne zainwestowane w plany naprawy gospodarczej powinny nie tylko pomóc w odbudowie europejskiej gospodarki i społeczeństwa, ale także pomóc w drastycznym ograniczeniu skutków kolejnych wstrząsów poprzez inwestycje w gospodarkę odporną, sprzyjającą włączeniu społecznemu i przyjazną dla klimatu (tzw. „gospodarka dobrobytu”). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Unijna klasyfikacja zrównoważonych finansów powinna stanowić wskazówkę dla publicznych i prywatnych inwestycji na wszystkich etapach ożywienia gospodarczego, aby przyspieszyć przejście od sektorów zanieczyszczających do sektorów ekologicznych. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Konieczne jest zapewnienie, aby w nowych WRF przeznaczono znaczne środki na realizację celów zrównoważonego rozwoju i przeciwdziałanie zmianie klimatu, przy jednoczesnym stopniowym wycofywaniu finansowania przynoszącego efekt przeciwny do zamierzonego (np. inwestycje w paliwa kopalne). |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Przez większą część dekady po kryzysie z 2009 r. w gospodarce europejskiej występowała luka inwestycyjna. Aby osiągnąć odpowiednie wyniki konieczne jest ożywienie inwestycji. Z tego względu EKES docenia wniosek w sprawie planu naprawy gospodarczej, który jest w większości reprezentowany przez program Next Generation EU i jego filary, a także dostosowane WRF na lata 2021–2027. Program Next Generation EU można uznać za nadzwyczajny, ale także konieczny i pilny krok w kierunku poprawy otoczenia inwestycyjnego w UE. Zagadnienie to zostało szerzej omówione np. w opinii EKES-u ECO/523 (6). |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | EKES zauważa, że inwestycje nie stanowią celu polityki Komisji w jej kadencji do 2024 r., a także, że w ramach poszczególnych inicjatyw nie są one odpowiednio uwzględnione w dostosowanym programie prac na rok 2020. W związku z tym EKES zaleca włączenie inicjatyw inwestycyjnych do swojego programu prac na rok 2021, w tym wysiłków na rzecz mobilizacji prywatnych inwestycji na rzecz przyszłego zrównoważonego rozwoju gospodarczego UE. |
| --- | --- |

2.2.5.

3.   Europa na miarę ery cyfrowej

| 3.1. | Kryzys związany z COVID-19 pokazuje, że rewolucja cyfrowa jest ważnym elementem zwiększania odporności naszych społeczeństw na sytuacje kryzysowe. Kapitalne znaczenie ma inwestowanie w cyfryzację podstawowych usług i zwiększenie zdolności rządów, prawodawców i instytucji publicznych do świadczenia usług w czasie kryzysu. Jednocześnie musimy zdać sobie sprawę, że technologie cyfrowe nie są celem końcowym, lecz narzędziem. Musimy wziąć na siebie odpowiedzialność publiczną za ramy technologii cyfrowych i ukierunkować je na wysokie standardy zrównoważonego rozwoju, w tym na silne gwarancje demokratyczne i technologiczne, wraz z towarzyszącymi im środkami wsparcia w zakresie kosztów i wiedzy, dzięki którym nikt nie pozostanie w tyle. Oznacza to – zgodnie z unijnym aktem w sprawie dostępności – konieczność zadbania o to, by rewolucja cyfrowa zapewniała dostępność dla ponad 100 mln osób z niepełnosprawnościami zamieszkujących w UE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W kontekście naprawy gospodarczej cyfryzacja stanowi zarówno szansę, jak i możliwe ryzyko. To dzięki dziedzinie innowacji UE może stać się liderem, na przykład w dziedzinie technologii łańcucha bloków, gdzie jesteśmy w czołówce. Łańcuch bloków jako technologia (nie bitcoin) niesie za sobą wartości demokratyczne, oferuje przejrzystość i lepsze struktury zarządzania. Należy jednak zarządzać zagrożeniami związanymi z cyfryzacją, takimi jak dalsze bezrobocie, marginalizacja cyfrowa i wykluczenie społeczne. Należy znaleźć sposób na wykorzystanie możliwości i jednoczesne wyważenie ryzyka, w okolicznościach, w których UE dąży do utrzymania konkurencyjności w skali światowej. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ważne jest zachowanie europejskiego modelu praw, norm i polityki ochrony konsumentów. To właśnie czyni UE jedyną w swoim rodzaju. Na przykład w dziedzinie cyfryzacji unijny kodeks etyczny w zakresie sztucznej inteligencji (AI) odróżnia stanowisko UE określane jako zasada ludzkiej kontroli od stanowiska innych regionów. Podejście to, oparte na podstawowych prawach i wolnościach, należy do modelu UE i powinno zostać zachowane pomimo coraz ostrzejszego klimatu konkurencyjnego. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES podkreśla znaczenie cyfryzacji we wszystkich sektorach społeczeństwa, zwłaszcza poprzez telepracę i usługi cyfrowe, w tym handel elektroniczny i e-zdrowie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Pandemia pokazała, że cyfryzacja w edukacji nie jest w jednakowym stopniu osiągalna w społeczeństwie, co może prowadzić do dalszych problemów w zakresie wyników szkolnych i możliwości edukacyjnych. Dlatego też konieczne jest wprowadzenie środków wspierających grupy znajdujące się w niekorzystnej sytuacji, a tym samym pomagających zapobiegać segregacji. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Istnieje potrzeba ciągłej aktualizacji ram prawnych dotyczących sztucznej inteligencji i cyfryzacji, aby nadążać za postępem technicznym, a w szczególności za kwestią bezpieczeństwa łączności cyfrowej, zarówno w odniesieniu do sieci, jak i treści. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES odnotowuje, że Komisja przekłada na 2021 r. wniosek ustawodawczy dotyczący wpływu sztucznej inteligencji, w tym na kwestie bezpieczeństwa, odpowiedzialności, praw podstawowych i danych. Apeluje do Komisji o: (i) wspieranie multidyscyplinarnego charakteru badań naukowych poprzez angażowanie innych dyscyplin, takich jak prawo, etyka, filozofia, psychologia, nauki o pracy, nauki humanistyczne, ekonomia itp.; (ii) zaangażowanie odpowiednich zainteresowanych stron (związków zawodowych, organizacji zawodowych, biznesowych i konsumenckich, organizacji pozarządowych) w debatę na temat sztucznej inteligencji oraz jako równorzędnych partnerów w projektach badawczych i innych projektach finansowanych przez UE, takich jak partnerstwo publiczno-prywatne w zakresie sztucznej inteligencji, dialogi sektorowe oraz program służący wprowadzeniu sztucznej inteligencji w sektorze publicznym i sztandarowe centrum; oraz (iii) dalsze edukowanie i informowanie ogółu społeczeństwa w zakresie możliwości i wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją. EKES zaleca również, by Komisja bardziej szczegółowo rozważyła wpływ sztucznej inteligencji na pełne spektrum podstawowych praw i wolności, w tym m.in. prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, do uczciwych i otwartych wyborów oraz do zgromadzeń i demonstracji, a także na prawo do niedyskryminacji. Komitet nadal jest przeciwny wprowadzeniu jakichkolwiek form osobowości prawnej w odniesieniu do sztucznej inteligencji. Osłabiłoby to zapobiegawczy efekt naprawczy odpowiedzialności prawnej i stworzyłoby poważne ryzyko wystąpienia pokusy nadużycia zarówno w zakresie rozwoju, jak i wykorzystania sztucznej inteligencji (7). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W związku z rosnącym wykorzystaniem smartfonów i wprowadzaniem sieci 5G ogromne znaczenie ma kwestia interoperacyjności między aplikacjami i sieciami w Unii Europejskiej, zwłaszcza w sytuacjach nadzwyczajnych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Biorąc pod uwagę dalszy rozwój cyfryzacji i jej rosnący wpływ na życie prywatne, społeczne i zawodowe oraz na wszystkie sektory, niezbędna jest troska o nauczanie umiejętności cyfrowych i podejmowanie działań mających na celu zwalczanie przepaści cyfrowej wśród obywateli. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Przygotowanie Europy do ery cyfrowej jest, całkiem słusznie, jednym z kluczowych priorytetów, widocznym również w dostosowanym programie prac na rok 2020. EKES docenia zdecydowane wysiłki Komisji Europejskiej na rzecz dalszych działań w takich dziedzinach jak sztuczna inteligencja, usługi cyfrowe, cyberbezpieczeństwo, urządzenia cyfrowe i rozwiązania dla konsumentów, a także finanse cyfrowe. EKES ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje silny element cyfrowy zawarty we wniosku dotyczącym nowej strategii przemysłowej dla Europy. Cyfryzacja jest również widoczna w pakiecie dotyczącym usług lotniczych. EKES wyraża również duże uznanie dla faktu, że cyfryzacja znajduje odzwierciedlenie w proponowanych obszarach priorytetowych europejskiej przestrzeni badawczej. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Gospodarka służąca ludziom

| 4.1. | Musimy odbudować zarządzanie gospodarcze w oparciu o prężny, zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu europejski system gospodarczy. Dążymy nie tylko do czysto schematycznego ożywienia gospodarczego, lecz do jakościowej zmiany w zarządzaniu polityką gospodarczą. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Całkowity wpływ kryzysu nie został jeszcze poznany, a odbudowa i ożywienie gospodarcze będą wymagały znacznego wysiłku. Istnieje zatem pilna potrzeba szybkiego wdrożenia wniosków z maja 2020 r. dotyczących instrumentu naprawczego i wzmocnionych wieloletnich ram finansowych. Musimy również być gotowi na dalsze działania i poprawki do już przyjętych wniosków, jeżeli jest to uzasadnione zmieniającą się sytuacją. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wzywa się Komisję do dalszego wykorzystywania semestru jako siły napędowej naprawy gospodarczej w oparciu o priorytety w zakresie inwestycji i reform określone w ramach europejskiego semestru. Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w ostatnim czasie położono nacisk na lepsze uwzględnienie kwestii społecznych i Europejskiego Zielonego Ładu, a także na wdrażanie w ramach semestru Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. W trakcie całego semestru Komisja powinna wspierać państwa członkowskie należące do strefy euro w podejmowaniu wszelkich środków niezbędnych do zapewnienia większej konwergencji i integracji w dziedzinie gospodarki. Środki te obejmują ogólnie pozytywny kurs polityki budżetowej dla strefy euro jako całości, tak by umożliwić wyjście z obecnego kryzysu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Wszystkie priorytety i działania nakreślone w innych obszarach polityki będą wymagać sformułowania nowych ram zarządzania gospodarczego, które sprostają wyzwaniom obecnej sytuacji makroekonomicznej i umożliwią Unii i jej państwom członkowskim realizację strategicznych polityk w zakresie przemysłu, konkurencyjności, kwestii socjalnych, ochrony środowiska i handlu. Na początku 2020 roku Komisja rozpoczęła szeroko zakrojone konsultacje społeczne na ten temat, ale zostały one wstrzymane ze względu na kryzys związany z koronawirusem i zastosowanie ogólnej klauzuli korekcyjnej paktu stabilności i wzrostu. Nie można uznać, że w 2021 r. możemy powrócić do automatycznego stosowania paktu. W związku z tym Komisja powinna podjąć działania następcze w związku z nowymi inicjatywami na rzecz zreformowania paktu stabilności i wzrostu w celu jednoczesnego zapewnienia stabilności i wzrostu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W tym kontekście EKES wzywa do bardziej symetrycznego dostosowania makroekonomicznego, wspólnego zarówno dla państw członkowskich odnotowujących deficyty, jak i tych, które mają nadwyżki. Wszystkie państwa członkowskie muszą być w stanie inwestować więcej w usługi publiczne, ponieważ kryzys pokazał, że te ostatnie odgrywają kluczową rolę w ratowaniu życia ludzi i radzeniu sobie z pandemią. Ponadto z tym przywódcy europejscy powinni rozważyć zastosowanie tzw. złotej reguły budżetowej do zasad fiskalnych UE, wyłączając niektóre inwestycje publiczne z obliczeń deficytu i uwzględniając zrównoważony charakter obecnych poziomów zadłużenia. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Wreszcie, od dawna postulowano wprowadzenie stałego mechanizmu stabilizacji budżetowej w strefie euro, ponieważ w znacznym stopniu wspierałby on antycykliczną politykę Unii w przypadku przyszłych wstrząsów. Mechanizm taki przyczyniłby się do długoterminowej stabilności i zrównoważoności krajowych finansów publicznych i stanowiłby kolejny niezbędny krok w kierunku pogłębienia europejskiej unii gospodarczej i walutowej. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Odbudowa po pandemii COVID-19 będzie w zasadniczym stopniu zależeć od zdolności europejskich rynków finansowych do zapewnienia wystarczającej płynności. Aby podnieść odporność europejskiej gospodarki należy również zapewnić właściwe funkcjonowanie rynków finansowych i zwiększyć zdolność do podziału ryzyka finansowego. Należy zatem niezwłocznie kontynuować dalszą harmonizację europejskich rynków finansowych oraz ich integrację, w tym ukończyć budowę unii bankowej i wzmocnić unię rynków kapitałowych. Podczas przeglądu norm ostrożnościowych dotyczących banków w celu wdrożenia pozostałych umów w ramach regulacji kapitałowych Bazylea II konieczne jest uwzględnienie specyfiki unijnego sektora bankowego. Ponadto zasadnicze znaczenie ma zdolność rynków finansowych do wspierania transformacji ekologicznej i cyfrowej. EKES uważa, że konieczne są dalsze wysiłki w celu włączenia zrównoważonego rozwoju sektora finansowego do głównego nurtu polityki; dlatego Komitet z zadowoleniem przyjmuje cel Komisji dotyczący odnowienia strategii zrównoważonego finansowania. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES jest głęboko przekonany, że w kontekście cyfryzacji gospodarki wszelkie zmiany zasad przyznawania praw do opodatkowania zysków między krajami muszą być koordynowane w skali globalnej. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje ścisłą współpracę między Komisją, państwami członkowskimi i OECD/G20 mającą na celu znalezienie międzynarodowego rozwiązania tej kwestii. Jeżeli nie uda się wypracować międzynarodowego rozwiązania, UE musi rozważyć poczynienie dalszych kroków samodzielnie. Walka z oszustwami podatkowymi i uchylaniem się od opodatkowania oraz praniem pieniędzy muszą pozostać najważniejszym priorytetem programu prac. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Polityka spójności odegra kluczową rolę w zapewnieniu zrównoważonego ożywienia gospodarczego, wspieraniu konwergencji i upewnieniu się, że nikt nie pozostaje w tyle. Elastyczność finansowa ma naprawdę pierwszorzędne znaczenie dla programów spójności i umożliwi państwom członkowskim przesunięcie środków w zależności od tego, co jest potrzebne do tego, by przezwyciężyć kryzys. EKES uważa, że należy ustalić realistyczny horyzont czasowy, aby można było jak najszybciej przydzielić fundusze państwom członkowskim. Polityka spójności UE w latach 2021–2027 powinna nadal koncentrować się na konkurencyjności gospodarczej dzięki badaniom i innowacjom, transformacji cyfrowej, a także programowi Europejskiego Zielonego Ładu i zrównoważonemu rozwojowi. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Kryzys zdrowotny i gospodarczy wywołany pandemią COVID-19 zwiększył istniejące nierówności majątkowe i dochodowe oraz uwidocznił potrzebę nowego modelu społecznego, który w większym stopniu przyczyni się do osiągnięcia spójności gospodarczej i społecznej, wydajności i sprawiedliwszego podziału bogactwa. Istnieje obecnie pilna potrzeba podjęcia przez Komisję działań następczych w związku z wcześniejszymi propozycjami EKES-u mogącymi przyczynić się do odwrócenia tendencji do wzrostu nierówności. Trend ten powoduje przepaść między różnymi państwami członkowskimi i grupami społecznymi oraz przyczynia się do nasilania się skrajnych ruchów i partii. W tym celu UE musi podjąć zdecydowane działania uzupełniające wysiłki państw członkowskich na rzecz pobudzenia inwestycji w infrastrukturę społeczną (edukację i uczenie się przez całe życie; opiekę zdrowotną, długoterminową i społeczną; przystępne cenowo mieszkania), jak również wysiłki mające na celu: zwiększenie majątku publicznego z myślą o usunięcia luk w systemie rynkowym, stopniowe przesunięcie dochodów podatkowych uzyskiwanych z opodatkowania pracy w kierunku opodatkowania majątku; opracowanie przejrzystego mechanizmu monitorowania i konsolidacji danych dotyczących wszystkich dochodów i majątku; ustanowienie na szczeblu europejskim rejestru spółek będących udziałowcami itp. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | W kontekście kryzysu COVID-19 Komisja powinna również podjąć działania następcze w stosunku do wcześniejszych inicjatyw, by wzmocnić i promować rolę Europy jako globalnego podmiotu gospodarczego. Powinna dokładniej przeanalizować i zaproponować konkretniejsze sposoby wzmocnienia międzynarodowej pozycji euro, zdywersyfikowania łańcuchów dostaw i promowania europejskich przepisów i standardów w niektórych sektorach strategicznych, aby budować bardziej odporną reakcję europejską na sankcje eksterytorialne stosowane przez państwa trzecie i stopniowo zapewnić jednolitą reprezentację europejską na międzynarodowych forach finansowych. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Należy oddzielić dobrobyt gospodarczy od degradacji środowiskowej i wyczerpania społecznego. Takie modele jak gospodarka o obiegu zamkniętym, gospodarka spółdzielcza i gospodarka współpracy oferują – przy odpowiedniej regulacji – nowe możliwości w zakresie zatrudnienia, własności i innowacji oraz zmieniają stosunki między producentami, dystrybutorami i konsumentami, dzięki czemu wszystkie podmioty staną się bardziej odporne na kryzysy. Oprócz odpowiedniego wdrożenia nowego planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym oraz kontynuowania zainicjowanej przez EKES i KE europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, najważniejsze priorytety obejmują: promowanie kompleksowej strategii na rzecz zrównoważonej konsumpcji, opracowanie nowych wskaźników, które zastąpią niewłaściwe wykorzystanie PKB, oraz dostosowanie unijnego paktu stabilności i wzrostu, tak by uwzględnić zrównoważoność i dobrobyt. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Istnieje potrzeba odbudowy społeczeństwa poprzez wzmocnienie usług świadczonych w interesie ogólnym, o których jest mowa w art. 14 TFUE dotyczącym usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, w załączonym do TFUE Protokole (nr 26) w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, a zwłaszcza w Europejskim filarze praw socjalnych, a także w oparciu o usługi zdrowotne i socjalne, łączność elektroniczną, transport publiczny, energię, wodę i zbieranie odpadów oraz na podstawie wspomagającego planu inwestycyjnego. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Nowoczesne koncepcje rozwoju gospodarczego opierają się nie tylko na kryteriach dobrobytu, rentowności i wydajności, ale również na przestrzeganiu wymogów społecznych i środowiskowych oraz wyeliminowaniu wszystkich rodzajów negatywnych efektów zewnętrznych i niedoskonałości rynku. Zgodnie z wnioskami płynącymi z ostatniego kryzysu COVID, gospodarka musi być także odporna i wystarczająco silna, aby stawić czoła przyszłym wstrząsom. W tym celu zdecydowanie zaleca się wyeliminowanie zakłóceń równowagi strukturalnej. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Nowoczesna gospodarka wymaga również sprawnego funkcjonowania rynku we wszystkich jego segmentach, również w tych utworzonych stosunkowo niedawno (gospodarka wirtualna, gospodarka dzielenia się, gospodarka o obiegu zamkniętym, gospodarka cyfrowa). Z tego powodu należy zapewnić lepsze funkcjonowanie pośrednictwa finansowego. W kontekście UE oznacza to w szczególności pogłębienie unii rynków kapitałowych i zakończenie tworzenia unii bankowej. Aby ułatwić przejście na bardziej zrównoważoną gospodarkę należy również dostosować do tego celu system podatkowy. |
| --- | --- |

4.15.

4.16.   Jednolity rynek

| 4.16.1. | Jednolity rynek jest fundamentem budowania konstrukcji europejskiej. Jego sprawne funkcjonowanie pobudza konkurencję, poprawia efektywność, podnosi jakość i pomaga obniżyć ceny. Jednolity rynek europejski jest z pewnością jednym z największych osiągnięć UE. W związku z tym zbadanie tego, w jaki sposób funkcjonowanie rynku wewnętrznego może pobudzać lub utrudniać ożywienie gospodarcze po kryzysie zdrowotnym ma kapitalne znaczenie. |
| --- | --- |

4.16.1.

| 4.16.2. | Spójność i jedność jednolitego rynku zostały poddane poważnej próbie podczas niedawnej pandemii COVID-19. Okazało się, że niektóre obszary jednolitego rynku zostały nią poważnie dotknięte i sparaliżowane, zwłaszcza jeśli chodzi o swobodny przepływ osób. Pandemia miała również negatywny wpływ na ciągłość transgranicznych łańcuchów dostaw. Wolumen handlu transgranicznego w UE odnotował dwucyfrowy spadek w ujęciu rok do roku. Ale zasadniczy człon tego handlu pozostał i przetrwał. Obecnie głównym wyzwaniem stojącym przed handlem jest odzyskanie wszystkich naturalnych przepływów transgranicznych w obrębie UE oraz usunięcie istniejących barier dla jednolitego rynku. Bariery te zaczęły się nawet całkiem niedawno zwiększać po tym, jak w następstwie poprzedniego kryzysu wdrożono pewne krajowe strategie i koncepcje. |
| --- | --- |

4.16.2.

| 4.16.3. | Promowanie innowacji społecznych jako modelu naprawy gospodarczej niesie ze sobą możliwości – poprzez współtworzenie, współprojektowanie i współprodukcję. W złożonym krajobrazie społecznym obejmującym ogromne wyzwania społeczne jedynym sposobem na znalezienie rozwiązań jest zmobilizowanie wszystkich zasobów w społeczeństwie w sposób międzysektorowy i wielodyscyplinarny. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie jest katalizatorem innowacji społecznych – ruch ten przyczynił się do projektowania systemów opieki społecznej prowadzących do tworzenia nowych polityk, struktur, produktów, usług i metod pracy. Udział społeczeństwa obywatelskiego jest dziś potrzebny bardziej niż kiedykolwiek – prawdziwe innowacje społeczne mają miejsce tylko przy zaangażowaniu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.16.3.

| 4.16.4. | Strategia jednolitego rynku jest centralnym elementem projektu europejskiego i umożliwia swobodniejsze przemieszczanie się obywateli, usług, towarów i kapitału oraz oferuje możliwości europejskim przedsiębiorstwom, konsumentom i pracownikom. Należy przedsięwziąć środki w celu pełnego uwolnienia tego potencjału i usunięcia barier. Ponadto w następstwie kryzysu i w świetle innych aspektów zmieniającego się otoczenia takich jak cyfryzacja, jednolity rynek musi w pełni dostosować się do nowych pomysłów i modeli biznesowych. W związku z tym należy przywrócić jednolity rynek, ożywić go i odbudować jako instrument naprawy gospodarczej. W ramach działań krótkoterminowych następuje natychmiastowe otwarcie granic, ale należy w nich także uwzględnić dwa inne elementy: rozwiązywanie napięć i pobudzanie gospodarki i wydajności. |
| --- | --- |

4.16.4.

| 4.16.5. | Nierówne warunki działania są obecnie poważnym problemem. Pakiety stymulacyjne państw członkowskich są bardzo zróżnicowane i prowadzą (pomimo dobrych intencji, by złagodzić częściowo wstrząs popytowy) do nierównych warunków konkurencji między państwami członkowskimi. Pomoc państwa należy ponadto rozpatrywać i analizować z sektorowego punktu widzenia, uwzględniając to, w jaki sposób w krótko- i długoterminowej perspektywie działania te będą zakłócać konkurencję i równe warunki działania. |
| --- | --- |

4.16.5.

| 4.16.6. | Należy zapewnić wydajność w gospodarce realnej (co przekłada się na miejsca pracy, siłę nabywczą oraz zapewnienie podstawowych produktów i usług). Wydajność ta może przybierać różne formy i może być zapewniana przez różne modele biznesowe, jednak konieczne jest podjęcie działań w tej dziedzinie, aby uniknąć dalszego pogłębiania nierówności. Osiągniecie wspomnianego ożywienia wymaga zapewnienia pakietów wsparcia i sprzyjających warunków dla MŚP i przemysłu. Jak wiemy, MŚP są podstawą europejskiej gospodarki i potrzebują szczególnego wsparcia, ale bez powodowania dodatkowych obciążeń czy też biurokracji. Naprawa będzie w przypadku MŚP możliwa jedynie pod warunkiem udostępnienia unijnego i krajowego wsparcia finansowego. Kluczowe znaczenie będą miały: dotacje, pożyczki, zapewnienie płynności, zachęty podatkowe, korzystne warunki utrzymania i zatrudniania personelu, przegląd przepisów dotyczących upadłości i inne rodzaje wsparcia. Jeżeli chodzi o prawo upadłościowe, UE powinna podjąć działania prawodawcze, aby małe przedsiębiorstwa, które zbankrutowały z powodu kryzysu COVID-19, były w stanie szybko ponownie rozpocząć działalność. Działania te powinny być jednak ograniczone w czasie. |
| --- | --- |

4.16.6.

4.17.   Strategia przemysłowa

| 4.17.1. | Ogólnie rzecz biorąc wiele uwag zawartych w poprzednich punktach odnosi się także w pełni do strategii przemysłowej. Przemysł europejski stoi jednak w obliczu wyzwań, które dotyczą nie tylko poprawy jednolitego rynku, lecz również – w przeciwieństwie do sektora usług – podstawowych zmian strukturalnych, które są istotne przede wszystkim dla przemysłu górniczego i wysokoemisyjnych sektorów przemysłu ciężkiego. |
| --- | --- |

4.17.1.

| 4.17.2. | Istota nowej strategii przemysłowej dla Europy polega na współistnieniu nowoczesnego i silnego przemysłu europejskiego z wyzwaniami związanymi z wymogami klimatyczno-środowiskowymi. EKES jest przekonany, że współistnienie to jest możliwe i że jego osiągniecie może zapewnić Europie komparatywną przewagę konkurencyjną na świecie. Z drugiej strony EKES jest w pełni świadom gigantycznych kosztów związanych z tą transformacją i wspiera ich odpowiednie łagodzenie i kompensowanie, z uwzględnieniem istniejących możliwości gospodarczych. |
| --- | --- |

4.17.2.

4.18.   Systemy opieki zdrowotnej

| 4.18.1. | Co najważniejsze, jednym z głównych wniosków płynących z kryzysu związanego z COVID-19 jest konieczność wzmocnienia systemów opieki zdrowotnej w prawie każdym kraju europejskim, przede wszystkim poprzez skupienie się na profilaktyce. Skutki koronawirusa powodują ogromne obciążenie systemów opieki zdrowotnej w całej Europie. Chociaż odpowiedzialność za opiekę zdrowotną spoczywa na szczeblu krajowym, wirus rozprzestrzenia się ponad granicami. Jego konsekwencje odczuwalne są w całej Europie, zarówno w obrębie naszych granic, jak i poza nimi, a także powoduje on skutki sanitarne, społeczne i gospodarcze, które wymagają wspólnych odpowiedzi na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

4.18.1.

| 4.18.2. | Kryzys związany z COVID-19 ujawnił zależność UE od przywozu produktów leczniczych z państw trzecich. Potrzebne są inwestycje w ochronę zdrowia i opiekę, a także w usługi w zakresie opieki długoterminowej, profilaktykę zdrowotną oraz w strategie dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy – w ramach podejścia uwzględniającego cykl życiowy – które muszą być wspierane przez instytucje UE. |
| --- | --- |

4.18.2.

| 4.18.3. | Kryzys związany z COVID-19 pokazuje, że wielonarodowe przedsiębiorstwa farmaceutyczne dysponują ogromną siłą. W celu zwiększenia niezależności przemysłu farmaceutycznego należy utworzyć duży europejski fundusz badawczy w celu opracowywania nowych leków i szczepionek. Instytucje UE powinny mieć niezbędne uprawnienia do koordynowania dostaw, dystrybucji i cen podstawowych urządzeń medycznych i ochronnych w ramach jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.18.3.

| 4.18.4. | EKES wzywa do opracowania strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności, która zapewni ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska, minimalizując jednocześnie narażenie na niebezpieczne substancje chemiczne. Nowa strategia będzie musiała być w pełni spójna z Europejskim Zielonym Ładem. |
| --- | --- |

4.18.4.

| 4.18.5. | Konieczne jest przywrócenie zaufania pasażerów do transportu, ze szczególnym uwzględnieniem transportu publicznego. Obejmuje to m.in. środki służące zwiększeniu bezpieczeństwa pasażerów (np. systemy klimatyzacji, wykrywanie osób chorych, środki w zakresie czyszczenia i dezynfekcji itp.). W tym kontekście należy ponownie rozważyć i nawet wzmocnić prawa pasażerów (np. zwrot kosztów odwołanych podróży). |
| --- | --- |

4.18.5.

5.   Silniejsza pozycja Europy na świecie

| 5.1. | UE musi wzmocnić i promować swoją globalną pozycję, odgrywając istotniejszą i bardziej strategiczną rolę w gospodarce światowej i w polityce. W ciągu ostatnich dziesięciu lat pozycja ta uległa osłabieniu. Gospodarka UE ma potencjał do lepszego wykorzystania przewagi komparatywnej na światowym rynku handlu i inwestycji, zwłaszcza w zakresie zaawansowanej produkcji i innowacyjnych usług, a także ambicje, by stać się światowym liderem. Wysiłkom tym powinna towarzyszyć lepsza i skuteczniejsza reprezentacja UE w najważniejszych organizacjach światowych oraz potrzeba zajmowania na ich forach jednolitego stanowiska. EKES wzywa Komisję Europejską do podjęcia odpowiednich działań, aby lepiej odzwierciedlić w programie prac na 2021 r. potrzebę wzmocnienia globalnej pozycji UE. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Unia powinna nadal wspierać wielostronne podejście w handlu. Włączenie standardów społecznych, norm pracy i norm zrównoważonego rozwoju (8) do zasad WTO i innych agencji ONZ mogłoby wydatnie przyczynić się do budowy nowego, sprawiedliwego porządku gospodarczego i handlowego oraz sprawiedliwej i inteligentnej globalizacji. Jednocześnie UE powinna sprzeciwiać się dążeniu do wprowadzania nowych barier i ograniczeń w gospodarce światowej. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Jednym z konkretnych wniosków płynących z kryzysu COVID-19 dla UE jest potrzeba wzięcia w większym stopniu pod uwagę ochrony strategicznych aktywów i inwestycji oraz wzmocnienia screeningu w obszarach, w których istnieje ryzyko politycznie niewłaściwego wykorzystania transakcji inwestycyjnej w strategicznej branży |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Po brexicie UE powinna skupić się nie tylko na wzmocnieniu wewnętrznej spójności i jedności, ale także w stosownych przypadkach nie może zapominać o kontynuowaniu procesu rozszerzenia, który ostatnio nieco się opóźnił pomimo pewnych postępów, zwłaszcza w odniesieniu do przystąpienia niektórych krajów kandydujących z Bałkanów Zachodnich. Rozszerzenie mogłoby znacznie przyczynić się do wyeliminowania niepewności politycznej i gospodarczej oraz zwiększenia stabilności w tej części Europy. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | W ostatnim dziesięcioleciu sytuacja geopolityczna pogorszyła się, co również dotyczy obszarów położonych bliżej zewnętrznej granicy UE. Aby wspierać stabilność i poprawić wzajemne stosunki z UE, należy kontynuować inicjatywę partnerstwa strategicznego oraz integracyjną politykę sąsiedztwa. Trzeba elastycznie reagować na nowe okoliczności w oparciu o wzajemny szacunek i korzyści dla obu stron. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Zmieniająca się sytuacja geopolityczna i konsekwencje niedawnego kryzysu migracyjnego, a także pogorszenie stosunków zewnętrznych na świecie i wiele nowych, ryzykownych zjawisk, również przesunęły zakres unijnej pomocy rozwojowej. Kolejne wieloletnie ramy finansowe będą miały dużo więcej środków finansowych na ten cel i oczekuje się włączenia w ten proces Europejskiego Funduszu Rozwoju. EKES popiera te działania i podkreśla potrzebę zwrócenia szczególnej uwagi na Afrykę, aby pomóc temu kontynentowi w przezwyciężeniu trudnej sytuacji politycznej, gospodarczej, społecznej i środowiskowej. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Konieczne jest wznowienie strategicznej roli geopolitycznej UE w propagowaniu światowych procesów pokojowych, tak aby ożywić możliwości rozwoju gospodarczego w sąsiedztwie UE: na Bałkanach Zachodnich, w krajach eurośródziemnomorskich, w krajach Partnerstwa Wschodniego i na innych obszarach doświadczanych konfliktami. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Promowanie naszego europejskiego stylu życia

6.1.   Środki socjalne

| 6.1.1. | Oprócz kwestii gospodarczych i środowiskowych program prac UE na 2021 r. musi uwzględniać wymiar społeczny. Priorytetem będzie więc zaangażowanie na rzecz społecznej i zrównoważonej Europy. W tym kontekście ważną rolę odgrywają również organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Promowanie innowacji społecznych jako modelu naprawy gospodarczej niesie ze sobą możliwości – poprzez współtworzenie, współprojektowanie i współprodukcję. W złożonym krajobrazie społecznym, obejmującym ogromne wyzwania społeczne, jedynym sposobem na znalezienie rozwiązań jest zmobilizowanie wszystkich zasobów w społeczeństwie w sposób międzysektorowy i wielodyscyplinarny. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie jest katalizatorem innowacji społecznych. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | Konieczne jest szersze zrozumienie sprawiedliwej transformacji (wyjście poza węgiel) i pełne wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych, a jednocześnie zreformowanie systemów redystrybucji, zadbanie o równowagę między życiem zawodowym a prywatnym oraz zapewnienie równouprawnienia płci. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych na szczeblu europejskim i we wszystkich państwach członkowskich jest ważnym krokiem w kierunku proaktywnego podejmowania działań na rzecz pozytywnej konwergencji społecznej. W swoich wytycznych politycznych Komisja obiecała sprawiedliwą transformację w kierunku ekologicznej społecznej gospodarki rynkowej. W tym kontekście Komisja przedstawiła plan działania „Silna Europa socjalna na rzecz sprawiedliwej transformacji”, w ramach którego rozpoczęto dyskusję z państwami członkowskimi, regionami i partnerami UE na temat konkretnych zobowiązań w celu wdrożenia filaru z myślą o osiągnięciu postępów na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym do listopada 2020 r. (9). Na podstawie otrzymanych odpowiedzi Komisja przedstawi na początku 2021 r. plan działania na rzecz wdrożenia filaru praw socjalnych. Dodatkowe propozycje na 2021 r. przedstawiono w załączniku do planu działania. Obejmują one gwarancję dla dzieci, plan działania na rzecz gospodarki społecznej, strategię w sprawie niepełnosprawności i długoterminową wizję dla obszarów wiejskich (10). |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | W ramach planu działania Komisja rozpoczęła pierwszy, a następnie drugi etap konsultacji z partnerami społecznymi w sprawie sprawiedliwej płacy minimalnej (11). EKES oczekuje na ewentualną przyszłą inicjatywę prawną Komisji dotyczącą godziwej i sprawiedliwej płacy minimalnej. Celem powinno być zagwarantowanie, że płace minimalne we wszystkich państwach członkowskich UE będą zapewniały wszystkim pracownikom możliwość życia na godnym poziomie. EKES z zadowoleniem przyjmuje uznanie przez Komisję, że istnieje potrzeba podjęcia działań na szczeblu UE na rzecz promowania roli rokowań zbiorowych we wspieraniu adekwatności i zakresu płacy minimalnej oraz że w działaniach UE na rzecz płacy minimalnej należy uwzględnić środki wspierające rokowania zbiorowe, zwłaszcza na poziomie sektorowym (12). |
| --- | --- |

6.1.4.

| 6.1.5. | Wzmocnienie wymiaru społecznego UE wymaga – ze względu na jego złożoność – by obowiązujące mechanizmy zarządzania umożliwiały zbiorowe rozwiązywanie problemów przez różne podmioty w różnych sektorach. Kluczowe znaczenie ma dialog społeczny. Silny proces naprawy w wymiarze społecznym oznacza również lepszy dostęp do związków zawodowych i lepszą ochronę. Należy promować rokowania zbiorowe i demokrację w miejscu pracy. UE i państwa członkowskie muszą wspierać partnerów społecznych w próbach znacznego zwiększenia zasięgu rokowań zbiorowych. Istnieje potrzeba wzmocnienia reprezentatywności i autonomii oraz powiązań między europejskim i krajowym poziomem dialogu społecznego. Ponadto potrzebna jest dalsza poprawa zdolności partnerów społecznych i ich zaangażowania w kształtowanie polityki, a także zapewnienie stabilnych i zrównoważonych ram stosunków przemysłowych. EKES uważa, że Komisja Europejska powinna dokonać przeglądu unijnych ram jakości na rzecz przewidywania zmian i restrukturyzacji oraz zaproponować podstawę prawną dla konkretnych warunków ramowych dotyczących uczestnictwa pracowników, bez ingerowania w kompetencje krajowe (13), w celu zwiększenia zaangażowania pracowników w rozwiązywanie problemów związanych z Zielonym Ładem i transformacją cyfrową. |
| --- | --- |

6.1.5.

| 6.1.6. | EKES wzywa Komisję do zreformowania zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej. Zdaniem Komitetu wymaga to pewnych zmian w a) systemie zarządzania – potrzebne są specjalne mechanizmy zarządzania, aby można było szybciej zająć się pilnymi problemami i rozwiązać złożone kwestie. Mechanizmy te łączyłyby poziom UE z poziomem państw członkowskich, ale nie zastępowałyby działań podejmowanych na obydwu szczeblach; b) w sposobie uwzględniania celów zrównoważonego rozwoju w unijnych procesach monitorowania ekonomicznego i społecznego oraz budżetowania. W tym kontekście można by wyposażyć europejski semestr w nowe, lepsze, mierzalne i uzupełniające wskaźniki społeczne, gospodarcze i środowiskowe w celu monitorowania wszystkich aspektów Europejskiego filaru praw socjalnych i jego zasad oraz 17 celów zrównoważonego rozwoju (14). |
| --- | --- |

6.1.6.

| 6.1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zapowiedziany wniosek mający poprawić w 2021 r. warunki pracy osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych. Ubolewa jednak, że w komunikacie Komisji bezpośrednio nie uwzględniono znacznie większego wyzwania, jakim jest sprawiedliwa transformacja sprzyjająca włączeniu społecznemu (15). Kładzie więc nacisk na potrzebę stworzenia ambitnego planu działania z myślą o tym, aby zachęcić państwa członkowskie do wypełnienia obietnic związanych z proklamacją Europejskiego filaru praw socjalnych (16). |
| --- | --- |

6.1.7.

| 6.1.8. | Przeformułowanie zadań ma kluczowe znaczenie dla fazy odbudowy gospodarczej w kontekście kryzysu związanego z COVID-19. Zarówno w prywatnym, jak i publicznym sektorze zdrowia i opieki dążenie do wzrostu wydajności było w konflikcie z jakością usług i zmniejszało znaczenie doświadczenia zawodowego, co miało dramatyczne konsekwencje podczas kryzysu zdrowotnego w większości krajów UE. Przesunięcie w kierunku działań opartych na usługach doprowadziłoby do bardziej pracochłonnej gospodarki, równoważącej niepewność zatrudnienia w tych sektorach, wspierającej wyższe poziomy zatrudnienia i przywracającej miejsca pracy w gospodarce realnej. Niezbędna jest zatem polityka promująca pracę wysokiej jakości w sektorach pracochłonnych zapewniających wysokiej jakości usługi. |
| --- | --- |

6.1.8.

| 6.1.9. | EKES wyraża zaniepokojenie, że ubóstwo w ujęciu ogólnym i ubóstwo pracujących nadal stanowią poważny problem w wielu państwach członkowskich. Oprócz poprawy poziomu płac konieczne jest kompleksowe podejście na szczeblu UE i państw członkowskich, w tym działania mające na celu zapewnienie odpowiednich systemów minimalnego dochodu, wspólnych minimalnych standardów w zakresie ubezpieczeń od utraty pracy i skutecznych systemów aktywnej integracji, czemu towarzyszyć będą kluczowe i wspierające usługi społeczne. Potrzebne są również dobrze funkcjonujące rynki pracy, publiczne służby zatrudnienia oraz aktywna polityka rynku pracy (17). |
| --- | --- |

6.1.9.

| 6.1.10. | EKES popiera strategię Komisji na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 i zaleca, by Komisja stosowała strategie uwzględniania aspektu płci we wszystkich organach zajmujących się programowaniem i zarządzaniem oraz przyjęła przekrojowe podejście do równości płci. Strategię należy wdrożyć równolegle z przeciwdziałaniem skutkom COVID-19, wykorzystując dostosowane do potrzeb i odpowiednio ukierunkowane rozwiązania polityczne. Komitet odnotowuje zamiar Komisji, by zaproponować inicjatywę ustawodawczą dotyczącą wiążących środków w zakresie przejrzystości płac. W odniesieniu do wynagrodzenia i innych różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn należy zapewnić większe uznanie społeczne i nadać większą wartość ekonomiczną zawodom i sektorom tradycyjnie zatrudniającym dużo kobiet i często niedofinansowanym i niedocenianym. |
| --- | --- |

6.1.10.

| 6.1.11. | Ważne jest, aby w dalszym ciągu zwalczać i łagodzić społeczno-gospodarcze skutki pandemii, które są wyjątkowo poważne w kluczowych obszarach transportu, podróży i turystyki. |
| --- | --- |

6.1.11.

6.2.   Migracja i era po pandemii COVID-19

| 6.2.1. | Wraz z wybuchem pandemii COVID-19 oraz związaną z tym ogromną tragedią krajowych systemów opieki zdrowotnej i upadkiem gospodarki we wszystkich krajach wydaje się, że problem migracji zniknął ze scenariusza i stał się jedynie tłem, czemu towarzyszyła pewna obojętność opinii publicznej. Osoby ubiegające się o azyl nie mogą zostać pozbawione pomocy w wyniku obecnego kryzysu. Podstawowe prawa do ochrony stanowią trzon wartości europejskich i nie można ich ignorować, gdy okazują się niewygodne. |
| --- | --- |

6.2.1.

7.   Nowy impuls dla demokracji europejskiej

| 7.1. | Unia Europejska opiera się na wspólnych wartościach europejskich, które w żadnych okolicznościach nie podlegają dyskusji. Są to: poszanowanie godności ludzkiej i praw człowieka, wolność, demokracja, równość i praworządność. Nie można zapominać o tych wartościach, nawet gdy UE i jej państwa członkowskie stają w obliczu sytuacji nadzwyczajnej i jej skutków w postaci bezprecedensowych wyzwań gospodarczo-społecznych. Wprawdzie reakcja na obecny kryzys musi być szybka i wymaga pewnych wyjątkowych oraz ograniczonych w czasie środków, jednak podejmowane działania nie mogą być sprzeczne z zasadami państwa prawa i podziału władzy ani zagrażać demokracji oraz prawom podstawowym obywateli europejskich. EKES nalega, by wszystkie środki polityczne w tym zakresie były w pełni zgodne z naszymi wspólnymi wartościami określonymi w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | W ramach tego nowego procesu naprawy gospodarczej i odbudowy EKES ma nadzieję, że nadchodząca konferencja w sprawie przyszłości Europy będzie okazją do wzmocnienia i pogłębienia struktury instytucjonalnej UE oraz do rzeczywistej odnowy unijnego projektu, tak by był on w stanie sprostać wyzwaniom nadchodzących dziesięcioleci. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Kryzys związany z COVID-19 ujawnił ograniczenia instytucjonalne i niedociągnięcia obecnej struktury UE, a jednocześnie wskazał na pilną potrzebę zbudowania skutecznej i sprawnej Unii. Potrzebujemy nowej struktury Unii Europejskiej wykraczającej poza jednolity rynek, tak aby ziścić ideę bardziej zintegrowanej Europy o faktycznej zdolności fiskalnej, której głównym celem jest poprawa warunków życia i pracy obywateli. Z tych powodów EKES jest zdania, że podczas konferencji należy wziąć pod uwagę istniejące już unijne instrumenty służące odbudowie i solidarność, którą już udało się zamanifestować, przy jednoczesnym zapewnieniu równowagi ekologicznej, rozwoju gospodarczego, postępu społecznego, bezpieczeństwa i demokracji. EKES podkreśla, że pomimo pandemii bezpośrednie zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych i wybranych demokratycznie przedstawicieli musi pozostać priorytetem konferencji. Oczekuje w związku z tym na rozpoczęcie konferencji, aby stworzyć wraz z obywatelami bardziej demokratyczną, skuteczniejszą i bardziej odporną Unię. Zdaniem EKES-u Komisja powinna przyjąć format konferencji otwarty na wszelkie możliwe rozwiązania, takie jak wnioski ustawodawcze, zainicjowanie zmiany traktatu lub inne propozycje. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Komitet sądzi, że dezinformacja stanowi bezpośrednie zagrożenie nie tylko dla zdolności osób do podejmowania świadomych decyzji politycznych, ale także dla projektu integracji europejskiej, a tym samym dla jedności, dobrobytu i globalnego wpływu Unii Europejskiej. Osłabienie zdolności UE w zakresie demokratycznego podejmowania decyzji leży w interesie szeregu mocarstw zagranicznych, a także grup ekstremistycznych, które sprzeciwiają się współpracy europejskiej i wzmacnianiu spójności. EKES wyraża zdecydowane poparcie dla obecnych wysiłków UE na rzecz przeciwdziałania dezinformacji – zarówno zewnętrznej, jak i wewnętrznej – oraz wzywa Komisję do zapewnienia pełnej zgodności z kodeksem postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji i do podejmowania regulacyjnych działań następczych w odniesieniu do niego. Ponadto wzywa Komisję do dalszego rozwijania niedawno ustanowionego systemu szybkiego ostrzegania i jednostek wywiadowczych STRATCOM oraz do rozszerzenia działań Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) wymierzonych przeciwko dezinformacji, a także do równoległego znacznego rozszerzenia działań UE skierowanych przeciw dezinformacji wewnętrznej (18). |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | EKES zdecydowanie popiera wniosek Komisji Europejskiej dotyczący opracowania europejskiego planu działania na rzecz demokracji, który powinien mieć kompleksowy i ciągły charakter i umożliwić wprowadzenie zmian dzięki zapewnieniu wsparcia finansowego i koordynacji międzyinstytucjonalnej. W ramach europejskiego planu działania na rzecz demokracji i powiązanych z nim przyszłych inicjatyw należy zintensyfikować wysiłki na rzecz zapewnienia wolnych i pluralistycznych mediów i wysokiej jakości niezależnego dziennikarstwa, skutecznej regulacji mediów społecznościowych, zwłaszcza w celu zwalczania dezinformacji, w tym regulacji dotyczących internetowej reklamy politycznej i odpowiedzialności za treść. Należy także dążyć do zmodernizowania procesu wyborczego i włączenia do niego grup pozbawionych praw, przede wszystkim osób z niepełnosprawnościami, jak również do zapewnienia we wszystkich państwach członkowskich powszechnego systemu edukacji obywatelskiej na temat Unii Europejskiej i jej procesów demokratycznych. EKES przypomina tu o swojej propozycji dotyczącej wdrożenia ambitnej strategii UE w zakresie komunikacji, edukacji i podnoszenia świadomości społeczeństwa na temat praw podstawowych, praworządności i demokracji (19). |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Potrzebne są wysiłki na rzecz zapewnienia wolnych i pluralistycznych mediów i wysokiej jakości niezależnego dziennikarstwa, a także skuteczna regulacja mediów społecznościowych, zwłaszcza w celu zwalczania dezinformacji, w tym regulacje dotyczące internetowej reklamy politycznej i odpowiedzialności za treść. |
| --- | --- |

7.6.

7.7.   Lepsze regulacje i prognozowanie

| 7.7.1. | EKES podtrzymuje wezwanie do opracowania zmienionego Programu na rzecz lepszego stanowienia prawa, który obejmowałby kontrolę zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju, tak aby zapewnić, że wszystkie przepisy i polityki UE przyczyniają się do realizacji celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

7.7.1.

| 7.7.2. | EKES zobowiązuje się wnieść wkład w zapewnienie powodzenia platformy ds. dostosowania się do wymogów przyszłości, która zastąpi platformę REFIT, i z zadowoleniem przyjmuje zwiększenie roli Komitetu w nowej platformie pod względem udziału, reprezentacji i wkładu. Nowa platforma zaangażuje państwa członkowskie i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego w prace nad uproszczeniem i zmniejszeniem zbędnych obciążeń regulacyjnych oraz w przygotowanie Europy na nowe wyzwania przyszłości, takie jak cyfryzacja. Kryzys wywołany COVID-19 pokazał, jak ważne jest opracowanie strategii politycznych i wzmocnienie zdolności w taki sposób, aby były one w stanie zaradzić niepewności związanej z przyszłością. |
| --- | --- |

7.7.2.

| 7.7.3. | EKES przypomina, że poprawa uregulowań nie może zastąpić decyzji politycznych i w żadnym razie nie może prowadzić do deregulacji ani skutkować ograniczeniem poziomu ochrony socjalnej, ochrony środowiska oraz ochrony konsumentów i praw podstawowych. Wzywa Komisję do dokonania przeglądu wytycznych i kryteriów dotyczących zestawu narzędzi lepszego stanowienia prawa, by uwzględnić w procesie oceny cele zrównoważonego rozwoju określone w Agendzie 2030. W zestawie narzędzi lepszego stanowienia prawa należy wyraźnie uwzględnić kontrolę zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju. EKES ponawia swoje wezwanie do dalszego rozwoju europejskiego ekosystemu oceny skutków, by poprawić jego jakość i promować włączenie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w proces projektowania i wdrażania przepisów prawnych (20). |
| --- | --- |

7.7.3.

| 7.7.4. | EKES sugeruje, by w celu wzmocnienia demokracji uczestniczącej Komisja połączyła konsultacje społeczne (ze względu na ich ograniczenia) z organizowanymi ad hoc okrągłych stołami z udziałem zainteresowanych stron takich jak partnerzy społeczni i przedstawiciele zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

7.7.4.

| 7.7.5. | Należy wzmocnić zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w ocenę skutków i strategiczne prognozowanie w celu zapewnienia, by ich ekspertyza i znajomość miejscowych realiów były uwzględniane przy opracowywaniu przyszłego prawodawstwa i polityki w nowym kontekście po COVID-19. |
| --- | --- |

7.7.5.

| 7.7.6. | Organizacje społeczeństwa obywatelskiego same znajdują się wśród ofiar nierówności i słabości obecnego systemu. Ich obecne i przyszłe możliwości reagowania na potrzeby są zagrożone ze względu na często ograniczone i zmienne zasoby. Należy temu zaradzić poprzez zapewnienie mechanizmów finansowania tych organizacji. Program prac Komisji na 2021 r. – w czasach pokryzysowych – stanowi ogromną szansę na dokonanie przeglądu zaangażowania UE na rzecz organizacji społeczeństwa obywatelskiego w postaci bardziej zrównoważonego i strukturalnego wsparcia finansowego w stosunku do finansowania opartego na projektach. |
| --- | --- |

7.7.6.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Rezolucja w sprawie kryzysu związanego z COVID-19 (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 1).

1

(2)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?qid=1590732521013&uri=COM:2020:456:FIN

2

(3)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/pl/TXT/?qid=1590574123338&uri=CELEX:52020DC0380

3

(4)  NAT/784 – Europejskie prawo o klimacie (zob. s. 143 niniejszego Dziennika Urzędowego).

4

(5)  NAT/784 – Europejskie prawo o klimacie (zob. przypis 4).

5

(6)  Zob. s. 124 niniejszego Dziennika Urzędowego.

6

(7)  INT/894 – Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji (zob. s. 87 niniejszego Dziennika Urzędowego).

7

(8)  Zob. np. https://www.ilo.org/global/standards/lang--en/index.htm.

8

(9)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/qanda_20_20

9

(10)  Silna Europa socjalna na rzecz sprawiedliwej transformacji.

10

(11)  https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=pl&catId=1226&furtherNews=yes&newsId=9696

11

(12)  Opinia SOC/632 w sprawie godziwych płac minimalnych w całej Europie (w toku).

12

(13)  CCMI/124 Unijne ramy jakości na rzecz przewidywania zmian i restrukturyzacji

13

(14)  https://www.eesc.europa.eu/pl/documents/resolution/european-economic-and-social-committees-contribution-2020-commissions-work-programme-and-beyond

14

(15)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52020DC0102&from=PL

15

(16)  INT/897 – Strategia przemysłowa (zob. s. 108 niniejszego Dziennika Urzędowego).

16

(17)  Opinia EKES-u SOC/632 w sprawie godziwych płac minimalnych w całej Europie (w toku) oraz opinia SOC/583: https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/common-minimum-standards-field-unemployment-insurance-eu-member-states-concrete-step-towards-effective-implementation (Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 32), a także opinia „W kierunku europejskiej dyrektywy ramowej w sprawie dochodu minimalnego” (Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 1).

17

(18)  SOC/630 „Wpływ kampanii na udział w podejmowaniu decyzji politycznych” (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 26).

18

(19)  Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 39 oraz komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady „Dalsze umacnianie praworządności w Unii. Aktualna sytuacja i możliwe kolejne działania”, 3 kwietnia 2019 r.

19

(20)  INT/886 „Lepsze stanowienie prawa: podsumowanie dotychczasowych osiągnięć i utrzymanie dalszego zaangażowania” (Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 72).

20

---

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r.

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/14 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/14

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Promowanie bardziej zrównoważonej i bardziej sprzyjającej włączeniu społecznemu unii bankowej dzięki poprawie wkładu banków wspólnotowych w rozwój lokalny i tworzenie społecznie odpowiedzialnego międzynarodowego i europejskiego systemu finansowego”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 364/02)

| Sprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 205/6/6 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

24.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)

205/6/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Zasady zatwierdzone w ostatnich latach na szczeblu międzynarodowym i europejskim nie zawsze uwzględniały w pełni różne modele, które przyczyniają się do zróżnicowania banków w Europie. Wywierało to znaczący wpływ na banki mniejsze i regionalne, które często przybierają formę spółdzielczą, przede wszystkim w takich państwach członkowskich jak Włochy i Hiszpania. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Interwencje regulacyjne podejmowane w odpowiedzi na miniony kryzys finansowy nie miały jednakowego wpływu na poszczególne modele charakterystyczne dla pluralizmu i różnorodności europejskiego systemu bankowego. W niektórych przypadkach presja wywołana przez przepisy przyjęte w reakcji na kryzys odbiła się najbardziej na bankach, które w najmniejszym stopniu przyczyniły się do kryzysu w 2008 r. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uznaje postępy poczynione przez Komisję w zakresie uwzględniania w ostatnich działaniach regulacyjnych mniejszych i mniej złożonych instytucji bankowych, lecz uważa, że przydatne jest dalsze zwiększenie proporcjonalności przepisów bankowych w odniesieniu do cech ich adresatów w sposób, który nie zmniejszyłby skuteczności przepisów ostrożnościowych. Jednocześnie nie należy osłabiać ani podważać ogólnych zasad i celów, które leżą u podstaw działań podjętych od czasu kryzysu finansowego, ponieważ okazały się konieczne i skuteczne. Bezpieczeństwo, stabilność i odporność systemu finansowego mają fundamentalne znaczenie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje niedawne przesunięcie terminu wdrożenia regulacji Bazylea III plus i zachęca, by w odpowiednim czasie przyjęto nowe przepisy dotyczące wymogów kapitałowych należycie uwzględniające różnorodność bankowych modeli biznesowych w Europie oraz ich wkład w dywersyfikację i odporność unii bankowej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES życzy sobie w szczególności, by doceniono szczególną rolę, jaką banki lokalne i wspólnotowe, w niektórych państwach członkowskich, takich jak Włochy i Hiszpania, często zorganizowane jako spółdzielnie, odgrywają na rzecz MŚP i gospodarstw domowych w skali lokalnej. W niektórych przypadkach są głównym, jeżeli nie jedynym, źródłem dostępu do kredytu dla tysięcy obywateli i przedsiębiorstw europejskich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES ma również nadzieję, że odpowiednio doceniony zostanie wkład większych banków spółdzielczych z takich krajów jak Niemcy, Austria, Niderlandy i Francja w europejski system bankowy. Tam, gdzie przyczyniają się one do ryzyka systemowego, należy to odpowiednio uwzględnić w ramach regulacji i nadzoru. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Należy również przypomnieć o ważnej roli, jaką odgrywają one w umacnianiu demokracji gospodarczej, sprzyjając uczestnictwu własnych zainteresowanych stron, niebędących zwykłymi akcjonariuszami lub klientami, lecz partnerami. Dzięki możliwości oddania jednego głosu niezależnie od liczby posiadanych udziałów partnerzy ci mogą uczestniczyć w wytycznych dotyczących zarządzania, które w rzeczywistości są bardziej ukierunkowane na wartość dla zainteresowanych stron, a nie akcjonariuszy. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że banki europejskie, w tym banki lokalne i banki spółdzielcze, będą odgrywać kluczową rolę w ożywieniu gospodarczym po pandemii COVID-19, wspierając gospodarkę i zatrudnienie. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Zróżnicowany, zakorzeniony w lokalnych obszarach i społecznościach system bankowy z udziałem wielu zainteresowanych stron jest również ważną gwarancją utrzymania wspólnej i opartej na uczestnictwie odpowiedzialności społecznej obywateli, MŚP i podmiotów gospodarczych wraz z silnym zaangażowaniem w gospodarkę realną. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Niniejsza opinia z inicjatywy własnej stanowi wkład EKES-u w projekt unii bankowej służącej celom zrównoważonego rozwoju i włączenia społecznego, które są niezbędne dla przyszłej konkurencyjności Unii Europejskiej w kontekście wielu globalnych wyzwań. W związku z tym EKES pragnie dać wyraz zainteresowania społeczeństwa obywatelskiego dążeniem do stworzenia sprzyjającej włączeniu społecznemu, zróżnicowanej i zrównoważonej unii bankowej. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ten wkład EKES-u jest kontynuacją wielu innych opinii przedstawiających stanowisko EKES-u w sprawie banków lokalnych i spółdzielczych (1) i jest dziś jeszcze bardziej potrzebny, biorąc pod uwagę spowodowany przez pandemię COVID-19 kryzys zdrowotny, humanitarny, gospodarczy, zatrudnieniowy i społeczny o wymiarze ogólnoświatowym. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Stale rosnący poziom regulacji sektora bankowego na poziomie europejskim, która stopniowo na przestrzeni lat staje się coraz bardziej restrykcyjna, nie zawsze umożliwia wykorzystywanie różnych modeli bankowości, które przyczyniają się do zróżnicowania sektora bankowości w Europie, lub opracowywanie proporcjonalnych przepisów, które są dostosowane również do mniejszych, regionalnych banków. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Przedstawione poniżej argumenty dotyczą przede wszystkim banków wspólnotowych, które często mają niewielki rozmiar i uproszczoną strukturę zarządzania. Odnoszą się one również do różnych modeli banków spółdzielczych różnej wielkości, które występują w Europie. W niektórych krajach takich jak Włochy i Hiszpania banki te są małe, występują w dużej liczbie oraz mają znaczenie jedynie w skali lokalnej. Z drugiej strony w krajach takich jak Niemcy, Austria i Niderlandy są one dużymi podmiotami, lecz ponieważ działają jako banki spółdzielcze, zachowują istotną wspólną cechę z innymi bankami spółdzielczymi: dążą raczej do wartości dla zainteresowanych stron, a nie (przede wszystkim) do wartości dla akcjonariuszy. Banki spółdzielcze, gdy są zorganizowane w grupie bankowej, której akcje są notowane na giełdzie papierów wartościowych, są zobowiązane do posiadania pewnych cech wspólnych z innymi spółkami giełdowymi. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zajęcie się kwestią regulacji sektora bankowego wymaga dwojakiego podejścia: pamięci, również krytycznej, o wydarzeniach, które stopniowo kształtowały europejskie ramy regulacyjne, oraz jasnej wizji perspektywicznej przyszłych celów. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Jeśli chodzi o pamięć, należy przypomnieć, że obecnie obowiązujące ramy są w dużym stopniu odpowiedzią na kryzys z 2008 r. Prawodawca europejski zamierzał przekształcić przepisy w celu zaradzenia niedociągnięciom, które ujawniły się podczas kryzysu, a przede wszystkim w celu lepszego przygotowania i umocnienia banków na wypadek przyszłych kryzysów. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Chociaż można było i można nadal popierać cele przeprowadzanych reform, nie ulega wątpliwości, że skutki i wyniki różnych segmentów systemu bankowego były asymetryczne w wyniku podejścia przyjmowanego do tej pory przez organ regulacyjny sektora bankowego. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Przeprowadzone reformy nie miały takiego samego wpływu na poszczególne modele charakterystyczne dla pluralizmu i różnorodności europejskiego systemu bankowego. W niektórych przypadkach pod większą presją z powodu przepisów znalazły się modele biznesowe, które w najmniejszym stopniu przyczyniły się do kryzysu w 2008 r., takie jak na przykład często małe lub średnie banki lokalne, w niektórych państwach członkowskich zorganizowane w formie spółdzielni. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Między innymi z powodu przepisów, które stały się pod różnymi względami coraz trudniejsze do przestrzegania, małe i średnie banki lokalne zostały poddane stopniowej presji regulacyjnej, by połączyć się z większymi grupami i dokonać fuzji pod groźbą wyjścia z rynku, co wiązało się z utratą różnorodności europejskiego systemu bankowego. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Banki lokalne a regulacja sektora bankowego: uwagi ogólne

| 3.1. | Różne wprowadzone w ostatnich latach akty prawne wdrażające umowy międzynarodowe i przepisy europejskie postawiły w niekorzystnej sytuacji małe i średnie banki, zwłaszcza spółdzielnie, banki lokalne i banki oparte na zasadzie wzajemności, z trzech powodów:






  a) | kosztów zgodności wynikających z licznych, złożonych, bardzo szczegółowych i stale zmieniających się przepisów; |
| --- | --- | --- |

3.1.

a)

kosztów zgodności wynikających z licznych, złożonych, bardzo szczegółowych i stale zmieniających się przepisów;

| b) | mniejszego uznania różnego znaczenia systemowego banków lokalnych pod względem stopnia ryzyka; |
| --- | --- |

b)

mniejszego uznania różnego znaczenia systemowego banków lokalnych pod względem stopnia ryzyka;

| c) | korzyści w postaci kosztów finansowania, z których korzystają duże banki o znaczeniu systemowym. |
| --- | --- |

c)

korzyści w postaci kosztów finansowania, z których korzystają duże banki o znaczeniu systemowym.

| 3.2. | Dlatego też EKES uważa, że prawodawca powinien niezwłocznie zwiększyć strukturalną proporcjonalność i adekwatność przepisów bankowych pod kątem charakterystyki adresatów tych przepisów, dążąc do osiągnięcia trzech celów:






  a) | ograniczenia sztucznych zakłóceń konkurencji, ponieważ wywołują je przepisy, które nie są proporcjonalne/adekwatne do różnych cech grup docelowych, w tym wyróżniających je celów przedsiębiorczości; |
| --- | --- | --- |

3.2.

a)

ograniczenia sztucznych zakłóceń konkurencji, ponieważ wywołują je przepisy, które nie są proporcjonalne/adekwatne do różnych cech grup docelowych, w tym wyróżniających je celów przedsiębiorczości;

| b) | utrzymania zróżnicowanego europejskiego sektora bankowego, bardziej odpornego na przyszłe nowe kryzysy finansowe i gospodarcze; |
| --- | --- |

b)

utrzymania zróżnicowanego europejskiego sektora bankowego, bardziej odpornego na przyszłe nowe kryzysy finansowe i gospodarcze;

| c) | zachęcania do wsparcia kredytowego (a nie jego ograniczania) dla małych i średnich przedsiębiorstw – kluczowego sektora gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

c)

zachęcania do wsparcia kredytowego (a nie jego ograniczania) dla małych i średnich przedsiębiorstw – kluczowego sektora gospodarki europejskiej.

| 3.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje niedawne przesunięcie terminu wdrożenia umowy Bazylea III i zdecydowanie zachęca, by w odpowiednim czasie przyjęto przepisy UE należycie uwzględniające różnorodność bankowych modeli biznesowych w Europie. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Mając na uwadze transpozycję nowych reform określonych w umowie bazylejskiej, EKES uważa, że wskazane byłoby wyliczenie i zatwierdzenie siedmiu zasad określonych w czerwcu 2019 r. przez Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego (ERRS), które zostały opracowane przed rozpoczęciem przez ERRS oceny konsultacyjnej (2).






  a) | Przystosowalność
  : przepisy finansowe muszą być w stanie ewoluować wraz z systemem finansowym i nie stać się przeszkodą w innowacji. Oznacza to również, że nie należy tworzyć istotnych barier dla wchodzenia nowych banków do tego sektora i nie należy zniechęcać do powstawania nowych modeli biznesowych lub zachowania alternatywnych modeli bankowych, które na przestrzeni dziejów ugruntowały swoją pozycję, takich jak spółdzielnie. |
| --- | --- | --- |

3.4.

a)

Przystosowalność
  : przepisy finansowe muszą być w stanie ewoluować wraz z systemem finansowym i nie stać się przeszkodą w innowacji. Oznacza to również, że nie należy tworzyć istotnych barier dla wchodzenia nowych banków do tego sektora i nie należy zniechęcać do powstawania nowych modeli biznesowych lub zachowania alternatywnych modeli bankowych, które na przestrzeni dziejów ugruntowały swoją pozycję, takich jak spółdzielnie.

| b) | Różnorodność
  : należy zachować różnorodność instytucji finansowych i praktyk biznesowych, ponieważ stanowi ona skuteczną ochronę przed niestabilnością systemową. Konieczne jest uniknięcie nadmiernego ujednolicenia przedsiębiorstw i działalności podlegającej regulacji: umiejętność wyprodukowania „przeciwciał” oraz różnorodne formy reakcji/odporności na negatywne cykle gospodarcze zwiększają na przykład całościową stabilność sektora finansowego, a bardziej ogólnie rzecz biorąc – gospodarki. |
| --- | --- |

b)

Różnorodność
  : należy zachować różnorodność instytucji finansowych i praktyk biznesowych, ponieważ stanowi ona skuteczną ochronę przed niestabilnością systemową. Konieczne jest uniknięcie nadmiernego ujednolicenia przedsiębiorstw i działalności podlegającej regulacji: umiejętność wyprodukowania „przeciwciał” oraz różnorodne formy reakcji/odporności na negatywne cykle gospodarcze zwiększają na przykład całościową stabilność sektora finansowego, a bardziej ogólnie rzecz biorąc – gospodarki.

| c) | Proporcjonalność
  : obciążenie regulacyjne powinno być współmierne do wagi niedoskonałości rynku, która musi zostać skorygowana, oraz znaczenia systemowego podmiotów, do których skierowane są przepisy. |
| --- | --- |

c)

Proporcjonalność
  : obciążenie regulacyjne powinno być współmierne do wagi niedoskonałości rynku, która musi zostać skorygowana, oraz znaczenia systemowego podmiotów, do których skierowane są przepisy.

| d) | Możliwość przeprowadzenia skutecznej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji
  : przepisy powinny pozwolić nierentownym instytucjom na wyjście z systemu bez osłabiania ich stabilności systemowej. Niezbędne jest jednak przyjęcie polityki uwzględniającej strukturę i złożoność wewnętrzną odnośnych instytucji. |
| --- | --- |

d)

Możliwość przeprowadzenia skutecznej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji
  : przepisy powinny pozwolić nierentownym instytucjom na wyjście z systemu bez osłabiania ich stabilności systemowej. Niezbędne jest jednak przyjęcie polityki uwzględniającej strukturę i złożoność wewnętrzną odnośnych instytucji.

| e) | Perspektywy systemowe
  : przepisy finansowe powinny mieć na celu zapewnienie, aby podstawowe usługi finansowe były świadczone społeczeństwu bez przerwania ciągłości. System regulacyjny sprzyjający koncentracji działalności w ograniczonej liczbie instytucji finansowych może być bardziej podatny na zagrożenia, gdyż zależy od stabilności finansowania tych kilku instytucji. |
| --- | --- |

e)

Perspektywy systemowe
  : przepisy finansowe powinny mieć na celu zapewnienie, aby podstawowe usługi finansowe były świadczone społeczeństwu bez przerwania ciągłości. System regulacyjny sprzyjający koncentracji działalności w ograniczonej liczbie instytucji finansowych może być bardziej podatny na zagrożenia, gdyż zależy od stabilności finansowania tych kilku instytucji.

| f) | Dostępność informacji
  : przewidziany w przepisach sektorowych przepływ informacji z banków do organów regulacyjnych powinien umożliwiać szybkie rozpoznanie kanałów rozprzestrzeniania się efektu domina i obszarów podatnych na zagrożenia. |
| --- | --- |

f)

Dostępność informacji
  : przewidziany w przepisach sektorowych przepływ informacji z banków do organów regulacyjnych powinien umożliwiać szybkie rozpoznanie kanałów rozprzestrzeniania się efektu domina i obszarów podatnych na zagrożenia.

| g) | System pozaregulacyjny
  : ramy regulacyjne nie powinny prowadzić do wyeliminowania rozwiązań, które sprawdziły się poza zawężonymi obszarami regulacyjnymi. |
| --- | --- |

g)

System pozaregulacyjny
  : ramy regulacyjne nie powinny prowadzić do wyeliminowania rozwiązań, które sprawdziły się poza zawężonymi obszarami regulacyjnymi.

4.   Konkretne propozycje transpozycji nowych przepisów do ram regulacyjnych unii bankowej

| 4.1. | Istnieją powody, by przypuszczać, że Komisja Europejska dokona przeglądu swojego programu legislacyjnego w kadencji 2019–2024 z uwagi na sytuację nadzwyczajną związaną z COVID-19. EKES uważa, że w oczekiwaniu na nowy program istotne jest podejmowanie działań na rzecz następujących głównych celów dostosowania europejskiego systemu bankowego pod względem regulacyjnym: |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Konieczne jest dokonanie transpozycji umowy bazylejskiej (zawartej w grudniu 2017 r.) z większym wykorzystaniem swobody interpretacyjnej i uprawnień dyskrecjonalnych, niż miało to miejsce w przypadku regulacji Bazylea II i Bazylea III. Ogólnie rzecz biorąc, należy przyznać, że Komisja Europejska podjęła pewne kroki we właściwym kierunku, aby uprościć przepisy w odniesieniu do mniejszych i niezłożonych instytucji bankowych w kilku obszarach, takich jak wymogi w zakresie sprawozdawczości, nadzór i wymogi kapitałowe (współczynnik wsparcia MŚP). Należy jednak dalej podążać w tym kierunku, dostosowując w miarę możliwości przepisy do różnych modeli biznesowych, bez uszczerbku dla skuteczności regulacji ostrożnościowej. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES wnosi zwłaszcza, by doceniono szczególną rolę, jaką w niektórych państwach członkowskich takich jak Włochy i Hiszpania banki lokalne i wspólnotowe, często w formie spółdzielni, odgrywają na rzecz MŚP i rodzin. Życzy sobie również, by odpowiednio doceniono wkład, jaki większe banki spółdzielcze z krajów takich jak Niemcy, Austria i Niderlandy wnoszą w europejski system bankowy. Tam, gdzie przyczyniają się one do ryzyka systemowego, należy to odpowiednio uwzględnić w ramach regulacji i nadzoru. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Dla europejskiej tkanki gospodarczej i bankowej pozytywne byłoby wyeliminowanie sytuacji (określonej w art. 40 rozporządzenia (UE) nr 468/2014 Europejskiego Banku Centralnego (3)), w której banki należące do istotnej grupy bankowej same stają się istotne, choć mają dosyć niedużą wielkość, rolę oraz ekspozycję na tak zwane ryzyko systemowe, co ma na celu uznanie wprowadzonych w maju 2019 r. w dyrektywie w sprawie wymogów kapitałowych V (CRD V) i rozporządzeniu w sprawie wymogów kapitałowych II (CRR II) form proporcjonalności (tzw. „pakiet bankowy”). W art. 84 ust. 4 CRD V i art. 4 ust. 1 pkt 145 CRR II wprowadza się pojęcie „małych i niezłożonych instytucji”, w odniesieniu do których należy ograniczyć niektóre wymogi, w szczególności w odniesieniu do ujawniania informacji. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES uważa, że definicja „małej i niezłożonej instytucji” umożliwia systematyczne podejście do kwestii proporcjonalności. Uproszczenie obowiązków małych i niezłożonych instytucji nie powinno ograniczać się do wymogów dotyczących ujawniania informacji. Powinno być możliwe rozszerzenie tego uproszczenia na inne wymogi ostrożnościowe i nadzorcze. Na przykład mała i niezłożona instytucja nie powinna być objęta nadzorem jako istotna jednostka, jeśli jest powiązana z istotną grupą na mocy przepisu prawa krajowego, który wymaga nadzoru nad tą grupą. Taka sytuacja mogłaby w rzeczywistości oznaczać swego rodzaju podwójny nadzór nad małymi bankami, prowadzony na różnych poziomach, ze znaczącymi negatywnymi skutkami zarówno pod względem kosztów przestrzegania przepisów ponoszonych przez banki, jak i w zakresie kosztów regulacyjnych ponoszonych przez instytucje bankowe. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES zwraca się również o przegląd przepisów i mechanizmów regulujących restrukturyzację i uporządkowaną likwidację banków, sposoby obliczania MREL (4) oraz alternatywne działania, które mogą być podejmowane przez określone fundusze gwarancji depozytów (5) utworzone przez niektóre systemy banków lokalnych lub spółdzielczych na podstawie postanowień wyroku w sprawie Tercas wydanego przez Trybunał Sprawiedliwości w dniu 19 marca 2019 r. (6) |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Nie można dopuścić do tego, by nowe prawodawstwo pierwotne, jak również zasady nadzoru w dziedzinie zrównoważonego finansowania przyczyniły się do zwiększenia obciążeń związanych ze zgodnością, w związku z czym modele nadzoru okazałyby się niemożliwe do udźwignięcia przez małe banki oraz banki działające w formie prawnej spółdzielni. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES popiera propozycje Komisji Gospodarczej i Monetarnej Parlamentu Europejskiego z 2019 r. w sprawie wprowadzenia współczynnika wsparcia ekologicznego i społecznego, który umożliwiałby zmniejszenie absorpcji kapitału odnośnie do środków finansowych przyznawanych przez banki przedsiębiorstwom gospodarki społecznej oraz przedsiębiorstwom rzeczywiście zaangażowanym w programy zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. Mając na uwadze konieczność zapewnienia odporności i stabilności sektora finansowego, należy odpowiednio zbadać i ocenić możliwość opracowania współczynnika wsparcia ekologicznego i społecznego. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES uważa, że ważne jest, aby w nowych uregulowaniach dotyczących unii bankowej wprowadzono konkretne narzędzia w celu uznania, że inwestycje banków podejmujących działania o pozytywnym wpływie społecznym i środowiskowym należy wspierać między innymi za pomocą preferencyjnego traktowania z perspektywy rezerw ostrożnościowych wymaganych przez EUNB. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Takie podejście do uregulowań popierają również dane wskazujące na mniejszą ryzykowność inwestycji dokonywanych przez przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, które w systemie bankowym miały nieomal nieistotny wpływ pod względem kredytów zagrożonych. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Współprawodawcy osiągnęli kompromis wiosną 2019 r., powierzając EUNB (art. 501c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 (7), CRR) – po zasięgnięciu opinii Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego (ERRS) – zadanie ocenienia na podstawie dostępnych danych oraz wniosków działającej w ramach Komisji grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. zrównoważonego finansowania, czy uzasadnione byłoby specjalne ostrożnościowe traktowanie ekspozycji związanych z działalnością w znaczącym stopniu nastawioną na cele środowiskowe i/lub społeczne. EKES ufa, że ocena ta będzie zarówno ostrożna, jak i pozytywna. |
| --- | --- |

4.11.

5.   Grupy bankowe a nadzór

| 5.1. | Jeśli chodzi o tworzenie grup banków spółdzielczych postulowane w prawodawstwie europejskim, dzięki któremu banki wspólnotowe i lokalne zrzeszają się, szczególnie w niektórych krajach takich jak Włochy i Hiszpania, by zwiększyć masę krytyczną swej działalności, banki lokalne powinny mieć możliwość odpowiedniego zarządzania absorpcją udziałów kapitałowych przez jednostki dominujące wyższego szczebla, aby nie ograniczać nadmiernie kapitału przeznaczonego na kredyty. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Obecnie ramy prawne przewidziane w europejskim prawodawstwie dotyczące grup bankowych opierają się na trzech artykułach CRR:






  a) | art. 10: grupy bankowe tworzone przez banki trwale powiązane z organem centralnym, posiadające powiązane gwarancje i kompetencje w zakresie zarządzania i koordynacji (Włochy, Niderlandy, Finlandia, Portugalia, Luksemburg); |
| --- | --- | --- |

5.2.

a)

art. 10: grupy bankowe tworzone przez banki trwale powiązane z organem centralnym, posiadające powiązane gwarancje i kompetencje w zakresie zarządzania i koordynacji (Włochy, Niderlandy, Finlandia, Portugalia, Luksemburg);

| b) | art. 113 ust. 6: grupy posiadające uprawnienia do zarządzania i koordynacji w ramach jednostki dominującej lub wysoce zintegrowane systemy (Francja); |
| --- | --- |

b)

art. 113 ust. 6: grupy posiadające uprawnienia do zarządzania i koordynacji w ramach jednostki dominującej lub wysoce zintegrowane systemy (Francja);

| c) | art. 113 ust. 7: instytucjonalne systemy ochrony: Niemcy, Austria, Hiszpania, prowincja Bolzano we Włoszech. |
| --- | --- |

c)

art. 113 ust. 7: instytucjonalne systemy ochrony: Niemcy, Austria, Hiszpania, prowincja Bolzano we Włoszech.

| 5.3. | W rzeczywistości te trzy różne systemy nie mogą uwzględnić niektórych cech charakteryzujących i wyróżniających funkcjonowanie banków spółdzielczych, które po ustanowieniu unii bankowej zostały zobowiązane do przyłączenia się do spółdzielczych grup bankowych lub instytucjonalnych systemów ochrony. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Obowiązek przestrzegania przez banki spółdzielcze wymogów posiadania charakteru samopomocowego i rozwijania operacyjności ograniczonej do obszarów ich siedziby, demokratyczne zarządzanie, brak nastawienia na indywidualny zysk, dokładne limity dystrybucji zysków i niepodzielność majątku nie są zgodne z obecnymi ramami regulacyjnymi. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Może to osłabić tradycyjną skuteczność banków rozwoju lokalnego o udokumentowanym działaniu antycyklicznym. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Kontekst po pandemii COVID-19

| 6.1. | Skutki pandemii COVID-19 są już bardzo odczuwalne. Będziemy musieli przyzwyczaić się do znacznie wyższego poziomu długu publicznego, a ponadto cały system finansowy będzie musiał zaangażować się w dostarczenie w odpowiednim czasie środków tam, gdzie są potrzebne, w ramach wspólnych ogólnych wysiłków obejmujących władze publiczne i podmioty prywatne. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | W kontekście sytuacji po pandemii COVID-19 jeden z autorytetów przypomniał, że europejskie banki będą musiały stać się „instrumentem działań publicznych” w celu wsparcia gospodarki i zatrudnienia po tym kryzysie zdrowotnym. Zatem „przepisy ustawowe i wykonawcze nie powinny w żaden sposób utrudniać zapewnienia takich możliwości w bilansach banków” (8). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Nie wiadomo jeszcze, jak rozwinie się kryzys związany z pandemią COVID-19 z punktu widzenia gospodarki i jaki będzie jego ostateczny wpływ na banki, lecz należy przeprowadzić rozważania na ten temat w świetle obecnych i przyszłych ram.






  a) | Z regulacyjnego punktu widzenia głównym celem po kryzysie finansowym w 2008 r. było zmniejszenie ryzyka w bilansach banków. Po epidemii COVID-19 i przez niemożliwy do przewidzenia okres bilanse banków będą wypełniać się ryzykiem podjętym przez państwa członkowskie i gospodarkę realną. |
| --- | --- | --- |

6.3.

a)

Z regulacyjnego punktu widzenia głównym celem po kryzysie finansowym w 2008 r. było zmniejszenie ryzyka w bilansach banków. Po epidemii COVID-19 i przez niemożliwy do przewidzenia okres bilanse banków będą wypełniać się ryzykiem podjętym przez państwa członkowskie i gospodarkę realną.

| b) | Jednolity Mechanizm Nadzorczy, EUNB i ESMA przedsięwzięły szereg środków w ramach elastyczności, którą dają im obecne ramy regulacyjne, w celu zawieszenia niektórych procedur lub złagodzenia niektórych wymogów ostrożnościowych. |
| --- | --- |

b)

Jednolity Mechanizm Nadzorczy, EUNB i ESMA przedsięwzięły szereg środków w ramach elastyczności, którą dają im obecne ramy regulacyjne, w celu zawieszenia niektórych procedur lub złagodzenia niektórych wymogów ostrożnościowych.

| c) | Jeżeli w bilansach banków w przyszłości wciąż wyraźnie widoczne będą skutki gospodarcze i finansowe kryzysu, trzeba będzie wziąć to pod uwagę przy wdrażaniu w UE umowy bazylejskiej z grudnia 2017 r. |
| --- | --- |

c)

Jeżeli w bilansach banków w przyszłości wciąż wyraźnie widoczne będą skutki gospodarcze i finansowe kryzysu, trzeba będzie wziąć to pod uwagę przy wdrażaniu w UE umowy bazylejskiej z grudnia 2017 r.

| d) | Decyzja komitetu bazylejskiego o odroczeniu wdrożenia umowy z grudnia 2017 r. jest z pewnością odpowiednia i konieczna, aby umożliwić bankom radzenie sobie z konsekwencjami pandemii, z myślą zarówno o uwzględnieniu wpływu kryzysu związanego z COVID-19 na sytuację sektora bankowego, jak i o lepszym uwzględnieniu różnorodności bankowej w Europie. |
| --- | --- |

d)

Decyzja komitetu bazylejskiego o odroczeniu wdrożenia umowy z grudnia 2017 r. jest z pewnością odpowiednia i konieczna, aby umożliwić bankom radzenie sobie z konsekwencjami pandemii, z myślą zarówno o uwzględnieniu wpływu kryzysu związanego z COVID-19 na sytuację sektora bankowego, jak i o lepszym uwzględnieniu różnorodności bankowej w Europie.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  EKES kilkakrotnie wypowiadał się już na temat unii bankowej w swych opiniach (np. w opinii „Znaczenie banków spółdzielczych i kas oszczędnościowych dla spójności terytorialnej”, której zalecenia nie zostały jeszcze zastosowane). W 2014 r. odnosząc się do wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie środków strukturalnych zwiększających odporność instytucji kredytowych UE (COM(2014) 43 final – 2014/0020 (COD)), EKES przedstawił zalecenia w sprawie wspierania lokalnych gospodarek i potrzeby regulacji bankowej z poszanowaniem zasady proporcjonalności. W 2018 r. opublikował badanie Europe's cooperative banking models (Europejskie modele bankowości spółdzielczej, ISBN: 978-92-830-4024-8, numer katalogowy: QE-01-18-233-EN-N), w którym opisał sytuację i perspektywy systemu bankowości spółdzielczej w kontekście europejskim.

1

Europe's cooperative banking models

Europejskie modele bankowości spółdzielczej

(2)  Sprawozdania Doradczego Komitetu Naukowego – Regulatory Complexity and the Quest for Robust Regulation (Złożoność przepisów i poszukiwanie solidnych regulacji), nr 8, czerwiec 2019 r.

2

Regulatory Complexity and the Quest for Robust Regulation

Złożoność przepisów i poszukiwanie solidnych regulacji

(3)  Dz.U. L 141 z 14.5.2014, s. 1.

3

(4)  MREL (minimalny wymóg funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowanych) to wymóg ustanowiony w dyrektywie europejskiej w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków, której celem jest zapewnienie właściwego funkcjonowania instrumentu umorzenia lub konwersji długu poprzez zwiększenie zdolności absorpcji strat przez bank.

4

(5)  Jeden taki fundusz, którego celem jest zabezpieczenie depozytów, jest obsługiwany przez Banche Cooperative Italiane consorziate (BCC-CR). Jest to dobry przykład systemu gwarancji depozytów za pomocą mechanizmu samopomocowego i spółdzielczego w pełni finansowanego ze środków własnych banków. Fundusz interweniuje w wypadku przymusowej likwidacji banków członkowskich oraz w wypadku filii wspólnotowych banków spółdzielczych zrzeszonych i działających we Włoszech, gdy zainterweniował system gwarancji ich państwa pochodzenia; w wypadku restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji zrzeszonych banków; operacji zbycia składników aktywów, zobowiązań, przedsiębiorstw, jednostek organizacyjnych, dóbr i zgrupowanych stosunków prawnych; w celu pokonania stanu upadłości lub ryzyka upadłości członka konsorcjum.

5

zabezpieczenie depozytów

Banche Cooperative Italiane consorziate

przymusowej likwidacji

restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji

zbycia

upadłości lub ryzyka upadłości

(6)  Wyrok ten w rzeczywistości unieważnia decyzję Komisji, zgodnie z którą interwencja konsorcjum bankowego prawa prywatnego na rzecz wsparcia jednego z jego członków stanowiła pomoc państwa.

6

(7)  Dz.U. L 176 z 27.6.2013, s. 1.

7

(8)  Zob. np. argumenty byłego prezesa EBC Maria Draghiego w „Financial Times” z dnia 26 marca 2020 r.

8

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/21 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/21

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Mechanizmy podatkowe na rzecz zmniejszenia emisji CO2”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 364/03)

| Sprawozdawca: | Krister ANDERSSON |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Krister ANDERSSON

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/1/6 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

24.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/1/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny uważa, że istnieją uzasadnione powody, aby ustanowić w UE jednolite zasady walki z globalnym ociepleniem i na ich podstawie podjąć dyskusje na szczeblu międzynarodowym z innymi blokami handlowymi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Dotychczasowe dyskusje koncentrowały się na przepisach i podatkach na ochronę środowiska, w szczególności na podatkach służących redukcji emisji. EKES twierdzi, że istnieje potrzeba zajęcia się problemem globalnego ocieplenia w sposób globalny, kompleksowy i symetryczny, z uwzględnieniem poziomu CO2 w atmosferze. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W swoich pracach nad redukcją emisji dwutlenku węgla Komisja skupiła się na systemie handlu emisjami. EKES uważa, że w przyszłości użyteczne i konieczne może być również opracowanie nowych środków podatkowych, które mogłyby uzupełnić obecny system handlu emisjami i krajowe podatki od emisji dwutlenku węgla, tak by stworzyć skuteczne i symetryczne ramy polityczne umożliwiające rozwiązanie problemu rosnącej ilości emisji CO2. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES pochwala podejście Komisji, gdyż wydaje się ono dobrym krokiem w kierunku skuteczniejszego ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych w całej gospodarce. Narzędzie tego rodzaju powinno być skoordynowane z innymi dodatkowymi instrumentami, w tym z nowym podejściem do opodatkowania w ramach rynku wewnętrznego UE w spójnych ramach politycznych, jak również z innymi podobnymi narzędziami wdrażanymi w innych jurysdykcjach na świecie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zachęca Komisję Europejską do podjęcia konkretnych inicjatyw służących ustanowieniu podobnych podatków od emisji dwutlenku węgla w państwach członkowskich w celu zharmonizowania wysiłków na rzecz skutecznej redukcji poziomu emisji CO2. Idealnym rezultatem powinno być stworzenie jednakowych warunków na całym jednolitym rynku UE w odniesieniu do podlegających opodatkowaniu emisji/redukcji, a także konkretnych metod i stawek opodatkowania mających na celu wywarcie takiego samego wpływu na poziom emisji CO2 do atmosfery. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że nawet przy wprowadzeniu nowych podatków i dodatkowych środków globalne ocieplenie prawdopodobnie utrzyma się, o ile nie uda się wyeliminować z atmosfery już wyemitowanego CO2. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zachęca do rozwijania, poprzez specjalne inwestycje, technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) oraz technologii wychwytywania i utylizacji dwutlenku węgla (CCU), zarówno na szczeblu UE, jak i krajowym, ponieważ przyczyniają się one do realizacji celu, jakim jest redukcja wpływu emisji CO2, a w szerszym ujęciu zarówno do realizacji celów zrównoważonego rozwoju propagowanych przez ONZ, jak i celów porozumienia klimatycznego z Paryża. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Państwa członkowskie powinny w szczególności przyjąć kompleksową i symetryczną politykę podatkową w dziedzinie środowiska w zakresie wpływu CO2 na globalne ocieplenie. Istnieje potrzeba wprowadzenia podatków o stawkach zarówno dodatnich, jak i ujemnych. Dochody z podatków od emisji CO2 powinny być wykorzystywane do finansowania zachęt do stosowania technik redukcji emisji CO2 na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zwraca uwagę na inne instrumenty polityki na rzecz redukcji emisji dwutlenku węgla. Obejmują one zarówno nowe technologie, jak i praktyki zagospodarowania przestrzennego, do których należy zachęcać i które należy wspierać zarówno na szczeblu UE, jak i krajowym. Przede wszystkim lasy usuwają dwutlenek węgla w sposób naturalny, a drzewa wyjątkowo skutecznie magazynują węgiel usunięty z atmosfery w drodze fotosyntezy. Powiększanie i odbudowa obszarów leśnych oraz właściwa gospodarka leśna mogą wykorzystać moc fotosyntezy w celu zwalczania problemu emisji CO2. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Podczas gdy sprzedaż produktów leśnych jest opodatkowana jako dochód właściciela, należy uznać, że sadzenie drzew i wzrost lasów zmniejsza emisję CO2 do atmosfery i dlatego, w symetrycznym podejściu podatkowym do globalnego ocieplenia, należy zachęcać do stosowania ujemnego podatku od emisji CO2. Byłby to ważny środek służący osiągnięciu celów klimatycznych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES pragnie podkreślić, że konieczne jest, by skuteczne środki były wdrażane w sposób akceptowalny społecznie dla wszystkich. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Globalne ocieplenie jest przedmiotem troski wszystkich, a rządy poszukują skutecznych metod ograniczenia globalnego wzrostu temperatury. Na globalne ocieplenie wpływa szereg czynników, ale emisja dwutlenku węgla (CO2) ma szczególne znaczenie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dwutlenek węgla jest gazem cieplarnianym najczęściej powstającym w wyniku działalności człowieka, odpowiadającym za 64 % globalnego ocieplenia spowodowanego działalnością przemysłową (1). Stężenie gazu cieplarnianego w atmosferze znacznie wzrosło w ciągu kilku dziesięcioleci i jest ono obecnie o 40 % wyższe niż przed wybuchem rewolucji przemysłowej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Średnia temperatura powierzchni Ziemi od końca XIX w. wzrosła o 0,9 stopnia Celsjusza (2). Zmiana ta spowodowana jest rosnącą emisją dwutlenku węgla do atmosfery i innymi emisjami powodowanymi działalnością przemysłową, które, jak twierdzi wielu naukowców, są odpowiedzialne za ogólny wzrost globalnej temperatury. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Działalność człowieka zmienia obieg węgla zarówno poprzez dodawanie większej ilości CO2 do atmosfery – wpływając na zdolność naturalnych pochłaniaczy, takich jak lasy, do usuwania CO2 z atmosfery – jak i poprzez wpływ na zdolność gleb do magazynowania węgla. Główną działalnością człowieka generującą CO2 jest spalanie paliw kopalnych – węgla, gazu ziemnego i ropy naftowej – do celów energetyki i transportu, a także pewne procesy przemysłowe i praktyki w zakresie użytkowania gruntów. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Azja jest obecnie największym regionalnym emitentem na świecie, odpowiadającym za 53 % globalnych emisji, przy czym Chiny odpowiadają za 10 miliardów ton (co stanowi ponad jedną czwartą światowych emisji), podczas gdy Ameryka Północna jest drugim co do wielkości emitentem (18 % światowych emisji), a tuż za nią plasuje się Europa z 17 % (3). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wpływ emisji CO2 na temperaturę Ziemi i zmianę klimatu staje się coraz istotniejszy dla opinii publicznej i społeczeństwa obywatelskiego, a także dla partii politycznych zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Komisja Europejska z kolei uczyniła opracowanie konkretnych inicjatyw przeciwko zmianie klimatu głównym priorytetem swojej agendy politycznej, np. Zielonego Ładu (4), zanim w pierwszych miesiącach 2020 r. została zmuszona do skupienia się na sytuacji kryzysowej w związku z COVID-19. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Europejski Zielony Ład (5) jest podstawą nowej agendy politycznej Komisji Europejskiej. Ma on w założeniu stanowić skuteczną odpowiedź na bieżące wyzwania związane z ochroną środowiska i jest strategią wzrostu mającą na celu osiągnięcie zerowej emisji gazów cieplarnianych netto w UE do 2050 r. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Zielony Ład obejmuje główne sektory gospodarki europejskiej, w tym transport, energetykę, rolnictwo, budownictwo i konkretne gałęzie przemysłu, takie jak stal, cement, technologie informacyjno-komunikacyjne, tekstylia i chemikalia. Komisja pracuje nad pierwszym „europejskim prawem o klimacie” oraz dodatkowymi, szczegółowymi strategiami i inwestycjami sprzyjającymi ekologicznemu wzrostowi gospodarczemu. Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji jest istotny, lecz może wymagać dalszych środków (6). |
| --- | --- |

2.9.

3.   Możliwe instrumenty polityki, które mogą być stosowane w celu zmniejszenia emisji CO2
   (7)

| 3.1. | Wiele działań może powodować zanieczyszczenie, które wpłynie na inne podmioty w gospodarce. Skutki te mogą nie być brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o realizacji tych działań. Działalność ta jest więc prowadzona bez uwzględniania efektów zewnętrznych, które powoduje. Innymi słowy, nie biorąc pod uwagę faktycznych kosztów społecznych tej działalności. Ważne jest, aby przy podejmowaniu decyzji uwzględniać społeczny koszt zanieczyszczenia. Można tego dokonać poprzez opodatkowanie danej działalności. Efekty zewnętrzne zostaną wtedy zinternalizowane w decyzji, a zanieczyszczenie ulegnie zmniejszeniu zgodnie z kosztami, które generuje. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Działalność może jednak również prowadzić do zmniejszenia ogólnego poziomu zanieczyszczeń, tworząc pozytywne efekty zewnętrzne. Należy zachęcać do podejmowania takich działań, aby zwiększać je do takiego stopnia, by korzyści były w pełni rekompensowane. Można tego dokonać poprzez przyznanie dotacji lub ujemnego podatku. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ponieważ wpływ emisji CO2 ma zasięg globalny, cena za zanieczyszczenie powinna być wszędzie taka sama w przypadku równoważnych skutków negatywnych. Tylko wówczas podatek ten zostanie nałożony w sposób racjonalny pod względem kosztów. W związku z tym potrzebne jest podejście globalne (8). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Trudno jest jednak dokładnie ocenić, ile CO2 generuje każdy rodzaj działalności. Ponadto nie ma rynku światowego, na którym można by nałożyć jednolity podatek na działalność generującą CO2. Dlatego też kraje musiały uciekać się do fragmentarycznych środków. Ważne jest, aby rozszerzyć przedsiębrane środki na kolejne regiony i uwzględniać bardziej zanieczyszczającą działalność. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa, że istnieją uzasadnione powody, aby ustanowić w UE jednolite zasady i na ich podstawie podjąć dyskusje na szczeblu międzynarodowym z innymi blokami handlowymi. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zastosowanie pozwoleń na handel w UE i poza nią jest sposobem na zaspokojenie potrzeby wprowadzenia jednolitej ceny za tonę emitowanego CO2. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Dotychczasowe dyskusje koncentrowały się jednak na przepisach i podatkach na ochronę środowiska, w szczególności na podatkach służących redukcji emisji. EKES twierdzi, że istnieje potrzeba zajęcia się problemem globalnego ocieplenia w sposób kompleksowy i symetryczny, z uwzględnieniem poziomu CO2 w atmosferze. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ponieważ zmniejszenie poziomu CO2 w atmosferze pozwala zwalczać globalne ocieplenie, równie korzystne jest zmniejszenie emisji CO2 o pewną ilość lub usunięcie tej samej ilości z atmosfery. Dlatego dodawanie lub odejmowanie względem tego poziomu powinno być traktowane w sposób symetryczny. Oznacza to, że dodawanie CO2 do atmosfery (zanieczyszczanie) powinno wiązać się z dodatkowym kosztem (podatkiem), podczas gdy w przypadku działań obniżających poziom CO2 należy przyznawać dotację (podatek ujemny). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Dotychczas jednak koncentrowano się prawie wyłącznie na zapobieganiu dalszym emisjom. Nawet przy wprowadzeniu nowych podatków i dodatkowych środków globalne ocieplenie prawdopodobnie utrzyma się, o ile nie uda się wyeliminować z atmosfery już wyemitowanego CO2. EKES uważa zatem, że państwa członkowskie powinny wprowadzić środki symetryczne. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Celem podatku od emisji dwutlenku węgla i negatywnego podatku od redukcji emisji CO2 do atmosfery jest oddziaływanie na zachowania i internalizacja czynników zewnętrznych związanych z globalnym ociepleniem. Podatek/dotacja wpłynie jednak na możliwości produkcji i zatrudnienia we wszystkich sektorach gospodarki. A priori nie jest oczywiste, że pozytywna i negatywna stawka podatku powinna być jednakowej wielkości (9). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Ogromne znaczenie ma dostosowanie różnych zachęt stymulujących zrównoważone inwestycje, o ile daje się uzasadnić powiązane pozytywne efekty zewnętrzne. Zharmonizowana metodologia wskaźników niskoemisyjnych powinna służyć jako wytyczne dla szacowania innych skutków. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Aby przejście na gospodarkę bezemisyjną było solidniejsze pod względem gospodarczym i wiarygodniejsze politycznie, należy jak najszybciej podjąć działania w celu zmniejszenia bezpośrednich i pośrednich dotacji dla sektora paliw kopalnych, który jest odpowiedzialny za duże koszty środowiskowe. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Ze względu na to, że potrzeby finansowe związane z Europejskim Zielonym Ładem są bardzo duże, a wspólne unijne źródła budżetowe – dość ograniczone, sektor prywatny pełni znaczącą funkcję. Porozumienie w sprawie wieloletnich ram finansowych musi ten aspekt uwzględniać. Podatki od emisji CO2 wynikają jednak przede wszystkim z konieczności zmiany zachowań gospodarstw domowych, firm i podmiotów publicznych, nie są zaś źródłem dochodu. EKES pragnie podkreślić, że konieczne jest, by skuteczne środki były wdrażane w sposób akceptowalny społecznie dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Systemy handlu emisjami

| 4.1. | Możliwym instrumentem politycznym służącym redukcji emisji CO2 jest europejski system handlu emisjami (ETS) (10). Opiera się on na zasadzie pułapów i handlu. Zgodnie z tą zasadą ustala się pułap ogólnej ilości niektórych gazów cieplarnianych, które mogą być emitowane przez instalacje objęte systemem. Pułap ten jest z czasem redukowany, co zmusza do zmniejszenia całkowitej emisji. W ramach pułapu przedsiębiorstwa objęte systemem otrzymują lub kupują uprawnienia do emisji, które w razie potrzeby mogą być przedmiotem handlu (11). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zgodnie z komunikatem Europejski Zielony Ład – COM(2019) 640 – do czerwca 2021 r. Komisja dokona przeglądu szeregu istotnych instrumentów polityki związanych z klimatem w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych (12). Działania te obejmować będą obecny system handlu emisjami, z możliwością rozszerzenia istniejącego systemu na nowe sektory, jak również dodatkowe interwencje dotyczące: i) celów państw członkowskich w zakresie redukcji emisji w sektorach nieobjętych systemem handlu emisjami; ii) przepisy dotyczące użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów oraz leśnictwa. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES pochwala podejście Komisji, gdyż wydaje się ono dobrym krokiem w kierunku skuteczniejszego ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych w całej gospodarce. Narzędzie tego rodzaju powinno być skoordynowane z innymi dodatkowymi instrumentami, w tym z nowym podejściem do opodatkowania w ramach rynku wewnętrznego UE w spójnych ramach politycznych, jak również z innymi podobnymi narzędziami wdrażanymi w innych jurysdykcjach na świecie. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Z perspektywy międzynarodowej wzrosła liczba systemów handlu emisjami na całym świecie. Oprócz unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), w Kanadzie, Chinach, Japonii, Nowej Zelandii, Korei Południowej, Szwajcarii i Stanach Zjednoczonych funkcjonują już lub są w trakcie opracowywania systemy krajowe lub regionalne. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy regionalne zmierzające do znacznej redukcji emisji CO2 jako niezbędne kroki zmierzające do skutecznego radzenia sobie ze zmianami klimatu wywołanymi przez emisje CO2. W związku z tym EKES zachęca Komisję Europejską do kontynuowania i wzmacniania wysiłków na rzecz uczynienia z Europy wiodącego regionu w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Podatki od emisji dwutlenku węgla

| 5.1. | Innym możliwym instrumentem politycznym są podatki od emisji dwutlenku węgla. Prowadzą one do redukcji emisji głównie na dwa sposoby: i) poprzez wzrost kosztów paliw opartych na węglu i energii elektrycznej; ii) w konsekwencji motywując przedsiębiorstwa do przejścia na czystą energię, taką jak na przykład energia wodna, słoneczna lub wiatrowa. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Jeśli są prawidłowo opracowane, podatki od emisji dwutlenku węgla są zgodne z zasadą „zanieczyszczający płaci”, według której zanieczyszczający powinien ponosić koszty środków mających na celu redukcję zanieczyszczenia zgodnie z zakresem szkód wyrządzonych społeczeństwu, jak stwierdzono w deklaracji ONZ z Rio (13) (1992) i w dyrektywie 2004/35/WE w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu (14). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | W swoich pracach nad redukcją emisji dwutlenku węgla Komisja skupiła się na systemie handlu emisjami. EKES uważa, że w przyszłości użyteczne i konieczne może być również opracowanie nowych środków podatkowych, które mogłyby uzupełnić obecny system handlu emisjami i krajowe podatki od emisji dwutlenku węgla, tak by stworzyć skuteczne i symetryczne ramy polityczne umożliwiające rozwiązanie problemu rosnącej ilości emisji CO2. Koordynacja wysiłków na szczeblu globalnym ma szczególne znaczenie, co zostało należycie wyjaśnione przez MFW (15). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | W Europie wiele krajów nałożyło podatki energetyczne lub podatki energetyczne częściowo uzależnione od zawartości dwutlenku węgla. Wśród tych krajów znalazły się: Szwecja, Dania, Finlandia, Niderlandy, Norwegia, Słowenia, Szwajcaria i Zjednoczone Królestwo (16). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Szwecja nakłada najwyższą stawkę podatku węglowego w wysokości 112,08 EUR za tonę emisji dwutlenku węgla, zmniejszając swoje emisje o 23 % w ciągu ostatnich 25 lat. Szwedzki podatek węglowy został wprowadzony w 1991 r. według stawki odpowiadającej 250 SEK (23 EUR) za tonę wyemitowanego dwutlenku węgla kopalnego i stopniowo zwiększany do 1 190 SEK (110 EUR) w 2020 r.; nadal stanowi on podstawę szwedzkiej polityki klimatycznej (17). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Szwedzki podatek węglowy stanowił zachętę do ograniczenia zużycia energii, poprawy efektywności energetycznej i zwiększenia wykorzystania alternatywnych źródeł energii odnawialnej. Dzięki stopniowemu podnoszeniu poziomu podatku zainteresowane strony otrzymały czas na dostosowanie się, co z czasem przyczyniło się do większej politycznej akceptacji podwyżek podatków. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Ogólnie rzecz biorąc, doświadczenie Szwecji pokazuje, że możliwe jest ograniczenie emisji, nawet jeśli wymaga ono istotnego przekształcenia gospodarki. W latach 1990–2017 PKB wzrósł o 78 %, podczas gdy krajowe emisje gazów cieplarnianych spadły w tym samym okresie o 26 %, co uplasowało Szwecję na ósmym miejscu w światowym indeksie konkurencyjności. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | W 1990 r. Finlandia była pierwszym krajem na świecie, który wprowadził podatek węglowy. Podatek ten początkowo opierał się wyłącznie na zawartości dwutlenku węgla w związku z produkcją ciepła i energii elektrycznej. Został on rozszerzony o opodatkowanie zarówno węgla, jak i energii, a także paliw transportowych. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | W 1992 r. Dania wprowadziła podatek węglowy obejmujący zużycie wszystkich paliw kopalnych (gaz ziemny, ropa naftowa i węgiel). W Norwegii do 55 % wszystkich emisji jest objętych podatkiem węglowym; pozostałe emisje są objęte krajowym systemem handlu emisjami (18). |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES zachęca Komisję Europejską do podjęcia konkretnych inicjatyw służących ustanowieniu podobnych podatków od emisji dwutlenku węgla w państwach członkowskich w celu zharmonizowania wysiłków na rzecz skutecznej redukcji poziomu emisji CO2. Idealnym rezultatem powinno być stworzenie jednakowych warunków na całym jednolitym rynku UE w odniesieniu do podlegających opodatkowaniu emisji/redukcji, a także konkretnych metod i stawek opodatkowania mających na celu wywarcie takiego samego wpływu na poziom emisji CO2 do atmosfery. Taki wynik może jednak wymagać czasu, biorąc pod uwagę specyficzne potrzeby poszczególnych krajów. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Przyjęcie podobnych podatków od emisji CO2 przez państwa członkowskie należy wykorzystać do wywarcia wpływu na partnerów handlowych, aby poczynili oni podobne kroki, rozszerzając tym samym wysiłki w skali globalnej i ograniczając wpływ na konkurencyjność Europy. By uniknąć skomplikowanych przepisów kompensacyjnych, konieczne jest znalezienie rozwiązania na skalę światową. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Ponadto jeśli podatki te zostaną prawidłowo opracowane, mogą przyczynić się do wzrostu gospodarczego poprzez generowanie, między innymi, inwestycji produkcyjnych w nowe technologie. Dotyczy to w szczególności rozwoju technologii mających na celu zmniejszenie istniejących poziomów CO2 w atmosferze. |
| --- | --- |

5.12.

6.   Technologie CCS i CCU

| 6.1. | Innym możliwym instrumentem polityki jest wykorzystanie technik zmniejszających istniejące poziomy CO2 w atmosferze. Techniki tego rodzaju będą prawdopodobnie potrzebne jako uzupełnienie systemu handlu emisjami i podatków od emisji CO2. Potrzebne jest podejście symetryczne. Działania ograniczające poziom CO2 już obecnego w atmosferze są równie korzystne dla ograniczenia globalnego ocieplenia, jak ograniczenie działalności związanej z emisją CO2. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Dwie najważniejsze technologie mające na celu redukcję poziomu CO2 to technologia wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) oraz wychwytywania i utylizacji dwutlenku węgla (CCU) (19). Obie technologie polegają na wychwytywaniu CO2 z atmosfery, sprężaniu go i transportowaniu do miejsca jego składowania. Technologie te mają istotny potencjał w zakresie łagodzenia zmian klimatu (20). Istnieją również inne technologie i oczekuje się, że w najbliższej przyszłości opracowanych zostanie wiele innych. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Różnica między CCS a CCU związana jest z miejscem docelowym wychwyconego CO2. W ramach CCS wychwycony CO2 jest przenoszony na odpowiednie miejsce celem długoterminowego składowania, podczas gdy w CCU wychwycony CO2 jest przetwarzany na produkty komercyjne. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | CCU odnosi się do wychwytywania i utylizacji CO2 jako substratu w produkcji minerałów, składników chemicznych, paliw syntetycznych i materiałów budowlanych. Technologia ta może być wykorzystywana do ograniczania emisji CO2 poprzez recykling CO2 na produkty, stałą sekwestrację CO2 w materiałach budowlanych, takich jak beton, a także recyrkulację CO2 z bezpośrednim wychwytywaniem z powietrza. Może również oferować możliwości magazynowania energii elektrycznej poprzez produkcję syntetycznego metanu. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Unia Europejska ustanowiła ramy regulacyjne w celu komercjalizacji i subsydiowania tej nowej technologii, mimo że koszt wychwytywania i składowania jest nadal istotnym niekorzystnym czynnikiem. Obecnie element wychwytywania stanowi najdroższą część procesu. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Dziś największe instalacje CCS i CCU znajdują się w Stanach Zjednoczonych. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | W Europie technologie CCS i CCU od 1996 r. stosuje Norwegia (21). Miliony ton CO2 rocznie z produkcji gazu ziemnego w kilku wyspecjalizowanych zakładach zostały wychwycone i składowane w odpowiednich miejscach, co stanowi najbardziej pomyślnie zrealizowane europejskie doświadczenie w stosowaniu CCS do tej pory. W ostatnich latach inne dodatkowe formy technologii CCS i CCU opracowano w Szwecji, Niderlandach, Belgii, we Francji i w Irlandii (22). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | EKES zachęca do rozwijania, poprzez specjalne inwestycje, technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) oraz technologii wychwytywania i utylizacji dwutlenku węgla (CCU), zarówno na szczeblu UE, jak i krajowym, ponieważ przyczyniają się one do realizacji celu, jakim jest redukcja wpływu emisji CO2, a w szerszym ujęciu zarówno do realizacji celów zrównoważonego rozwoju propagowanych przez ONZ, jak i celów porozumienia klimatycznego z Paryża. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Jeśli globalne ocieplenie ma zostać zmniejszone w sposób efektywny i racjonalny pod względem kosztów, należy propagować technologie CCS i CCU (23). W szczególności budżety krajowe powinny odgrywać kluczową rolę w zwiększaniu wykorzystania takich technologii, wspierając inwestycje publiczne, a także bodźce podatkowe. W tym względzie Komisja Europejska rozważa dokonanie przeglądu odpowiednich wytycznych w sprawie pomocy państwa, w tym wytycznych dotyczących środowiska i energii, które zostaną zmienione do 2021 r., aby umożliwić państwom członkowskim większą elastyczność. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Państwa członkowskie powinny w szczególności przyjąć kompleksową i symetryczną politykę podatkową w dziedzinie środowiska w zakresie wpływu CO2 na globalne ocieplenie. Istnieje potrzeba wprowadzenia podatków o stawkach zarówno dodatnich, jak i ujemnych. Najlepszym sposobem wykorzystania dochodów z podatków od emisji CO2 byłoby finansowanie zachęt do stosowania technik redukcji emisji CO2. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Fundusze europejskie przeznaczone na badania w dziedzinie CCS i CCU mogłyby zostać wzmocnione finansowo i ukierunkowane strategicznie na osiągnięcie lepszych, konkretnych wyników w zakresie zdolności do wychwytywania i alternatywnych metod składowania CO2. |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | Nie należy bagatelizować znaczenia przepisów dotyczących zamówień publicznych (24). Rządy krajowe i lokalne organy administracji publicznej powinny w większym stopniu i skuteczniej realizować ekologiczne cele i wykorzystywać konkretne narzędzia środowiskowe zapisane w dyrektywie 2014/24/UE (25), dyrektywie 2014/25/UE (26) oraz dyrektywie 2014/23/UE (27) w sprawie zamówień publicznych i udzielania koncesji. W ten sposób krajowe inwestycje i wydatki publiczne, z jednej strony, mogłyby funkcjonować w synergii ze środkami przewidzianymi w Europejskim Zielonym Ładzie, z drugiej strony. |
| --- | --- |

6.12.

7.   Dodatkowe narzędzia służące redukcji emisji

| 7.1. | Wreszcie EKES zwraca uwagę na inne instrumenty polityki na rzecz redukcji emisji dwutlenku węgla. Obejmują one zarówno nowe technologie, jak i praktyki zagospodarowania przestrzennego, do których należy zachęcać i które należy wspierać zarówno na szczeblu UE, jak i krajowym. Przede wszystkim lasy usuwają dwutlenek węgla w sposób naturalny, a drzewa wyjątkowo skutecznie magazynują węgiel usunięty z atmosfery w drodze fotosyntezy. Powiększanie i odbudowa obszarów leśnych oraz właściwa gospodarka leśna mogą wykorzystać moc fotosyntezy w celu zwalczania problemu emisji CO2. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Podczas gdy sprzedaż produktów leśnych jest opodatkowana jako dochód właściciela, należy uznać, że sadzenie drzew i wzrost lasów zmniejsza emisję CO2 do atmosfery i dlatego, w symetrycznym podejściu podatkowym do globalnego ocieplenia, należy do tego zachęcać poprzez stosowanie ujemnego podatku od emisji CO2. Byłby to ważny środek służący osiągnięciu celów klimatycznych. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Co więcej, gleby w naturalny sposób magazynują węgiel. W ramach ostatniej WPR wprowadzono pewne środki ekologiczne mające na celu zwiększenie wkładu rolnictwa europejskiego w ekologiczny wzrost gospodarczy w Europie. Takie środki należy wspierać, o ile są one zgodne z rosnącą koniecznością produkcji żywności i realizacją celów środowiskowych. Gospodarka o obiegu zamkniętym może również oferować większe możliwości osiągnięcia celów środowiskowych i klimatycznych. |
| --- | --- |

7.3.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Przyczyny zmian klimatu, Komisja Europejska (Energia, zmiana klimatu i środowisko) – https://ec.europa.eu/clima/change/causes_pl.

1

(2)  Global Climate Change, NASA [Zmiana klimatu na świecie, NASA] – https://climate.nasa.gov/evidence/.

2

(3)  Global Carbon Project, emisje CO2 – http://www.globalcarbonatlas.org/en/CO2-emissions.

3

2

(4)  Zob. komunikat KE Europejski Zielony Ład – Aspirowanie do miana pierwszego kontynentu neutralnego dla klimatu.

4

Europejski Zielony Ład – Aspirowanie do miana pierwszego kontynentu neutralnego dla klimatu

(5)  Zob. opinia EKES-u Plan inwestycyjny na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu (w toku) oraz opinia EKES-u (Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 51).

5

Plan inwestycyjny na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu

(6)  Zob. opinia EKES-u Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i poprawki do rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 55).

6

Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i poprawki do rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów

(7)  Zob. Emissions Gap Report [Raport w sprawie luk w emisjach] 2019 UNEP dotyczący globalnych wysiłków.

7

(8)  Jeżeli nie uda się znaleźć prawdziwie globalnego rozwiązania, problemem stanie się to, jak postępować z produktami pochodzącymi z państw trzecich, i potrzebny będzie mechanizm dostosowywania transgranicznego podatku od emisji dwutlenku węgla, co nie będzie bez konsekwencji.

8

(9)  Można by argumentować, że dotacja na tonę redukcji emisji CO2 powinna być wyższa niż stawka podatku od emisji CO2, ponieważ wpływ na zatrudnienie wynikający ze zmniejszonej produkcji w obszarze działań związanych z emisją CO2 prawdopodobnie spowoduje pewne trwałe bezrobocie. Ponadto prawdopodobnie łatwiej jest uzyskać wsparcie publiczne dla zmian strukturalnych w gospodarce prowadzących do rozwoju nowych technologii, niż ograniczać istniejące metody produkcji.

9

2

2

2

(10)  Zob. opinia EKES-u Zmiana unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (Dz.U. C 71 z 24.2.2016, s. 57).

10

Zmiana unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji

(11)  System handlu emisjami i ustalanie ceny zezwoleń wywołały wiele debat. Liczba zezwoleń i cykl koniunkturalny zazwyczaj znacznie wpływają na cenę zezwoleń. Obecna sytuacja gospodarcza w następstwie kryzysu wywołanego przez pandemię COVID-19 prawdopodobnie również doprowadzi do wznowienia dyskusji na temat ETS.

11

(12)  Zob. opinia EKES-u Plan inwestycyjny na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 63).

12

Plan inwestycyjny na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu

(13)  Zob. raport Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie środowiska i rozwoju.

13

(14)  Dz.U. L 143 z 30.4.2004, s. 56.

14

(15)  „Monitor fiskalny MFW”, How to Mitigate Climate Change [Jak łagodzić zmianę klimatu], 2019 r., s. IX, zgodnie z którym „[r]óżne narzędzia polityczne mają plusy i minusy, ale kryzys klimatyczny jest kwestią palącą i ma charakter egzystencjalny, wymagający od kluczowych zainteresowanych stron wdrożenia wszystkich odpowiednich środków politycznych. Ministrowie finansów mogą stawić czoła temu kryzysowi, podejmując działania w zakresie opodatkowania emisji dwutlenku węgla lub wprowadzając podobne strategie, czyniąc łagodzenie zmiany klimatu bardziej akceptowalnym poprzez uzupełniające środki podatkowe lub środki dotyczące wydatków, zapewniając odpowiednie budżetowanie inwestycji w czyste technologie oraz koordynując strategie na szczeblu międzynarodowym”.

15

How to Mitigate Climate Change

(16)  Wprowadzenie lub zwiększenie podatków od emisji dwutlenku węgla często wiąże się z trudnymi kompromisami. Podatki sprawiają, że konieczne staje się zreformowanie technik produkcji i środków transportu. Może to prowadzić do bezrobocia w niektórych sektorach oraz do potrzeby przejścia na inne rodzaje pracy. Koszty społeczne osób, które na tym ucierpią, mogą być wysokie. Państwa mają różne możliwości zapewnienia ochrony socjalnej i należy to wziąć pod uwagę, aby każde wdrożenie cieszyło się akceptacją społeczną.

16

(17)  Sweden’s carbon tax [Szwedzki podatek węglowy], kancelaria rządu Szwecji – https://www.government.se/government-policy/taxes-and-tariffs/swedens-carbon-tax/.

17

(18)  Putting a Price on Carbon with a Tax, World Bank Group [Podatki jako narzędzie ustalania cen emisji dwutlenku węgla, Grupa Banków Światowych] – https://www.worldbank.org/content/dam/Worldbank/document/SDN/ background-note_carbon-tax.pdf.

18

(19)  The potential for CCS and CCU in Europe, Komisja Europejska [Potencjał technologii CCS i CCU w Europie] https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/iogp_-_report_-_ccs_ccu.pdf.

19

(20)  Zob. opinia EKES-u (Dz.U. C 341 z 21.11.2013, s. 82).

20

(21)  CCS, Norwegian Petroleum [Technologia CCS, Norwegian Petroleum] – https://www.norskpetroleum.no/en/environment-and-technology/carbon-capture-and-storage/.

21

(22)  How European CO2 Transport and Storage Infrastructure can enable an Innovative Industrial Transition, European Parliament [W jaki sposób europejska infrastruktura transportu i składowania CO2 może umożliwić innowacyjną przemianę przemysłową, Parlament Europejski] – https://zeroemissionsplatform.eu/wp-content/uploads/ZEP-Conference-Presentations.pdf.

22

2

2

(23)  Szwedzka komisja rządowa stwierdziła w 2020 r., że Szwecja mogłaby osiągnąć wynik neutralny pod względem emisji dwutlenku węgla do 2045 r., gdyby dochody z podatków od emisji CO2 zostały wykorzystane do subsydiowania usuwania CO2 z atmosfery. Dodatnie i ujemne stawki podatkowe miałyby taką samą skalę. Zob. SOU 2020:4, Swedish government public investigations [Szwedzkie państwowe raporty publiczne].

23

2

2

(24)  Podkreślono to w publikacji Komisji Europejskiej dotyczącej zamówień publicznych na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym, październik 2017 r., https://ec.europa.eu/environment/gpp/circular_procurement_en.htm. Bank Światowy zwrócił również uwagę na rolę przepisów dotyczących zamówień publicznych w swych własnych zamówieniach: https://www.worldbank.org/en/about/corporate-procurement/vendors.

24

(25)  Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 65.

25

(26)  Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 243.

26

(27)  Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 1.

27

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/29 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/29

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zwiększanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego w całej UE”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 364/04)

| Sprawozdawca: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 194/11/12 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

24.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

194/11/12

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Pandemia COVID-19 wpływa na Unię Europejską oraz inne kraje na całym świecie. Komisja Europejska zareagowała na kryzys za pomocą szeroko zakrojonego pakietu instrumentów mających na celu złagodzenie skutków tego wstrząsu zewnętrznego. Były to między innymi: instrument wsparcia z tytułu kryzysu pandemicznego w ramach Europejskiego Mechanizmu Stabilności (EMS), tymczasowe pożyczki służące finansowaniu krajowych mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobne środki mające na celu zabezpieczenie miejsc pracy w państwach członkowskich w ramach inicjatywy SURE. Natomiast Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) udzielił przedsiębiorstwom pomocy na utrzymanie płynności finansowej. Komisja Europejska zaproponowała ostatnio nowy instrument o wartości 750 mld EUR pod nazwą Next Generation EU, który ma pomóc państwom członkowskim przezwyciężyć kryzys gospodarczy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W każdym razie EKES jest zdania, że kryzys wywołany przez pandemię COVID-19 nie powinien odwieść UE od jej celów średnio- i długoterminowych, które zostały określone w Europejskim Zielonym Ładzie, strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego 2020 oraz Europejskim filarze praw socjalnych. W celach tych uwzględniono przecież potrzebę reorganizacji europejskiej gospodarki, aby w nadchodzących latach zapewnić zrównoważony wzrost gospodarczy oparty na filarach zrównoważenia środowiskowego, wzrostu wydajności, sprawiedliwości, postępu społecznego oraz stabilności makroekonomicznej. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że dla zabezpieczenia łańcuchów dostaw, które okazały się zawodne podczas kryzysu, podmioty UE muszą na nowo przemyśleć strategie łańcuchów dostaw, w tym ich dywersyfikację, a w wielu sektorach także je dostosować. Równie istotne jest, aby UE odgrywała ważniejszą rolę w światowym handlu, co ma kluczowe znaczenie dla unijnych przedsiębiorstw i ich perspektyw biznesowych. EKES sądzi również, że globalnym przedsiębiorstwom prowadzącym działalność na globalnym rynku trzeba zapewnić równe warunki działania w wielu dziedzinach (szczególnie międzynarodowych norm pracy, uczciwej konkurencji i zgodności z celami klimatycznymi). Nie można wykluczyć możliwości przenoszenia przez przedsiębiorstwa z UE zakładów produkcyjnych (przynajmniej w odniesieniu do podstawowych produktów) wewnątrz UE w celu uniknięcia problemów związanych z łańcuchem dostaw. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Globalizacja wraz ze swymi skutkami ubocznymi przyniosła inwestycje w wielu krajach, lecz ich celem nie zawsze jest zbudowanie inwestycji kapitałowych, a raczej poszukiwanie krajów, w których podatki są najniższe. EKES uważa, że z problemów gospodarczych i innych konsekwencji kryzysu związanego z COVID-19 wynika, że konieczna jest zmiana trybu funkcjonowania przedsiębiorstw w UE i na całym świecie. Zalecenia EKES-u dotyczące przyspieszenia przez państwa członkowskie terminu rozwiązania problemu unikania opodatkowania i uchylania się od opodatkowania nabrały teraz większego znaczenia. To samo dotyczy dyskusji między państwami członkowskimi na temat stopniowego przejścia na głosowanie większością kwalifikowaną oraz zwykłą procedurę ustawodawczą w kwestiach podatkowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Polityka rządowa i wsparcie ze strony rządu również stały się bardziej istotne podczas kryzysu. Szczególnie ważna jest polityka fiskalna, nie tylko dla zapewnienia stabilności gospodarczej, lecz również aby umożliwić rządom wspieranie przedsiębiorstw poprzez oferowanie zachęt w zakresie dozwolonym przez prawo Unii. Dlatego też EKES jest zdania, że jakakolwiek próba osiągnięcia i wzmocnienia zrównoważonego wzrostu gospodarczego wymaga rządowych wytycznych i regulacji we wszystkich obszarach działalności gospodarczej i ochrony środowiska, ze szczególnym uwzględnieniem włączania ochrony środowiska w główny nurt działalności gospodarczej. Znaczenie otwartego dialogu z partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim pozostaje niewątpliwie kluczowe w odniesieniu do ustalenia kierunku gospodarczego. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Potrzeba udzielania ogromnych pożyczek służących zapewnieniu wsparcia dochodów i gwarancji pożyczkowych na rzecz przedsiębiorstw, których działalność została zamrożona za sprawą restrykcji, ograniczy niewątpliwie zakres, w jakim rządy mogą udzielać zachęt w celu ponownego ożywienia działalności gospodarczej. Ograniczy również kwotę finansowania niezbędnego do wspierania zarówno ochrony środowiska, jak i inwestycji produkcyjnych. Rządy będą zatem musiały wynaleźć kreatywne sposoby wspierania wydatków przeznaczonych na zrównoważony wzrost gospodarczy przy jednoczesnym zapewnieniu długoterminowej stabilności fiskalnej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Przejście na ścieżkę bardziej zrównoważonej gospodarki musi obejmować zarówno rozwój sektorów ekologicznych, jak również możliwie największe zazielenianie istniejących modeli gospodarczych i sektorów przedsiębiorstw wykraczające poza tradycyjnie zielone sektory. EKES uważa zatem, że pomoc oferowana przedsiębiorstwom zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym musi zależeć od wypełniania celów określonych w Europejskim Zielonym Ładzie i strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2020 r., a także od dowodów, że osiągnięto postęp społeczny. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Przy określaniu strategii koniecznych do ożywienia gospodarczego, utrzymania inwestycji i zrównoważonego charakteru, krokiem w dobrą stronę jest uruchomienie przez Komisję ogólnej klauzuli korekcyjnej w ramach paktu stabilności i wzrostu, która umożliwi państwom strefy euro tymczasowe zawieszenie wszelkich dostosowań wymaganych do osiągnięcia średnioterminowych celów fiskalnych. EKES uważa jednak, że przegląd obowiązujących przepisów można uznać za konieczny w chwili, gdy wchodzimy w etap odbudowy po pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES jest zdania, że podstawą zrównoważonego wzrostu gospodarczego w UE musi być stworzenie i rozwijanie rzeczywistej gospodarki o obiegu zamkniętym, która maksymalizuje i utrzymuje wartość w ramach wszystkich łańcuchów dostaw, przy jednoczesnym minimalizowaniu strat i dążeniu do efektywnego gospodarowania zasobami. Modele gospodarki o obiegu zamkniętym dysponują znacznym potencjałem, który można wykorzystać do zwiększania europejskiej konkurencyjności, nie tylko w zakresie ochrony środowiska naturalnego, lecz również tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy i rozwoju sektorów pomocniczych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Rola, jaką innowacja i cyfryzacja oraz ciągłe inwestowanie w kapitał ludzki odgrywają w ułatwianiu przejścia do zrównoważonego wzrostu gospodarczego, jest nie do przecenienia. Trwająca obecnie pandemia przyczyniła się jednak również do ponownego podkreślenia znaczenia koncentracji na zdrowiu i dobrostanie osób, zamiast wyłącznie na produktywności i wzroście gospodarczym. Produktywność odgrywa kluczową rolę w osiągnięciu zrównoważonego wzrostu gospodarczego. EKES uważa, że aby w przyszłości gospodarka dalej rozwijała się w sposób zrównoważony, konieczne jest zwiększenie jej zdolności do wzrostu, lecz wyłącznie do momentu, w którym wzrost taki dodaje gospodarce wartości, zwiększając zarówno płace, jak i nadwyżki i tym samym popyt na jednolitym rynku i nie naruszając nabytych praw, takich jak ochrona socjalna i negocjacje zbiorowe. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Odporność na wstrząsy gospodarcze (doświadczenie z pandemii COVID-19)

| 2.1. | We wnioskach opinii dotyczącej Europejskiego Instrumentu Stabilizacji Inwestycji (1) EKES zauważył, że Europejski Instrument Stabilizacji Inwestycji (EISI), który ma na celu zwiększenie funkcji stabilizacyjnej krajowych polityk fiskalnych w warunkach wstrząsu gospodarczego, z uwagi na swoją wielkość nie jest wystarczająco skuteczny w przypadku, gdy kryzys gospodarczy wpływa na kilka państw członkowskich. Chociaż uznano, że EISI stanowi krok w kierunku ściślejszej integracji strefy euro, EKES stwierdził, że dobrze przygotowany system ubezpieczeniowy dla całej UE, stanowiący automatyczny stabilizator w sytuacji wstrząsów makroekonomicznych, byłby skuteczniejszy niż proponowany EISI. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W ostatnich miesiącach Unia Europejska, wraz z innymi krajami na całym świecie, ucierpiała wskutek wybuchu pandemii COVID-19. Kryzys ujawnił nieodłączne słabości UE: jej przywódcy, jak się wydawało przynajmniej na początku, nie byli w stanie zareagować w skuteczny i skoordynowany sposób w obliczu poważnych konsekwencji gospodarczych i społecznych spowodowanych kryzysem związanym z COVID-19. Systemy opieki zdrowotnej, szczególnie włoski i hiszpański, zmagały się z licznymi przypadkami zakażonych pacjentów, a ogólna odpowiedź, jak na ironię, przywodziła na myśl zasadę „każdy naród sobie” propagowaną przez skrajną prawicę i nacjonalistów. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Można polemizować, że ostatni kryzys był największym sprawdzianem dla projektu integracji europejskiej, a także dla instytucji UE i samej struktury, na której opiera się euro. W 2008 r. sektor bankowy znajdował się w centrum kryzysu. Europejski Bank Centralny (EBC) zapewnił płynność rynków finansowych i wsparcie dla banków. Narzędzia monetarne były wówczas bardzo istotne, ale niedawny kryzys stanowił zupełnie inne wyzwanie, gdyż stabilność publicznych systemów opieki zdrowotnej i wsparcie dochodowe dla szczególnie narażonych przedsiębiorstw i ich pracowników miały zapewnić środki fiskalne. EBC wsparł pośrednio zdolność rządów do emitowania długu i zaciągania pożyczek na finansowanie wydatków, w tym wydatków na rozwój społeczny i programy opieki społecznej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Skutki gospodarcze pandemii COVID-19 uderzyły we wszystkich członków bloku walutowego. Nie istnieje jednak żaden mechanizm pozwalający rządom państw strefy euro na wspólną reakcję na tego rodzaju wstrząs. W rezultacie polityka realizowana w reakcji na pandemię miała w przeważającej mierze charakter krajowy, co sprawiło, że w czasie kryzysu doszło do uwypuklenia różnic, nie zaś do zjednoczenia Europy. W obliczu wstrząsu symetrycznego strefa euro zareagowała w sposób asymetryczny. Różnice między warunkami fiskalnymi w poszczególnych państwach członkowskich spowodowały silne zróżnicowanie reakcji w zakresie polityki. W kilku opiniach EKES podkreślił znaczenie większej konwergencji zarówno w polityce gospodarczej, jak i społecznej, oraz skoordynowanego podejścia do polityki fiskalnej, w tym opodatkowania; obecny kryzys wykazuje jednak ponownie, że istnieje znaczna rozbieżność w reakcji dotyczącej polityki fiskalnej wynikająca z różnic w sytuacji fiskalnej każdego z państw. Silniejsze gospodarki strefy euro stanowczo zareagowały na pandemię COVID-19, zwiększając zadłużenie w celu finansowania pakietów ratunkowych. Słabsze gospodarki nie mają takiej swobody finansowej i zareagowały na kryzys, stosując skromniejszy pakiet ratunkowy. Wskazuje to na skalę dysproporcji między gospodarkami w strefie euro. Z biegiem trwania kryzysu różnice te stawały się coraz bardziej widoczne. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W odpowiedzi na kryzys EBC ogłosił nadzwyczajny program zakupu aktywów służący stabilizacji europejskich rynków. Początkowa reakcja w europejskich stolicach była możliwa do przewidzenia: po uspokojeniu się rynków i zawężeniu różnic między obligacjami w poszczególnych państwach zniknęła potrzeba prowadzenia wspólnych działań w zakresie polityki fiskalnej. Każdy kraj skupił się ponownie na krajowych pakietach ratunkowych. Jednakże późniejsze prace Komisji, Eurogrupy i Rady Europejskiej nad planem odbudowy były bardzo potrzebnym impulsem dla państw członkowskich. Skuteczna reakcja na kryzys wymagała jednak jeszcze wielu działań, w tym wypracowania wspólnego instrumentu dłużnego, którego celem będzie połączenie inwestycji niezbędnych do ożywienia gospodarki i uniknięcia utraty milionów miejsc pracy w całej UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Przywołuje to kwestię Europejskiego Mechanizmu Stabilności (EMS) i zdolności do udzielania w jego ramach pożyczek do wysokości 410 mld EUR. Państwa członkowskie traktowały zazwyczaj uciekanie się do EMS z pewną powściągliwością, gdyż z każdą pożyczką wiążą się pewne warunki. Poza tym nawet w przypadku zniesienia lub dostosowania takich warunków, co było skutkiem posiedzenia Eurogrupy z dnia 9 kwietnia 2020 r., „syntetyczne” obligacje EMS mogą wyłącznie utrwalić rozdrobniony charakter strefy euro. W obecnych ramach nadzoru gospodarczego i budżetowego, a szczególnie w sześciopaku i dwupaku, nie ujęto problemu takiego rozdrobnienia, co stanowi główny powód wydania ostatniego komunikatu Komisji (2). Celem tego przeglądu jest przede wszystkim skupienie się na kwestiach koniecznych do osiągnięcia wzrostu gospodarczego przy jednoczesnym zachowaniu zrównoważonych finansów publicznych i unikaniu zakłóceń równowagi makroekonomicznej poprzez ściślejszą koordynację polityk gospodarczych i konwergencję dokonań gospodarczych państw członkowskich. Może to być ważny krok we właściwym kierunku, pod warunkiem że podstawowe przyczyny zakłóceń równowagi zostaną rozpoznane albo w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej, albo w ramach europejskiego semestru, z naciskiem na bardziej skuteczną politykę, w tym politykę ukierunkowaną na poprawę systemów ochrony socjalnej. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Dnia 9 kwietnia 2020 r. Komisja Europejska ogłosiła szeroko zakrojony pakiet instrumentów w wysokości 540 mld EUR, mających na celu złagodzenie skutków kryzysu związanego z COVID-19. Obejmuje on nowy instrument wsparcia z tytułu kryzysu pandemicznego w ramach EMS w kwocie do 240 mld EUR, mający na celu wspieranie państw członkowskich strefy euro w finansowaniu wewnętrznych kosztów bezpośrednich i pośrednich opieki zdrowotnej, leczenia i profilaktyki wynikających z kryzysu związanego z COVID-19, ograniczonych do 2 % PKB każdego z państw za 2019 r. Pakiet zawiera również 100 mld EUR w postaci tymczasowych pożyczek służących finansowaniu krajowych mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobnych środków mających na celu zabezpieczenie miejsc pracy w państwach członkowskich w ramach inicjatywy SURE, przy czym zapewnienie gwarancji leży w gestii państw UE. Ponadto Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) zapewni wsparcie płynności przedsiębiorstw w całej Europie w wysokości do 200 mld EUR, ze szczególnym uwzględnieniem MŚP. Dodatkowo dnia 27 kwietnia 2020 r. Rada Europejska zgodziła się zasadniczo na ustanowienie Funduszu Odbudowy dla UE w kwocie co najmniej 1 biliona EUR, i wezwała Komisję do opracowania wniosku w sprawie sposobu jego utworzenia i wykorzystywania. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Miesiąc później, 27 maja 2020 r., Komisja Europejska zaproponowała nowy instrument o wartości 750 mld EUR pod nazwą Next Generation EU, który ma pomóc państwom członkowskim przezwyciężyć kryzys gospodarczy wywołany przez pandemię COVID-19. Nowy pakiet, ujęty w kolejnym długoterminowym budżecie UE na lata 2021–2027, obejmuje 500 mld EUR w formie dotacji i 250 mld EUR w formie pożyczek i będzie finansowany z pożyczek na rynkach finansowych, co wymaga tymczasowego zwiększenia pułapu zasobów własnych Komisji do 2 % dochodu narodowego brutto UE. Program odbudowy obejmuje 560 mld EUR na wsparcie inwestycji i reform państw członkowskich w zakresie zielonej gospodarki, cyfryzacji i odporności gospodarczej (310 mld EUR w formie dotacji i 250 mld EUR w formie pożyczek), dodatkowe 55 mld EUR na rozwinięcie istniejących programów polityki spójności oraz 40 mld EUR dopłaty uzupełniającej Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, a także dalsze inwestycje w wysokości 15 mld EUR w Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Celem funduszu jest również ożywienie inwestycji prywatnych, za pomocą nowego instrumentu wsparcia wypłacalności dla przedsiębiorstw europejskich, zapisanego w budżecie w wysokości 31 mld EUR. Towarzyszy temu zwiększenie środków na unijny program inwestycyjny InvestEU o 15,3 mld EUR oraz zapewnienie dodatkowego Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych w wysokości 15 mld EUR (w ramach InvestEU), którego celem jest pobudzanie inwestycji w sektory strategiczne w UE, w szczególności w odniesieniu do budowania odporności, zielonej transformacji i transformacji cyfrowej oraz kluczowych łańcuchów wartości. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W świetle tych zmian ostatni kryzys związany z COVID-19 nie powinien odwieść UE od długoterminowych celów określonych w Europejskim Zielonym Ładzie i strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2020 r. W celach tych, które mają zadziwiająco proroczy charakter, uwzględniono przecież potrzebę reorganizacji europejskiej gospodarki, aby zapewnić w nadchodzących latach zrównoważony wzrost gospodarczy oparty na filarach zrównoważenia środowiskowego, wzrostu wydajności, sprawiedliwości, postępu społecznego i stabilności makroekonomicznej. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Współzależność globalna, międzynarodowy wymiar UE i przyszłość globalizacji

| 3.1. | Choć globalizacja doprowadziła do wzrostu bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), przy czym średnia roczna stopa wzrostu BIZ od 1990 r. wynosiła ok. 10 % (3), w stosunku do średniego wzrostu w światowym handlu w wysokości 5 % (4), to należy również dostrzegać jej skutki uboczne, zwłaszcza w odniesieniu do warunków pracy i warunków społecznych. Chociaż prawdą jest, że zwiększyła transfer technologii, restrukturyzację przemysłową i wzrost globalnych przedsiębiorstw, często miało to miejsce kosztem praw socjalnych i rokowań zbiorowych. Umożliwiła również dużym przedsiębiorstwom osiągnięcie korzyści skali, które obniżają koszty i ceny, lecz zaszkodziło to wielu małym przedsiębiorstwom w UE konkurującym ze sobą na poziomie krajowym. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Co się tyczy handlu między krajami, większa współzależność ma liczne pozytywne skutki, choćby wzbudzenie świadomości, że konflikty między państwami, przy sile militarnej Chin, Stanów Zjednoczonych czy Rosji, oznaczałyby koniec znanego nam świata. Nie stanowi to jednak pełnego obrazu. Często ignoruje się negatywne skutki globalizacji, takie jak nadmierne zanieczyszczenie i niesprawiedliwe warunki pracy. Dodatkowo, gdy kryzys uderza w takie gospodarki jak Chiny i Stany Zjednoczone, jego wpływ odczuwają liczne państwa, co przekłada się na brak stabilności zarówno regionalnej, jak i globalnej. Istnieje wiele innych pułapek wynikających z globalizacji, w szczególności fakt, że wielonarodowe lub globalne firmy są często postrzegane jako zagrożenie dla suwerenności państwa ze względu na krajową siłę przebicia. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Istotne pytanie, jakie należy sobie zadać na tym etapie, dotyczy zakresu w jakim COVID-19 zmieni tryb funkcjonowania przedsiębiorstw prowadzących transgraniczną działalność handlową lub usługową, gdzie kryzys gospodarczy najmocniej dotknie niektóre sektory – głównie sektor transportu pasażerskiego oraz turystyczny i lotniczy. Finansowe następstwa kryzysu są ogromne: ograniczenia związane z łańcuchem dostaw i wywozem dotknęły przedsiębiorstwa – w tym firmy przetwórstwa przemysłowego, ustało zjawisko napędzania działalności przez klientów, które można określić jako odwrócony efekt mnożnikowy, a (negatywne) wstrząsy w obrębie sieci produkcji rozprzestrzeniły się. Kryzys ten przypomniał o siatce umów w sprawie dostaw leżących u podstaw zglobalizowanej gospodarki. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ekspansja globalnego handlu w ostatnim kwartale XX w. była możliwa dzięki dwóm niepowiązanym ze sobą czynnikom: wzrostowi intermodalnego transportu towarów (tj. konteneryzacji) i powszechnemu odejściu od kontroli kapitału we wczesnych latach 80. Chociaż przepływy kapitału podlegają obecnie większej regulacji, pozostają one podstawą inwestycji i przepływów handlowych na całym świecie. Trzecim powodem ekspansji globalnego handlu była liberalizacja handlu i związane z nią umowy handlowe, z czego najprawdopodobniej najistotniejsze było dołączenie Chin do Światowej Organizacji Handlu. Handel ma dla UE ogromne znaczenie dla wszelkich starań zmierzających do zwiększania zrównoważonego wzrostu gospodarczego, istnieją przy tym oczywiste korzyści związane ze wzrostem przepływów handlowych między UE a jej partnerami handlowymi; kryzys związany z COVID-19 uwypuklił jednak podatność globalnych łańcuchów dostaw na zagrożenia. Zakłócenia w handlu mogą mieć wpływ na zrównoważony wzrost gospodarczy. Mając to na uwadze, UE musi zwiększyć swoją działalność wynikającą z międzynarodowych umów, aby zabezpieczyć łańcuchy dostaw, minimalizując tym samym zakłócenia spowodowane wstrząsami gospodarczymi. Działania takie obejmowałyby ponowne przemyślenie strategii w zakresie łańcuchów dostaw, w tym ich zróżnicowanie, ale i uzgodnienie w obrębie wielu sektorów. Oznaczałoby to również pewną formę deglobalizacji sektorowej, gdyż przedsiębiorstwa z UE przenosiłyby swoje zakłady produkcyjne (przynajmniej w odniesieniu do podstawowych produktów) wewnątrz UE w celu uniknięcia problemów związanych z łańcuchem dostaw. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Istotną rolę w omawianej kwestii odgrywa międzynarodowy wymiar UE i jej stosunki z partnerami na arenie międzynarodowej, w szczególności z Chinami, Stanami Zjednoczonymi i Rosją. Chociaż międzynarodowa dyplomacja ma kluczowe znaczenie w odniesieniu do przyszłych perspektyw gospodarczych UE i jej waluty, UE musi odgrywać o wiele bardziej perspektywiczną i znaczącą rolę w sprawach międzynarodowych, w tym w negocjacjach handlowych z konkurencyjnymi państwami. EKES wciąż jest zwolennikiem prowadzenia wielostronnych negocjacji handlowych i powinien pozostać przy tym stanowisku; oczywiste jest jednak, że Chiny, Stany Zjednoczone i Rosja ignorują pozycję UE w wielostronnym handlu. Jeżeli UE ma odgrywać istotniejszą rolę w światowym handlu, co ma kluczowe znaczenie dla unijnych przedsiębiorstw i ich perspektyw biznesowych, to musi dołożyć większych starań, aby nakłonić inne państwa do powrotu do wielostronnych negocjacji; przy czym jeżeli taka strategia się nie powiedzie, dwustronna wymiana handlowa będzie musiała nabrać większego znaczenia. Globalizacja w pokryzysowej przyszłości musi zapewnić równe warunki działania w wielu dziedzinach (w tym konkurencji podatkowej, zgodności z normami pracy oraz realizacji celów w zakresie zmiany klimatu) dla globalnych przedsiębiorstw działających na rynku światowym. W przeciwnym wypadku UE stanie przed zagrożeniem coraz większego narażenia na handlowe spory między Stanami Zjednoczonymi a Chinami i coraz większej zależności od tych państw. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | W odniesieniu do inwestycji transgranicznych jest dość oczywiste, że nie zawsze prowadzi się je w celu budowy inwestycji kapitałowych, lecz aby dotrzeć do państw, w których są najniższe podatki (5). Niektóre formy globalizacji mogą się stać nieuniknione po ustaniu kryzysu; z problemów gospodarczych i innych konsekwencji kryzysu wynika jednak, że konieczna jest zmiana trybu funkcjonowania przedsiębiorstw w UE i na całym świecie. Zalecenia EKES-u dotyczące przyspieszenia przez państwa członkowskie terminu rozwiązania problemu unikania opodatkowania i uchylania się od opodatkowania nabrały teraz większego znaczenia podobnie jak kwestia głosowania większością kwalifikowaną. Już w zeszłym roku EKES w pełni poparł rozpoczęcie dyskusji na temat stopniowego przejścia na głosowanie większością kwalifikowaną i zwykłą procedurę ustawodawczą w kwestiach podatkowych, a jednocześnie uznał, że wszystkie państwa członkowskie muszą mieć zawsze wystarczające możliwości uczestnictwa w procesie decyzyjnym. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Ponowne zdefiniowanie roli rządu

| 4.1. | Nie ma wątpliwości, że kryzys związany z COVID-19 naświetlił znaczenie roli rządów w walce z kryzysem zdrowotnym i gospodarczym. Kwestia ta ma również szczególne znaczenie w kontekście celu, jakim jest osiągnięcie zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Nikt w UE nie kwestionuje obecnie roli rządów w zapewnianiu skutecznych systemów i programów opieki zdrowotnej, które pośrednio wspierają działalność gospodarczą. Nikt nie kwestionuje też roli rządów w egzekwowaniu przepisów bankowych i finansowych w następstwie kryzysu finansowego z 2008 r. Jest jednak coraz bardziej oczywiste, że rządy wciąż odgrywają kluczową rolę w ustalaniu kierunku gospodarczego, tym bardziej w czasie kryzysu. Powinno mieć to również miejsce w przypadku wielopoziomowego sprawowania rządów, gdy kluczowe jest zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych w rządową politykę gospodarczą na szczeblu centralnym. Jak wyjaśniono wcześniej, polityka fiskalna jest istotna, nie tylko ze względu na stabilność gospodarczą, lecz również, aby umożliwić rządom wspieranie przedsiębiorstw poprzez oferowanie zachęt w zakresie dozwolonym przez prawo Unii. Jakakolwiek próba osiągnięcia i wzmocnienia zrównoważonego wzrostu wymaga rządowych wytycznych i regulacji we wszystkich obszarach działalności gospodarczej i ochrony środowiska, ze szczególnym uwzględnieniem włączania ochrony środowiska w główny nurt działalności gospodarczej. Znaczenie otwartego dialogu z partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim pozostaje niewątpliwie kluczowe w odniesieniu do ustalenia kierunku gospodarczego. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W scenariuszu po zakończeniu kryzysu polityka fiskalna nabierze większego znaczenia, w szczególności ze względu na ogromne kwoty pożyczek znacznie przekraczające kwoty przewidywane przed wystąpieniem kryzysu. Potrzeba udzielania ogromnych pożyczek służących zapewnieniu wsparcia dochodów i gwarancji pożyczkowych na rzecz przedsiębiorstw, których działalność została zamrożona za sprawą restrykcji związanych z COVID-19, ograniczy niewątpliwie zakres, w jakim rządy mogą udzielać zachęt w celu ponownego ożywienia działalności gospodarczej. Ograniczy również kwotę finansowania niezbędnego do wspierania zarówno ochrony środowiska, jak i inwestycji produkcyjnych. Rządy będą zatem musiały wynaleźć kreatywne sposoby wspierania wydatków przeznaczonych na zrównoważony wzrost gospodarczy przy jednoczesnym zapewnieniu długoterminowej stabilności fiskalnej. Stanowisko Komisji, zgodnie z którym należy uzgodnić plan odbudowy z Zielonym Ładem, jest krokiem we właściwym kierunku, gdyż świadczy o tym, że sama reakcja na kryzys musi mieć zrównoważony charakter. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Przykładem pozabudżetowego źródła finansowania infrastruktury są międzynarodowe instytucje finansowe i prywatne firmy i tzw. partnerstwa publiczno-prywatne (PPP). Przy założeniu, że są one zarządzane w sposób przejrzysty i podlegają kontroli demokratycznej, PPP mogłyby zostać uznane za jeden z wariantów w scenariuszu po kryzysie, który wsparłby finansowanie projektów infrastrukturalnych i środowiskowych, ponieważ oferują one rozwiązania problemów z zakresu finansowania, realizacji zleceń i inwestowania w duże projekty bez poświęcania rządowych finansów na kluczowe kierunki polityki. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | UE powinna dążyć również do szybszego wdrożenia narzędzi i inicjatyw proponowanych w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, w którym wyraźnie uznano centralną rolę, jaka muszą odgrywać rząd UE i rządy krajowe wraz z prywatnym sektorem w drodze do transformacji w prawdziwie zrównoważoną Europę. Narzędzia takie obejmują różne instrumenty finansowania, stanowiące część mechanizmu sprawiedliwej transformacji, ze szczególnym uwzględnieniem MŚP i branż w szczególnie trudnej sytuacji, i mają na celu zarówno pomoc w ich odbudowie gospodarczej, jak i poprawę zrównoważonego charakteru i odporności na przyszłe wstrząsy, przy czym z uwagi na bieżące okoliczności dopuszczają pewną swobodę w poszczególnych przypadkach w zakresie wymogów związanych z zabezpieczeniem i wspólnym finansowaniem. W świetle obecnego kryzysu związanego z COVID-19 pogląd ten może zyskać jeszcze większy oddźwięk i należy go postrzegać jako sposobność do wskrzeszenia rozwoju społecznego i gospodarczego przy przestrzeganiu założeń Zielonego Ładu. W obecnym kontekście koncepcja paneuropejskiej solidarności nigdy nie miała tak doniosłego znaczenia. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Strategie dotyczące ożywienia gospodarczego, utrzymania inwestycji i zrównoważonego charakteru

| 5.1. | Powyższe rozważania prowadzą nas do określenia strategii niezbędnych do ożywienia gospodarczego, inwestycji i zrównoważonego charakteru. Ponieważ gospodarki kurczą się z powodu ograniczeń wynikających z pandemii COVID-19, można się spodziewać, że odzyskanie przez nie wcześniejszych poziomów będzie ogromnym wyzwaniem. Osiągnięcie sytuacji przynajmniej zbliżonej do realiów strefy euro i gospodarek UE sprzed kryzysu zajmie kilka miesięcy. Ponadto, jako że rządy zaciągają z różnych źródeł pożyczki na pokrycie nieprzewidzianego i ogromnego wzrostu wydatków publicznych, będą one prawdopodobnie ograniczać wydatki i ponownie wprowadzać politykę oszczędnościową, co doprowadzi do zmniejszenia konsumpcji i wyników. Doświadczenie wprowadzenia polityki oszczędnościowej na przykład w Grecji zrujnowało państwo, którego jedna czwarta produktu krajowego brutto (PKB) wyparowała w przeciągu ośmiu lat, a bezrobocie wzrosło do ponad 27 % (6). Ponowne wprowadzenie polityki oszczędnościowej przyniosłoby efekty odwrotne do zamierzonych. Krokiem we właściwym kierunku jest uruchomienie przez Komisję ogólnej klauzuli korekcyjnej w ramach paktu stabilności i wzrostu, która umożliwi państwom strefy euro tymczasowe zawieszenie wszelkich dostosowań wymaganych do osiągnięcia średnioterminowych celów fiskalnych. Jednak przegląd zasad paktu stabilności i wzrostu może okazać się konieczny w chwili, gdy wchodzimy w etap odbudowy po pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Chociaż ogólne cele określone w komunikacie Komisji Europejskiej w rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego (7) uznaje się za kluczowe dla osiągnięcia zrównoważonego wzrostu gospodarczego, nie można dążyć do jego osiągnięcia poprzez stosowanie polityki oszczędnościowej, która uderza w szczególnie zagrożone grupy społeczno-gospodarcze w obrębie naszych społeczności. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Zamiast tego rządy UE muszą opracować strategie ożywienia gospodarczego wspierające bardziej produktywne i zrównoważone działania gospodarcze. Scenariusz po zakończeniu kryzysu związanego z COVID-19 stwarza szansę na zrewidowanie kluczowych sektorów gospodarki, które wykazały się szczególnym brakiem odporności. Gospodarka będzie wciąż opierać się w przeważającym stopniu na małych i średnich przedsiębiorstwach, wskazane może być jednak dalsze zachęcanie do tworzenia przedsiębiorstw typu start-up i ponowne zdefiniowanie roli przedsiębiorstw gospodarki społecznej jako istotnego elementu gospodarki społecznej. Chociaż zyski nie stanowią głównej motywacji funkcjonowania przedsiębiorstw społecznych, dochody wciąż odgrywają zasadniczą rolę w utrzymaniu zrównoważonego charakteru takich przedsięwzięć. Wszystkie przedsiębiorstwa społeczne mogą pozostawać wysoce dochodowe, a jednym z ich priorytetów jest reinwestycja zysków w działalność, nie zaś wypłacanie ich akcjonariuszom. Przedsiębiorstwo gospodarki społecznej może przede wszystkim równoważyć napięcie między utrzymaniem misji społecznej prowadzącej je organizacji a maksymalizacją produkcyjności przedsięwzięcia gospodarczego w celu zapewnienia zrównoważonego charakteru. Struktury takie są zatem idealnie dostosowane do gospodarki, której celem jest osiągnięcie i zwiększanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Rządy będą dążyły do szybkiej odbudowy po kryzysie, będą również oczekiwać, że niektóre sektory, które okazały się odporne na kryzys, powrócą do poziomu sprzed kryzysu; będzie jednak również istniała pokusa, aby rządy stosowały zachęty wobec sektorów, które już przed kryzysem nie miały zrównoważonego charakteru, lub które działały niezgodnie z celami w zakresie zmiany klimatu i celami środowiskowymi określonymi w Europejskim Zielonym Ładzie. Zamiast tego rządy powinny dążyć do dalszego inwestowania w projekty mające na celu efektywność energetyczną i wykorzystanie alternatywnych źródeł energii poprzez stosowanie wspomnianych powyżej modeli finansowania, tworząc w ten sposób możliwości dla dużych przedsiębiorstw, MŚP i przedsiębiorstw gospodarki społecznej. Przejście na zieloną gospodarkę musi obejmować nie tylko rozwój sektorów ekologicznych, lecz również możliwie największe zazielenianie istniejących modeli gospodarczych i sektorów przedsiębiorstw wykraczające poza tradycyjnie zielone sektory. Pomoc oferowana przedsiębiorstwom zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym, musi zatem zależeć od wypełniania celów określonych w Europejskim Zielonym Ładzie i strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2020 r. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Podstawą zrównoważonego wzrostu gospodarczego w UE musi być stworzenie i rozwijanie rzeczywistej gospodarki o obiegu zamkniętym, która maksymalizuje i utrzymuje wartość w ramach wszystkich łańcuchów dostaw, przy jednoczesnym minimalizowaniu strat i dążeniu do efektywnego gospodarowania zasobami. Modele gospodarki o obiegu zamkniętym dysponują znacznym potencjałem, który można wykorzystać do zwiększania europejskiej konkurencyjności, nie tylko w zakresie ochrony środowiska naturalnego, lecz również tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy i rozwoju sektorów pomocniczych. Ponadto modele biznesowe w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym są pomocne w rozwijaniu większej odporności na rodzaj wstrząsów dotyczących łańcucha dostaw, jakich UE doświadczyła wskutek pandemii COVID-19, przy jednoczesnym łagodzeniu niestabilności cen surowców i dostępności wynikającej ze zmian środowiskowych i geopolitycznych, w tym z wpływu zmiany klimatu i sporów handlowych. Rola, jaką innowacja i cyfryzacja oraz ciągłe inwestowanie w kapitał ludzki odgrywają w ułatwianiu takiego przejścia, jest nie do przecenienia. Należy podążać tym torem ze większym zapałem, wspierając badania i rozwój oraz kładąc większy nacisk na komercjalizację. Należy jednak w pełni ocenić wpływ cyfryzacji na rynek pracy, aby w jak największym stopniu zminimalizować utratę miejsc pracy i pomóc osobom zwolnionym w zmianie kwalifikacji i znalezieniu nowej pracy. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Trwająca obecnie pandemia przyczyniła się jednak do ponownego podkreślenia znaczenia koncentracji na zdrowiu i dobrostanie osób, zamiast wyłącznie na wzroście gospodarczym, który, jak stwierdzono w strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2020 r., nie jest celem samym w sobie. Zarówno poprawa jakości publicznych systemów opieki zdrowotnej, jak i dostępności do nich we wszystkich państwach powinna stanowić główny priorytet UE, przy jednoczesnym zapobieganiu nierównościom w dostępie do opieki zdrowotnej i zajęciu się problemem licznych nierefundowanych świadczeń zdrowotnych, które służą wyłącznie utrwalaniu tych rozbieżności. Tak jak w innych sektorach, należy realizować inwestycje w dziedzinie cyfryzacji i sztucznej inteligencji na potrzeby publicznych systemów opieki zdrowotnej. Wystąpienie wstrząsów gospodarczych na dużą skalę podważa również kluczową rolę, jaką dobre zarządzanie odgrywa we wzmocnieniu odporności i formułowaniu odpowiednich reakcji w celu radzenia sobie z negatywnymi skutkami. Dążenie do osiągnięcia zrównoważonego i sprawiedliwego wzrostu gospodarczego zależy zatem od jakości krajowych i lokalnych instytucji w państwach członkowskich, a obowiązkiem UE jest zapewnienie, aby państwa chroniły i pielęgnowały zasady demokracji, tolerancji i szacunku względem państwa prawa. Pozytywne jest to, że w ramach europejskiego semestru obecnie traktuje się kwestie jakości administracji publicznej i sprawowania rządów w bardziej systematyczny sposób. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Ostatni punkt dotyczy roli produktywności w osiągnięciu zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Aby w przyszłości gospodarka dalej rozwijała się w sposób zrównoważony, konieczne jest zwiększenie jej zdolności do wzrostu, lecz tylko do momentu, w którym wzrost taki dodaje wartości gospodarce i obywatelom. Obejmuje to poprawę płac i warunków pracy, zwłaszcza w drodze rokowań zbiorowych, a z pewnością nie kosztem bardziej sprawiedliwego rozkładu dochodów. W związku z tym należy opracowywać strategie mające na celu poprawę stabilności gospodarczej w odniesieniu do produktywności, ale nie można dopuścić, by stało się to kosztem praw pracowniczych i rozwoju społecznego. Większa produktywność nie jest zatem celem samym w sobie, lecz sposobem poprawy płac, zwiększenia ogólnego popytu w gospodarkach UE i tym samym podwyższenia poziomu życia. Większa produktywność doprowadzi również do opracowania nowych i lepszych produktów i usług, co z kolei umożliwi firmom przejście na wyższy poziom w ramach łańcuchów wartości towarów i usług oraz pozwoli UE na uzyskanie przewagi konkurencyjnej na rynku globalnym. Jak już wspomniano, większa produktywność powinna ściśle wiązać się z celem zakładającym osiągnięcie zrównoważonego wzrostu gospodarczego i nie może oznaczać gorszych warunków pracy, ograniczenia rozwoju społecznego i polityki ochrony środowiska. Wręcz przeciwnie, należy podtrzymać ogólne cele określone w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych, w szczególności ochronę socjalną i wzmocnienie procesu rokowań zbiorowych. To samo dotyczy celów określonych w Zielonym Ładzie i celów UE w dziedzinie zmiany klimatu. Ponadto w przypadku prawdziwie europejskiej odpowiedzi na obecny kryzys związany z COVID-19 i wszelkich zespolonych prób zwiększania zrównoważonego wzrostu w całym bloku należy wystrzegać się mentalności zakładającej równanie w dół w odniesieniu do konkurencji między państwami w zakresie podatków, gdyż psuje ona jedynie współpracę państw członkowskich i sprzyja tendencjom nacjonalistycznym. Należy raczej skupić się na pomocy państwom w rozwijaniu kapitału ludzkiego i zwiększaniu produktywności przy jednoczesnym ograniczaniu regionalnych rozbieżności w zakresie wzrostu i możliwości zatrudnienia. Sposobem na to powinny być ukierunkowane inwestycje oraz usuwanie braków strukturalnych, które utrudniają prowadzenie działalności gospodarczej. |
| --- | --- |

5.7.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 126.

1

(2)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Przegląd zarządzania gospodarczego. Sprawozdanie dotyczące stosowania rozporządzeń (UE) nr 1173/2011, 1174/2011, 1175/2011, 1176/2011, 1177/2011, 472/2013 i 473/2013 oraz przydatności dyrektywy Rady 2011/85/UE.

2

(3)  UNCTAD (2019). Światowy Raport Inwestycyjny 2019.

3

(4)  Bank Światowy (2020). Eksport towarów i usług (roczny % wzrostu). Baza statystyki międzynarodowej.

4

(5)  Bénassy-Quéré, A., Fontagné, L., & Lahrèche-Révil, A. (2005). How does FDI react to corporate taxation? [W jaki sposób BIZ reaguje na opodatkowanie osób prawnych?] International Tax and Public Finance, 12(5), 583-603.

5

International Tax and Public Finance

12

(6)  https://www.theguardian.com/world/2018/aug/20/greece-emerges-from-eurozone-bailout-after-years-of-austerity

6

(7)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego – Roczna strategia zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2020 r.

7

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/37 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/37

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Zwiększanie konkurencyjności, innowacji, wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy dzięki postępom w globalnej współpracy regulacyjnej poprzez wspieranie odnowionego wielostronnego systemu handlu oraz zmniejszanie dotacji powodujących zakłócenia na rynku”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 364/05)

| Sprawozdawca: | Georgi STOJEW |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Thomas STUDENT |

Sprawozdawca:

Georgi STOJEW

Współsprawozdawca:

Thomas STUDENT

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | CCMI |
| Data przyjęcia przez sekcję | 26.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 211/1/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

CCMI

Data przyjęcia przez sekcję

26.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)

211/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Zakłócenia takie jak koronawirus (COVID-19) grożą zatrzymaniem światowej gospodarki i życia społecznego. Wpływ pandemii obejmuje recesję w USA, UE, Japonii i innych regionach świata, bardzo powolny wzrost w Chinach i ogromne straty w produkcji globalnej. Rządy muszą kompensować straty gospodarcze za pomocą polityk fiskalnych i monetarnych oraz radzić sobie z oczekiwanymi zmianami paradygmatu gospodarczego. EKES podkreśla potrzebę istnienia skutecznych modeli biznesowych i mechanizmów ochrony handlu, w szczególności w odniesieniu do Azji, oraz zauważa, że 36 mln miejsc pracy w UE zależy od jej potencjału eksportowego, a udział unijnego zatrudnienia związanego ze sprzedażą towarów i usług do reszty świata w odniesieniu do całkowitego zatrudnienia wzrósł z 10,1 % w 2000 r. do 15,3 % w 2017 r. (1). Konieczna jest fiskalna, gospodarcza i społeczna reakcja na kryzys, aby zapobiec negatywnym skutkom w tym obszarze i w innych sektorach. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W związku z kryzysem związanym z koronawirusem, UE powinna – w ramach ogólnej zmiany polityki przemysłowej narzuconej przez zrównoważenie środowiskowe i cyfryzację – przyczynić się do wzmocnienia sektora sprzętu medycznego i sektora farmaceutycznego w celu zapewnienia wspólnej suwerenności i samowystarczalności UE w tych dziedzinach. Opracowanie tej opinii rozpoczęto, zanim wybuchł nieprzewidywalny kryzys zdrowotny i gospodarczy, który zmieni nasze struktury gospodarki i globalizacji w perspektywie krótko- i długoterminowej. Choć kryzys ten nie jest głównym tematem opinii, ma on i będzie dalej miał ogromny wpływ na sektory i tematy omawiane w kolejnych punktach. Już teraz widać, że kryzys popycha niektóre obszary naszej planety w stronę nowej fali protekcjonizmu i nacjonalizmu gospodarczego, zarówno na świecie, jak i w UE. Wszystkie te czynniki zostały w jak największym możliwym stopniu uwzględniane w niniejszej opinii w sposób horyzontalny. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podziela pogląd, że międzynarodowe przedsiębiorstwa i międzynarodowy handel mogą przyczynić się do globalnego wzrostu wynikającego z wyższego stopnia specjalizacji, ekonomii skali, zaawansowanych globalnych łańcuchów wartości oraz upowszechnienia badań i technologii. Należy również zwrócić uwagę na przejście od łańcuchów wartości do sieci tworzenia wartości, od systemu liniowego do obiegu zamkniętego i od dóbr materialnych do niematerialnych, co będzie wymagać od branży zdolności adaptacyjnych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zaznacza, że polityka UE musi zagwarantować, że uczestnicy rozwoju przemysłowego nie staną się ofiarami nieuczciwego dumpingu gospodarczego, społecznego i środowiskowego. W odniesieniu do pilnej polityki, która musi zostać przyjęta, UE stoi przed następującymi wyzwaniami: amerykański rynek dla unijnego eksportu, potencjalna współpraca między UE i USA, przyszła rola Chin oraz potrzeba przekształcenia WTO. Przemysł powinien stać się katalizatorem rozwiązań dla wyzwań społecznych i środowiskowych, tworząc nową wartość dla społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zgadza się, że globalizacja bez regulacji prowadzi do zwiększenia nierówności, negatywnej presji na przedsiębiorstwa, płace i warunki pracy oraz osłabienia zabezpieczenia społecznego. Mogłoby to stać się prawdziwym zagrożeniem dla europejskich modeli społecznych. Nieuregulowana globalizacja wywiera również negatywny wpływ na normy środowiskowe. EKES obawia się, że europejskie przedsiębiorstwa i miejsca pracy znajdą się pod presją ze strony nieuczciwych nierynkowych praktyk handlowych, które nie są zgodne z międzynarodowymi porozumieniami społecznymi i środowiskowymi. Przemysł UE powinien korzystać ze swojej wyjątkowej przewagi, łącząc wartości europejskie, nowe technologie i podejście zorientowane na przyszłość. Jednolity rynek ma kluczowe znaczenie dla przemysłu europejskiego i rozpowszechniania innowacji – nie tylko w odniesieniu do technologii cyfrowych, ale również w związku z innymi kluczowymi technologiami prorozwojowymi takimi jak biotechnologia. Warto również podkreślić rolę spójności społecznej i regionalnej oraz dialogu społecznego w pozyskiwaniu społecznej akceptacji dla transformacji przemysłowej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Unijna strategia przemysłowa i polityka handlowa nie powinny osłabiać wysiłków na rzecz zapewnienia pomocy rozwojowej państwom trzecim, a EKES zaleca przyjęcie w odniesieniu do słabszych gospodarek zrównoważonego podejścia, które zapewniałoby lepszą koordynację i łączenie krajowej pomocy rozwojowej. EKES obawia się, że eskalacja środków niezgodnych z zasadami WTO oraz nowe dyskryminacyjne umowy pozataryfowe niosą ze sobą ryzyko nakładania nadmiernych wzajemnych obciążeń regulacyjnych w sposób, który staje się nowym standardem w handlu światowym. Istniejące unijne programy wsparcia i monitorowanie powinny zostać poddane ponownej ocenie, zgodnie z unijnymi regułami konkurencji, w celu wspierania państw członkowskich UE, partnerów, przedsiębiorstw i pracowników w UE, którzy ponieśli szkodę w wyniku kryzysu gospodarczego i wojen handlowych, oraz w celu zmniejszenia ich obciążenia. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES sądzi, że w celu sprostania wyzwaniom zewnętrznym rynek wewnętrzny UE powinien stać się „najlepszym miejscem do inwestowania”. Należy dokonać oceny nowej strategii przemysłowej i wszystkich innych dźwigni w odniesieniu do ich zdolności promowania i wspierania inwestycji w infrastrukturę przemysłową, energetyczną, transportową i cyfrową poprzez rozszerzone podejście do konektywności. Przegląd połączeń i przejęć oraz zasad pomocy państwa mógłby umożliwić zbliżenie UE do światowej konkurencji. Na wszystkich szczeblach sprawowania rządów trzeba zapewnić sprawiedliwy podział korzyści wynikających z globalizacji oraz złagodzić negatywne skutki na poziomie globalnym, regionalnym i lokalnym. |
| --- | --- |

1.7.

Wspólny program bezpośrednich inwestycji zagranicznych pomógłby zagwarantować nakierowanie zainteresowania na aktywa strategiczne takie jak infrastruktura krytyczna, technologie krytyczne i bezpieczeństwo dostaw kluczowych nakładów. Wykorzystanie dyrektyw w sprawie zamówień publicznych, skuteczne instrumenty ochrony handlu i solidna sieć umów o wolnym handlu są potrzebne bardziej niż kiedykolwiek w celu zwalczania nielegalnych praktyk, pogłębienia konwergencji regulacyjnej i promowania standardów dotyczących zrównoważonego rozwoju, a tym samym zmniejszenia zakłóceń na rynku.

| 1.8. | EKES obawia się negatywnego ostatnio stosunku do handlu międzynarodowego i globalizacji oraz nasilenia ruchów populistycznych nawołujących do większego nacjonalizmu. Uważa, że protekcjonizm i nacjonalizm nie są w stanie zapewnić właściwych odpowiedzi na problemy gospodarcze i społeczne. Konieczne są średnioterminowe reformy i priorytety inwestycyjne, aby gospodarka powróciła na ścieżkę zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu z uwzględnieniem transformacji ekologicznej i cyfrowej. Pomimo okoliczności związanych z pandemią UE powinna podjąć wszelkie możliwe działania w celu zachowania pełnej demokracji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że Zielony Ład powinien uwzględniać nową strategię przemysłową i politykę handlową oraz politykę gospodarczą, regulacyjną i politykę w zakresie konkurencji w ramach kompleksowych działań na rzecz ochrony środowiska i bez stwarzania zagrożenia dla jednolitego rynku oraz europejskich przedsiębiorstw i miejsc pracy; powinien także określać wysoki poziom ambicji dla przemysłu jako całości w zakresie ochrony środowiska naturalnego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podziela pogląd, że jednym z głównych przesłań dotyczących stabilności gospodarczej jest apel, by państwa członkowskie zwracały odpowiednią uwagę na jakość finansów publicznych, promując niezbędne i ukierunkowane na przyszłość inwestycje. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W związku z tym, że system wielostronny znajduje się pod stałą presją, unijne przedsiębiorstwa prowadzące działalność na skalę światową napotykają coraz większe tarcia i niepewność wraz z rosnącym protekcjonizmem i utrzymującymi się napięciami między partnerami handlowymi UE. Globalne łańcuchy wartości kurczą się, a ogólna tendencja do powrotu do regionalizacji jest ogólnoświatowa. UE, wraz z USA i Chinami, znajduje się w centrum tej tendencji, a wiele kluczowych sektorów przemysłu znajduje się pod znaczącą presją. Należy podjąć zasadnicze decyzje, aby zwiększyć możliwości uniknięcia ryzyka marginalizacji oraz by zachować globalną rolę UE. Zachodzi pilna potrzeba ponownego rozważenia inwestycji na terytorium UE i skupienia się na wspieraniu przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, zapewnieniu płynności i stabilności w sektorze finansowym, zachowaniu jednolitego rynku i zapewnieniu przepływu krytycznych towarów. Cel ten można osiągnąć jedynie poprzez połączenie różnych środków, takich jak: uregulowania i polityka mające zastosowanie również do przedsiębiorstw z państw trzecich działających w UE, infrastruktura, inwestowanie w dobra publiczne (m.in. zdrowie, edukację, infrastrukturę cyfrową), wzajemność w dziedzinie zamówień publicznych, skuteczna polityka handlowa, niezależność cyfrowa. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Konkurencyjność przemysłu UE na świecie jest zagrożona ze względu na powrót do unilateralizmu, brak skutecznego globalnego zarządzania gospodarczego i handlowego, asymetrie rynku i zakłócenia spowodowane przez konkurentów korzystających z dotacji, zwłaszcza przedsiębiorstwa państwowe, a także ze względu na kryzys. Inwestycje unijnych przedsiębiorstw w badania naukowe i innowacje mają na celu połączenie konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju, ale inwestycje te oraz duże ryzyko mogłyby nie przynieść oczekiwanych wyników z powodu ograniczonego dostępu do rynków międzynarodowych i nieuczciwej konkurencji. W tym kontekście MŚP są bardziej podatne na zagrożenia niż kiedykolwiek. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W tych okolicznościach sojusze wspierane przez UE mogą przyczynić się do promowania jej interesów w organizacjach wielostronnych, takich jak Światowa Organizacja Handlu (WTO) i Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ). W związku z tym przyjęta niedawno strategia przemysłowa i roczne sprawozdanie Komisji w sprawie realizacji umów o wolnym handlu stanowią nie tylko krok w kierunku większej przejrzystości, lecz również skuteczny instrument dostarczania społeczeństwu obywatelskiemu obiektywnych informacji na temat umów handlowych negocjowanych przez UE.
  Pomimo pewnych pozytywnych elementów ogólny pakiet niedawno przyjętej strategii przemysłowej nie przekonał jeszcze wszystkich, że przyniesie odczuwalne korzyści przedsiębiorstwom, pracownikom i społeczeństwu obywatelskiemu, które dążą do zwiększenia konkurencyjności Europy i wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

2.3.

Pomimo pewnych pozytywnych elementów ogólny pakiet niedawno przyjętej strategii przemysłowej nie przekonał jeszcze wszystkich, że przyniesie odczuwalne korzyści przedsiębiorstwom, pracownikom i społeczeństwu obywatelskiemu, które dążą do zwiększenia konkurencyjności Europy i wzrostu gospodarczego.

| 2.4. | Przyjęcie silnej europejskiej polityki przemysłowej i obrona interesów handlowych UE są zgodne z priorytetowym celem unijnej polityki zagranicznej, a mianowicie wzmacnianiem multilateralizmu wokół instytucji systemu Narodów Zjednoczonych. Niezbędne reformy powinny umożliwić stworzenie systemu światowego kierującego się uczciwymi przepisami i demokratycznymi zasadami. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Wykorzystanie potencjału perspektyw biznesowych

| 3.1. | EKES zgadza się ze stanowiskiem Komisji, zgodnie z którym unijne przedsiębiorstwa mogą skorzystać na unijnej strategii przemysłowej i umowach handlowych tylko pod warunkiem posiadania istotnych informacji na temat treści tych strategii i umów oraz zrozumienia ich funkcjonowania w praktyce. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES odnotowuje z niepokojem, że złożoność reguł pochodzenia i formularzy administracyjnych wymaganych przez partnerów handlowych UE w celu przyznania preferencji przedsiębiorstwom z UE, a także wysiłki włożone w udowodnienie preferencyjnego pochodzenia wydają się nieproporcjonalnie duże dla unijnych MŚP w porównaniu do wartości zawartych przez nie umów. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES proponuje, by w przypadku krajów, które stosują nieuczciwą konkurencję, nieuczciwe warunki pracy lub nieuczciwe standardy w zakresie zrównoważonego rozwoju opracować również przepisy w celu zbadania kluczowych kwestii dotyczących rozwoju alternatywnych metod rozstrzygania sporów i wdrożenia oenzetowskich mechanizmów internetowego rozstrzygania sporów. EKES z zadowoleniem przyjmuje niedawno ogłoszone przez Komisję tymczasowe wielostronne ustalenia dotyczące arbitrażu jako rozwiązanie dotyczące utrzymania niezależnej, dwuetapowej funkcji rozstrzygania sporów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES przypomina, że większość działalności MŚP odbywa się głównie na jednolitym rynku (2), a tylko około połowa MŚP sprzedaje swoje towary poza UE-28 (3). Zauważa także, że działalność eksportowa jest wysoce skoncentrowana w niektórych państwach członkowskich i regionach – sześć państw członkowskich (4) odpowiada za ponad dwie trzecie całkowitego obrotu i handlu MŚP. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zaawansowane prace Komisji w zakresie portalu internetowego obejmującego dwie bazy danych, bazę danych dotyczących dostępu do rynku (Market Access Database) i punkt informacyjny ds. handlu (Trade Helpdesk). Prace Komisji odnoszą się do złożoności i braku spójności przepisów dotyczących reguł pochodzenia i procedur celnych oraz do wprowadzenia bezpłatnego, internetowego kalkulatora reguł pochodzenia w celu zapewnienia dodatkowego wsparcia dla unijnych MŚP. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uważa, że Komisja i Europejska Służba Działań Zewnętrznych oraz przedstawicielstwa dyplomatyczne i konsularne państw członkowskich mogą odegrać ważną rolę w promowaniu strategii UE, usług i handlu z państwami trzecimi w celu ułatwienia zarówno inwestycji zagranicznych, jak i możliwości eksportu dla europejskich przedsiębiorstw i pracowników. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ponadto EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy Komisji Europejskiej dotyczące promowania i wspierania unijnych MŚP podejmujących działania zmierzające do internacjonalizacji, tak aby zwiększyć konkurencyjność tych przedsiębiorstw na całym świecie. Podkreśla również potrzebę zapewnienia, aby inicjatywy te były stosowane w oparciu o podejście oddolne. Wraz z tymi inicjatywami nowy paradygmat może stworzyć więcej możliwości dla MŚP i innych podmiotów regionalnych. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES z zaniepokojeniem odnosi się do przedstawionych w sprawozdaniu Komisji nierozstrzygniętych problemów z partnerami handlowymi UE, w szczególności do tego, że nadal istnieją bariery w dostępie unijnych produktów do rynków w krajach partnerskich. Wysoki priorytet należy nadać wzajemnemu niebiurokratycznemu uznawaniu standardów technicznych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES podkreśla, że – jak zwrócono uwagę w badaniu EPRS (5) opartym na analizie przepływów handlowych w niektórych państwach członkowskich – wyniki eksportowe regionów UE są dodatnio i silnie skorelowane z PKB oraz że handel jest bardzo skoncentrowany w kilku państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES przypomina, że w dokumentach otwierających debatę w sprawie wykorzystania możliwości płynących z globalizacji oraz w sprawie przyszłości finansów UE Komisja Europejska uznała terytorialnie nierównomierny wpływ globalizacji i podkreśliła, że chociaż korzyści płynące z globalizacji są szeroko rozpowszechnione, to jej koszty często mają charakter lokalny. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES kładzie szczególny nacisk na rolę polityki spójności w zwiększaniu konkurencyjności UE poprzez ukierunkowane inwestycje w kluczowe sektory, takie jak infrastruktura sieciowa, badania i innowacje, usługi informatyczne, działania w dziedzinie środowiska i klimatu, wysokiej jakości zatrudnienie i włączenie społeczne. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES podkreśla rolę, jaką Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji (EFG) może odegrać we wspieraniu osób, które straciły pracę w wyniku zmian strukturalnych spowodowanych globalizacją, cyfryzacją, migracją i zmianą klimatu. Biorąc pod uwagę ogromne rozmiary zbliżającego się kryzysu gospodarczego i związanego z zatrudnieniem, EFG należy wzmocnić pod względem finansowym, a jego przepisy uelastycznić, by było dostosowane do charakteru i wielkości kryzysu, oraz powiązać je z Funduszem na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES zgadza się, że elastyczne warunki pracy i telepraca odgrywają ważną rolę w utrzymaniu miejsc pracy i produkcji, lecz pomimo poczynionych wysiłków na rzecz złagodzenia skutków społecznych oczekuje się, że kryzys znacznie zwiększy bezrobocie i nierówności w dochodach. Zmieniona polityka UE na rzecz Zielonego Ładu mogłaby odegrać ważną rolę w zapewnieniu, by globalizacja przyniosła pozytywne skutki gospodarcze, społeczne, terytorialne i środowiskowe dla przedsiębiorstw, pracowników i społeczeństwa obywatelskiego i przyczyniła się do ograniczenia zakłóceń na rynku. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES sądzi, że mechanizm ograniczania śladu węglowego produkcji oraz wysiłki na rzecz dekarbonizacji przemysłu można by wykorzystać do przywrócenia równych warunków konkurencji. Zauważa jednak, że środek ten musi równoważyć obawy dotyczące środowiska, handlu i uczciwości, aby uniknąć zakłóceń na rynku, które mogłyby spowodować działania odwetowe wymierzone w państwa UE, co zaszkodziłoby unijnemu przemysłowi i miejscom pracy. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES podziela pogląd, że zmniejszenie różnic w wydajności pracy między wysoce wydajnymi gospodarkami, regionami i przedsiębiorstwami a pozostałymi gospodarkami, regionami i przedsiębiorstwami ma kluczowe znaczenie oraz że skuteczne instytucje i sprawne systemy podatkowe mogłyby wspierać wydajność. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Potrzebna jest nowa polityka przemysłowa, aby skupić się na stymulowaniu działań o większym stopniu innowacji i generujących większą wartość dodaną, co jest nierozerwalnie związane z promowaniem jakości i nowych miejsc pracy. Taka mądrze opracowana i prawidłowo zrealizowana polityka przyczyniłaby się do uniknięcia negatywnego wpływu dalszego spadku PKB, fragmentacji jednolitego rynku i zakłóceń w łańcuchach wartości. |
| --- | --- |

3.16.

4.   Łagodzenie negatywnych skutków wyjątkowego rozwoju sytuacji

| 4.1. | EKES wzywa wszystkie kluczowe instytucje do ponownego rozważenia powiązań między UE-27 a Zjednoczonym Królestwem, od których w dużej mierze będzie zależeć, jak wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE wpłynie na gospodarki państw. Należy opracować odpowiednie środki dla sektorów, które szczególnie dotkliwie odczułyby skutki brexitu. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES ubolewa nad faktem, że decyzja USA o wprowadzeniu dodatkowych ceł na produkty europejskie, jako środek zaradczy wobec pomocy przyznanej przez UE producentowi Airbusa, będzie miała przede wszystkim wpływ na produkty rolne i rolno-spożywcze produkowane w państwach członkowskich UE. Skuteczność unijnych środków ochronnych w odniesieniu do stali, które są tradycyjnie przedmiotem uwagi komisji CCMI, należy poddać ponownej ocenie w świetle trudnej sytuacji gospodarczej przemysłu stalowego, aby uniknąć dalszych szkód dla krajowych przedsiębiorstw sektora stalowego oraz zapewnić równe warunki działania dla unijnych przedsiębiorstw i pracowników.
  EKES podkreśla, że amerykańskie cła na produkty ze stali doprowadziły do poważnego przekierowania handlu wyrobami ze stali z państw trzecich, których produkty są coraz bardziej obecne na rynku europejskim i wykorzystywane szczególnie w umowach na budowę infrastruktury publicznej. |
| --- | --- |

4.2.

EKES podkreśla, że amerykańskie cła na produkty ze stali doprowadziły do poważnego przekierowania handlu wyrobami ze stali z państw trzecich, których produkty są coraz bardziej obecne na rynku europejskim i wykorzystywane szczególnie w umowach na budowę infrastruktury publicznej.

| 4.3. | EKES zauważa, że chociaż żaden kraj nie może odizolować się od globalizacji bez ponoszenia ogromnych kosztów, ryzyko załamania się wielostronnego systemu handlowego jest realne, a zatem UE musi rozważyć tę sytuację. Z zadowoleniem przyjmuje w związku z tym program prac Komisji na 2020 r., w którym przedstawiono inicjatywę na rzecz reformy WTO do końca 2020 r., jak również proponowany plan odbudowy. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES podziela pogląd, że UE musi zacząć stosować bardziej zdecydowane podejście służące zapewnieniu w praktyce prawdziwej wzajemności i zwalczaniu protekcjonizmu w dostępie do rynków zamówień publicznych w państwach trzecich.
  Chiński rynek zamówień publicznych i ochrona praw własności intelektualnej są godne uwagi pod względem ich rozbieżności od norm międzynarodowych i pomimo przystąpienia do WTO Chiny nadal są w dużej mierze chronionym rynkiem. Ponadto Chiny nie przystąpiły jeszcze do Porozumienia w sprawie zamówień rządowych (GPA), pomimo takiej obietnicy złożonej w chwili przyjęcia do WTO. Debata na temat Chin w UE stała się trudniejszym tematem. Ambitne programy, takie jak koncepcja „Jeden pas i jeden szlak”, projekt „Made in China 2025” i wytyczne 16+1 (2017 – Budapeszt, 2018 – Sofia i 2019 – Dubrownik) (6) zwróciły uwagę szeregu podmiotów prywatnych i publicznych, w tym instytucji UE. Sprawa 5G wniosła do dyskusji bezpieczeństwo cyfrowe, stwarzając podatny grunt dla postępów na drodze ku cyfrowej niezależności UE. Wzmocnienie unijnych programów na rzecz inwestycji w badania naukowe i innowacje wydaje się być najbardziej racjonalnym i satysfakcjonującym podejściem w tym zakresie. |
| --- | --- |

4.4.

Chiński rynek zamówień publicznych i ochrona praw własności intelektualnej są godne uwagi pod względem ich rozbieżności od norm międzynarodowych i pomimo przystąpienia do WTO Chiny nadal są w dużej mierze chronionym rynkiem. Ponadto Chiny nie przystąpiły jeszcze do Porozumienia w sprawie zamówień rządowych (GPA), pomimo takiej obietnicy złożonej w chwili przyjęcia do WTO. Debata na temat Chin w UE stała się trudniejszym tematem. Ambitne programy, takie jak koncepcja „Jeden pas i jeden szlak”, projekt „Made in China 2025” i wytyczne 16+1 (2017 – Budapeszt, 2018 – Sofia i 2019 – Dubrownik) (6) zwróciły uwagę szeregu podmiotów prywatnych i publicznych, w tym instytucji UE. Sprawa 5G wniosła do dyskusji bezpieczeństwo cyfrowe, stwarzając podatny grunt dla postępów na drodze ku cyfrowej niezależności UE. Wzmocnienie unijnych programów na rzecz inwestycji w badania naukowe i innowacje wydaje się być najbardziej racjonalnym i satysfakcjonującym podejściem w tym zakresie.

| 4.5. | Zalecenia polityczne i konkretne środki powinny uwzględniać dwa elementy strategiczne. Pierwszym z nich jest duża utrata na znaczeniu grupy G-20, która mogłaby stać się globalnym forum politycznym, uzupełniającym system Narodów Zjednoczonych, jako że również ma na celu wyeliminowanie zakłóceń równowagi i nierówności na świecie. Drugi element, ściśle z tym powiązany, stanowi fakt, że UE brakuje skutecznej „zagranicznej polityki gospodarczej”. Polityka przemysłowa i inne polityki UE mające wpływ na czynniki związane z produkcją, energią, rynkiem wewnętrznym, badaniami i innowacjami, transportem itp. są wyłączone z zewnętrznego oddziaływania służb UE zajmujących się handlem i służb zewnętrznych UE lub znajdują w nim odzwierciedlenie jedynie częściowo, i podobnie jest w przypadku agencji kredytów eksportowych państw członkowskich, które powinny łączyć siły. Ten brak utrudnia stawienie czoła dużym podmiotom międzynarodowym i osłabia rolę UE na forach wielostronnych i międzynarodowych oraz w zapobieganiu zakłóceniom na rynku. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Wpływ kryzysu spowodowanego pandemią koronawirusa (COVID-19)

| 5.1. | Pandemia COVID-19 ma bezprecedensowe skutki makroekonomiczne i budżetowe, które cały czas się nasilają. EKES podziela pogląd, że nie było alternatywy dla ogłoszonej niedawno podatkowej i ekspansywnej polityki pieniężnej w UE i na całym świecie. Wśród najważniejszych wyzwań znajdują się niepełne i nierównomierne ożywienie gospodarcze oraz wzrost bezrobocia. Chociaż środki z zakresu polityki powinny ograniczyć wzrost bezrobocia, niezbędne działania spowodują deficyt publiczny i zwiększą dług publiczny. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES podkreśla, że kryzys ten ma poważne długoterminowe konsekwencje dla UE. Ze względu na fakt, że przepychanki polityczne opóźniły skoordynowane zaangażowanie UE w zwalczanie pandemii, po kryzysie może dojść do utraty zaufania do polityki w ujęciu ogólnym. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Inne rodzaje ryzyka obejmują dłuższy niż zakładano czas trwania pandemii, niestabilność finansową zarówno na świecie, jak i w UE, wzrost protekcjonizmu, fragmentację jednolitego rynku i głęboko zakorzenione rozbieżności strukturalne. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES jest przekonany, że Europa pilnie potrzebuje nowego projektu integracji wewnętrznej, wspólnej strategii gospodarczej, społecznej (w tym koordynacji w zakresie zdrowia publicznego), fiskalnej, energetycznej i środowiskowej oraz spójnej polityki handlowej. Brak skutecznej europejskiej strategii jest niepokojący i należy zaradzić tej sytuacji, podążając w kierunku nowego wspólnego europejskiego podejścia. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | W celu wsparcia gospodarki UE po kryzysie w nowych wieloletnich ramach finansowych, oprócz działań podejmowanych już w ramach Europejskiego Mechanizmu Stabilności, Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Banku Centralnego, potrzebny jest szeroko zakrojony pakiet naprawy i odbudowy na potrzeby inwestycji. Niezbędny plan ożywienia inwestycji byłby finansowany z istniejących funduszy UE i instrumentów finansowych oraz z obligacji na rzecz odbudowy – jasno zdefiniowanych z uwzględnieniem problemów spowodowanych koronawirusem – zabezpieczonych budżetem UE. W tym kontekście EKES postrzega niedawno przedstawiony przez Komisję Europejską plan odbudowy jako konkretny pierwszy krok w dobrym kierunku. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES podkreśla, że handel oparty na zasadach ma zasadnicze znaczenie w czasach kryzysu i w ramach strategii UE na rzecz wyjścia z kryzysu. Państwa członkowskie UE muszą przestrzegać zasad jednolitego rynku i zapewnić brak wewnętrznych barier dla handlu wewnątrzunijnego poprzez rozpoczęcie bardziej kompleksowych negocjacji w sprawie wielostronnej umowy, która doprowadziłaby do stworzenia równych warunków działania, w tym do ewentualnej stałej liberalizacji taryf celnych na sprzęt medyczny, a także pomogła zapewnić, by globalne łańcuchy dostaw mogły swobodnie funkcjonować w tym krytycznym sektorze. Wraz z tymi środkami liberalizacja ceł i finansowanie eksportu, które byłyby dobrze skoordynowane między odpowiednimi organami UE i państw członkowskich, mogłyby złagodzić presję wywieraną na przedsiębiorstwa i zapobiec zakłóceniom na rynku. |
| --- | --- |

5.6.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/november/tradoc_157516.pdf

1

(2)  EPRS, CETA implementation: SMEs and regions in focus [Wdrożenie CETA: MŚP i regiony w centrum uwagi] badanie przeprowadzane na wniosek KR-u, 18 listopada 2019 r., dostępne pod adresem: http://www.europarl.europa.eu/thinktank/pl/document.html?reference=EPRS_IDA(2019)644179.

2

CETA implementation: SMEs and regions in focus

Wdrożenie CETA: MŚP i regiony w centrum uwagi

(3)  Badanie Eurobarometr Flash 42, Internationalisation of Small and Medium-sized Enterprises [Internacjonalizacja małych i średnich przedsiębiorstw], październik 2015 r.

3

(4)  Belgia, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Niderlandy oraz Zjednoczone Królestwo.

4

(5)  EPRS, Interactions between trade, investment and trends in EU industry: EU regions and international trade [Interakcje między handlem, inwestycjami i tendencjami w przemyśle UE: regiony UE i handel międzynarodowy], badanie przeprowadzane na wniosek KR-u, 27 października 2017 r., dostępne pod adresem http://www.europarl.europa.eu/thinktank/pl/document.html?reference=EPRS_STU(2017)608695.

5

Interactions between trade, investment and trends in EU industry: EU regions and international trade

Interakcje między handlem, inwestycjami i tendencjami w przemyśle UE: regiony UE i handel międzynarodowy

(6)  2017: https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjdt_665385/2649_665393/t1514534.shtml;

6

2018: https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjdt_665385/2649_665393/t1577455.shtml;

2019: https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjdt_665385/2649_665393/t1655224.shtml.

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/43 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/43

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wymiar przemysłowy unii bezpieczeństwa”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 364/06)

| Sprawozdawca: | José CUSTÓDIO LEIRIÃO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Jan PIE |

Sprawozdawca:

José CUSTÓDIO LEIRIÃO

Współsprawozdawca:

Jan PIE

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Organ odpowiedzialny | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez CCMI | 26.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/3/4 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Organ odpowiedzialny

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez CCMI

26.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/3/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zdecydowane dążenie nowej Komisji Europejskiej do zwiększenia suwerenności technologicznej Unii oraz podkreśla znaczenie sektora bezpieczeństwa w tym względzie. Nie ma bezpieczeństwa bez technologii, a Europa musi opanować te z nich, które mają kluczowe znaczenie dla jej bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Aby osiągnąć ten cel, EKES wzywa Komisję Europejską do uruchomienia strategii wzmacniającej potencjał przemysłowy i technologiczny Europy w dziedzinie bezpieczeństwa. Jest to bardzo potrzebne zwłaszcza w obszarach wymagających szczególnej uwagi, w których uzależnienie od dostawców pozaeuropejskich może samo w sobie zagrażać bezpieczeństwu. Strategia musi wspierać cele nowej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego i uzupełniać ją o wymiar przemysłowy. Powinna ona sprzyjać zaspokojeniu obecnych i przyszłych potrzeb w zakresie zdolności europejskich użytkowników końcowych, a także wychodzić naprzeciw kluczowym wyzwaniom stojącym przed tym sektorem w Europie: fragmentacja rynku, brak długoterminowego planowania w odniesieniu do zdolności i technologii oraz niespójność unijnych polityk i instrumentów finansowania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Strategia w zakresie przemysłowego wymiaru bezpieczeństwa powinna opierać się na następujących zasadach:






  a) | istnienie innowacyjnego przemysłu bezpieczeństwa ma kluczowe znaczenie dla suwerenności technologicznej i strategicznej autonomii Europy; |
| --- | --- | --- |

1.3.

a)

istnienie innowacyjnego przemysłu bezpieczeństwa ma kluczowe znaczenie dla suwerenności technologicznej i strategicznej autonomii Europy;

| b) | bezpieczeństwo to kwestia suwerenności, której nie można pozostawiać wyłącznie siłom rynkowym; konieczne są wola i działania polityczne w celu utrzymania zdolności opracowywania złożonych i zaawansowanych technologicznie rozwiązań z zakresu bezpieczeństwa; |
| --- | --- |

b)

bezpieczeństwo to kwestia suwerenności, której nie można pozostawiać wyłącznie siłom rynkowym; konieczne są wola i działania polityczne w celu utrzymania zdolności opracowywania złożonych i zaawansowanych technologicznie rozwiązań z zakresu bezpieczeństwa;

| c) | w świetle pandemii COVID-19 odporność na klęski żywiołowe i katastrofy na dużą skalę spowodowane przez człowieka musi stać się głównym priorytetem politycznym Unii; można to osiągnąć jedynie przy wsparciu europejskiego sektora bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

c)

w świetle pandemii COVID-19 odporność na klęski żywiołowe i katastrofy na dużą skalę spowodowane przez człowieka musi stać się głównym priorytetem politycznym Unii; można to osiągnąć jedynie przy wsparciu europejskiego sektora bezpieczeństwa.

Strategia ta powinna zostać opracowana w ramach unii bezpieczeństwa i zwiększyć skuteczność polityki UE związanej z bezpieczeństwem. Powinna się opierać na całościowym podejściu i obejmować następujące cele:

| — | ocenę słabych punktów Europy i krytycznej zależności w dziedzinie bezpieczeństwa niemilitarnego, |
| --- | --- |

—

ocenę słabych punktów Europy i krytycznej zależności w dziedzinie bezpieczeństwa niemilitarnego,

| — | przegląd powstających technologii pod kątem potencjalnych skutków dla bezpieczeństwa, |
| --- | --- |

—

przegląd powstających technologii pod kątem potencjalnych skutków dla bezpieczeństwa,

| — | zdefiniowanie niezbędnych krytycznych technologii, w przypadku których Europa nie powinna zależeć od dostawców z państw trzecich ze względów bezpieczeństwa, |
| --- | --- |

—

zdefiniowanie niezbędnych krytycznych technologii, w przypadku których Europa nie powinna zależeć od dostawców z państw trzecich ze względów bezpieczeństwa,

| — | identyfikacja strategicznych łańcuchów wartości w sektorze bezpieczeństwa, |
| --- | --- |

—

identyfikacja strategicznych łańcuchów wartości w sektorze bezpieczeństwa,

| — | wykorzystanie agencji UE jako siły napędowej dla planowania zdolności i harmonizacji wymogów krajowych, |
| --- | --- |

—

wykorzystanie agencji UE jako siły napędowej dla planowania zdolności i harmonizacji wymogów krajowych,

| — | wykorzystanie instrumentów unijnych związanych z bezpieczeństwem (Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego (FBW), Fundusz Zintegrowanego Zarządzania Granicami, programy „Cyfrowa Europa”,„Horyzont Europa”, rescEU) na rzecz ukierunkowanych inwestycji w krytyczne technologie i zastosowania związane z bezpieczeństwem, |
| --- | --- |

—

wykorzystanie instrumentów unijnych związanych z bezpieczeństwem (Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego (FBW), Fundusz Zintegrowanego Zarządzania Granicami, programy „Cyfrowa Europa”,„Horyzont Europa”, rescEU) na rzecz ukierunkowanych inwestycji w krytyczne technologie i zastosowania związane z bezpieczeństwem,

| — | wykorzystanie innych instrumentów UE (funduszy strukturalnych, Programu InvestEU itp.) na inwestycje istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa (infrastruktura), najlepiej poprzez utworzenie instrumentu „Zabezpieczając Europę” (analogicznie do instrumentu „Łącząc Europę”), |
| --- | --- |

—

wykorzystanie innych instrumentów UE (funduszy strukturalnych, Programu InvestEU itp.) na inwestycje istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa (infrastruktura), najlepiej poprzez utworzenie instrumentu „Zabezpieczając Europę” (analogicznie do instrumentu „Łącząc Europę”),

| — | wykorzystanie zamówień europejskich i koordynacja krajowych zamówień publicznych w celu wspierania odpowiedniej bazy przemysłowej, |
| --- | --- |

—

wykorzystanie zamówień europejskich i koordynacja krajowych zamówień publicznych w celu wspierania odpowiedniej bazy przemysłowej,

| — | wykorzystanie instrumentów finansowych ukierunkowanych na zdolności (takich jak FBW i Fundusz Zintegrowanego Zarządzania Granicami) w celu wspierania absorpcji przez rynek unijnych badań nad bezpieczeństwem wykraczających poza program „Horyzont Europa”, |
| --- | --- |

—

wykorzystanie instrumentów finansowych ukierunkowanych na zdolności (takich jak FBW i Fundusz Zintegrowanego Zarządzania Granicami) w celu wspierania absorpcji przez rynek unijnych badań nad bezpieczeństwem wykraczających poza program „Horyzont Europa”,

| — | określenie ewentualnych nowych inicjatyw ustawodawczych, takich jak przegląd dyrektywy w sprawie ochrony infrastruktury krytycznej lub ewentualne utworzenie instrumentu na rzecz bezpieczeństwa w miastach, |
| --- | --- |

—

określenie ewentualnych nowych inicjatyw ustawodawczych, takich jak przegląd dyrektywy w sprawie ochrony infrastruktury krytycznej lub ewentualne utworzenie instrumentu na rzecz bezpieczeństwa w miastach,

| — | koordynacja odpowiednich programów UE (w dziedzinie obronności, bezpieczeństwa, przestrzeni kosmicznej, cyberprzestrzeni). |
| --- | --- |

—

koordynacja odpowiednich programów UE (w dziedzinie obronności, bezpieczeństwa, przestrzeni kosmicznej, cyberprzestrzeni).

Wprowadzenie

| 1.4. | Środowisko bezpieczeństwa w Europie jest bardzo złożone. Obecne zagrożenia dla bezpieczeństwa są często wielopłaszczyznowe, ponadnarodowe, szybko zmieniające się i trudne do przewidzenia. Mogą one być ukierunkowane na bardzo różne cele w całej Unii (np. wydarzenia masowe, transport, krytyczna infrastruktura, instytucje) i pochodzić od równie szerokiego spektrum podmiotów stwarzających zagrożenie (np. indywidualnych sprawców przestępstw, organizacji przestępczych, ugrupowań terrorystycznych, państw narodowych), które mogą mieć bardzo różne motywacje (takie jak geopolityka, ekstremizm religijny lub polityczny, interesy gospodarcze lub finansowe czy zaburzenia psychiczne) oraz wykorzystywać wszelkiego rodzaju środki do realizacji swoich złych zamiarów (takie jak broń palna, improwizowane ładunki wybuchowe, materiały chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe, ataki cybernetyczne lub dezinformacja). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Oprócz zagrożeń dla bezpieczeństwa wywołanych przez człowieka mamy do czynienia z klęskami żywiołowymi, takimi jak powodzie, susze, huragany lub pandemie, które stwarzają rosnące zagrożenie z powodu zmiany klimatu, zanieczyszczenia środowiska oraz nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych. Klęski żywiołowe wywołują zazwyczaj jeszcze gorsze skutki od katastrof spowodowanych przez człowieka oraz stanowią bezpośrednie i pośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zagrożenia dla bezpieczeństwa są zróżnicowane, podobnie jak siły bezpieczeństwa i ich potrzeby w zakresie zdolności. Jednocześnie siły bezpieczeństwa często ze sobą współpracują, na przykład jako służby interwencyjne podczas klęski, i potrzebują interoperacyjnego sprzętu w zależności od zagrożenia, z którym się zmagają. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Pomimo swojej różnorodności dzisiejsze zagrożenia dla bezpieczeństwa mają jedną wspólną cechę: nie można im sprostać bez wsparcia technologicznego. Technologia sama w sobie nie może zapewnić bezpieczeństwa, ale w naszych złożonych i powiązanych społeczeństwach jest niezbędnym czynnikiem we wszystkich obszarach bezpieczeństwa i na wszystkich etapach jego cyklu (zapobieganie, przygotowanie, reagowanie i odbudowa). Szybki rozwój i rozprzestrzenianie się nowych technologii cyfrowych, takich jak sztuczna inteligencja, informatyka kwantowa i łańcuch bloków, jeszcze bardziej zwiększą znaczenie technologii dla bezpieczeństwa, ponieważ nie tylko tworzą one nowe możliwości, lecz także zwiększają zarówno podatność na zagrożenia, jak i możliwości wyrządzenia szkody. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Bez fachowej wiedzy wyspecjalizowanej branży bezpieczeństwa niemożliwe jest opracowanie najnowocześniejszych technologii potrzebnych do stawienia czoła obecnym i przyszłym zagrożeniom dla bezpieczeństwa. Sektor bezpieczeństwa jest kluczowym partnerem, w szczególności w odniesieniu do złożonych systemów bezpieczeństwa i ochrony przed zaawansowanymi podmiotami o wysokim stopniu zagrożenia. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Baza przemysłowa i technologiczna w Europie jest tak różnorodna, jak różnorodne są potrzeby w zakresie bezpieczeństwa nowoczesnych społeczeństw i gospodarek. Obejmuje ona przedsiębiorstwa różnej wielkości z całej Unii, posiadające różne portfolio i specjalizacje. Wiele z nich prowadzi także działalność w dziedzinie obronności, przemysłu lotniczego i kosmicznego lub w zakresie komercyjnych usług informatycznych albo jest podmiotami zależnymi od większych grup w tych sektorach. Wszystkie opracowują i wytwarzają zaawansowane technologicznie systemy oraz świadczą usługi potrzebne do ochrony naszych społeczeństw, przedsiębiorstw, instytucji i obywateli przed wszelkiego rodzaju zagrożeniami dla bezpieczeństwa i katastrofami. W najnowszym kompleksowym badaniu oszacowano, że sektor bezpieczeństwa w UE generuje dochody rzędu 200 mld EUR i tworzy miejsca pracy dla 4,7 mln osób (1). |
| --- | --- |

1.9.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Unia ma interes gospodarczy, ale także strategiczny, jeśli chodzi o wspieranie dynamicznej europejskiej bazy przemysłowej w zakresie bezpieczeństwa. Im bardziej krytyczne znaczenie danego obszaru bezpieczeństwa, tym większym ryzykiem dla bezpieczeństwa może być zależność od dostawców z państw trzecich. Kluczowe znaczenie ma wykorzystanie technologii, usług i sprzętu opracowanych przez wiarygodne źródła, w szczególności w przypadku, gdy konieczna jest ochrona infrastruktury krytycznej i instytucji państwowych przed zagrożeniami ze strony podmiotów państwowych lub podmiotów wspieranych przez państwo. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Również pandemia COVID-19 oraz jej bezpośrednie i pośrednie skutki dowiodły potrzeby istnienia silnego europejskiego sektora bezpieczeństwa. Na przykład w wyniku masowego korzystania z narzędzi cyfrowych doszło do dramatycznego wzrostu liczby cyberataków na przedsiębiorstwa i operatorów podstawowych usług zarówno ze strony podmiotów niepaństwowych, jak i państwowych. Poprawa cyberodporności i cyberbezpieczeństwa we wszystkich procesach opartych na technologiach cyfrowych w przedsiębiorstwach i instytucjach powinna zatem być jednym z najważniejszych wniosków, jakie należy wyciągnąć z pandemii. Od jej wybuchu byliśmy świadkami kolejnych kampanii dezinformacyjnych, często sponsorowanych przez zagraniczne rządy, których nie można skutecznie zwalczać bez użycia wyrafinowanych narzędzi technologicznych. Pandemia COVID-19 ujawniła również ogromny niedobór unijnych zdolności w zakresie zarządzania kryzysowego, np. brak wspólnych zasobów sprzętu przeciwko zagrożeniom chemicznym, biologicznym, radiologicznym i jądrowym. Podsumowując, niezbędne są liczne środki, by Europa była bardziej odporna na katastrofy na dużą skalę. Biorąc pod uwagę szczególny charakter większości tych środków, konieczne jest ich wdrożenie przy wsparciu wiarygodnych dostawców zapewniających bezpieczeństwo dostaw w czasach kryzysu. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W związku z tym w strategicznym interesie Unii leży utrzymanie w Europie zdolności przemysłowych niezbędnych do zapewnienia odpowiedniego poziomu autonomii i suwerenności technologicznej w krytycznych obszarach bezpieczeństwa. Jednocześnie obecne warunki rynkowe niestety sprawiają, że trudno jest zadbać o ten strategiczny interes; szczególne cechy rynku bezpieczeństwa w Europie często wręcz utrudniają przedsiębiorstwom tworzenie wiarygodnych uzasadnień biznesowych dla danej technologii. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Jeśli chodzi o aspekty komercyjne, popyt na najbardziej kosztowne, najnowsze produkty bezpieczeństwa jest ograniczony. Ponieważ operatorzy rynku prywatnego stale dążą do obniżenia kosztów, zazwyczaj ograniczają inwestycje w bezpieczeństwo do tego, co jest absolutnie niezbędne, i preferują najtańszy produkt gotowy (często pochodzący z państw trzecich). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Jeśli chodzi o popyt publiczny na rynku bezpieczeństwa, istnieje duża różnorodność nabywców i użytkowników końcowych, w większości przypadków z ograniczonymi budżetami zamówień publicznych i małymi zamówieniami oraz prawnie zobowiązanych do zakupu po jak najniższej cenie. Ponadto większość klientów z sektora bezpieczeństwa publicznego nie ma zdolności planowania rozwoju zdolności. Kupują gotowe produkty do zaspokojenia swoich bezpośrednich potrzeb, bez jakichkolwiek długoterminowych przemyśleń na temat tego, w jaki sposób zagrożenia i technologie mogą ewoluować w przyszłości oraz bez jakichkolwiek inwestycji w przygotowanie na przyszłe scenariusze. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Biorąc pod uwagę specyfikę obu stron popytu w dziedzinie bezpieczeństwa, istnieje jedynie niewielki rynek dla krytycznych technologii i zastosowań. Złożone rozwiązania w zakresie bezpieczeństwa są często dostosowane do indywidualnych lub bardzo niewielu klientów, co ogranicza do minimum wielkość produkcji i korzyści skali. W najlepszym przypadku technologie stosowane w takich systemach mogą być wykorzystywane do innych, mniej wyspecjalizowanych zastosowań dla szerszego rynku klientów komercyjnych. W związku z tym obecne warunki rynkowe uniemożliwiają utrzymanie w UE bazy technologicznej i przemysłowej mogącej rozwijać zdolności w zakresie bezpieczeństwa, których Europa potrzebuje, aby chronić swoje granice zewnętrzne, terytorium i obywateli. Podważa to wiarygodność unii bezpieczeństwa i zmusza do podjęcia wzmożonych działań na szczeblu UE. |
| --- | --- |

2.6.

Stan polityki UE w dziedzinie bezpieczeństwa

| 2.7. | Od czasu zainicjowania Europejskiej agendy bezpieczeństwa w kwietniu 2015 r. UE dąży do stworzenia rzeczywistej unii bezpieczeństwa zapewniającej narzędzia, infrastrukturę i środowisko, w którym organy krajowe i unijne będą skutecznie współpracować, aby stawić czoła wspólnym wyzwaniom, a jednocześnie chronić prawa i wolności obywateli (2). Ogromna liczba inicjatyw w tym kontekście wskazuje na to, że bezpieczeństwo bez wątpienia stało się jednym z kluczowych priorytetów politycznych Unii:






  — | dyrektywa w sprawie zwalczania terroryzmu (3), |
| --- | --- | --- |

2.7.

—

dyrektywa w sprawie zwalczania terroryzmu (3),

| — | zmienione przepisy dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy (4), |
| --- | --- |

—

zmienione przepisy dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy (4),

| — | utworzenie Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) (5), |
| --- | --- |

—

utworzenie Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) (5),

| — | interoperacyjność unijnych systemów informacyjnych dotyczących bezpieczeństwa, granic i migracji (6), |
| --- | --- |

—

interoperacyjność unijnych systemów informacyjnych dotyczących bezpieczeństwa, granic i migracji (6),

| — | utworzenie Agencji Unii Europejskiej ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA) (7), |
| --- | --- |

—

utworzenie Agencji Unii Europejskiej ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA) (7),

| — | akt o cyberbezpieczeństwie (8), |
| --- | --- |

—

akt o cyberbezpieczeństwie (8),

| — | wzmocniona europejska straż graniczna i przybrzeżna („Frontex”) (9), |
| --- | --- |

—

wzmocniona europejska straż graniczna i przybrzeżna („Frontex”) (9),

| — | unijny system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) (10). |
| --- | --- |

—

unijny system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) (10).

Inicjatywy te uzupełniają już istniejące programy i instrumenty finansowania, takie jak Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

| 2.8. | Wniosek Komisji dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmował znaczne zwiększenie najważniejszych pozycji w budżecie (np. 35,3 mld EUR na zarządzanie granicami i migracją, 4 mld EUR na bezpieczeństwo wewnętrzne, 15,6 mld EUR na odporność i reagowanie kryzysowe) w porównaniu z poprzednimi wieloletnimi ramami finansowymi (11). Unia sfinansuje również kolejny program badań w dziedzinie bezpieczeństwa w ramach programu „Horyzont Europa”, który już w istotny sposób przyczynił się do opracowania i rozwoju przyszłych zdolności w zakresie bezpieczeństwa w ramach programu „Horyzont 2020”. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | W odniesieniu do technologii cyfrowych Komisja Europejska proponuje również znaczne zwiększenie wydatków (np. na program „Horyzont Europa” lub „Cyfrowa Europa”) w celu poprawy europejskiej suwerenności technologicznej w dziedzinach o strategicznym znaczeniu. W związku z tym Komisja zadeklarowała również zamiar wspierania synergii między sektorami związanymi z przestrzenią kosmiczną, obronnością i bezpieczeństwem. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Suwerenność technologiczna jest również kluczowym terminem w nowej strategii przemysłowej dla Europy, w której Komisja podkreśla, że „transformacja cyfrowa, bezpieczeństwo i przyszła suwerenność technologiczna Europy zależą od naszej strategicznej infrastruktury cyfrowej” i zapowiada, że „będzie wspierać rozwój kluczowych technologii wspomagających mających strategiczne znaczenie dla przyszłości przemysłu europejskiego” (12). |
| --- | --- |

2.10.

Uwagi szczegółowe

| 2.11. | Kompetencje UE w dziedzinie bezpieczeństwa są nadal ograniczone i bardzo często obejmują jedynie rolę koordynatora organów krajowych. W związku z tym polityka bezpieczeństwa pozostaje rozdrobniona i często nieskuteczna. To samo dotyczy innych sektorów związanych z bezpieczeństwem, takich jak zdrowie publiczne. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Bezpieczeństwo w UE jest priorytetem politycznym bez wymiaru przemysłowego. Istnieje imponująca liczba strategii politycznych związanych z bezpieczeństwem i instrumentów finansowania wyposażonych w znaczne budżety. Nie ma jednak ani koordynacji potrzeb w zakresie zdolności, ani spójnej polityki wspierania odpowiedniej bazy przemysłowej i technologicznej. W dyskusji na temat unii bezpieczeństwa nie poruszano takich tematów jak konkurencyjność przemysłu, strategiczna autonomia, planowanie zdolności czy technologie krytyczne; nigdy nie uznawano ich za cele programów finansowania związanych z bezpieczeństwem. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Plan działania na rzecz innowacyjnego i konkurencyjnego sektora bezpieczeństwa Komisji z 2012 r. nie był ambitny i miał ograniczony zakres, w związku z czym nie wywarł znaczącego wpływu. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Program badawczy UE w zakresie bezpieczeństwa mobilizuje znaczne środki, ale charakteryzują go duże słabości. Głównym wyzwaniem pozostaje absorpcja przez rynek badań naukowych, ponieważ nie istnieje ani wspólny proces planowania zdolności w zakresie bezpieczeństwa, który pomógłby skonsolidować popyt publicznych użytkowników końcowych, ani systematyczne korzystanie z innych instrumentów UE ukierunkowanych na zdolności jako środków wspierających wdrażanie rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Nowa strategia bezpieczeństwa wewnętrznego kieruje polityką UE w zakresie bezpieczeństwa, w związku z czym powinna zmierzać do wyeliminowania tych niedociągnięć. Powinna uwzględniać szybki rozwój technologii i jej skutki dla bezpieczeństwa, nalegać na wspólną definicję zapotrzebowania na zdolności w zakresie bezpieczeństwa oraz wspierać europejską współpracę w celu zaspokojenia tych potrzeb. Wzmocniłoby to unię bezpieczeństwa, znacznie przyczyniło się do stworzenia prawdziwego wewnętrznego rynku bezpieczeństwa i pomogło w utrzymaniu konkurencyjnego przemysłu bezpieczeństwa w Europie. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Przemysł jest niezbędny do przełożenia technologii na rozwiązania. Ambitna polityka przemysłowa na rzecz kluczowych obszarów suwerenności powinna zatem stanowić polityczny priorytet Unii. Opracowanie takiej polityki jest szczególnie naglące dla sektora bezpieczeństwa, który obecnie dotkliwie odczuwa negatywne skutki poważnych niedoskonałości rynku bardzo utrudniających utrzymanie krytycznych zdolności przemysłowych i technologicznych. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | EKES wzywa zatem Komisję Europejską do opracowania specjalnej strategii w zakresie przemysłowego wymiaru bezpieczeństwa w celu wsparcia nowej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego i zwiększenia skuteczności unii bezpieczeństwa. Ta strategia przemysłowa powinna być ambitna i kompleksowa oraz zapewniać, że wszystkie stosowne polityki i instrumenty przyczyniają się do suwerenności technologicznej Unii w krytycznych obszarach bezpieczeństwa. W jej ramach należy również zadbać o to, by wszystkie instrumenty UE związane z bezpieczeństwem (Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Fundusz Zintegrowanego Zarządzania Granicami, rescEU) obejmowały wymiar przemysłowy, a wszystkie programy związane z technologią („Cyfrowa Europa”, „Horyzont Europa”) uwzględniały aspekt bezpieczeństwa. Pomogłoby to w zaspokojeniu potrzeb klientów publicznych w zakresie bezpieczeństwa, stworzyło nowe możliwości dla europejskiego przemysłu, a także ułatwiło poradzenie sobie w odpowiednim czasie z konsekwencjami, jakie powstające technologie mają dla bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | W tym celu należy dokładniej zdefiniować i wdrożyć koncepcję suwerenności technologicznej. Obecny nacisk Komisji na technologie cyfrowe jest mile widziany, ale nie powinien być wyłącznym obszarem zainteresowania. Priorytetowo należy traktować wszystkie technologie krytyczne w kluczowych obszarach suwerenności: bezpieczeństwa, obronności i przestrzeni kosmicznej. Należy ponownie przeanalizować tę koncepcję w świetle pandemii COVID-19 i uwzględnić w niej odporność jako cel strategiczny. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Opracowana przez Komisję nowa strategia przemysłowa dla Europy zawiera elementy istotne dla wspierania suwerenności technologicznej w krytycznych obszarach bezpieczeństwa. W szczególności pojęcie strategicznych łańcuchów wartości powinno być stosowane jako ramy kompleksowego podejścia obejmującego cały cykl przemysłowy, od dostaw kluczowych materiałów po industrializację i utrzymanie; podejście to służyłoby do koordynacji stosowania wszystkich odpowiednich instrumentów politycznych, w tym kontroli bezpośrednich inwestycji zagranicznych. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Kolejne wieloletnie ramy finansowe będą musiały zostać dostosowane do potrzeb ery po kryzysie związanym z COVID-19, podobnie jak strategie polityczne wspierane z WRF i programy, z których są one finansowane. Wcześniej określone priorytety i instrumenty należy ponownie przeanalizować i uwzględnić wnioski płynące z trudności Europy w radzeniu sobie z pandemią. Dotyczy to również unii bezpieczeństwa i nowej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego, w ramach których należy podkreślać potrzebę większej suwerenności technologicznej i odporności. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | W celu przezwyciężenia recesji wywołanej pandemią w następnym cyklu budżetowym UE powinna skoncentrować inwestycje na sektorach zaawansowanych technologii, ponieważ mają one największą wartość dodaną i przynoszą efekty mnożnikowe dla całej gospodarki (13). Strategia w zakresie przemysłowego wymiaru bezpieczeństwa UE przyczyniająca się do zwiększenia niezależności i odporności Europy byłaby w pełni zgodna z tym podejściem i w związku z tym powinna zostać potraktowana w trybie pilnym w ramach unijnego planu odbudowy po pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

2.21.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Biorąc pod uwagę różnorodność sektora bezpieczeństwa, nie ma obecnie jego jasnej definicji i dostępne są jedynie przybliżone szacunki dotyczące wielkości rynku. Klasyfikację metodologiczną przemysłu utrudnia szereg czynników: 1) główna nomenklatura statystyczna (NACE, Prodcom itd.) nie obejmuje przemysłu bezpieczeństwa jako takiego, 2) produkcja przedmiotów związanych z bezpieczeństwem jest ukryta w wielu różnych pozycjach, a statystyki dotyczące tych pozycji nie pokazują różnicy między działalnością związaną i niezwiązaną z bezpieczeństwem, 3) na szczeblu europejskim nie ma źródła danych statystycznych z tego sektora. Zob. badanie dotyczące opracowania danych statystycznych na temat europejskiej bazy technologicznej i przemysłowej w zakresie bezpieczeństwa, sprawozdanie końcowe Ecorys dla Komisji Europejskiej, DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych, czerwiec 2015 r.

1

(2)  Komunikat Komisji w sprawie realizacji Europejskiej agendy bezpieczeństwa w celu zwalczania terroryzmu i utorowania drogi ku rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa, Bruksela, 20 kwietnia 2016 r., COM(2016) 230 final https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:9aeae420-0797-11e6-b713-01aa75ed71a1.0003.02/DOC_1&format=PDF.

2

(3)  Dyrektywa w sprawie zwalczania terroryzmu (Dz.U. L 88 z 31.3.2017, s. 6).

3

(4)  Dyrektywa w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (Dz.U. L 141 z 5.6.2015, s. 73).

4

(5)  Rozporządzenie w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) w dziedzinie odpraw granicznych (Dz.U. L 312 z 7.12.2018, s. 14) oraz rozporządzenie w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) w dziedzinie współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych (Dz.U. L 312 z 7.12.2018, s. 56).

5

(6)  Rozporządzenie w sprawie ustanowienia ram interoperacyjności (granice i polityka wizowa) (Dz.U. L 135 z 22.5.2019, s. 27) oraz rozporządzenie w sprawie ustanowienia ram interoperacyjności (współpraca policyjna i sądowa, azyl i migracja) (Dz.U. L 135 z 22.5.2019, s. 85).

6

(7)  Rozporządzenie w sprawie Agencji Unii Europejskiej ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA) (Dz.U. L 295 z 21.11.2018, s. 99).

7

(8)  Rozporządzenie w sprawie ENISA (Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa) oraz certyfikacji cyberbezpieczeństwa w zakresie technologii informacyjno-komunikacyjnych (Dz.U. L 151 z 7.6.2019, s. 15).

8

(9)  Rozporządzenie w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Dz.U. L 295 z 14.11.2019, s. 1).

9

(10)  Rozporządzenie ustanawiające europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) (Dz.U. L 236 z 19.9.2018, s. 1).

10

(11)  Według cen bieżących. Zob. komunikat „Budżet UE napędza plan odbudowy Europy”, Bruksela, 27 maja 2020 r., COM(2020) 442 final: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?qid=1601035899164&uri=CELEX:52020DC0442.

11

(12)  Komunikat Komisji „Nowa strategia przemysłowa dla Europy”, Bruksela, 10 marca 2020 r., COM(2020) 102 final: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0102&from=ES.

12

(13)  Zob. na przykład „Il ruolo dell'innovazione et dell'alta technologia in Italia nel confronto con il contesta internazionale” [Rola innowacji i zaawansowanej technologii we Włoszech w porównaniu z kontekstem międzynarodowym], Centro economia digitale, Rzym, październik 2019 r.

13

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/49 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/49

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wprowadzenie środków ochronnych dla produktów rolnych w umowach handlowych”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 364/07)

| Sprawozdawca: | Arnold PUECH D’ALISSAC |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Arnold PUECH D’ALISSAC

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 204/2/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

204/2/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Ściślejsza współpraca międzynarodowa jest warunkiem wstępnym skutecznych klauzul ochronnych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.1.1. | EKES podkreśla, że zaopatrzenie w żywność ludzkości jest i pozostanie poważnym wyzwaniem przynajmniej do 2050 r. Aby wyżywić 9–10 mld ludzi, będziemy potrzebować rolnictwa wszystkich krajów na świecie. FAO szacuje, że w okresie 2007–2050 światowa produkcja będzie musiała wzrosnąć o 70 %. W związku z tym konieczne jest zapewnienie ochrony zdolności produkcyjnej każdego państwa poprzez promowanie odpowiedniej polityki rolnej i handlowej, przy jednoczesnym zapewnieniu zorganizowanego międzynarodowego handlu, aby zabezpieczyć się przed zmiennością warunków produkcji i uporać ze stałymi brakami w niektórych obszarach geograficznych. |
| --- | --- |

1.1.1.

| 1.1.2. | Według EKES-u niezbędna jest harmonizacja norm produkcji w celu uniknięcia zakłóceń konkurencji i umożliwienia każdemu z państw produkcji podstawowych produktów żywnościowych. |
| --- | --- |

1.1.2.

| 1.2. | Należy w dalszym ciągu zwiększać przejrzystość rynku. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.2.1. | System informacji o rynkach rolnych AMIS (Agricultural market information system), zainicjowany w 2011 r. przez ministrów rolnictwa grupy G-20 i skupiający głównych światowych producentów i importerów zbóż i nasion roślin oleistych, umożliwia wiedzę o rzeczywistej sytuacji na rynkach i stanowi forum dialogu i koordynacji między instancjami rządowymi w czasach dużej zmienności na rynkach rolnych. Inicjatywa ta sprawdziła się, ale musi być dalej rozwijana pod względem liczby uczestniczących krajów i zakresu, by umożliwić uwzględnienie również innych produktów sprzedawanych na rynkach światowych. |
| --- | --- |

1.2.1.

| 1.3. | Klauzule ochronne WTO, zarówno ogólne, jak i dwustronne, wymagają udoskonalenia, jeśli chodzi o pewne aspekty, które EKES wymienia w niniejszej opinii. Celem jest zapewnienie uczciwej konkurencji i trwałości europejskich sektorów rolnictwa, zagwarantowanie suwerenności żywnościowej z korzyścią dla wszystkich obywateli, producentów i konsumentów. Potrzeba suwerenności żywnościowej stała się wyraźnie widoczna podczas pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.3.

1.3.1.   Szybka reakcja

Obecne klauzule są nieskuteczne ze względu na zbyt długi czas wdrażania. Tymczasem dzięki cyfryzacji gospodarki dane mogą być dostępne w ciągu kilku godzin. Monitorowanie ilości i cen jest obecnie skuteczne i umożliwia szybkie reagowanie.

1.3.2.   Automatyczna reakcja

Dzięki szczegółowej wiedzy na temat wymiany handlowej można łatwo regulować przepływy handlowe. Wdrożenie uzgodnione przez eksporterów i importerów mogłoby się odbywać automatycznie, kiedy tylko wzrost wymiany handlowej wyniesie 10 % w określonym czasie, na przykład w ciągu jednego roku. Jeżeli wzrost ten jest uzasadniony sytuacją wyjątkową, która doprowadziła do spadku produkcji, klauzula nie byłaby aktywowana. Natomiast jeżeli wzrost ten nie jest uzasadniony, stosowane byłoby dodatkowe cło w celu ograniczenia tego wzrostu.

1.3.3.   Proporcjonalna reakcja

W zależności od charakteru i przyczyny wzrostu przepływów handlowych reakcja musi być proporcjonalna, aby ograniczyć ten wzrost lub zapewnić skuteczne zawieszenie przepływów, które destabilizują dane sektory.

1.3.4.   Kompleksowa reakcja

Należy uwzględnić wszelkie przepływy importowe, niezależnie od ich statusu i bez uprzedniego powiadomienia. W umowach o wolnym handlu (FTA) przyznaje się kontyngenty o obniżonych cłach właśnie w przypadku tzw. produktów wrażliwych i to właśnie te sektory najszybciej ulegają destabilizacji. Dlatego też muszą one również podlegać klauzulom ochronnym.

1.3.5.   Tzw. środki lustrzane

Wprowadzenie środków lustrzanych do przepisów UE dotyczących przywozu musi z jednej strony zapewnić jednolitą ochronę konsumentów niezależnie od pochodzenia produktów, a z drugiej ograniczyć zakłócenia gospodarcze odczuwane przez podmioty europejskie.

1.3.6.   Uwzględnienie ram wdrażania porozumienia paryskiego

Zobowiązania do redukcji emisji gazów cieplarnianych stanowią poważne wyzwanie na arenie międzynarodowej. Jeżeli jakieś kraje ich nie przestrzegają, nie powinny osiągać z tego powodu korzyści handlowych. W sektorze rolno-spożywczym należy wprowadzić mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. Ze względu na złożoność tego mechanizmu należy w oczekiwaniu na jego zatwierdzenie uzyskać w ramach WTO klauzule ochronne związane z porozumieniem paryskim i włączyć je do wszystkich umów o wolnym handlu negocjowanych przez Komisję Europejską.

1.3.7.   Uwzględnienie celów zrównoważonego rozwoju

Podobnie jak w przypadku porozumienia paryskiego, należy uzyskać w ramach WTO klauzule ochronne i włączyć je do wszystkich umów podpisywanych przez Unię Europejską.

2.   Koncepcja i historia klauzul ochronnych

| 2.1. | WTO przewiduje specjalne klauzule dotyczące sektora rolnego, ale ogranicza ich stosowanie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.1.1. | Środki ochronne definiuje się jako „środki nadzwyczajne” odnoszące się do wzrostu importu poszczególnych produktów, jeżeli taki import powoduje lub może spowodować poważną szkodę dla danego sektora w kraju importującym. Środki te, w dużej mierze w formie zawieszenia koncesji lub zobowiązań, mogą polegać na stosowaniu do importu ograniczeń ilościowych lub ceł przywozowych. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | W dziedzinie rolnictwa stosowanie wyższych taryf ochronnych może być uruchamiane automatycznie, gdy wielkość przywozu przekracza pewien poziom lub gdy ceny spadną poniżej pewnego poziomu, bez konieczności wykazania, że krajowy sektor produkcyjny ponosi poważne szkody. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Jednakże na specjalną klauzulę ochronną dla rolnictwa można się powołać wyłącznie w odniesieniu do produktów o ustalonej cenie i pod warunkiem, że rząd zastrzegł sobie prawo do uczynienia tego w swojej liście zobowiązań dotyczących rolnictwa. Ponadto nie można się na nią powoływać w odniesieniu do przywozów w ramach kontyngentów taryfowych. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.2. | Dwustronne umowy o wolnym handlu pozwalają posunąć się dalej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.2.1. | Umowy o wolnym handlu muszą obejmować większość przepływów handlowych i sprzyjać liberalizacji handlu między krajami sygnatariuszami, nie stwarzając barier w handlu z resztą świata. W obliczu trudności związanych z wielostronnym procesem negocjacji w ramach WTO – w ostatnich latach wynegocjowano wiele umów o wolnym handlu. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Unia Europejska sprzyja takiemu podejściu, by dać impuls do liberalizacji handlu i poczynić postępy w kwestiach, w których nie osiągnięto konsensusu, takich jak rozdziały dotyczące zrównoważonego rozwoju. Jednakże ostatnie umowy wykazały ograniczenia tego systemu i trudności z przyjęciem wspólnego podejścia lub z pełnym uwzględnieniem innych umów międzynarodowych takich jak porozumienie paryskie. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.3. | Międzynarodowy handel produktami rolno-spożywczymi jest nadal niezbędny. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.3.1. | Dążenie do samowystarczalności żywnościowej napotyka wiele przeszkód – w tym wzrost demograficzny – które często sprawiają, że import jest niezbędny. Wymiana handlowa wnosi zatem kluczowy wkład w światowe bezpieczeństwo żywnościowe. Wyzwaniem dla państw jest znalezienie właściwej równowagi między rozwojem własnej produkcji rolnej a otwartością na handel. Jednak rolnictwo krajowe, jeśli ma takie możliwości, powinno również móc – w warunkach niepowodujących nieuprawnionego zakłócenia konkurencji – zaspokajać popyt międzynarodowy i eksportować żywność do krajów, które nie mogą osiągnąć poziomu produkcji odpowiadającego ich potrzebom. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Prognoza opublikowana przez francuski krajowy instytut badań nad rolnictwem, żywnością i środowiskiem (INRAE) mówi, że do 2050 r. może nastąpić dalsze zwiększenie koncentracji światowego eksportu produktów rolnych. Byłoby to korzystne przede wszystkim dla niewielkiej liczby krajów lub regionów, w których zmiana klimatu może mieć pozytywny wpływ na rolnictwo, a tym samym na zwiększenie powierzchni upraw i plony. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.4. | Handel produktami rolnymi jest niewłaściwie używany w dyplomacji. Sektor rolnictwa jest ofiarą negocjacji politycznych, które go nie dotyczą: w konflikcie chińsko-amerykańskim, w sporze Boeing–Airbus, w końcowej fazie negocjacji handlowych – sektor rolnictwa jest regularnie przedmiotem środków odwetowych i negocjacyjnych ofert przetargowych. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Niedoskonałości obecnych klauzul ochronnych

| 3.1. | Procedury ochronne są zbyt długie i pracochłonne. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Wprowadzenie klauzul ochronnych wymagało w przeszłości wiele czasu i wysiłków, co sprawia, że są one nieskuteczne. Choć Unia Europejska jest jednym z członków WTO, którzy zastrzegli sobie prawo do powoływania się na te klauzule w odniesieniu do wielu produktów, w praktyce prawie nigdy ich nie stosuje. Na przykład w przypadku „przekierowania” mrożonego/przechowywanego w solance kurczaka (jeżeli jest w solance, nie ma potrzeby, by go mrozić) przez Brazylię zastosowane niższe cło pozwoliło na bardzo znaczny wzrost przywozu mięsa drobiowego w latach 1996–2001; nie zastosowano wtedy klauzul ochronnych. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.2. | Obecne procedury nie gwarantują uczciwej konkurencji. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Przewaga konkurencyjna producentów z państw trzecich, którzy nie muszą ściśle przestrzegać norm europejskich, jest znaczna. Na przykład na mocy ostatniej umowy podpisanej z Kanadą producenci kanadyjscy mogą stosować ok. czterdziestu środków ochrony roślin zakazanych w UE, takich jak atrazyna, co znacznie ogranicza koszty produkcji. Kraje Ameryki wykorzystują genetycznie zmodyfikowane nasiona dopuszczone w UE do obrotu, ale nie do produkcji, w szczególności w przypadku białka roślinnego, np. soi. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Skutkiem tych braków jest wzrost importu produktów rolnych, zwłaszcza nieprzetworzonych. Może to podważyć europejską suwerenność żywnościową. Zgodnie z opublikowanymi przez Komisję najnowszymi danymi dotyczącymi handlu produktami rolno-spożywczymi (Agri-food trade statistical factsheet (1)) – w 2019 r. deficyt w bilansie handlowym UE w odniesieniu do nieprzetworzonych produktów rolnych przekroczył 20 mld EUR. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.3. | Niedostatki te powodują również szkody dla konsumentów. Brak regulacji prowadzi do nadmiernych wahań cen; zjawisko to pogłębiło się w ostatnich latach. Spekulacja na rynkach rolnych zwiększa tę niestabilność, co utrudnia dostęp do żywności wielu konsumentom o niskich dochodach. Ponadto destabilizacja łańcuchów dostaw prowadzi do zmniejszenia mocy produkcyjnych, co zwiększa niepewność dostaw dla konsumentów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Kryzys COVID-19 unaocznił w tragiczny sposób potrzebę zarówno handlu produktami rolnymi, jak i suwerenności żywnościowej. W dziedzinie handlu międzynarodowego Unia Europejska musi zatem wyposażyć się w narzędzia służące zwiększeniu odporności UE na wstrząsy gospodarcze, tak aby przywrócić zaufanie, stabilność i wspólny dobrobyt dla wszystkich Europejczyków. |
| --- | --- |

3.4.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komisja Europejska, Agri-food trade statistical factsheet.

1

Agri-food trade statistical factsheet

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/53 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/53

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Nadzwyczajna sytuacja po COVID-19: kształt nowej macierzy wielostronnej”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2020/C 364/08)

| Sprawozdawca: | Emmanuelle BUTAUD-STUBBS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 213/3/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

16.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

213/3/3

1.   Wnioski i zalecenia

COVID-19 a multilateralizm

| 1.1. | Głęboki i bezprecedensowy wpływ gospodarczy, społeczny i finansowy kryzysu zdrowotnego wywołanego przez COVID-19 wymaga wyjątkowej, długofalowej i zdecydowanej reakcji. UE musi wspierać gospodarkę i handel międzynarodowy, aby zapobiec sytuacji, w której handel światowy będzie musiał nadrobić zaległości, jak miało to miejsce w 1929 r., oraz aby sfinansować ożywienie gospodarcze, a jednocześnie chronić przedsiębiorstwa, wszystkie grupy pracowników (w tym osoby z niepełnosprawnościami), jak i grupy i pojedyncze osoby w trudnym położeniu – w duchu solidarności i odpowiedzialności, nie pozostawiając nikogo w tyle. Wszystkie przedsiębiorstwa, w tym przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, potrzebują pełnego dostępu do środków naprawczych, gdyż są istotnym elementem wyjścia z kryzysu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ożywienie po wprowadzonej na masową skalę blokadzie musi opierać się na zrównoważonym rozwoju oraz zielonym wzroście sprzyjającym włączeniu społecznemu. Środki z zakresu Zielonego Ładu są zatem obecnie ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej (strategia przemysłowa, dostosowywanie cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 oraz neutralność emisyjna). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Kryzys wywołany przez pandemię COVID-19 jest poważnym ciosem dla multilateralizmu już osłabionego przez niedociągnięcia strukturalne, takie jak nakładające się na siebie organizacje, starzejący się sposób funkcjonowania oraz jednomyślny proces decyzyjny w połączeniu z dużą liczbą członków, czego wyrazem była likwidacja Organu Apelacyjnego w ramach mechanizmu rozstrzygania sporów WTO oraz zamrożenie wkładu finansowego, a następnie wycofanie się Stanów Zjednoczonych (USA) ze Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Ponadto krajowe ograniczenia wywozowe dotyczące podstawowych środków medycznych i wyposażenia ochrony osobistej, również z państw członkowskich UE, egoizm narodowy oraz brak solidarności i współpracy międzynarodowej mają negatywny wpływ na kraje najbardziej podatne na zagrożenia, a także opóźniają ożywienie gospodarki światowej. |
| --- | --- |

1.3.

Potrzeba bardziej całościowej wizji

| 1.4. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) pragnie podzielić się swoimi refleksjami na temat nowej macierzy wielostronnej w oparciu o obszerną listę wcześniejszych opinii (w sprawie reformy WTO, roli Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) itp.) oraz przedstawić nowe rozwiązania na okres po COVID-19 (1). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Niniejsze rozważania, przeprowadzone w czasie kryzysu, powinny stanowić inspirację do nawiązania nowej współpracy i zwiększenia spójności decyzji podejmowanych przez organizacje międzynarodowe, ponadnarodowe i międzyrządowe w dziedzinie handlu i inwestycji, godnej pracy, praw społecznych i praw człowieka oraz zmiany klimatu,. Zachęcają one państwa do przestrzegania zasady lojalnej współpracy w tych organizacjach oraz do zwiększenia synergii zamiast wykorzystywania luk prawnych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Po każdej wojnie światowej ludzie zwracali do organizacji międzynarodowych z nadzieją na utrzymanie pokoju i dobrobytu. Światowy kryzys zdrowotny jest właśnie odpowiednim momentem, by na nowo przemyśleć zasady globalnego ładu i obudzić ducha innowacji, który przejawia się również w obliczu bezprecedensowych sytuacji. |
| --- | --- |

1.6.

Konkretne propozycje

| 1.7. | Kilka zainteresowanych stron z wielu różnych środowisk (zob. załącznik 1) wspierało sprawozdawczynię w przygotowaniu sugestii przy uwzględnieniu ograniczeń prawnych, politycznych i organizacyjnych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Propozycje te mają na celu zapewnienie lepszej koordynacji między:






  — | globalnymi standardami społecznymi a zobowiązaniami w zakresie zmiany klimatu i ochrony środowiska, |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

globalnymi standardami społecznymi a zobowiązaniami w zakresie zmiany klimatu i ochrony środowiska,

| — | przepisami dotyczącymi handlu a porozumieniami w sprawie zmiany klimatu i ochrony środowiska, |
| --- | --- |

—

przepisami dotyczącymi handlu a porozumieniami w sprawie zmiany klimatu i ochrony środowiska,

| — | przepisami handlowymi a globalnymi standardami społecznymi. |
| --- | --- |

—

przepisami handlowymi a globalnymi standardami społecznymi.

| 1.9. | Obejmuje to większy dostęp do statusu obserwatora, finansowanie promocji badań, tworzenie nowych grup roboczych, lepszą koordynację między sekretariatami, wspólną politykę w dziedzinie badań naukowych, interpretację niektórych istniejących przepisów prawnych oraz zobowiązania polityczne. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES ma świadomość, że zmiany muszą zostać zainicjowane na szczeblu politycznym, i jest przekonany, że UE, jako jeden z niewielu globalnych podmiotów posiadających konstytucyjny obowiązek i uprawnienie do dobrych rządów na poziomie światowym, ma do odegrania kluczową rolę w kształtowaniu od wewnątrz skuteczniejszej macierzy wielostronnej. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Mało zachęcające wyniki ponawianego od lat apelu o spójność w przepisach wielostronnych

2.1.   
  Apel głównych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego

| 2.1.1. | Wiele zainteresowanych stron wielokrotnie zwracało się o większą spójność w kształtowaniu polityki przez organizacje międzynarodowe, ponadnarodowe i międzyrządowe. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Jeśli chodzi o środowisko biznesu, Międzynarodowa Izba Handlowa podkreśliła w szczególności, że „jednym z zapalnych punktów obecnej debaty na temat globalizacji jest dostrzegalny dysonans między normami handlowymi, normami pracy i normami i środowiskowymi” (2). |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Podczas szczytu G7-L7 w 2019 r. stwierdzono również, że „globalny ład powinien w większym stopniu uwzględniać bieżące wyzwania społeczne, w tym zapotrzebowanie na nowe umiejętności, aby zapewnić godną pracę zgodnie z normami międzynarodowymi oraz warunki dla przedsiębiorstw w celu wspierania wydajności, wyższych płac i tworzenia dobrych miejsc pracy” (pkt 3). |
| --- | --- |

2.1.3.

2.2.   
  Przekrojowe spojrzenie na wcześniejsze działania

2.2.1.   Zrozumienie złożoności globalizacji

| 2.2.1.1. | Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) odgrywa ważną rolę jako nadrzędna organizacja międzynarodowa zdolna do tworzenia zasad i norm o najszerszym zasięgu geograficznym. Dlatego też EKES popiera reformę ONZ, która musi prowadzić od podejścia opartego na procedurach do podejścia nastawionego na wyniki. We wrześniu 2015 r. ONZ przyjęła 17 celów zrównoważonego rozwoju, które uwzględniają najpowszechniejsze wyzwania stojące przed ludzkością. Chociaż cele zrównoważonego rozwoju nie są prawnie wiążące, oczekuje się, że rządy, w tym instytucje UE, wezmą na siebie odpowiedzialność i ustanowią krajowe i wewnątrzunijne ramy ich realizacji. |
| --- | --- |

2.2.1.1.

| 2.2.1.2. | W 2017 r. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) stwierdziła, że „potrzebowaliśmy rozwiązania kwestii globalizacji, lecz nie wiedzieliśmy, jak tego dokonać” (3). W dokumencie strategicznym wymieniono uzupełniające strategie polityczne (polityka społeczna i dotycząca i rynku pracy, polityka dotycząca edukacji i umiejętności, odpowiedzialności społecznej i środowiskowej przedsiębiorstw), a także nawiązano do „pilnej potrzeby zwiększenia konsultacji publicznych i udziału zainteresowanych stron” w działaniach normalizacyjnych organizacji międzynarodowych. |
| --- | --- |

2.2.1.2.

2.2.2.   Globalne standardy społeczne i wielostronne zasady handlowe: zmarnowane szanse

| 2.2.2.1. | Po nieudanej próbie dodania klauzuli społecznej do swoich przepisów (4) WTO stwierdziła w 1996 r., że MOP jest „właściwym organem do ustalania podstawowych norm pracy i zajmowania się nimi”. Od tego czasu MOP przyjęła kilka głównych instrumentów. W punkcie 5 deklaracji MOP z 1998 r. uznano, że „normy pracy nie powinny być wykorzystywane w celach protekcjonizmu handlowego i że żadne postanowienia (...) deklaracji ani działania stanowiące jej uzupełnienie nie będą odwoływały się lub nie będą w inny sposób wykorzystywane dla takich celów; ponadto, (...) deklaracja, jak również działania stanowiące jej uzupełnienie w żaden sposób nie będą kwestionować relatywnych korzyści jakiegokolwiek kraju”. |
| --- | --- |

2.2.2.1.

| 2.2.2.2. | W 2019 r. w deklaracji z okazji stulecia swego powstania MOP wyznacza nowy kierunek poprzez zobowiązanie do „wzmocnienia współpracy i wypracowania porozumień instytucjonalnych z innymi organizacjami w celu promowania spójności polityki w dążeniu do ukierunkowanego na człowieka podejścia do przyszłości pracy, uznając jednocześnie silne, złożone i kluczowe powiązania między polityką społeczną, handlową, finansową, gospodarczą i środowiskową” (część IV, punkt F). |
| --- | --- |

2.2.2.2.

| 2.2.2.3. | Mimo że MOP i WTO prowadzą odrębne działania, to jednak współpracują w wielu dziedzinach, a w szczególności przygotowują interesujące wspólne publikacje na temat handlu i zatrudnienia, handlu i pracy nieformalnej, uczynienia globalizacji społecznie zrównoważoną oraz znaczenia polityki rozwoju umiejętności w pomaganiu pracownikom i przedsiębiorstwom w czerpaniu korzyści z handlu. |
| --- | --- |

2.2.2.3.

| 2.2.2.4. | Ta polityka współpracy nigdy nie wykroczyła poza czerwoną linię wyznaczoną w deklaracji ministerialnej WTO z Singapuru podpisanej w 1996 r., w której stwierdzono: „Nie zgadzamy się na stosowanie norm pracy do celów protekcjonistycznych i stwierdzamy, że przewaga komparatywna państw, zwłaszcza krajów o niskich płacach, nie może być w żaden sposób kwestionowana. W związku z tym sekretariaty WTO i MOP będą kontynuować dotychczasową współpracę”. |
| --- | --- |

2.2.2.4.

2.2.3.   Stopniowe włączanie zobowiązań w dziedzinie klimatu i środowiska do wielostronnych ram

| 2.2.3.1. | Od 1994 r., kiedy weszła w życie Ramowa konwencja ONZ w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), rządy regularnie gromadzą się w celu monitorowania postępów za pomocą solidnego systemu przejrzystości i odpowiedzialności. Jednak dopiero pod koniec 2015 r. przyjęto porozumienie paryskie, które było pierwszą uniwersalną, prawnie wiążącą umową w sprawie zmiany klimatu, przewidującą system ustalonych na szczeblu krajowym wkładów, które mają być monitorowane. |
| --- | --- |

2.2.3.1.

| 2.2.3.2. | Mając status obserwatora w UNFCCC i mandat do poczynienia postępów w zakresie godnej pracy i sprawiedliwej transformacji, MOP wniosła istotny wkład w prace usprawnionego forum ds. skutków wdrażania środków reagowania (2015–2018). Forum śledziło przede wszystkim „skutki wynikające z wdrażania polityki, programów i działań dotyczących łagodzenia zmiany klimatu, skutki odczuwane na terytorium danego państwa i poza nim, w wymiarze transgranicznym, w odniesieniu do działań podjętych przez strony na mocy konwencji, protokołu z Kioto i porozumienia paryskiego w celu przeciwdziałania zmianie klimatu”. |
| --- | --- |

2.2.3.2.

| 2.2.3.3. | W następstwie protokołu ustaleń z 2016 r. MOP ściśle współpracowała z pracownikami i ekspertami UNFCCC w celu zwiększenia wzajemnego zrozumienia. Obejmowało to szkolenie w zakresie roli podmiotów społecznych, budowanie zdolności do pomiaru wpływu środków związanych ze zmianą klimatu, warsztaty regionalne na temat sprawiedliwej transformacji i organizowane dwa razy w roku forum światowe. |
| --- | --- |

2.2.3.3.

| 2.2.3.4. | Głównym kanałem działania MOP w dziedzinie środowiska jest wspólne konsorcjum z UNEP, UNDP, UNIDO i UNITAR, zwane partnerstwem dla działań na rzecz zielonej gospodarki (PAGE). |
| --- | --- |

2.2.3.4.

| 2.2.3.5. | Obraz ten uzupełnia wiele różnych wielostronnych porozumień dotyczących środowiska. Są one wykorzystywane przede wszystkim przez ONZ i obejmują szeroki zakres zagadnień środowiskowych dotyczących różnorodności biologicznej, gruntów, mórz, chemikaliów i odpadów niebezpiecznych oraz powietrza. UE jest stroną około 30 takich umów. |
| --- | --- |

2.2.3.5.

| 2.2.3.6. | Oprócz ONZ Komitet WTO ds. Handlu i Środowiska stanowi forum organizowania wydarzeń oraz wymiany informacji i poglądów na temat handlu i zrównoważonego rozwoju (tzn. gospodarki o obiegu zamkniętym, dobrowolnych inicjatyw w zakresie norm, reformy dopłat do paliw kopalnych, tworzyw sztucznych itp.). |
| --- | --- |

2.2.3.6.

| 2.2.3.7. | Zgodnie z orzecznictwem WTO członkowie mogą wprowadzić środki mające na celu poprawę zdrowia obywateli, ochronę środowiska lub zachowanie różnorodności biologicznej, o ile są one zgodne z ustalonymi kryteriami w celu zapewnienia kompatybilności z zasadami i wytycznymi WTO. Odstępstwa te, oparte na art. XX GATT, uznaje się za zgodne, jeżeli są proporcjonalne i niedyskryminujące. Stosowanie takich środków nie może stanowić środka arbitralnej i nieuzasadnionej dyskryminacji lub ukrytego ograniczenia w handlu międzynarodowym. |
| --- | --- |

2.2.3.7.

| 2.2.3.8. | Dyrektor generalny WTO Renato Ruggiero wyraźnie wspomniał na konferencji w Bonn (9 grudnia 1997 r.) o ograniczeniach możliwości rządu: „Rządy mogą stosować wszelkie ograniczenia w handlu, w tym kontyngenty przywozowe i wywozowe oraz zakazy, lub nakładać podatki lub inne opłaty na granicy w celu ochrony środowiska lub zachowania zasobów w obrębie ich jurysdykcji, o ile spełnione są podstawowe wymogi dotyczące niedyskryminacji i najmniejszych ograniczeń w handlu. [...] Państwo nie może jednak zgodnie z zasadami WTO stosować ograniczenia w handlu w celu zmiany procesu i metod produkcji – lub innych polityk – swoich partnerów handlowych. Dlaczego? Głównie dlatego, że kwestia metod produkcji i procesu wchodzi w zakres suwerennej jurysdykcji każdego państwa”. |
| --- | --- |

2.2.3.8.

| 2.2.3.9. | Ograniczenie to, które zapobiega ingerencji w metody procesu i produkcji, stanowi wyraźną przeszkodę w ustanowieniu zachęt do produkcji dobrami trwałego użytku i handlu nimi. |
| --- | --- |

2.2.3.9.

2.2.4.   Dwustronne środki zaradcze w celu zapewnienia większej spójności między przepisami gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi

2.2.5.   Zalety i ograniczenia rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju

| 2.2.5.1. | UE stworzyła rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach o wolnym handlu, aby dopilnować, że liberalizacja handlu i inwestycji nie doprowadzi do pogorszenia warunków środowiskowych i warunków pracy. |
| --- | --- |

2.2.5.1.

| 2.2.5.2. | W 2017 r. Trybunał Sprawiedliwości uznał zasadniczą rolę, jaką w umowie odgrywają postanowienia dotyczące zrównoważonego rozwoju (5). |
| --- | --- |

2.2.5.2.

| 2.2.5.3. | W 2018 r. (6) EKES wezwał do większych ambicji i lepszego egzekwowania rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju, które powinny mieć taką samą wagę jak rozdziały dotyczące kwestii handlowych, technicznych lub taryfowych. |
| --- | --- |

2.2.5.3.

| 2.2.5.4. | W 2016 r. MOP (7) poinformowała, że 63 % umów z przepisami prawa pracy przyjęto po 2008 r., co wskazuje na przyspieszenie, a 46,8 % umów o wolnym handlu z przepisami prawa pracy obejmowało UE, USA lub Kanadę. Teksty referencyjne to, w porządku malejącym, deklaracja z 1998 r. dotycząca podstawowych zasad i praw w pracy, konwencja nr 182 (praca dzieci), program godnej pracy oraz deklaracja dotycząca sprawiedliwości społecznej. |
| --- | --- |

2.2.5.4.

3.   Nowy sposób myślenia o kształcie macierzy wielostronnej

3.1.   
  Ogólne przesłanki

| 3.1.1. | Wszelkie nowe propozycje dotyczące większej spójności powinny być zgodne z czterema zasadami:






  — | specjalizacja: „Organizacje międzynarodowe posiadają wyłącznie kompetencje powierzone im przez państwa członkowskie” (8), |
| --- | --- | --- |

3.1.1.

—

specjalizacja: „Organizacje międzynarodowe posiadają wyłącznie kompetencje powierzone im przez państwa członkowskie” (8),

| — | zdolność decyzyjna: organizacje mają jasne zasady i procedury wewnętrzne umożliwiające organom zarządzającym (komitetom technicznym lub zgromadzeniom ogólnym) podejmowanie działań, |
| --- | --- |

—

zdolność decyzyjna: organizacje mają jasne zasady i procedury wewnętrzne umożliwiające organom zarządzającym (komitetom technicznym lub zgromadzeniom ogólnym) podejmowanie działań,

| — | przejrzystość: wszelkie zmiany funkcjonalne, takie jak utworzenie wspólnych grup, nowe statuty czy wspólne deklaracje, muszą być komunikowane w sposób przejrzysty zarówno wewnątrz organizacji, jak i na zewnątrz, |
| --- | --- |

—

przejrzystość: wszelkie zmiany funkcjonalne, takie jak utworzenie wspólnych grup, nowe statuty czy wspólne deklaracje, muszą być komunikowane w sposób przejrzysty zarówno wewnątrz organizacji, jak i na zewnątrz,

| — | ocena: należy zachęcać do tworzenia kultury oceny funkcjonowania wewnętrznego. |
| --- | --- |

—

ocena: należy zachęcać do tworzenia kultury oceny funkcjonowania wewnętrznego.

| 3.1.2. | EKES z natury rzeczy wspiera bardziej otwartą komunikację i konsultacje ze społeczeństwem obywatelskim na temat polityki organizacji międzynarodowych i wzywa do stopniowego wprowadzania stałego dialogu. Ze względu na swoje doświadczenie jest gotów odegrać rolę pilotażową i pomóc w ustanowieniu odpowiednich procedur. Podobnie jak UNFCCC i OECD, które prowadzą intensywny dialog z wieloma partnerami, WTO zacieśniła niedawno współpracę ze społeczeństwem obywatelskim, wykraczając poza swoje doroczne forum publiczne. Kontakty te mogą znacząco zwiększyć skuteczność i demokratyczność w wielostronnym systemie handlu. EKES jest wdzięczny KE za jej poparcie dla większego uwzględnienia stanowiska społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu wielostronnym i z zadowoleniem przyjmuje działanie nr 6 zawarte w niedawnym sześciopunktowym planie działania Grupy Ottawskiej (9). |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Większego uznania wymaga również potencjał negocjacyjny partnerów społecznych. Trójstronna deklaracja partnerów społecznych na szczeblu międzynarodowym oraz zbiór międzynarodowych umów ramowych zawierają przydatne praktyczne zasady i narzędzia (standardy społeczne, stosunki z dostawcami, dialog społeczny, zwalczanie pracy dzieci i pracy przymusowej). |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   
  Zestaw narzędzi wielostronnych

Włączenie WTO do systemu ONZ z funkcjonalnego punktu widzenia

| 3.2.1. | System ONZ jest filarem porządku międzynarodowego w oparciu o sieć wyspecjalizowanych agencji, takich jak MOP, UNESCO, WHO, MFW, Bank Światowy i regionalne banki rozwoju. Choć zasady handlu muszą przyczyniać się do osiągania celów zrównoważonego rozwoju, WTO powstała jako niezależna organizacja i pozostaje poza systemem ONZ. Dyrektor generalny WTO bierze jednak udział w Radzie Dyrektorów Generalnych ONZ ze wszystkimi dyrektorami generalnymi wyspecjalizowanych agencji i innych głównych organów ONZ. EKES proponuje, by Rada Dyrektorów Generalnych ONZ otrzymywała od WTO bieżące informacje na temat wszelkich osiągnięć w ramach systemu zasad handlu, które pomogłyby zrealizować cele zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Wyraźne odniesienie do zrównoważonego rozwoju zawarte w preambule do porozumienia WTO z 1994 r. należy rozumieć jako obejmujące cele zrównoważonego rozwoju, które są nowym powszechnie uzgodnionym odzwierciedleniem koncepcji zrównoważonego rozwoju w prawie międzynarodowym. Wydaje się, że WTO już to akceptuje, ponieważ na swojej stronie internetowej stwierdza, że ma „kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju”. |
| --- | --- |

3.2.2.

Dalsze łączenie odrębnych zestawów przepisów

3.2.3.   Surowsze przepisy socjalne i środowiskowe

| 3.2.3.1. | W 2018 r. MOP przedstawiła szereg badań dotyczących ogólnego potencjalnego wpływu porozumienia paryskiego, transformacji ekologicznej i umiejętności (10), umiejętności potrzebnych w bardziej ekologicznej przyszłości i wpływu ocieplenia klimatu na warunki pracy (11). |
| --- | --- |

3.2.3.1.

| 3.2.3.2. | EKES apeluje o szersze rozpowszechnianie tych sprawozdań i opowiada się za organizacją finansowanych przez Komisję Europejską regionalnych warsztatów w krajach rozwijających się, w szczególności w krajach najsłabiej rozwiniętych oraz w gospodarkach wyspiarskich i podatnych na zagrożenia, które są najbardziej narażone na społeczne skutki ocieplenia. |
| --- | --- |

3.2.3.2.

| 3.2.3.3. | W 2015 r. MOP opublikowała wytyczne na temat sprawiedliwej transformacji w kierunku zrównoważonych środowiskowo gospodarek i społeczeństw dla wszystkich. EKES proponuje, by w większym stopniu wykorzystywać te wytyczne we wszystkich służbach Komisji podczas działań normalizacyjnych. Ponadto aktualizacja wytycznych powinna znaleźć się w programie Rady Administracyjnej MOP. |
| --- | --- |

3.2.3.3.

3.2.4.   Dalsze powiązania między przepisami handlowymi a standardami społecznymi

| 3.2.4.1. | EKES życzy sobie, by na zasadzie wzajemności WTO przyznała MOP status formalnego obserwatora na posiedzeniach jej głównych organów i komitetów. Oprócz oficjalnego udziału MOP w konferencjach ministerialnych WTO, zwiększyłoby to zaangażowanie MOP w wewnętrzne organy WTO i mogłoby przyczynić się do uwzględnienia przestrzegania międzynarodowych norm pracy w mechanizmie przeglądu polityki handlowej WTO. EKES sugeruje utworzenie specjalnej tymczasowej grupy roboczej między sekretariatami WTO i MOP w celu opracowania i przedstawienia wytycznych do czerwca 2021 r. |
| --- | --- |

3.2.4.1.

| 3.2.4.2. | Ponadto należy ożywić Światową Komisję MOP ds. Społecznego Wymiaru Globalizacji w świetle wpływu COVID-19 na globalne łańcuchy wartości. Opierając się na swej opinii w sprawie wiążącego traktatu ONZ (12), podczas niemieckiego przewodnictwa w Radzie UE EKES opowiada się za skutecznymi ramami regulacyjnymi w celu zapewnienia poszanowania praw człowieka i godnej pracy w globalnych łańcuchach wartości, które to ramy obejmowałyby europejski plan działania zawierający instrumenty ustawodawcze i wymierne osiągnięcia, a także ambitne i skuteczne działania legislacyjne na szczeblu światowym. Zarówno MOP, jak i WTO muszą wnieść w to wkład w ramach swych kompetencji. |
| --- | --- |

3.2.4.2.

| 3.2.4.3. | Podczas analizy regionalnych i dwustronnych umów handlowych, których liczba i zasięg geograficzny stale się zwiększają, WTO musi odgrywać nową rolę w dziedzinie przepisów prawa pracy. Ze względu na to, że większość nowych umów o wolnym handlu zawiera przepisy prawa pracy, sekretariat WTO powinien gromadzić, porównywać i monitorować ten nowy zbiór przepisów. Takie działania monitorujące mogłyby być prowadzone wspólnie z MOP w ramach planu działania MOP dotyczącego godnej pracy w światowych łańcuchach dostaw i prowadzić do dalszej współpracy między MOP a WTO. |
| --- | --- |

3.2.4.3.

3.2.5.   Dalsze powiązania między przepisami i polityką w dziedzinie handlu i klimatu

| 3.2.5.1. | Zwolnienie WTO w odniesieniu do klimatu dyskutowane już w kręgach akademickich i biznesowych mogłoby zdefiniować środki w dziedzinie klimatu: ich charakterystykę, cele interesu ogólnego i kryteria zgodności z zasadami WTO. Takie zwolnienie umożliwiłoby członkom WTO wprowadzenie środków w dziedzinie klimatu na szczeblu krajowym (system handlu uprawnieniami do emisji) lub na ich granicach, zapewniając jednocześnie, że nie stanowiłyby one ukrytych środków protekcjonistycznych. |
| --- | --- |

3.2.5.1.

| 3.2.5.2. | Na 12. konferencję ministerialną w 2021 r. nieformalna grupa robocza WTO powinna przygotować deklarację ministerialną w sprawie handlu i środowiska uznającą rolę handlu, polityki handlowej i wielostronnego systemu handlu we wspieraniu wysiłków społeczności międzynarodowej na rzecz osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju i innych wspólnych międzynarodowych zobowiązań w dziedzinie środowiska takich jak porozumienie paryskie. EKES zachęca Komisję do kontynuowania wysiłków w tym kierunku. |
| --- | --- |

3.2.5.2.

| 3.2.5.3. | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o wyjaśnienie jej stanowiska w sprawie stopniowego wycofywania dotacji na paliwa kopalne w UE oraz o pełne wspieranie wszelkich nowych inicjatyw na szczeblu wielostronnym w ramach WTO. |
| --- | --- |

3.2.5.3.

| 3.2.5.4. | EKES wzywa do szybkiego wznowienia negocjacji wielostronnych WTO dotyczących umowy w sprawie towarów środowiskowych. Powinno to być ściślej powiązane z porozumieniem paryskim, np. z wnioskiem przedstawionym w Tajwanie w 2019 r. dotyczącym powiązanej z porozumieniem paryskim umowy w sprawie towarów i usług środowiskowych, który opiera się na zniesieniu ceł na towary i usługi związane z ograniczaniem emisji dwutlenku węgla. „Wszczęcie nowych negocjacji takich jak negocjacje dotyczące umowy w sprawie towarów i usług środowiskowych powiązanej z porozumieniem paryskim, których celem jest zajęcie się tak ważnymi kwestiami jak zmiana klimatu i liberalizacja handlu międzynarodowego, będzie kluczowym osiągnięciem wielostronnego systemu handlowego” (13). |
| --- | --- |

3.2.5.4.

| 3.2.5.5. | W celu zapewnienia większej spójności, sekretariaty odpowiedzialne za wielostronną umowę środowiskową powinny posiadać status obserwatora w różnych komitetach WTO, a nie tylko w Komitecie ds. Handlu i Środowiska (np. w komitetach zajmujących się barierami technicznymi oraz środkami sanitarnymi i fitosanitarnymi). |
| --- | --- |

3.2.5.5.

| 3.2.5.6. | EKES zaleca utworzenie wspólnej grupy roboczej dla Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska, UNFCCC i WTO. Grupa zajmowałaby się emisją gazów cieplarnianych i zagadnieniami handlu międzynarodowego oraz przygotowywała metodologie pomiaru lub systemy rekompensat w ramach umów o wolnym handlu (np. poprzez ponowne zalesianie). Ustalone na szczeblu krajowym wkłady w ramach porozumienia paryskiego powinny uwzględniać takie systemy rekompensat uzgodnione z państwami trzecimi. |
| --- | --- |

3.2.5.6.

4.   Wkład UE w nowy model zrównoważonego multilateralizmu

| 4.1. | Aby przeciwdziałać ucieczce emisji, EKES popiera wprowadzenie zgodnego z zasadami WTO unijnego mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, co wyrówna warunki działania dla sektorów wysokoemisyjnych (14). EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o przestrzeganie pierwotnego harmonogramu i przygotowanie wniosku ustawodawczego wiosną 2021 r. Niedawna wstępna ocena skutków (plan działania) pokazała poparcie zwłaszcza w sektorach takich jak przemysł stalowy, cementowy, chemiczny i elektroenergetyczny. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES podkreśla, jak ważna jest kompleksowa warunkowość powiązana ze względami środowiskowymi i społecznymi dla krajów otrzymujących pomoc w ramach kolejnego ogólnego systemu preferencji (GSP) (rozporządzenie (UE) nr 978/2012 (15)). |
| --- | --- |

4.2.

4.3.   
  Bardziej rygorystyczne postanowienia dotyczące zrównoważonego rozwoju w umowach o wolnym handlu

| 4.3.1. | Należy wzmocnić rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach handlowych i inwestycyjnych UE:






  — | Zgodnie z zaleceniami Parlamentu Europejskiego w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju należy zobowiązać obu partnerów do ratyfikowania i wdrożenia podstawowych międzynarodowych instrumentów dotyczących praw człowieka (tj. Międzynarodowej karty praw człowieka), podstawowych konwencji MOP, w tym Konwencji dotyczącej bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy, oraz porozumienia paryskiego i innych międzynarodowych umów środowiskowych. |
| --- | --- | --- |

4.3.1.

—

Zgodnie z zaleceniami Parlamentu Europejskiego w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju należy zobowiązać obu partnerów do ratyfikowania i wdrożenia podstawowych międzynarodowych instrumentów dotyczących praw człowieka (tj. Międzynarodowej karty praw człowieka), podstawowych konwencji MOP, w tym Konwencji dotyczącej bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy, oraz porozumienia paryskiego i innych międzynarodowych umów środowiskowych.

| — | Komitet Monitorujący ds. Handlu Międzynarodowego w EKES-ie uważa, że w ramach ocen wpływu na zrównoważony rozwój „stosowany obliczeniowy model równowagi ogólnej powinien zostać ponownie zbadany z uwzględnieniem modeli alternatywnych i obejmować szerszy zestaw wskaźników mierzących wpływ na prawa człowieka i prawa pracownicze, zmianę klimatu, różnorodność biologiczną, konsumentów i bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Wymagany jest szerszy zestaw wskaźników oraz otwartość ma modele alternatywne”. |
| --- | --- |

—

Komitet Monitorujący ds. Handlu Międzynarodowego w EKES-ie uważa, że w ramach ocen wpływu na zrównoważony rozwój „stosowany obliczeniowy model równowagi ogólnej powinien zostać ponownie zbadany z uwzględnieniem modeli alternatywnych i obejmować szerszy zestaw wskaźników mierzących wpływ na prawa człowieka i prawa pracownicze, zmianę klimatu, różnorodność biologiczną, konsumentów i bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Wymagany jest szerszy zestaw wskaźników oraz otwartość ma modele alternatywne”.

| — | EKES wzywa do reorganizacji mechanizmów panelowych, w ramach których prawnicy handlowi, ale również eksperci ds. pracy, klimatu czy praw człowieka mogliby badać skargi składane na podstawie rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju. Jeżeli panele uznają, że doszło do naruszeń, powinno nastąpić uruchomienie przewidzianego w umowie mechanizmu rozstrzygania sporów między państwami, obejmującego możliwość zastosowania kar lub sankcji finansowych oraz środki zaradcze przysługujące stronie poszkodowanej. |
| --- | --- |

—

EKES wzywa do reorganizacji mechanizmów panelowych, w ramach których prawnicy handlowi, ale również eksperci ds. pracy, klimatu czy praw człowieka mogliby badać skargi składane na podstawie rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju. Jeżeli panele uznają, że doszło do naruszeń, powinno nastąpić uruchomienie przewidzianego w umowie mechanizmu rozstrzygania sporów między państwami, obejmującego możliwość zastosowania kar lub sankcji finansowych oraz środki zaradcze przysługujące stronie poszkodowanej.

| 4.3.2. | Przyszłe umowy o wolnym handlu UE powinny zawierać odniesienie do porozumienia paryskiego i muszą zapewniać zachęty, takie jak zerowa stawka celna dla towarów związanych z przemysłem ekologicznym lub usług środowiskowych. Art. 22 ust. 3 CETA, na mocy którego strony zobowiązują się do promowania przepływów gospodarczych i handlowych wspierających godną pracę i ochronę środowiska, należy stosować także w stosunkach z innymi partnerami handlowymi (Nowa Zelandia, Australia). Przyszłe umowy o wolnym handlu zawierane przez UE powinny również rozszerzyć rolę monitorującą wewnętrznych grup doradczych poza dziedziny związane ze środowiskiem, zatrudnieniem i sprawami społecznymi. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Każda umowa inwestycyjna wynegocjowana przez UE, zwłaszcza z Chinami, musi zawierać kompleksowe postanowienia dotyczące:






  — | zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych, |
| --- | --- | --- |

4.3.3.

—

zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych,

| — | zasady ostrożności w odniesieniu do zdrowia ludzi, zasobów naturalnych i ekosystemów, |
| --- | --- |

—

zasady ostrożności w odniesieniu do zdrowia ludzi, zasobów naturalnych i ekosystemów,

| — | zasadę udziału społeczeństwa oraz dostępu do informacji i wymiaru sprawiedliwości, |
| --- | --- |

—

zasadę udziału społeczeństwa oraz dostępu do informacji i wymiaru sprawiedliwości,

| — | zasadę integracji i wzajemnych powiązań, w szczególności w odniesieniu do praw człowieka oraz celów społecznych, gospodarczych i środowiskowych. |
| --- | --- |

—

zasadę integracji i wzajemnych powiązań, w szczególności w odniesieniu do praw człowieka oraz celów społecznych, gospodarczych i środowiskowych.

| 4.3.4. | Zbliżające się mianowanie unijnego głównego urzędnika ds. egzekwowania przepisów handlowych pomoże zapewnić skuteczne wdrażanie umów handlowych obejmujących prawa pracownicze, zobowiązania w zakresie ochrony środowiska i rolę społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   
  Wiodąca rola UE w kształtowaniu nowej macierzy wielostronnej

| 4.4.1. | Unia jest jednym z niewielu światowych podmiotów posiadających konstytucyjny obowiązek i uprawnienie do „wspierania systemu międzynarodowego opartego na silniejszej współpracy wielostronnej i na dobrych rządach na poziomie światowym” (art. 21 ust. 2 lit. h) Traktatu o Unii Europejskiej (TUE)). |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Jako organizacja integracji regionalnej UE nie jest jednak w stanie w pełni uczestniczyć w pracach wielu organów i organizacji systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), ponieważ musi polegać na obronie stanowiska i interesów UE przez państwa członkowskie. Ponad dziesięć lat po wejściu w życie Traktatu z Lizbony, który zobowiązał UE do wspierania „wielostronnych rozwiązań wspólnych problemów, w szczególności w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych” (art. 21 ust. 1 TUE), nadszedł czas, by Unia wraz z państwami członkowskimi opracowała zintegrowaną strategię wzmacniającą jej pozycję w ramach systemu ONZ. |
| --- | --- |

4.4.2.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinie EKES-u REX/509 „Reforma WTO pod kątem dostosowania do tendencji w handlu światowym” (Dz.U. C 159 z 10.5.2019), REX/486 „Rola unijnej polityki handlowej i inwestycyjnej w zwiększaniu wyników gospodarczych UE” (Dz.U. C 47 z 11.2.2020), REX/500 „Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu” (Dz.U. C 227 z 28.6.2018), NAT/760 „Dokument otwierający debatę »W kierunku zrównoważonej Europy 2030«” (Dz.U. C 14 z 15.1.2020).

1

(2)  Międzynarodowa Izba Handlowa, zalecenia dotyczące reformy WTO, październik 2019 r.

2

(3)  http://www.oecd.org/about/sge/fixing-globalisation-time-to-make-it-work-for-all-9789264275096-en.htm, s. 9.

3

(4)  Deklaracja ministerialna WTO z Singapuru, 1996, punkt 4.

4

(5)  Opinia 2/15 z 16 maja 2017 r., EU:C:2017:376.

5

(6)  Opinia EKES-u REX/500 „Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju w umowach UE o wolnym handlu” (lipiec 2018 r. – Dz.U. C 227 z 28.6.2018), punkt 2.4.

6

(7)  MOP, Labour-related provisions in trade agreements: Recent trends and relevance to the ILO, GB.328/POL/3, punkt 9.

7

Labour-related provisions in trade agreements: Recent trends and relevance to the ILO

(8)  Jan Wouters, Cedric Ryngaert, Tom Ruys and Geert De Baere, International Law: A European Perspective (Oksford, Hart Publishing, 2018 r.), s. 259.

8

International Law: A European Perspective

(9)  Kanada kieruje grupą członków WTO, znaną jako Grupa Ottawska, by zająć się konkretnymi wyzwaniami związanymi z wielostronnym systemem handlowym. Oświadczenie Grupy Ottawskiej z czerwca 2020 r. „Focusing Action on Covid-19”, czerwiec 2020 r.

9

(10)  World employment social outlook 2018 – Greening with jobs, Genewa, MOP, 2018 r.

10

World employment social outlook 2018 – Greening with jobs

(11)  Working on a warmer planet: The impact of heat stress on labour productivity and decent work, Genewa, MOP, 2019 r.

11

Working on a warmer planet: The impact of heat stress on labour productivity and decent work

(12)  Opinia EKES-u REX/518 „Wiążący traktat ONZ w sprawie przedsiębiorstw i praw człowieka” (Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 9).

12

(13)  Dokument roboczy JOB/TE/19, 19 stycznia 2018 r.

13

(14)  Opinia EKES-u CCMI/167 „Godzenie polityki klimatycznej i energetycznej z perspektywy sektorów przemysłu” (Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 59).

14

(15)  Dz.U. L 303 z 31.10.2012, s. 1.

15

---

ZAŁĄCZNIK

ODBYTE POSIEDZENIA PRZYGOTOWAWCZE

| Imię i nazwisko | Organizacja | Funkcja |
| --- | --- | --- |
| Elina BARDRAM | KE | Kierowniczka działu

  Stosunki międzynarodowe (CLIMA.A.1) |
| Daniele BASSO | ETUC | Doradca |
| John BRYAN | EKES | Członek Grupy III |
| Cinzia DEL RIO | EKES | Członkini Grupy II |
| Dimitru FORNEA | EKES | Członek Grupy II |
| Alan HERVÉ | Wydział Nauk Politycznych, Rennes | Profesor międzynarodowego prawa publicznego |
| Emmanuel JULIEN | MOP | Wicedyrektor

  Departament Przedsiębiorstw |
| Bernd LANGE | PE | Przewodniczący Komisji INTA |
| Jürgen MAIER | Forum
  Umwelt & Entwicklung | Dyrektor |
| Jean-Marie PAUGAM | Rząd Francji | Stały przedstawiciel Francji przy WTO |
| Christophe PERRIN | MOP | Dyrektor

  Departament Współpracy Wielostronnej |
| Denis REDONNET | KE | Dyrektor

  WTO, Sprawy Prawne i Handel Towarami (TRADE.DDGA2.F) |
| Lutz RIBBE | EKES | Członek Grupy III |
| Victor VAN VUUREN | MOP | Dyrektor

  Departament Przedsiębiorstw |
| Lieve VERBOVEN | MOP | Dyrektorka Biura MOP przy UE |
| Jan WOUTERS | Uniwersytet w Leuven | Profesor prawa międzynarodowego i organizacji międzynarodowych |

Imię i nazwisko

Organizacja

Funkcja

Elina BARDRAM

KE

Kierowniczka działu

Stosunki międzynarodowe (CLIMA.A.1)

Daniele BASSO

ETUC

Doradca

John BRYAN

EKES

Członek Grupy III

Cinzia DEL RIO

EKES

Członkini Grupy II

Dimitru FORNEA

EKES

Członek Grupy II

Alan HERVÉ

Wydział Nauk Politycznych, Rennes

Profesor międzynarodowego prawa publicznego

Emmanuel JULIEN

MOP

Wicedyrektor

Departament Przedsiębiorstw

Bernd LANGE

PE

Przewodniczący Komisji INTA

Jürgen MAIER

Forum

Umwelt & Entwicklung

Dyrektor

Jean-Marie PAUGAM

Rząd Francji

Stały przedstawiciel Francji przy WTO

Christophe PERRIN

MOP

Dyrektor

Departament Współpracy Wielostronnej

Denis REDONNET

KE

Dyrektor

WTO, Sprawy Prawne i Handel Towarami (TRADE.DDGA2.F)

Lutz RIBBE

EKES

Członek Grupy III

Victor VAN VUUREN

MOP

Dyrektor

Departament Przedsiębiorstw

Lieve VERBOVEN

MOP

Dyrektorka Biura MOP przy UE

Jan WOUTERS

Uniwersytet w Leuven

Profesor prawa międzynarodowego i organizacji międzynarodowych

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/62 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/62

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Podatki w gospodarce współpracy – obowiązki sprawozdawcze”

(opinia dodatkowa)

(2020/C 364/09)

| Sprawozdawczyni: | Ester VITALE |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Ester VITALE

| Decyzja Prezydium | 18.6.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 29 regulaminu wewnętrznego (wersja z 2010 r.) |
| | Opinia dodatkowa |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 24.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 210/1/6 |

Decyzja Prezydium

18.6.2019

Podstawa prawna

Art. 29 regulaminu wewnętrznego (wersja z 2010 r.)

Opinia dodatkowa

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

24.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

210/1/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Opodatkowanie i polityka podatkowa powinny dostosować się do stałego rozwoju gospodarki współpracy. W związku z tym nie należy opracowywać nowych lub specjalnych systemów opodatkowania, gdyż zdaniem EKES-u bardziej wskazane byłoby dostosowanie obowiązujących przepisów i modeli podatkowych do nowego kontekstu gospodarczego, przy zachowaniu równych warunków działania dla różnych zaangażowanych podmiotów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES postuluje, by w ramach krajowych systemów podatkowych uwzględniono zjawisko gospodarki współpracy i platform cyfrowych z poszanowaniem zasad sprawiedliwego opodatkowania w tym sektorze, tj. spójności, przewidywalności i neutralności, gwarantując jednocześnie – w imię interesu publicznego – spełnienie obowiązków podatkowych przez wszystkie zainteresowane podmioty. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wyraża przekonanie, że politykę podatkową stosowaną w dziedzinie cyfryzacji gospodarki oraz opracowanie instrumentów i rozwiązań operacyjnych trzeba koordynować na szczeblu międzynarodowym. Przyjmuje zatem z zadowoleniem ścisłą współpracę między Komisją, państwami członkowskimi i OECD/G-20, odnotowując, że zainicjowane formy współpracy przyniosły już pewne wymierne wyniki, a w przyszłości mogą przynieść inne, jeszcze istotniejsze. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Istotne jest, by instytucje międzynarodowe, europejskie i krajowe skutecznie i szybko działały w celu stawienia czoła kwestiom związanym z gospodarką cyfrową i gospodarką współpracy w oparciu o proaktywne podejście, a nie tylko reagowały w chwili pojawienia się konkretnych problemów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Kwestią kluczową dla systemów opodatkowania odnoszącą się do gospodarki współpracy są zobowiązania platform cyfrowych do gromadzenia, przekazywania organom podatkowym i przechowywania informacji dotyczących dokonanych transakcji (obowiązki sprawozdawcze). Obowiązki te nie powinny stanowić nadmiernego obciążenia administracyjnego dla platform. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Odpowiednia wymiana informacji w ramach funkcjonalnego i proporcjonalnego systemu gromadzenia i przekazywania danych może z jednej strony ułatwić działalność organów podatkowych, a z drugiej – zagwarantować pewny i przewidywalny system przedsiębiorstwom, przynosząc korzyści całemu sektorowi gospodarki współpracy. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wyraża życzenie, by opracowano europejską normę gromadzenia danych i informacji na temat użytkowników, które platformy będą musiały przekazywać organom podatkowym i przechowywać na przestrzeni czasu. Obowiązki sprawozdawcze powinny być jasne i zharmonizowane między poszczególnymi państwami członkowskimi. Europejska norma mogłaby ograniczyć jednostronne działania państw członkowskich skutkujące niejednolitością przepisów i niepewnością wdrażania na rynku wewnętrznym, które przyniosłyby skutki przeciwne do zamierzonych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jeśli chodzi o ogólne zasady, na których powinny opierać się działania regulacyjne w dziedzinie sprawozdawczości, EKES uważa, że niezbędne jest przyjęcie podejścia zgodnego z zasadą proporcjonalności wypracowanego w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE i umożliwiającego osiągnięcie wytyczonego celu regulacyjnego, czyli gromadzenia jasnych informacji przydatnych z punktu widzenia działalności organów podatkowych, bez nadmiernego i bezpodstawnego poświęcania prywatnych interesów platform i użytkowników końcowych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że przepisy podatkowe dotyczące gospodarki współpracy, w tym obowiązków sprawozdawczych, powinny w każdym indywidualnym przypadku zostać dostosowane do różnych sektorów i obszarów działalności w gospodarce współpracy, które często różnią się od siebie. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES jest zdania, że istotne jest zastanowienie się, czy zbliżające się wdrożenie dyrektywy w sprawie wprowadzenia określonych wymogów dla dostawców usług płatniczych dotyczących wniosków o udzielenie informacji na potrzeby wykrywania oszustw związanych z VAT, może zostać wykorzystane – w kontekście obowiązków sprawozdawczych – również w celu opodatkowania bezpośredniego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Wymiana informacji między podmiotami prywatnymi a organami publicznymi będzie musiała rzecz jasna następować zgodnie z europejskim prawodawstwem dotyczącym ochrony prywatności i przetwarzania danych osobowych osób fizycznych oraz z zasadami konieczności, proporcjonalności i ścisłej interpretacji ewentualnych odstępstw od zasad ogólnych w dziedzinie prywatności ze względu na egzekwowanie przepisów podatkowych. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wprowadzenie i zasady ogólne

| 2.1. | Opracowanie skutecznej polityki podatkowej dla sektora gospodarki współpracy jest wyzwaniem zarówno dla instytucji europejskich i krajowych, jak i podmiotów w tym sektorze. W tym względzie zasadnicze znaczenie ma zapewnienie równych warunków działania między różnymi podmiotami gospodarki współpracy oraz między nimi a tradycyjnymi podmiotami działającymi w tych samych sektorach. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES uważa, że w ostatnich latach gospodarka współpracy wykazywała stały i znaczący wzrost i że jest ona szansą na dalszy rozwój w krajach UE, również w przyszłości, gdyż umożliwia uaktywnienie niewykorzystanych zasobów i zachęca poszczególnych obywateli do inicjatywy. Jednocześnie uznaje potrzebę wprowadzenia odpowiednich przepisów, by zagwarantować ochronę konsumentów i praw pracowniczych, wypełnianie zobowiązań podatkowych i uczciwą konkurencję. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Stosowany w niniejszej opinii termin „gospodarka współpracy” odnosi się do modeli przedsiębiorczości, w których działalność odbywa się za pośrednictwem platform współpracy umożliwiających czasowe korzystanie z dóbr lub usług często dostarczanych lub świadczonych przez osoby prywatne. Dlatego też również z metodologicznego punktu widzenia istotne byłoby osiągnięcie minimalnego konsensusu między Unią Europejską a państwami członkowskimi w sprawie pojęcia „gospodarka współpracy”, by uniknąć znacznych rozbieżności między definicjami stosowanymi na rynku wewnętrznym. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Gospodarka współpracy jest złożonym zjawiskiem ekonomicznym, które należy kompleksowo uwzględnić w uregulowaniach, gdyż dotyczy różnych sfer życia społecznego, a także wielu instytucji prawnych tradycyjnie powiązanych z różnymi i odrębnymi kwestiami. Na przykład stała ewolucja gospodarki współpracy wpływa na przepisy prawa konsumenckiego, prawa pracy, ochrony socjalnej, prawa zobowiązań, prawa do prywatności i prawa w zakresie usług publicznych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES podkreśla, że krajowe systemy podatkowe – w ramach skutecznej koordynacji na szczeblu europejskim – muszą należycie uwzględniać nowe modele działalności związane ze zjawiskiem gospodarki współpracy. Respektowanie zasad sprawiedliwego systemu podatkowego (czyli spójności, przewidywalności i neutralności) odnośnie do nowych modeli jest konieczne dla wszystkich zainteresowanych podmiotów: władz publicznych, przedsiębiorstw i konsumentów. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Tradycyjne zasady podatkowe jednak z trudem dostosowują się do ciągłej ewolucji technologii i przepisy podatkowe często nie nadążają za niezwykle szybkim rozwojem gospodarki cyfrowej. Wskazane jest zatem, by dostosowanie tradycyjnych przepisów i zasad do toczących się zmian było dokładne i odpowiednie i opierało się na koordynacji działań europejskiego prawodawcy z różnymi ustawodawcami krajowymi. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Szczególnie istotne jest, by instytucje międzynarodowe, europejskie i krajowe działały w odpowiednim czasie, w skuteczny i skoordynowany sposób w celu stawienia czoła nowym kwestiom związanym z gospodarką cyfrową i gospodarką współpracy w oparciu o proaktywne podejście, a nie tylko reagowały w chwili pojawienia się konkretnych problemów. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES jest przekonany, że w związku z cyfryzacją gospodarki polityka podatkowa i opracowywanie konkretnych narzędzi i rozwiązań powinny być koordynowane na szczeblu międzynarodowym, a nawet globalnym. Przyjmuje zatem z zadowoleniem ścisłą współpracę między Komisją, państwami członkowskimi i OECD/G-20, odnotowując, że przyniosła już pewne wymierne wyniki, a w przyszłości może przynieść inne, jeszcze istotniejsze. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Obowiązki sprawozdawcze

| 3.1. | Kwestią kluczową dla systemów opodatkowania gospodarki współpracy są zobowiązania platform cyfrowych do gromadzenia, przekazywania organom podatkowym oraz przechowywania informacji dotyczących dokonanych transakcji. Odpowiednia wymiana informacji w ramach funkcjonalnego i proporcjonalnego systemu gromadzenia i przekazywania danych może z jednej strony ułatwić działalność organów podatkowych, które powinny uzyskiwać dane w szybki i łatwy sposób, a z drugiej strony – zagwarantować platformom i ich użytkownikom przewidywalny system. Obowiązki sprawozdawcze nie powinny stanowić nadmiernego obciążenia administracyjnego dla platform i podmiotów w tym sektorze. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Istnieją różne przykłady skutecznej współpracy między platformami a organami podatkowymi w sektorze transportu, takie jak w Estonii, gdzie przyjęto procedury ułatwiające deklarację podatkową kierowcom należącym do platform wspólnego użytkowania samochodów osobowych. Innym przykładem innowacyjnego rozwiązania, także w Estonii, jest określenie minimalnej i proporcjonalnej ilości danych, które powinny być przekazywane organom, oraz możliwość korzystania przez operatorów platform ze specjalnego bieżącego rachunku bankowego do celów wypełniania obowiązków podatkowych. Rachunek bieżący ułatwia bezpośrednie i szybkie kontakty między podmiotami gospodarczymi, ich bankami i organami podatkowymi. Z kolei w niektórych regionach platformy internetowe wykazują niewielką gotowość do współpracy z organami finansowymi. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W związku z tym EKES wyraża życzenie, by opracowano europejską normę gromadzenia danych i informacji, które platformy będą musiały przekazywać organom podatkowym i przechowywać na przestrzeni czasu. W istocie mnogość jednostronnych działań państw członkowskich oraz współistnienie różnych systemów na rynku wewnętrznym – jak to już po części ma miejsce – spowodują zapewne trudności operacyjne i spadek wydajności całego sektora gospodarki współpracy, |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Rozwój zharmonizowanego europejskiego modelu sprawozdawczości powinien opierać się na doświadczeniach i operacyjnych informacjach zwrotnych zgromadzonych do tej pory w praktyce. W różnych państwach członkowskich obowiązują obecnie systemy sprawozdawczości różniące się między sobą pod względem swej organizacji oraz ilości i typologii danych, które należy gromadzić i przekazywać. W niektórych państwach członkowskich systemy sprawozdawczości są bardzo uciążliwe i wymagają znacznych wysiłków ze strony platform, w innych zaś – systemy są bardziej elastyczne i mniej wpływają na bieżącą operacyjność. Doświadczenia niektórych państw członkowskich pokazują ponadto, że niepodlegające specjalnym wymogom prawnym, fakultatywne i dobrowolne systemy sprawozdawczości nie funkcjonują skutecznie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa, że obecnej fragmentacji nie da się utrzymać w dłuższej perspektywie, gdyż może ona wiązać się z nadmiernymi kosztami przestrzegania przepisów oraz z niewydolnością wynikającą z różnic między przepisami w różnych obszarach rynku wewnętrznego. Z tego względu należy znaleźć rozsądne i proporcjonalne podejście do kwestii sprawozdawczości, które gwarantowałoby uproszczony i funkcjonalny system. Uproszczenie zobowiązań sprawozdawczych może stanowić de facto konkretną zachętę do przestrzegania przepisów przez platformy cyfrowe. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Jeśli chodzi o ogólne zasady, które powinny przyświecać działaniom regulacyjnym w dziedzinie opodatkowania gospodarki współpracy i obowiązków sprawozdawczych, EKES uważa, że niezbędne jest przyjęcie podejścia zgodnego z zasadą proporcjonalności wypracowanego w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. Konieczne będzie zatem umożliwienie osiągnięcia wytyczonego celu regulacyjnego, czyli gromadzenia w interesie publicznym jasnych informacji przydatnych z punktu widzenia działalności organów podatkowych, bez nadmiernego poświęcania prywatnych interesów platform i użytkowników końcowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Takie podejście powinno zagwarantować podmiotom działającym w sektorze jasne i przewidywalne zasady, tak by z jednej strony koszty przestrzegania przepisów nie były nadmierne (na przykład wskutek zbędnego i nieproporcjonalnego wymogu dostarczenia danych), a z drugiej – by zapewniono skuteczne gromadzenie informacji przez organy podatkowe. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ponadto proporcjonalny i rozsądny system sprawozdawczości powinien wskazywać pod względem jakościowym, które dane są absolutnie konieczne i muszą zostać zgromadzone w celu egzekwowania przepisów podatkowych, bez nakładania nadmiernych obowiązków na platformy i ich użytkowników profesjonalnych lub końcowych. Proporcjonalne podejście powinno ponadto uwzględniać rozróżnienie między profesjonalnymi podmiotami działającymi w sektorze gospodarki współpracy a podmiotami nieprofesjonalnymi, dostosowując odpowiednio obowiązki sprawozdawcze spoczywające na tych dwóch różnych kategoriach. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Na poziomie europejskim należy ponadto uregulować w sposób zharmonizowany następujące dodatkowe aspekty: i) warunki ogólne regulujące legalność przetwarzania danych przez administratora; ii) osoby, których dotyczy przetwarzanie danych; iii) podmioty i cele, dla których dane osobowe mogą zostać ujawnione; iv) wskazanie sposobów przetwarzania; v) ograniczenie celów przetwarzania; vi) okresy przechowywania danych. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wymiana informacji między podmiotami prywatnymi a organami publicznymi będzie musiała rzecz jasna następować zgodnie z europejskim prawodawstwem dotyczącym ochrony prywatności i przetwarzania danych osobowych osób fizycznych oraz z zasadami konieczności, proporcjonalności i ścisłej interpretacji ewentualnych odstępstw od zasad ogólnych w dziedzinie prywatności ze względu na egzekwowanie przepisów podatkowych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Dlatego też wskazane może być poprawienie również wymiany informacji między różnymi krajowymi organami podatkowymi i zachęcanie do niej z myślą o zorganizowaniu skutecznych form współpracy mających na celu nie tylko harmonizację praktyk działania przyjętych przez różne organy, lecz również zapobieżenie oszustwom i unikaniu opodatkowania. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Przepisy podatkowe w gospodarce współpracy, również odnośnie do systemów sprawozdawczości, powinny w każdym razie być dostosowane do różnych sektorów gospodarki współpracy, ponieważ różne rodzaje działalności w tym sektorze mają często odmienne i specyficzne cechy, które wymagają konkretnych i specjalnych przepisów. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES zaleca, by w każdym przypadku gwarantowano równe warunki podatkowe dla działalności prowadzonej w ramach gospodarki współpracy oraz równoważnej działalności tradycyjnej zgodnie z zasadą neutralności podatkowej, by uniknąć zakłóceń w funkcjonowaniu rynków, na których współistnieją jednocześnie tradycyjne i oparte na gospodarce współpracy formy działalności. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Wreszcie, z punktu widzenia ożywienia wzrostu gospodarki współpracy przydatne może być określenie minimalnych progów, poniżej których określone rodzaje działalności uznawane są za wykonywane w celach niezawodowych lub nieznaczące z gospodarczego punktu widzenia i mogą tym samym skorzystać ze zwolnień od podatku. Istotne jest niemniej, by takie progi były określane w sposób rozsądny, w wyniku rzetelnej oceny skutków regulacji. |
| --- | --- |

3.14.

4.   VAT a gospodarka współpracy

| 4.1. | Z punktu widzenia podatku VAT zasadnicze znaczenie ma dokładne określenie pojęcia „podatnik” i zrozumienie, czy taki podmiot prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto wciąż skomplikowane okazuje się ustalenie, jak należy opodatkować transakcje dokonywane w dziedzinie gospodarki współpracy, które nie są objęte płatnością gotówkową, lecz wymagają niemniej wynagrodzenia lub równowartości, na przykład w oparciu o wykorzystanie danych osobowych użytkowników i pozyskanie wartości z tychże danych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ściślej rzecz ujmując, do celów podatku VAT konieczne jest rozróżnienie trzech sytuacji związanych z wynagrodzeniem za usługi: (i) przypadki, w których usługi są świadczone za opłatą określonej kwoty pieniędzy; (ii) przypadki, w których wynagrodzenie nie ma formy pieniężnej, ale formę niepieniężną, lub usługa jest świadczona w zamian za inną usługę; oraz (iii) przypadki, w których usługa jest świadczona bezpłatnie, bez wynagrodzenia (1). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Jeśli chodzi o konkretne sytuacje, które można ewentualnie zaliczyć do poprzedniego punktu (ii), EKES apeluje o przeanalizowanie, czy działania platform współpracy podlegają obowiązkom związanym z podatkiem VAT. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W związku z tym EKES uważa, że pomocne są prace przeprowadzone przez Grupę Ekspertów Komisji ds. VAT w ramach pierwszego badania pt. VAT treatment of the sharing economy [Pobór podatku VAT w gospodarce współpracy], i ma nadzieję, że dokonane zostaną dalsze analizy w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Wskazane byłoby ponadto, by Komisja Europejska i krajowe organy podatkowe promowały odpowiednią współpracę i wzajemną koordynację w zakresie zastosowania przepisów VAT w sektorze gospodarki współpracy z myślą zarówno o wypracowaniu ujednoliconych praktyk działania, jak i wymianie informacji przydatnych do celów egzekwowania i zapobieganiu oszustwom oraz możliwościom unikania opodatkowania. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES jest zdania, że istotne jest zastanowienie się, czy zbliżające się wdrożenie dyrektywy w sprawie wprowadzenia określonych wymogów dla dostawców usług płatniczych dotyczących wykrywania oszustw związanych z VAT może zostać wykorzystane – w kontekście obowiązków sprawozdawczych – również w dziedzinie opodatkowania bezpośredniego zarówno płatności dokonywanych w internecie za pomocą karty kredytowej, jak i płatności dokonywanych za pomocą bezpośrednich przelewów bankowych i innych metod szybkiej płatności. |
| --- | --- |

4.6.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Grupa Ekspertów ds. VAT, posiedzenie z dnia 1 kwietnia 2019 r. taxud.c.1(2019)2026442 – EN, „VAT Treatment of the sharing economy”, VEG 081.

1

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/67 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/67

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Europejski Pakt na rzecz Klimatu”

(opinia rozpoznawcza)

(2020/C 364/10)

| Sprawozdawca: | Dimitris DIMITRIADIS |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Peter SCHMIDT |

Sprawozdawca:

Dimitris DIMITRIADIS

Współsprawozdawca:

Peter SCHMIDT

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 11.3.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 206/4/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 11.3.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

206/4/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Nasza sytuacja klimatyczna jest alarmująca. W dobie światowego kryzysu zdrowotnego i zbliżającego się kryzysu gospodarczego spowodowanego pandemią COVID-19 należy ponownie potwierdzić zaangażowanie UE w przejście na zrównoważoną, odporną, neutralną dla klimatu i zasobooszczędną gospodarkę dobrobytu. Obecnie potrzebne są fundamentalne zmiany w kulturze, infrastrukturze, wzorcach zachowań, formach uczestnictwa i źródłach utrzymania, które będą miały wpływ na obywateli, a także pod wieloma względami wzmocnią ich pozycję. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zmiana klimatu zagraża nam wszystkim, lecz – podobnie jak w przypadku pandemii – szczególnie niszczycielski wpływ wywiera na grupy najbardziej wrażliwe i zmarginalizowane. Istotne jest, by w wyniku transformacji nikt nie pozostał w tyle. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla, że aktywne uczestnictwo wszystkich grup społecznych – przedsiębiorstw, pracowników, badaczy, konsumentów, społeczności oraz obywateli i ich organizacji – ma kluczowe znaczenie dla przeprowadzenia transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES popiera zatem wezwanie, by Unia Europejska zobowiązała się do osiągnięcia neutralności emisyjnej do 2050 r. i odpowiednio dostosowała docelowy poziom redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. W sprawozdaniu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji z 2019 r. wskazano, że aby ograniczyć globalne ocieplenie do 1,5 oC, należy zmniejszyć emisje w skali ogólnoświatowej o 7,6 % rocznie, począwszy od chwili obecnej. W przeliczeniu oznaczałoby to zmniejszenie emisji o co najmniej 68 % do 2030 r. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Konieczne jest przejście na model partycypacyjny na wszystkich poziomach, a wdrażając Pakt na rzecz Klimatu, Komisja ma istotną możliwość i obowiązek ukształtowania innowacyjnego podejścia, które będzie odzwierciedlać, wspierać i inspirować działania podejmowane już w społeczeństwie obywatelskim, w społecznościach, miastach i regionach. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Modele partycypacyjne, które są zbyt wąsko ukierunkowane, zbudowane w sposób ograniczający skalę analizowanych zmian lub które mogą zostać zignorowane przez instytucję, która je ustanowiła, będą jedynie rozpraszać uwagę zaangażowanych podmiotów i je zawodzić. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Europa musi stymulować zmiany systemowe w działaniach w dziedzinie klimatu poprzez innowacje (technologiczne i społeczne), łącząc obszary dostarczania innowacji z podmiotami po stronie popytu, właścicielami problemów i tymi, którzy mają duże ambicje w zakresie wprowadzania zmian. W procesie transformacji cyfrowej należy kierować się celami zrównoważonego rozwoju, aby uniknąć zagrożeń, także tych związanych z prawami pracowniczymi (1). Wdrożenie Europejskiego filaru spraw socjalnych, w połączeniu z Europejskim Zielonym Ładem, stwarza szansę zapewnienia sprawiedliwej transformacji skoncentrowanej na celu, jakim są wysokiej jakości miejsca pracy dla wszystkich. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ogólne wyzwania najczęściej określane przez podmioty społeczeństwa obywatelskiego zaangażowane w działania w dziedzinie klimatu to brak dostępu do finansowania, brak wiedzy fachowej, personelu i uznawania, a także brak spójnej narracji UE i rządów krajowych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Osiągnięcie unijnych i międzynarodowych celów klimatycznych wymagać będzie znacznych środków finansowych. Budżet na Europejski Zielony Ład (środki publiczne i prywatne), 750 mld EUR z Funduszu Odbudowy, w tym przydział środków na procedurę europejskiego semestru, należy ukierunkować w głównej mierze na trwałą odbudowę, w tym na działania w dziedzinie klimatu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Uzależnianie finansowania od zrównoważonych praktyk we wszystkich sektorach powinno być normą przy opracowywaniu planów odbudowy gospodarki po pandemii COVID ukierunkowanych na realizację Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i porozumienia paryskiego. Odbudowa po pandemii COVID-19 nie powinna polegać na powrocie do sytuacji sprzed wybuchu pandemii, ale raczej na zbudowaniu nowego i lepszego świata. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Budowanie zdolności i wsparcie techniczne są niezbędne, aby wszystkie zainteresowane strony mogły stworzyć odporniejszą i bardziej zrównoważoną przyszłość. Ustanowienie na szczeblu UE forum na rzecz finansowania działań związanych z klimatem pozwoliłoby stymulować dostęp do finansowania i usuwać bariery. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES proponuje utworzenie platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu opartej na zasadach pluralizmu, przejrzystości oraz rzeczywistego uczestnictwa i współodpowiedzialności podmiotów działających na rzecz klimatu na wszystkich szczeblach. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Pakt na rzecz Klimatu powinien koncentrować się na umożliwieniu ludziom zmiany systemów – poprzez eksplorację, eksperymentowanie i demonstrację. Kluczowe będą wielopoziomowe perspektywy, tworzenie wizji, narracje i prognozowanie wstecz. Należy wspierać różnorodne inicjatywy na rzecz klimatu i umożliwiać ich realizację. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Sprostanie wyzwaniom związanym z klimatem i środowiskiem naturalnym staje się coraz pilniejszym zadaniem i wymaga radykalnej zmiany obecnie stosowanych podejść społeczno-gospodarczych niezgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju. Globalna pandemia COVID-19 pokazała, że proste modyfikacje naszego stylu życia i systemów nie będą wystarczające. Zasadnicze zmiany w metodach produkcji, mające wpływ na przedsiębiorstwa, pracowników i organizację pracy, dokonywały się już przed pandemią, a w jej wyniku ich tempo może jeszcze przyspieszyć. Komisja Europejska przyjęła Europejski Zielony Ład jako nową strategię na rzecz unijnych modeli społeczno-gospodarczych i finansowych, które są zrównoważone, mniej emisyjne, bezpieczniejsze i zdrowsze. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Po kryzysie związanym z COVID-19 zobowiązania dotyczące działań w dziedzinie klimatu i zrównoważonego rozwoju należy wysunąć na pierwszy plan przy kształtowaniu polityki ożywienia gospodarczego i odbudowy gospodarki, a także odpowiednich budżetów, tak aby nie uwięzić UE w wysokoemisyjnej przyszłości. Środki pokryzysowe należy zaprojektować w taki sposób, aby zapewnić odporność systemu, chronić i przywracać różnorodność biologiczną, nadać priorytetowe znaczenie zdrowiu publicznemu, nie pozostawiając nikogo w tyle i torując drogę gospodarce dobrobytu. W tym kontekście nie należy rezygnować z wdrożenia Europejskiego Zielonego Ładu ani go opóźniać, tylko wzmocnić ten plan. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Powodzenie Europejskiego Zielonego Ładu będzie w dużej mierze zależało od zdolności UE do współpracy z obywatelami. Mając to na uwadze, Komisja przygotowuje Europejski Pakt na rzecz Klimatu, aby zapewnić współdziałanie różnych podmiotów, w tym regionów, władz lokalnych, społeczności lokalnych, społeczeństwa obywatelskiego, szkół, przedsiębiorstw i osób prywatnych. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Potrzeba współpracy ze społeczeństwem obywatelskim i obywatelami w zakresie działań na rzecz klimatu

| 3.1. | Sytuacja klimatyczna na świecie jest alarmująca. Reakcja rządów na kryzys klimatyczny była jak dotąd niewystarczająca, a świat nie jest na właściwej drodze do osiągnięcia celu porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju. Młodzież uczestnicząca w strajkach klimatycznych i inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego usilnie apelują o bardziej zdecydowane i pilniejsze działania w dziedzinie klimatu. Decydenci, którzy przystąpili do Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i porozumienia paryskiego, są odpowiedzialni za spełnienie tych wymagań w trybie pilnym, podejmowanie zdecydowanych i ambitnych decyzji politycznych i przejście na nowy model działań w dziedzinie klimatu sprzyjających włączeniu społecznemu, który zapewnia aktywne zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES popiera zatem wezwanie, by Unia Europejska zobowiązała się do osiągnięcia neutralności emisyjnej do 2050 r. i odpowiednio dostosowała docelowy poziom redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. (2) EKES oczekuje, że nowy cel w zakresie emisji do 2030 r. będzie oparty na wynikach szeroko zakrojonego przeglądu i odpowiedniej oceny skutków. Twierdzi również, że istnieją zasadnicze argumenty przemawiające za przyjęciem celu ograniczenia emisji o 55 % do 2030 r., tak aby UE ze swojej strony mogła zaspokoić ogromną potrzebę zmniejszenia emisji w skali światowej. Na przykład w sprawozdaniu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) z 2019 r. w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji (3) wskazano, że do osiągnięcia celu 1,5 oC określonego w porozumieniu paryskim (4) potrzebny jest jeszcze ambitniejszy cel dotyczący redukcji emisji do 2030 r. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Badanie Eurobarometru z 2019 r. wskazuje, że 93 % obywateli UE postrzega zmianę klimatu jako poważny problem, a 79 % jako bardzo poważny problem. Zdecydowana większość respondentów sądzi, że ważne jest, aby ich rząd krajowy wyznaczył ambitne cele zwiększenia ilości wykorzystywanej energii odnawialnej (92 %) i poprawy efektywności energetycznej (89 %). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W ramach Paktu na rzecz Klimatu należy wykorzystać potencjał Europejczyków, aby do 2050 r. zrealizować przewidzianą w Europejskim Zielonym Ładzie wizję dobrze prosperującego, integracyjnego społeczeństwa odpornego na zmianę klimatu z gospodarką o obiegu zamkniętym i zerowej emisji netto. W swoim sprawozdaniu IPCC wyraźnie odnosi się do potrzeby „szybkich, dalekosiężnych i bezprecedensowych zmian we wszystkich aspektach życia społecznego”. Stopniowe zmiany nie wystarczą. Wąskie ukierunkowanie działań na redukcję CO2 przynosi efekt przeciwny do zamierzonego na poziomie oddolnym – ogranicza zaangażowanie i myślenie oraz znacznie zmniejsza zakres planowanych i wdrażanych zmian. Obecnie potrzebna jest fundamentalna transformacja systemów gospodarczych, społecznych i finansowych, która wywoła radykalną zmianę wskaźników dekarbonizacji i wzmocni odporność na zmianę klimatu. Aby to urzeczywistnić, konieczne są inspirujące, szerokie i różnorodne narracje, niosące przekaz, dlaczego świat musi się zmienić. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Obecny kryzys światowy wywołany przez pandemię COVID-19 pokazał, że rządy są w stanie podjąć zdecydowane działania w celu ograniczenia zagrożenia życia, a ludzie są w stanie, przynajmniej w krótkiej perspektywie, przystosować się do nowego stylu życia z ograniczeniami wynikającymi z tych działań. Co ważne, społeczności, przedsiębiorstwa, partnerzy społeczni i inne podmioty niepaństwowe odgrywają kluczową rolę w reagowaniu na pandemię, często identyfikując potrzeby, planując i realizując interwencje odpowiednie do danej sytuacji szybciej, skuteczniej i w sposób bardziej kreatywny, niż okazało się to możliwe w przypadku podejścia odgórnego. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Przechodzenie do następnej fazy działań w odpowiedzi na COVID-19 wiąże się z wielkimi możliwościami, ale i z ogromnym ryzykiem. Środki gospodarcze i pakiety fiskalne, które są opracowywane w celu podtrzymania i ponownego uruchomienia gospodarki europejskiej, muszą obejmować unijną systematykę dotyczącą zrównoważonych inwestycji i bezpośredniego finansowania dla tych, którzy prowadzą działalność zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju lub mają potencjał w tym zakresie i zobowiążą się identyfikować i wprowadzać w trybie pilnym niezbędne zmiany, które będą przedmiotem monitorowania. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Poważne zakłócenia spowodowane przez COVID-19, które doprowadziły do zawieszenia reguł fiskalnych, pokazały, że możliwa jest inna wizja w sytuacji, gdy zagrożone są życie ludzi, gospodarka i przetrwanie życia na Ziemi w dotychczas znanej nam formie. Wizja postępu społecznego, który opiera się jedynie na dążeniu do wzrostu produktu krajowego brutto (PKB), pomija zasadnicze aspekty dobrostanu jednostkowego i społecznego i nie uwzględnia w należyty sposób względów środowiskowych i społecznych. Konieczne jest zatem przejście z gospodarki opartej na PKB na gospodarkę dobrobytu (5) (6). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Jednym ze sposobów na zwiększenie ambicji w dziedzinie klimatu jest stworzenie warunków sprzyjających większej aktywności podmiotów niepaństwowych, w tym różnego rodzaju przedsiębiorstw (m.in. mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw), inwestorów, partnerów społecznych, spółdzielni, miast i regionów, związków zawodowych, społeczności lokalnych i grup obywatelskich, rolników, szkół, organizacji wyznaniowych, grup młodzieżowych oraz innych organizacji pozarządowych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Sprzyjające środowisko wymaga kluczowej zmiany podejścia – z konsultacji i odgórnego angażowania na wspólne projektowanie, wspólne tworzenie i wzmacnianie pozycji. Standardowe modele konsultacji rzadko wykraczają poza bardzo wąskie, posiadające znaczne zasoby sektory społeczeństwa. Osobom, organizacjom i przedsiębiorstwom, które mogą najwięcej zyskać na zmianach transformacyjnych i najbardziej się do nich przyczynić, należy zaoferować realne możliwości udziału w podejmowaniu decyzji, jeśli mają poświęcić czas i energię na realizację tego procesu. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W 2018 r. EKES wezwał do nawiązania „Europejskiego dialogu na temat działań podmiotów niepaństwowych w dziedzinie klimatu” (7). Celem tego dialogu powinno być nie tylko uwydatnianie i prezentowanie działań, lecz także reagowanie na potrzeby podmiotów niepaństwowych poprzez inspirowanie nowych partnerstw między tymi podmiotami a różnymi szczeblami administracji państwowej, a także ułatwianie wzajemnego uczenia się, szkolenia i dzielenia się radami oraz ułatwianie dostępu do finansowania. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES zaproponował (8) ustanowienie stałego dialogu obywatelskiego jako obowiązkowego elementu przygotowań do wszelkich zasadniczych decyzji politycznych oraz wszelkich istotnych inicjatyw podejmowanych na wszystkich szczeblach. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Komisja nie zastosowała się dotychczas do tych zaleceń (9). Pakt na rzecz Klimatu daje instytucjom możliwość ścisłej współpracy w celu stworzenia ram umożliwiających zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i obywateli, które opierają się na istniejących procesach konsultacji, ale wykraczają poza te procesy. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Uczenie się na podstawie istniejących praktyk dotyczących zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego i obywateli

| 4.1. | Istniejące na szczeblu krajowym, regionalnym i gminnym przykłady zgromadzeń obywatelskich, dialogów obywatelskich i podobnych deliberatywnych procesów zaangażowania (10) pokazują zdolność i chęć obywateli do przyjęcia odpowiedzialności za rozwiązanie kryzysu klimatycznego. Często szersze podejścia partycypacyjne, jeśli mają starannie określone ramy, generują znaczne korzyści w zakresie zrównoważonego rozwoju, nie koncentrując się wyraźnie na kryzysie klimatycznym. Świadczą one nie tylko o silnej potrzebie i pragnieniu demokracji uczestniczącej, lecz także o zdolności rządów do tworzenia takich przestrzeni i podejmowania działań politycznych w celu realizacji otrzymywanych propozycji. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | W 2019 r. 150 losowo wybranych obywateli francuskich rozpoczęło rozważania nad pytaniem „w jaki sposób możemy ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % do 2030 r. w duchu sprawiedliwości społecznej?”. Posiedzenia tej konwencji obywatelskiej odbywają się we francuskiej radzie społeczno-gospodarczej. Rząd planuje publicznie zająć się propozycjami i opublikować wstępny harmonogram ich realizacji (11). |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Utworzone w 2016 r. Irlandzkie Zgromadzenie Obywatelskie składało się ze 100 obywateli, których wybrano losowo jako reprezentantów irlandzkiego elektoratu. Ich zadaniem było omówienie różnorodnych tematów: od konstytucyjnego zakazu aborcji po uczynienie Irlandii liderem w walce ze zmianą klimatu. Komisja parlamentarna powołana do realizacji zaleceń tego Zgromadzenia dotyczących zmiany klimatu ukształtowała w znacznym stopniu przełomowy irlandzki plan działania w dziedzinie klimatu, który opublikowano w czerwcu 2019 r. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | W dwóch dużych miastach Hiszpanii zorganizowano dialogi obywatelskie i lokalne fora, aby wspierać szerszy udział obywateli i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w podejmowaniu decyzji dotyczących elementów budżetu lokalnego i w burzach mózgów na temat przyszłości miasta. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Zadaniem Młodzieżowej Rady ds. Klimatu w Ministerstwie Energii, Zaopatrzenia i Klimatu w Danii jest wprowadzenie nowego sposobu myślenia do polityki klimatycznej i przekazywanie ministrowi informacji na temat przyszłych rozwiązań klimatycznych. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Miasto Gdańsk w Polsce zorganizowało trzy panele obywatelskie zajmujące się kwestią przystosowania się do ekstremalnych zdarzeń pogodowych, ograniczenia zanieczyszczenia powietrza i zwiększenia aktywności obywatelskiej. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | W Finlandii w pierwszym panelu obywatelskim na temat zrównoważonego rozwoju uczestniczyło około 500 Finów, których zadaniem była ocena postępów na drodze do zrównoważonego rozwoju. Wyniki zostaną wykorzystane do wspierania działań fińskiego rządu i parlamentu w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | We Włoszech, po COP25, przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego przedstawili wniosek ustawodawczy dotyczący utworzenia Zgromadzenia Obywatelskiego na wzór francuskiego odpowiednika. Podobny proces został rozpoczęty w Zjednoczonym Królestwie inicjatywą „Climate Assembly UK: the path to net zero” [„Brytyjskie Zgromadzenie Klimatyczne: droga do zeroemisyjności netto”]. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | W Bolonii we Włoszech – w ramach szerszych działań mających na celu ponowne zaktywizowanie obywateli – gmina utworzyła Biuro Kreatywności Obywatelskiej. Powstało sześć laboratoriów, które regularnie organizują sesje tworzenia wizji przyszłości przy użyciu Open Space i innych narzędzi. Gdy pojawiają się dobrze uzasadnione pomysły na projekty, gmina zawiera pakty ze społecznością, aby zapewnić ich realizację. W ciągu ostatnich pięciu lat uzgodniono ponad 500 paktów dotyczących różnych kwestii – od nowych ławek na ulicach po znacznie większe i ambitniejsze projekty. Biuro stało się także pośrednikiem, poprzez którego organizowane jest budżetowanie partycypacyjne. |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.2. | Wiele innych inicjatyw kierowanych przez społeczność mobilizuje lokalne działania na rzecz stworzenia bardziej zrównoważonej przyszłości i odnosi znakomite i inspirujące rezultaty. Są to między innymi następujące inicjatywy: „Sustainable Neighborhoods” [„Zrównoważone dzielnice”] w Brukseli, oddolna sieć Scottish Communities Climate Action Network [Szkocka Społecznościowa Sieć Działań w dziedzinie Klimatu] obejmująca około 120 grup społecznych, Coopérnico – spółdzielnia energii odnawialnej (RESCoop) w Portugalii oraz ruch Transition, działający obecnie na rzecz budowania odporności w skali społeczności w ponad 50 krajach. Takie inicjatywy inspirują ludzi do zmiany sposobu myślenia, działania i funkcjonowania w świecie. Program działań „Communities for Future” [„Społeczności dla przyszłości”], który zostanie uruchomiony tego lata, może pomóc w zapewnieniu ram instytucjonalnych dla udziału społeczeństwa. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Na szczeblu europejskim konieczne jest zorganizowane zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz wyraźne upoważnienie społeczeństwa obywatelskiego do uczestniczenia w opracowywaniu, wdrażaniu i monitorowaniu polityk i strategii, których celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.3.1. | Wielostronna platforma na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju odegrała ważną rolę, ale niemało jeszcze można ulepszyć, jeśli chodzi o zapewnienie zasobów, częstotliwość spotkań, poczucie współodpowiedzialności za ustalanie porządku obrad, możliwości przedłużenia debaty oraz zaangażowanie w regularniejsze, przejrzystsze i dostępniejsze konsultacje publiczne oraz ułatwianie przeprowadzania takich konsultacji. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, prowadzona wspólnie przez EKES i Komisję, zapewnia szerokiej grupie zainteresowanych stron przestrzeń do wymiany dobrych praktyk i pomysłów oraz tworzenia wartościowych sieci. Przekazanie odpowiedzialności za platformę zainteresowanym stronom stanowi główną różnicę w stosunku do wielostronnej platformy na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju i jest to dobra praktyka do naśladowania. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.4. | Osiągnięcie celów określonych w porozumieniu paryskim nie będzie możliwe bez silnego zaangażowania parterów społecznych na wszystkich szczeblach, zwłaszcza w branżach przemysłowych i sektorach, które bardzo mocno odczuwają skutki dekarbonizacji i cyfryzacji. Wdrożenie Europejskiego filaru spraw socjalnych, w połączeniu z Europejskim Zielonym Ładem, stwarza szansę zapewnienia sprawiedliwej transformacji poprzez koncentrację na celu, jakim są wysokiej jakości miejsca pracy dla wszystkich. Dialog społeczny prowadzony przez związki zawodowe i pracodawców jest jednym z najlepszych sposobów podnoszenia świadomości na temat kryzysu klimatycznego. Odgrywają oni bowiem główne role, jeśli chodzi o przeprowadzenie sprawiedliwej społecznie transformacji modelu produkcji i handlu, którą niesie ze sobą Europejski Zielony Ład. W tym przypadku scenariusze obejmują zarówno szczyty dialogu społecznego na szczeblu europejskim, jak i dialog transgraniczny, który jest niezbędny do wzmocnienia europejskiej integracji społecznej, a także układy zbiorowe na poziomie sektorów i przedsiębiorstw. Zaangażowanie pracowników stanowi integralny element demokracji w miejscu pracy, który umożliwia im aktywny udział w podejmowaniu w miejscu pracy decyzji mogących mieć pozytywny wkład w działania w dziedzinie klimatu. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | WWiI ds. zmiany klimatu (Climate-KIC) Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii skupia się na projektowaniu, przeprowadzaniu i łączeniu eksperymentów w zakresie przedsiębiorczości oraz na wpływie działań prowadzonych w ramach procesu „Deep Demonstration” na dźwignie zmian systemowych. Wspomniana WWiI EIT posiada portfolio złożone z eksperymentów skoncentrowanych na uruchamianiu nowych sposobów myślenia, wykorzystaniu coraz większych efektów stosowania nowych technologii, sieci i sił społeczności oraz dążeniu do uczenia się w tempie szybszym niż tempo zmian (12). |
| --- | --- |

4.5.

5.   Uczenie się na podstawie reakcji przedsiębiorstw

| 5.1. | Innowacja polega na dodawaniu kolejnych etapów rozwoju nowych usług i produktów na rynku lub w społeczeństwie, które spełniają niezaspokojone potrzeby lub rozwiązują niewystępujące dotychczas problemy. Innowacje technologiczne koncentrują się na technologicznych aspektach produktu lub usługi. Innowacje społeczne odnoszą się do nowych praktyk społecznych, które mają na celu zaspokojenie potrzeb społecznych – wynikających na przykład z warunków pracy, kształcenia, rozwoju społeczności lub zdrowia – w lepszy sposób niż istniejące rozwiązania. Technologia cyfrowa odgrywa ważną rolę w innowacjach społecznych ze względu na wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych takich jak sieci internetowe i inne narzędzia cyfrowe. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Proces innowacji systemowych powinien zostać udostępniony po przystępnych kosztach wszystkim zainteresowanym stronom, które muszą być zaangażowane we współprojektowanie rozwiązań mających wspierać niezbędne przejście na zrównoważony rozwój. Stabilność finansowa jest niezbędnym warunkiem spójności społecznej i niepomijania nikogo w procesie wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu. Z tego powodu aspekty zmian systemowych, które mają cechy dobra publicznego, powinny być finansowane lub dotowane ze źródeł publicznych, co pozwoli na dalsze wykorzystywanie środków prywatnych na inwestycje związane ze zmianą klimatu. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Społeczności, które z powodzeniem wprowadzają innowacje systemowe, to te, które przodują w rozumieniu problemu, gromadzeniu rozwiązań i alokowaniu rozwiązań zgodnie z konkretnymi potrzebami i zasobami różnych miejsc i kontekstów. Należy wyposażyć społeczności europejskie w takie umiejętności i stworzyć odpowiednie warunki sprzyjające prowadzeniu większej liczby działań przez podmioty niepaństwowe. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Istnieje pilna potrzeba innowacyjnych mechanizmów finansowania rozpoznających i reagujących na potencjał i wyzwania związane z kierowanymi przez społeczność innowacjami systemowymi, które do ustanowienia i utrzymania wymagają elastycznego, podstawowego wsparcia, a w przypadku większych projektów – kapitału wysokiego ryzyka na rozruch, a także profesjonalnego mentoringu i wsparcia. Pakt na rzecz Klimatu mógłby zapewnić innowatorom społecznym niezwykle cenny kanał przekazywania informacji zwrotnych na temat barier politycznych i ekonomicznych, które blokują i niekorzystnie wpływają na ich działania i często sprawiają, że tak bardzo potrzebne projekty transformacyjne stają się niewykonalne. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Reakcje przedsiębiorstw są bardzo ważnym punktem odniesienia, co ilustrują poniższe przykłady:






  — | korporacje wielonarodowe produkujące odzież, która jest używana, a następnie wyrzucana, promujące linię sprzedaży odzieży używanej jako strategię recyklingu, |
| --- | --- | --- |

5.5.

—

korporacje wielonarodowe produkujące odzież, która jest używana, a następnie wyrzucana, promujące linię sprzedaży odzieży używanej jako strategię recyklingu,

| — | mentoring dużych producentów ropy i zakładów ubezpieczeń, które będą musiały zmienić kierunek swojej działalności. |
| --- | --- |

—

mentoring dużych producentów ropy i zakładów ubezpieczeń, które będą musiały zmienić kierunek swojej działalności.

| 5.6. | Przykłady istotnych reakcji ze strony sektora finansowego obejmują:






  — | decyzję funduszy inwestycyjnych, aby nie inwestować w projekty, które nie uwzględniają zmiennych klimatycznych, |
| --- | --- | --- |

5.6.

—

decyzję funduszy inwestycyjnych, aby nie inwestować w projekty, które nie uwzględniają zmiennych klimatycznych,

| — | sieć na rzecz ekologizacji systemu finansowego, założoną przez osiem banków centralnych i organy nadzoru finansowego na rzecz zielonego finansowania. |
| --- | --- |

—

sieć na rzecz ekologizacji systemu finansowego, założoną przez osiem banków centralnych i organy nadzoru finansowego na rzecz zielonego finansowania.

6.   Wymiana informacji i powszechne zrozumienie działań w dziedzinie klimatu

| 6.1. | Aby zwiększyć świadomość na temat znaczenia transformacji w społeczeństwa o bardziej zrównoważonym stylu życia i w zdrowsze społeczności lokalne, potrzebny jest bezpośredni dialog z obywatelami. Taki dialog ma największą wartość dodaną, gdy jest organizowany na szczeblu lokalnym, regionalnym lub krajowym. Niemniej jednak niezbędne byłyby wytyczne, koordynacja i wsparcie ze strony UE. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | To głównie na poszczególnych krajach powinien spoczywać obowiązek opracowania systemu regulacji środowiskowych, którego podstawą jest ich lokalne środowisko oraz jego potrzeby i który jest dostosowany do zrównoważonego rozwoju danego kraju. Istotnym elementem takiego działania byłoby uznanie praw przyrody (13). |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Każdą interwencję na szczeblu UE należy współprojektować z użytkownikami, czerpiąc wiedzę z podejścia partycypacyjnego wymaganego na innych poziomach, modelując je i wzmacniając. Konieczne jest wniesienie wiedzy fachowej i dostarczenie zasobów, aby wesprzeć projektowanie i ułatwianie tworzenia innowacyjnych przestrzeni współpracy i zajmujących narracji oraz korzystanie z innowacyjnych technologii. Fundamentalne znaczenie dla powodzenia Paktu na rzecz Klimatu będzie miała zdolność zaangażowanych społeczności do przekazywania możliwie najlepszych narracji, urzeczywistniania zmian dotyczących przyszłości, które są przez nie propagowane, eksplorowane i łączone z istniejącymi potrzebami i pragnieniami, a także umożliwiania ludziom działania. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Środowisko sieciowe, które sprzyja zachęcaniu do działań w dziedzinie klimatu i ich wspieraniu, wymaga platformy internetowej do wymiany praktyk i wniosków wyciągniętych z projektów oraz stosowanych podejść. Taka platforma partycypacyjna mogłaby ułatwić wzajemne uczenie się i wymianę porad między podmiotami, pomagając im pokonać przeszkody regulacyjne. Mogłaby stymulować kształcenie i innowacje, oferując internetowe kursy, seminaria oraz warsztaty. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Uznanie istniejących działań i wiarygodny przekaz informacji na ich temat może być silnym bodźcem do podjęcia działań w dziedzinie klimatu. Finansowanie i inne zasoby, specjalistyczne wsparcie i zdolność do wspomagania kształtowania decyzji mających wpływ na działania umożliwią szersze zastosowanie sprawdzonych metod. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Zadaniem ambasadorów działań w dziedzinie klimatu mogłoby być ułatwianie współpracy między wieloma podmiotami, ustalanie priorytetów strategicznych/tematycznych, organizowanie wydarzeń oraz zachęcanie do nowych działań w dziedzinie klimatu. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Tacy ambasadorowie Paktu na rzecz Klimatu mogliby służyć jako punkty kontaktowe dla różnych sektorów gospodarki. Należy również wyznaczyć specjalnych ambasadorów dla młodzieży, społeczności lokalnych, miast i regionów. Ambasadorowie na szczeblu UE mieliby inną rolę niż ambasadorowie na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym. Konieczne byłoby zapewnienie koordynacji między tymi różnymi poziomami. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Powołanie członków EKES-u i KR-u na ambasadorów na szczeblu UE dla okręgów wyborczych, które reprezentują, pozwoliłoby wykorzystać ich rozległe sieci kontaktów wśród społeczeństwa obywatelskiego i samorządów lokalnych i regionalnych, a także wzmocniłoby współpracę między organami doradczymi a Komisją. |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Przykład: związki zawodowe i organizacje biznesowe dysponują praktyczną wiedzą i demokratycznie reprezentują pracowników w różnych sektorach. Mają kluczowe znaczenie w kształtowaniu różnych środków, których celem jest uwzględnienie potrzeb pracowników i przedsiębiorstw, oraz w określaniu wyzwań. Ambasadorowie klimatu na różnych szczeblach w związkach zawodowych i środowisku biznesowym mogliby wykorzystać mocne strony dialogu społecznego, skutecznie zwiększyć wymianę informacji i stymulować działania w dziedzinie klimatu. Zadanie to wymaga otoczenia instytucjonalnego sprzyjającego respektowaniu praw w pracy. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | Transformacja cyfrowa zmienia organizację przedsiębiorstw i metody produkcji, a wiele MŚP zmaga się z bardzo poważnymi brakami w zakresie cyfryzacji. Wielu pracowników obawia się takiego wpływu cyfryzacji na ich miejsca pracy, który mógłby prowadzić do wzrostu bezrobocia i nierówności. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Aby „promować finansowanie i zielone inwestycje oraz zapewnić sprawiedliwą transformację” w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, Komisja opracowała systematykę zachęcającą do inwestowania w 8 dużych grupach gospodarczych i 70 sektorach działalności, co radykalnie zmieni ich produkcję oraz liczbę i jakość miejsc pracy. Dokument ten, który jest podstawą planu inwestycyjnego na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu, zawiera tylko jedno odniesienie do praw pracowniczych wynikających z podstawowych standardów MOP. |
| --- | --- |

6.11.

7.   Tworzenie rzeczywistych i wirtualnych przestrzeni do wymiany informacji na temat klimatu

| 7.1. | Pakt na rzecz Klimatu powinien koncentrować się na umożliwieniu ludziom zmiany systemów – poprzez eksplorację, eksperymentowanie i demonstrację. Potrzebne są programy edukacyjne i szkoleniowe obejmujące całe spektrum społeczeństwa obywatelskiego i inne podmioty niepaństwowe. Kluczowe jest pogłębianie wiedzy na temat wyzwań związanych z klimatem, a także zapewnianie lepszego zrozumienia tego zagadnienia poprzez przyjmowanie głębszego i szerszego podejścia oraz podnoszenie jakości dyskusji i rozmów prowadzonych przez zainteresowane strony na temat tego problemu. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Potrzebne będą gotowe do wdrożenia narzędzia do strukturyzowania wyzwań i zarządzania nimi oraz wykorzystania możliwości w zakresie innowacji i transformacji związanych ze zrównoważonym rozwojem. W ramach programu KE „Horyzont 2020” opracowano wiele z tych narzędzi i przeprowadzono powiązane działania pilotażowe. W kontekstach multidyscyplinarnych należy przyjąć podejście polegające na „praktycznym uczeniu się przez stosowanie narzędzi odpowiednio do poszczególnych użytkowników”. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Zarządzanie zainteresowanymi stronami, wielopoziomowa perspektywa, tworzenie wizji i prognozowanie wstecz oraz zarządzanie niszami będą miały kluczowe znaczenie dla realizacji Paktu na rzecz Klimatu. Struktura ta ma ułatwić proces rozwiązywania problemów poprzez wytyczenie ścieżki dla systemowych innowacji w zakresie zmiany klimatu i wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Sukces Paktu na rzecz Klimatu będzie częściowo uzależniony od zdolności przedsiębiorstw do pozyskiwania dotacji ze źródeł publicznych, filantropijnych i prywatnych. Takie finansowanie powinno mieć na celu zaradzenie niedoskonałościom rynku, które spowodowały zmianę klimatu, a także może pomóc dokonać przełomowej zmiany i osiągnąć znaczną skalę działań. Unijne wielostronne ramy finansowania i oparte na misji europejskie i międzynarodowe fundusze publiczne i prywatne – nastawione na wprowadzanie systemowych zmian w obszarach łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej – mogą być wykorzystywane do przeprowadzania ogromnej liczby innowacyjnych działań w dziedzinie klimatu. Ogólnym celem powinno być generowanie zasobów, doświadczeń i zdolności w oparciu o celowe wyniki w zakresie redukcji emisji oraz zwiększenia odporności na zmianę klimatu, które można zwielokrotnić w celu przyspieszenia zmian i wzbudzenia nadziei. Realizacja Paktu na rzecz Klimatu wymaga zaangażowania krajowego i międzynarodowego sektora finansowego, w tym odpowiednich funduszy wielostronnych i prywatnych. Ponadto w systemie podatkowym powinna znaleźć odzwierciedlenie zasada maksymalizacji i utrzymywania gospodarki dobrobytu. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Należy również rozważyć zintegrowanie fizycznych i wirtualnych przestrzeni wymiany informacji na temat klimatu z istniejącymi stowarzyszeniami społeczeństwa obywatelskiego, które współdziałałyby za pośrednictwem platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.5.1. | W dziedzinie pracy odpowiednim rozwiązaniem byłoby utworzenie – przy materialnym wsparciu Komisji – obserwatoriów prognozowania, analizy i interpretacji zmian na rynku pracy oraz zmian organizacyjnych i technologicznych, obejmujących swoim zakresem działań osiem grup w ramach wspomnianej systematyki, z udziałem związków zawodowych, pracodawców i administracji, zarówno na szczeblu europejskim, jak i państw członkowskich. |
| --- | --- |

7.5.1.

8.   Budowanie zdolności w celu ułatwienia realizacji inicjatyw oddolnych

| 8.1. | Należy precyzyjnie określić ogólne ramy, aby uniknąć niespójności z postanowieniami Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Ogólne wyzwania najczęściej określane przez podmioty społeczeństwa obywatelskiego, jeśli chodzi o angażowanie się w działania w dziedzinie klimatu, to brak dostępu do finansowania, brak wiedzy fachowej, personelu i uznawania (14), a także brak spójnej narracji ze strony UE i rządów krajowych. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Wiele zainteresowanych stron wskazało złożone otoczenie regulacyjne i administracyjne jako przeszkodę w realizowaniu działań w dziedzinie klimatu. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i organizacje kierowane przez społeczności mogłyby czerpać korzyści z działań na rzecz budowania zdolności, które pomogą im poruszać się w otoczeniu regulacyjnym i administracyjnym. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Zapewnianie zarówno wsparcia materialnego (pomoc techniczna, budowanie zdolności, finansowanie itp.), jak i niematerialnego (uznawanie, większa widoczność itp.), a także ułatwianie tworzenia sieci kontaktów i powiązań z określonymi obszarami polityki i procesami to zasadnicze elementy, które powinny charakteryzować platformę zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu ukierunkowaną na stymulowanie działań w dziedzinie klimatu w terenie. |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Podmioty niepaństwowe mogą napotkać różne wyzwania w dostępie do finansowania swoich inicjatyw klimatycznych, w tym nadmierne wymagania dotyczące wielkości projektów, niechęć prywatnych inwestorów do finansowania projektów, skomplikowane procesy i wymagania dotyczące ubiegania się o fundusze i uzyskiwania do nich dostępu (15). Inne bariery to między innymi brak wiedzy na temat opcji finansowania działań w dziedzinie klimatu, niewystarczający potencjał administracyjny i niedostateczna wiedza techniczna w zakresie zabezpieczenia finansowania, ograniczenia budżetowe i regulacyjne, konieczność wykazania opłacalności potencjalnych inwestycji, ograniczenia polityczne oraz trudności w spełnieniu zbyt nakazowych kryteriów kwalifikowalności do funduszy unijnych i międzynarodowych (16). |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | EKES zaproponował ustanowienie forum na rzecz finansowania działań związanych z klimatem, które zgromadziłoby kluczowe zainteresowane strony w celu rozwiązania głównych problemów, zidentyfikowania barier, opracowania rozwiązań i określenia najskuteczniejszych mechanizmów poprawy dystrybucji finansowania zgodnie z zasadą pomocniczości. Prowadzone jest badanie (17) w celu zaproponowania planu działania, a ostatecznie ulepszenia dostępu do finansowania dla niepaństwowych podmiotów działających na rzecz klimatu. |
| --- | --- |

8.6.

9.   W kierunku utworzenia platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu

| 9.1. | W świetle pozytywnych doświadczeń z europejską platformą zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym EKES proponuje utworzenie podobnej europejskiej platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | Główne zasady platformy powinny obejmować włączający charakter, przejrzystość, a także rzeczywiste uczestnictwo lokalnych podmiotów działających na rzecz klimatu oraz przyjmowanie przez nie odpowiedzialności. |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | EKES zaapelował, aby przejście na zrównoważoną, neutralną pod względem emisji dwutlenku węgla i zasobooszczędną gospodarkę było sprawiedliwe i nie pozostawiło w tyle żadnych gospodarstw domowych, społeczności, regionów, sektorów ani mniejszości (18). Platforma zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu powinna obejmować obserwatorium transformacji w kierunku neutralności klimatycznej w celu monitorowania wdrażania polityki klimatycznej UE na szczeblu krajowym i regionalnym oraz gromadzenia danych wspierających kształtowanie polityki na wszystkich szczeblach. |
| --- | --- |

9.3.

| 9.4. | EKES popiera organizowanie zgromadzeń obywatelskich w państwach członkowskich w celu informowania, inspirowania i wspierania zrozumienia oraz zapewniania doradztwa w zakresie polityki klimatycznej na wszystkich szczeblach zarządzania. Platforma zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu mogłaby promować istniejące pozytywne doświadczenia i rozpowszechniać wytyczne i najlepsze praktyki wśród krajów, regionów i miast zainteresowanych organizacją podobnych zgromadzeń. |
| --- | --- |

9.4.

| 9.5. | Zadaniem platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu mogłoby być stworzenie zgromadzenia obywatelskiego na szczeblu UE współorganizowanego przez EKES, KR i PE przy wsparciu Komisji. |
| --- | --- |

9.5.

| 9.6. | Zasadniczym elementem platformy byłby ośrodek budowania zdolności i finansowania, zapewniający wskazówki, informacje i edukację na temat polityk i strategii klimatycznych, a także ułatwiający dostęp do finansowania dla małych projektów. Taki ośrodek na szczeblu UE oraz ośrodki krajowe mogłyby zostać utworzone we współpracy z władzami lokalnymi i regionalnymi. |
| --- | --- |

9.6.

| 9.7. | Platforma internetowa platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu służyłaby tworzeniu przestrzeni do dzielenia się informacjami i wiedzą, ułatwianiu tworzenia sieci i budowaniu zobowiązań. |
| --- | --- |

9.7.

| 9.8. | Platforma zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu wymagałaby powołania grupy koordynacyjnej złożonej z przedstawicieli różnych podmiotów. Wybór członków grupy koordynacyjnej będzie wymagał przejrzystych i klarownych kryteriów w celu zapewnienia pluralizmu i reprezentatywności, przy jednoczesnym utrzymaniu skutecznego zarządzania strukturą. Reprezentowane powinny być następujące zainteresowane strony: instytucje UE, społeczeństwo obywatelskie, w tym biznes, związki zawodowe, władze lokalne i regionalne, środowisko naukowe, środowisko finansowe i młodzież. Zainteresowane strony z instytucji i sektorów o mniejszych zasobach powinny otrzymać wystarczające zasoby umożliwiające uczestnictwo i pełnienie roli decyzyjnej. |
| --- | --- |

9.8.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  SDSN ONZ, Six Transformations to achieve the Sustainable Development Goals [Sześć zmian transformacyjnych na rzecz osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju].

1

(2)  Jytte Guteland, sprawozdawczyni Parlamentu Europejskiego ds. Europejskiego prawa o klimacie (COM(2020) 80), proponuje „podwyższenie celu Unii wyznaczonego na 2030 r., tak aby osiągnąć redukcję emisji o 65 % w stosunku do poziomu z 1990 r. W związku z tym Komisja powinna do 30 czerwca 2021 r. ocenić, w jaki sposób należałoby odpowiednio zmienić unijne akty prawne wdrażające ten wyższy cel”.

2

(3)  Sprawozdanie w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji z 2019 r.

3

(4)  W sprawozdaniu Emissions Gap Report 2019, opracowanym w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP), wskazano, że aby ograniczyć globalne ocieplenie do 1,5 oC, należy zmniejszyć globalne emisje o 7,6 % rocznie, począwszy od teraz. Po przeliczeniu oznacza to przyjęcie celu redukcji emisji o co najmniej 68 % do 2030 r.

4

o

(5)  Opinia EKES-u „Zrównoważona gospodarka, jakiej potrzebujemy” (Dz.U. C 106 z 31.3.2020, s. 1).

5

(6)  Ekonomia dobrobytu – gałąź ekonomii, w ramach której podejmuje się próby oceny polityki gospodarczej pod kątem jej wpływu na dobrobyt danej społeczności. Ugruntowała się jako wyraźnie określona gałąź teorii ekonomicznej w XX w.

6

(7)  Opinia EKES-u „Wspieranie działań podmiotów niepaństwowych w dziedzinie klimatu” (Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 35).

7

(8)  Opinia EKES-u „Strategia długoterminowej redukcji emisji gazów cieplarnianych w UE” (Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 51).

8

(9)  Proponowanych już w opinii EKES-u w sprawie budowania koalicji społeczeństwa obywatelskiego i władz szczebla niższego niż krajowy w celu wywiązania się ze zobowiązań podjętych w porozumieniu paryskim (Dz.U. C 389 z 21.10.2016, s. 20).

9

(10)  https://www.thersa.org/discover/publications-and-articles/rsa-blogs/2018/07/our-call-for-action-on-deliberative-democracy

10

(11)  https://www.conventioncitoyennepourleclimat.fr/en/

11

(12)  Działania WWiI EIT ds. zmiany klimatu w ramach procesu „Deep Demonstration” stanowią potencjalną „przewagę w zakresie wzrostu” gospodarczego, umożliwiając najambitniejszym „właścicielom wyzwań” w Europie zrozumienie ich „przestrzeni problemowej”, a „projektantom” mapowanie systemu i tworzenie portfolio pozycji interwencyjnych.

12

(13)  Opinia EKES-u „Dokument otwierający debatę W kierunku zrównoważonej Europy 2030” (Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 95); opinia EKES-u „Sprawiedliwość klimatyczna” (Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 22).

13

W kierunku zrównoważonej Europy 2030

(14)  Badanie EKES-u.

14

(15)  Opinia EKES-u „Ułatwianie dostępu do finansowania działań związanych ze zmianą klimatu dla podmiotów niepaństwowych” (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 14).

15

(16)  Rossi, L., Gancheva, M. i O’Brien, S., 2017.

16

(17)  Climate Finance Forum – modalities and first tasks [Forum na rzecz finansowania działań związanych z klimatem – warunki i pierwsze zadania], badanie Milieu Consulting SPRL dla EKES-u.

17

(18)  Opinia EKES-u „Aby nikt nie pozostał w tyle – realizacja programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030” (Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 30).

18

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

553. (hybrydowa) sesja plenarna w dniach 15 i 16 lipca 2020 r.

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/77 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/77

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Strategia na rzecz równouprawnienia płci”

(COM(2020) 152 final)

(2020/C 364/11)

| Sprawozdawczyni: | Giulia BARBUCCI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Indrė VAREIKYTĖ |

Sprawozdawczyni:

Giulia BARBUCCI

Współsprawozdawczyni:

Indrė VAREIKYTĖ

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium | 18.2.2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 17.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 171/38/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 22.4.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium

18.2.2020

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

17.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

171/38/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES zdaje sobie sprawę, że pandemia COVID-19 wywołuje określone skutki pod względem płci, i wyraźnie podkreśla wymiar nierówności społecznych i gospodarczych związany z płcią. Zagadnienie to trzeba w całości uwzględnić w nowej strategii na rzecz równouprawnienia płci. Komisja Europejska powinna wdrażać ją równolegle z przeciwdziałaniem skutkom COVID-19, wykorzystując dostosowane do potrzeb i odpowiednio ukierunkowane rozwiązania polityczne. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zaleca przyjęcie strategii uwzględniania perspektywy płci we wszystkich organach i infrastrukturze programowania i zarządzania oraz wzywa Komisję do stanowczego zachęcania państw członkowskich do zastosowania takiego samego podejścia. Ponadto opowiada się za przyjęciem podejścia intersekcjonalnego do równości płci również w odniesieniu do wielorakich form dyskryminacji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia zrównoważonego pod względem płci składu organów doradczych i technicznych utworzonych w celu przedyskutowania środków politycznych służących pobudzeniu gospodarki i zapobieganiu marginalizacji społecznej i gospodarczej w kontekście COVID-19. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ponadto EKES zachęca państwa członkowskie do zadbania o to, by perspektywa płci została w pełni uwzględniona w środkach na rzecz odbudowy po pandemii COVID-19, do przeciwdziałania długotrwałym różnicom w traktowaniu kobiet i mężczyzn za pomocą podejścia strategicznego i strukturalnego, a także do promowania i zwiększania uczestnictwa kobiet na wszystkich szczeblach rynku pracy. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa do większego zaangażowania na rzecz równouprawnienia płci w przyszłych wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027. Podejście to należy uwzględnić również podczas wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych i sześciu priorytetów Komisji na lata 2019–2024, a także w zaleceniach europejskiego semestru. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES popiera strategię Komisji na rzecz równouprawnienia płci i zwraca się do niej o ustanowienie mechanizmu koordynacji z udziałem wszystkich państw członkowskich, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa państwa członkowskie do przyjęcia konkretnych środków w celu poprawy doradztwa edukacyjnego i poradnictwa zawodowego jako sposobu zwiększenia znajomości problematyki równego statusu płci oraz do zapewnienia odpowiednich zasobów i narzędzi, co umożliwi przyjęcie podejścia w większym stopniu uwzględniającego problematykę płci oraz zmniejszenie segregacji płciowej w edukacji i zatrudnieniu. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES apeluje o podjęcie działań w celu zlikwidowania przepaści cyfrowej między kobietami a mężczyznami oraz do pełnego włączenia perspektywy płci w agendy cyfrowe i dotyczące sztucznej inteligencji na szczeblu UE i państw członkowskich, poprzez ustanowienie szczegółowego programu wraz z mechanizmem monitorowania uwzględniającym kwestie płci opartym na wskaźnikach i gromadzeniu danych segregowanych według kryterium płci. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Luka płacowa między kobietami a mężczyznami pozostaje jedną z głównych form nierówności i dyskryminacji ze względu na płeć, co dodatkowo unaocznił kryzys wywołany pandemią COVID-19. EKES wzywa Komisję, by pilnie zrealizowała swoją propozycję wprowadzenia wiążących środków na rzecz przejrzystości wynagrodzeń ze względu na płeć. Jest gotów odgrywać główną rolę w promowaniu strategii uwzględniania perspektywy płci na rzecz równości wynagrodzeń. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES apeluje do Komisji i państw członkowskich, by propagowały skuteczne podejście do zapobiegania wszelkim formom przemocy wobec kobiet i do zapewniania kobietom ochrony. Opowiada się za wprowadzeniem środków na rzecz wspierania i przyjmowania międzynarodowych i europejskich inicjatyw mających na celu zwalczanie przemocy wobec kobiet. Może współpracować z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu zapewnienia szybkiego wdrożenia takich inicjatyw. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Gromadząc i rozpowszechniając dobre praktyki dotyczące narzędzi i infrastruktury organizacyjnej wśród partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, EKES odgrywa kluczową rolę w podnoszeniu świadomości w celu zapobiegania molestowaniu seksualnemu i ochrony przed nim w domu i w pracy. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zaleca systematyczne podejście do polityki w zakresie opieki, które obejmowałoby kilka innych wymiarów polityki (przejrzystość płac, usługi publiczne, infrastruktura, opodatkowanie, transport, agenda cyfrowa i dotycząca sztucznej inteligencji oraz fundusze UE). Państwa członkowskie UE powinny kontynuować wysiłki na rzecz zwiększenia podaży, przystępności i jakości miejsc wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wzywa Komisję, aby wsparła państwa członkowskie w zwiększaniu udziału w rynku pracy kobiet z niepełnosprawnościami, a tym samym we wdrażaniu Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, oraz wszelkich innych szczególnie narażonych grup kobiet (w tym kobiet romskich i migrantek). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Równe szanse w uczestnictwie mają zasadnicze znaczenie dla demokracji przedstawicielskiej na wszystkich szczeblach – europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym. EKES popiera równe uczestnictwo i równowagę płci w procesie decyzyjnym oraz w życiu politycznym, gospodarczym i społecznym, w tym w strukturach dialogu społecznego i obywatelskiego. Konieczna jest dyskryminacja pozytywna oparta na środkach prawnych, budżetowych, dobrowolnych, organizacyjnych i kulturalnych w celu zaradzenia kwestii niskiej reprezentacji i udziału kobiet w organach decyzyjnych. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES ponownie zwraca się do Rady o rozpoczęcie dyskusji nad dyrektywą w sprawie poprawy równowagi płci w zarządach przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES zachęca sektor mediów i reklamy, by sprzyjały bardziej zrównoważonemu udziałowi kobiet na stanowiskach decyzyjnych oraz by przyczyniały się do przełamywania stereotypów związanych z płcią w treściach medialnych poprzez przyjmowanie kodeksów postępowania i mechanizmów zapewniających równowagę płci w organach decyzyjnych. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES wnosi, by Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE) uwzględnił we wskaźniku równouprawnienia temat równości płci w mediach, aby uwydatnić różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn. |
| --- | --- |

1.17.

2.   Wprowadzanie

| 2.1. | Równość płci stanowi nie tylko podstawową wartość Unii Europejskiej (1), ale również wiążący mandat do działania (2). Komisja uczyniła z równości kobiet i mężczyzn zasadę przewodnią oraz jeden z celów swojego mandatu, jednak dowody pokazują (3), (4), (5), że postępy w osiąganiu równouprawnienia płci w UE są bardzo powolne. Niniejsza opinia EKES-u powstała w odpowiedzi na strategię na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025, którą Komisja ogłosiła w marcu 2020 r., zanim jeszcze wybuchła pandemia COVID-19. EKES zdaje sobie sprawę, że pandemia ta wywiera wpływ w perspektywie płci, który należy wziąć pod uwagę w omawianej strategii. Należy zaznaczyć, że obecna sytuacja wyjątkowa pogłębia nierówności związane z płcią, które istniały już przed kryzysem. Kobiety są coraz częściej zagrożone przemocą, ubóstwem, wielorakimi formami dyskryminacji i zależnością finansową, dlatego zalecamy, aby Komisja niezwłocznie podjęła kroki w celu wdrożenia strategii na rzecz równouprawnienia płci równolegle z przeciwdziałaniem skutkom COVID-19 dotykającym kobiety i dziewczęta, poprzez dostosowane do potrzeb i odpowiednio ukierunkowane rozwiązania polityczne. W strategii następująco określono poszczególne obszary działania: |
| --- | --- |

2.1.

| 2.1.1. | Przemoc wobec kobiet stanowi jedną z najgorszych form dyskryminacji ze względu na płeć. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Komisja wzywa do systematycznej analizy, do podejmowania bardziej zdecydowanych środków służących eliminowaniu stereotypów oraz zwalczaniu przemocy, molestowania, nękania i mobbingu uwarunkowanych płcią, a także do wprowadzenia środków mających na celu ochronę ofiar i pociągnięcie sprawców do odpowiedzialności. W czasie kryzysu związanego z COVID-19 wzrosła liczba przypadków przemocy domowej, gdyż w domu kobiety są w większym stopniu narażone na przemoc ze strony swoich partnerów. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Zatrudnienie kobiet. Dowody wskazują, że zróżnicowana sytuacja kobiet i mężczyzn w gospodarce – oraz niezmienny brak równowagi pod względem obowiązków opiekuńczych – znacznie ogranicza pełne upodmiotowienie społeczne i gospodarcze kobiet, a także dostęp do sprawiedliwego wynagrodzenia, dochodów i świadczeń emerytalnych. Ryzyko marginalizacji ekonomicznej wynika również z utrzymujących się stereotypów i z krzyżowych form dyskryminacji. Niedopasowanie umiejętności na rynku pracy jest następstwem kilku czynników strukturalnych, szeroko związanych z płcią. Czynniki te nie tylko ograniczają wpływ polityki gospodarczej, ale także pozbawiają nasze społeczeństwo i gospodarkę istniejącej puli umiejętności i talentów kobiet. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Zrównoważony pod względem płci udział w podejmowaniu decyzji jest jednym z zasadniczych – i nadal niezrealizowanych – celów. Aby sprostać złożonym wyzwaniom gospodarczym i społecznym, trzeba koniecznie zwiększyć odsetek kobiet na stanowiskach kierowniczych. Jedną z możliwości rozwiązywania problemu różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn w perspektywie krótkoterminowej są środki ustawodawcze. |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | Uwzględnianie aspektu płci to strategia osiągnięcia równości płci poprzez włączenie perspektywy płci do wszystkich etapów tworzenia polityki. We wszystkich państwach członkowskich UE specjalna infrastruktura na rzecz równości płci (6) jest odpowiedzialna za faktyczne uwzględnianie aspektu płci i wspieranie włączenia perspektywy płci do programu politycznego. Tego rodzaju mechanizmom instytucjonalnym należy przyznać silniejszy mandat polityczny i zapewnić lepsze umiejętności, umożliwiające stosowanie odpowiednich narzędzi (analiza oparta na dowodach, systematyczne gromadzenie danych segregowanych według kryterium płci, sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci (7), monitorowanie i ocena pod kątem płci). |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Fundusze UE na lata 2021–2027 stanowią okazję do wspierania równości płci. EKES wydał opinię (8), w której wzywa Parlament i Radę do wprowadzenia nowych i odpowiednich wskaźników, które pozwolą lepiej monitorować wkład finansowy UE w osiąganie celów w zakresie równości płci. Celem jest zwiększenie udziału kobiet w rynku pracy (zwłaszcza tych należących do słabszych grup społecznych (9), takich jak kobiety z niepełnosprawnościami (10) i kobiety podlegające wielorakim formom dyskryminacji) i polepszenie środków działania na rzecz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, a także poprawa usług i infrastruktury opieki nad dziećmi oraz opieki długoterminowej. Kryzys związany z COVID-19 unaocznia, jak potrzebne jest finansowanie środków na rzecz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, inwestowanie w wysokiej jakości i łatwo dostępne publiczne usługi opieki oraz utrzymanie poziomu zatrudnienia i wsparcia dochodu. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | EKES uważa ponadto, że finansowanie UE powinno być przydzielane w sposób lepiej uwzględniający aspekt płci, że równość płci powinna stanowić odrębny cel, a nie być połączona z celami antydyskryminacyjnymi oraz że należy w większym stopniu uwzględnić problematykę płci wśród wszystkich innych celów szczegółowych, stosując podejście wielodyscyplinarne i intersekcjonalne. |
| --- | --- |

2.1.7.

3.   Uwagi ogólne w sprawie strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 oraz propozycje dotyczące jej wdrożenia

| 3.1. | EKES aprobuje metodę Komisji polegającą na ponownym promowaniu uwzględniania aspektu płci jako strategii na rzecz osiągnięcia równości płci i zwraca się również o przeanalizowanie szczególnych skutków pandemii COVID-19 dla kobiet. Podejście dwutorowe – dyskryminacja pozytywna i włączenie perspektywy płci – należy w pełni uwzględnić w zarządzaniu mechanizmami programowania finansowego. Podejście to należy uwzględnić również podczas wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych i sześciu priorytetów Komisji na lata 2019–2024 (11), a także w zaleceniach europejskiego semestru. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Istniejącą infrastrukturę instytucjonalną na rzecz równości płci na szczeblu UE (DG JUST, EIGE, Parlament Europejski i instytucje UE, organy doradcze (12) oraz grupa zadaniowa ds. równości (13), wspierane za pośrednictwem danych opracowywanych przez Eurofound i Eurostat) należy lepiej zaangażować w proces zarządzania polityką UE. Wykraczając poza węższe granice pojęcia równości kobiet i mężczyzn, należy uczynić z infrastruktury instytucjonalnej integralną część mechanizmu polityki dotyczącej bieżących głównych zagadnień (agenda cyfrowa, program na rzecz umiejętności, Europejski Zielony Ład, europejskie cele młodzieżowe (14) itd.). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podziela opinię, że równość płci wymaga wielodyscyplinarnego i intersekcjonalnego podejścia politycznego, służącego eliminowaniu czynników społeczno-gospodarczych, które prowadzą do zróżnicowania sytuacji kobiet i mężczyzn, oraz inwestowaniu w czynniki zwiększające równouprawnienie płci. EKES (15) apeluje o przyjęcie strategicznego podejścia do monitorowania włączenia perspektywy płci do wszystkich celów tematycznych określonych w nowych finansowych ramach regulacyjnych na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Komitet zwraca uwagę, że ze względu na pandemię COVID-19 spowolnienie wzrostu gospodarczego w UE jest już faktem. W celu uniknięcia dalszego pogłębienia istniejących różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn jest ważne, aby przy wdrażaniu strategii w pełni ocenić i wziąć pod uwagę wpływ polityki makroekonomicznej na kwestie związane z płcią (16). |
| --- | --- |

3.4.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES wzywa Komisję Europejską, by uwzględniła istniejący mechanizm koordynacji w zakresie równości płci w celu monitorowania wdrażania strategii, z myślą o zdawaniu sprawy z osiągnięć pod względem płci. W ramach mechanizmu koordynacji można by również zajmować się zagadnieniami związanymi z płcią podczas wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych oraz zaleceń europejskiego semestru. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES wniósł już do Komisji Europejskiej, by zaleciła państwom UE ustanowienie krajowych celów i wskaźników służących monitorowaniu sytuacji za pomocą rocznej tablicy wyników. |
| --- | --- |

4.2.

4.3.   Położyć kres przemocy ze względu na płeć

| 4.3.1. | W dalszym ciągu kobiety częściej zgłaszają, że są narażone na niepożądane zachowania społeczne i przemoc, zarówno w domu, jak i w środowisku pracy (17). EKES może odgrywać kluczową funkcję w propagowaniu szerszej wiedzy o tym zjawisku z myślą o tym, by zapobiegać wszelkim formom przemocy wobec kobiet. Partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą wspierać zapobieganie przemocy wobec kobiet i krzewienie kultury uwzględniającej problematykę płci poprzez podnoszenie świadomości oraz gromadzenie i wymianę dobrych praktyk. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Zawarte przez partnerów społecznych w 2007 r. Europejskie porozumienie ramowe dotyczące nękania i przemocy w miejscu pracy stanowi instrument, który gwarantuje miejsce pracy wolne od nękania i przemocy oraz ma być stosowany w całej Europie i w każdym miejscu pracy niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Należy poprzeć i przyjąć inicjatywy międzynarodowe i europejskie mające na celu wyeliminowanie przemocy wobec kobiet. EKES może zapewnić solidne wsparcie odnośnie do konwencji MOP-u w sprawie przemocy i molestowania seksualnego w miejscu pracy. Konwencja MOP-u nr 190 w sprawie przemocy i molestowania z 2019 r. powinna być ratyfikowana i egzekwowana przez wszystkie rządy na szczeblu międzynarodowym i europejskim, a także przez Unię Europejską. EKES z zadowoleniem przyjmuje również inicjatywę Komisji, by w 2021 r. zaproponować środki służące osiągnięciu celów konwencji stambulskiej. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Jedną z głównych przeszkód napotykanych przez kobiety w aktywności internetowej i w sieciach społecznościowych jest zjawisko cyberprzemocy (18). EKES zwrócił się do Komisji Europejskiej, by wzmocniła istniejącą wcześniej grupę roboczą „Kobiety w sektorze cyfrowym” („Women in Digital”) oraz działania następcze w związku z inicjatywą Digital4her (19). Komisja Europejska musi dostosować te dobrowolne środki działania do ram prawnych w zakresie przemocy wobec kobiet. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | EKES wielokrotnie wzywał Komisję do aktualizacji zalecenia w sprawie działań na rzecz skutecznego zwalczania nielegalnych treści w internecie oraz Kodeksu postępowania w zakresie zwalczania nielegalnego nawoływania do nienawiści w internecie, który został uzgodniony przez Komisję i globalne przedsiębiorstwa IT, poprzez dodanie do definicji nielegalnego nawoływania do nienawiści – nękania i mobbingu kobiet w internecie (20). |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Komitet proponuje utworzenie nadzwyczajnego funduszu prawnego na poziomie UE, który zapewniłby wsparcie organizacjom społeczeństwa obywatelskiego poszukującym sądowych dróg przeciwdziałania ustawodawstwu naruszającemu prawa kobiet (21). |
| --- | --- |

4.3.6.

4.4.   Eliminowanie różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn

| 4.4.1. | Kształcenie. Zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn w dziedzinie kształcenia utrzymuje się i prowadzi do segregacji ze względu na płeć na rynku pracy oraz pod względem zatrudnienia i dochodów, a także do niedopasowania umiejętności (22) (23). Należy przewidzieć szczególne środki odnośnie do systemu doradztwa edukacyjnego (24). Kształcenie odgrywa ważną rolę w eliminowaniu stereotypów i przełamywaniu uprzedzeń, począwszy od szkoły podstawowej. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Technologie i umiejętności cyfrowe oraz z dziedziny sztucznej inteligencji muszą być dostępne dla wszystkich, bez względu na płeć, wiek czy status społeczno-ekonomiczny. Istotne jest zwiększenie liczby kobiet i dziewcząt w sektorach nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki oraz ICT, usunięcie przepaści cyfrowej będącej jedną z przyczyn ich niskiej reprezentacji oraz zapewnienie większej liczby kobiecych wzorów do naśladowania w dziedzinie cyfrowej w celu przełamania stereotypów, w szczególności ze względu na wpływ obecnej sytuacji wyjątkowej wywołanej przez COVID-19. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Zwiększenie liczby kobiet i dziewcząt wykonujących zawód programisty w sektorze ICT może pomóc w wyeliminowaniu nierównego traktowania płci, jakie jest wpisane w tworzenie danej technologii. Tak więc kapitalne znaczenie ma zadbanie o powszechny dostęp do doskonalenia zawodowego w zakresie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki, ICT i sztucznej inteligencji, a także o ochronę pracy w przypadku kobiet zagrożonych utratą zatrudnienia z racji niskiego poziomu biegłości w dziedzinie ICT. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Należy też przewidzieć szczególne środki i zalecenia dotyczące perspektywy płci w edukacji finansowej. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Zatrudnienie. Zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn pod względem zatrudnienia doprowadziło do długotrwałych luk w dochodach, w dostępie do kredytów, wynagrodzeń i emerytur, a także zwiększa ryzyko doświadczenia ubóstwa, wykluczenia społecznego i/lub bezdomności. Niezależnie od inicjowanych przez UE przepisów dotyczących równego traktowania w zakresie zatrudnienia luka płacowa między kobietami a mężczyznami pozostaje jedną z najbardziej rozpowszechnionych form nierówności płci i dyskryminacji ze względu na płeć. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | W tym względzie główną rolę mogłyby odgrywać rokowania zbiorowe. Wszystkie środki działania powinny służyć eliminowaniu różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn, by zwiększyć dostęp do ochrony socjalnej, poprawić jakość zatrudnienia i uczynić rynek pracy stabilniejszym. |
| --- | --- |

4.4.6.

| 4.4.7. | EKES z radością wita inicjatywę Komisji dotyczącą wiążących środków w zakresie przejrzystości wynagrodzeń pod względem płci, które to środki muszą zostać jak najszybciej wprowadzone i mogą odegrać pierwszoplanową rolę w promowaniu strategii uwzględniania perspektywy płci odnośnie do równości wynagrodzeń. Kobiety stanowią 70 % wszystkich pracowników sektora opieki zdrowotnej i społecznej w 104 krajach (WHO) oraz 58,6 % w skali globalnej w sektorze usług (MOP), co oznacza zagrożenie dla ich zdrowia ze względu na pandemię. Dominująca obecność kobiet w niskopłatnych sektorach i w niepewnych formach zatrudnienia stawia je w pierwszym szeregu, jeśli chodzi o ryzyko utraty pracy i wystąpienia problemów zdrowotnych. |
| --- | --- |

4.4.7.

| 4.4.8. | Zawody i zadania wykonywane w sektorach opieki, sprzątania, handlu i opieki zdrowotnej stanowią duży wkład w społeczeństwo i gospodarkę, co unaocznił również kryzys związany z pandemią COVID-19. Zawody i sektory, w których tradycyjnie zatrudnionych jest wiele kobiet, są często gorzej opłacane i niedoceniane i charakteryzują się niepewnymi warunkami pracy. W związku z tym zasadnicze znaczenie ma większe uznanie społeczne tych zawodów i zapewnienie im odpowiedniej wartości ekonomicznej, co przyczyniłoby się do zmniejszenia luk płacowych między kobietami a mężczyznami i innych różnic w ich traktowaniu, a także do zwiększenia gospodarczej i społecznej wartości przypisywanej tym zawodom. |
| --- | --- |

4.4.8.

| 4.4.9. | Wzrost inwestycji w cyfryzację sektora publicznego umożliwia większy i lepszy udział kobiet i mężczyzn w rynku pracy i może pomóc osobom wypełniającym obowiązki opiekuńcze oraz potrzebującym w pokonywaniu przeszkód związanych z biurokracją i dostępem do usług publicznych (25). |
| --- | --- |

4.4.9.

| 4.4.10. | Kobiety przedsiębiorcy wciąż stanowią jedynie niewielki ułamek całkowitej liczby przedsiębiorców w UE. Ułatwianie przedsiębiorczyniom dostępu do kapitału inwestycyjnego i wspieranie równowagi płci na stanowiskach decyzyjnych w instytucjach finansowych, w których podejmowane są decyzje w sprawie inwestycji (26), sprzyja zarówno przedsiębiorczości kobiet, jak i równości płci. |
| --- | --- |

4.4.10.

| 4.4.11. | Opieka nad bliskimi i równowaga między życiem zawodowym a prywatnym. Kobiety nadal biorą na siebie większą część pracy niezarobkowej, takiej jak opieka nad dziećmi lub seniorami bądź prace domowe (27). Działania na rzecz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, zarówno w ramach prawodawstwa, jak i rokowań zbiorowych, mogą umożliwić lepsze godzenie potrzeb zarówno kobiet, jak i mężczyzn, a także pracowników pełniących również rolę opiekunów. Wskutek pandemii wzrosło obciążenie niezarobkową pracą opiekuńczą, zwłaszcza w chwili, gdy szkoły, żłobki i miejsca pracy są zamknięte z powodu kwarantanny. |
| --- | --- |

4.4.11.

| 4.4.12. | EKES wzywa do wdrożenia dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, zwłaszcza odnośnie do urlopów płatnych, tak aby zarówno kobiety, jak i mężczyźni mogli korzystać z prawa do opieki. Ponadto zachęca państwa członkowskie do podjęcia dalszych wysiłków na rzecz osiągnięcia obecnego, niezrealizowanego celu, którym jest objęcie 33 % dzieci w wieku poniżej trzech lat formalnymi rozwiązaniami w zakresie opieki, oraz do dodania celu dotyczącego zapewnienia świetlic, aby umożliwić rodzicom podjęcie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, jeżeli sobie tego życzą. Komisja powinna współpracować z państwami członkowskimi, aby zapewnić pełną realizację celów. |
| --- | --- |

4.4.12.

| 4.4.13. | EKES wzywa państwa członkowskie do wykorzystania funduszy UE do zwiększenia podaży, przystępności cenowej i jakości usług i infrastruktury wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. |
| --- | --- |

4.4.13.

| 4.4.14. | Niezbędne jest też zwiększenie udziału w rynku pracy kobiet z niepełnosprawnością poprzez wdrażanie Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. |
| --- | --- |

4.4.14.

| 4.4.15. | W związku ze starzeniem się społeczeństwa należy położyć większy nacisk na opiekę nad seniorami, opracowując środki na rzecz godzenia potrzeb oraz na rzecz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

4.4.15.

| 4.4.16. | Konieczne jest systematyczne podejście do polityki w zakresie opieki, co obejmuje kilka innych wymiarów polityki (infrastruktura, podatki, transport, agenda cyfrowa, zdrowie i umiejętności, sztuczna inteligencja i fundusze UE). W tym zakresie główną rolę mogą odgrywać dialog społeczny, partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.4.16.

4.5.   Osiągnąć równy udział kobiet i mężczyzn w procesach decyzyjnych

| 4.5.1. | Równe szanse w uczestnictwie mają zasadnicze znaczenie dla demokracji przedstawicielskiej na wszystkich szczeblach – europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym. EKES popiera równe uczestnictwo i równowagę płci w procesie decyzyjnym oraz w życiu politycznym, gospodarczym i społecznym, w tym w strukturach dialogu społecznego i obywatelskiego. Konieczna jest dyskryminacja pozytywna oparta na środkach prawnych, budżetowych, dobrowolnych, organizacyjnych i kulturalnych w celu zaradzenia kwestii niskiej reprezentacji i udziału kobiet w organach decyzyjnych. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn na rynku pracy powodują również brak równowagi płci w procesie decyzyjnym. W UE liczba mężczyzn na stanowiskach kierowniczych dwukrotnie przewyższa ten wskaźnik w odniesieniu do kobiet. Kobiety są niedostatecznie reprezentowane na stanowiskach kierowniczych niemal we wszystkich sektorach gospodarki. Zarządzanie jest najbardziej zrównoważone pod względem płci w sektorze publicznym (28). |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Prawodawstwo może pomóc, ale raczej samo nie wpłynie na kulturę i mechanizmy organizacyjne. Do osiągnięcia równowagi płci w procesie decyzyjnym, w życiu politycznym, gospodarczym i społecznym można dążyć, przyjmując również podejście na rzecz uwzględniania aspektu płci, zmierzające do stworzenia korzystnych warunków oraz do pogłębienia znajomości problematyki równego statusu płci w celu zwiększenia udziału kobiet na szczeblu decyzyjnym. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | EKES zwraca się do Rady o rozpoczęcie dyskusji nad dyrektywą w sprawie poprawy równowagi płci w zarządach przedsiębiorstw (29). Komitet wzywa również przedsiębiorstwa do przejęcia głównej roli i znaczącego zwiększenia udziału kobiet na najwyższych stanowiskach decyzyjnych. |
| --- | --- |

4.5.4.

| 4.5.5. | Komitet zalecił (30), by rozważyć skuteczne strategie i narzędzia (np. środki prawne, budżetowe i dobrowolne, parytet płci), aby osiągnąć równowagę płci na stanowiskach obsadzanych w drodze wyboru lub mianowania w głównych strukturach politycznych, i proponuje, by Komisja nadal wspierała państwa członkowskie w podejmowaniu działań w tej dziedzinie. Komitet ponownie wzywa (31) Radę do dokonania przeglądu wytycznych dotyczących mianowania członków EKES-u w celu uwzględnienia zmian gospodarczych, społecznych i demograficznych w Unii. |
| --- | --- |

4.5.5.

4.6.   Uwzględnianie aspektu płci

| 4.6.1. | Uwzględnianie aspektu płci jest najlepszym podejściem na rzecz włączenia perspektywy płci wśród wszystkich podmiotów i na wszystkich szczeblach, należy niemniej ulepszyć jego wymiar operacyjny i sposób wdrażania. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Jeśli chodzi o okres programowania 2021–2027, EKES apeluje o silniejsze zaangażowanie na rzecz równości płci. Należy skutecznie wdrożyć i ocenić warunki sprzyjające równości płci, mające zapewnić adekwatność i spójność programów, projektów i funduszy. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | EKES popiera strategię Komisji na rzecz równouprawnienia płci i wzywa ją do zajęcia się istniejącymi mechanizmami koordynacji (Komitet Doradczy ds. Równości Szans dla Kobiet i Mężczyzn, grupa wysokiego szczebla ds. uwzględniania aspektu płci i grupa zadaniowa ds. równości) z myślą o tym, by monitorować należyte wdrażanie strategii, zdawać sprawę z osiągnięć oraz ułatwiać wymianę podejść i doświadczeń na szczeblu UE. |
| --- | --- |

4.6.3.

4.7.   Płeć w mediach

| 4.7.1. | Wpływ mediów na równość płci jest od dawna niedoceniany, mimo że ma fundamentalne znaczenie dla kształtowania społeczeństwa. Sektor medialny powinien odgrywać pierwszoplanową rolę w działaniach zmierzających do tego, by reklama pozytywnie, a nie negatywnie wpływała na sposób przedstawiania i propagowania równości płci w społeczeństwie. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Aby zwiększyć równouprawnienie płci w sektorze mediów, należy podnieść odsetek kobiet na najwyższych stanowiskach decyzyjnych (32) (33), przyjąć kodeksy postępowania i inne środki (34), (35) zakazujące seksizmu i stereotypów oraz wspierające uwzględnienie perspektywy płci w transformacji organizacyjnej sektora mediów i udostępnianych przez niego treści. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | Jest istotne, aby dostrzec skutki, jakie wywołują związane z płcią stereotypy w treściach medialnych. EKES wnosi, by w kolejnym wskaźniku równouprawnienia płci EIGE uwzględniono nowy temat „Media i reklama”. |
| --- | --- |

4.7.3.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Art. 2 TUE.

1

(2)  Art. 8 TFUE: „We wszystkich swoich działaniach Unia zmierza do zniesienia nierówności oraz wspierania równości mężczyzn i kobiet”.

2

(3)  EIGE, Gender Equality Index 2019 in brief: Still far from the finish line [Wskaźnik równouprawnienia płci 2019 w skrócie: Wciąż daleko do mety], 2019.

3

Gender Equality Index 2019 in brief: Still far from the finish line

(4)  Komisja Europejska, New Visions for Gender Equality [Nowa wizja osiągnięcia równości płci], 2019.

4

New Visions for Gender Equality

(5)  Eurofound, Gender equality at work [Równość płci w miejscu pracy], 2020.

5

Gender equality at work

(6)  EIGE, dokument orientacyjny platformy Pekin +25 Area H – Institutional mechanisms for the advancement of women: reduced efforts from Member States [Obszar H – Instytucjonalne mechanizmy na rzecz poprawy statusu kobiet: Mniejsze wysiłki państw członkowskich], 2019.

6

Area H – Institutional mechanisms for the advancement of women: reduced efforts from Member States

(7)  https://eige.europa.eu/gender-mainstreaming/toolkits/gender-budgeting

7

(8)  Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 26, pkt 1.8.

8

(9)  Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 26, pkt 1.6.

9

(10)  EIGE, The European Pillar of Social Rights as an Opportunity for Gender Equality in the EU [Europejski filar praw socjalnych jako szansa na równouprawnienie płci w UE], 2019, s. 6.

10

The European Pillar of Social Rights as an Opportunity for Gender Equality in the EU

(11)  https://ec.europa.eu/info/priorities_pl

11

(12)  Art. 300 TFUE.

12

(13)  Komisja powołała grupę zadaniową ds. równości złożoną z przedstawicieli wszystkich służb Komisji i Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, by zadbała o konkretne wdrożenie uwzględniania aspektu płci na poziomie operacyjnym i technicznym, w uzupełnieniu do kluczowych działań wymienionych w strategii na rzecz równouprawnienia płci. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/qanda_20_357.

13

(14)  https://youthforeurope.eu/european-youth-goals-2019-2027/

14

(15)  Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 3.

15

(16)  Zob. przypis 15.

16

(17)  Eurofound, Gender equality at work [Równouprawnienie płci w miejscu pracy], seria „European Working Conditions Survey 2015”, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2020.

17

Gender equality at work

(18)  EIGE, Gender equality and youth: opportunities and risks of digitalisation – Main report [Równość płci a młodzież: szanse i zagrożenia cyfryzacji – Główne sprawozdanie], 2017.

18

Gender equality and youth: opportunities and risks of digitalisation – Main report

(19)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 37.

19

(20)  Zob. przypis 15.

20

(21)  Zob. przypis 15.

21

(22)  Źródło: Eurostat; Osoby wcześnie kończące naukę (kod:SDG_04_10); Udział dorosłych w uczeniu się (kod: sdg_04_60); Odsetek osób z wykształceniem wyższym (kod: sdg_04_20).

22

(23)  Cedefop, 2020 European Skills Index [Europejski indeks umiejętności 2020], 2020.

23

(24)  Cedefop, Briefing note, Not just new jobs: digital innovation supports careers [Nota informacyjna: Nie tylko nowe miejsca pracy: innowacje cyfrowe wsparciem karier zawodowych], 2019.

24

Not just new jobs: digital innovation supports careers

(25)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 37, pkt 1.12.

25

(26)  Eurofound, Female entrepreneurship: Public and private funding [Przedsiębiorczość kobiet: Finansowanie publiczne i prywatne], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2019.

26

Female entrepreneurship: Public and private funding

(27)  EIGE, The European Pillar of Social Rights as an Opportunity for Gender Equality in the EU [Europejski filar praw socjalnych jako szansa na równouprawnienie płci w UE], 2017, s. 8.

27

The European Pillar of Social Rights as an Opportunity for Gender Equality in the EU

(28)  Eurofound, Women in management: Underrepresented and overstretched? [Kobiety na stanowiskach kierowniczych: Niedostatecznie reprezentowane i przeciążone?], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2018.

28

Women in management: Underrepresented and overstretched?

(29)  Zob. przypis 15.

29

(30)  Dz.U. C 240 z 16.7 2019, s. 1.

30

(31)  Zob. przypis 10.

31

(32)  EIGE, Wskaźnik równouprawnienia płci, 2019.

32

(33)  EIGE, Baza danych statystycznych dotyczących płci, 2020.

33

(34)  https://eige.europa.eu/gender-mainstreaming/good-practices/denmark/kvinfo-expert-database

34

(35)  http://www.womeninnews.org/ckfinder/userfiles/files/Gender%20Balance%20Guidebook_FINAL_RGB%20(1).pdf

35

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 59 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

1.   Punkt 1.9

Zmienić

| 1.9. | Luka płacowa między kobietami a mężczyznami pozostaje jedną z głównych form nierówności i dyskryminacji ze względu na płeć, co dodatkowo unaocznił kryzys wywołany pandemią COVID-19. EKES wzywa Komisję, by uwzględniła dramatyczne skutki kryzysu związanego z COVID-19 dla przedsiębiorstw, a w szczególności dla MŚP, rozważyła możliwość odroczenia wiążącego wniosku ustawodawczego i wykorzystała czas na odpowiednie konsultacje z partnerami społecznymi
  pilnie zrealizowała swoją propozycję wprowadzenia wiążących środków na rzecz przejrzystości wynagrodzeń ze względu na płeć. Jest gotów odgrywać główną rolę w promowaniu strategii uwzględniania perspektywy płci na rzecz równości wynagrodzeń. |
| --- | --- |

1.9.

Wynik głosowania

| Za: | 70 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 120 |
| Wstrzymało się: | 13 |

Za:

70

Przeciw:

120

Wstrzymało się:

13

2.   Punkt 4.4.7

Zmienić

| 4.4.7 | EKES z radością wita
  odnotowuje inicjatywę Komisji dotyczącą wiążących środków w zakresie przejrzystości wynagrodzeń pod względem płci, które to środki muszą zostać jak najszybciej wprowadzone i mogą odegrać pierwszoplanową rolę w promowaniu strategii uwzględniania perspektywy płci odnośnie do równości wynagrodzeń. EKES wzywa Komisję, by uwzględniła dramatyczne skutki kryzysu związanego z COVID-19 dla przedsiębiorstw, a w szczególności dla MŚP, rozważyła możliwość odroczenia wiążącego wniosku ustawodawczego i wykorzystała czas na odpowiednie konsultacje z partnerami społecznymi. Kobiety stanowią 70 % wszystkich pracowników sektora opieki zdrowotnej i społecznej w 104 krajach (WHO) oraz 58,6 % w skali globalnej w sektorze usług (MOP), co oznacza zagrożenie dla ich zdrowia ze względu na pandemię. Dominująca obecność kobiet w niskopłatnych sektorach i w niepewnych formach zatrudnienia stawia je w pierwszym szeregu, jeśli chodzi o ryzyko utraty pracy i wystąpienia problemów zdrowotnych. |
| --- | --- |

4.4.7

Wynik głosowania

| Za: | 70 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 121 |
| Wstrzymało się: | 12 |

Za:

70

Przeciw:

121

Wstrzymało się:

12

3.   Punkt 4.4.8

Zmienić

| 4.4.8 | Zawody i zadania wykonywane w sektorach opieki, sprzątania, handlu i opieki zdrowotnej stanowią duży wkład w społeczeństwo i gospodarkę, co unaocznił również kryzys związany z pandemią COVID-19. W zawodach i sektorach
  Zawody i sektory, w których tradycyjnie zatrudnionych jest wiele kobiet, kryzys związany z COVID-19 mógłby potencjalnie w negatywny sposób wpłynąć na ich warunki pracy
  są często gorzej opłacane i niedoceniane i charakteryzują się niepewnymi warunkami pracy. W związku z tym zasadnicze znaczenie ma większe uznanie społeczne tych zawodów i zapewnienie im odpowiedniej wartości ekonomicznej, co przyczyniłoby się do zmniejszenia luk płacowych między kobietami a mężczyznami i innych różnic w ich traktowaniu, a także do zwiększenia gospodarczej i społecznej wartości przypisywanej tym zawodom. |
| --- | --- |

4.4.8

Wynik głosowania

| Za: | 68 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 121 |
| Wstrzymało się: | 13 |

Za:

68

Przeciw:

121

Wstrzymało się:

13

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/87 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/87

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji – Europejskie podejście do doskonałości i zaufania”

(COM(2020) 65 final)

(2020/C 364/12)

| Sprawozdawca: | Catelijne MULLER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Catelijne MULLER

| Wniosek o konsultację | Komisja, 9.3.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 207/0/6 |

Wniosek o konsultację

Komisja, 9.3.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

25.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

207/0/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES wyraża uznanie dla Komisji w związku ze strategią zawartą w białej księdze w sprawie sztucznej inteligencji, mającą na celu promowanie stosowania technologii sztucznej inteligencji (SI) a jednocześnie zapewnienie ich zgodności z europejskimi normami etycznymi, wymogami prawnymi i wartościami społecznymi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również cel, jakim jest wykorzystanie europejskich atutów na rynkach przemysłowych i branżowych, oraz podkreśla znaczenie zwiększenia inwestycji, infrastruktury, innowacji i umiejętności, aby umożliwić przedsiębiorstwom, w tym MŚP, i społeczeństwu ogółem wykorzystanie szans oferowanych przez SI. Należy wspierać innowacje w dziedzinie SI w celu maksymalizacji korzyści płynących z systemów sztucznej inteligencji, a jednocześnie zapobiegać zagrożeniom i je minimalizować. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Uważa jednak, że skoncentrowanie się wyłącznie na sztucznej inteligencji opartej na danych jest zbyt wąskie, aby UE mogła stać się prawdziwym liderem w dziedzinie nowatorskiej, godnej zaufania i konkurencyjnej sztucznej inteligencji. EKES wzywa Komisję do propagowania również nowej generacji systemów SI, które są oparte na wiedzy i rozumowaniu, a także promują wartości i zasady ludzkie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES apeluje do Komisji o: (i) wspieranie multidyscyplinarnego charakteru badań naukowych poprzez angażowanie innych dyscyplin, takich jak prawo, etyka, filozofia, psychologia, nauki o pracy, nauki humanistyczne, ekonomia itp.; (ii) zaangażowanie odpowiednich zainteresowanych stron (związków zawodowych, organizacji zawodowych, biznesowych i konsumenckich, organizacji pozarządowych) w debatę na temat sztucznej inteligencji oraz jako równorzędnych partnerów w projektach badawczych i innych projektach finansowanych przez UE, takich jak partnerstwo publiczno-prywatne w zakresie SI, dialogi sektorowe oraz program służący wprowadzeniu sztucznej inteligencji w sektorze publicznym i sztandarowe centrum; oraz (iii) dalsze edukowanie i informowanie ogółu społeczeństwa w zakresie możliwości i wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES nalega, by Komisja bardziej szczegółowo rozważyła wpływ sztucznej inteligencji na pełne spektrum podstawowych praw i wolności, w tym m.in. – ale nie tylko – prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, do uczciwych i otwartych wyborów oraz do zgromadzeń i demonstracji, a także na prawo do niedyskryminacji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet nadal jest przeciwny wprowadzeniu jakichkolwiek form osobowości prawnej w odniesieniu do sztucznej inteligencji. Osłabiłoby to zapobiegawczy efekt naprawczy odpowiedzialności prawnej i stworzyłoby poważne ryzyko wystąpienia pokusy nadużycia zarówno w zakresie rozwoju, jak i wykorzystania sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES postuluje przyjęcie stałego i systematycznego podejścia społeczno-technicznego uwzględniającego technologię ze wszystkich punktów widzenia i w świetle różnych kryteriów, zamiast jednorazowych (lub nawet regularnie powtarzanych) wcześniejszych ocen zgodności w zakresie sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES ostrzega, że wymóg dotyczący sektora „wysokiego ryzyka” mógłby wykluczyć wiele zastosowań i aplikacji związanych ze sztuczną inteligencją, które są nieodłącznie związane z wysokim ryzykiem, a ponadto identyfikację biometryczną i sztuczną inteligencję stosowaną przy doborze personelu. EKES zaleca Komisji sporządzenie wykazu wspólnych cech aplikacji lub zastosowań SI, które są uważane za wysoce ryzykowne same w sobie, niezależnie od sektora. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES stanowczo nalega, by stosowanie systemu identyfikacji biometrycznej było dozwolone wyłącznie: (i) gdy istnieje naukowo udowodniony skutek; (ii) w kontrolowanych środowiskach; i (iii) na ściśle określonych warunkach. Należy zakazać powszechnego stosowania SI na potrzeby identyfikacji biometrycznej do celów nadzoru lub śledzenia, oceny lub kategoryzacji ludzi lub ludzkich zachowań czy emocji. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES opowiada się za wczesnym i ścisłym zaangażowaniem partnerów społecznych podczas wprowadzania systemów SI w miejscach pracy, zgodnie z obowiązującymi przepisami i praktykami, w celu zapewnienia użyteczności systemów i ich zgodności z prawami pracowników i warunkami pracy. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES opowiada się również za wczesnym i ścisłym zaangażowaniem podczas wprowadzania systemów SI tych pracowników, którzy ostatecznie będą wykorzystywać w pracy system SI, a także tych, którzy posiadają wiedzę fachową w dziedzinie prawa, etyki i nauk humanistycznych, tak aby zapewnić dostosowanie tych systemów do wymogów prawnych i etycznych i potrzeb pracowników oraz umożliwić pracownikom zachowanie autonomii w pracy i stworzyć takie systemy SI, które podnoszą umiejętności pracowników i ich zadowolenie z pracy. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Techniki i sposoby podejścia w zakresie sztucznej inteligencji stosowane do zwalczania pandemii COVID-19 powinny być solidne, skuteczne, przejrzyste i możliwe do wyjaśnienia. Powinny one również stać na straży praw człowieka, zasad etycznych i obowiązującego prawodawstwa, a także być uczciwe, sprzyjające włączeniu społecznemu i dobrowolne. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wzywa Komisję do odegrania wiodącej roli w celu zapewnienia lepszej koordynacji w całej Europie stosowanych rozwiązań opartych na SI i sposobów podejścia wykorzystywanych do zwalczania pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Biała księga UE w sprawie sztucznej inteligencji

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja Europejska bierze pod uwagę wiele zaleceń zawartych we wcześniejszych opiniach Komitetu i grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. sztucznej inteligencji, zachęcając do stosowania technologii SI przy jednoczesnym zapewnieniu ich zgodności z normami etycznymi, wymogami prawnymi i wartościami społecznymi UE, w oparciu o to, co sama Komisja nazywa „ekosystemem doskonałości i zaufania”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycje skierowane do przedsiębiorstw, w tym MŚP, i do ogółu społeczeństwa, co pozwala czerpać korzyści z rozwoju i wykorzystania sztucznej inteligencji. Podkreśla także znaczenie zwiększenia inwestycji, infrastruktury, innowacji i umiejętności w celu poprawy konkurencyjności UE w wymiarze globalnym. |
| --- | --- |

2.2.

Podejście oparte na nadzorczej roli człowieka

| 2.3. | Biała księga ma jednak również nieco „fatalistyczny” wydźwięk i zawiera sugestie, że sztuczna inteligencja „opanowuje nas”, nie pozostawiając nam innego wyboru niż uregulowanie jej stosowania. EKES jest w pełni przekonany co do zobowiązania UE do zadbania o to, by Europa akceptowała wyłącznie godną zaufania sztuczną inteligencję, i w związku z tym sądzi, że należy podjąć tu odważniejsze kroki. Komitet wzywa więc Komisję, by opcja niezaakceptowania określonego rodzaju SI (i jej wykorzystania) pozostała zawsze dostępna. Właśnie takie podejście EKES określał mianem „zasady ludzkiej kontroli” w odniesieniu do sztucznej inteligencji i musimy je pielęgnować. |
| --- | --- |

2.3.

Wykorzystanie sztucznej inteligencji w Europie – definicja przyszłościowa

| 2.4. | Robocza definicja SI zawarta w białej księdze określa ją jako „zbiór technologii łączących dane, algorytmy i moc obliczeniową”. W dalszej części tekstu dane i algorytmy definiuje się jako główne elementy sztucznej inteligencji. Jednakże definicja ta obejmowałaby każdy segment oprogramowania, które kiedykolwiek zostało opracowane, a nie tylko SI. Nadal nie istnieje powszechnie obowiązująca definicja sztucznej inteligencji, która jest określeniem ogólnym dla szeregu aplikacji komputerowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Skoncentrowanie się w białej księdze wyłącznie na sztucznej inteligencji opartej na danych jest zbyt wąskie, aby UE mogła stać się prawdziwym liderem w dziedzinie nowatorskiej, godnej zaufania i konkurencyjnej sztucznej inteligencji. Biała księga wyłącza wiele obiecujących systemów sztucznej inteligencji z rozważań, a co za tym idzie, z zarządzania i regulacji. EKES wzywa Komisję do promowania również nowej generacji systemów SI, które łączą podejścia oparte na danych z podejściami opartymi na wiedzy i rozumowaniu, czyli tzw. systemów hybrydowych. W białej księdze uznaje się potrzebę stworzenia systemów hybrydowych do celów wytłumaczalności, ale zalety systemów hybrydowych wykraczają poza wytłumaczalność: mogą one przyspieszyć i/lub spowolnić proces uczenia się oraz zatwierdzać i weryfikować model uczenia maszynowego. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Biała księga koncentruje się jedynie na stronniczości w odniesieniu do danych, ale nie we wszystkich przypadkach stronniczość wynika z niskiej jakości lub ograniczonej liczby danych. Konstrukcja każdego artefaktu jest sama w sobie kumulacją stronniczych wyborów, począwszy od rozważanych nakładów, a skończywszy na celach wyznaczonych do optymalizacji. Wszystkie te wybory są w taki czy inny sposób napędzane przez wrodzoną stronniczość osoby (osób), która(e) ich dokonuje(ą). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Przede wszystkim jednak systemy SI są czymś więcej niż tylko sumą komponentów oprogramowania. Obejmują one również otaczający je system społeczno-techniczny. Refleksja nad zarządzaniem i regulacją w zakresie SI powinna również koncentrować się na otaczającym ją kontekście struktur społecznych: organizacjach, przedsiębiorstwach, różnych zawodach, osobach i instytucjach, które tworzą, rozwijają, wprowadzają, stosują i kontrolują SI, a także na podmiotach, na które SI wywiera wpływ, takich jak obywatele i ich związek z rządami, firmy, konsumenci, pracownicy, a nawet całe społeczeństwo. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Należy również zauważyć, że definicje prawne (do celów zarządzania i regulacji) różnią się od definicji czysto naukowych, ponieważ konieczne jest spełnienie szeregu różnych wymogów, takich jak inkluzywność, precyzyjność, trwałość, kompletność i wykonalność. Niektóre z nich są wymogami prawnie wiążącymi, a inne są uważane za dobre praktyki regulacyjne. |
| --- | --- |

2.8.

Połączenie wszystkich sił

| 2.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki na rzecz rozwiązania problemu rozdrobnienia SI w Europie poprzez skupienie naukowców zajmujących się sztuczną inteligencją i skoncentrowanie się na MŚP oraz partnerstwie z sektorem prywatnym i publicznym. Ponadto Komitet zalecałby: (i) wspieranie multidyscyplinarnego charakteru badań naukowych poprzez angażowanie innych dyscyplin, takich jak prawo, etyka, filozofia, psychologia, nauki o pracy, nauki humanistyczne, ekonomia itp.; (ii) zaangażowanie odpowiednich zainteresowanych stron (związków zawodowych, organizacji biznesowych i konsumenckich, organizacji pozarządowych) w debatę na temat sztucznej inteligencji oraz jako równorzędnych partnerów w projektach badawczych i innych projektach finansowanych przez UE, takich jak partnerstwo publiczno-prywatne w zakresie SI, dialog sektorowy oraz program służący wprowadzeniu sztucznej inteligencji w sektorze publicznym i sztandarowe centrum; oraz (iii) dalsze edukowanie ogółu społeczeństwa w zakresie możliwości i wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją. |
| --- | --- |

2.9.

SI a prawo

| 2.10. | W białej księdze uznaje się fakt, że sztuczna inteligencja nie funkcjonuje w świecie, w którym nie ma prawa. EKES ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje nacisk, jaki kładzie się na skutki sztucznej inteligencji dla praw podstawowych, i zaleca, aby Komisja bardziej szczegółowo rozważyła wpływ sztucznej inteligencji na szeroki zestaw podstawowych praw i wolności, takich jak wolność słowa i wypowiedzi, prawo do poszanowania życia prywatnego (które wykracza poza ochronę danych osobowych), do sprawiedliwego procesu sądowego, do uczciwych i otwartych wyborów, do zgromadzeń i demonstracji oraz do niedyskryminacji. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES z zadowoleniem przyjmuje jasne stanowisko przyjęte w białej księdze w sprawie stosowania istniejących systemów odpowiedzialności w odniesieniu do sztucznej inteligencji i wysiłki na rzecz wykorzystania tych systemów w celu rozwiązania problemu nowych zagrożeń, jakie może stworzyć sztuczna inteligencja, usunięcia luk w zakresie egzekwowania przepisów tam, gdzie trudno jest ustalić, który podmiot gospodarczy jest rzeczywiście odpowiedzialny, oraz dostosowania systemów do zmieniającej się funkcjonalności systemów sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Komisja powinna również uznać, że sztuczna inteligencja nie zna granic i że wysiłki nie mogą i nie powinny ograniczać się do samej Europy. W celu ustanowienia wspólnych międzynarodowych ram prawnych należy osiągnąć ogólny konsensus na całym świecie w oparciu o dyskusje i badania przeprowadzone przez ekspertów prawnych. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Tak czy inaczej EKES nadal jest stanowczo przeciwny wprowadzeniu jakichkolwiek form osobowości prawnej w odniesieniu do sztucznej inteligencji. Osłabiłoby to zapobiegawczy efekt naprawczy odpowiedzialności prawnej i stworzyłoby poważne ryzyko wystąpienia pokusy nadużycia zarówno w zakresie rozwoju, jak i wykorzystania sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

2.13.

Regulacja SI wysokiego ryzyka

| 2.14. | EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście oparte na analizie ryzyka w odniesieniu do kontrolowania wpływu sztucznej inteligencji. Komisja zapowiada ramy regulacyjne dotyczące „sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka”, która musiałaby spełniać wymogi dotyczące solidności, dokładności, odtwarzalności, przejrzystości, nadzoru ze strony człowieka i zarządzania danymi. Zgodnie z białą księgą na sztuczną inteligencję wysokiego ryzyka składają się dwa elementy: (i) sektor wysokiego ryzyka oraz (ii) zastosowanie SI wysokiego ryzyka. W białej księdze dodano dwa przykłady zastosowań i aplikacji w dziedzinie sztucznej inteligencji, które są uważane za wysoce ryzykowne z natury rzeczy, tj. niezależnie od sektora. Do zastosowań o wysokim poziomie ryzyka zakwalifikowano w niej również identyfikację biometryczną. Wyczerpujący wykaz sektorów wysokiego ryzyka (który jest poddawany okresowym przeglądom) obejmuje obecnie następujące sektory potencjalnie wysokiego ryzyka: opieka zdrowotna, transport, energetyka i elementy sektora publicznego. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Drugie kryterium, tj. stosowanie sztucznej inteligencji związane z zagrożeniami, jest mniej rygorystyczne, co sugeruje, że można uwzględnić różne poziomy ryzyka. EKES proponuje, by do obszarów oddziaływania dodać społeczeństwo i środowisko naturalne. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Zgodnie z logiką białej księgi, stosowanie sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka w sektorze niskiego ryzyka nie będzie co do zasady podlegać ramom regulacyjnym. Komitet zwraca uwagę, że niepożądane niekorzystne skutki sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka w sektorze niskiego ryzyka mogłyby spowodować wyłączenie niektórych zastosowań lub aplikacji SI, tworząc „okno” pozwalające na obejście przepisów: należy pomyśleć o ukierunkowanej reklamie (sektor niskiego ryzyka), co do której wykazano, że może prowadzić do segregacji, dyskryminacji i podziałów, np. podczas wyborów lub dzięki spersonalizowanym cenom (zastosowanie lub efekt wysokiego ryzyka). EKES zaleca opracowanie wykazu wspólnych cech aplikacji lub zastosowań w dziedzinie SI, które są uważane za wysoce ryzykowne „jako takie” niezależnie od sektora, w którym się je wykorzystuje. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Chociaż Komitet uznaje potrzebę badania zgodności sztucznej inteligencji, obawia się, że jednorazowa (lub nawet regularnie powtarzana) wcześniejsza ocena zgodności nie wystarczy, aby zagwarantować godny zaufania i ukierunkowany na człowieka rozwój, wprowadzanie i wykorzystywanie SI w sposób zrównoważony. Godna zaufania sztuczna inteligencja wymaga ciągłego, systematycznego podejścia społeczno-technicznego, uwzględniającego technologię ze wszystkich perspektyw i w świetle różnych kryteriów. Z punktu widzenia kształtowania polityki wymaga to multidyscyplinarnego podejścia, w ramach którego decydenci polityczni, naukowcy z różnych dziedzin, partnerzy społeczni, organizacje zawodowe, specjaliści, przedsiębiorstwa i organizacje pozarządowe stale współpracują ze sobą. Zwłaszcza w odniesieniu do usług użyteczności publicznej związanych ze zdrowiem, bezpieczeństwem i dobrostanem ludzi i opartych na zaufaniu należy zagwarantować, że systemy SI zostaną dostosowane do wymogów praktycznych i nie przejmą odpowiedzialności człowieka. |
| --- | --- |

2.17.

Identyfikacja biometryczna

| 2.18. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wezwanie Komisji do rozpoczęcia publicznej debaty na temat zastosowania SI do celów identyfikacji biometrycznej. Identyfikacja biometryczna mikroekspresji, chodu, (tonu) głosu, tętna, temperatury itd. jest już wykorzystywana do oceny lub nawet przewidywania naszego zachowania, stanu psychicznego i emocji, w tym podczas procesów rekrutacji. Należy bardzo wyraźnie stwierdzić, że nie istnieją żadne solidne dowody naukowe sugerujące, że wewnętrzne emocje lub stan psychiczny danej osoby można dokładnie „odczytać” z jej mimiki twarzy, chodu, tętna, tonu głosu lub temperatury, ani tym bardziej, że można w ten sposób przewidzieć przyszłe zachowanie danej osoby. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Trzeba również zauważyć, że ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) ogranicza jedynie w pewnym stopniu przetwarzanie danych biometrycznych. W RODO dane biometryczne zdefiniowano jako „dane osobowe, które wynikają ze specjalnego przetwarzania technicznego, dotyczą cech fizycznych, fizjologicznych lub behawioralnych osoby fizycznej oraz umożliwiają lub potwierdzają jednoznaczną identyfikację tej osoby fizycznej”. Wiele technologii identyfikacji biometrycznej nie ma jednak na celu jednoznacznej identyfikacji osoby, lecz jedynie ocenę zachowania lub emocji danej osoby. Zastosowania te mogą nie wchodzić w zakres definicji (przetwarzania) danych biometrycznych na mocy ogólnego rozporządzenia o ochronie danych. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Zastosowanie SI do celów identyfikacji biometrycznej ma również wpływ na nasze szersze prawo do poszanowania życia prywatnego, tożsamości, niezależności i integralności psychicznej poprzez stworzenie sytuacji, w której jesteśmy (stale) obserwowani, śledzeni i identyfikowani. Może to mieć psychologiczny „efekt odstraszający”, zmuszając obywateli do dostosowania zachowania do określonej normy. Jest to ingerencja w nasze podstawowe prawo do prywatności (integralności moralnej i psychicznej). Ponadto zastosowanie SI do celów identyfikacji biometrycznej może mieć wpływ na inne podstawowe prawa i wolności, takie jak wolność zgromadzeń i prawo do niedyskryminacji. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | EKES zaleca, by stosowanie identyfikacji biometrycznej było dozwolone wyłącznie wtedy, gdy istnieje naukowo udowodniony skutek, w kontrolowanych środowiskach i na ściśle określonych warunkach. Nie należy zezwalać na powszechne stosowanie SI do celów identyfikacji biometrycznej do prowadzenia nadzoru lub śledzenia, oceny lub kategoryzacji ludzi lub ludzkich zachowań lub emocji. |
| --- | --- |

2.21.

Wpływ SI na zatrudnienie i umiejętności

| 2.22. | EKES zauważa, że w białej księdze brakuje strategii dotyczącej wpływu sztucznej inteligencji na pracę, podczas gdy był to wyraźny element europejskiej strategii na rzecz sztucznej inteligencji z 2018 r. |
| --- | --- |

2.22.

| 2.23. | Komitet opowiada się za wczesnym i ścisłym zaangażowaniem wszelkiego rodzaju pracowników i usługodawców, w tym freelancerów, osób samozatrudnionych i pracowników dorywczych – nie tylko tych, którzy projektują lub rozwijają sztuczną inteligencję, ale również tych, którzy nabywają i wdrażają systemy sztucznej inteligencji, pracują na nich lub doświadczają ich wpływu. Dialog społeczny musi mieć miejsce przed wprowadzeniem technologii sztucznej inteligencji w miejscu pracy zgodnie z obowiązującymi przepisami i praktykami. Dostęp do danych dotyczących pracowników i zarządzanie nimi w miejscu pracy powinny opierać się na zasadach i przepisach wynegocjowanych przez partnerów społecznych. |
| --- | --- |

2.23.

| 2.24. | EKES pragnie zwrócić szczególną uwagę na sztuczną inteligencję wykorzystywaną w procesach rekrutacji, zwalniania, weryfikacji i oceny pracowników. W białej księdze wspomina się o sztucznej inteligencji stosowanej w procesie rekrutacji jako przykładzie zastosowania wysokiego ryzyka, które podlegałoby regulacji niezależnie od sektora. EKES zaleca rozszerzenie tego obszaru zastosowania o sztuczną inteligencję stosowaną w procesach zwalniania, weryfikacji i oceny pracowników, a także zbadanie wspólnych cech zastosowań SI, które wiązałyby się z wysokim ryzykiem użycia w miejscu pracy niezależnie od sektora. Zastosowania SI, które nie mają podstaw naukowych, takie jak wykrywanie emocji poprzez identyfikację biometryczną, nie powinny być dozwolone w środowisku pracy. |
| --- | --- |

2.24.

| 2.25. | Aby umożliwić ludziom dostosowywanie się do szybkich przemian zachodzących na polu sztucznej inteligencji, niezbędne jest utrzymanie lub zdobycie umiejętności cyfrowych. Jednak powinna także istnieć możliwość ukierunkowania strategii politycznych i środków finansowych na kształcenie i rozwój umiejętności w dziedzinach, w których systemy sztucznej inteligencji nie stwarzają zagrożenia (np. zadania, w przypadku których kluczowe znaczenie ma ludzka interakcja, takie jak usługi użyteczności publicznej związane ze zdrowiem, bezpieczeństwem i dobrostanem ludzi i oparte na zaufaniu, w przypadku których ludzie i maszyny współpracują ze sobą, lub zadania, które chcielibyśmy nadal powierzać człowiekowi). |
| --- | --- |

2.25.

3.   SI a koronawirus

| 3.1. | Sztuczna inteligencja może przyczynić się do lepszego zrozumienia koronawirusa i COVID-19, a także do ochrony ludzi przed narażeniem na niego, do znalezienia szczepionki i zbadania możliwości leczenia. Ważne jest jednak, aby jasno i otwarcie rozróżnić, do czego sztuczna inteligencja jest zdolna a do czego nie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wytrzymałość i skuteczność: wykorzystanie sztucznej inteligencji opartej na danych w celu prognozowania rozprzestrzeniania się koronawirusa jest potencjalnie problematyczne, ponieważ dane dotyczące koronawirusa są zbyt skąpe, aby SI pozwoliła uzyskać wiarygodne wyniki. Ponadto nieliczne dane, które stały się dostępne, są niepełne i stronnicze. Ich wykorzystywanie do uczenia maszynowego może prowadzić do wielu wyników fałszywie ujemnych i fałszywie dodatnich. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Kluczowe znaczenie mają przejrzystość stosowanych danych i modeli oraz wytłumaczalność wyników. W tej chwili świat nie może sobie pozwolić na podejmowanie decyzji w oparciu o „czarne skrzynki”. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Przy wykorzystywaniu SI do zwalczania tej pandemii poszanowanie praw człowieka, zasad etycznych i istniejącego prawodawstwa jest ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. W szczególności gdy narzędzia SI potencjalnie naruszają prawa człowieka, musi istnieć uzasadniony interes w ich stosowaniu, a takie stosowanie musi być absolutnie niezbędne, proporcjonalne i przede wszystkim ograniczone w czasie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ponadto musimy zapewnić uczciwość i włączenie społeczne. Opracowywane systemy sztucznej inteligencji na potrzeby zwalczania pandemii powinny być wolne od uprzedzeń i niedyskryminujące. Co więcej, powinny być one dostępne dla wszystkich oraz uwzględniać różnice społeczne i kulturowe między poszczególnymi krajami dotkniętymi pandemią. |
| --- | --- |

3.5.

Aplikacje do śledzenia i wyszukiwania kontaktów oraz aplikacje do monitorowania stanu zdrowia

| 3.6. | Zdaniem wirusologów i epidemiologów otwarcie społeczeństwa i gospodarki po wprowadzeniu środków izolacji wymaga skutecznego śledzenia, ustalania kontaktów zakaźnych, monitorowania i ochrony zdrowia ludzi. Obecnie opracowuje się wiele aplikacji mających na celu śledzenie, ustalanie kontaktów zakaźnych i przeprowadzanie kontroli zdrowia, czym zazwyczaj (w przeszłości) zajmowali się odpowiedni specjaliści. Na całym świecie wiele rządów pokłada ogromne zaufanie w aplikacjach do śledzenia i wyszukiwania kontaktów jako narzędziach umożliwiających ponowne otwarcie się społeczeństw. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Wprowadzenie tego rodzaju aplikacji jest bardzo radykalnym krokiem. Dlatego też ważne jest, aby przed podjęciem decyzji o ich wykorzystaniu krytycznie zbadać przydatność, konieczność i skuteczność tych aplikacji, a także ich skutki społeczne i prawne. Nadal musi istnieć możliwość ich niestosowania, a mniej inwazyjne rozwiązania powinny być traktowane priorytetowo. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Skuteczność i niezawodność aplikacji do śledzenia i wyszukiwania kontaktów jest niezwykle istotna, ponieważ nieskuteczność i zawodność mogą prowadzić do wielu fałszywie dodatnich i fałszywie ujemnych wyników, fałszywego poczucia bezpieczeństwa, a tym samym większego ryzyka zarażenia. Wstępne symulacje naukowe budzą poważne wątpliwości co do tego, czy aplikacja umożliwiająca śledzenie będzie miała jakikolwiek pozytywny wpływ na powstrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa, nawet jeśli 80 % lub 90 % populacji będzie jej używać. Ponadto aplikacja nie może rejestrować szczególnych okoliczności, takich jak obecność pleksiglasu i okien czy noszenie środków ochrony osobistej. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Co więcej, aplikacje te pociągają za sobą (częściowe) zawieszenie różnego rodzaju praw człowieka i swobód, ponieważ wpływają na wolność zrzeszania się, prawo do bezpieczeństwa, prawo do niedyskryminacji i prawo do prywatności. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Choć prywatność jest bardzo ważna, znaczy ona o wiele więcej niż nasze dane osobowe i anonimowość. Prywatność dotyczy również prawa do tego, by nie być śledzonym, namierzanym i poddawanym nadzorowi. Zostało naukowo udowodnione, że ludzie, którzy wiedzą, że ich ruchy są śledzone, zaczynają zachowywać się w sposób odmienny. Zdaniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ten „efekt odstraszający” stanowi naruszenie naszej prywatności. W debacie na temat sztucznej inteligencji należy stosować tę samą szeroką koncepcję prywatności. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Zachodzi ryzyko, że gromadzone dane (obecnie lub w przyszłości) zostaną wykorzystane nie tylko do zwalczania obecnej pandemii, ale także do profilowania, kategoryzowania i oceny poszczególnych osób w różnych celach. W bardziej odległej przyszłości można nawet wyobrazić sobie, że „rozrost funkcji” może prowadzić do niepożądanego rodzaju profilowania w zakresie kontroli i nadzoru, akceptacji ubezpieczeń lub świadczeń socjalnych, zatrudnienia lub zwolnienia itp. Dane zebrane za pomocą takich aplikacji nie mogą być zatem w żadnym wypadku wykorzystywane do profilowania, oceny ryzyka, klasyfikowania lub prognozowania. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Ponadto każde rozwiązanie polegające na sztucznej inteligencji stosowane w tych nadzwyczajnych okolicznościach, nawet z najlepszymi intencjami, stworzy precedens, niezależnie od tego, czy nam się to podoba, czy też nie. Poprzednie kryzysy pokazały, że mimo wszelkich dobrych intencji tego rodzaju środki w praktyce nigdy nie znikną. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Dlatego też stosowanie sztucznej inteligencji podczas obecnej pandemii powinno być zawsze mierzone i analizowane z uwzględnieniem różnych czynników, takich jak: (i) Czy jest ono skuteczne i godne zaufania? (ii) Czy istnieją mniej inwazyjne rozwiązania? (iii) Czy płynące stąd korzyści przeważają nad problemami społecznymi, etycznymi i związanymi z prawami podstawowymi? (iv) Czy można osiągnąć kompromis między sprzecznymi ze sobą podstawowymi prawami i swobodami? Ponadto tego rodzaju systemy nie mogą być wprowadzane w formie jakiegokolwiek zobowiązania lub przymusu. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES wzywa decydentów politycznych, by nie akceptowali zbyt łatwo mody na rozwiązania techniczne. Biorąc pod uwagę powagę sytuacji, zalecamy, aby aplikacje związane z projektami mającymi na celu wspomaganie opanowania pandemii były oparte na solidnych badaniach w dziedzinie nauk epidemiologicznych, socjologii, psychologii, prawa, etyki i nauk o systemach. Przed podjęciem decyzji o zastosowaniu tych systemów należy przeprowadzić analizę skuteczności, konieczności i czułości oraz symulacje. |
| --- | --- |

3.14.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/94 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/94

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy«”

(COM(2020) 98 final)

(2020/C 364/13)

| Sprawozdawca: | Antonello PEZZINI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Cillian LOHAN |

Sprawozdawca:

Antonello PEZZINI

Współsprawozdawca:

Cillian LOHAN

| Wniosek o konsultację | Komisja, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 215/2/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja, 22.4.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

25.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

215/2/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest przekonany, że zrównoważony rozwój jest jednym z filarów rozwoju przyszłej Europy dzięki umiejętnej transformacji opartej na uczestnictwie i gospodarce o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Przestawienie się na model gospodarki europejskiej o obiegu zamkniętym nie może pomijać kontekstu społeczno-gospodarczego, w którym musi się ono obecnie odbywać, lecz wyzwania związane z kryzysem zdrowotnym muszą zostać przekształcone w szansę na odrodzenie się na nowych podstawach wraz z warunkami wstępnymi do szybszego opracowywania nowych metod działania w obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Nowa kultura leżąca u podstaw gospodarki o obiegu zamkniętym powinna stworzyć okazję do szybszego zastosowania, za pomocą nowych kryteriów, koncepcji bogactwa jednostek terytorialnych, tj. wykroczenia poza PKB (1). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Należy położyć większy nacisk na krzewienie kultury obiegu zamkniętego poprzez kształcenie, budowanie zdolności i większą odpowiedzialność w celu zachęcenia obywateli do dostosowania i zmiany ich codziennych zwyczajów i zachowań. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym powinna zostać rozwinięta i może wspierać różne inicjatywy polityczne, które byłyby pomocne w przestawieniu się na obieg zamknięty. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycje zawarte w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym i uważa, że środki umożliwiające przestawienie się na ten model gospodarki powinny być brane należycie pod uwagę przy opracowywaniu planów odbudowy gospodarczej i społecznej po katastrofalnej sytuacji wynikającej z COVID-19. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Należy uznać komplementarność między zmianą klimatu, polityką na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym i odpowiedzialnością społeczną przedsiębiorstw i podkreślić właściwości obiegu zamkniętego energii w postaci odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza w budownictwie i transporcie, nie pomijając wsparcia procesów rolnych i systemu żywnościowego, koniecznego do zmniejszenia ilości odpadów. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES stwierdza, że proponowany pakt na rzecz umiejętności i zatrudnienia w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus stanowi doskonałą okazję do realizacji przewidzianych programów. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Należy nadal poszerzać praktykę ekoprojektu, ułatwiając trwałość produktów i zaprogramowany odzysk komponentów, jako bodziec dla dynamicznego rynku surowców wtórnych, wspieranego przez prawnie wiążące środki, na którym stosuje się obowiązkową zawartość materiałów pochodzących z recyklingu oraz śledzenie cyfrowe. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Tak jak miało to już miejsce w przypadku „produktów wykorzystujących energię”, Komisja w porozumieniu z zainteresowanymi sektorami powinna przystąpić do wydania aktów delegowanych, określających właściwości nowych produktów, które mogą stać się składnikami innych produktów. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Proces normalizacji technicznej produktów zrównoważonych, poczynając od zasobochłonnych sektorów, musi być szczególnie ważny w ramach systemu jakości i zgodności oraz obejmować ocenę zgodności i szersze stosowanie zielonych zamówień publicznych oraz certyfikacji surowców wtórnych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.11.1. | Krajowe organy normalizacyjne, we współpracy z instytucjami europejskimi (2), powinny jak najszybciej opracować dobre praktyki (3) i zharmonizowane normy w celu ułatwienia przejścia do nowej gospodarki opartej na funkcjonalności. |
| --- | --- |

1.11.1.

| 1.12. | Praktyczne wdrażanie gospodarki o obiegu zamkniętym będzie wymagać ścisłej współpracy zainteresowanych stron. EKES apeluje o jasne strategie polityczne i wsparcie finansowe, zwłaszcza w dziedzinie reklamy, tak by straciła ona swój wyraźnie konsumpcyjny charakter i, przy poszanowaniu zasad wolnego rynku, dała pierwszeństwo aspektom trwałości produktów i możliwości ich ponownego wykorzystania. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Zdaniem EKES-u zasadnicze znaczenie ma zapewnienie konsumentom lepszych informacji i danych na temat zarządzania produktami, identyfikowalności i przejrzystości, również z zastosowaniem specyfikacji produktów i technologii cyfrowych, aby umożliwić przepływ informacji na temat składu oraz możliwości naprawy. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Z punktu widzenia EKES-u wskazane jest promowanie, za pomocą programów europejskich, praktycznego testowania procesów gospodarki o obiegu zamkniętym w wielu sektorach i miastach europejskich, ośrodkach rolno-spożywczych i obszarach wiejskich w celu wykorzystania – jako dobrych praktyk – istotnych doświadczeń zdobytych w łańcuchach produkcji i konsumpcji. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES uważa, że na szczeblu terytorialnym należy zapewnić duże pole działania podmiotom publicznym i prywatnym, które mogą odgrywać kluczową rolę w reagowaniu na nowe możliwości, rozwijając partnerstwa publiczno-prywatne oraz dając przykład „społecznej odpowiedzialności terytorialnej” (4) i odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw ukierunkowanych na zasady obiegu zamkniętego w oparciu o współpracę. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Wreszcie EKES apeluje, by wszystkie proponowane działania podlegały odpowiednim ocenom skutków, które uwzględniałyby skutki środowiskowe, społeczne i gospodarcze. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Kontekst społeczno-gospodarczy z myślą o europejskiej gospodarce o obiegu zamkniętym

| 2.1. | Przedsiębiorstwa i konsumenci w coraz większym stopniu zdają sobie sprawę ze szkód dla zrównoważonego rozwoju wynikających z przyjmowanych dotąd liniowych modeli gospodarczych, które cechują się wysokim poziomem zużycia materiałów i zasobów, zastosowaniem metod celowego postarzania produktów i zachętą do zakupu coraz to nowszych produktów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W 2019 r. wydobyto i przetworzono ponad 92 mld ton materiałów, co przyczyniło się do około połowy globalnych emisji CO2 (5) i spowodowało poważne problemy z punktu widzenia środowiska naturalnego i zdrowia człowieka. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.2.1. | Wydobycie i przetwarzanie zasobów powodują ponad 90 % globalnej utraty różnorodności biologicznej (6). |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Wydobycie i przetwarzanie metali i minerałów niemetalicznych powodują około 20 % emisji gazów cieplarnianych (7). |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Ponadto UE jest zmuszona zaspokajać większość swego zapotrzebowania na surowce, importując je po znacznych kosztach. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.3. | Gospodarka o obiegu zamkniętym, która wspiera:






  — | odpowiedzialność społeczną i środowiskową przedsiębiorstw, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

odpowiedzialność społeczną i środowiskową przedsiębiorstw,

| — | nowe lokalne miejsca pracy wysokiej jakości, |
| --- | --- |

—

nowe lokalne miejsca pracy wysokiej jakości,

| — | eliminację odpadów, |
| --- | --- |

—

eliminację odpadów,

| — | ciągłe i bezpieczne korzystanie z zasobów naturalnych, |
| --- | --- |

—

ciągłe i bezpieczne korzystanie z zasobów naturalnych,

| — | cykl o obiegu zamkniętym systemu projektowania, produkcji, dystrybucji i konsumpcji, |
| --- | --- |

—

cykl o obiegu zamkniętym systemu projektowania, produkcji, dystrybucji i konsumpcji,

| — | renowację i ponowne użycie pozostałości po zakończeniu ich życia, |
| --- | --- |

—

renowację i ponowne użycie pozostałości po zakończeniu ich życia,

jest w stanie rozwijać gospodarkę opartą na funkcjonalności, która może przynieść społeczeństwu znaczące korzyści.

| 2.4. | Obecnie tylko 8,6 % działań w skali światowej odbywa się w trybie obiegu zamkniętego. Przejście do tego modelu wymaga jednak ścisłej współpracy sektora publicznego i prywatnego. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Przestawienie się na model gospodarki europejskiej o obiegu zamkniętym nie może pomijać kontekstu społeczno-gospodarczego, w którym musi się ono obecnie odbywać, gdy pandemia koronawirusa wywołała najgorszą od czasów wielkiego kryzysu w 1929 r. recesję gospodarczą. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.5.1. | Z powodu pandemii COVID-19 przedsiębiorstwa stoją obecnie w obliczu utraty dochodów i przerywają łańcuchy dostaw, wszędzie powszechne są zamykanie fabryk i bezrobocie. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.6. | Obecne trojakie zagrożenia – niekontrolowane pandemie, niewystarczające projekty w ramach polityki gospodarczej oraz czarny łabędź (zdarzenie całkowicie nieprzewidywalne) na płaszczyźnie geopolitycznej – mogą wpędzić światową gospodarkę w stałą depresję właśnie w czasie, gdy wszystkie grupy społeczeństwa europejskiego uświadamiają sobie, że zrównoważony rozwój gospodarczy wymaga metod uwzględniających równocześnie aspekt technologiczny, wzrost wydajności i efektywniejsze gospodarowanie zasobami. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Wyzwania stojące przed planetą mogą stać się dużą szansą na ożywienie aktywności i rozwoju zrównoważonego na nowych podstawach, które pozwolą na stworzenie warunków wstępnych do szybszego opracowywania nowych metod działania w obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES wielokrotnie wypowiadał się na temat potrzeby zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wraz z Komisją Europejską uruchomił europejską platformę zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym (8), podkreślając, że „pomimo dotychczasowych sukcesów stworzenie gospodarki o obiegu zamkniętym utrudniają oczywiste przeszkody”. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Jak potwierdziła grupa koordynacyjna należąca do europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, należy już teraz rozpocząć przestawienie się na inkluzywną, neutralną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym (9). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W dniu 6 kwietnia 2020 r. EKES przyjął wspólne oświadczenie, w którym podkreślił: „W tych czasach wielkiej niepewności tylko kompleksowy europejski plan naprawy gospodarczej może umożliwić stawienie czoła konsekwencjom pandemii COVID-19 i odbudowę bardziej zrównoważonej gospodarki europejskiej”. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Wniosek Komisji Europejskiej

| 3.1. | Nowy plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym przedstawia szereg nowych inicjatyw obejmujących cały cykl projektowania i życia produktów, by umożliwić obywatelom i przedsiębiorstwom pełny udział w gospodarce o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W ramach strategii przemysłowej UE proponuje się środki na rzecz:






  — | uczynienia ze zrównoważonych produktów normy w Unii w drodze aktu ustawodawczego w sprawie strategii na rzecz produktów zrównoważonych w celu zapewnienia, by produkty wprowadzane do obrotu w UE były projektowane do bardziej długotrwałego użytku, |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

uczynienia ze zrównoważonych produktów normy w Unii w drodze aktu ustawodawczego w sprawie strategii na rzecz produktów zrównoważonych w celu zapewnienia, by produkty wprowadzane do obrotu w UE były projektowane do bardziej długotrwałego użytku,

| — | zwiększenia poczucia odpowiedzialności konsumentów dzięki dostępowi do wiarygodnych informacji wraz z prawdziwym prawem do naprawy, |
| --- | --- |

—

zwiększenia poczucia odpowiedzialności konsumentów dzięki dostępowi do wiarygodnych informacji wraz z prawdziwym prawem do naprawy,

| — | skupienia uwagi na tych sektorach, w których wykorzystuje się więcej zasobów i które mają duży potencjał działania w obiegu zamkniętym, takich jak:






  — | elektronika i ICT: „inicjatywa dotycząca urządzeń elektronicznych o zamkniętym cyklu życia”, |
| --- | --- | --- |

—

skupienia uwagi na tych sektorach, w których wykorzystuje się więcej zasobów i które mają duży potencjał działania w obiegu zamkniętym, takich jak:

—

elektronika i ICT: „inicjatywa dotycząca urządzeń elektronicznych o zamkniętym cyklu życia”,

| — | baterie, akumulatory i pojazdy: nowe ramy regulacyjne dotyczące baterii i akumulatorów, |
| --- | --- |

—

baterie, akumulatory i pojazdy: nowe ramy regulacyjne dotyczące baterii i akumulatorów,

| — | opakowania: nowe wiążące przepisy określające, co jest dozwolone na rynku UE, |
| --- | --- |

—

opakowania: nowe wiążące przepisy określające, co jest dozwolone na rynku UE,

| — | tworzywa sztuczne: nowe wiążące przepisy dotyczące zawartości materiałów z recyklingu, |
| --- | --- |

—

tworzywa sztuczne: nowe wiążące przepisy dotyczące zawartości materiałów z recyklingu,

| — | wyroby włókiennicze: nowa strategia UE mająca na celu zwiększenie konkurencyjności i innowacji w sektorze, |
| --- | --- |

—

wyroby włókiennicze: nowa strategia UE mająca na celu zwiększenie konkurencyjności i innowacji w sektorze,

| — | budownictwo i budynki: ogólna strategia na rzecz zrównoważonego środowiska zbudowanego, |
| --- | --- |

—

budownictwo i budynki: ogólna strategia na rzecz zrównoważonego środowiska zbudowanego,

| — | żywność: nowa inicjatywa ustawodawcza na rzecz ponownego wykorzystywania materiałów w celu zastępowania opakowań i naczyń stołowych w usługach gastronomicznych. |
| --- | --- |

—

żywność: nowa inicjatywa ustawodawcza na rzecz ponownego wykorzystywania materiałów w celu zastępowania opakowań i naczyń stołowych w usługach gastronomicznych.

| — | ograniczania odpadów: unikanie produkcji odpadów i przetwarzanie ich w wysokiej jakości surowce wtórne, |
| --- | --- |

—

ograniczania odpadów: unikanie produkcji odpadów i przetwarzanie ich w wysokiej jakości surowce wtórne,

| — | skutecznego funkcjonowania obiegu zamkniętego dla ludzi, regionów i miast, |
| --- | --- |

—

skutecznego funkcjonowania obiegu zamkniętego dla ludzi, regionów i miast,

| — | zwiększenia roli normalizacji, |
| --- | --- |

—

zwiększenia roli normalizacji,

| — | działań przekrojowych: obieg zamknięty jako warunek wstępny osiągnięcia neutralności klimatycznej, |
| --- | --- |

—

działań przekrojowych: obieg zamknięty jako warunek wstępny osiągnięcia neutralności klimatycznej,

| — | działań na poziomie globalnym, |
| --- | --- |

—

działań na poziomie globalnym,

| — | monitorowania postępów. |
| --- | --- |

—

monitorowania postępów.

Jest to około trzydziestu pięciu działań zaplanowanych w trzyletnim okresie od połowy roku 2020 do połowy roku 2023, wraz z inicjatywami w zakresie elektroniki, odpadów oraz usług na rzecz osób i środowiska.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES jest przekonany, że zrównoważoność jest jednym z filarów rozwoju przyszłej Europy i że dzięki umiejętnemu i opartemu na uczestnictwie przestawieniu się na gospodarkę o obiegu zamkniętym obywatele, konsumenci, przedsiębiorstwa i pracownicy będą mogli za pomocą dużych inwestycji stawić czoła wyzwaniu i przyczynić się nie tylko do poszanowania środowiska, lecz także do rozwinięcia idei otwartego społeczeństwa sprzyjającego włączeniu społecznemu, które pozwoli zachować zasoby dla przyszłych pokoleń. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Gospodarka o obiegu zamkniętym może być w szczególności korzystna dla procesów rolnych i systemu żywnościowego, ponieważ pozwoli zmniejszyć ilość odpadów i umożliwi obywatelom osiągnięcie większego dobrobytu. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Niezbędne będą duże inwestycje w rozwój ekologicznych technologii, nowych nawozów organicznych i biometanu. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.2. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje zestaw środków ustawodawczych i politycznych zaproponowanych w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym i uważa, że środki umożliwiające przestawienie się na model gospodarki o obiegu zamkniętym powinny być brane należycie pod uwagę, szczególnie po katastrofalnej sytuacji wynikającej z COVID-19. |
| --- | --- |

4.2.

5.   Spójność na szczeblu europejskim

| 5.1. | Uważamy, że niezbędne jest uznanie komplementarności między zmianą klimatu a polityką dotyczącą gospodarki o obiegu zamkniętym. Istotne jest, by zużywana energia pochodziła ze źródeł odnawialnych i nie miała liniowego charakteru, tak jak paliwa kopalne. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.1.1. | Obieg zamknięty wykorzystania energii wyraża się również poprzez troskę o oszczędność energii i efektywność energetyczną, co staje się jeszcze bardziej naglące w sektorze transportu. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.2. | Należy zachęcać do budowania na wszystkich szczeblach zdolności koniecznych do promowania gospodarki o obiegu zamkniętym. Proponowany pakt na rzecz umiejętności i zatrudnienia w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus stanowi doskonałą okazję do realizacji przewidzianych programów. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | W procesie transformacji nie należy bagatelizować roli zamówień publicznych. Minimalne kryteria środowiskowe, zawarte już w dyrektywach w sprawie zamówień publicznych (10), wraz ze stosownymi specyfikacjami technicznymi (11), powinny stać się obowiązkowe. Potrzeba konkretnych szkoleń dla wykonawców, aby mogli oni oferować wszystkie możliwości w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym oraz aby ewentualne bariery nie utrudniały przeprowadzania zamówień publicznych wspomagających zamknięcie obiegu w gospodarce. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Komitet uważa, że niezbędne jest, aby w ramach wielu inicjatyw, które należy podjąć w ciągu najbliższych miesięcy, rozważono wyraźnie, w jaki sposób poprawić obieg zamknięty i zrównoważoność inwestycji, zwłaszcza w krajach znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji pod względem strukturalnym i finansowym. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.4.1. | Inicjatywy te powinny być promowane we współpracy z władzami lokalnymi i partnerami społecznymi, ze szczególnym naciskiem na tworzenie nowych i lepszych miejsc pracy. |
| --- | --- |

5.4.1.

| 5.5. | EKES uważa, że należy przyjąć prawnie wiążące wymogi konieczne do pobudzenia rynku surowców wtórnych, zwłaszcza w odniesieniu do opakowań, pojazdów, materiałów budowlanych i baterii. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Ekoprojekt produktów ma zasadnicze znaczenie dla wdrażania procesów o obiegu zamkniętym. Zakres ekoprojektu musi się nadal poszerzać, aby stać się integralną częścią wszystkich etapów produkcji, ułatwiając odzysk komponentów, który jest motorem dynamicznego rynku surowców wtórnych. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.6.1. | W związku z tym, tak jak miało to już miejsce w przypadku „produktów wykorzystujących energię” (12), Komisja powinna przystąpić do wydania aktów delegowanych określających właściwości różnych produktów powszechnego użytku, które po wyeksploatowaniu mogłyby stać się składnikami innych produktów. |
| --- | --- |

5.6.1.

| 5.7. | Szczególne znaczenie ma normalizacja techniczna w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym. Z uwagi na wysoce przekrojowy i złożony charakter tej kwestii niezbędne jest zapewnienie ścisłej koordynacji między różnymi zainteresowanymi stronami, organami normalizacyjnymi i działaniami prawodawcy. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Proces normalizacji technicznej zrównoważonych produktów, szczególnie w sektorach intensywnie wykorzystujących zasoby, jest szczególnie istotny, przede wszystkim w procesie udzielania zielonych zamówień publicznych oraz w klasyfikacji surowców i materiałów wtórnych. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES apeluje, by wszystkie proponowane działania podlegały odpowiednim ocenom skutków, które uwzględniałyby skutki środowiskowe, społeczne i gospodarcze. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Tocząca się debata w sprawie wartości i konieczności wprowadzenia zasad gospodarki o obiegu zamkniętym może być okazją do konsekwentnego zajęcia się wielokrotnie już omawianą kwestią wyjścia poza tradycyjne PKB, czyli dodania nowych aspektów do kryteriów koniunktury gospodarczej już stosowanych w trzech systemach obliczania PKB (13), tzn. tworzenia solidarnych systemów na rzecz społeczeństwa sprzyjającego włączeniu społecznemu, życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety i sprawiedliwego podziału dóbr. |
| --- | --- |

5.10.

6.   Kształcenie i kultura

| 6.1. | EKES uważa, że należy położyć większy nacisk na krzewienie kultury obiegu zamkniętego poprzez kształcenie, budowanie zdolności, większą odpowiedzialność oraz pogłębiony dialog ze społeczeństwem obywatelskim w celu zachęcenia obywateli do dostosowania i zmiany ich codziennych zwyczajów i zachowań. Równie zasadnicze znaczenie ma ścisła współpraca międzysektorowa. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.1.1. | Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw, jako konkretny element gospodarki opartej na funkcjonalności, doskonale łączy się z kulturą gospodarki o obiegu zamkniętym, ponieważ pozwala na niezwykłą synergię między interesami przedsiębiorców i pracowników wspólnie dążących do rozwoju zrównoważonego w trosce o ograniczenie odpadów i nadmiaru. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.2. | Wskazane byłoby przedstawienie propozycji włączenia zasad gospodarki o obiegu zamkniętym do programów nauczania szkolnego i szkolnictwa wyższego, a także finansowania edukacji technicznej o dużej skuteczności i wspierania zdolności twórczych. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Program Erasmus+ byłby bardzo pomocny we wspieraniu wymiany wiedzy na temat gospodarki o obiegu zamkniętym w różnych krajach Europy. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Badanie zlecone przez EKES (14) i jego opinia NAT/764 w sprawie rozwijania synergii pomiędzy różnymi planami działania dotyczącymi gospodarki o obiegu zamkniętym wraz z siecią działającą w ramach europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym stanowią solidną podstawę wymiany informacji i pogłębiania wiedzy zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Podmioty gospodarcze i społeczeństwo obywatelskie mogłyby zainicjować praktyczne testowanie procesów gospodarki o obiegu zamkniętym w różnych sektorach w wielu odpowiednich gminach europejskich, między innymi poprzez wykorzystanie odpowiednich funduszy takich jak fundusz „Misje” w ramach programu „Horyzont Europa”. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Zasadnicze znaczenie dla wdrażania procesów o obiegu zamkniętym ma jednak ekoprojekt produktów. |
| --- | --- |

6.6.

7.   Konsumenci jako kluczowe podmioty we wdrażaniu

| 7.1. | Praktyczne wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym wymagać będzie silnej sieci poinformowanych, zaangażowanych i powiązanych ze sobą zainteresowanych stron. Należy określić i regularnie poddawać przeglądowi kluczowe strategie polityczne i wsparcie strukturalne dla różnych zainteresowanych grup, a także skutecznie o nich informować. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Konieczne jest również zajęcie się rolą reklamy, tak by straciła ona swój wyraźnie konsumpcyjny charakter i, przy poszanowaniu zasad wolnego rynku, dała pierwszeństwo aspektom trwałości produktów i możliwości ich ponownego wykorzystania, nie nabierając nieuczciwego i wprowadzającego w błąd charakteru. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.2.1. | Ważne jest, aby reklama w większym stopniu uwzględniała zasady realizmu, trendów i typowych cech i by konkretne przykłady, dążenie do zrównoważonego rozwoju oraz pozytywne cechy trwałości towarów stanowiły atut w oczach konsumentów i społeczeństwa. |
| --- | --- |

7.2.1.

| 7.3. | Trzeba uznać prawo konsumenta do naprawy produktów po uczciwych i proporcjonalnych cenach i włączyć je do gwarancji produktu, między innymi za pomocą środków fiskalnych, lokalnych sieci usług naprawy oraz ułatwionego dostępu (15). W tym względzie zwalczanie celowego postarzania produktów powinno stać się integralną częścią nowych technicznych i prawnych cech zrównoważonego ekologicznie produktu, który można łatwo naprawić i odzyskać. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | EKES dostrzega sukces swego partnerstwa z Komisją Europejską w zakresie rozwoju innowacyjnej platformy międzyinstytucjonalnej i oczekuje w przyszłości rozszerzenia jej mandatu. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.4.1. | EKES uważa, że wskazane byłoby rozważenie innego podziału podatków, który zmniejszyłby opodatkowanie pracy, a zwiększył – opodatkowanie zasobów, w tym zwłaszcza produktów mniej zrównoważonych oraz ulegających ewidentnemu postarzaniu. |
| --- | --- |

7.4.1.

| 7.4.2. | Zasada bardziej restrykcyjnego opodatkowania powinna być stosowana wobec produktów importowanych do UE, które wydają się w niewielkim stopniu uwzględniać kryteria gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

7.4.2.

| 7.5. | Należy wyraźnie uznać i wspierać rolę przedsiębiorstw społecznych w gospodarce o obiegu zamkniętym, tak by sektory o doświadczeniu w zakresie ponownego wykorzystania, naprawy i regeneracji mogły korzystać z większej wartości społecznej, gdyż są zaangażowane w rozwijanie umiejętności osób najbardziej wymagających szczególnego traktowania w społeczeństwie. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | EKES podkreśla potrzebę zapewnienia europejskim konsumentom lepszych informacji na temat zarządzania produktami, w tym korzyści wynikających z projektowania i produkcji o obiegu zamkniętym, a także identyfikowalności i przejrzystości, między innymi dzięki zastosowaniu paszportów produktów i technologii cyfrowych, takich jak łańcuch bloków, aby umożliwić przepływ informacji na temat składu, możliwości naprawy i końca przydatności do użycia. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | Wiarygodne, porównywalne i możliwe do zweryfikowania informacje są również ważnym czynnikiem umożliwiającym nabywcom podejmowanie bardziej zrównoważonych decyzji oraz ograniczają ryzyko stosowania nieuczciwego zielonego PR („green washing”). |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Władze lokalne są kluczowymi podmiotami w dziedzinie gospodarowania wodą i odpadami oraz drugorzędnymi bazami surowców. W ramach współpracy partnerskiej mogą inicjować testowanie, które ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju innowacji o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | EKES popiera opracowywanie zasad uwypuklonej już we wcześniejszych opiniach „społecznej odpowiedzialności terytorialnej”, które zapewniają odpowiedzialność publiczną i prywatną za zrównoważony rozwój terytorium w obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

7.9.

Bruksela, dnia16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 100 z 30.4.2009, s. 53.

1

(2)  CEN, CENELEC i ETSI.

2

(3)  Zob. UNI Italia a procesy wstępnej normalizacji, rozporządzenie nr 1025/2012.

3

(4)  Dz.U. C 175 z 28.7.2009, s. 63.

4

(5)  Zob. Circular Economy and Material Value Chains [Gospodarka o obiegu zamkniętym i łańcuchy wartości materiałów] – Światowe Forum Ekonomiczne, 2020 r.

5

Circular Economy and Material Value Chains [Gospodarka o obiegu zamkniętym i łańcuchy wartości materiałów] –

(6)  Zob. Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP), „Natural Resources for the Future We Want” [Zasoby naturalne na rzecz takiej przyszłości, jakiej chcemy], 2019 r.

6

(7)  Zob. Komisja ds. Transformacji Energetycznej, Mission Possible: Reaching Net-Zero Carbon by Mid-Century [Możliwy do realizacji cel: osiągnięcie zeroemisyjności netto do połowy stulecia], 2018 r.

7

Mission Possible: Reaching Net-Zero Carbon by Mid-Century

(8)  Eesc-2017-02666-05-00-decbur – mandat grupy koordynacyjnej.

8

(9)  Wspólne oświadczenie członków grupy koordynacyjnej europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym w sprawie nowego planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, marzec 2020 r.

9

Wspólne oświadczenie członków grupy koordynacyjnej europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym w sprawie nowego planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, marzec 2020 r.

(10)  Dyrektywy 2014/23/UE (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 1), 2014/24/UE (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 65), 2014/25/UE (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 243).

10

(11)  Zob. UNI/PdR: wytyczne z 2019 r. dotyczące metod weryfikacji zawartości materiałów z recyklingu i/lub materiałów odzyskanych i/lub produktów ubocznych produktów regulowanych przez minimalne kryteria środowiskowe.

11

(12)  Zob. dyrektywa 2005/32/WE (Dz.U. L 191 z 22.7.2005, s. 29) przekształcona przez dyrektywę 2009/125/WE (Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10).

12

(13)  Zob. ESA 2010.

13

(14)  https://www.eesc.europa.eu/en/our-work/publications-other-work/publications/circular-economy-strategies-and-roadmaps-europe-executive-summary.

14

(15)  Zob. dyrektywa 1999/85/WE Rady z dnia 22 października 1999 r. w odniesieniu do możliwości wprowadzenia niższej stawki VAT na usługi pracochłonne (Dz.U. L 277 z 28.10.1999, s. 34): drobne naprawy rowerów, obuwia i wyrobów skórzanych, odzieży i wyrobów włókienniczych użytku domowego, remont i przebudowę mieszkań prywatnych, usługi opiekuńcze.

15

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/101 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/101

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy”

(COM(2020) 67 final)

(2020/C 364/14)

| Sprawozdawca: | Ulrich SAMM |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Jakob Krištof POČIVAVŠEK |

Sprawozdawca:

Ulrich SAMM

Współsprawozdawca:

Jakob Krištof POČIVAVŠEK

| Wniosek | Komisja, 9.3.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 216/1/3 |

Wniosek

Komisja, 9.3.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

25.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

216/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) już przyjął z zadowoleniem inicjatywy Komisji mające na celu ułatwienie rozwoju gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego i jest obecnie zadowolony z tego, że ten impuls jest wzmacniany dzięki pakietowi nowych inicjatyw w wielu różnych dziedzinach. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES opowiada się za europejską drogą do cyfryzacji, która wykorzystuje możliwości gospodarki przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony naszych danych w celu zagwarantowania prywatności i samostanowienia. Podejście skoncentrowane na człowieku we wszystkich inicjatywach Komisji jest bardzo pożądane. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES jest przekonany, że Europa jest na dobrej drodze, ale historia jest jeszcze daleka od zakończenia. Cyfryzacja szybko się rozwija, a ustawodawstwo europejskie musi nadążać za zmianami. Dlatego też niezbędne są solidne i ambitne ramy regulacyjne, w tym prawnie wiążące zasady etyczne i jasne zasady dotyczące odpowiedzialności. EKES jest przekonany, że ten dynamiczny rozwój wymaga również elastycznych i możliwych do dostosowania procesów, w przypadku których konieczny jest stały dialog między zaangażowanymi stronami; w szczególności należy wprowadzić obowiązek umożliwienia pracownikom wypowiedzenia się. EKES, jako przedstawiciel organizacji społeczeństwa obywatelskiego, jest gotów przyłączyć się do działań w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ważne jest inwestowanie w odpowiednie technologie przyszłości, promowanie szkolenia ludzi i budowanie zaufania wśród obywateli, by zachęcić ich do aktywnego udziału w transformacji. Transformacja cyfrowa musi być sprawiedliwa, zrównoważona i akceptowalna społecznie. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zgadza się z opinią Komisji, że musimy stworzyć prawdziwy jednolity europejski rynek danych – europejską przestrzeń danych opartą na europejskich zasadach i wartościach. EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę dotyczącą nowej strategii przemysłowej UE, która określi działania ułatwiające przejście do bardziej cyfrowego, ekologicznego i konkurencyjnego w skali światowej przemysłu UE o obiegu zamkniętym i ze zrównoważonymi przedsiębiorstwami oraz strategię dla MŚP. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES podkreśla, że europejska suwerenność technologiczna nie powinna być postrzegana w opozycji do innych i nie powinna wykluczać korzyści płynących z globalnej współpracy. Należy jednak również odpowiednio uwzględnić potrzeby Europejczyków i europejskiego modelu społecznego, przyjmując za punkt odniesienia Europejski filar praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Edukacja i kształcenie zawodowe zapewniające nabycie umiejętności cyfrowych są kluczem do przygotowania się na cyfrowe życie. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja koncentruje się na kompetencjach i umiejętnościach cyfrowych, ale wzywa Komisję do lepszego rozróżnienia między kompetencjami technicznymi i społecznymi, chociaż oba te rodzaje kompetencji mają zasadnicze znaczenie. Należy podjąć dodatkowe wysiłki i zapewnić środki na rzecz cyfrowego szkolenia członków słabszych grup społecznych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Cyfrowa przyszłość Europy oparta na podejściu skoncentrowanym na człowieku będzie sukcesem tylko wtedy, gdy ludzie będą mieli zaufanie do technologii cyfrowych. EKES zauważa, że Komisja zamierza wprowadzić wyraźne rozróżnienie między aplikacjami wysokiego ryzyka, które powinny podlegać ścisłej regulacji, a aplikacjami niskiego ryzyka, w przypadku których wystarczy polegać na samoregulacji i mechanizmach rynkowych. EKES z zadowoleniem przyjmuje to ogólne podejście, podkreśla jednak, że potrzebna jest szczegółowa i dokładna analiza poszczególnych aplikacji. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES popiera również podejście skoncentrowane na człowieku w odniesieniu do wyzwań wynikających z platform internetowych dla pracowników. Udoskonalone ramy prawne, które zapobiegałyby niepewnym warunkom pracy i zapewniałyby prawa pracowników w internecie, w tym negocjacje zbiorowe, są jednym z ważnych aspektów tego podejścia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES jest zdania, że nie zostało uwzględnione rozwijanie cyfrowych usług publicznych na rzecz przyszłości cyfrowej, zwłaszcza że transgraniczne usługi administracji elektronicznej mogłyby wzmocnić jednolity rynek (cyfrowy) oraz usprawnić publiczne regulacje i koordynację. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Mając na uwadze niedawną i trwającą pandemię COVID-19, społeczeństwo mierzy się z rzeczywistością, jeśli chodzi o wykorzystanie technologii cyfrowych, co stwarza wiele nowych wyzwań. Potrzeba komunikacji, nauki i pracy na odległość pokazała, że wiele osób nie jest odpowiednio przygotowanych do efektywnego korzystania z nowoczesnych technologii cyfrowych, oraz że brakuje cyfrowej infrastruktury umożliwiającej równy dostęp i uczestnictwo sprzyjające włączeniu społecznemu za pomocą technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Potrzeba zmiany nawyków ze względu na środki podjęte przez rządy krajowe w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się COVID-19 może mieć długotrwałe skutki dla praktyk konsumenckich i stosunków pracy w perspektywie długoterminowej. Przy opracowywaniu nowych polityk w tym zakresie należy wziąć pod uwagę pozytywne i negatywne skutki tej zmiany. Należy monitorować transformację cyfrową za pomocą finansowanej przez UE i ukierunkowanej na pracę kompleksowej inicjatywy badawczej dotyczącej „cyfryzacji na rzecz godnej pracy”. EKES jest przekonany, że tylko dzięki zaprojektowaniu wydajnych i przyjaznych dla pracownika systemów Przemysłu 4.0 cyfryzacja odniesie sukces w długiej perspektywie (1). |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wstęp i streszczenie komunikatu

| 2.1. | W niniejszym komunikacie nowa Komisja przedstawia ogólny dokument opisujący szereg inicjatyw mających pomóc w kształtowaniu cyfrowej przyszłości Europy. Europa musi przewodzić sprawiedliwej transformacji naszego świata w zdrową planetę i nowy świat cyfrowy, w związku z tym wyzwanie związane z jednoczesną transformacją ekologiczną i cyfrową wymaga wzajemnie dostosowanych działań, aby technologie cyfrowe wspierały Europejski Zielony Ład przy jednoczesnym poszanowaniu celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W tym celu Komisja ogłosiła pakiet inicjatyw. Różne inicjatywy przedstawione i ogłoszone na ten i następny rok podzielone są na trzy główne filary:
  Technologia przynosząca korzyści ludziom:






  — | Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji (COM(2020) 65 final / zob. INT/894), |
| --- | --- | --- |

2.2.

Technologia przynosząca korzyści ludziom:

—

Biała księga w sprawie sztucznej inteligencji (COM(2020) 65 final / zob. INT/894),

| — | Strategia dotycząca technologii kwantowych, łańcucha bloków i obliczeń superkomputerowych, |
| --- | --- |

—

Strategia dotycząca technologii kwantowych, łańcucha bloków i obliczeń superkomputerowych,

| — | Plan działania w zakresie 5G i 6G (COM(2020) 50 final / zob. TEN/704), |
| --- | --- |

—

Plan działania w zakresie 5G i 6G (COM(2020) 50 final / zob. TEN/704),

| — | Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej i wzmocniony program na rzecz umiejętności, |
| --- | --- |

—

Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej i wzmocniony program na rzecz umiejętności,

| — | Inicjatywy na rzecz poprawy warunków pracy pracowników platform, |
| --- | --- |

—

Inicjatywy na rzecz poprawy warunków pracy pracowników platform,

| — | Normy w zakresie bezpiecznych i pozbawionych granic usług i przepływu danych sektora publicznego. |
| --- | --- |

—

Normy w zakresie bezpiecznych i pozbawionych granic usług i przepływu danych sektora publicznego.

Uczciwa i konkurencyjna gospodarka:

| — | Europejska strategia w zakresie danych (COM(2020) 66 final / zob. TEN/708), |
| --- | --- |

—

Europejska strategia w zakresie danych (COM(2020) 66 final / zob. TEN/708),

| — | Przegląd adekwatności unijnych przepisów dotyczących konkurencji, |
| --- | --- |

—

Przegląd adekwatności unijnych przepisów dotyczących konkurencji,

| — | Pakiet dotyczący strategii przemysłowej, |
| --- | --- |

—

Pakiet dotyczący strategii przemysłowej,

| — | Komunikat w sprawie opodatkowania działalności gospodarczej w XXI wieku, |
| --- | --- |

—

Komunikat w sprawie opodatkowania działalności gospodarczej w XXI wieku,

| — | Nowy program na rzecz konsumentów. |
| --- | --- |

—

Nowy program na rzecz konsumentów.

Otwarte, demokratyczne i zrównoważone społeczeństwo:

| — | Nowe i zmienione przepisy mające na celu pogłębienie wewnętrznego rynku usług cyfrowych, |
| --- | --- |

—

Nowe i zmienione przepisy mające na celu pogłębienie wewnętrznego rynku usług cyfrowych,

| — | Przegląd rozporządzenia eIDAS, |
| --- | --- |

—

Przegląd rozporządzenia eIDAS,

| — | Plan działania dotyczący mediów i sektora audiowizualnego, |
| --- | --- |

—

Plan działania dotyczący mediów i sektora audiowizualnego,

| — | Europejski plan działania na rzecz demokracji, |
| --- | --- |

—

Europejski plan działania na rzecz demokracji,

| — | Europejska strategia bezpieczeństwa cybernetycznego, |
| --- | --- |

—

Europejska strategia bezpieczeństwa cybernetycznego,

| — | Inicjatywa mająca na celu opracowanie wysoce precyzyjnego cyfrowego modelu Ziemi, |
| --- | --- |

—

Inicjatywa mająca na celu opracowanie wysoce precyzyjnego cyfrowego modelu Ziemi,

| — | Inicjatywa dotycząca urządzeń elektronicznych o zamkniętym cyklu życia, |
| --- | --- |

—

Inicjatywa dotycząca urządzeń elektronicznych o zamkniętym cyklu życia,

| — | Promowanie elektronicznej dokumentacji medycznej. |
| --- | --- |

—

Promowanie elektronicznej dokumentacji medycznej.

| 2.3. | Aby umocnić interesy Europy jako partnera globalnego, ogłoszono również globalną strategię współpracy cyfrowej i strategię normalizacji. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Model europejski – stawianie ludzi w centrum procesu cyfryzacji

| 3.1. | Cyfryzacja otwiera bogactwo nowych opcji decyzyjnych, które umożliwiają ludziom lepsze życie w niespotykany wcześniej sposób. Niemniej jednak im bardziej cyfryzacja wpływa na nasze życie i im bardziej jesteśmy powiązani ze sobą, tym bardziej jesteśmy podatni na szkodliwe działania w cyberprzestrzeni, manipulacje i technologie podważające naszą autonomię. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W związku z tym EKES opowiada się za opartą na europejskich wartościach europejską drogą do cyfryzacji, która wykorzystuje możliwości gospodarki przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony naszych danych w celu zagwarantowania prywatności i samostanowienia. Podejście skoncentrowane na człowieku we wszystkich inicjatywach Komisji jest bardzo pożądane. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES popiera również podejście skoncentrowane na człowieku w odniesieniu do wyzwań wynikających z platform internetowych dla pracowników. Udoskonalone ramy, które zapobiegałyby niepewnym warunkom pracy i zapewniałyby prawa pracowników w internecie, w tym rokowania zbiorowe, są jednym z ważnych aspektów tego podejścia. EKES podkreśla, że praca na platformach wykonywana jest zarówno przez pracowników, jak i przez osoby samozatrudnione. Osoby prowadzące działalność na własny rachunek pracują na zasadzie relacji B2B (business-to-business) lub B2C (business-to-consumer). Kodeksy postępowania i warunki handlowe w odniesieniu do relacji B2B, opracowane na szczeblu europejskim, powinny zapewniać uczciwą konkurencję między przedsiębiorstwami, niezależnie od ich wielkości, i zapobiegać fikcyjnemu samozatrudnieniu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES podkreśla również znaczenie rozwiązań cyfrowych dla wdrożenia Europejskiego Zielonego Ładu, zwłaszcza w odniesieniu do gospodarki o obiegu zamkniętym. Zużycie energii, surowce przeznaczone na technologie informacyjno-komunikacyjne oraz możliwość recyklingu sprzętu ICT to niektóre z innych wyzwań, z którymi należy się na bieżąco mierzyć. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Europa jest na dobrej drodze, ale historia jest jeszcze daleka od zakończenia. Na przykład RODO i wytyczne w zakresie etyki dotyczące zaufania do sztucznej inteligencji były ważnym krokiem. Niemniej jednak cyfryzacja szybko się rozwija, a ustawodawstwo europejskie musi nadążać za zmianami. Dlatego niezbędne są solidne i ambitne ramy regulacyjne, w tym prawnie wiążące zasady etyczne i jasne zasady dotyczące odpowiedzialności. EKES jest przekonany, że ten dynamiczny rozwój wymaga również elastycznych i możliwych do dostosowania procesów, w przypadku których konieczny jest stały dialog między zaangażowanymi stronami. EKES, jako przedstawiciel organizacji społeczeństwa obywatelskiego, jest gotów przyłączyć się do działań w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES uważa, że brakuje wyraźnego nacisku na potrzebę zapewnienia zrównoważonych struktur demokratycznych w procesie budowania potencjału i tworzenia atmosfery zaufania w stosunkach pracy. EKES jest przekonany, że zasadnicze zmiany, jakie cyfryzacja przyniesie w przedsiębiorstwach, mogą się powieść tylko wtedy, gdy istnieje stosunek zaufania między kierownictwem przedsiębiorstwa a przedstawicielami pracowników. Jednakże nasilenie ruchów populistycznych w XXI w. kwestionuje tradycyjne formy budowania zaufania poprzez występowanie w sprawach społecznych. Należy zatem podjąć odpowiednie działania w celu wspierania dialogu społecznego na szczeblu UE. Chodzi tu o regulacje społeczne w przedsiębiorstwie, o jego wyniki gospodarcze i ogólne wzmocnienie demokratycznych zmian. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uczciwa i konkurencyjna gospodarka

| 4.1. | Dane stały się kluczowym czynnikiem w naszej gospodarce. EKES zgadza się z opinią Komisji, że musimy stworzyć prawdziwy jednolity europejski rynek danych – europejską przestrzeń danych opartą na europejskich zasadach i wartościach. EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę dotyczącą nowej strategii przemysłowej UE, która określi działania ułatwiające przejście do bardziej cyfrowego, ekologicznego i konkurencyjnego w skali światowej przemysłu UE o obiegu zamkniętym oraz strategię dla MŚP. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES uważa również, że aby zapewnić równe warunki działania, przepisy mające zastosowanie w świecie offline – począwszy od przepisów dotyczących konkurencji i jednolitego rynku, przez ochronę konsumentów, aż po własność intelektualną, podatki i prawa pracownicze – powinny mieć również zastosowanie w sieci. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES jest przekonany, że konieczny będzie znaczny wzrost inwestycji (w państwach członkowskich UE) w połączeniu z silnym europejskim programem badań i innowacji, aby utrzymać światowej klasy poziom obliczeń wielkiej skali oraz że przemysłowe podejście do opracowania nowej generacji mikrochipów o niskim poborze mocy w Europie zmniejszą uzależnienie UE od importu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES jest głęboko przekonany, że innowacje i inwestycje, zwłaszcza publiczne, mogą także pomóc w zlikwidowaniu regionalnych różnic w rozwoju, jeśli dostęp do infrastruktury cyfrowej, a tym samym do rynku cyfrowego, będzie zapewniony również na odległych obszarach. Jest to warunek sine qua non, jeśli nikt ma nie pozostać w tyle w trakcie transformacji cyfrowej. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES podkreśla, że europejska suwerenność technologiczna nie powinna być postrzegana w opozycji do innych i nie powinna wykluczać korzyści płynących z globalnej współpracy. Należy jednak odpowiednio uwzględnić potrzeby Europejczyków i europejskiego modelu społecznego, przyjmując za punkt odniesienia działania Komisji Europejskiej na rzecz wzmocnienia Europejskiego filaru praw socjalnych. Stosowanie wartości europejskich (ochrona danych, prywatność, ochrona socjalna, zrównoważony rozwój) może stać się przewagą konkurencyjną, jeżeli wzrośnie świadomość społeczeństwa i przedsiębiorstw co do wykorzystywania danych przez strony trzecie (USA) i co do potencjału kontrolnego systemów cyfrowych (Chiny). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Komisja słusznie stwierdza, że musimy zadbać o to, by rola systemowa niektórych platform internetowych i nabywana przez nie siła rynkowa nie zagrażały sprawiedliwości i otwartości naszego rynku. W tym celu, a także w celu stymulowania rozwoju platform internetowych w UE, przepisy na szczeblu UE powinny zapewniać równe warunki działania i dostęp do podstawowych czynników innowacji cyfrowych (2) (w szczególności danych) i ekosystemu produktów stosowanych przez konsumentów. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Komisja twierdzi, że zapewnienie uczciwości w gospodarce cyfrowej jest poważnym wyzwaniem. Zagwarantowanie jej jest jednak niezwykle ważne. W związku z tym EKES popiera zamiar ustanowienia w razie potrzeby dodatkowych przepisów mających zapewnić możliwość zaskarżania, uczciwość i innowacyjność oraz możliwości wejścia na rynek, a także ochronę interesu publicznego, który wykracza poza kwestie związane z konkurencją lub gospodarką. EKES zauważa, że opodatkowanie w gospodarce cyfrowej będzie miało istotny wpływ w tym względzie. Ważne będą rozwiązania międzynarodowe i europejskie w odniesieniu do opodatkowania cyfrowego, a UE powinna dążyć do opodatkowania działalności cyfrowej, które będzie sprawiedliwe i będzie zapobiegać rozdrobnieniu i jednostronnym działaniom. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę mającą na celu poprawę warunków pracy na platformach, zwłaszcza poprzez skupienie się na umiejętnościach i edukacji. Jednak trzeba będzie także stawić czoła wyzwaniom, które obejmują status zatrudnienia, reprezentację i działania na rzecz zwiększenia ochrony socjalnej pracowników platform, a także rozwiązywanie sporów i egzekwowanie praw. Ma to szczególne znaczenie w przypadku pracowników transgranicznych. Na wniosek prezydencji niemieckiej w Radzie EKES opracuje opinię rozpoznawczą w sprawie godnej pracy w gospodarce platform. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES jest zdania, że w komunikacie EKES-u nie zostało uwzględnione rozwijanie cyfrowych usług publicznych na rzecz przyszłości cyfrowej, zwłaszcza że transgraniczne usługi administracji elektronicznej mogłyby wzmocnić jednolity rynek (cyfrowy) oraz usprawnić publiczne regulacje i koordynację. |
| --- | --- |

4.9.

5.   Rola edukacji w przygotowaniu do życia cyfrowego

| 5.1. | Edukacja i kształcenie zawodowe zapewniające nabycie umiejętności cyfrowych są kluczem do przygotowania się na cyfrowe życie. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja koncentruje się na kompetencjach i umiejętnościach cyfrowych, ale wzywa Komisję do lepszego rozróżnienia między kompetencjami technicznymi i społecznymi, chociaż oba rodzaje kompetencji mają zasadnicze znaczenie. Stworzenie kryterium „zdolności do pracy” zamiast dostosowywania jedynie „szans na rynku pracy” wymaga środków mających na celu stałe wspieranie uczenia się przez całe życie. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W przyszłości od większości specjalistów wymagane będą umiejętności techniczne (programowanie na różnych poziomach). Jest to wyzwanie dla systemów edukacji i organizacji szkolenia zawodowego w państwach członkowskich. Specjaliści muszą być szkoleni w zakresie nowych narzędzi i muszą być świadomi właściwości, ograniczeń i ryzyka, ponieważ to oni ponoszą ostateczną odpowiedzialność. Niemniej jednak co najmniej podstawowe umiejętności techniczne będą musiały zostać nabyte przez jak największą liczbę obywateli, aby mogli zrozumieć i wykorzystywać technologie i narzędzia cyfrowe oraz komunikować się za ich pośrednictwem w produktywny, integracyjny i bezpieczny sposób. Podstawowe umiejętności techniczne są niezbędne do wspierania osób w każdym wieku, a zwłaszcza osób starszych, aby mogły zrozumieć i bezpiecznie wykorzystywać technologie i narzędzia cyfrowe. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Umiejętności społeczne nie wymagają szczególnej wiedzy technicznej, ale należy się ich uczyć w możliwie najwcześniejszym wieku. Umiejętności społeczne pozwalają dzieciom, konsumentom i obywatelom zrozumieć podstawy systemów cyfrowych i jak najlepiej z nich korzystać. Pomagają identyfikować potencjalne zagrożenia związane z manipulacją lub przestępczością oraz oceniać napływ otrzymywanych informacji. EKES przypomina, że kształcenie ogólne jest nadal najlepszym przygotowaniem do przyszłych zmian. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Do korzystania ze sztucznej inteligencji i pracy z nią wymagane są specjalne umiejętności, wiedza i świadomość. W związku z tym EKES pragnie skorzystać z doświadczeń Finlandii, gdzie proponuje się przeszkolenie jak największej liczby osób w dziedzinie sztucznej inteligencji poprzez kurs internetowy. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Jak już wcześniej podkreślał EKES, w szybko zmieniających się czasach ery cyfrowej samo pomaganie jednostkom w zdobyciu minimalnego zestawu umiejętności jest niewystarczające i kluczowe znaczenie ma zapewnienie, by gwarancja umiejętności stała się gwarantowaną ścieżką, która umożliwia ludziom dalsze postępy i osiągnięcie maksymalnego możliwego poziomu umiejętności i zachęca do tego (3). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES przypomina o roli partnerów społecznych w zapewnieniu uczciwej i sprawiedliwej transformacji. Istotne jest, aby strategia przewidywała potrzeby w zakresie umiejętności, a tym samym wspierała odpowiednie przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji w odpowiednim czasie. Rola partnerów społecznych i ich zaangażowanie ma w tym względzie ogromne znaczenie, podobnie jak wtedy, gdy toczą się dyskusje na temat wprowadzania nowych technologii. |
| --- | --- |

5.6.

6.   Pewność i odpowiedzialność – zaufanie do życia cyfrowego

| 6.1. | Cyfrowa przyszłość Europy oparta na podejściu skoncentrowanym na człowieku będzie sukcesem tylko wtedy, gdy ludzie będą mieli zaufanie do technologii cyfrowych. EKES apeluje o odpowiednie zabezpieczenia w zakresie prywatności, bezpieczeństwa i zarządzania danymi, a także o przejrzystość algorytmów sztucznej inteligencji. co pomogłyby zdobyć to zaufanie. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES zauważa, że Komisja zamierza wprowadzić wyraźne rozróżnienie między aplikacjami wysokiego ryzyka, które powinny podlegać ścisłej regulacji, a aplikacjami niskiego ryzyka, w przypadku których wystarczy polegać na samoregulacji i mechanizmach rynkowych. EKES z zadowoleniem przyjmuje to ogólne podejście, ale podkreśla również, że szczegółowa i dogłębna analiza różnych aplikacji jest potrzebna zarówno dziś, jak i w przypadku wprowadzania przyszłych zmian, przy czym w razie wątpliwości aplikacje należy uznawać za obarczone wysokim ryzykiem. EKES popiera w szczególności decyzję o zaklasyfikowaniu do kategorii wysokiego ryzyka aplikacji, które mają wpływ na prawa pracowników i osób ubiegających się o pracę, i proponuje utrzymanie tej decyzji w celu wzmocnienia cyfrowych praw pracowników. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | EKES wezwał już do opracowania standardowych procedur testowych w celu oceny funkcjonalności i ograniczeń systemów cyfrowych (np. stronniczość, uprzedzenia, dyskryminacja, odporność, solidność, bezpieczeństwo itp.). W zależności od poziomu ryzyka takie testy mogą przeprowadzać sami programiści i firmy lub mogą być one przeprowadzane w ramach procedur testowych niezależnych instytucji. EKES z zadowoleniem przyjmuje pomysł Komisji dotyczący wprowadzenia systemu dobrowolnego znakowania, podobny do wcześniejszej propozycji EKES-u dotyczącej europejskich certyfikatów dla godnych zaufania produktów sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji zainicjowania szeroko zakrojonej debaty na temat wyjątków, kiedy można zezwolić na rozpoznawanie twarzy w celu zdalnej identyfikacji biometrycznej. Przepisy powinny również zakazywać nieproporcjonalnego nadzoru w miejscu pracy i dyskryminacji w oparciu o stronnicze algorytmy. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | EKES podkreśla, że samo zaufanie nie wystarczy – zasadnicze znaczenie ma nadal krytyczne myślenie oparte na kształceniu ogólnym. Jest to szczególnie ważne w kontekście radzenia sobie z dezinformacją, która stanowi zagrożenie dla naszej demokracji. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | EKES podkreśla, że zaufanie obejmuje również przestrzeganie praw pracowników do informacji i konsultacji. Prawa do informacji i konsultacji w przypadku zmian w miejscu pracy, gwarantowane w traktatach UE, przekształcają „pracowników” w „obywateli w miejscu pracy”. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES podkreśla, że ustawodawstwo UE jest szczególnie ważne dla ochrony konsumentów i pracowników, którzy nie posiadają profesjonalnych umiejętności cyfrowych. |
| --- | --- |

6.7.

7.   Wpływ kryzysu związanego z COVID-19 na transformację cyfrową

| 7.1. | Mając na uwadze niedawną i trwającą pandemię COVID-19, społeczeństwo mierzy się z rzeczywistością, jeśli chodzi o wykorzystanie technologii cyfrowych, co stwarza wiele nowych wyzwań. Potrzeba komunikacji, nauki i pracy na odległość pokazała, że wiele osób nie jest odpowiednio przygotowanych do efektywnego korzystania z nowoczesnych technologii cyfrowych, oraz że brakuje cyfrowej infrastruktury umożliwiającej równy dostęp i uczestnictwo sprzyjające włączeniu społecznemu za pomocą technologii cyfrowych. Sieci cyfrowe nie zostały powiększone w celu poradzenia sobie ze zwiększonym obciążeniem i konieczne będą wystarczające inwestycje w celu zapewnienia dostępności szybkiej i skutecznej komunikacji nie tylko w celach handlowych, ale również w prywatnym życiu, nawet na obszarach oddalonych. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Szczególną uwagę należy poświęcić słabszym grupom. Zwłaszcza osoby starsze, które nie posiadają wystarczających umiejętności, doświadczenia lub nawet sprzętu do korzystania z platform internetowych pozostawiono bez odpowiednich środków komunikacji. Kontakty społeczne między członkami rodziny a innymi osobami są trudniejsze, a usługi społeczne i inne usługi publiczne są dla nich niedostępne lub przynajmniej trudniej dostępne. Należy podjąć dodatkowe wysiłki i zapewnić środki na rzecz cyfrowego szkolenia członków słabszych grup społecznych. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Ponadto kwarantanna i tymczasowe zamknięcia granic między państwami członkowskimi pokazały, że istnieją inne konsekwencje i niedociągnięcia związane z obecnym stanem rzeczy na jednolitym rynku cyfrowym, jeśli chodzi o pracowników przygranicznych i telepracę. Kryzys związany z pandemią COVID-19 doprowadził również do ogromnego wzrostu handlu elektronicznego i płatności bezgotówkowych, a także do wzrostu nieuczciwych i oszukańczych praktyk. Potrzeba zmiany nawyków ze względu na środki podjęte przez rządy krajowe w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się COVID-19 może mieć długotrwałe skutki dla praktyk konsumenckich i stosunków pracy w perspektywie długoterminowej. Przy opracowywaniu nowych polityk w tym zakresie należy wziąć pod uwagę pozytywne i negatywne skutki tej zmiany. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Świat cyfrowy został w pełni zmobilizowany, aby zapewnić wiedzę fachową w walce z pandemią COVID-19. Kwestia cyfrowych aplikacji śledzących (identyfikacja kontaktów) w celu informowania użytkowników, że w ciągu ostatnich kilku dni mieli kontakt z osobą, u której zdiagnozowano COVID-19, była przedmiotem wielu dyskusji. EKES ubolewa, że europejska inicjatywa na rzecz cyfrowego monitorowania tych kontaktów, znana jako PEPP-PT (Pan European Privacy Preserving Proximity Tracing), nie doprowadziła do konsensusu pozwalającego na włączenie standardowych aplikacji do krajowych strategii w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

7.4.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 17.

1

(2)  De STREEL, A., Contribution to Growth: European Digital Single Market. Delivering improved rights for European citizens and businesses, Parlament Europejski, Luksemburg, 2019 r.

2

Contribution to Growth: European Digital Single Market. Delivering improved rights for European citizens and businesses

(3)  Dz.U. C 173 z 31.5.2017, s. 45

3

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/108 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/108

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Nowa strategia przemysłowa dla Europy«”

(COM(2020) 102 final)

(2020/C 364/15)

| Sprawozdawca: | Mihai IVAȘCU |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Dirk BERGRATH |

Sprawozdawca:

Mihai IVAȘCU

Współsprawozdawca:

Dirk BERGRATH

| Wniosek o konsultację | Komisja, 22.4.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 25.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 207/4/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja, 22.4.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

25.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

207/4/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Unia Europejska i jej państwa członkowskie muszą pozostać zjednoczone, by chronić swoją suwerenność. EKES jest przekonany, że jeśli Europa ma utrzymać wiodącą rolę na świecie, potrzebuje silnej i konkurencyjnej bazy przemysłowej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet uznaje kluczowe znaczenie przejścia na gospodarkę bezemisyjną i odwrócenia obecnej tendencji do gwałtownego zmniejszania się różnorodności biologicznej. Bez zielonej strategii przemysłowej jako podstawy Zielonego Ładu Unia Europejska nigdy nie zdoła osiągnąć gospodarki bezemisyjnej w ciągu jednego pokolenia. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Nowa strategia przemysłowa musi zapewnić właściwą równowagę między wspieraniem przedsiębiorstw europejskich, poszanowaniem unijnego celu neutralności klimatycznej do 2050 r. i zapewnieniem konsumentom zachęt do wybierania zrównoważonych towarów i usług. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uznaje znaczenie, jakie Komisja nadaje podmiotom społecznym i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego podczas kształtowania przyszłości przemysłu europejskiego. Jest przekonany, że konstruktywny dialog społeczny i obywatelski na wszystkich szczeblach przyczyni się do skutecznej realizacji strategii. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Gospodarka o obiegu zamkniętym ma fundamentalne znaczenie dla rozwoju przyszłego europejskiego modelu gospodarczego. Należy w jej ramach zbadać realne i ekonomiczne alternatywy dla paliw kopalnych oraz nadać wagę zdecentralizowanym i opartym na współpracy rozwiązaniom w zakresie czystej energii. Gospodarka o obiegu zamkniętym pozwoli też znacznie poprawić zasobooszczędność działalności gospodarczej oraz zmniejszyć naszą zależność od importu surowców krytycznych. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest głęboko przekonany, że polityka przemysłowa musi iść w parze ze zdecydowaną polityką handlową i zagraniczną, w ramach których zaś należy opracowywać strategie na rzecz zagwarantowania dostępu do surowców. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa za niezwykle istotne wypełnienie przez Europę luki istniejącej między nią a USA, Chinami i innymi państwami w odniesieniu do niektórych technologii. Oparcie się na naszej przewadze konkurencyjnej przy jednoczesnym finansowaniu badań i rozwoju ma kluczowe znaczenie dla uzyskania statusu światowego lidera. Bardzo ważne jest stworzenie jednolitego europejskiego rynku kapitałowego, w tym europejskiego rynku kapitału wysokiego ryzyka. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Europejski przemysł zostanie ucyfrowiony albo przestanie istnieć. Inwestycje w sektorach ICT, takich jak gospodarka oparta na danych, internet rzeczy, przetwarzanie w chmurze, sztuczna inteligencja i zaawansowana produkcja, muszą dotrzeć do wszystkich regionów i państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Rynek wewnętrzny stanowi podstawę naszej globalnej konkurencyjności. Rozporządzenie w sprawie monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych powinno być stosowane przez wszystkie państwa członkowskie, a jeżeli jest to konieczne, należy je wzmocnić i zaktualizować. Każda strona pragnąca być częścią jednolitego rynku powinna przestrzegać zasad leżących u jego podstaw, w tym również zasad dotyczących neutralności klimatycznej. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | W celu przywrócenia miejsc pracy, wzrostu gospodarczego i zaufania konieczne jest zwiększenie przedsiębiorczości w Unii Europejskiej. UE powinna promować i finansować programy edukacyjne mające na celu pobudzenie tworzenia nowego, zrównoważonego otoczenia gospodarczego i społecznego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Polityka przemysłowa powinna mieć silny wymiar społeczny. Wysokiej jakości miejsca pracy, ochrona socjalna i dobrze funkcjonujące służby publiczne tworzą właściwe otoczenie dla prosperującej działalności przemysłowej. Europejski filar praw socjalnych jest pod tym względem istotnym motorem wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES wzywa do szybkiego wdrożenia jednolitego patentu europejskiego. Mogłoby to umożliwić przedsiębiorstwom wprowadzanie innowacji oraz rozwój i ochronę know-how na szczeblu europejskim i międzynarodowym po rozsądnych kosztach. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES uważa, że aby zająć się różnicami w opłatach za emisję gazów cieplarnianych na poziomie światowym, konieczne są następujące działania: wprowadzenie środków dostosowania na granicach, normy środowiskowe, które muszą spełniać importerzy, dotacje na niskoemisyjny eksport, zdecydowane stosowanie instrumentów ochrony handlu oraz działania mające na celu rozwiązanie problemu różnic w cenach uprawnień do emisji dwutlenku węgla w umowach o wolnym handlu. Ostatecznym celem powinno być ustalenie ogólnoświatowej ceny dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES uważa, że należy dokończyć budowę UGW, aby zapewnić dostępność wszystkich narzędzi gospodarczych w celu przeciwdziałania negatywnym wstrząsom gospodarczym wywołanym COVID-19. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES zwraca uwagę, że jedynym sposobem na przezwyciężenie kryzysu przez państwa członkowskie są skoordynowane działania, niepozostawianie nikogo w tyle oraz przywrócenie zdolności przedsiębiorstw do generowania wartości dodanej, inwestowania w zrównoważoną przyszłość i utrzymania/tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy. Plan odbudowy dla Europy, Zielony Ład i nowa strategia przemysłowa, wdrażane w zintegrowany sposób, zapewniają śmiały i ambitny pakiet środków politycznych na rzecz wyjścia z kryzysu wywołanego pandemią i przygotowania wspólnej przyszłości. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Najdotkliwiej skutki kryzysu odczują prawdopodobnie MŚP. EKES popiera zamiar wspierania tych przedsiębiorstw w działaniach scale-up, w rozwijaniu nowych modeli biznesowych i przyciąganiu wykwalifikowanej siły roboczej, np. poprzez wprowadzenie opcji na akcje dla pracowników. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Struktury pośrednie takie jak sieci MŚP, agencje rozwoju regionalnego i klastry muszą wspierać i wzmacniać strategiczne łańcuchy wartości i łączyć wszystkie dynamiczne siły w celu umocnienia ekosystemów gospodarczych. |
| --- | --- |

1.17.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat w sprawie nowej strategii przemysłowej dla Europy, lecz wyraża ubolewanie, że zawiera on tylko wykaz przyszłych projektów i środków zamiast jasnej, namacalnej i wszechstronnej strategii krótko-, średnio- i długoterminowej na rzecz europejskiego przemysłu. Dlatego EKES wzywa Komisję do opracowania konkretnego planu działania zawierającego klarowne cele roczne i procedury monitorowania i obejmującego ścisłą współpracę ze wszystkimi właściwymi interesariuszami. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES odnotowuje jednak szereg różnic w porównaniu z wcześniejszymi komunikatami:






  — | w komunikacie przyjęto podejście strategiczne, gdyż kładzie się znacznie większy nacisk na dwojaką transformację – w dziedzinie cyfryzacji i neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla, |
| --- | --- | --- |

2.2.

—

w komunikacie przyjęto podejście strategiczne, gdyż kładzie się znacznie większy nacisk na dwojaką transformację – w dziedzinie cyfryzacji i neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla,

| — | zaleca się w nim wyraźniej oparte na współpracy podejście do polityki przemysłowej, np. podkreślając potrzebę budowy silnych ekosystemów przemysłowych lub promowania sojuszy przemysłowych, |
| --- | --- |

—

zaleca się w nim wyraźniej oparte na współpracy podejście do polityki przemysłowej, np. podkreślając potrzebę budowy silnych ekosystemów przemysłowych lub promowania sojuszy przemysłowych,

| — | dąży się do tego, by umożliwić przeznaczanie większych środków państwowych na strategiczne projekty przemysłowe poprzez złagodzenie zwykłych przepisów UE dotyczących dotacji lub przez ustanowienie szeroko zakrojonych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania, |
| --- | --- |

—

dąży się do tego, by umożliwić przeznaczanie większych środków państwowych na strategiczne projekty przemysłowe poprzez złagodzenie zwykłych przepisów UE dotyczących dotacji lub przez ustanowienie szeroko zakrojonych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania,

| — | przyjmuje się bardziej zdecydowane stanowisko w sprawie stosunków zewnętrznych, ponieważ proponuje się wykorzystanie uprawnień regulacyjnych UE do obrony strategicznej autonomii Europy, |
| --- | --- |

—

przyjmuje się bardziej zdecydowane stanowisko w sprawie stosunków zewnętrznych, ponieważ proponuje się wykorzystanie uprawnień regulacyjnych UE do obrony strategicznej autonomii Europy,

| — | komunikat koncentruje się na dekarbonizacji europejskich sektorów energochłonnych. |
| --- | --- |

—

komunikat koncentruje się na dekarbonizacji europejskich sektorów energochłonnych.

| 2.3. | W tym niespokojnym środowisku międzynarodowym Unia Europejska i jej państwa członkowskie muszą pozostać zjednoczone, by chronić swoją suwerenność. EKES zdecydowanie uważa, że jeśli Europa ma utrzymać wiodącą rolę na świecie, potrzebuje konkurencyjnej, silnej bazy przemysłowej, która przyczyni się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, przestrzegania porozumienia paryskiego i do powrotu do śladu ekologicznego (1) poniżej jednej planety rocznie możliwie najszybciej i nie później niż do 2040 r. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komitet uznaje kluczowe znaczenie przejścia na gospodarkę bezemisyjną i odwrócenia obecnej tendencji do gwałtownego zmniejszania się różnorodności biologicznej. Wspólna strategia przemysłowa może się powieść jedynie przy zaangażowaniu i współpracy wszystkich państw członkowskich i zainteresowanych stron oraz dzięki zintegrowanemu planowaniu strategicznemu i łączeniu zasobów podmiotów europejskich, instytucji regionalnych i lokalnych, klastrów przemysłowych, przedsiębiorstw, partnerów społecznych, przedsiębiorstw społecznych, uniwersytetów i grup badawczych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Nowa strategia przemysłowa musi zapewnić właściwą równowagę między wspieraniem przedsiębiorstw europejskich, tak aby rozwijały się w sposób przyjazny dla środowiska przy poszanowaniu naszego celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., a zapewnieniem konsumentom zachęt do zwracania się ku konsumpcji zrównoważonych towarów i usług. W tym celu musimy dalej rozwinąć zestaw narzędzi na rzecz zrównoważonej polityki przemysłowej z uwzględnieniem specyfiki MŚP. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ponadto EKES jest przekonany, że dobrze przeprowadzone przejście na gospodarkę cyfrową i neutralną dla klimatu może ożywić europejski przemysł i stworzyć nowe wysokiej jakości miejsca pracy w nowych zrównoważonych łańcuchach wartości. Proponowana struktura zarządzania powinna zatem wzmocnić poczucie odpowiedzialności za strategię przemysłową na wszystkich poziomach i zaangażować wszystkie zainteresowane strony. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Rozwój przemysłu europejskiego można osiągnąć jedynie poprzez promowanie szeroko zakrojonego programu inwestycji prywatnych i publicznych. Nowa europejska strategia przemysłowa, odpowiadająca nowym potrzebom Europejczyków, podnosząca wzrost PKB, propagująca spójność międzyregionalną, zmniejszająca różnice w dochodach oraz ulepszająca jakość życia dzięki inwestycjom i innowacjom, może pomóc w stworzeniu wspólnej tożsamości europejskiej, pobudzeniu solidarności i wzmocnieniu instytucji europejskich, a tym samym stanowić europejską wartość dodaną. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES uznaje znaczenie, jakie Komisja nadaje organizacjom społeczeństwa obywatelskiego przy kształtowaniu przyszłości przemysłu europejskiego. Zdaniem Komitetu tylko współpraca państw członkowskich, instytucji europejskich, partnerów społecznych i reprezentatywnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego może stworzyć odpowiednie warunki dla rozwoju przemysłu europejskiego. W związku z tym istotną gwarancję udanego wdrożenia strategii stanowi konstruktywny dialog społeczny i obywatelski na wszystkich szczeblach. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES od dawna uznaje, że „w środowisku przedsiębiorców istnieją liderzy w dziedzinie integracji zrównoważonego rozwoju. Wiele przedsiębiorstw faktycznie wyprzedza politykę w tym zakresie. Polityka musi stworzyć stabilne otoczenie i pewność, aby zagwarantować, że najlepsze praktyki staną się powszechne. Dzięki temu przedsiębiorstwa będą mogły wypracować zrównoważone rozwiązania” i wzywa Komisję do uwzględnienia tych uwag przy opracowywaniu przyszłych strategii politycznych (2). Należy zauważyć, że gospodarka społeczna ma długą tradycję w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W 2019 r. produkcja przemysłowa nareszcie powróciła do poziomów sprzed kryzysu (przed 2007 r.). Przemysł jest nadal podstawą naszej gospodarki i musi przedstawić rozwiązania wielu wyzwań, przed którymi stoi nasze społeczeństwo. Odgrywa również ważną rolę społeczną ze względu na swoje działania o wysokiej wartości dodanej, miejsca pracy wysokiej jakości oraz tworzenie pośredniego zatrudnienia w powiązanych usługach. Dlatego EKES z zadowoleniem przyjmuje kompleksowy zestaw propozycji przedstawionych w komunikacie i wyraża nadzieję, że zostaną one szybko opracowane i wdrożone. Jednak gwałtowny spadek produkcji przemysłowej w wyniku kryzysu związanego z COVID-19 wymaga, aby środki nadzwyczajne przyjęte przez rządy i wspierane przez Komisję w celu zapewnienia funkcjonowania rentownych przedsiębiorstw i ochrony dochodów pracowników były kontynuowane tak długo, jak będą potrzebne. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES od dawna uznaje znaczenie przedsiębiorstw typu start-up i scale-up w tworzeniu konkurencyjnego i innowacyjnego sektora przemysłu. Dlatego nadal „apeluje o przyjęcie skoordynowanego podejścia do przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up, które uwzględniałoby różnorodność modeli przedsiębiorczości, i przyjmuje z zadowoleniem konkretne działania na rzecz przedsiębiorstw społecznych” (3). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję mającą poprawić warunki pracy pracowników platform. Ubolewa jednak, że w komunikacie bezpośrednio nie uwzględniono znacznie większego wyzwania, jakim jest sprawiedliwa transformacja sprzyjająca włączeniu społecznemu. Kładzie nacisk na potrzebę stworzenia ambitnego planu działania z myślą o tym, aby zachęcić państwa członkowskie do wypełnienia obietnic związanych z proklamacją Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Zielona Europa

| 3.1. | Europie potrzebna jest zrównoważona polityka przemysłowa promująca sprawiedliwe przejście na niskoemisyjną gospodarkę. Wymaga to solidnych wieloletnich ram finansowych, a kluczową rolę w finansowaniu tego rodzaju transformacji odgrywałby Europejski Bank Inwestycyjny. Inwestycje powinny wspierać zarówno jakość środowiska, jak i poprawę jakości życia Europejczyków. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wiele z celów, które wyznaczyliśmy sobie na 2030 r., można przedłużyć do 2050 r. i dostosować do potrzeb przechodzenia na kontynent bezemisyjny. W związku z tym EKES uważa, że strategia przemysłowa, podobnie jak strategia Unii Europejskiej na rzecz zrównoważonego rozwoju, powinna „obejmować zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne działania UE oraz zapewniać maksymalną spójność między nimi [...]. Podstawą wdrażania powinny być innowacje, umowy handlowe i międzynarodowa współpraca ukierunkowana na zrównoważony rozwój oraz mobilizacja przedsiębiorstw i społeczeństwa obywatelskiego” (4). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Zarówno tradycyjne, jak i nowo powstające gałęzie przemysłu będą musiały wypracować podejście proaktywne – antycypować zmiany, dostosowywać się do nich i zarządzać nimi za pomocą nowych zrównoważonych technologii, miejsc pracy i przekwalifikowywania odpowiednio do przyszłych wyzwań, zgodnie z tablicą wskaźników społecznych wchodzącą w zakres europejskiego semestru. Nowe strategie polityczne w zakresie umiejętności należy opracować przy zaangażowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych z myślą o przyspieszeniu adaptacji systemów kształcenia i szkolenia, tak aby odpowiadały one zapotrzebowaniu na nowe miejsca pracy. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | UE powinna stać się światowym liderem w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym i czystych technologii. Będzie działać na rzecz dekarbonizacji sektorów energochłonnych. Gospodarka o obiegu zamkniętym ma kluczowe znaczenie dla rozwoju przyszłego europejskiego modelu gospodarczego. EKES uważa, że „produkty lub usługi zgodne z zasadami obiegu zamkniętego powinny być wyraźnie zróżnicowane cenowo” oraz że „obniżenie stawek lub zwolnienie z VAT w odniesieniu do produktów pochodzących z recyklingu, a także działania związane z ponownym użyciem i naprawą produktu mogą zachęcać przedsiębiorców do działalności w tym obszarze, a także umożliwiać konsumentom dostęp do produktów o konkurencyjnych cenach [...]” (5). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Przejście na gospodarkę bezemisyjną wymaga bezpiecznych źródeł czystej energii. Kapitalne znaczenie ma zreformowane rozporządzenie w sprawie energii oraz ogólnoeuropejska współpraca w zakresie prosumentów i dalszego wzajemnego łączenia sieci. Ponadto trzeba zbadać realne i ekonomiczne alternatywy dla paliw kopalnych oraz nadać wagę zdecentralizowanym i opartym na współpracy rozwiązaniom w zakresie czystej energii takim jak spółdzielnie produkcji energii ze źródeł odnawialnych, prosumenci i inteligentne sieci. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Uruchomienie unii energetycznej 2.0 należy uznać za podstawę programu, do którego należałyby inwestycje w znaczny wzrost podaży (niskoemisyjnych) źródeł energii (w tym wodoru), łączenie różnych nośników energii, tworzenie ogólnoeuropejskiej sieci elektroenergetycznej w celu rozwiązania problemu przerywanego charakteru energii wiatrowej i słonecznej oraz opracowanie technologii magazynowania energii. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Bez zielonej strategii przemysłowej jako podstawy Zielonego Ładu UE nigdy nie zdoła zrealizować gospodarki bezemisyjnej w ramach jednego pokolenia. Zielony Ład będzie określać i kształtować politykę przemysłową nie tylko w trakcie kadencji Komisji, która dopiero się rozpoczęła, ale również przez dłuższy czas po jej zakończeniu. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Panele słoneczne, farmy wiatrowe i baterie mają kluczowe znaczenie dla naszego nowego modelu przemysłowego. Wymagają one jednak również surowców znajdujących się pod kontrolą naszych bezpośrednich konkurentów na arenie międzynarodowej. Polityka przemysłowa musi iść w parze ze zdecydowaną polityką handlową i zagraniczną, które z kolei muszą zapewniać dostęp do tych zasobów. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Aby osiągnąć odpowiedni poziom inwestycji potrzebnych do sfinansowania Zielonego Ładu, należy również rozważyć przegląd zasad pomocy państwa w odniesieniu do inwestycji w niskoemisyjne produkty i procesy. Ponadto nowo utworzone fundusze na rzecz innowacji i modernizacji, a także dochody z aukcji w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS) zapewniają (mogą zapewnić) dodatkowe środki na wspieranie zrównoważonej polityki przemysłowej i radzenie sobie ze społecznymi skutkami transformacji. |
| --- | --- |

3.9.

4.   Cyfrowa Europa

| 4.1. | Nowe technologie zmieniają sposób, w jaki żyjemy, konsumujemy i prowadzimy działalność gospodarczą. Rozważamy strategię dla sieci 5G, podczas gdy inne potęgi gospodarcze inwestują w technologie 6G. Oparcie się na naszej przewadze konkurencyjnej przy jednoczesnym finansowaniu badań i rozwoju ma kluczowe znaczenie dla uzyskania statusu światowego lidera. Do tej pory w dziedzinie niektórych technologii pozostawaliśmy w tyle za USA, Chinami i innymi państwami. Ta technologia cyfrowa jest podstawą wszystkich działań na rzecz przemysłu 4.0. EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma to, by Europa wypełniła tę lukę. Należy tego dokonać w taki sposób, aby zapewnić równowagę między troską o bezpieczeństwo a potrzebami ekonomicznymi. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Inwestowanie w sztuczną inteligencję i inteligentne wykorzystanie danych, przy jednoczesnej ochronie prywatności europejskich przedsiębiorstw i konsumentów ma kluczowe znaczenie, a można to osiągnąć tylko dzięki kierowaniu funduszy europejskich na innowacje w nowe technologie cyfrowe. Kluczową rolę w tym procesie odgrywają MŚP, a bardzo ważne jest zapewnienie im odpowiedniego finansowania, by mogły się rozwijać i przeprowadzać innowacje. EKES wspomniał już, że „Komisja powinna przeanalizować i uzupełniać (lecz nie zastępować) prywatne inicjatywy mające na celu wymianę najlepszych praktyk i doświadczeń między innowatorami” oraz że „UE musi stworzyć ramy polityczne, podatkowe i regulacyjne, które umożliwią upowszechnianie nowych zrównoważonych modeli na dużą skalę” (6). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Technologie opracowane w Europie są zbyt często wprowadzane do obrotu gdzie indziej. UE nie była w stanie stworzyć gigantów technologii. Zbyt mała liczba młodych wiodących innowacyjnych przedsiębiorstw staje się z czasem dużymi firmami prowadzącymi intensywną działalność badawczo-rozwojową. Dla wypełnienia luki między fazą start up a funkcjonowaniem na skalę przemysłową ważne jest, aby zakończyć tworzenie jednolitego europejskiego rynku kapitałowego, w tym europejskiego rynku kapitału wysokiego ryzyka. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Europejski przemysł zostanie ucyfrowiony albo przestanie istnieć, ponieważ wyprzedzą go wydajniejsi i szybsi konkurenci. Będzie to również wymagało większych inwestycji w celu zwiększenia siły wzrostu w nowych sektorach ICT takich jak gospodarka oparta na danych, internet rzeczy, przetwarzanie w chmurze, sztuczna inteligencja i zaawansowana produkcja. Inwestycje w infrastrukturę cyfrową muszą dotrzeć do wszystkich regionów i państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Kluczowe znaczenie ma wyposażenie europejskiej siły roboczej w umiejętności cyfrowe na potrzeby nowego etapu uprzemysłowienia. Wejście w erę cyfrową można osiągnąć tylko dzięki wykwalifikowanej i dobrze przygotowanej sile roboczej. Komitet stwierdził już, że „europejskim pracownikom należy zapewnić programy szkolenia, nabywania nowych kwalifikacji, doskonalenia zawodowego i uczenia się przez całe życie, by mogli w pełni korzystać z przemian technologicznych” (7). Wymaga to aktywnych instrumentów rynku pracy oraz skutecznych systemów zabezpieczenia społecznego opartych na solidarności, z zachowaniem europejskiego modelu społecznego. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Strategię Komisji dotyczącą danych należy uzupełnić rozporządzeniem o uczciwej konkurencji w gospodarce cyfrowej, monitorowanym przez organ ds. konkurencji cyfrowej. W tym kontekście proponowane przez Komisję przestrzenie danych dla sektorów strategicznych będą również wymagały przepisów w zakresie dostępu, swobodnego przepływu i ochrony danych oraz korzystania z określonych algorytmów. Należałoby zorganizować dostęp do danych przemysłowych na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach. Ponadto postępy w cyfryzacji zbiorów danych i innowacyjnych technologii muszą być w pełni zgodne z RODO i dyrektywą o informacjach sektora publicznego. |
| --- | --- |

4.6.

5.   UE konkurencyjna w skali światowej

| 5.1. | Przyszła konkurencyjność przemysłu europejskiego ma kapitalne znaczenie dla tego, by gospodarka europejska mogła odnotowywać postępy w coraz bardziej wielobiegunowej gospodarce światowej i przy rosnących napięciach geopolitycznych. Właściwą drogą jest pogłębienie jednolitego rynku, z zapewnieniem bardziej wyrównanych warunków konkurencji w stosunku do przedsiębiorstw z państw trzecich. Sprawnie działający rynek wewnętrzny musi być wspierany przez silną politykę handlową w celu przeciwdziałania międzynarodowym barierom i praktykom niekonkurencyjnym. Rozporządzenie ustanawiające ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Unii (8), które wejdzie w życie w październiku 2020 r., stanowi ważny krok w kierunku ochrony kluczowych zasobów UE, lecz EKES zaznacza, że istotne jest, by stale je monitorować i, w razie konieczności, aktualizować i modyfikować. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Rynek wewnętrzny zapewnia Europie przewagę konkurencyjną i stanowi centralny element naszej współpracy. Jest także podstawą naszej globalnej konkurencyjności. Ochrona i rozwój rynku wewnętrznego muszą znajdować się w centrum nowej polityki przemysłowej, w ramach której należy wdrażać środki przyczyniające się do rozwoju i efektywności tego rynku oraz czterech swobód. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES podtrzymuje swoją opinię, że „obciążenia administracyjne i biurokracja są nadal główną barierą dla przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up”. Nalega zatem, by Komisja Europejska unikała zwiększania obciążeń administracyjnych poprzez nadmierną regulację i szukała sposobów na ich optymalizację i zmniejszenie (9), wyłącznie w przypadkach, w których nie narusza to praw socjalnych i środowiskowych. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Jeśli chodzi o badania i rozwój, EKES wzywa Komisję, aby:






  — | utrzymała i osiągnęła ambitny cel, jakim jest inwestowanie 3 % PKB UE w badania i rozwój, w celu zniwelowania luki względem naszych głównych konkurentów takich jak USA i Japonia, |
| --- | --- | --- |

5.4.

—

utrzymała i osiągnęła ambitny cel, jakim jest inwestowanie 3 % PKB UE w badania i rozwój, w celu zniwelowania luki względem naszych głównych konkurentów takich jak USA i Japonia,

| — | nadal budowała ogólnoeuropejski rynek kapitału wysokiego ryzyka, który ulepszy finansowanie innowacyjnych projektów o wysokim poziomie ryzyka i dużym potencjale, |
| --- | --- |

—

nadal budowała ogólnoeuropejski rynek kapitału wysokiego ryzyka, który ulepszy finansowanie innowacyjnych projektów o wysokim poziomie ryzyka i dużym potencjale,

| — | zapewniła, by pierwsze przemysłowe zastosowanie badań i rozwoju finansowanych ze środków publicznych odbywało się na terenie Unii Europejskiej, |
| --- | --- |

—

zapewniła, by pierwsze przemysłowe zastosowanie badań i rozwoju finansowanych ze środków publicznych odbywało się na terenie Unii Europejskiej,

| — | wzmocniła systemy innowacji w regionach peryferyjnych lub stojących w obliczu zmian strukturalnych. |
| --- | --- |

—

wzmocniła systemy innowacji w regionach peryferyjnych lub stojących w obliczu zmian strukturalnych.

| 5.5. | W celu przywrócenia miejsc pracy, wzrostu gospodarczego i zaufania konieczne jest zwiększenie przedsiębiorczości w Unii Europejskiej. UE powinna promować i finansować programy edukacyjne mające pobudzić tworzenie nowych przedsiębiorstw w przyszłości. Kształcenie jest drogą do postępu, a wpajanie przedsiębiorczości młodszym pokoleniom może oznaczać większą liczbę przedsiębiorstw i o wiele bardziej zrównoważone otoczenie gospodarcze i społeczne. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Dążąc do wzmocnienia innowacyjności, państwa członkowskie i Komisja powinny starać się o odtworzenie środowiska udanych klastrów innowacyjnych takich jak Dolina Krzemowa. Korzystne przepisy, zachęty podatkowe, wykwalifikowana siła robocza i łatwy dostęp do finansowania umożliwią europejskim innowatorom pozostanie w Europie i rozwinięcie ich pomysłów. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | UE nie może utrzymać swojej wiodącej roli w dziedzinie innowacji bez inteligentnej polityki w zakresie własności intelektualnej. Musimy zadbać o to, by europejskie innowacje i patenty były dobrze chronione przed wrogimi zamiarami i szpiegostwem przemysłowym. Wdrożenie jednolitego patentu europejskiego jest zatem koniecznością. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Europa nie może pozostać naiwna w obliczu nieuczciwej konkurencji. Ochrona europejskich konsumentów i przedsiębiorstw oraz jednolitego rynku ma kluczowe znaczenie dla rozkwitu naszej gospodarki. Każda strona pragnąca być częścią jednolitego rynku powinna przestrzegać tych zasad, w tym również zasad dotyczących neutralności klimatycznej, i w pełni je szanować. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES wzywa Komisję do przyspieszenia przyjęcia białej księgi w sprawie instrumentu dotyczącego subsydiów zagranicznych, która przyczyni się do wyeliminowania zakłóceń na jednolitym rynku powodowanych przez dotacje zagraniczne. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES apelował już o „europejską politykę przemysłową ukierunkowaną na wartość użytkową, dostosowaną do lokalnych cech oraz promującą klastry i współpracę, przez co zachowanie różnorodności sprzyjałoby korzyściom skali zgodnie z zasadami symbiozy przemysłowej i gospodarki o obiegu zamkniętym” (10). |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Niezwykle potrzebna jest bardzo oczekiwana reforma zasad konkurencji. EKES jest jednak rozczarowany odłożeniem przeglądu unijnych zasad konkurencji do 2021 r. Podczas opracowywania reformy nie ma miejsca na manewry polityczne; podejście powinno opierać się na rozwoju sytuacji na świecie, a nie tylko na jednolitym rynku, jak dotychczas. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Ponadto należy zacieśnić współpracę i zwiększyć współdziałanie między różnymi szczeblami władz lokalnych i krajowych a Unią Europejską. EKES wielokrotnie wzywał do zwiększenia synergii i dodawał, że „konieczne jest propagowanie platform komunikacji i współpracy z udziałem wszystkich państw członkowskich. Podejście sprawdzające się w jednym państwie członkowskim może również być skutecznie zastosowane w innym, a wiedza zdobyta w jednym państwie członkowskim może zostać spożytkowana lub wzbogacona w innym. [...] Żadne państwo członkowskie nie może samodzielnie odgrywać znaczącej roli” (11). |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | By zająć się różnicami na poziomie światowym w opłatach za emisję gazów cieplarnianych należy rozważyć szereg środków: wprowadzenie środków dostosowawczych na granicach, normy środowiskowe, które muszą spełniać importerzy, dotacje na niskoemisyjny eksport, stosowanie instrumentów ochrony handlu oraz działania mające na celu rozwiązanie problemu różnic w cenach uprawnień do emisji dwutlenku węgla w umowach o wolnym handlu. Ostatecznym celem powinno być ustalenie ogólnoświatowej ceny dwutlenku węgla. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | Kluczowe znaczenie ma uwolnienie mocy europejskich rynków kapitałowych. Ukończenie tworzenia unii rynków kapitałowych i stworzenie odpowiednich warunków rynkowych do samodzielnego pozyskiwania finansowania przez przedsiębiorstwa poprzez te rynki umożliwi naszym firmom dostęp do właściwych instrumentów finansowania każdego etapu ich rozwoju. |
| --- | --- |

5.14.

| 5.15. | EKES ubolewa, że w komunikacie nie uwzględniono regionalnego wymiaru dwojakiej transformacji. Przyjmuje jednak z zadowoleniem propozycję (zawartą w planie odbudowy dla Europy), aby znacznie zwiększyć zasoby Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji z 7,5 mld EUR do 40 mld EUR. Wyraża nadzieję, że pozwoli to zaspokoić potrzeby wszystkich regionów, które stoją przed diametralną transformacją przemysłu. |
| --- | --- |

5.15.

| 5.16. | Lepsza integracja i koordynacja zestawu narzędzi dla polityki przemysłowej wraz z odpowiednimi strukturami zarządzania powinny zagwarantować, że Europa zrealizuje swoje ambicje dotyczące przekształcenia się w gospodarkę ekologiczną, cyfrową i o obiegu zamkniętym przy jednoczesnym zwiększeniu autonomii strategicznej i odporności gospodarczej. |
| --- | --- |

5.16.

| 5.17. | Struktury pośrednie takie jak sieci MŚP, agencje rozwoju regionalnego, klastry, sojusze przemysłowe oraz partnerstwa publiczno-prywatne muszą wspierać i wzmacniać strategiczne łańcuchy wartości i łączyć wszystkie siły dynamiczne (innowacyjne MŚP, duże przedsiębiorstwa, instytuty badawcze, przedsiębiorstwa społeczne i organy publiczne) w celu wzmocnienia ekosystemów gospodarczych. |
| --- | --- |

5.17.

6.   Koronawirus

| 6.1. | Pandemia COVID-19 doprowadziła do masowej recesji gospodarczej (EBC przewiduje skurczenie się gospodarki o 8,7 % w tym roku (12)), która – w przeciwieństwie do innych kryzysów w przeszłości – pociąga za sobą wstrząsy w zakresie zarówno podaży, jak i popytu. Należy wykorzystać wszelkie środki, aby uniknąć sytuacji, w której tymczasowy przestój produkcji przemysłowej stanie się trwałym kryzysem czy też problem z płynnością zamieni się w kryzys niewypłacalności. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Toteż EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie planu odbudowy dla Europy (w tym narzędzia służącego odbudowie Next Generation EU). Plan ten w istocie:






  — | nada impuls nowej strategii przemysłowej poprzez podwojenie środków funduszu InvestEU, utworzenie Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych i nowego instrumentu wsparcia wypłacalności, |
| --- | --- | --- |

6.2.

—

nada impuls nowej strategii przemysłowej poprzez podwojenie środków funduszu InvestEU, utworzenie Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych i nowego instrumentu wsparcia wypłacalności,

| — | zapewni rzeczywiście europejską odpowiedź na kryzys związany z COVID-19 – odpowiedź, która będzie ambitna i wywrze znaczący wpływ makroekonomiczny, pomoże też uniknąć dalszego niszczenia kapitału (w tym kapitału ludzkiego), przywrócić zaufanie i stworzyć istotny efekt mnożnikowy, |
| --- | --- |

—

zapewni rzeczywiście europejską odpowiedź na kryzys związany z COVID-19 – odpowiedź, która będzie ambitna i wywrze znaczący wpływ makroekonomiczny, pomoże też uniknąć dalszego niszczenia kapitału (w tym kapitału ludzkiego), przywrócić zaufanie i stworzyć istotny efekt mnożnikowy,

| — | przyczynia się do uniknięcia asymetrycznej odbudowy i wzmacnia wewnętrzną spójność i solidarność, |
| --- | --- |

—

przyczynia się do uniknięcia asymetrycznej odbudowy i wzmacnia wewnętrzną spójność i solidarność,

| — | znacznie zwiększa środki Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, |
| --- | --- |

—

znacznie zwiększa środki Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji,

| — | pozwala osiągnąć postępy w realizacji naszych wspólnych priorytetów społecznych i gospodarczych, takich jak przywrócenie przemysłu do stanu normalności, wspieranie inwestycji publicznych i prywatnych w dwojaką transformację: cyfrową i ekologiczną, rozwój wspólnych programów odbudowy przemysłu, wspieranie zatrudnienia w sektorach działalności zorientowanych na przyszłość. |
| --- | --- |

—

pozwala osiągnąć postępy w realizacji naszych wspólnych priorytetów społecznych i gospodarczych, takich jak przywrócenie przemysłu do stanu normalności, wspieranie inwestycji publicznych i prywatnych w dwojaką transformację: cyfrową i ekologiczną, rozwój wspólnych programów odbudowy przemysłu, wspieranie zatrudnienia w sektorach działalności zorientowanych na przyszłość.

| 6.3. | EKES wzywa instytucje do szybkiego osiągnięcia porozumienia w celu możliwie rychłego rozpoczęcia wdrażania planu. Połączenie Zielonego Ładu, planu odbudowy i nowej strategii przemysłowej stanowi potężny i spójny zestaw narzędzi do walki z recesją i do przygotowania wspólnej przyszłości. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | W związku z zablokowaniem wielu sektorów przemysłowych EKES uważa, że:






  — | należy pilnie określić zakres wpływu kryzysu związanego z COVID-19 na sektory przemysłowe i łańcuchy wartości w celu określenia i uwzględnienia szczególnych potrzeb każdego sektora, z myślą o przywróceniu produkcji/zatrudnienia, |
| --- | --- | --- |

6.4.

—

należy pilnie określić zakres wpływu kryzysu związanego z COVID-19 na sektory przemysłowe i łańcuchy wartości w celu określenia i uwzględnienia szczególnych potrzeb każdego sektora, z myślą o przywróceniu produkcji/zatrudnienia,

| — | konieczne jest (od)budowanie zintegrowanych przemysłowych łańcuchów wartości w UE, aby zwiększyć strategiczną autonomię i odporność gospodarczą Europy, należy wspierać repatriację strategicznej działalności i zagwarantować bezpieczeństwo dostaw w takich sektorach jak energia, opieka zdrowotna i farmaceutyczne składniki czynne. |
| --- | --- |

—

konieczne jest (od)budowanie zintegrowanych przemysłowych łańcuchów wartości w UE, aby zwiększyć strategiczną autonomię i odporność gospodarczą Europy, należy wspierać repatriację strategicznej działalności i zagwarantować bezpieczeństwo dostaw w takich sektorach jak energia, opieka zdrowotna i farmaceutyczne składniki czynne.

| 6.5. | Oczywiste jest, że w tych trudnych czasach Unia Europejska musi wykazać swoją siłę. EKES sygnalizuje, że jedynym sposobem na przezwyciężenie kryzysu przez państwa członkowskie jest działanie w sposób skoordynowany, bez pozostawiania kogokolwiek w tyle. Nie ma tu miejsca na populistyczne idee ani planowanie na szczeblu krajowym. Solidarność, współpraca i wzajemny szacunek mają zasadnicze znaczenie dla szybkiego ożywienia gospodarczego, które – jeśli ma być zrównoważone – musi uwzględnić wszystkie wnioski płynące z dotychczasowego braku poszanowania ekosystemów. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Złagodzenie reguł fiskalnych wesprze inwestycje produkcyjne wyłącznie pod warunkiem, że jednym z celów będzie pozytywna konwergencja państw członkowskich o niższym poziomie dochodów. Nadszedł czas, by zaproponować konkretne środki i udowodnić, że solidarność europejska to nie tylko słowa, ale i czyny. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | MŚP prawdopodobnie najdotkliwiej odczują skutki kryzysu, ponieważ są zazwyczaj uzależnione od dużych przedsiębiorstw i brak im płynności finansowej. Znalezienie właściwego narzędzia wspierania wszystkich MŚP w Europie ma ogromne znaczenie, a EKES popiera zamiar wspierania MŚP w rozwoju i w przyciąganiu wykwalifikowanej siły roboczej, np. poprzez wprowadzenie opcji na akcje dla pracowników (13). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Należy identyfikować i wspierać kluczowe branże przemysłu i sektory, od zasobów ludzkich po badania naukowe, co złoży się na europejską politykę przemysłową chroniącą te strategiczne sektory przed rynkiem i zapewni bezpieczeństwo dostaw kluczowych elementów takich jak respiratory, maski i inne produkty. Musi to oznaczać wspieranie przedsiębiorstw, które przenoszą zdolność produkcyjną z powrotem do Europy, umożliwiając UE odzyskanie kontroli nad produkcją i zapewnienie autonomii względem rynku światowego, zawsze w zgodzie z zasadami sprawiedliwej transformacji ekologicznej. Rosnąca zależność UE od przywozu leków i farmaceutycznych składników czynnych może wywoływać problemy systemowe, powodując niedobór leków i zagrożenia dla zdrowia. Rodzi to poważne obawy co do strategicznej autonomii UE. |
| --- | --- |

6.8.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zgodnie z definicją Global Footprint Network (https://www.footprintnetwork.org/).

1

(2)  Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 95.

2

(3)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 20.

3

(4)  Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 95.

4

(5)  Dz.U. C 264 z 20.7.2016, s. 98.

5

(6)  Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 57.

6

(7)  Dz.U. C 228 z 5.7.2019, s. 58.

7

(8)  Rozporządzenie (UE) 2019/452 (Dz.U. L 79 I z 21.3.2019, s. 1).

8

(9)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 20.

9

(10)  Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 31.

10

(11)  Dz.U. C 228 z 5.7.2019, s. 67.

11

(12)  https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/economic-performance-and-forecasts/economic-forecasts/spring-2020-economic-forecast-deep-and-uneven-recession-uncertain-recovery_pl

12

(13)  COM(2020) 103 final.

13

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/116 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/116

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego a) „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Długofalowy plan działania na rzecz lepszego wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku«”

[COM(2020) 94 final]

b) „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie określenia i usuwania barier na jednolitym rynku”

[COM(2020) 93 final]

(2020/C 364/16)

| Sprawozdawca: | Gerardo LARGHI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Gonçalo LOBO XAVIER |

Sprawozdawca:

Gerardo LARGHI

Współsprawozdawca:

Gonçalo LOBO XAVIER

| Wniosek o konsultację | a) | Komisja Europejska, 22.4.2020 |
| --- | --- | --- |

Wniosek o konsultację

a)

Komisja Europejska, 22.4.2020

| b) | Komisja Europejska, 22.4.2020 |
| --- | --- |

b)

Komisja Europejska, 22.4.2020

Podstawa prawna

a) i b) – art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

25.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

212/2/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera przedstawiony przez Komisję długofalowy plan działania na rzecz lepszego wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES pragnie poprzeć i aprobuje komunikat Komisji w sprawie określenia i usuwania barier na jednolitym rynku (2). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że zbyt długo niewystarczające lub niewłaściwe stosowanie przepisów UE było piętą achillesową prawa Unii i że z tego powodu nie zajęto się wieloma przypadkami oszustw i działań niezgodnych z prawem. Stosowanie prawa Unii ma zasadnicze znaczenie w budowaniu zaufania przedsiębiorstw i konsumentów oraz w gwarantowaniu, że przedsiębiorstwa, pracownicy i konsumenci mogą korzystać z pełni potencjału jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że aby strategia wdrażania była skuteczna, musi ona: 1) opierać się na silnym partnerstwie obejmującym wszystkie zainteresowane strony; 2) umożliwiać ściślejszą współpracę na szczeblu europejskim między istniejącymi sieciami egzekwowania przepisów, aby zapewnić rozwiązanie problemów dotyczących kilku sektorów jednocześnie; 3) obejmować opracowanie strategii i środków ukierunkowanych na szeroko zakrojone naruszenia przepisów UE i umożliwiających podjęcie jednego skutecznego i przejrzystego działania w zakresie egzekwowania przepisów, aby chronić wszystkie zainteresowane strony i zapewnić transgraniczne egzekwowanie prawa; 4) wykorzystywać potencjał nowych technologii. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa Komisję do uwzględnienia w jej planie działania jasno zdefiniowanej roli odgrywanej przez podmioty społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorców, pracowników i konsumentów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES w pełni popiera zamysł Komisji, by przekształcić system rozwiązywania problemów rynku wewnętrznego (SOLVIT) w skuteczne narzędzie domyślne służące usuwaniu nieuzasadnionych barier na jednolitym rynku, przy czym istotne jest, by SOLVIT obejmował bardziej usystematyzowaną procedurę, która pozwoli przekazać istotne przypadki Komisji Europejskiej oraz współpracować we wszystkich branżach i obszarach tematycznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę koncentrującą się na poprawie ocen ex ante restrykcyjnych regulacji zgodnie z dyrektywą w sprawie analizy proporcjonalności (3). Zaangażowanie zainteresowanych stron w „analizę proporcjonalności” powinno stać się normą, a nie tylko wyjątkiem. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jednolity portal cyfrowy jest jednym ze sposobów cyfrowego wyjścia naprzeciw potrzebom przedsiębiorstw i konsumentów w zakresie dostępu do informacji online. Punkty kompleksowej obsługi zostaną szybko zintegrowane w ramach jednolitego portalu cyfrowego, tak więc przedsiębiorstwa i konsumenci będą mogli znaleźć wsparcie i potrzebne informacje w jednym miejscu. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wspiera Komisję w jej wezwaniach do Parlamentu Europejskiego i Rady, by przyjąć wniosek w sprawie egzekwowania dyrektywy 2006/123/WE dotyczącej usług na rynku wewnętrznym, określającej procedurę powiadomień w odniesieniu do systemów zezwoleń i wymogów dotyczących usług (4). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komitet podkreśla, że kryzys związany z rozprzestrzenianiem się COVID-19 pociąga za sobą poważne zagrożenia dla jednolitego rynku, mianowicie takie, że po zakończeniu się pandemii mogą wzrosnąć różnice między państwami UE pod względem rozwoju gospodarczego, gwarancji społecznych i poziomu dobrobytu. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Komitet zauważa, że pomimo rzeczywistych osiągnięć jednolitego rynku przedsiębiorstwa i konsumenci nadal zgłaszają zbyt wiele utrzymujących się przeszkód. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zgadza się z planem działania Komisji, zgodnie z którym „rzeczywiste partnerstwo różnych podmiotów na poziomie europejskim i na poziomie państw członkowskich, odpowiedzialnych za wdrażanie i egzekwowanie przepisów, będzie miało zasadnicze znaczenie dla przezwyciężenia istniejących barier na jednolitym rynku”. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES wzywa zatem Komisję do wykorzystania nowej strategii egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku w celu utworzenia solidnych ram współpracy, które obejmują wszystkie zainteresowane strony zajmujące się kwestią stosowania prawa Unii. Między innymi organizacje powinny być w pełni zaangażowane w prace zapowiadanej Grupy Zadaniowej ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitego Rynku (SMET), która powinna służyć jako forum do omawiania horyzontalnych aspektów egzekwowania przepisów. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES uważa, że egzekwowanie przepisów jest zasadniczo problemem horyzontalnym i dlatego nie powinno być traktowane w sposób fragmentaryczny. Konieczne jest lepsze zorganizowanie i usprawnienie przepływu pracy między różnymi sieciami egzekwowania przepisów oraz ułatwienie prowadzonej przez nie wymiany informacji i dobrych praktyk. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Rozporządzenie w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony konsumentów pomogło zbudować pomost między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a organami egzekwowania prawa dzięki lepszemu uznawaniu ich współpracy. Chociaż ramy te są pozytywne, pozostają one jednak niekompletne i wymagają dalszego ulepszenia, na przykład pod względem szybkości reagowania na ostrzeżenia przekazywane przez obywateli. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES uważa, że w monitorowaniu rynków można pomocniczo wykorzystywać dane i sztuczną inteligencję. Uważa zatem, że te narzędzia cyfrowe powinny być opracowywane na szczeblu UE i udostępniane wszystkim zainteresowanym stronom. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Organy egzekwowania prawa mają obecnie do czynienia z szerzeniem się nieuczciwych praktyk na jednolitym rynku, a przy tym ich praca często podlega ścisłym ograniczeniom budżetowym. W tym kontekście Komitet wzywa do lepszego wykorzystywania ograniczonych zasobów, lepszej koordynacji między istniejącymi sieciami, rozwijania nowych synergii między wszystkimi podmiotami oraz opracowywania nowych narzędzi opartych na nowych technologiach, mogących przyczynić się do skutecznego wdrażania prawa Unii. |
| --- | --- |

1.17.

2.   Komunikat Komisji „Długofalowy plan działania na rzecz lepszego wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku” [COM(2020) 94 final] – INT/899

2.1.   Wyzwania dla rynku wewnętrznego

| 2.1.1. | Jednolity rynek stanowi trzon projektu europejskiego i ułatwia życie europejskim konsumentom i przedsiębiorstwom. Skuteczny jednolity rynek powinien oferować obywatelom Unii większy wybór usług i produktów oraz lepsze możliwości zatrudnienia. Jednolity rynek powinien pobudzać handel i konkurencję oraz ma zasadnicze znaczenie dla przeprowadzenia ekologicznych, przemysłowych i cyfrowych przemian w UE. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Aby to osiągnąć, Europa musi ustanowić priorytety oparte na kryteriach i postępować zgodnie z ugruntowanymi kryteriami w celu wypracowania jasnych wytycznych politycznych, przyznając bezwzględny priorytet ludziom. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Aby zacieśnić współpracę w zakresie egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku, Komisja Europejska zapowiada utworzenie Grupy Zadaniowej ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitego Rynku (SMET), której zadaniem będzie dokonywanie oceny zgodności prawa krajowego z przepisami dotyczącymi jednolitego rynku, ustalanie najpoważniejszych barier, przeciwdziałanie nadmiernej regulacji, omawianie horyzontalnych aspektów egzekwowania przepisów oraz śledzenie postępów w realizacji proponowanego planu działania. W związku z tym SMET powinna przyjąć jasne kryteria podejmowania decyzji o tym, które bariery są najbardziej pilne, zgodnie z ich wartością gospodarczą. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Komisja zamierza również stosować mechanizmy zapobiegawcze w celu: zapobiegania nowym barierom w świadczeniu usług na jednolitym rynku; zwiększenia zdolności do wykrywania niezgodności; utworzenia platformy do egzekwowania przepisów online (laboratorium e-egzekwowania przepisów) w celu wymiany informacji na temat nielegalnych i niespełniających wymogów produktów przemysłowych i konsumenckich; ustanowienia wspólnego europejskiego portalu informacyjnego dla organów administracyjnych służącego kontrolom produktów niespożywczych oraz ustanowienia przyszłego punktu kompleksowej obsługi celnej; zapewnienia, aby system wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) stał się domyślnym narzędziem; stworzenia narzędzia umożliwiającego osobom fizycznym i przedsiębiorstwom anonimowe zgłaszanie barier regulacyjnych napotkanych przy korzystaniu z przysługujących im praw na rynku wewnętrznym; poprawy egzekwowania przepisów w odniesieniu do unijnego prawodawstwa dotyczącego branży rolno-spożywczej (w tym zdrowia zwierząt i roślin); oceny integracji istniejących struktur (takich jak sieć współpracy w zakresie ochrony konsumenta, Sieć UE ds. Zgodności Produktów lub obserwatorium EUIPO) oraz laboratorium finansowanego w ramach Programu na rzecz jednolitego rynku lub programu „Cyfrowa Europa” do celów testowania i stosowania zaawansowanych rozwiązań informatycznych; skuteczniejszego zwalczania podrabianych i nielegalnych produktów, w tym nielegalnych produktów produkowanych lub montowanych z importowanych części w obrębie UE, oraz rozszerzenia obecnego mandatu OLAF-u; skuteczniejszego egzekwowania przepisów w łańcuchu rolno-spożywczym; opracowania systemów znakowania i identyfikowalności przez promowanie korzystania z narzędzi cyfrowych w celu umożliwienia bardziej ukierunkowanych kontroli na granicach zewnętrznych i w obrębie UE; uczynienia z systemu SOLVIT domyślnego narzędzia rozstrzygania sporów na jednolitym rynku; usprawnienia procedur rozpatrywania spraw, tak aby w terminie dwóch miesięcy przeprowadzać wstępną ocenę skarg w celu ustalenia kolejnych kroków; oraz wykorzystania systemu EU Pilot na jasnych warunkach i z jasno określonym harmonogramem, w odniesieniu do przypadków, w których osiągalne wydaje się szybkie rozwiązanie w krótkim terminie. |
| --- | --- |

2.1.4.

2.2.   Uwagi ogólne

| 2.2.1. | EKES uważa, że urzeczywistnienie jednolitego rynku i skuteczne egzekwowanie dotyczących go przepisów jest sprawą pierwszorzędnej wagi, gdyż jest to środek służący realizacji celów politycznych zapisanych w dokumentach założycielskich Unii Europejskiej, a nie cel sam w sobie. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Główne bariery określone w komunikacie to: wybory regulacyjne na szczeblu krajowym i unijnym; transpozycja, wdrażanie i egzekwowanie przepisów; zdolności administracyjne i praktyczne w państwach członkowskich; ogólne otoczenie biznesowe i konsumenckie oraz pierwotne przyczyny niezwiązane z polityką publiczną, takie jak język czy kultura. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Uznanie systemu SOLVIT za domyślne narzędzie: EKES wspiera cel polegający na zadbaniu o to, by procedury w ramach systemu SOLVIT stały się domyślnym narzędziem usuwania nieuzasadnionych barier na jednolitym rynku. System ten dysponuje jednak jedynie procedurą dialogu i siłą przekonywania, co więcej nie może być wykorzystywany równolegle do postępowania przed sądem. System SOLVIT potrzebuje usystematyzowanej procedury przekazywania Komisji informacji o istotnych przypadkach. Jednocześnie ważne jest, by SOLVIT działał we wszystkich branżach i obszarach politycznych. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Usprawnienie oceny ex ante restrykcyjnych regulacji zgodnie z dyrektywą w sprawie analizy proporcjonalności (5) jest środkiem przyjmowanym z ogromnym zadowoleniem. Jednakże Komisja powinna zapewniać systematyczne wsparcie i wydać wytyczne dla państw członkowskich w zakresie tego, jak przeprowadzać analizy proporcjonalności ex ante planowanych, krajowych środków regulowania zawodów zgodnie z postanowieniami dyrektywy ws. analizy proporcjonalności. Ponadto zaangażowanie zainteresowanych podmiotów w „analizę proporcjonalności” powinno stać się normą, a nie tylko wyjątkiem. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Uzyskiwanie informacji i procedury administracyjne: Jednolity portal cyfrowy jest jednym ze sposobów cyfrowego wyjścia naprzeciw potrzebom przedsiębiorstw i konsumentów w zakresie informacji pozyskiwanych online, jednak zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi jednolitego rynku państwa członkowskie muszą także informować przedsiębiorstwa za pośrednictwem punktów kompleksowej obsługi. Różne unijne akty prawne zakładają centralizację punktów kompleksowej obsługi. Zostaną one szybko włączone do jednolitego portalu cyfrowego, tak więc przedsiębiorstwa i konsumenci będą mogli uzyskać wsparcie i znaleźć potrzebne informacje w jednym miejscu. Przedsiębiorstwa powinny otrzymywać jedynie jednolitą, skoordynowaną odpowiedź. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | Obecnie UE wstrząsają w posadach zarówno czynniki zewnętrzne takie jak trwająca pandemia, która spowodowała wiele ofiar śmiertelnych i zasiała panikę, doprowadzając całą gospodarkę UE do recesji, jak i czynniki wewnętrzne takie jak brak tego nagłego przypływu solidarności, który doprowadził do powstania Unii. Dlatego zadajemy sobie pytanie, co jest potrzebne do ustanowienia jednolitego rynku, który jest nie tylko przedsięwzięciem technicznym i legislacyjnym, wymagającym przemyślenia na nowo całego modelu europejskiego projektu. Całkowicie uzasadnione jest zastanawianie się, czy zjednoczona Europa – jaką niektórzy sobie wyobrażali, wielu z trudem budowało, a inni próbowali stopniowo niszczyć, przynajmniej od czasu odrzucenia konstytucji UE – będzie nadal istniała w 2050 r. i później jako model wolności, ostoja kultury, orędowniczka pokoju wspierająca dobrą wolę między narodami i stojąca w obronie równych szans dla mężczyzn i kobiet w świecie bez dyskryminacji i barier. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Jest to tym bardziej prawdziwe w tym szczególnie trudnym czasie, kiedy Europę dusi przedłużający się kryzys, który ma charakter systemowy, a nie jest po prostu wywoływany obecnym stanem gospodarki: jest to nie tylko kryzys gospodarczy i finansowy, lecz także kryzys wartości społecznych i kulturowych. Znaczna część obywateli sądzi, że jedynym wiarygodnym rozwiązaniem jest odłożenie na bok czysto finansowego i gospodarczego podejścia na rzecz autentycznie politycznej Unii. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | EKES uważa, że kryzys związany z COVID-19, który dotknął wszystkie państwa europejskie, wymaga przemyślenia na nowo całego systemu, nie tylko w sensie organizacyjnym, lecz także w celu znalezienia nowych pomysłów i opracowania nowych modeli biznesowych. |
| --- | --- |

2.2.8.

| 2.2.9. | Nie we wszystkich państwach systemy ochrony ludności zadziałały, aby uporać się z kryzysem. Wręcz przeciwnie – w wielu miejscach systemy te zawiodły: ani instytucje rządowe na szczeblu centralnym, ani gminy, ani obywatele nie pokazali, że są gotowi na sytuację wyjątkową, a reakcje często były powolne i kosztowne, a niekiedy zaskakujące. |
| --- | --- |

2.2.9.

| 2.2.10. | Stało się oczywiste, że w niektórych obszarach Europa jest zależna od państw trzecich – sytuacja ta wymaga przemyślenia na nowo pewnych podstaw Unii Europejskiej, która musi wykazać się zdolnością do reagowania i własnej reorganizacji. Szczególnej uwagi będą wymagały zamówienia publiczne na szczeblu gminnym, regionalnym i krajowym oraz wsparcie dla lokalnych dostawców: zamówienia publiczne muszą stać się gwarancją bezpieczeństwa ekonomicznego. |
| --- | --- |

2.2.10.

| 2.2.11. | Oparta na rynku standaryzacja, stosowana nie tylko w odniesieniu do produktów, lecz także do usług, odgrywa ważną rolę w ramach „nowego podejścia”. |
| --- | --- |

2.2.11.

| 2.2.12. | Należy przeprowadzić dokładną ocenę potrzeb w zakresie środków, które mają zostać przyjęte, oraz ocenę skuteczności i wpływu tych środków, tak aby przy regulowaniu usług te usługi, które są istotne dla jednolitego rynku, były wyraźnie odróżnione od innych. |
| --- | --- |

2.2.12.

| 2.2.13. | EKES zgadza się z Komisją w kwestii znaczenia wszystkich środków mających na celu promowanie tworzenia, wdrażania i egzekwowania prawa Unii na jednolitym rynku. Dziedziny takie jak: towary i usługi, zamówienia publiczne, nadzór rynku, prawo spółek, prawo umów i prawo stosunków pozaumownych, przeciwdziałanie praniu pieniędzy, swobodny przepływ kapitału, usługi finansowe, konkurencja oraz opracowywanie narzędzi zarządzania wymagają pilnego ustanowienia jednolitego rynku, który chroni prawa osób fizycznych, producentów, pracowników i konsumentów, nie osłabiając przy tym zrównoważonej działalności gospodarczej. |
| --- | --- |

2.2.13.

| 2.2.14. | EKES wzywa do stworzenia sprawiedliwego, jednolitego rynku uwzględniającego konieczność przestrzegania przepisów dotyczących pracy, konsumentów i środowiska zgodnie z nowo zaproponowaną strategią przemysłową dla Europy (6) i zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym określonymi w programie Komisji. EKES w pełni poparł już te zasady i uważa, że Europa powinna przejąć inicjatywę w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

2.2.14.

| 2.2.15. | EKES popiera decyzję o utworzeniu Grupy Zadaniowej ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitego Rynku (SMET), złożonej z państw członkowskich i Komisji, zgodnie z propozycjami i zaleceniami przedstawionymi przez EKES przy różnych okazjach (7). |
| --- | --- |

2.2.15.

| 2.2.16. | EKES podkreśla znaczenie zwalczania każdego bez wyjątku przypadku nadmiernej regulacji i niewłaściwego egzekwowania przepisów, które to zjawiska tak często osłabiają prawidłowe funkcjonowanie rynku. Komitet zdecydowanie domaga się reprezentacji w tej grupie zadaniowej, co najmniej w charakterze obserwatora. |
| --- | --- |

2.2.16.

| 2.2.17. | Jak EKES stwierdził już w szeregu wcześniejszych opinii (8), zgadza się z Komisją co do zidentyfikowanych przez nią zagrożeń i opóźnień w odniesieniu do urzeczywistnienia jednolitego rynku, związanych z fragmentacją rynku, rozbieżnościami w możliwych do wyegzekwowania przepisach, niepewnością co do poufności danych, wykorzystywaniem sieci informatycznych bez skrupułów i w sposób nie zawsze możliwy do kontrolowania oraz z faktem, że w internecie dostępne są nielegalne usługi, głównie wskutek nieegzekwowania przepisów poprzez rozwiązania fiskalne i kary stosowane przez odpowiednie części Komisji. EKES zaleca, aby dyrekcje generalne Komisji zajęły się tymi kwestiami w oparciu o podejście przekrojowe. |
| --- | --- |

2.2.17.

| 2.2.18. | EKES ubolewa nad faktem, że prawo Unii nadal nie jest skutecznie egzekwowane. Obywatele Unii powinni mieć prawo do wnoszenia znaczących powództw zbiorowych na szczeblu europejskim, co należy wprowadzić w sposób jednoznaczny i szybki; pomogłoby to zasadniczo w ostateczności zagwarantować możliwość rozliczania za nieprzestrzeganie przepisów europejskich, a tym samym przyczyniłoby się do dobrowolnego przestrzegania tych przepisów (9). |
| --- | --- |

2.2.18.

| 2.2.19. | EKES podkreśla, że bardzo często państwa członkowskie same naruszały uzgodnione zasady jednolitego rynku lub tworzyły i tolerowały przeszkody w prawie krajowym, aby stworzyć dodatkową ochronę na swoim rynku i dać przewagę krajowym przedsiębiorstwom. Korzyści takich działań są często bardzo krótkotrwałe, lecz szkodzi to MŚP i przedsiębiorstwom typu start-up, jak również osobom fizycznym i konsumentom, którzy są narażeni na ryzyko ze strony niezgodnych z wymogami produktów lub mają mniejszy wybór. |
| --- | --- |

2.2.19.

| 2.2.20. | Z tego względu EKES popiera wezwanie Komisji skierowane do Parlamentu Europejskiego i Rady, by przyjąć wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie powiadamiana o przepisach krajowych w ramach dyrektywy usługowej (10). Jednakże porozumienie to nie powinno kłaść się cieniem na obowiązującej dyrektywie usługowej przez tworzenie wyjątków od zasady powiadamiania w odniesieniu do ograniczeń terytorialnych (w tym miejskiego planowania przestrzennego) lub przez odebranie Komisji przynależnych jej obecnie uprawnień decyzyjnych. |
| --- | --- |

2.2.20.

2.3.   Uwagi szczegółowe

| 2.3.1. | Zakres jednolitego rynku oznacza, że UE jest w stanie stworzyć wielostronny, otwarty, niedyskryminujący i oparty na zasadach system handlowy. Przedsiębiorstwa z państw trzecich muszą przestrzegać przepisów UE, aby uzyskać dostęp do jednolitego rynku, w tym w dziedzinach takich jak: zdrowie, środowisko, bezpieczeństwo żywności i produktów oraz ochrona konsumentów. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | EKES popiera decyzję Komisji, by połączyć już istniejące narzędzia wspierające rozwój jednolitego rynku z nowymi narzędziami (takimi jak centralny punkt informacyjny, do którego urzędnicy służby cywilnej w państwach członkowskich mogą zwracać się w sprawie praktycznych kwestii, platformy wymiany informacji z państwami członkowskimi – takie jak platforma na potrzeby dyrektyw w sprawie zamówień publicznych – oraz lepszy dostęp do informacji na temat przepisów i wymogów dla użytkowników za pośrednictwem jednolitego portalu cyfrowego). |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | EKES zaleca, by Komisja dodała wytyczne dotyczące następujących zasad:






  a) | pomocniczości i „podwójnej pomocniczości”; |
| --- | --- | --- |

2.3.3.

a)

pomocniczości i „podwójnej pomocniczości”;

| b) | wzajemnego uznawania; |
| --- | --- |

b)

wzajemnego uznawania;

| c) | innowacyjności i ostrożności; |
| --- | --- |

c)

innowacyjności i ostrożności;

| d) | interesu ogólnego w odniesieniu do niektórych usług (np. usług bankowych i ubezpieczeniowych). |
| --- | --- |

d)

interesu ogólnego w odniesieniu do niektórych usług (np. usług bankowych i ubezpieczeniowych).

| 2.3.4. | EKES zgadza się z decyzją o skupieniu się na zamówieniach publicznych. Administratorom i beneficjentom funduszy UE należy pomóc w doskonaleniu praktyk w zakresie zamówień publicznych, aby zapewnić równe warunki działania i wykorzystać zamówienia publiczne jako strategiczne narzędzie realizacji kluczowych celów polityki takich jak zasady gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

2.3.4.

3.   W odniesieniu do komunikatu w sprawie określenia i usuwania barier na jednolitym rynku [COM(2020) 93 final] – INT/908

3.1.   Bariery na jednolitym rynku

| 3.1.1. | W komunikacie Komisji w sprawie określenia i usuwania barier na jednolitym rynku skupiono się na 13 głównych barierach, wykazując, że są one nie tylko natury regulacyjnej lub administracyjnej, lecz także praktycznej. Przedsiębiorstwa i konsumenci działający w UE często borykają się z kilkoma ograniczeniami jednocześnie. Dotyczy to w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), specjalistów i konsumentów. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Aby zaproponować możliwe rozwiązania na poziomie UE i państw członkowskich, w komunikacie wskazano pięć głównych przyczyn pierwotnych: wybory regulacyjne na szczeblu krajowym i UE; transpozycja, wdrażanie i egzekwowanie przepisów; zdolności i praktyki administracyjne w państwach członkowskich; ogólne otoczenie biznesowe i konsumenckie oraz pierwotne przyczyny niezwiązane z polityką publiczną, takie jak język czy kultura. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Czasami wydaje się, że państwa członkowskie naruszają uzgodnione zasady jednolitego rynku lub tworzą i tolerują przeszkody w prawie krajowym, aby stworzyć dodatkową ochronę na swoim rynku i dać przewagę krajowym przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   Uwagi ogólne

| 3.2.1. | EKES przyjmuje do wiadomości, że w komunikacie Komisji wskazuje się główne utrzymujące się bariery dla rzeczywistego jednolitego rynku. Są to nie tylko bariery natury regulacyjnej lub administracyjnej, lecz także praktycznej, co oznacza, że przedsiębiorstwa i konsumenci w UE często borykają się z kilkoma ograniczeniami jednocześnie. Ma to negatywny wpływ w szczególności na MŚP i osoby wykonujące wolne zawody. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | EKES uważa, że skuteczna strategia wdrażania musi: 1) opierać się na silnym partnerstwie obejmującym wszystkie zainteresowane strony; 2) umożliwiać ściślejszą współpracę na szczeblu europejskim między istniejącymi sieciami egzekwowania przepisów, aby zapewnić zajmowanie się naruszeniami i rozwiązywanie złożonych problemów dotyczących kilku sektorów jednocześnie; 3) obejmować opracowanie strategii i środków skutecznie ukierunkowanych na naruszenia przepisów UE na dużą skalę i umożliwiających podjęcie jednego działania w zakresie egzekwowania przepisów, aby chronić wszystkie zainteresowane strony i zapewnić transgraniczne egzekwowanie prawa; 4) wykorzystywać potencjał nowych technologii w celu promowania skuteczniejszych działań w zakresie egzekwowania przepisów i ściślejszego nadzoru rynku. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | EKES uważa, że zbyt długo niewystarczające lub niewłaściwe stosowanie przepisów UE było piętą achillesową prawa Unii i że z tego powodu nie zajęto się wieloma przypadkami oszustw i działań niezgodnych z prawem. Zdecydowane egzekwowanie prawa Unii ma zasadnicze znaczenie dla budowania zaufania konsumentów i zapewnienia wykorzystania pełni potencjału jednolitego rynku przez przedsiębiorstwa, pracowników i konsumentów. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Szkody wyrządzone na jednolitym rynku przez kryzys związany z COVID-19 zwiększą szkody spowodowane wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE. Może to oznaczać, że gdy pandemia się skończy, wzrosną różnice między państwami UE pod względem rozwoju gospodarczego, gwarancji społecznych i poziomu dobrobytu, co będzie miało konsekwencje dla jednolitego rynku i jego rozwoju. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | EKES uważa, że obecna sytuacja mogłaby wręcz doprowadzić do zawężenia jednolitego rynku do zwykłej strefy wolnego handlu – nie naturalnego rezultatu ponadnarodowego projektu politycznego, lecz zaledwie najmniejszego wspólnego mianownika krajowych interesów państw. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | EKES wzywa zatem do tego, by właściwe europejskie instytucje i organizacje społeczeństwa obywatelskiego jasno informowały obywateli Unii o ograniczeniach jednolitego runku, by mieli oni realistyczne wyobrażenie tego, czego mogą spodziewać w związku z jego realizacją i egzekwowaniem. W związku z tym ważne jest, aby nie narzucać ani środków, które mogą być zbędne i nieuzasadnione i które w rzeczywistości jedynie stwarzają bariery dla działalności przedsiębiorstw, w szczególności MŚP (11), w tym wolnych zawodów, ani pełnej harmonizacji, której nie da się obronić, biorąc pod uwagę fakt, że pierwszeństwo muszą mieć inne zasady, na przykład prawa konsumentów i ochrona konsumentów. Jednolity rynek musi odzwierciedlać założenie „siła tkwi w różnorodności”, które wraz z harmonizacją powinno być kluczowe w polityce europejskiej. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Standaryzacja, stosowana nie tylko w odniesieniu do produktów, lecz także do usług, odgrywa ważną rolę w ramach „nowego podejścia”. |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Plan długofalowy taki jak ten opracowany przez Komisję w celu usunięcia pozostałych barier jest ambitnym i godnym pochwały przedsięwzięciem, lecz muszą mu towarzyszyć znaczne inwestycje w procesy informowania, ostrzegania, uczenia się, szkolenia, integracji i standaryzacji. |
| --- | --- |

3.2.8.

3.3.   Wymiar socjalny jednolitego rynku

| 3.3.1. | EKES ponownie wzywa Komisję do uwzględnienia wymiaru socjalnego UE w celu wspierania tworzenia rzeczywistych miejsc pracy dobrej jakości, wspierania mobilności ponadgranicznej, poprawy zdolności i umiejętności oraz zwiększenia inwestycji w te MŚP, które uważają, że są szczególnie ograniczone przepisami wprowadzonymi przez UE i w najmniejszym stopniu korzystają ze status quo. Z tego względu EKES z zadowoleniem przyjmuje przyjęcie strategii MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | EKES uważa, że przepisy ustanowione w odniesieniu do jednolitego rynku są użyteczne tylko w takim zakresie, w jakim przyczyniają się do rozwoju zdrowej społecznej gospodarki rynkowej mającej na celu zapobieganie ubóstwu, nierówności, dyskryminacji i wykluczeniu społecznemu, ze szczególnym naciskiem na zapewnienie osobom młodym miejsca w społeczeństwie. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Wśród MŚP i pracowników panuje silne poczucie, że to oni najbardziej ucierpieli w wyniku kryzysu gospodarczego, wprowadzenia euro, a obecnie bardzo poważnej pandemii, która wpędziła europejską gospodarkę w recesję. Oznacza to, że każdy środek wspierający jednolity rynek europejski musi wiązać się z prostszą, bardziej bezpośrednią i skuteczniejszą komunikacją, ograniczeniem biurokracji i zasadami, które będą zrozumiałe dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | EKES apeluje również o to, by przyszłe środki w zakresie zielonej gospodarki oraz plan działania Komisji na rzecz jednolitego rynku obejmowały przepisy dotyczące sektora gospodarki społecznej, co pozwoli zagwarantować przedsiębiorstwom tego sektora równe warunki działania i promować jego rozwój. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Wsparcie dla młodych przedsiębiorców oraz innowacyjnych produktów i usług jest kluczowym aspektem programu mającego na celu utworzenie jednolitego rynku. EKES popiera decyzję o wspieraniu nowych modeli biznesowych, mianowicie gospodarki o obiegu zamkniętym, zaawansowanych technologii, rozwiązań niskoemisyjnych i zasobooszczędnych oraz innych inicjatyw służących na przykład promowaniu międzynarodowego wymiaru przedsiębiorstw, przyciąganiu talentów i poprawie umiejętności pracowników. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | EKES zgadza się, że należy wspierać MŚP inwestujące w projekty cyfrowe. Projekty powinny być również opracowywane w taki sposób, aby przynosiły korzyści przedsiębiorstwom, konsumentom i całemu społeczeństwu obywatelskiemu. |
| --- | --- |

3.3.6.

3.4.   Uwagi szczegółowe

| 3.4.1. | EKES podkreśla trudności, jakie napotykają europejskie przedsiębiorstwa, konkurując na rynkach światowych z oligopolami lub monopolami, które w niektórych przypadkach są własnością państwa. Do przykładów należą branża kolejowa, transport lotniczy i energia wiatrowa, w których to sektorach przedsiębiorstwa europejskie napotykają zaciekłą konkurencję (ze strony przedsiębiorstw z państw trzecich, w szczególności chińskich). |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | EKES wspiera Komisję w walce o zapewnienie zgodności produktów na platformach internetowych z przepisami, tak aby nielegalne i niebezpieczne produkty nie były wprowadzane do obrotu. Podkreśla znaczenie każdego bez wyjątku środka mającego na celu sprawdzenie zgodności produktów sprzedawanych na platformach internetowych oraz próbę zapewnienia bezpieczeństwa produktów w globalnym łańcuchu dostaw online. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | EKES pragnie jednak zalecić, by w ramach tego działania Komisja rozważyła również takie kwestie, jak: sztuczna inteligencja, informacje handlowe, marketing i reklama, gwarancje prawne i umowne w zakresie sprzedaży towarów i usług oraz przepisy szczegółowe dotyczące wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących rynku wewnętrznego w sektorach bankowości i ubezpieczeń. |
| --- | --- |

3.4.3.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 94 final.

1

(2)  COM(2020) 93 final.

2

(3)  Dz.U. L 173 z 9.7.2018, s. 25.

3

(4)  COM(2016) 821 final.

4

(5)  Dz.U. L 173 z 9.7.2018, s. 25.

5

(6)  COM(2020) 102 final.

6

(7)  Zob. Dz.U. C 43 z 15.2.2012, s. 14 i pozostałe wyżej wymienione opinie.

7

(8)  Zob. załączona lista.

8

(9)  EKES sporządził kilka opinii na ten temat, w tym: Dz.U. C 309 z 16.12.2006, s. 1, Dz.U. C 324 z 30.12.2006, s. 1, Dz.U. C 162 z 25.6.2008, s. 1, Dz.U. C 228 z 22.9.2009, s. 40 oraz Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 97.

9

(10)  COM(2016) 821 final.

10

(11)  Dz.U. C 376 z 22.12.2011, s. 51.

11

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/124 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/124

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Decydujący moment dla Europy: naprawa i przygotowanie na następną generację«”

(COM(2020) 456 final)

„Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Budżet UE napędza plan odbudowy Europy«”

(COM(2020) 442 final)

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady ustanawiającego Instrument Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy w celu wsparcia odbudowy w następstwie pandemii COVID-19”

(COM(2020) 441 final/2 – 2020/0111 (NLE))

„Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027”

(COM(2020) 443 final – 2018/0166 (APP))

„Zmieniony wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej”

(COM(2020) 445 final – 2018/0135 (CNS))

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (UE, EURATOM) nr 1311/2013 określające wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020”

(COM(2020) 446 final – 2020/0109 (APP))

„Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji »Horyzont Europa« oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie, decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji »Horyzont Europa«, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia na podstawie planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013”

(COM(2020) 459 final – 2018/0224 COD)

(2020/C 364/17)

| Sprawozdawca generalny: | Petru Sorin DANDEA |
| --- | --- |
| Sprawozdawca generalny: | Tommaso DI FAZIO |
| Sprawozdawca generalny: | Petr ZAHRADNÍK |

Sprawozdawca generalny:

Petru Sorin DANDEA

Sprawozdawca generalny:

Tommaso DI FAZIO

Sprawozdawca generalny:

Petr ZAHRADNÍK

| Wnioski o konsultację | Parlament Europejski, 17.6.2020 (COM(2020) 459 final – 2018/0224 COD)
  Rada Unii Europejskiej, 10.6.2020 (COM(2020) 459 final – 2018/0224 COD)
  Komisja Europejska, 17.6.2020:
  COM(2020) 441 final/2 – 2020/0111 (NLE)
  COM(2020) 442 final
  COM(2020) 443 final – 2018/0166 (APP)
  Komisja Europejska, 2.7.2020:
  COM(2020) 445 final – 2018/0135 (CNS)
  COM(2020) 446 final – 2020/0109 (APP)
  COM(2020) 456 final |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2, art. 173 ust. 3, art. 182 ust. 1, art. 188 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Decyzja Prezydium | 9.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 206/4/5 |

Wnioski o konsultację

Parlament Europejski, 17.6.2020 (COM(2020) 459 final – 2018/0224 COD)

Rada Unii Europejskiej, 10.6.2020 (COM(2020) 459 final – 2018/0224 COD)

Komisja Europejska, 17.6.2020:

COM(2020) 441 final/2 – 2020/0111 (NLE)

COM(2020) 442 final

COM(2020) 443 final – 2018/0166 (APP)

Komisja Europejska, 2.7.2020:

COM(2020) 445 final – 2018/0135 (CNS)

COM(2020) 446 final – 2020/0109 (APP)

COM(2020) 456 final

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 2, art. 173 ust. 3, art. 182 ust. 1, art. 188 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Decyzja Prezydium

9.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

206/4/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES jest świadomy poważnych gospodarczych i społecznych konsekwencji pandemii COVID-19 dla wszystkich państw członkowskich. Dlatego też zdecydowanie popiera wniosek Komisji – Next Generation EU – jako konkretne narzędzie szybkiej i skutecznej odbudowy. Komisja wzięła pod uwagę gospodarcze i społeczne asymetrie spowodowane środkami przyjętymi po kryzysie z 2008 r. i za podstawę swoich działań przyjęła zasadę solidarności między wszystkimi państwami bez wyjątku. Komisja powraca do podstawowych wartości Unii Europejskiej zapisanych w traktacie założycielskim, który stanowczo wdraża. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES doskonale zdaje sobie sprawę z nadzwyczajnej i poważnej sytuacji gospodarczej wywołanej pandemią i pochwala zbiór środków przyjętych w celu złagodzenia negatywnego wpływu na wyniki gospodarcze. Skutki są różne – obejmują nie tylko bezprecedensowy wstrząs popytowy i zmniejszenie płynności, ale także zawieszenie łańcuchów dostaw oraz poważne trudności po stronie podaży, w przypadku której łańcuchy dostaw zostały przerwane i wiele przedsiębiorstw stanęło w obliczu problemów z elementami składowymi, pracownikami, surowcami itp. i z tego powodu musiało zatrzymać swoje procesy produkcyjne. W tym kontekście przewidziane środki również muszą być niezwykłe i EKES wzywa, aby były one bardzo kompleksowe. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Dlatego EKES z zadowoleniem przyjmuje decyzję, by zapewnić Unii solidne narzędzie finansowe umożliwiające wszystkim państwom członkowskim szybką i skuteczną odbudowę gospodarczą i społeczną. EKES przychylnie odnosi się również do decyzji Komisji o zapewnieniu nadzwyczajnemu funduszowi odbudowy wszystkiego, co jest niezbędne do ożywienia unijnej gospodarki, a ponadto do ugruntowania jej konkurencyjnej pozycji na poziomie światowym – wraz z osiągnięciami społecznymi charakterystycznymi dla Unii Europejskiej, które także muszą pozostać podstawowym celem. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES bardzo pozytywnie postrzega dwie główne decyzje Komisji. Pierwszą jest wprowadzenie za pośrednictwem wieloletnich ram finansowych nadzwyczajnego instrumentu finansowego na rzecz odbudowy. Wieloletnie ramy finansowe są narzędziem, którego przepisy proceduralne są akceptowane przez wszystkie państwa członkowskie, który sprawnie działa od długiego czasu i jest zatem w pełni funkcjonalny. Drugą główną decyzją jest zwiększenie wspólnego długu, który będzie spłacany przez długi okres, i zapobieżenie sytuacji, w której nadzwyczajne obciążenie finansowe w krótkim czasie obarczyłoby bezpośrednio państwa członkowskie, które bez wyjątku w większym lub mniejszym stopniu ponoszą negatywne gospodarcze i społeczne skutki pandemii. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ta druga decyzja spowodowała, że Komisja zwróciła się o pozwolenie na skorzystanie z wysokiego ratingu kredytowego Unii Europejskiej na rynku finansowym w celu zaciągnięcia, w kolejnych transzach, wspólnych pożyczek europejskich o niskich stopach procentowych dla wszystkich państw członkowskich na bardzo długi okres. Te nakłady finansowe muszą pomóc w możliwie najszybszym ożywieniu europejskiej gospodarki, przywróceniu zaufania oraz zbudowaniu bardziej zrównoważonej i sprawiedliwszej Unii. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES przychylnie odnosi się do tych dwóch przyjętych kluczowych decyzji, ponieważ – jak wielokrotnie stwierdzono w przedstawionych dokumentach ustawodawczych i nieustawodawczych – gospodarki państw członkowskich nie mogą dłużej samodzielnie opierać się szkodliwym skutkom kryzysu, gdyż są od siebie w dużym stopniu zależne ze względu na wieloletnią konsolidację jednolitego rynku, która wywarła pozytywny skutek zamierzony przez założycieli UE i sygnatariuszy traktatów założycielskich. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ogólnie rzecz biorąc, w szerszym kontekście całych WRF program Next Generation EU wskazuje sposób, w jaki można uruchomić i wykorzystać wspólne zasoby finansowe UE w przyszłości. Ponadto łączna kwota 750 mld EUR może wydawać się ogromna, ale z pewnością nie przekracza środków gospodarczych UE (odpowiada zaledwie 4,1 % unijnego PKB z 2019 r.) i może zostać w pełni spłacona do 2058 r. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES docenia innowacyjne i oryginalne podejście, jakie Komisja Europejska przyjmuje w celu zwiększenia bazy podatkowej UE z 1,1 % unijnego PKB do około 1,7 % w ujęciu porównawczym lub, jeżeli w przyszłości zajdzie taka potrzeba, nawet do wyższego poziomu. EKES uważa tę reakcję za wskazanie nowoczesnego sposobu, w jaki można uruchomić i wykorzystać wspólne zasoby finansowe UE w przyszłości. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje, że nowo zaproponowany instrument powinien być ściśle koordynowany z procesem europejskiego semestru, który dowiódł swojej skuteczności, i popiera propozycję, aby państwa członkowskie określiły swoje potrzeby w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zatem wniosek Komisji dotyczący budżetu UE, w ramach którego planuje się wprowadzenie dodatkowych rzeczywistych zasobów własnych opartych na różnych rodzajach podatku (dochody z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, opodatkowanie gospodarki cyfrowej, dochody dużych przedsiębiorstw). W szczególności EKES zwraca uwagę, że ogromnemu wsparciu finansowemu, które jest niezbędne państwom członkowskim UE do przezwyciężenia kryzysu gospodarczego, powinien towarzyszyć ambitniejszy projekt reformy fiskalnej – unia fiskalna – mający na celu ustanowienie zharmonizowanego systemu podatkowego opartego na zasadach uczciwej konkurencji i solidarności oraz uniknięcie istniejących w państwach UE zakłóceń i dyskryminacji, które doprowadziły do oportunistycznego zachowania zarówno państw, jak i pojedynczych podatników, i osłabiły integralność jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wzywa Komisję Europejską do przygotowania cieszącego się dużym poparciem i opartego na konsensusie dokumentu bazowego na temat własnych zasobów finansowych UE; EKES jest świadomy długich ram czasowych, w jakich należy spłacić środki w ramach Next Generation EU, ale zwraca uwagę, że ostateczne rozwiązanie dotyczące zasobów własnych musi zostać przyjęte na długo przed tą datą. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES stanowczo wzywa, by środki zaproponowane przez Komisję zostały możliwie najszybciej wprowadzone, przy czym aspekt czasowy ma w tym kontekście zasadnicze znaczenie. W związku z tym apeluje do Rady o pilne osiągnięcie konsensusu poprzez przekonanie tych państw członkowskich, które obecnie sprzeciwiają się planowi, o wartości jedności i spójności w tym trudnym czasie i przypomnienie im, że wszystkie państwa bez wyjątku są gospodarczo i społecznie współzależne. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Ponadto EKES pragnie zauważyć, że kryzys po raz kolejny uwydatnił potrzebę przyspieszenia reform prowadzonych na rzecz strefy euro i przezwyciężenia ograniczeń, które nadal uniemożliwiają prawdziwą integrację gospodarczą, społeczną, podatkową i polityczną. EKES zwracał już na to uwagę podczas poprzedniego kryzysu finansowego, który wybuchł w 2008 r. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

| 2.1. | W reakcji na pandemię COVID-19 oraz jej bezpośrednie skutki gospodarcze i społeczne Komisja Europejska w dniu 27 czerwca 2020 r. zaproponowała tymczasowy instrument na rzecz odbudowy w wysokości 750 mld EUR, zwany Next Generation EU, w celu zwiększenia siły oddziaływania finansowego budżetu UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Instrument na rzecz odbudowy jest osadzony we wzmocnionych wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027, aby sprawnie skierować inwestycje tam, gdzie są najbardziej potrzebne, wzmocnić jednolity rynek, zacieśnić współpracę w obszarach takich jak zdrowie i zarządzanie kryzysowe oraz wyposażyć Unię w długoterminowy budżet służący stymulowaniu transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz budowaniu sprawiedliwszej i bardziej odpornej gospodarki. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Plan odbudowy składa się z dotacji w wysokości 440 mld EUR, która zostanie rozdzielona między wszystkie działy budżetu. Ponadto 60 mld EUR zostanie przekazanych w formie gwarancji. Około 250 mld EUR zostanie przekazanych państwom członkowskim w formie pożyczek. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Aby sfinansować proponowane środki służące odbudowie gospodarki, Komisja zaciągnie na rynkach finansowych w imieniu Unii do 750 mld EUR pożyczek na środki służące odbudowie gospodarki w latach 2021–2024. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Aby to umożliwić, Komisja wykorzysta margines elastyczności – różnicę między pułapem zasobów własnych w budżecie długoterminowym (maksymalną kwotą środków, o które Unia może zwrócić się do państw członkowskich w celu pokrycia swoich zobowiązań finansowych) a pułapem rzeczywistych wydatków (pułap płatności w ramach WRF). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Pułap zasobów własnych ma zostać podwyższony na zasadzie wyjątku i tymczasowo o 0,6 punktu procentowego. Zwiększenie to będzie uzupełnieniem stałego pułapu zasobów własnych – 1,4 % dochodu narodowego brutto UE, który jest proponowany ze względu na niepewność gospodarczą i brexit. Podwyższenie o 0,6 punktu procentowego wygaśnie, kiedy zostaną spłacone wszystkie środki i ustaną wszystkie zobowiązania. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Dysponując marginesem elastyczności budżetu UE jako gwarancją, UE będzie mogła emitować dług na stosunkowo korzystnych warunkach w porównaniu z wieloma indywidualnymi państwami członkowskimi. Zgromadzone środki zostaną spłacone z przyszłych budżetów UE począwszy od 2027 r., a najpóźniej do 2058 r. Pożyczki te zostaną spłacone przez państwa członkowskie będące pożyczkobiorcami. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ponieważ wysokość pożyczki wynosi 250 mld EUR, UE musi wspólnie spłacić 500 mld EUR za pośrednictwem mechanizmu zasobów własnych (UE byłaby jednak również odpowiedzialna w przypadku pozostałych 250 mld EUR za zobowiązania z tytułu pożyczek, w odniesieniu do których państwa członkowskie nie wywiązałyby się z płatności). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Aby ułatwić spłatę pozyskanego finansowania rynkowego i jeszcze bardziej pomóc w zmniejszeniu presji na budżety krajowe, Komisja zaproponuje dodatkowe nowe zasoby własne – oprócz tych już zaproponowanych – na późniejszym etapie okresu finansowego 2021–2027. Będą one ściśle związane z priorytetami UE (zmianą klimatu, gospodarką o obiegu zamkniętym i sprawiedliwym opodatkowaniem). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Wykorzystanie środków z pakietu na rzecz odbudowy opiera się na trzech filarach. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.10.1. | FILAR 1 – Wspieranie państw członkowskich w wysiłkach na rzecz odbudowy, naprawy i wyjścia z kryzysu w lepszej formie: obejmuje ono szereg instrumentów wspierających inwestycje i reformy w państwach członkowskich, koncentrując się na tych obszarach, w których skutki kryzysu i potrzeby w zakresie odporności są największe:






  — | nowy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności w wysokości 560 mld EUR, który zostanie wykorzystany na inwestycje i reformy na rzecz odbudowy i zwiększania odporności, |
| --- | --- | --- |

2.10.1.

—

nowy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności w wysokości 560 mld EUR, który zostanie wykorzystany na inwestycje i reformy na rzecz odbudowy i zwiększania odporności,

| — | inicjatywa REACT-UE zapewni do 2022 r. 55 mld EUR dodatkowego finansowania w ramach polityki spójności, |
| --- | --- |

—

inicjatywa REACT-UE zapewni do 2022 r. 55 mld EUR dodatkowego finansowania w ramach polityki spójności,

| — | zmiany w Europejskim Funduszu Społecznym Plus, |
| --- | --- |

—

zmiany w Europejskim Funduszu Społecznym Plus,

| — | wniosek dotyczący wzmocnienia Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji do kwoty 40 mld EUR, |
| --- | --- |

—

wniosek dotyczący wzmocnienia Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji do kwoty 40 mld EUR,

| — | wniosek dotyczący wzmocnienia budżetu Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich o 15 mld EUR. |
| --- | --- |

—

wniosek dotyczący wzmocnienia budżetu Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich o 15 mld EUR.

| 2.10.2. | FILAR 2 – Ożywienie gospodarki i pomoc w rozruszaniu prywatnych inwestycji:






  — | nowy instrument wsparcia wypłacalności, w ramach którego gwarancja budżetowa UE zostanie wykorzystana do zmobilizowania zasobów prywatnych w celu pilnego wsparcia kapitału własnego rentownych przedsiębiorstw europejskich ze wszystkich sektorów gospodarki, |
| --- | --- | --- |

2.10.2.

—

nowy instrument wsparcia wypłacalności, w ramach którego gwarancja budżetowa UE zostanie wykorzystana do zmobilizowania zasobów prywatnych w celu pilnego wsparcia kapitału własnego rentownych przedsiębiorstw europejskich ze wszystkich sektorów gospodarki,

| — | wzmocniony program InvestEU, który doskonale nadaje się do stymulowania inwestycji i wspierania polityki Unii podczas odbudowy w obszarach takich jak zrównoważona infrastruktura, innowacje i transformacja cyfrowa, |
| --- | --- |

—

wzmocniony program InvestEU, który doskonale nadaje się do stymulowania inwestycji i wspierania polityki Unii podczas odbudowy w obszarach takich jak zrównoważona infrastruktura, innowacje i transformacja cyfrowa,

| — | w ramach programu InvestEU Komisja proponuje utworzenie Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych, który zwiększy odporność Europy dzięki budowaniu strategicznej autonomii w kluczowych łańcuchach dostaw na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

—

w ramach programu InvestEU Komisja proponuje utworzenie Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych, który zwiększy odporność Europy dzięki budowaniu strategicznej autonomii w kluczowych łańcuchach dostaw na szczeblu europejskim.

| 2.10.3. | FILAR 3 – Wyciąganie wniosków z kryzysu i reagowanie na strategiczne wyzwania stojące przed Europą:






  — | nowy Program UE dla zdrowia w wysokości 9,4 mld EUR w celu zapewnienia, by Unia miała krytyczne zdolności pozwalające na szybką reakcję na przyszłe kryzysy, |
| --- | --- | --- |

2.10.3.

—

nowy Program UE dla zdrowia w wysokości 9,4 mld EUR w celu zapewnienia, by Unia miała krytyczne zdolności pozwalające na szybką reakcję na przyszłe kryzysy,

| — | zwiększenie o 2 mld EUR środków przeznaczonych na unijny mechanizm ochrony ludności rescEU, |
| --- | --- |

—

zwiększenie o 2 mld EUR środków przeznaczonych na unijny mechanizm ochrony ludności rescEU,

| — | zwiększenie środków na „Horyzont Europa” do kwoty 94,4 mld EUR, |
| --- | --- |

—

zwiększenie środków na „Horyzont Europa” do kwoty 94,4 mld EUR,

| — | zwiększenie środków w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej do 86 mld EUR za pośrednictwem nowej gwarancji na działania zewnętrzne oraz przeznaczenie dodatkowego 1 mld EUR na Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, |
| --- | --- |

—

zwiększenie środków w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej do 86 mld EUR za pośrednictwem nowej gwarancji na działania zewnętrzne oraz przeznaczenie dodatkowego 1 mld EUR na Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju,

| — | zwiększenie środków przeznaczonych na Instrument Pomocy Humanitarnej o 5 mld EUR. |
| --- | --- |

—

zwiększenie środków przeznaczonych na Instrument Pomocy Humanitarnej o 5 mld EUR.

| 2.11. | Oprócz wzmocnień w ramach Next Generation EU Komisja proponuje wzmocnienie kolejnych programów, aby mogły odegrać pełną rolę w zwiększaniu odporności Unii i stawianiu czoła wyzwaniom związanym z pandemią i jej konsekwencjami:
  programu „Cyfrowa Europa”; instrumentu „Łącząc Europę”; Programu na rzecz jednolitego rynku i programów wspierających współpracę w dziedzinie podatków i ceł; programów Erasmus+; Kreatywna Europa; wspólnej polityki rolnej i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego; Funduszu Azylu, Migracji i Integracji i Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami; Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego; unijnej pomocy przedakcesyjnej. |
| --- | --- |

2.11.

programu „Cyfrowa Europa”; instrumentu „Łącząc Europę”; Programu na rzecz jednolitego rynku i programów wspierających współpracę w dziedzinie podatków i ceł; programów Erasmus+; Kreatywna Europa; wspólnej polityki rolnej i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego; Funduszu Azylu, Migracji i Integracji i Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami; Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego; unijnej pomocy przedakcesyjnej.

| 2.12. | Fundusz na rzecz odbudowy uwzględniono w strukturze budżetu UE. W związku z tym wypłata będzie wymagała programowania i jest powiązana z europejskim semestrem (a zatem z warunkowością makroekonomiczną). Jest ona również powiązana z systemem zarządzania budżetem i systemem kontroli budżetowej Komisji Europejskiej i ma do niej zastosowanie kontrola budżetowa Parlamentu Europejskiego. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Aby wypełnić okres przejściowy do czasu ratyfikacji zmienionej decyzji w sprawie zasobów własnych i udostępnić niezbędne środki finansowe pracownikom, przedsiębiorstwom i państwom członkowskim już w 2020 r., Komisja proponuje również dostosowanie obecnego długoterminowego budżetu na lata 2014–2020 w celu umożliwienia wyższych wydatków jeszcze w 2020 r. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Unijna strategia wzrostu, Europejski Zielony Ład – w tym zaproponowany w styczniu mechanizm sprawiedliwej transformacji – oraz unijna strategia cyfrowa i przemysłowa mają zasadnicze znaczenie dla trwałej odbudowy gospodarczej UE i nadal stanowią centralny element wniosków Komisji, ponieważ odgrywają kluczową rolę w ożywieniu naszej gospodarki i przygotowaniu przyszłości dla następnego pokolenia. Inwestycje i reformy mające na celu ich przyspieszenie będą musiały w związku z tym zostać uwzględnione we wszystkich krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Chociaż w maju 2018 r. Komisja zaproponowała wyeliminowanie wszystkich korekt po stronie dochodów (rabatów), to jednak biorąc pod uwagę skutki gospodarcze pandemii COVID-19, przyjmuje obecnie stanowisko, że stopniowe znoszenie rabatów i plan odbudowy mogłyby pociągnąć za sobą nieproporcjonalny wzrost składek niektórych państw członkowskich w kolejnym budżecie długoterminowym. Chcąc tego uniknąć, Komisja proponuje, aby obecne rabaty były stopniowo znoszone w znacznie dłuższym okresie. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Kluczowym elementem pakietu na rzecz odbudowy pozostaje wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie ochrony budżetu UE przed uogólnionymi brakami w zakresie praworządności. |
| --- | --- |

2.16.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Jeśli chodzi o prezentację poświęconą planowi odbudowy, którą przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przedstawiła Parlamentowi Europejskiemu w dniu 27 maja 2020 r., EKES szczególnie docenia i podziela głębokie i istotne motywacje, które doprowadziły do powstania Next Generation EU. Instrument ten jest sprawiedliwym paktem międzypokoleniowym, który stworzy wzmocnioną i zorientowaną na przyszłość Unię Europejską. W jego ramach dostępne będą odpowiednie narzędzia, które sprawią, że Unia będzie silniejsza i spójniejsza, tak aby przyszłe pokolenia czerpały z tego instrumentu znaczące korzyści, a nie tylko poniosły ciężar zaciągniętego obecnie bardzo długoterminowego długu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES przytacza w szczególności następujące powody, dla których wniosek jest nadzwyczajny, a nawet rewolucyjny:






  — | po raz pierwszy zasoby budżetowe UE mają działać z ukrytym długiem, który będzie podlegał spłacie przez następnych 30 lat, |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

po raz pierwszy zasoby budżetowe UE mają działać z ukrytym długiem, który będzie podlegał spłacie przez następnych 30 lat,

| — | po raz pierwszy środki byłyby pożyczane na rynkach finansowych, a rozwiązanie byłoby poddane badaniu rynkowemu; w tym czasie cała suma byłaby gwarantowana przez UE jako całość, |
| --- | --- |

—

po raz pierwszy środki byłyby pożyczane na rynkach finansowych, a rozwiązanie byłoby poddane badaniu rynkowemu; w tym czasie cała suma byłaby gwarantowana przez UE jako całość,

| — | rozwiązanie to mogłoby doprowadzić do zwiększenia w przyszłości zasobów własnych UE i związanego z tym zmniejszenia jej bezpośredniej zależności od składek państw członkowskich, |
| --- | --- |

—

rozwiązanie to mogłoby doprowadzić do zwiększenia w przyszłości zasobów własnych UE i związanego z tym zmniejszenia jej bezpośredniej zależności od składek państw członkowskich,

| — | zwiększyłoby ono również bazę finansową Unii z obecnego poziomu 1,1 % PKB UE do około 1,7 % w ujęciu porównawczym, |
| --- | --- |

—

zwiększyłoby ono również bazę finansową Unii z obecnego poziomu 1,1 % PKB UE do około 1,7 % w ujęciu porównawczym,

| — | rozwiązanie to jest bardzo pomocne – nie tylko dla osób bezpośrednio dotkniętych pandemią, ale także dla tych, które potrzebują pomocy w przeprowadzeniu reform strukturalnych, |
| --- | --- |

—

rozwiązanie to jest bardzo pomocne – nie tylko dla osób bezpośrednio dotkniętych pandemią, ale także dla tych, które potrzebują pomocy w przeprowadzeniu reform strukturalnych,

| — | wniosek w bardzo dużej mierze opiera się na wykorzystaniu instrumentów finansowych, które zapewnią bardziej efektywną redystrybucję zasobów. |
| --- | --- |

—

wniosek w bardzo dużej mierze opiera się na wykorzystaniu instrumentów finansowych, które zapewnią bardziej efektywną redystrybucję zasobów.

| 3.3. | Na tym etapie konieczne jest uniknięcie wzajemnych negatywnych reperkusji poprzez okazanie solidarności z krajami najbardziej dotkniętymi pandemią lub o słabszych gospodarkach ze względu na występujące obecnie nierówności i ograniczenia strefy euro. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES przyjmuje do wiadomości zapowiedź programu Next Generation EU, jak również propozycję zawartą w zmienionym wniosku dotyczącym WRF na lata 2021–2027, aby zwiększyć bazę podatkową (budżetową) UE i dostosować ją do obecnych pilnych potrzeb. Proponowane środki polityki budżetowej stanowią również uzupełnienie działań, które podjęto już w ramach polityki monetarnej i strukturalnej, a także w ramach regulacyjnych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W wielu poprzednich opiniach, a zwłaszcza w opinii z 2018 r. w sprawie WRF na lata 2021–2027, EKES wzywał do zapewnienia silnego budżetu UE oraz do wyposażenia UE w zasoby finansowe, by wiarygodnie zrealizować jej program polityczny (1). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Jeśli chodzi o finansowanie budżetu UE, EKES i Parlament Europejski od dawna wzywają do zapewnienia wystarczająco dużej kwoty autonomicznych, przejrzystych i sprawiedliwych zasobów własnych oraz do odejścia od dominacji składek opartych na DNB. EKES popiera ustalenia Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych, której przewodniczy Mario Monti (2). Metody uzyskiwania dochodów powinny uzupełniać i wzmacniać cele polityki UE. EKES z zadowoleniem przyjmuje zatem wniosek Komisji dotyczący dodatkowych rzeczywistych zasobów własnych (3). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES wzywa Komisję Europejską do opracowania dokumentu bazowego dotyczącego polityki i do opracowania testu wykonalności w zakresie własnych zasobów finansowych. EKES rozumie, że przyjęcie ostatecznego rozwiązania zajmie trochę czasu. Przydałoby się jednak wyeliminować obecną niepewność co do sposobu finansowania budżetu UE. Bez rozwiązania cała ta koncepcja jest bardzo krucha. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES przyjmuje do wiadomości wniosek Komisji w kontekście planu odbudowy, by stopniowo wycofywać obecne rabaty dla niektórych państw członkowskich będących płatnikami netto przez dłuższy okres, niż zaproponowano w 2018 r. EKES podtrzymuje jednak swoje stanowisko wyrażone w niedawnych opiniach, w których ostatecznie wzywa do zniesienia wszystkich rabatów (4). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ponieważ Next Generation EU włączono do budżetu UE, będzie to za sobą pociągało powiązanie z europejskim semestrem – pod względem warunkowości – oraz z systemem zarządzania i kontroli Komisji, który jest również kontrolowany przez Parlament Europejski. EKES zwraca uwagę, że potencjalne konflikty między państwami członkowskimi a Komisją lub między Komisją a Parlamentem Europejskim mogą prowadzić do znacznych opóźnień w wypłacaniu środków. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES uważa, że państwa członkowskie muszą znacznie poprawić swoją zdolność programowania, jeżeli w pierwszych trzech latach nowych ram finansowych mają zostać rozdzielone i skutecznie wykorzystane dodatkowe środki w wysokości 165 mld EUR. Zaleca również, aby Komisja rozważyła uelastycznienie przepisów w celu wsparcia państw członkowskich w zakresie wymaganego dodatkowego programowania. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pismo wystosowane przez przewodniczących głównych grup politycznych Parlamentu Europejskiego, w którym zachęcają oni Radę Europejską i Radę do szybkiego osiągnięcia porozumienia na podstawie wniosku Komisji. EKES zgadza się również z rezolucją Parlamentu z dnia 15 maja 2020 r., w której Parlament opowiada się za przyjęciem pakietu na rzecz odbudowy w wysokości 2 bln EUR w celu przeciwdziałania skutkom COVID-19 (5). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES przyznaje, że pakiet mający na celu ustanowienie instrumentu na rzecz odbudowy i dostosowanie WRF na lata 2021–2027 do potrzeb okresu po pandemii COVID-19 uznaje się za nadzwyczajny krok w finansowaniu UE, jest on jednak również niezbędny i pilny. Polityka budżetowa UE w obecnych okolicznościach byłaby po prostu niewystarczająco elastyczna i niezdolna do wspierania jakiegokolwiek działania, które mogłoby w widoczny sposób pomóc w rozwiązaniu sytuacji kryzysowej. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES rozumie również, że wniosek ten jest najlepszym możliwym rozwiązaniem w obecnej sytuacji politycznej. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Jeżeli chodzi o Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, EKES bardzo docenia proponowane powiązanie z procesem europejskiego semestru, jak również z planami odbudowy i zwiększania odporności, które mogą stanowić podstawę finansowania i punkt odniesienia dla finansowania. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W odniesieniu do inicjatywy REACT-EU EKES z zadowoleniem przyjmuje nie tylko dość zdecydowane zwiększenie podstawy polityki spójności, ale także wyjątkowe zasady elastyczności mające na celu zapewnienie znacznego wsparcia dla obszarów wymagających działań i dla pilnych priorytetów. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES zdecydowanie popiera również znaczne zwiększenie przydziału środków z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji oraz proponowane działania w ramach pozostałych filarów mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Opracowywany system może teraz w łatwiejszy i bardziej zdecydowany sposób wesprzeć strukturalną transformację w kierunku nowych i bardziej zróżnicowanych rodzajów działalności gospodarczej, co jest kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Aby powrócić do sytuacji gospodarczej sprzed kryzysu, bardzo ważne jest stworzenie korzystnych warunków dla inwestycji prywatnych. EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący ustanowienia instrumentu wsparcia wypłacalności, który powinien pomóc zdrowym przedsiębiorstwom dotkniętym pandemią. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES docenia treść drugiego filaru programu Next Generation EU, w którym skoncentrowano się na ożywieniu działalności inwestycyjnej, która będzie wspierana przez innowacyjne instrumenty finansowe. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje treść trzeciego filaru programu Next Generation EU, który dotyczy kwestii należących do tej pory głównie do kompetencji państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES uważa, że struktura programu Next Generation EU jest dobrze wyważona i odpowiada potrzebom, które należy zaspokoić za pomocą wspólnych zasobów UE, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady pomocniczości. |
| --- | --- |

4.7.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 106, Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 131, , Dz.U. C 75 z 10.3.2017, s. 63 oraz Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 1.

1

(2)  PRZYSZŁE FINANSOWANIE: sprawozdanie końcowe i zalecenia Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych, grudzień 2016 r. https://ec.europa.eu/budget/mff/hlgor/library/reports-communication/hlgor-report_20170104.pdf.

2

(3)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 106 oraz Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 131.

3

(4)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 106.

4

(5)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2020-0124_PL.html

5

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/132 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/132

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności”

(COM(2020) 408 final – 2020/0104 (COD))

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Wsparcia Technicznego”

(COM(2020) 409 final – 2020/0103 (COD))

(2020/C 364/18)

| Sprawozdawca generalny: | Dimitris DIMITRIADIS |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Dimitris DIMITRIADIS

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 10.6.2020
  Parlament Europejski, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 175 ust. 3 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| | |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 208/4/4 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 10.6.2020

Parlament Europejski, 17.6.2020

Podstawa prawna

Art. 175 ust. 3 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

208/4/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowany Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności („instrument”) (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Oprócz wymiaru gospodarczego wniosek Komisji Europejskiej ma również zasadniczo na celu wspieranie pogłębiania i jednoczenia rodziny europejskiej, ponieważ wzmacnia solidarność i współpracę między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Wniosek Komisji Europejskiej stanowi m.in. dowód na to, że Unia Europejska – pod warunkiem istnienia odpowiedniej woli politycznej – jest w stanie skutecznie radzić sobie z poważnymi kryzysami, zapewnić odpowiednie i wiarygodne rozwiązania oraz doprowadzić do niezbędnych i realistycznych kompromisów, przyczyniając się w ten sposób do zdecydowanego promowania ideałów europejskich. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że instrument powinien wspierać transformację w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu i gospodarki cyfrowej przy wykorzystaniu środków z instrumentu Next Generation EU (2), aby pomóc złagodzić społeczno-ekonomiczne skutki transformacji w regionach, w których będą one najbardziej odczuwalne. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W świetle kryzysu związanego z COVID-19 potrzeba zrównoważonej, ekologicznej i cyfrowej odbudowy stała się jeszcze pilniejsza, podobnie jak konieczność zapewnienia wsparcia najbardziej narażonym regionom. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wyraźnie już stwierdził, że „opowiada się za silnym związkiem między programem wspierania reform[ (3)] a europejskim semestrem” (4). Dlatego plany przedłożone przez państwa członkowskie powinny dotyczyć głównych wyzwań określonych w europejskim semestrze i być zharmonizowane z zasadami Europejskiego Zielonego Ładu i Europejskiej agendy cyfrowej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Konieczna jest szybka i skuteczna koordynacja działań między Komisją Europejską, Parlamentem Europejskim i Radą Europejską, aby uniknąć opóźnień, które zagroziłyby osiągnięciu celów instrumentu. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Niezbędna jest natychmiastowa i kompleksowa reakcja państw członkowskich ze względu na krótki czas, w którym należy przygotować i zrealizować różne plany projektów. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES sądzi, że ważne jest, by państwa członkowskie ściśle współpracowały z Komisją Europejską w celu zatwierdzenia, monitorowania i zapewnienia pomyślnego ukończenia planów projektów przedłożonych w ramach instrumentu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Plany powinny zapewniać bezpośrednie wsparcie finansowe małym i średnim przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uważa, że bardzo ważne jest, by wszystkim zapowiedzianym środkom, zwłaszcza tym, które zapewniają wsparcie finansowe, towarzyszyły jasne i przyjazne dla przedsiębiorstw informacje na temat rodzaju wsparcia, sposobu, w jaki MŚP mogą skutecznie uzyskać dostęp do różnych istniejących instrumentów finansowych UE, podmiotów, z którymi mogą skontaktować się na szczeblu UE w razie pytań, a także tego, kim są krajowe organy odpowiedzialne za rozdział funduszy, kim są krajowe podmioty, do których mogą zwrócić się MŚP, jaka jest rola banków krajowych i jakie są ich obowiązki. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Składanie, zatwierdzanie, monitorowanie i ukończenie projektów można przyspieszyć poprzez aktywne zaangażowanie firm konsultingowych z sektora prywatnego posiadających globalne doświadczenie w odpowiednich obszarach. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES podkreśla raz jeszcze potrzebę wymiany najlepszych praktyk w UE i przyspieszenia biurokratycznych procesów dotyczących przydziału i wypłat dostępnych środków, a Komisja Europejska powinna udzielać koniecznego wsparcia technicznego (5). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Rola i poglądy partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego powinny zostać uwzględnione w planach przedkładanych przez państwa członkowskie. W szczególności EKES apelował już o bardziej aktywną rolę zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w uzyskaniu „konsensusu między Komisją Europejską a państwami członkowskimi w zakresie kształtu, jaki mają przyjąć reformy” (6). |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Instrument Wsparcia Technicznego może stanowić skuteczne uzupełnienie pakietów środków zaproponowanych przez Komisję w celu zaradzenia skutkom gospodarczym pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Wprowadzenie i uwagi ogólne

| 2.1. | Celem zaproponowanego instrumentu jest promowanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej Unii poprzez zwiększanie odporności i zdolności dostosowawczych państw członkowskich, łagodzenie wpływu kryzysu na sytuację społeczną i gospodarczą oraz wspieranie ekologicznej i cyfrowej transformacji zmierzającej do osiągnięcia do 2050 r. Europy neutralnej dla klimatu. Przyczyni się to do odbudowy potencjału wzrostu gospodarczego w państwach członkowskich podczas wychodzenia z kryzysu związanego z COVID-19, pozwoli wesprzeć tworzenie miejsc pracy i zrównoważony wzrost. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W ramach instrumentu zapewniane będzie bezzwrotne wsparcie finansowe i pożyczki, aby pomóc krajom – zwłaszcza tym o niższych dochodach na mieszkańca i wysokim bezrobociu – w skutecznym eliminowaniu poważnych skutków gospodarczych pandemii. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Pożyczki będą odgrywać rolę uzupełniającą wobec wsparcia bezzwrotnego i będą miały długi termin zapadalności oraz korzystne stopy oprocentowania stosowane w Unii. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Pandemia COVID-19 jest przełomowym globalnym kryzysem zdrowotnym naszych czasów, który według danych na dzień 12 czerwca 2020 r. spowodował ponad 420 000 zgonów (7). COVID-19 oznacza znacznie więcej niż kryzys zdrowotny – ogromne skutki społeczno-gospodarcze na całym świecie, których skalę wciąż trudno ocenić. Zgodnie z najnowszym raportem Banku Światowego „Global Economic Prospects” na temat gospodarki światowej (czerwiec 2020 r.) wstrząs spowodowany pandemią COVID-19 przyniesie najgłębszą globalną recesję od czasu II wojny światowej. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Oczekuje się, że gospodarka światowa skurczy się o 5,2 % w 2020 r., czyli około trzy razy bardziej niż w wyniku globalnego kryzysu finansowego w latach 2008–2009. Wśród gospodarek rozwiniętych oczekuje się, że realne stopy wzrostu PKB w 2020 r. wyniosą odpowiednio -6,1 % w USA i -9,1 % w strefie euro. Jak wyraźnie stwierdzono w raporcie Banku Światowego z czerwca 2020 r. (8): „Biorąc pod uwagę, że w tym roku ponad 90 % rynków wschodzących i gospodarek rozwijających się doświadczy spadku dochodów na mieszkańca, wiele milionów ludzi prawdopodobnie ponownie popadnie w ubóstwo”.
  Konsekwencje gospodarcze wstrząsu spowodowanego COVID-19 obejmują (9):






  1) | zwiększenie niepewności, co skłania do zapobiegawczego gromadzenia oszczędności; |
| --- | --- | --- |

2.5.

Konsekwencje gospodarcze wstrząsu spowodowanego COVID-19 obejmują (9):

1)

zwiększenie niepewności, co skłania do zapobiegawczego gromadzenia oszczędności;

| 2) | ograniczenie konsumpcji; |
| --- | --- |

2)

ograniczenie konsumpcji;

| 3) | spadek zainteresowania produktywnymi inwestycjami; |
| --- | --- |

3)

spadek zainteresowania produktywnymi inwestycjami;

| 4) | wzrost bezrobocia, które częściowo będzie prawdopodobnie trwałe; |
| --- | --- |

4)

wzrost bezrobocia, które częściowo będzie prawdopodobnie trwałe;

| 5) | spadek wolumenu światowego handlu, a także znaczne zakłócenia globalnych łańcuchów dostaw; |
| --- | --- |

5)

spadek wolumenu światowego handlu, a także znaczne zakłócenia globalnych łańcuchów dostaw;

| 6) | spadek cen towarów (zwłaszcza ceny ropy), co sprawia, że finansowanie rachunków bieżących eksporterów towarów tradycyjnych jest szczególnie trudne; |
| --- | --- |

6)

spadek cen towarów (zwłaszcza ceny ropy), co sprawia, że finansowanie rachunków bieżących eksporterów towarów tradycyjnych jest szczególnie trudne;

| 7) | gwałtowny wzrost wymaganych premii z tytułu ryzyka w przypadku posiadania ryzykownych aktywów. |
| --- | --- |

7)

gwałtowny wzrost wymaganych premii z tytułu ryzyka w przypadku posiadania ryzykownych aktywów.

| 2.6. | Obecnie powszechnie wiadomo, że środki mające pomóc w rozwiązaniu kryzysu zdrowotnego mogą pogłębić kryzys gospodarczy i odwrotnie. Spłaszczenie krzywej pandemii nieuchronnie powoduje wznoszenie krzywej recesji makroekonomicznej i zagrożenie wszystkich łańcuchów dostaw, również tych mających kluczowe znaczenie dla przetrwania ludzi (żywność i medycyna). Jeśli skutki pandemii będą nadal rosły, mogą wystąpić kryzysy finansowe skutkujące załamaniem akcji kredytowej, dłuższą globalną recesją i spowolnieniem ożywienia gospodarczego. Jak stwierdzono w raporcie Banku Światowego „Global Economic Prospects” z czerwca 2020 r., „rosnące poziomy zadłużenia sprawiły, że światowy system finansowy jest bardziej podatny na napięcia na rynku finansowym”. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W związku z tym istnieje potrzeba pilnej interwencji finansowej na dużą skalę, aby ograniczyć gospodarcze konsekwencje ostatniego kryzysu i sprawić, by gospodarki państw członkowskich były bardziej odporne i lepiej przygotowane na przyszłość. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Priorytety gospodarcze powinny być następujące:






  1) | ważne jest zapewnienie, aby pracownicy utrzymali zatrudnienie, nawet jeśli są poddawani kwarantannie lub zmuszeni do pozostania w domu; |
| --- | --- | --- |

2.8.

1)

ważne jest zapewnienie, aby pracownicy utrzymali zatrudnienie, nawet jeśli są poddawani kwarantannie lub zmuszeni do pozostania w domu;

| 2) | rządy powinny przekazywać wsparcie finansowe instytucjom publicznym i prywatnym, które wspierają szczególnie narażone grupy obywateli; |
| --- | --- |

2)

rządy powinny przekazywać wsparcie finansowe instytucjom publicznym i prywatnym, które wspierają szczególnie narażone grupy obywateli;

| 3) | należy chronić MŚP przed bankructwem (potrzeba przekazywania środków finansowych podatników na wsparcie dużych przedsiębiorstw niefinansowych jest znacznie mniej oczywista); |
| --- | --- |

3)

należy chronić MŚP przed bankructwem (potrzeba przekazywania środków finansowych podatników na wsparcie dużych przedsiębiorstw niefinansowych jest znacznie mniej oczywista);

| 4) | potrzebne będą polityki wspierające system finansowy w miarę narastania kredytów zagrożonych; |
| --- | --- |

4)

potrzebne będą polityki wspierające system finansowy w miarę narastania kredytów zagrożonych;

| 5) | należy przyjąć pakiety fiskalne adekwatne do spadku PKB w związku z kryzysem. |
| --- | --- |

5)

należy przyjąć pakiety fiskalne adekwatne do spadku PKB w związku z kryzysem.

| 2.9. | Komisja obecnie proponuje wykorzystać wzmocniony budżet UE, aby pomóc naprawić bezpośrednie szkody gospodarcze i społeczne spowodowane przez pandemię COVID-19, rozpocząć odbudowę i przygotować lepszą przyszłość dla następnego pokolenia. Aby zagwarantować, że odbudowa będzie zrównoważona, równa, sprzyjająca włączeniu społecznemu i sprawiedliwa dla wszystkich państw członkowskich, Komisja Europejska proponuje utworzenie nowego instrumentu na rzecz odbudowy, Next Generation EU, w ramach silnego, nowoczesnego i odnowionego długoterminowego budżetu UE. Sztandarowym elementem Next Generation EU jest Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (10). |
| --- | --- |

2.9.

3.   Główne zasady Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz Instrumentu Wsparcia Technicznego

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera proponowany Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz Instrument Wsparcia Technicznego, których celem jest udzielenie wsparcia finansowego na dużą skalę na inwestycje publiczne i reformy, zwłaszcza w obszarze ekologicznej i cyfrowej transformacji, mające nie tylko zwiększyć odporność gospodarek państw członkowskich i lepiej przygotować je na przyszłość, ale również pomóc im szybciej i skuteczniej pokonać konsekwencje pandemii. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES jest głęboko zaniepokojony wpływem pandemii na gospodarki w państwach członkowskich, zwłaszcza wzrostem bezrobocia, które w niektórych krajach na południu UE sięga nawet 33 % wśród młodych ludzi, oraz wzrostem ubóstwa. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zgadza się, że pandemia wydaje się stanowić „najgorszy wstrząs gospodarczy od czasów wielkiego kryzysu, który ma niszczycielskie konsekwencje dla milionów naszych obywateli i przedsiębiorstw, a także może potencjalnie pogłębić nierówności gospodarcze i społeczne oraz stworzyć ryzyko wielkiej fragmentacji” (11). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES podkreślił już, że niedawny rozwój gospodarczy „nie pojawił się w równej mierze w całej UE i strefie euro oraz że proces konwergencji pozostaje niezadowalający. Ponadto kwestia zrównoważoności pozostaje coraz bardziej złożonym wyzwaniem dla UE” (12). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa, że: „Integracja europejska znalazła się na rozstaju dróg. Z ostatniego, długotrwałego kryzysu gospodarczego i głębokich blizn społecznych, które pozostawił po sobie w szeregu państw członkowskich, wynika, że brak konwergencji gospodarczej i społecznej między państwami członkowskimi i regionami stanowi zagrożenie dla politycznej trwałości projektu integracji europejskiej i wszystkich związanych z nim korzyści dla obywateli europejskich” (13). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zdaniem EKES-u „w parze z tymi inicjatywami powinno iść podniesienie konkurencyjności gospodarki europejskiej, czyli jej zdolności zwiększenia wydajności i podwyższenia poziomu życia w zrównoważony sposób z zachowaniem neutralności klimatycznej, również za pomocą badań, rozwoju oraz lepszych i szerszych umiejętności dla siły roboczej” (14). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uważa, że: „Polityką powinno kierować dążenie do rozwoju odporności gospodarczej i odporności rynku pracy wraz z zapewnieniem stabilności gospodarczej, społecznej, środowiskowej i instytucjonalnej, co zwiększy pozytywną konwergencję i sprawiedliwość w procesie przestawiania się na gospodarkę neutralną dla klimatu – czyli taką, w której emisja i absorpcja gazów cieplarnianych się bilansują – a jednocześnie umożliwi sprostanie wyzwaniom związanym z cyfryzacją i zmianą demograficzną” (15). Ponadto EKES popiera wezwanie, by Unia Europejska zobowiązała się do osiągnięcia neutralności emisyjnej do 2050 r. i odpowiednio dostosowała cel dotyczący poziomu redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. W sprawozdaniu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji z 2019 r. wskazano, że aby ograniczyć globalne ocieplenie do 1,5 oC, należy zmniejszyć emisje w skali ogólnoświatowej o 7,6 % rocznie, począwszy od chwili obecnej. Przekłada się to na globalny cel zmniejszenia emisji o co najmniej 68 % do 2030 r. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W związku z tym EKES zgadza się, że głównym celem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności powinno być:






  1) | promowanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii, |
| --- | --- | --- |

3.8.

1)

promowanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii,

| 2) | łagodzenie wpływu kryzysu na sytuację społeczną i gospodarczą; oraz |
| --- | --- |

2)

łagodzenie wpływu kryzysu na sytuację społeczną i gospodarczą; oraz

| 3) | wspieranie transformacji ekologicznej i cyfrowej zmierzającej do osiągnięcia do 2050 r. Europy neutralnej dla klimatu, a tym samym przyczynianie się do odbudowy potencjału wzrostu gospodarczego w państwach członkowskich podczas wychodzenia z kryzysu związanego z COVID-19, sprzyjanie tworzeniu miejsc pracy i wspieranie zrównoważonego wzrostu. |
| --- | --- |

3)

wspieranie transformacji ekologicznej i cyfrowej zmierzającej do osiągnięcia do 2050 r. Europy neutralnej dla klimatu, a tym samym przyczynianie się do odbudowy potencjału wzrostu gospodarczego w państwach członkowskich podczas wychodzenia z kryzysu związanego z COVID-19, sprzyjanie tworzeniu miejsc pracy i wspieranie zrównoważonego wzrostu.

| 3.9. | EKES pragnie podkreślić, że inwestycje i reformy powinny koncentrować się na wyzwaniach i potrzebach inwestycyjnych związanych z transformacją cyfrowa i ekologiczną, co zagwarantuje trwałą odbudowę. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Obecnie powszechnie uznaje się, że ekologiczne strategie stymulacyjne mają przewagę nad tradycyjnymi bodźcami fiskalnymi, a polityki pozytywne pod względem klimatu również mają korzystniejsze cechy gospodarcze. Projekty budownictwa ekologicznego, takie jak modernizacja izolacji lub infrastruktura energii odnawialnej, mogą zapewnić większy efekt mnożnikowy ze względu na obniżone długoterminowe koszty energii i wpływ na całą gospodarkę. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES zgadza się, że oprócz przekazywania funduszy na zwalczanie epidemii i na odpowiednie badania biomedyczne oraz inwestowania w bezpieczeństwo granic, bezpieczne podróżowanie i bezpieczny handel, obecnie nadszedł czas, aby instytucje finansowe i rządy ukierunkowały działania również na inne obszary. A mianowicie: przyjęły unijną systematykę dotyczącą zrównoważonego rozwoju (2019 r.), podejmowały działania mające na celu wycofanie paliw kopalnych poprzez wdrożenie istniejących technologii energii odnawialnej, przekierowywały dotacje z paliw kopalnych na projekty dotyczące ekologicznej i inteligentnej infrastruktury wspierającej łagodzenie zmiany klimatu i adaptację, inwestowały w niskoemisyjne gospodarki o obiegu zamkniętym, wspierały przechodzenie z rolnictwa przemysłowego na regeneracyjne i inwestowały w bezpieczeństwo żywnościowe, promowały europejskie łańcuchy dostaw, redukowały potrzeby transportowe i maksymalnie wykorzystywały rewolucję cyfrową, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa sieci informacyjno-komunikacyjnych (16). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES zgadza się z Międzynarodową Agencją Energetyczną, że przechodzenie na czystą energię może pomóc ożywić europejską gospodarkę dzięki ambitnemu programowi tworzenia miejsc pracy i celom związanym ze zmianą klimatu poprzez modernizację systemów energetycznych. Biorąc pod uwagę, że rządy bezpośrednio lub pośrednio przyczyniają się do ponad 70 % globalnych inwestycji energetycznych, ich działania w czasach kryzysu mają znaczenie większe niż kiedykolwiek wcześniej. Ramy polityczne mogą aktywnie ukierunkowywać inwestycje związane z energią na bardziej zrównoważoną ścieżkę, jednocześnie sprawiając, że efektywność energetyczna, odnawialne źródła energii i magazynowanie energii będą kluczowe dla ożywienia gospodarczego. Należy priorytetowo traktować programy stymulacyjne w sektorze energetyki w celu wspierania istniejącej siły roboczej, tworzenia nowych miejsc pracy i ograniczania emisji. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (17) radzi: „Opieraj się na tym, co już masz – i myśl na dużą skalę”. Najłatwiej jest zwiększyć zasięg polityk z już istniejącymi strukturami prawnymi i instytucjonalnymi. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES w pełni zgadza się, że Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności ustanowiony na mocy omawianego rozporządzenia powinien przyczynić się do uwzględnienia działań w dziedzinie klimatu i zrównoważenia środowiskowego oraz do osiągnięcia ogólnego celu dotyczącego przeznaczania 25 % wydatków budżetowych UE na wspieranie celów klimatycznych. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES jest głęboko przekonany, że instrument powinien opierać się głównie na zapewnianiu bezzwrotnego wsparcia finansowego, aby pomóc krajom – zwłaszcza tym o niższych dochodach na mieszkańca i wysokiej stopie bezrobocia – w skutecznym eliminowaniu poważnych skutków gospodarczych pandemii, podczas gdy pożyczki powinny odgrywać jedynie uzupełniającą rolę w stosunku do bezzwrotnego wsparcia i mieć długi termin zapadalności oraz korzystne stopy oprocentowania stosowane w Unii. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES popiera zamiar Komisji wykorzystania pełnej mocy budżetu UE w celu uruchomienia inwestycji i skoncentrowania wsparcia finansowego na działaniach przeprowadzanych w kluczowych pierwszych latach odbudowy poprzez wspólne przyjęcie nadzwyczajnego Europejskiego Instrumentu na rzecz Odbudowy o wartości 808 984,090 mln EUR (w cenach bieżących) oraz wzmocnionych wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES apeluje „o kontynuowanie skutecznych reform strukturalnych idących w parze z właściwie ukierunkowanymi strategiami inwestycyjnymi” (18). |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES popiera ustanowienie odrębnego Instrumentu Wsparcia Technicznego, który byłby dostępny dla wszystkich państw członkowskich jako następca Programu wspierania reform strukturalnych (SRSP) (19). |
| --- | --- |

3.17.

4.   Przygotowanie krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności, przedkładanie, ocena i terminy

| 4.1. | EKES uważa, że środki w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności należy jak najszybciej rozdzielić między państwa członkowskie, które z kolei powinny je efektywnie wykorzystać, aby zmaksymalizować korzyści płynące z tego instrumentu. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Państwa członkowskie powinny przygotować krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności zawierające program reform i inwestycji na kolejne cztery lata. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Zdaniem EKES-u plany te powinny uwzględniać główne wyzwania, przed którymi stoją państwa członkowskie, określone w europejskim semestrze w takich obszarach jak konkurencyjność, produktywność, edukacja i umiejętności, zdrowie, zatrudnienie oraz spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna. Powinny również zapewnić, aby te inwestycje i reformy odpowiednio koncentrowały się na wyzwaniach związanych z ekologiczną i cyfrową transformacją w celu wsparcia tworzenia miejsc pracy i trwałego wzrostu oraz zwiększenia odporności Unii. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES uważa, że konieczne jest wzmocnienie obecnych ram udzielania wsparcia małym i średnim przedsiębiorstwom oraz zapewnienie im bezpośredniego wsparcia finansowego za pomocą innowacyjnego narzędzia, aby uchronić je przed bankructwem. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Bardzo ważne jest, by wszystkim zapowiedzianym środkom, zwłaszcza tym, które zapewniają wsparcie finansowe, towarzyszyły jasne i przyjazne dla przedsiębiorstw informacje na temat rodzaju wsparcia, sposobu, w jaki MŚP mogą skutecznie uzyskać dostęp do różnych istniejących instrumentów finansowych UE, podmiotów, z którymi mogą skontaktować się na szczeblu UE w razie pytań, a także tego, kim są krajowe organy odpowiedzialne za rozdział funduszy, kim są krajowe podmioty, do których mogą zwrócić się MŚP, jaka jest rola banków krajowych i jakie są ich obowiązki. itd. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES jest zdania, że podczas tego procesu należy poważnie traktować rolę i poglądy partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES zasugerował już „wprowadzenie zasady, zgodnie z którą nie należy przekazywać finansowania państwu członkowskiemu, jeśli nie wprowadziło ono w pełni zasady partnerstwa z prawdziwym zaangażowaniem partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego podczas podejmowania decyzji w sprawie wieloletnich pakietów zobowiązań do przeprowadzenia reform (20). Wprowadzenie zasady partnerstwa ma nadrzędne znaczenie dla przeprowadzania opartych na dowodach reform, które będą powiązane z rzeczywistą sytuacją gospodarek każdego państwa członkowskiego” (21). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES zgadza się, że Komisja powinna oceniać plany na podstawie przejrzystych kryteriów, w szczególności takich jak: czy plan umożliwi skuteczne sprostanie wyzwaniom zidentyfikowanym w procesie europejskiego semestru, czy przyczynia się do wzmocnienia potencjału wzrostu oraz odporności gospodarczej i społecznej państwa członkowskiego oraz do zwiększenia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej; czy plan zawiera środki, które są istotne dla ekologicznej i cyfrowej transformacji; oraz czy szacowane koszty przedstawione przez państwo członkowskie są rozsądne i wiarygodne oraz współmierne do oczekiwanego wpływu na gospodarkę. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Zdaniem EKES-u przy przydziale środków należy uwzględniać również kryteria konwergencji (22). |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES uważa za uzasadnione stwierdzenia, że:






  1) | należy przyspieszyć do końca 2024 r. wsparcie finansowe i odpowiednie działania podejmowane przez państwa członkowskie w ramach instrumentu; jeżeli chodzi o bezzwrotne wsparcie finansowe, przynajmniej 60 % całkowitej kwoty należy udostępnić do końca 2022 r.; |
| --- | --- | --- |

4.10.

1)

należy przyspieszyć do końca 2024 r. wsparcie finansowe i odpowiednie działania podejmowane przez państwa członkowskie w ramach instrumentu; jeżeli chodzi o bezzwrotne wsparcie finansowe, przynajmniej 60 % całkowitej kwoty należy udostępnić do końca 2022 r.;

| 2) | państwa członkowskie powinny przedłożyć plany odbudowy i zwiększania odporności najpóźniej do dnia 30 kwietnia w formie oddzielnego załącznika do krajowego programu reform; |
| --- | --- |

2)

państwa członkowskie powinny przedłożyć plany odbudowy i zwiększania odporności najpóźniej do dnia 30 kwietnia w formie oddzielnego załącznika do krajowego programu reform;

| 3) | państwa członkowskie powinny być w stanie przedłożyć projekt planu wraz z projektem budżetu na następny rok w dniu 15 października poprzedniego roku; |
| --- | --- |

3)

państwa członkowskie powinny być w stanie przedłożyć projekt planu wraz z projektem budżetu na następny rok w dniu 15 października poprzedniego roku;

| 4) | Komisja i państwa członkowskie powinny w pozostałych latach po 2024 r. do końca obowiązywania WRF (2027 r.) skupić się na wspieraniu realizacji odpowiednich działań w terenie i na osiągnięciu zakładanej odbudowy w odnośnych sektorach gospodarczych i społecznych oraz na promowaniu odporności i konwergencji. |
| --- | --- |

4)

Komisja i państwa członkowskie powinny w pozostałych latach po 2024 r. do końca obowiązywania WRF (2027 r.) skupić się na wspieraniu realizacji odpowiednich działań w terenie i na osiągnięciu zakładanej odbudowy w odnośnych sektorach gospodarczych i społecznych oraz na promowaniu odporności i konwergencji.

| 4.11. | EKES podkreśla potrzebę zapewnienia wystarczającego czasu na skuteczne wdrożenie i osiągnięcie celów projektu dotyczącego instrumentu. Ponadto wskazuje na niebezpieczeństwo, że jeżeli krótki okres wdrażania planu będzie miał więcej zwolenników, to ostatecznie nie uda się zrealizować wytyczonych w nim celów. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES podkreśla konieczność szybkiej i skutecznej koordynacji działań między Komisją Europejską, Parlamentem Europejskim i Radą Europejską, aby uniknąć opóźnień, które zagroziłyby osiągnięciu celów instrumentu. Niezbędna jest również natychmiastowa i kompleksowa reakcja państw członkowskich, biorąc pod uwagę krótki czas, w którym należy przygotować i zrealizować różne plany projektów. Państwa członkowskie powinny ściśle współpracować z Komisją Europejską w celu zatwierdzenia, monitorowania i zapewnienia pomyślnego ukończenia planów projektów przedłożonych w ramach instrumentu Składanie, zatwierdzanie, monitorowanie i ukończenie projektów można przyspieszyć poprzez aktywne zaangażowanie firm konsultingowych z sektora prywatnego posiadających globalne doświadczenie w odpowiednich obszarach. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES podkreśla raz jeszcze potrzebę wymiany najlepszych praktyk w UE i przyspieszenia biurokratycznych procesów dotyczących przydziału i wypłat dostępnych środków, a Komisja Europejska powinna udzielać koniecznego wsparcia technicznego (23). |
| --- | --- |

4.13.

5.   Instrument Wsparcia Technicznego

| 5.1. | EKES popiera stabilne reformy strukturalne ukierunkowane na rozwój społeczny i gospodarczy, w tym budowanie zdolności instytucjonalnych w celu poprawy jakości administracji. Takie reformy powinny być dostosowane do poszczególnych krajów i powiązane ze wsparciem demokratycznym oraz należy unikać w nich uniwersalnego podejścia do wszystkich państw członkowskich (24). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES zgadza się, że Instrument Wsparcia Technicznego powinien mieć na celu towarzyszenie władzom krajowym wnioskujących państw członkowskich na wszystkich etapach lub w określonych fazach procesu reform. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES podkreśla, że Instrument Wsparcia Technicznego powinien wspierać organy państwa członkowskiego w ich wysiłkach zmierzających do opracowania reform zgodnie z ich priorytetami oraz zwiększenia ich zdolności do opracowywania i wdrażania reform i strategii, a także umożliwiać im korzystanie z dobrych praktyk i przykładów ich partnerów. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES zgadza się, że Instrument Wsparcia Technicznego może stanowić skuteczne uzupełnienie pakietów środków zaproponowanych przez Komisję w celu zaradzenia skutkom gospodarczym pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

5.4.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, COM(2020) 408 final, 28.5.2020.

1

(2)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Budżet UE napędza plan odbudowy Europy”, COM(2020) 442 final.

2

(3)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia Europejskiego Instrumentu Stabilizacji Inwestycji, COM(2018) 387 final.

3

(4)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 121.

4

(5)  Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 53.

5

(6)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 121.

6

(7)  https://ourworldindata.org/grapher/total-deaths-covid-19

7

(8)  Bank Światowy, „Global Economic Prospects”, czerwiec 2020 r.

8

(9)  Koundouri, P., dokument roboczy, Uniwersytet Ekonomii i Biznesu w Atenach, 2020 r.

9

(10)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, COM(2020) 408 final, 28.5.2020.

10

(11)  Uwagi komisarza Gentiloniego na konferencji prasowej na temat Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, komunikat prasowy Komisji Europejskiej, 28 maja 2020 r.

11

(12)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 106.

12

(13)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 23.

13

(14)  Idem.

14

(15)  Idem.

15

(16)  Koundouri, P., Never Waste a Good Crisis: For a Sustainable Recovery from COVID-19, kwiecień 2020 r.

16

Never Waste a Good Crisis: For a Sustainable Recovery from COVID-19

(17)  Międzynarodowa Agencja Energetyczna: https://www.iea.org/.

17

(18)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 106.

18

(19)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/825 z dnia 17 maja 2017 r. w sprawie utworzenia Programu wspierania reform strukturalnych na lata 2017–2020 oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1303/2013 i (UE) nr 1305/2013 (Dz.U. L 129 z 19.5.2017, s. 1).

19

(20)  Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 240/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. w sprawie europejskiego kodeksu postępowania w zakresie partnerstwa w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (Dz.U. L 74 z 14.3.2014, s. 1).

20

(21)  Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 53.

21

(22)  Idem.

22

(23)  Idem.

23

(24)  Idem.

24

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/139 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/139

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program InvestEU”

(COM(2020) 403 final – 2020/0108 (COD))

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2015/1017 w odniesieniu do utworzenia instrumentu wsparcia wypłacalności”

(COM(2020) 404 final – 2020/0106 (COD))

(2020/C 364/19)

| Sprawozdawca generalny: | Ronny LANNOO |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Ronny LANNOO

| Wniosek o konsultację | Rada, 11.6.2020
  Parlament, 17.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 172 ust. 173, art. 175 ust. 3, art. 182 ust. 1 i art. 304 ust. 3 TFUE |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Decyzja Prezydium | 9.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 208/0/8 |

Wniosek o konsultację

Rada, 11.6.2020

Parlament, 17.6.2020

Podstawa prawna

Art. 172 ust. 173, art. 175 ust. 3, art. 182 ust. 1 i art. 304 ust. 3 TFUE

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Decyzja Prezydium

9.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

208/0/8

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Od początku kryzysu związanego z COVID-19 EKES w różnych oświadczeniach wyrażał przekonanie, że w obecnych czasach wielkiej niepewności jedynie kompleksowy europejski plan naprawy gospodarczej umożliwiłby nam stawienie czoła konsekwencjom pandemii i odbudowanie bardziej zrównoważonej i odpornej gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje ambitny pakiet na rzecz odbudowy przedstawiony przez Komisję Europejską i podkreśla, że odbudowa może być skuteczna tylko przy silnym i jednomyślnym przywództwie politycznym. EKES podkreśla, że wprowadzenie tych środków jest odzwierciedleniem alarmującej sytuacji społeczno-gospodarczej, wymagającej pilnych działań. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W celu zapewnienia szybkiej i trwałej odbudowy europejskiej gospodarki kluczowe znaczenie ma udostępnienie niezbędnych środków finansowych. EKES zdecydowanie popiera zatem wzmocnienie budżetu Unii i wzywa europejskich decydentów do szybkiego osiągnięcia porozumienia w sprawie zarówno kolejnych wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027, jak i nowego instrumentu odbudowy – Next Generation EU. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wzmocnienie Programu InvestEU i uzupełniającego go instrumentu wsparcia wypłacalności (SSI) oraz wzywa do szybkiego osiągnięcia porozumienia w sprawie tych wniosków, aby zapewnić szybkie uruchomienie obu programów oraz opracowanie wystarczającej liczby kwalifikujących się projektów, które będą mogły być realizowane w ramach programów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Biorąc pod uwagę, że prawie całość środków Programu InvestEU zostanie przydzielona w ramach programu Next Generation EU, a nie w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027, co oznacza, że będą one musiały zostać wykorzystane do końca 2026 r., EKES zwraca się do prawodawców o stworzenie przepisów gwarantujących, by w okresie po 2026 r., a przed rozpoczęciem wieloletnich ram finansowych obejmujących okres po 2027 r. nie powstawały luki w finansowaniu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES potwierdza swoje poparcie (1) dla celu Komisji, jakim jest wzmocnienie działalności inwestycyjnej w UE w ramach następnego długoterminowego budżetu Unii. Nabrało to jeszcze większego znaczenia w świetle pogorszenia koniunktury gospodarczej spowodowanego pandemią COVID-19. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES nieustannie popiera koncentrację na długofalowych przedsięwzięciach inwestycyjnych, które są w dużym stopniu przedsięwzięciami realizowanymi w interesie publicznym, a jednocześnie opowiada się za poszanowaniem kryteriów zrównoważonego rozwoju. Niezwykle istotne jest, aby kryzys związany z COVID-19 nie odwodził UE od jej średnio- i długoterminowych celów, które zostały określone w Europejskim Zielonym Ładzie, strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na rok 2020 oraz Europejskim filarze praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że Program InvestEU doskonale nadaje się do zapewniania długoterminowego finansowania oraz do wspierania polityki Unii w odbudowie gospodarki po głębokim kryzysie gospodarczym i społecznym. Komitet podkreśla, jak duże znaczenie ma jasne określenie, które projekty spełniają kryteria pozwalające na korzystanie z nowego, piątego obszaru inwestycyjnego, ponieważ ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia komplementarności z pozostałymi czterema obszarami polityki. EKES opowiada się również za szerszą definicją innowacji, wykraczającą poza technologię informacyjną i cyfryzację. Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), w szczególności mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, są silnie dotknięte obecnym kryzysem i w związku z tym należy je jednoznacznie kwalifikować do wsparcia w ramach nowego, piątego obszaru. Aby to osiągnąć, zasadnicze znaczenie ma współpraca strukturalna między partnerami wykonawczymi a organami szczebla europejskiego, krajowego i regionalnego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES apeluje o konkretne i jasne wytyczne mające na celu zidentyfikowanie projektów kwalifikujących się do finansowania w ramach Programu InvestEU, a także o możliwości synergii między licznymi programami unijnymi, a tym samym zapewnienie ich odpowiedniego i skutecznego wdrożenia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Kryzys związany z koronawirusem wpłynął na wszystkie państwa członkowskie UE; niektóre państwa ucierpiały jednak w większym stopniu niż inne. EKES podkreśla, że odbudowa po kryzysie związanym z koronawirusem nie powinna skutkować większą rozbieżnością między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | W świetle powyższego EKES z zadowoleniem przyjmuje nowy instrument wsparcia wypłacalności i podkreśla, jak ważne jest zadbanie, by mógł on przynieść korzyści tym państwom członkowskim, których gospodarki najbardziej ucierpiały z powodu skutków wywołanych przez pandemię COVID-19. Choć niezbędne jest zapewnienie szybkiej odbudowy, równie ważne jest, aby dostępne środki były przydzielane przedsiębiorstwom o rentownych modelach biznesowych. Przyczyniłoby się to do utworzenia zrównoważonej i odpornej gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES podkreśla rolę europejskich rynków finansowych w zapewnianiu, by instrumenty te mogły przekładać się na oczekiwane kwoty inwestycji, a także przewodnią rolę Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI i Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego (EFI)) oraz zdecydowaną potrzebę stworzenia odpowiedniej struktury dla partnerów wykonawczych, zwłaszcza na szczeblu krajowym. Ważne jest, aby przepływ środków przez grupę EBI oraz banki i instytucje prorozwojowe był przejrzysty, jasny i łatwo dostępny. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Kontekst

| 2.1. | Kryzys związany z COVID-19, który stanowi przede wszystkich sytuację wyjątkową w dziedzinie zdrowia ludzi, doprowadził do poważnego wstrząsu gospodarczego i społecznego, któremu towarzyszyły: gwałtowny spadek produkcji w gospodarce, szybki wzrost bezrobocia, pogorszenie standardów życia (zmniejszenie realnych dochodów, niepewność zatrudnienia, ograniczona mobilność), a także drastyczne obniżenie obrotów w handlu zagranicznym – zarówno wewnątrz UE, jak i z państwami trzecimi. Kryzys spowodował również gwałtowne pogorszenie wskaźników finansów publicznych i spadek inwestycji. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W dniu 27 maja 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła ambitny plan odbudowy – Next Generation EU oraz zmieniony wniosek dotyczący ogólnego budżetu Unii na lata 2021–2027 (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komisja w kolejnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) 2021–2027 zamierza zapewnić gospodarce Unii program inwestycyjny, który będzie w stanie umożliwić osiągnięcie celów przekrojowych pod względem uproszczenia, elastyczności, tworzenia synergii i zapewniania spójności polityki UE. Zapotrzebowanie na taki program inwestycyjny wzrosło jeszcze bardziej ze względu na pandemię COVID-19. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Z tego względu Komisja wycofała swój wcześniejszy wniosek w sprawie Programu InvestEU z maja 2018 r. i przedstawiła nowy wniosek (3), odzwierciedlający częściowe porozumienie osiągnięte między Parlamentem Europejskim a Radą już w kwietniu 2019 r. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Aby lepiej przystosować Program InvestEU do reagowania na kryzys gospodarczy i społeczny wywołany przez pandemię COVID-19, Komisja proponuje zwiększenie puli środków finansowych przewidzianych na pierwotny Program InvestEU w celu odzwierciedlenia zwiększonych ogólnych potrzeb inwestycyjnych i otoczenia zwiększonego ryzyka. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ponadto w nowym wniosku rozszerzono zakres Programu InvestEU poprzez stworzenie piątego obszaru – Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych, odpowiadającego na przyszłe potrzeby gospodarki europejskiej oraz zabezpieczającego lub utrzymującego strategiczną autonomię w najważniejszych sektorach. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Rozbudowany Program InvestEU byłby w stanie zapewnić przedsiębiorstwom wsparcie na etapie odbudowy, jednocześnie – zgodnie z pierwotnymi celami – zapewniając koncentrację inwestorów na średnio- i długoterminowych priorytetach Unii, takich jak zielona transformacja i transformacja cyfrowa. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Komisja Europejska przedstawiła również wniosek (4) dotyczący tymczasowego instrumentu kapitałowego, tj. instrumentu wsparcia wypłacalności. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Instrument wsparcia wypłacalności miałby służyć wspieraniu przedsiębiorstw o zasadniczo rentownych modelach biznesowych, których wypłacalność uległa ograniczeniu z powodu kryzysu związanego z COVID-19. Celem jest pomoc w przetrwaniu tego trudnego okresu, tak aby w odpowiednim czasie przedsiębiorstwa te były w stanie przyczynić się do odbudowy. Innym celem wniosku jest przeciwdziałanie oczekiwanym zakłóceniom na jednolitym rynku, biorąc pod uwagę, że niektóre państwa członkowskie mogą nie dysponować wystarczającymi środkami budżetowymi, aby zapewnić odpowiednie wsparcie przedsiębiorstwom w potrzebie. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Instrument wsparcia wypłacalności ma zostać wprowadzony jak najszybciej w 2020 r., nie później niż do początku października 2020 r., tak by można go było w pełni wykorzystać w 2021 r. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES ponownie wyraża poparcie (5) dla Programu InvestEU oraz kontynuacji i rozszerzenia instrumentu finansowego opartego na zasadzie gwarancji. Uważa go za instrument o zasadniczym znaczeniu dla długoterminowego rozwoju i zarządzania budżetem Unii. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje dodatkowe zasilenie przedsięwzięcia InvestEU, które spowoduje wzrost gwarancji UE do 75,2 mld EUR (w cenach bieżących i z uwzględnieniem nowego obszaru inwestycji strategicznych). Ma to na celu uruchomienie dodatkowych inwestycji na poziomie 1 bln EUR. EKES apeluje o wyważony podział środków między cele polityki. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje dodanie piątego obszaru, jakim jest obszar europejskich inwestycji strategicznych, wspierany kwotą 31,2 mld EUR z gwarancji UE na rzecz wspierania inwestycji w sektorach strategicznych i najważniejszych łańcuchach wartości, w tym tych o istotnym znaczeniu dla zielonej transformacji i transformacji cyfrowej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Komitet podkreśla, jak duże znaczenie ma jasne określenie, które projekty spełniają kryteria pozwalające na korzystanie z piątego obszaru inwestycyjnego, ponieważ służy to zapewnieniu komplementarności z pozostałymi czterema obszarami. EKES opowiada się również za szerszą definicją innowacji, wykraczającą poza technologię informacyjną i cyfryzację. Należy wyraźnie stwierdzić, że MŚP, w szczególności mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, również kwalifikują się do otrzymania pomocy w ramach tego obszaru. Jest to tym bardziej istotne w świetle spadku gwarancji UE przeznaczonych na obszar MŚP – z 11,25 mld EUR do 10,17 mld EUR (w cenach bieżących) w porównaniu z pierwotnym wnioskiem Komisji Europejskiej. Z tego względu kluczowa jest współpraca strukturalna między partnerami wykonawczymi a pośrednikami finansowymi, a także organami na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES podkreśla, że inwestycje w umiejętności mają zasadnicze znaczenie dla przejścia na bardziej ekologiczną i sprawiedliwą gospodarkę, dlatego też w ramach Programu InvestEU nie należy zapominać o inwestycjach społecznych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Wiele MŚP, w szczególności mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, ucierpiało wskutek kryzysu związanego z COVID-19 i przyjętych przez większość państw UE środków izolacji. Z tego względu kluczowe znaczenie ma zapewnienie wystarczającego finansowania, aby umożliwić im wyjście z kryzysu. Wsparcie to musi uwzględniać popyt, co oznacza, że dostępne muszą być zarówno produkty dłużne, jak i kapitałowe. Ponieważ zdolność gwarancyjna obszaru MŚP zmniejsza się, należy rekompensować ten spadek poprzez zakwalifikowanie MŚP, w szczególności małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw, do wsparcia w ramach obszaru inwestycji strategicznych. Towarzyszyć temu będą proporcjonalne wymogi w zakresie sprawozdawczości pozwalające uniknąć w stosunku do najmniejszych przedsiębiorstw dysponujących ograniczonymi zasobami nadmiernych obciążeń administracyjnych, które zniechęcałyby je do ubiegania się o wsparcie z Programu InvestEU. Kluczową rolę w zapewnieniu, aby fundusze docierały do tych przedsiębiorstw, odgrywają partnerzy wykonawczy i pośrednicy finansowi. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W czasie obecnego kryzysu szczególnie ważne stały się działania i wsparcie rządowe, jednak zdolność rządów państw członkowskich do wspierania najbardziej dotkniętych sektorów i przedsiębiorstw znacznie się różni w zależności od państwa UE. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Z tego względu EKES z zadowoleniem przyjmuje nowy instrument wsparcia wypłacalności oraz to, że chociaż będzie on otwarty dla wszystkich państw członkowskich, szczególnie uwzględniane będą te państwa członkowskie, których gospodarki najbardziej odczuły skutki pandemii COVID-19 lub w których dostępność pomocy państwa w zakresie wsparcia wypłacalności jest bardziej ograniczona. EKES zgadza się, że wsparcie powinno być przyznawane wyłącznie przedsiębiorstwom z rentownymi modelami biznesowymi, które nie znajdowały się w trudnej sytuacji przed kryzysem związanym z COVID-19. Ponadto z zadowoleniem przyjmuje włączenie instrumentu wsparcia wypłacalności do Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS). Aby zapewnić skuteczne korzystanie z funduszy, należy zezwolić na elastyczne przesunięcia między poszczególnymi obszarami polityki przewidzianymi w EFIS. Wreszcie należy przewidzieć wyważony, oparty na zasadach rynkowych podział dostępnych funduszy między produkty kapitałowe i quasi-kapitałowe, takie jak pożyczki podporządkowane. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Do podwójnej transformacji (zielonej transformacji i transformacji cyfrowej) również zachęca się w ramach instrumentu wsparcia wypłacalności. Warunki te muszą być realistyczne i możliwe do spełnienia przez mikro- i małe przedsiębiorstwa oraz sektory tradycyjne. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Kryzys związany z koronawirusem wpłynął na wszystkie państwa członkowskie UE; niektóre państwa ucierpiały jednak w większym stopniu niż inne. EKES podkreśla, że odbudowa po kryzysie związanym z koronawirusem nie powinna skutkować większą rozbieżnością między państwami członkowskimi. Chociaż ani w przypadku Programu InvestEU, ani w przypadku nowego instrumentu wsparcia wypłacalności nie ustanowiono żadnych kwot geograficznych, EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że rada kierownicza określi konkretne limity koncentracji geograficznej. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Uproszczenie, większa przejrzystość i większe możliwości synergii wynikające z utworzenia InvestEU jako nadrzędnego instrumentu finansowego nadają jeszcze większe znaczenie utworzeniu planu inwestycyjnego na rzecz zrównoważonej Europy i innym elementom składowym planu odbudowy dla Europy. EKES apeluje o konkretne i jasne wytyczne mające na celu zidentyfikowanie projektów kwalifikujących się do finansowania i o możliwości synergii między licznymi programami unijnymi, a tym samym zapewnienie ich odpowiedniego i skutecznego wdrożenia. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Kryzys związany z COVID-19 nie powinien odwodzić UE od jej średnio- i długoterminowych celów, które zostały określone w Europejskim Zielonym Ładzie, strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na rok 2020 oraz Europejskim filarze praw socjalnych. W niedawno przyjętej rezolucji (6) EKES stwierdził, że Europa musi finansować działania, które spełniają dwa kryteria: prowadzą do repatriacji strategicznej produkcji, by Europa stała się niezależna, zwłaszcza w dziedzinie ochrony zdrowia i reakcji na sytuacje jego zagrożenia, oraz zapewniała wysokiej jakości miejsca pracy, a także są skupione na społecznie odpowiedzialnych, zrównoważonych inwestycjach przyjaznych dla środowiska. Małe i średnie przedsiębiorstwa, podobnie jak duże przedsiębiorstwa i przedsiębiorstwa społeczne, mogą odegrać kluczową rolę w restrukturyzacji europejskiego systemu produkcji. |
| --- | --- |

3.12.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program InvestEU (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 131).

1

(2)  Komunikat w sprawie planu naprawczego – „Decydujący moment dla Europy: naprawa i przygotowanie na następną generację”.

2

(3)  Wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego Program InvestEU.

3

(4)  Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie utworzenia instrumentu wsparcia wypłacalności.

4

(5)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program InvestEU (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 131).

5

(6)  „EESC proposals for post-COVID-19 crisis reconstruction and recovery” [„Propozycje EKES-u dotyczące odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19”].

6

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/143 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/143

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie)”

(COM(2020) 80 final – 2020/0036 (COD))

(2020/C 364/20)

| Sprawozdawca: | Jan DIRX |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Tellervo KYLÄ-HARAKKA-RUONALA |

Sprawozdawca:

Jan DIRX

Współsprawozdawca:

Tellervo KYLÄ-HARAKKA-RUONALA

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 10.3.2020
  Rada, 13.3.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 29.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 210/2/9 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 10.3.2020

Rada, 13.3.2020

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

29.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

210/2/9

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Podobnie jak wiele kluczowych instytucji Unii i obywateli UE, EKES podkreśla, że działania w dziedzinie klimatu oraz odbudowa i ożywienie gospodarcze po kryzysie związanym z koronawirusem mogą i muszą iść ze sobą w parze. Można to osiągnąć, odbudowując gospodarkę europejską poprzez promowanie skutecznego i w pełni zrównoważonego pakietu inwestycji publicznych i prywatnych. W związku z tym EKES uważa, że wniosek dotyczący Europejskiego prawa o klimacie jest jednym z instrumentów przyczyniających się do tej pożądanej i niezbędnej odbudowy gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera podejście zakładające wspólne, ogólnounijne przejście na neutralność klimatyczną – a nie każdego państwa członkowskiego z osobna. Wspólne podejście ma tę zaletę, że umożliwia osiągnięcie optymalnego podziału wysiłków w całej UE, z uwzględnieniem istotnych różnic między państwami członkowskimi. EKES jest również przekonany, że największe wsparcie dla polityki klimatycznej zostanie zapewnione, jeżeli ogólnym celem będzie osiągnięcie jak największej redukcji emisji gazów cieplarnianych przy jak najniższych kosztach społeczno-gospodarczych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa Komisję, by w pełni uwzględniła skutki kryzysu związanego z koronawirusem poprzez ocenę celu redukcji emisji na 2030 r. oraz by opowiedziała się za redukcją emisji o co najmniej 55 % do 2030 r., przedstawiając odpowiednie wnioski ustawodawcze. EKES zauważa, że w sprawozdaniu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji z 2019 r. wskazano, że aby osiągnąć określony w porozumieniu paryskim cel 1,5 oC, potrzebny jest nawet jeszcze ambitniejszy cel redukcji emisji do 2030 r. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uznaje, że każdy będzie musiał podjąć dodatkowe kroki, aby osiągnąć wyznaczony cel neutralności klimatycznej w 2050 r. Jak wynika z przeprowadzonego niedawno (przed kryzysem związanym z koronawirusem) badania Eurobarometr, 92 % obywateli Unii popiera unijny cel neutralności klimatycznej. Utrzymanie tego poparcia wymaga przyspieszenia działań w dziedzinie klimatu równolegle z ożywieniem gospodarczym i odbudową. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa UE, by na odroczonym na listopad 2020 r. szczycie klimatycznym w Glasgow i podczas kolejnych szczytów przyjęła rolę prekursora i propagatora, aby co najmniej wszystkie znaczące globalnie podmioty zaangażować w aktywne działania na rzecz neutralności klimatycznej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Osiągnięcie celu neutralności klimatycznej w Unii do 2050 r. na szczeblu europejskim jest możliwe tylko wtedy, gdy każde państwo w pełni i terminowo wniesie swój wkład na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej. W związku z tym EKES popiera możliwość wydania przez Komisję zaleceń dla państwa członkowskiego, jeśli środki podjęte przez to państwo członkowskie są niezgodne z celem łagodzenia zmiany klimatu lub nieodpowiednie, aby zapewnić postępy w zakresie przystosowania się do niej, w oparciu o jasne i przejrzyste kryteria oceny. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES proponuje, by pełny dokument oceny każdego projektu środków lub wniosku ustawodawczego związanego z celem neutralności klimatycznej został udostępniony publicznie zaraz po zakończeniu oceny. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Wniosek Komisji słusznie odnosi się zarówno do łagodzenia zmiany klimatu, jak i przystosowania się do niej, „zgodnie z art. 7 porozumienia paryskiego”. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES proponuje utworzenie platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu, zgodnie z opinią EKES-u w sprawie Paktu na rzecz Klimatu, w celu zorganizowania i ułatwienia aktywnego udziału „wszystkich grup społeczeństwa”. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Obecny ogólnoświatowy kryzys związany z koronawirusem (COVID-19) po raz kolejny pokazuje, jak podatne za zagrożenia jest życie na naszej Ziemi. Chociaż należy w pełni zwalczać kryzys związany z koronawirusem oraz jego skutki gospodarcze, społeczne i ekologiczne, konieczna jest również dalsza koncentracja na zapobieganiu oraz, w razie potrzeby, przeciwdziałaniu innym zjawiskom zagrażającym jakości życia, takim jak zmiana klimatu i utrata różnorodności biologicznej (1). Albo, jak ostrzegała Patricia Espinosa, sekretarz wykonawcza Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu (UNFCCC), ogłaszając przesunięcie szczytu klimatycznego (COP26), który miał się odbyć w Glasgow w listopadzie 2020 r.: „COVID-19 jest dziś najpilniejszym zagrożeniem dla ludzkości, ale nie możemy zapominać, że zmiany klimatu są największym zagrożeniem w dłuższej perspektywie”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Dla EKES-u oznacza to, że działania w dziedzinie klimatu oraz odbudowa i ożywienie gospodarcze po kryzysie związanym z koronawirusem mogą i muszą iść ze sobą w parze. Działania na rzecz odbudowy i ożywienia gospodarczego muszą być zgodne z celem klimatycznym, a działania w dziedzinie klimatu muszą być podejmowane w sposób, który pozwoli na zminimalizowanie kosztów i przyniesie korzyści gospodarcze. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W tym duchu EKES zwraca również uwagę na następujące oświadczenia najważniejszych instytucji Unii i osób fizycznych w UE:
  W dniu 16 kwietnia Parlament Europejski zdecydowaną większością głosów przegłosował oparcie unijnego pakietu naprawy i odbudowy na Europejskim Zielonym Ładzie, „aby ożywić gospodarkę, zwiększyć jej odporność i tworzyć miejsca pracy, a jednocześnie pomóc w przemianach ekologicznych, wspierać zrównoważony rozwój gospodarczy i społeczny”.
  W tym samym dniu przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen stwierdziła również, że Europa musi podwoić wysiłki w zakresie inwestowania w Europejski Zielony Ład. Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Frans Timmermans przedstawił to samo przesłanie w liście otwartym opublikowanym w siedmiu europejskich biuletynach informacyjnych. Ponadto przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel również pragnie wykorzystać tę okazję, by uczynić UE bardziej ekologiczną: „Unia Europejska musi stać się lepsza niż dotychczas, musimy wykorzystać ten kryzys”. |
| --- | --- |

2.3.

W dniu 16 kwietnia Parlament Europejski zdecydowaną większością głosów przegłosował oparcie unijnego pakietu naprawy i odbudowy na Europejskim Zielonym Ładzie, „aby ożywić gospodarkę, zwiększyć jej odporność i tworzyć miejsca pracy, a jednocześnie pomóc w przemianach ekologicznych, wspierać zrównoważony rozwój gospodarczy i społeczny”.

W tym samym dniu przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen stwierdziła również, że Europa musi podwoić wysiłki w zakresie inwestowania w Europejski Zielony Ład. Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Frans Timmermans przedstawił to samo przesłanie w liście otwartym opublikowanym w siedmiu europejskich biuletynach informacyjnych. Ponadto przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel również pragnie wykorzystać tę okazję, by uczynić UE bardziej ekologiczną: „Unia Europejska musi stać się lepsza niż dotychczas, musimy wykorzystać ten kryzys”.

| 2.4. | Wszystko to można osiągnąć, odbudowując gospodarkę europejską poprzez promowanie w pełni zrównoważonego pakietu skutecznych inwestycji publicznych i prywatnych, obejmującego na przykład kwestie takie jak zmniejszenie zużycia energii, zrównoważona energia, inwestycje w sieci, ekologiczne procesy produkcyjne czy recykling – przy jednoczesnym zwiększeniu zrównoważonej konsumpcji. Ponadto dla osiągnięcia neutralności klimatycznej konieczne jest wzmocnienie pochłaniaczy i składowania dwutlenku węgla poprzez np. zrównoważone gospodarowanie lasami i glebą. Europejskie prawo o klimacie jest jednym z instrumentów mających przyczynić się do osiągnięcia tej pożądanej i niezbędnej odbudowy gospodarki europejskiej. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący Europejskiego prawa o klimacie (2), przedstawiony przez Komisję Europejską w dniu 4 marca 2020 r., w którym ustanawia się ramy prawne dla realizacji celu polegającego na osiągnięciu neutralności klimatycznej w Unii do 2050 r. EKES popiera pogląd, że cel polegający na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r., a w miarę możliwości wcześniej, jest pożądany i konieczny, aby przyczynić się do realizacji celu porozumienia paryskiego, zgodnie z którym globalne ocieplenie musi utrzymać się na poziomie znacznie poniżej 2 oC i należy dążyć do utrzymania go na poziomie poniżej 1,5 oC. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES nie ma wątpliwości, że przynajmniej wszystkie znaczące globalnie podmioty muszą aktywnie dążyć do neutralności klimatycznej, aby możliwe było osiągniecie celów porozumienia paryskiego. Z jednej strony wymaga to aktywnej dyplomacji klimatycznej UE, a z drugiej – środków, takich jak ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych – w celu zapewnienia równych warunków działania dla produktów i usług UE pod względem śladu węglowego w stosunku do konkurentów spoza UE. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Wniosek dotyczący Europejskiego prawa o klimacie stanowi podstawę Europejskiego Zielonego Ładu (3), opublikowanego przez Komisję 11 grudnia 2019 r. Europejski Zielony Ład określa, w jaki sposób uczynić z Europy pierwszy kontynent neutralny dla klimatu do 2050 r., pobudzając gospodarkę, poprawiając zdrowie i jakość życia ludzi, troszcząc się o przyrodę i nie pozostawiając nikogo w tyle. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES zauważa z zadowoleniem, że na szczeblu politycznym cel neutralności klimatycznej do 2050 r. został już zatwierdzony przez Parlament Europejski w rezolucji z dnia 14 marca 2019 r. i w konkluzjach Rady Europejskiej z dnia 12 grudnia 2019 r. Ponadto 5 marca 2020 r. Rada ds. Środowiska UE przedłożyła UNFCCC w imieniu Unii Europejskiej i jej państw członkowskich długoterminową strategię rozwoju niskoemisyjnego Unii Europejskiej i jej państw członkowskich (w celu osiągnięcia przez UE neutralności klimatycznej do 2050 r.) (4). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES uznaje, że osiągnięcie celu neutralności klimatycznej w 2050 r. będzie wymagać dużego zaangażowania ze strony rządów, gmin, przedsiębiorstw, związków zawodowych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obywateli. Oznacza to, że każdy będzie musiał podjąć dodatkowe kroki, aby osiągnąć ten wyznaczony cel w 2050 r., lub, jak stwierdza Komisja: „Należy podjąć dodatkowe działania, w które swój wkład będą musiały wnieść wszystkie sektory, ponieważ oczekuje się, że aktualna polityka pomoże ograniczyć emisje gazów cieplarnianych jedynie o 60 % do 2050 r., co oznacza, że w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej pozostanie jeszcze wiele do zrobienia” (5). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | EKES podkreśla znaczenie rozważenia wspomnianych w art. 3 ust. 3 wniosku punktów, które dotyczą zmiany sytuacji międzynarodowej i działań oraz konkurencyjności unijnej gospodarki. Zwraca szczególną uwagę na „potrzebę zapewnienia, by transformacja była sprawiedliwa i uczciwa społecznie” (art. 3 ust. 3 lit. h)). EKES pragnie podkreślić, że szczególnie należy zapobiegać ubóstwu energetycznemu, i zaleca, by kwestia ta była częścią oceny środków krajowych w rozumieniu art. 6 wniosku. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Do września 2020 r. Komisja planuje dokonać przeglądu unijnego celu klimatycznego na 2030 r. pod kątem celu neutralności klimatycznej oraz zbadać możliwości ustalenia nowego celu na 2030 r. w zakresie redukcji emisji na poziomie 50–55 % w porównaniu z 1990 r., a także przedstawić odpowiednie wnioski ustawodawcze do połowy 2021 r. EKES oczekuje, że nowy cel w zakresie emisji na 2030 r. będzie oparty na kompleksowym przeglądzie i odpowiedniej ocenie skutków. Twierdzi również, że istnieją zasadnicze argumenty przemawiające za przyjęciem celu ograniczenia emisji o 55 % do 2030 r., tak aby UE ze swojej strony mogła zaspokoić ogromną potrzebę zmniejszenia emisji w skali światowej. Na przykład w sprawozdaniu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) z 2019 r. w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji (6) wskazano, że do osiągnięcia celu 1,5 oC określonego w porozumieniu paryskim (7) potrzebny jest jeszcze ambitniejszy cel dotyczący redukcji emisji do 2030 r. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Dokonując oceny skutków, należy uznać, że kryzys związany z koronawirusem ma bezprecedensowe konsekwencje gospodarcze, społeczne i środowiskowe, które ze swej strony wywierają wpływ na skutki działań, jakie należy podjąć w celu złagodzenia zmiany klimatu. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | EKES jest zdania, że potencjalny wpływ kryzysu COVID-19 nie może i nie powinien prowadzić do złagodzenia docelowego ograniczenia emisji do 2030 r. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | EKES apeluje o taki przebieg tego procesu, by na odroczonym na listopad 2020 r. szczycie klimatycznym w Glasgow i podczas kolejnych szczytów UE mogła przyjąć rolę prekursora i propagatora oraz potrafiła zaangażować co najmniej wszystkie znaczące globalnie podmioty w aktywne działania na rzecz neutralności klimatycznej. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Ponadto EKES zaleca Komisji rozpoczęcie prac nad przygotowaniem pośredniego celu klimatycznego w zakresie redukcji emisji na 2040 r., aby osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. lub w miarę możliwości wcześniej. Prace te powinny obejmować odpowiedni wniosek ustawodawczy do Parlamentu Europejskiego i Rady wraz z propozycją nowych wymogów w zakresie ograniczenia emisji na lata 2031–2040, które miałyby zostać przyjęte przed 2028 r. Wyznaczenie celu w odpowiednim czasie jest konieczne, aby zagwarantować możliwie najwyższy stopień przewidywalności i przejrzystości dla społeczeństwa i wszystkich sektorów gospodarki. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Jak wynika z przeprowadzonego niedawno (przed kryzysem związanym z koronawirusem) badania Eurobarometr, 93 % obywateli Unii postrzega zmianę klimatu jako poważny problem, a 92 % obywateli Unii popiera unijny cel neutralności klimatycznej (8). Utrzymanie tego poparcia wymaga przyspieszenia działań w dziedzinie klimatu równolegle z odbudową i ożywieniem gospodarczym. |
| --- | --- |

2.16.

3.   Przekazanie uprawnień

| 3.1. | W projekcie prawa o klimacie (art. 3) przyznaje się Komisji uprawnienia delegowane do „uzupełnienia” tego prawa „poprzez wyznaczenie trajektorii na poziomie Unii prowadzącej do osiągnięcia celu neutralności klimatycznej określonego w art. 2 ust. 1 do 2050 r.”. Ponadto, w terminie sześciu miesięcy od każdego globalnego przeglądu, o którym mowa w art. 14 porozumienia paryskiego, Komisja będzie dokonywać przeglądu tej trajektorii.
  EKES uważa za konieczne, aby Komisja, zamiast przyjmować akty delegowane, przedstawiła wniosek ustawodawczy w celu wytyczenia i dostosowania tej trajektorii, jeśli uzna to za stosowne w wyniku przeglądu. |
| --- | --- |

3.1.

EKES uważa za konieczne, aby Komisja, zamiast przyjmować akty delegowane, przedstawiła wniosek ustawodawczy w celu wytyczenia i dostosowania tej trajektorii, jeśli uzna to za stosowne w wyniku przeglądu.

| 3.2. | W każdych okolicznościach należy nadal chronić demokratyczne zasady naszego systemu instytucjonalnego. Obejmuje to prawo podmiotów społeczeństwa obywatelskiego i ich organizacji, takich jak EKES, do wnoszenia wkładu w demokratyczny proces decyzyjny. W tym kontekście EKES chciałby odesłać do treści art. 8 projektu prawa o klimacie: „Komisja współpracuje ze wszystkimi grupami społeczeństwa”. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Ocena postępów i środków

| 4.1. | Zgodnie z art. 5 Komisja dokonuje oceny postępów i środków unijnych. „Przed przyjęciem jakichkolwiek środków lub wniosków ustawodawczych Komisja ocenia je w świetle celu neutralności klimatycznej [...] oraz włącza tę analizę do wszelkich ocen skutków towarzyszących tym środkom lub wnioskom ustawodawczym”.
  W praktyce oznacza to, że Komisja uwzględnia wpływ na neutralność klimatyczną w ocenach skutków towarzyszącym jej wnioskom. EKES zaleca Komisji, by zbadała, czy można to osiągnąć na podstawie istniejących ram na rzecz lepszego stanowienia prawa bez wprowadzania zmian w przepisach. |
| --- | --- |

4.1.

W praktyce oznacza to, że Komisja uwzględnia wpływ na neutralność klimatyczną w ocenach skutków towarzyszącym jej wnioskom. EKES zaleca Komisji, by zbadała, czy można to osiągnąć na podstawie istniejących ram na rzecz lepszego stanowienia prawa bez wprowadzania zmian w przepisach.

| 4.2. | Art. 5 stanowi, że wynik tej oceny zostanie podany do publicznej wiadomości w momencie przyjęcia. Jednakże Trybunał Sprawiedliwości (w sprawie C 57/16 P, Client Earth przeciwko Komisji, wyrok z dnia 4 września 2018 r.) bardzo jasno stwierdził, że nawet projekty sprawozdań z oceny skutków mają być „udostępniane bezpośrednio” zgodnie z art. 12 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 (9). W związku z tym EKES proponuje zmianę brzmienia tekstu, tak aby dokument zawierający pełną ocenę został udostępniony publicznie zaraz po zakończeniu oceny. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES uważa, że osiągnięcie celu w zakresie neutralności klimatycznej do 2050 r. na szczeblu europejskim jest możliwe tylko wtedy, gdy każde państwo w pełni i terminowo wnosi swój wkład na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej.
  W związku z tym EKES popiera następujący zamiar Komisji: Komisja może wydać zalecenia dla państwa członkowskiego, jeśli środki podjęte przez to państwo członkowskie są niezgodne z celem łagodzenia zmiany klimatu lub nieodpowiednie, aby zapewnić postępy w zakresie przystosowania się względem krajowych planów. EKES popiera Komisję w tym zakresie i zaleca, by w swoich zaleceniach Komisja opowiedziała się za skutecznym zestawem środków odpowiednich do okoliczności. EKES wzywa jednak do jasnego określenia celów i kryteriów, na podstawie których ocenia się postępy w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

4.3.

W związku z tym EKES popiera następujący zamiar Komisji: Komisja może wydać zalecenia dla państwa członkowskiego, jeśli środki podjęte przez to państwo członkowskie są niezgodne z celem łagodzenia zmiany klimatu lub nieodpowiednie, aby zapewnić postępy w zakresie przystosowania się względem krajowych planów. EKES popiera Komisję w tym zakresie i zaleca, by w swoich zaleceniach Komisja opowiedziała się za skutecznym zestawem środków odpowiednich do okoliczności. EKES wzywa jednak do jasnego określenia celów i kryteriów, na podstawie których ocenia się postępy w poszczególnych państwach członkowskich.

| 4.4. | Celem wniosku Komisji jest osiągnięcie neutralności klimatycznej Unii Europejskiej do 2050 r. Oznacza to, że nie każde państwo członkowskie musi osiągnąć neutralność klimatyczną indywidualnie. EKES popiera to podejście – co w rzeczywistości stanowi kontynuację obecnego podejścia unijnego prawodawstwa w dziedzinie klimatu – ponieważ podejście to ma tę zaletę, że optymalny podział wysiłków może zostać osiągnięty w całej UE, przy uwzględnieniu istotnych różnic między państwami członkowskimi. Niemniej EKES uważa, że każde państwo członkowskie powinno być zobowiązane do określenia w swym krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu, który ma zostać przedłożony do dnia 1 stycznia 2029 r. (zgodnie z art. 3 rozporządzenia (UE) nr 2018/1999 (10)), czy i jeśli tak, to kiedy zamierza osiągnąć neutralność klimatyczną i jakiego rodzaju środki zamierza podjąć, aby osiągnąć optymalny wynik na poziomie UE, w tym środki, które przyczyniają się do wysiłków innych państw członkowskich lub zostaną zrealizowane w jednym lub większej liczbie innych państw członkowskich, zapewniając w ten sposób, że takie ustalenia są dokonywane w terminie i w drodze możliwych do wyegzekwowania porozumień. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES jest również przekonany, że największe wsparcie dla polityki klimatycznej zostanie zapewnione, jeżeli ogólnym celem będzie osiągnięcie jak największego obniżenia emisji gazów cieplarnianych przy najniższych kosztach społeczno-gospodarczych. W związku z tym możliwe powinny być kompensaty czy wyrównania między państwami członkowskimi, jeżeli podlegają one solidnym ramom regulacyjnym uzupełnionym o egzekwowanie przepisów. Ważne jest również uznanie, że w obecnym systemie sektory objęte europejskim systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS) są regulowane w ramach całej UE, podczas gdy inne sektory są objęte podziałem wysiłku redukcyjnego w ramach krajowych pułapów emisji. Z czasem coraz więcej sektorów zostanie objętych handlem uprawnieniami do emisji. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Oprócz systemu ETS istnieje wiele przepisów na poziomie UE, takich jak wymogi techniczne, które kontrolują emisje w różnych sektorach, a tym samym przyczyniają się do realizacji ogólnego celu. Regulacje na poziomie unijnym są szczególnie istotne w dziedzinach związanych z właściwym funkcjonowaniem jednolitego rynku. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES proponuje także należyte monitorowanie ewentualnego oddziaływania środków UE w kontekście globalnym. Obejmowałoby to np. efekty w zakresie inwestycji zagranicznych i handlu oraz wynikający z nich bezpośredni i pośredni wpływ na kształtowanie się emisji. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | We wniosku Komisji stwierdza się, że: „działania na poziomie UE powinny być ukierunkowane na zapewnienie racjonalnej pod względem kosztów realizacji długoterminowych celów klimatycznych przy jednoczesnym zapewnieniu uczciwości i integralności środowiskowej”. EKES przyznaje, że nadal istnieje wiele pytań, zarówno proceduralnych (jakie jest najlepsze podejście do podejmowania decyzji?), jak i merytorycznych (jakie są sprawiedliwe i ekonomicznie uzasadnione kryteria podziału, które gwarantują wysoki poziom ochrony środowiska?), dotyczących sposobu osiągnięcia tego celu. Ważny jest zatem element dotyczący procesu (trwająca dyskusja horyzontalna między instytucjami UE, w tym EKES-em i KR-em, oraz wertykalna z państwami członkowskimi). Jeszcze ważniejsze jest pytanie, co należy zrobić w przypadku, gdyby jakieś państwa członkowskie chciały u siebie osiągnąć neutralność klimatyczną przed 2050 r., a nie byłoby to najefektywniejsze pod względem kosztów lub klimatu na poziomie Unii. EKES wzywa Komisję Europejską i Radę do jak najszybszego przedstawienia wyjaśnień i wytycznych w tej sprawie. |
| --- | --- |

4.8.

5.   Przystosowywanie się do zmiany klimatu

| 5.1. | Wniosek Komisji słusznie odnosi się zarówno do łagodzenia zmiany klimatu, jak i przystosowania się do niej, „zgodnie z art. 7 porozumienia paryskiego”. W szczególności w odniesieniu do adaptacji Komisja proponuje rozszerzenie działań UE na krajowe działania w zakresie dostosowania do zmiany klimatu.
  Ogólnie rzecz biorąc, uważa się, że przystosowanie się do zmiany klimatu jest bardziej związane z działaniami władz lokalnych niż łagodzenie skutków zmiany klimatu. W związku z tym EKES uważa, że zgodnie z zasadą pomocniczości Komisja powinna wyjaśnić, w jakim zakresie należy przyznać uprawnienia na szczeblu UE, a także określić obowiązki, jakie należy nałożyć na państwa członkowskie. |
| --- | --- |

5.1.

Ogólnie rzecz biorąc, uważa się, że przystosowanie się do zmiany klimatu jest bardziej związane z działaniami władz lokalnych niż łagodzenie skutków zmiany klimatu. W związku z tym EKES uważa, że zgodnie z zasadą pomocniczości Komisja powinna wyjaśnić, w jakim zakresie należy przyznać uprawnienia na szczeblu UE, a także określić obowiązki, jakie należy nałożyć na państwa członkowskie.

| 5.2. | Ponadto należy również zbadać, z czym wiąże się ten obowiązek dla „odpowiednich instytucji Unii Europejskiej”. We wniosku określono, że państwa członkowskie muszą przyjąć krajowe strategie i plany w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Względem instytucji Unii Europejskiej nie są wymagane żadne konkretne działania, takie jak plan. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Komisja proponuje, by otrzymać uprawnienia do oceny nie tylko działań łagodzących, ale również działań przystosowawczych państw członkowskich (art. 6 ust. 1 lit. b)). Jeżeli Komisja stwierdzi, że środki podjęte przez państwo członkowskie są „nieadekwatne w celu zapewnienia postępów w zakresie przystosowania, o których mowa w art. 4, może wydać zalecenia dla tego państwa członkowskiego”. Jest to bardzo otwarty przepis. EKES uważa za pożądane, by Komisja ustanowiła kryteria takiej oceny. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Udział społeczeństwa

| 6.1. | EKES uważa to za rzecz oczywistą i dlatego z zadowoleniem przyjmuje art. 8 (Udział społeczeństwa) prawa o klimacie. Aktywne uczestnictwo wszystkich grup społeczeństwa jest niezbędnym warunkiem powodzenia polityki klimatycznej w UE, zważywszy że to podmioty społeczeństwa obywatelskiego (przedsiębiorstwa, pracownicy, konsumenci oraz obywatele i ich organizacje) realizują cele klimatyczne w praktyce.
  Dlatego EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby aktywnie zapraszały wszystkie te podmioty do udziału i przedstawiania propozycji dotyczących polityki w zakresie klimatu i konkretnych działań w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

6.1.

Dlatego EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby aktywnie zapraszały wszystkie te podmioty do udziału i przedstawiania propozycji dotyczących polityki w zakresie klimatu i konkretnych działań w tej dziedzinie.

| 6.2. | W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja Europejska rozpoczęła niedawno konsultacje publiczne w celu zebrania opinii na temat sposobów angażowania społeczeństwa w działania w dziedzinie klimatu (11). Posłuży to jako podstawa do zainicjowania przez Komisję „Paktu na rzecz Klimatu” w trzecim kwartale 2020 r. W ramach Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu Komisja Europejska zamierza zgromadzić zainteresowane strony, w tym regiony, władze lokalne, społeczności lokalne, społeczeństwo obywatelskie, szkoły, przedsiębiorstwa i osoby prywatne. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | W świetle pozytywnych doświadczeń z europejską platformą zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, ustanowioną przez Komisję Europejską i Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, oraz zgodnie z wnioskami zawartymi w opinii EKES-u w sprawie Paktu na rzecz Klimatu (NAT/785) (12) EKES proponuje utworzenie platformy zainteresowanych stron Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu w oparciu o zasady inkluzywności, przejrzystości oraz rzeczywistego udziału i odpowiedzialności lokalnych podmiotów działających w dziedzinie klimatu. |
| --- | --- |

6.3.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Niektórzy eksperci utrzymują, że różnorodność biologiczna stanowi naturalną barierę dla przenoszenia wirusów i chorób z dzikich zwierząt na ludzi (zoonoza). W związku z tym utrata różnorodności biologicznej może doprowadzić do większej liczby pandemii w przyszłości. Jest to dodatkowy, aktualny argument.

1

(2)  Europejskie prawo o klimacie.

2

(3)  Europejski Zielony Ład.

3

(4)  Dokument do przedłożenia UNFCCC.

4

(5)  Europejskie prawo o klimacie, zob. na przykład s. 2.

5

(6)  Emissions Gap Report 2019 [Sprawozdanie w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji z 2019 r.].

6

(7)  W sprawozdaniu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji z 2019 r. wskazano, że aby ograniczyć globalne ocieplenie do 1,5 oC, należy zmniejszyć emisje w skali ogólnoświatowej o 7,6 % rocznie, począwszy od chwili obecnej. W przeliczeniu oznaczałoby to zmniejszenie emisji o co najmniej 68 % do 2030 r.

7

o

(8)  Poparcie obywateli dla działań w dziedzinie klimatu.

8

(9)  Dz.U. L 145 z 31.5.2001, s. 43.

9

(10)  Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 1.

10

(11)  Konsultacje w sprawie Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu.

11

(12)  https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/european-climate-pact-exploratory-opinion

12

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/149 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/149

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Kolei (2021)”

(COM(2020) 78 final)

(2020/C 364/21)

| Sprawozdawca: | Alberto MAZZOLA |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Alberto MAZZOLA

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 10.3.2020
  Rada, 13.3.2020
  Rada Unii Europejskiej, 13.3.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 91 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium Komitetu | 24.4.2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 23.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/1/4 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 10.3.2020

Rada, 13.3.2020

Rada Unii Europejskiej, 13.3.2020

Podstawa prawna

Art. 91 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium Komitetu

24.4.2020

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

23.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

209/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES pozytywnie ocenia wniosek Komisji i popiera przedstawione cele, w szczególności w zakresie zachęcania i wspierania Unii Europejskiej, państw członkowskich, władz regionalnych i lokalnych, partnerów społecznych oraz sił rynkowych, by zwiększyli udział kolei w ruchu osób i towarów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zdaniem EKES Europejski Rok Kolei powinien przybliżyć szerokim kręgom odbiorców, czyli obywatelom, pracownikom kolei, partnerom społecznym, przedsiębiorstwom i społeczności akademickiej, a w szczególności młodzieży europejskiej, debatę publiczną instytucji UE na temat unijnej polityki zrównoważonego rozwoju i mobilności oraz przyszłości europejskiej mobilności w celu promowania kolei jako zrównoważonego, innowacyjnego i bezpiecznego środka transportu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Rok Kolei to zdaniem EKES okazja do zaprezentowania zrównoważonego charakteru kolei, również – tam, gdzie jest to możliwe – jako odpowiedniej alternatywy dla lotów krótkodystansowych, strategii na rzecz inteligentnej i zrównoważonej mobilności oraz polityk UE w zakresie inwestycji kolejowych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zaleca, by w trakcie Europejskiego Roku Kolei dokonywać oceny jakości usług kolejowych i w razie konieczności dostosowywać je do potrzeb użytkowników, tak by spełniały kryteria, o których mowa w Protokole nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, stanowiącym załącznik do TFUE, opracowywać projekty promujące holistyczne podejście do dostępności, wzmacniać powiązania pomiędzy cyfryzacją a zrównoważonym rozwojem oraz prowadzić dialog ze środowiskiem inwestorów na temat potencjalnych inicjatyw w kontekście planu działania Komisji w zakresie zrównoważonego finansowania. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa do inicjatyw w ramach Europejskiego Roku Kolei zmierzających do odzyskania zaufania klientów do transportu publicznego w ogóle, a kolei w szczególności, a także do skuteczniejszego dotarcia, szczególnie do młodych Europejczyków, z przekazem dotyczącym atrakcyjności kariery w sektorze kolejowym, dzięki wspieraniu inicjatyw prowadzonych wspólnie z partnerami społecznymi, uczelniami wyższymi, szeroko rozumianą społecznością akademicką, a także europejskimi organizacjami młodzieżowymi. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wyraża przekonanie, że Rok Kolei powinien stanowić okazję do budowania świadomości publicznej na temat zrównoważonej turystyki oraz do nadania nowego tempa inicjatywie DiscoverEU. EKES stanowczo popiera inicjatywę Parlamentu Europejskiego, aby przyznawać każdemu obywatelowi Unii z okazji osiemnastych urodzin prawo do otrzymania biletu DiscoverEU jako symbolu unijnej tożsamości. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wskazuje, że warto by było wykorzystać Rok Kolei do dostarczenia dalszych informacji na temat kalendarza inicjatyw w ramach festiwalu Europalia, a także do rozpowszechnienia wśród szerszego grona odbiorców treści stworzonych w ramach funkcjonujących już wydarzeń kulturalnych, takich jak festiwale filmowe (w Cannes, Wenecji, Berlinie) i wystawy sztuki. W tym samym kontekście stacje kolejowe i muzea mogłyby w 2021 r. stać się miejscami głównych inicjatyw łączących przyszłość i przeszłość kolei z głównymi branżami, takimi jak architektura i budownictwo, projektowanie, branża elektromechaniczna, gastronomia i turystyka. W tym kontekście Komitet mógłby uwzględnić w swoim programie w zakresie kultury na 2021 r. wystawę poświęconą kolei. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Konieczne jest włączenie do udziału w Roku Kolei wszystkich europejskich muzeów kolejowych, zaproszenie obywateli do odkrywania ich zbiorów, w tym dzięki ich cyfryzacji, jak również promowanie wymiany międzymuzealnej i europejskiego szlaku muzeów kolejowych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wyraża głębokie przekonanie, że Europejski Rok Kolei powinien także być okazją do promowania bardzo ambitnych celów za pomocą europejskiej społeczno-gospodarczej i symbolicznej wartości dodanej, również w reakcji na dramatyczny kryzys spowodowany pandemią COVID-19, w tym np. poprzez reaktywację działań na rzecz budowania europejskiej sieci kolei dużych prędkości, o której mowa w białej księdze transportu (2011 r.), by połączyć wszystkie stolice UE oraz miasta powyżej 500 tys. mieszkańców. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podkreśla, jak ważne jest wykorzystanie Europejskiego Roku Kolei również jako jedynej w swoim rodzaju okazji do komunikowania na temat wyników w dziedzinie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, któremu nie dorównują inne środki transportu lądowego. W tym kontekście EKES przypomina, że 11 czerwca każdego roku obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Bezpieczeństwa na Przejazdach Kolejowych (ILCAD), a w 2020 r. upłynęła 12. rocznica jego ustanowienia. Szczególną uwagę należy poświęcić temu dniowi w ramach Europejskiego Roku Kolei. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Celem wniosku w sprawie ogłoszenia roku 2021 „Europejskim Rokiem Kolei” jest promowanie transportu kolejowego zgodnie z celami określonymi w komunikacie Komisji w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu, w tym w odniesieniu do zrównoważonej i inteligentnej mobilności. Dzięki projektom, debatom, wydarzeniom, wystawom i inicjatywom, które będą miały miejsce w Europejskim Roku Kolei w całej Europie, kolej będzie promowana jako atrakcyjny i zrównoważony sposób poruszania się po Europie dla obywateli, przedsiębiorstw i organów administracji, ze szczególnym uwzględnieniem jej ogólnounijnego i innowacyjnego wymiaru. Dotarcie do obywateli również poza sektorem kolei, za pośrednictwem specjalnie opracowanych wydarzeń i kampanii informacyjnych, umożliwi przekonanie większej liczby osób i przedsiębiorstw do korzystania z kolei (1). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Celem Europejskiego Roku Kolei jest zachęcanie do podejmowania przez Unię, państwa członkowskie, władze regionalne i lokalne oraz inne organizacje wysiłków na rzecz zwiększania udziału transportu kolejowego w przewozach pasażerskich i towarowych oraz wspieranie tych starań. W szczególności celem tego roku europejskiego powinno być promowanie kolei jako zrównoważonego, innowacyjnego i bezpiecznego środka transportu przez docieranie do szerszego kręgu odbiorców, zwłaszcza do młodzieży. W roku tym należy także podkreślać europejski, transgraniczny wymiar kolei, która łączy obywateli, umożliwia im poznawanie Unii w całej jej różnorodności, wspiera spójność i przyczynia się do integracji rynku wewnętrznego Unii. Należy także zwiększać wkład kolei w unijną gospodarkę, przemysł i całe społeczeństwo, a także promować kolej jako istotny element relacji między Unią a państwami trzecimi (2). |
| --- | --- |

2.2.

3.   Kolej i pandemia COVID-19

| 3.1. | Branża kolejowa poniosła i nadal ponosi konsekwencje obostrzeń nałożonych przez państwa członkowskie w celu zatrzymania pandemii COVID-19 oraz ogromnego spadku w przemieszczaniu się. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zgodnie z pierwszymi przybliżonymi szacunkami stowarzyszeń sektorowych, takich jak Stowarzyszenie Kolei Europejskich (CER), utrata przychodów wszystkich przewoźników osób wskutek pandemii od początku kryzysu to 900 mln EUR tygodniowo. W marcu i kwietniu 2020 r. pandemia COVID-19 spowodowała w przybliżeniu średni spadek przychodów z tytułu kolejowych przewozów towarowych na poziomie 25 % w całej Unii Europejskiej (UE-27) i doprowadziła do utraty przychodów na poziomie ok. 78 mln EUR tygodniowo. Jakkolwiek kolejowy transport towarów wykazał się dużą odpornością, to mógł osiągnąć jeszcze lepsze wyniki, gdyby działania w ramach tzw. „zielonych korytarzy” miały pełne zastosowanie do kolei, gdyby opłaty za dostęp do torów zostały zniesione w całości, gdyby Szwajcaria zniosła zakaz wprowadzony 1 stycznia 2020 r. Zarządcy infrastruktury kolejowej w coraz większym stopniu odczuwają wpływ pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Pomimo gwałtownego spadku popytu przewoźnicy w miarę możliwości wciąż świadczyli usługi, aby umożliwić personelowi medycznemu i niezbędnym pracownikom dojazd do miejsca pracy. Ponadto przewoźnicy oferują pociągi medyczne umożliwiające transport osób zakażonych wirusem z najbardziej dotkniętych regionów do mniej zatłoczonych szpitali. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Reaktywacja Europy po pandemii COVID-19 będzie także stanowiła okazję do reaktywacji i doskonalenia transportu kolejowego osób i towarów. Plan odnowy UE ukierunkowany na Zielony Ład oraz agendę cyfrową zapewni krótkoterminowe wsparcie usługom kolejowym i będzie koncentrować się na finansowaniu od krótkoterminowego po długoterminowe, być może z uwzględnieniem pomocy publicznej udzielanej w celu przywrócenia należytego funkcjonowania kolei po ogromnych utratach przychodów spowodowanych kryzysem wywołanym przez wirusa. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Jeżeli w następstwie kryzysu wywołanego przez COVID-19 oczekuje się, że koleje zastąpią niektóre trasy lotnicze, powinny one skorzystać z pomocy państwa przeznaczonej na te trasy, szczególnie w celu uniknięcia utraty miejsc pracy i przekwalifikowania zainteresowanych osób. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Pracownicy w branży transportu mieli i nadal mają bezpośredni kontakt z pasażerami na pierwszej linii frontu i są zagrożeni zakażeniem wirusem podczas wykonywania codziennych obowiązków. To również w nich uderzyły katastrofalne skutki gospodarcze wirusa – pod względem operacyjnym, jako w pracowników branży kolejowej, a także jako w obywateli. Pracownicy kolei wspierają Europę w tych ciężkich czasach, zapewniając dostarczanie opieki medycznej i niezbędnych dóbr w miejsca, gdzie są potrzebne. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Odrodzenie Europy po pandemii COVID-19 będzie również odrodzeniem kolejowych przewozów pasażerskich i potwierdzeniem znaczenia kolejowych przewozów towarowych. Jeżeli ambicje w zakresie europejskiego Zielonego Ładu i agendy cyfrowej mają pozostać żywe, środki udostępniane w ramach zaktualizowanych WRF na lata 2021–2027, podlegające rozdysponowaniu na szczeblu zarówno unijnym jak i krajowym, należałoby przeznaczyć również na koleje. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Istnieje szeroki zakres projektów kolejowych mogących pochłonąć dodatkowe środki w ramach WRF lub inicjatywy Next Generation EU: projekty w zakresie infrastruktury kolejowej – dotyczące przewozów pasażerskich i towarowych, krajowych i transgranicznych, linii konwencjonalnych oraz kolei dużej prędkości; projekty w zakresie taborów kolejowych, a także wszystkie projekty związane z automatyzacją i cyfryzacją systemu kolejowego, co obejmuje technologie automatycznego sprzęgu sterowanego cyfrowo, dalszą elektryfikację europejskiej sieci, wdrożenie ERTMS (europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym), modernizację wagonów o technologię klocków hamulcowych uwzględniającą każdy rodzaj klimatu, a także programy złomowania służące odnawianiu taboru. Innym obszarem wymagającym finansowania, w przypadku którego osiągnięto by pozytywne skutki gospodarcze w perspektywie krótkoterminowej, byłoby unowocześnienie stacji kolejowych (szczególnie peronów z dostępem dla osób o ograniczonej możliwości poruszania się). Stymulowanie inwestycji w zakresie sieci TEN-T oraz utrzymanie i odnowienie istniejących linii mogłoby szybko i w znaczny sposób przyczynić się do odbudowy gospodarki UE. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Cele nadrzędne w zakresie poprawy przepustowości i wydajności transportu kolejowego osób i towarów w ramach inteligentnego multimodalnego systemu transportu, o których mowa w komunikacie w sprawie Zielonego Ładu, mogą z czasem znacząco przyczynić się do odbudowy gospodarki dzięki zmniejszeniu udziału przewozów drogowych w rynku oraz śladu środowiskowego transportu. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W inicjatywach w ramach Europejskiego Roku Kolei należy zwracać szczególną uwagę na odzyskiwanie zaufania klientów do transportu publicznego w ogóle, a w szczególności transportu kolejowego. Należy wdrożyć inicjatywy zmierzające do zwiększenia świadomości opinii publicznej na temat dodatkowych działań na rzecz zapewnienia higieny podejmowanych przez przedsiębiorstwa kolejowe, polityki dotyczącej maseczek oraz reguł dotyczących utrzymywania dystansu fizycznego. W zakresie praw pasażerów należy jednoznacznie przedstawić zasady dotyczące obowiązkowych zwrotów cen biletów oraz dobrowolnych voucherów. Wdrażane środki powinny iść w parze z kompleksową realizacją praw pasażera do wszystkich usług kolejowych oraz obowiązywać na przestrzeni całej podróży, a także należy je wyjaśnić opinii publicznej i skutecznie egzekwować za pośrednictwem alternatywnych sposobów rozwiązywania sporów oraz krajowych organów wykonawczych. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi ogólne

Kontekst historyczny

| 4.1. | Na 2021 r. przypada wiele rocznic w długiej historii kolei i technologii kolejowej. Jak podkreślono w ramach festiwalu Europalia w katalogu na 2021 r., w roku 2021 belgijska i francuska kolej będzie obchodzić 175. rocznicę ustanowienia połączenia kolejowego między Paryżem a Brukselą. W 1846 r. stolice te jako pierwsze na świecie połączyła linia kolejowa. W tym samym roku linia kolejowa prowadząca przez odcinek Ostenda–Dover połączyła również Brukselę z Londynem. Rok 2021 to także 25-lecie przewoźnika Thalys oraz 170. rocznica uruchomienia połączenia Praga–Drezno między Saksonią a Czechami. Inne rocznice związane z koleją przypadające na 2021 r. obejmują 50. rocznicę otwarcia muzeum kolejnictwa w Mulhouse i 75. rocznicę kolei w Luksemburgu. Co ciekawe, na 2021 r. przypada również 45-lecie pierwszego Pendolino we Włoszech, 40-lecie TGV we Francji i 30-lecie ICE w Niemczech. Jest to również 20. rocznica publikacji pierwszej białej księgi Unii Europejskiej w sprawie kolei w Europie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Rok Kolei będzie sposobnością do świętowania historii kolei, historii jej rozwoju technologicznego oraz stopniowego zbliżania do siebie Europy jako kontynentu dzięki połączeniom kolejowym. Jest to jednocześnie okazja do oceny dotychczasowych osiągnięć. |
| --- | --- |

4.2.

Europejski Zielony Ład

| 4.3. | W 2019 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu. W komunikacie tym nakłania UE do stopniowego obniżania emisyjności gospodarki tak, aby do 2050 r. osiągnąć neutralność klimatyczną, i określa strategię polityczną służącą osiągnięciu tego celu. Europejski Zielony Ład wnosi wkład do opracowanej przez Komisję strategii mającej na celu wdrożenie agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i celów zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W ramach Europejskiego Zielonego Ładu wzywa się między innymi do przyspieszenia przejścia na zrównoważoną i inteligentną mobilność, gdyż transport odpowiada za jedną czwartą unijnych emisji gazów cieplarnianych i wartość ta wciąż rośnie. Do obniżenia tych emisji będą się musiały przyczynić wszystkie rodzaje transportu. Jednym z działań w ramach Europejskiego Zielonego Ładu jest znaczne zwiększenie roli kolei i śródlądowych dróg wodnych w śródlądowym transporcie towarów, którego 75 % stanowi dziś transport drogowy. Realizacja tego ambitnego planu i zwiększenie udziału kolei w transporcie w ramach przesunięć międzygałęziowych wymaga podjęcia natychmiastowych działań oraz zapewnienia silniejszych zachęt do promowania kolejowych przewozów towarowych. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Mając na względzie realizację celów ogólnych wskazanych w Zielonym Ładzie, Komisja przedstawi strategię na rzecz inteligentnej i zrównoważonej mobilności w ostatnim kwartale 2020 r. Strategia ta będzie się koncentrować m.in. na inicjatywach zmierzających do zwiększenia przepustowości oraz do poprawy zdolności obsługi ładunków w transporcie kolejowym i żegludze śródlądowej oraz do stworzenia atrakcyjnego multimodalnego systemu transportu umożliwiającego zmniejszenie udziału przewozów drogowych w rynku oraz poprawę atrakcyjności rozwiązań multimodalnych, w tym kolei. Inicjatywy idące w tym kierunku są już de facto zaplanowane na rok 2021. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Rok Kolei będzie okazją do podkreślenia i przedstawienia zalet proekologicznych kolei, strategii na rzecz inteligentnej i zrównoważonej mobilności oraz polityk UE w zakresie inwestycji kolejowych. Inwestycje w infrastrukturę kolejową mogą pobudzić gospodarkę, tworząc dobrej jakości stanowiska pracy, zrównoważone pod względem społecznym i środowiskowym, i podnosząc atrakcyjność usług kolejowych dla klientów. Podnoszenie świadomości społecznej na ten temat pomoże wpłynąć na zachowania konsumentów oraz skłonić ich do wyboru modalnego transportu publicznego i mobilności niskoemisyjnej. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Europejski Rok Kolei będzie także okazją do oceny jakości usług kolejowych i w razie konieczności dostosowania ich do potrzeb użytkowników, w sposób spełniający kryteria Protokołu nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, stanowiącego załącznik do TFUE. |
| --- | --- |

4.7.

Europejska agenda cyfrowa

| 4.8. | W ramach agendy cyfrowej UE należy podjąć szczególne starania w celu włączenia sektora kolejowego do cyfrowej rewolucji i uwzględnienia go we wszystkich opracowanych w tym celu środkach wspierających. Powinna ona pomóc we wdrażaniu systemu ERTMS, opracowywaniu rozwiązań w zakresie mobilności jako usługi i nowych rozwiązań w zakresie sprzedaży biletów, a także wprowadzaniu sieci 5G w ramach bazowej i kompleksowej sieci TEN-T. Dzięki takim działaniom koleje będą mogły zaspokoić wymagania obecnych i przyszłych klientów. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Pracownicy muszą otrzymać należyte wsparcie w bieżącym procesie cyfryzacji, a ich miejsca pracy muszą być zabezpieczone. Należy dokładnie rozważyć wymagania specyficzne dla danej płci, aby zagwarantować równouprawnienie. Należy zapewnić w tym procesie transformacji odpowiednie uwzględnienie obaw pracowników poprzez zaangażowanie przedstawicieli pracowników i związków zawodowych. Pracownicy muszą mieć dostęp do szkoleń i dalszej edukacji, aby móc zachować miejsca pracy dobrej jakości i zyskać trwałość zatrudnienia. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Ponieważ sieć 5G sprawi, że technologia mobilna i internetowa zyska status technologii ogólnego zastosowania, EKES zaleca instytucjom unijnym i państwom członkowskim zakończenie tworzenia jednolitego rynku cyfrowego, w tym opracowanie możliwości zintegrowania i wykorzystania usług 5G do obrony i poprawy konkurencyjności takich branż europejskich, jak np. transport, a w szczególności kolej. Jednocześnie EKES apeluje do Komisji o zlecenie oceny skutków biologicznych promieniowania emitowanego przez 5G oraz ryzyka zakłóceń z innymi zakresami częstotliwości (3). |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Trendy demograficzne, gospodarcze i polityczne będą kształtowały nowe sposoby przemieszczania się w obszarach miejskich i pozamiejskich, a koleje będą musiały przygotować się na konieczność adaptacji w celu zintegrowania się z multimodalnym i w coraz większym stopniu zdigitalizowanym łańcuchem transportu. W szczególności, jeżeli koleje w większym stopniu zadbają o zaspokojenie nowych potrzeb pasażerów w zakresie komfortu i dostępności, coraz większa liczba osób starszych i młodych może być skłonna częściej korzystać z pociągów, zarówno na obszarach miejskich, jak i na dłuższych dystansach. Jednocześnie pokolenie klientów obeznanych technicznie będzie w o wiele mniejszym stopniu polegać na transporcie prywatnym, nad który będzie przedkładać rozwiązania w zakresie mobilności współdzielonej i transportu publicznego, pod warunkiem dostatecznej jakości usług. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Kluczowe znaczenie dla kolei będzie miało usprawnienie technologii sprzedaży biletów, aby zakup biletu był łatwiejszy i obejmował możliwość łączenia różnych odcinków podróży w ramach jednego biletu, a także przewidywanie przyszłych możliwości sprzedaży biletów multimodalnych. EKES nakłania Komisję Europejską do wspierania inicjatyw zmierzających do realizacji tego celu, w tym m.in. poprzez rekomendacje ekspertów, udostępnianie dobrych praktyk, przyznawanie dofinansowań. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Ponieważ multimodalność jest kluczowa w szczególności w przypadku kolejowych przewozów towarowych, ważne jest, by wykorzystać Europejski Rok Kolei do promowania dialogu pomiędzy klientami transportu, koleją oraz innymi gałęziami transportu, na poziomie zarówno krajowym, jak i unijnym, a także by wskazać problemy hamujące rozwój przewozów kolejowych i znaleźć rozwiązania, które sprawią, że usługi przewozów kolejowych staną się atrakcyjne dla klientów. EKES podkreśla znaczenie zaangażowania w taki dialog wszystkich gałęzi transportu. Istotnym aspektem tego dialogu może być znalezienie takich schematów współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami, które nie naruszają przepisów o ochronie konkurencji. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Cyfryzacja kolei umożliwi również coraz sprawniejsze dostosowywanie usług kolejowych do potrzeb nadawców towarów, na przykład poprzez maksymalizację wykorzystania dostępnej pojemności pociągu i łączenie różnego rodzaju usług przewozu towarów. Biorąc pod uwagę aktualną tendencję spadkową udziału kolejowych przewozów towarowych w rynku, należy podkreślić możliwości w zakresie poprawy wydajności i elastyczności oferowanych usług. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Zarządcy infrastruktury kolejowej będą musieli zwiększyć poziom cyfryzacji, aby poprawić swoją wydajność operacyjną pod względem punktualności i przepustowości. Istotnym krokiem w tym kierunku będzie wprowadzenie systemu automatycznego sterowania pociągiem ERTMS. EKES uważa w szczególności, że należy w jak największym stopniu przyspieszyć wprowadzenie ERTMS. Należy kontynuować niezbędne inwestycje (ponad 100 mld EUR) w ramach planu odbudowy, przy czym EKES zachęca koleje do opracowania kompleksowych i interoperacyjnych ram dla mobilności jako usługi (MaaS) wraz z innymi środkami transportu. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Aby kolejowa transformacja cyfrowa była możliwa, konieczny jest swobodny przepływ danych. EKES apeluje zatem o znalezienie skutecznych rozwiązań problemów związanych z dostępnością, interoperacyjnością i przekazywaniem danych, a jednocześnie o zapewnienie odpowiedniej ochrony danych i prywatności, uczciwej konkurencji i szerszego wyboru dla konsumentów, a także statycznych i dynamicznych informacji dla pasażerów. Te same warunki muszą obowiązywać przedsiębiorstwa publiczne i prywatne, przy zapewnieniu wzajemności w zakresie wymiany danych i rekompensaty kosztów (4). |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | W związku z powyższym temat cyfryzacji kolei powinien stanowić jeden z głównych elementów Roku Kolei. Należy w szczególności podkreślić związek pomiędzy cyfryzacją a zrównoważonym charakterem kolei w ramach odpowiednich inicjatyw komunikacyjnych. |
| --- | --- |

4.17.

Pracownicy kolei

| 4.18. | Europejskie koleje zatrudniają bezpośrednio około 1,3 mln obywateli Unii, a pośrednio mniej więcej kolejny 1 mln, co czyni je jednym z największych pracodawców w Unii Europejskiej. Przedsiębiorstwa kolejowe mają kluczowe znaczenie w szkoleniu młodych ludzi, czym przyczyniają się do zwalczania bezrobocia wśród młodych w Europie, w szczególności w trudnych gospodarczo czasach. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Europejski Rok Kolei jest także Rokiem Pracowników Kolei. Konieczne jest zagwarantowanie stanowisk pracy dobrej jakości dla pracowników z branży transportowej oraz rzetelnej obsługi klienta. Zgodnie z duchem społecznej Europy w centrum zainteresowania muszą leżeć warunki pracy pracowników. W branży kolejowej nie ma miejsca na dumping płacowy i socjalny, zjawiska te muszą być eliminowane. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Pracownicy kolei zasługują na publiczne uznanie. Dlatego też ważne jest uwidacznianie ich osiągnięć i mówienie o wyzwaniach, jakim muszą sprostać. Działania o charakterze ogólnoeuropejskim powinny pomóc wyrazić uznanie dla osiągnięć pracowników i podkreślić zapotrzebowanie na dobrej jakości miejsca pracy. Aby utrzymać bezpieczeństwo operacji kolejowych w Europie, wszystkich pracowników kolei należy chronić przed dumpingiem płacowym i socjalnym. A to może zapewnić tylko aktywna współpraca społeczna w ramach sektora. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Cyfryzacja jest dla kolei niewątpliwie szansą, jak również wymogiem biznesowym. Tylko dzięki cyfryzacji wewnętrznych procesów i sposobu świadczenia usług koleje będą w stanie sprostać wyzwaniom współczesnego świata. Jednocześnie należy jednak zachować najwyższą ostrożność przy realizacji procesu cyfryzacji, aby uniknąć szkodliwych zmian i niezgody społecznej. Kluczowe jest, aby europejscy partnerzy społeczni spotkali się w ramach sektorowego dialogu społecznego UE na temat kolei w celu podjęcia decyzji w sprawie wspólnych projektów, aby lepiej określić i przewidzieć wpływ automatyzacji i cyfryzacji w celu utrzymania wysokiego poziomu zatrudnienia i gwarancji socjalnych w ramach społecznie sprawiedliwej transformacji (5). |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Kluczem do sprostania temu wyzwaniu jest położenie nacisku na przekwalifikowanie zawodowe, wpierane uczeniem się przez całe życie i inwestycjami w rozwój zdolności pracowników do zatrudnienia, by uniknąć zwalniania pracowników. W przypadku kolei dwoma ważnymi wyzwaniami są nierówna struktura wiekowa pracowników i trudności z rekrutacją, zwłaszcza wśród ludzi młodych i kobiet (6). |
| --- | --- |

4.22.

| 4.23. | Rok Kolei powinien stanowić okazję do skuteczniejszego dotarcia z przekazem dotyczącym atrakcyjności kariery w sektorze kolejowym, szczególnie do młodych Europejczyków, dzięki wspieraniu inicjatyw prowadzonych wspólnie z partnerami społecznymi, uczelniami, szeroko pojętą społecznością akademicką, a także europejskimi organizacjami młodzieżowymi. |
| --- | --- |

4.23.

Infrastruktura

| 4.24. | Ramy TEN-T zdecydowanie przyczyniły się do określenia znacznych środków finansowych niezbędnych do stworzenia nowej infrastruktury kolejowej na poziomie około 500 mld EUR w przypadku samej sieci bazowej do 2030 r., pomimo że dostępne środki wciąż nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb. Po ukończeniu sieci bazowej europejska sieć kolei dużej prędkości powinna obsługiwać niemal wszystkie stolice i największe europejskie miasta (powyżej 500 tys. mieszkańców). Ponadto utrzymanie infrastruktury TEN-T to problem niedostatecznie uwzględniany i w związku z tym coraz poważniejszy w niektórych krajach, podczas gdy w innych krajach jest on odpowiednio rozwiązywany. |
| --- | --- |

4.24.

| 4.25. | Choć EKES akceptuje promowanie połączeń kolejowych pomiędzy dużymi miastami przy zastosowaniu pociągów dużych prędkości i sieci TEN-T, przypominamy o istotności utrzymania dostatecznych poziomów środków i finansowania dla linii krajowych i regionalnych. |
| --- | --- |

4.25.

| 4.26. | EKES wzywa do zwiększenia inwestycji w celu ukończenia sieci, obejmującej obszary wiejskie i regionalne, oraz do uwzględnienia kosztów zwykłej i nadzwyczajnej obsługi technicznej całej sieci TEN-T w planie odbudowy UE. Zapewnienie dalszego rozwoju kolei, inwestycji w infrastrukturę oraz gęstszej sieci przewozu osób i towarów wymaga dodatkowych środków. Każde euro zainwestowane w kolej tworzy i utrzymuje miejsca pracy, w tym w regionach i branży dostaw kolejowych. |
| --- | --- |

4.26.

Zrównoważone finansowanie

| 4.27. | Plan działania Komisji Europejskiej w sprawie finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego (COM(2018) 97 final) ma na celu ukierunkowanie przepływów kapitału na zrównoważone inwestowanie w celu osiągnięcia zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, w celu zarządzania ryzykiem finansowym wynikającym ze zmiany klimatu, z wyczerpywania się zasobów, z degradacji środowiska oraz z kwestii społecznych, a także w celu wspierania przejrzystości i podejścia długoterminowego w działalności finansowej i gospodarczej. |
| --- | --- |

4.27.

| 4.28. | Szczególne znaczenie ma system jednolitej klasyfikacji UE (systematyka), który ujednoznaczni, jakie działania mogą być uznane za „zrównoważone”. |
| --- | --- |

4.28.

| 4.29. | Opierając się na opracowywaniu systematyki UE dotyczącej zrównoważonego rozwoju i na wynikach, jakie osiągnięto do tej pory w ramach planu działania, Komisja ogłosiła przegląd planu działania w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.29.

| 4.30. | EKES z zadowoleniem przyjął przedstawione wnioski dotyczące systematyki, które stanowią pierwszy krok w realizacji planu działania w zakresie finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego (7). Komitet pozytywnie ocenił także wniosek dotyczący opracowania nowych wskaźników referencyjnych niskoemisyjności i wskaźników referencyjnych pozytywnego wpływu na emisyjność. Fundament ten powinien również odpowiadać wielkim ambicjom sformułowanym w planie działania, w którym stwierdzono, że „Europa zajmuje dobrą pozycję, by przyjąć taką wiodącą rolę” na świecie. Należy zatem działać zgodnie z tymi ambicjami i w taki sposób opracować systematykę. |
| --- | --- |

4.30.

| 4.31. | Biorąc pod uwagę dowody świadczące o zrównoważonym charakterze kolei, koleje powinny być w stanie odnaleźć możliwości we wszystkich inicjatywach w zakresie zrównoważonego finansowania. Jakkolwiek nie można nie zgodzić się, że finansowanie obsługi technicznej i dalszego rozwoju infrastruktury kolejowej jako takiej jest zadaniem publicznym i musi polegać na budżecie publicznym, należy zwrócić uwagę na potrzeby w zakresie finansowania systemu kolei jutra, w szczególności taboru i stacji kolejowych, a także na zbadanie możliwości uczestnictwa prywatnych inwestorów w projektach kolejowych. |
| --- | --- |

4.31.

| 4.32. | Aby zapewnić wykonalność założeń wskazanych w inicjatywach Komisji w zakresie zrównoważonego finansowania, ważne by państwa członkowskie UE możliwie najszybciej ukończyły proces ratyfikacji Protokołu luksemburskiego z 2007 r. do Konwencji kapsztadzkiej z 2001 r. o zabezpieczeniach międzynarodowych na wyposażeniu ruchomym dotyczącego zagadnień właściwych dla taboru kolejowego (znanego jako Luksemburski Protokół Kolejowy). |
| --- | --- |

4.32.

| 4.33. | Istotne jest, aby koleje i społeczność prywatnych inwestorów spotkały się i wymieniły opiniami na temat możliwych synergii, także w kontekście inicjatyw Komisji w zakresie zrównoważonego finansowania. W ramach Europejskiego Roku Kolei należy zaplanować działania umożliwiające taką wymianę, obejmującą zarówno społeczność kolei, jak i społeczność prywatnych inwestorów, w szczególności inwestorów długoterminowych, takich jak fundusze ubezpieczeniowe, inwestycyjne i emerytalne. |
| --- | --- |

4.33.

Dostępność

| 4.34. | Promowanie powszechnego dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, o którym mowa w Protokole nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym i dokumentach związanych, zakłada odpowiedni dostęp dla wszystkich użytkowników na danym terytorium (dostępność terytorialna), przy czym warunki dostępu (okresy oczekiwania, gęstość punktów dostępu, infrastruktury itp.) mogą się różnić w zależności od potrzeb użytkowników. Równe traktowanie i promowanie powszechnego dostępu oznacza także zwalczanie wszelkich form dyskryminacji. |
| --- | --- |

4.34.

| 4.35. | Aby uatrakcyjnić kolej jako środek transportu w codziennych podróżach, jak również w podróżach dalszych i transgranicznych, ważne będzie wzmocnienie praw pasażerów, uświadomienie im funkcjonowania takich zabezpieczeń oraz utrzymanie i ewentualne zwiększenie przystępności cenowej i jakości obsługi w transporcie kolejowym. |
| --- | --- |

4.35.

| 4.36. | Europejskie przedsiębiorstwa kolejowe, zarządcy stacji i zarządcy infrastruktury stale dążą do poprawy doświadczeń pasażerów o ograniczonej możliwości poruszania się lub z niepełnosprawnościami. Usługi kolejowe są dostępne w o wiele większym stopniu niż w przeszłości i wielu pasażerów z niepełnosprawnościami może korzystać z pociągów bez pomocy. Przewoźnicy kolejowi w dużym stopniu przyczyniają się do zwiększania włączenia społecznego osób z niepełnosprawnościami i dążą do wypełniania swoich zobowiązań w tym obszarze we współpracy z organami publicznymi i stowarzyszeniami pasażerów. |
| --- | --- |

4.36.

| 4.37. | Dokonano inwestycji umożliwiających dalsze usuwanie barier na stacjach i w pociągach w kolejnym dziesięcioleciu w celu ułatwienia podróżowania pasażerom o ograniczonej możliwości poruszania się lub z niepełnosprawnościami. |
| --- | --- |

4.37.

| 4.38. | Jeżeli dostępność sieci kolejowej ma być stale ulepszana na liniach przewidywanych w obowiązujących przepisach Unii dotyczących dostępności kolei, potrzebne będzie stałe finansowanie ze strony osób trzecich, czy to ze strony rządów krajowych, czy bezpośrednio z UE. |
| --- | --- |

4.38.

| 4.39. | Europejski Rok Kolei powinien również stanowić sposobność do opracowania projektów promujących całościowe podejście do dostępności, w ramach którego zajęto by się nie tyko inicjatywami podejmowanymi przez sektor kolei na stacjach kolejowych i w pociągach na rzecz zwiększenia pomocy i dostępności, lecz także wszystkimi kwestiami, które są konieczne do zapewnienia, aby wszyscy pasażerowie byli w ogóle w stanie dotrzeć do węzłów transportowych. |
| --- | --- |

4.39.

Zrównoważona turystyka

| 4.40. | Unia Europejska jest jednym z najbardziej rozwiniętych i najczęściej odwiedzanych regionów turystycznych na świecie. Na UE przypada 40 % przybywających turystów międzynarodowych na świecie i 31 % wpływów z turystyki międzynarodowej. W UE znajdują się zarówno niektóre z największych światowych rynków turystyki wyjazdowej, jak i najczęściej odwiedzane miejsca na świecie. W 2016 r. niemal 270 mln obywateli UE (2/3 populacji obywateli w tamtym momencie) odbyło co najmniej jedną podróż w celach rekreacyjnych, z czego ponad połowę stanowiły podróże międzynarodowe. W przypadku podróży rekreacyjnych transport zazwyczaj stanowi 27 % wydatków. |
| --- | --- |

4.40.

| 4.41. | Podjęcie problemu wpływu transportu związanego z turystyką na środowisko jest jednym z najważniejszych wyzwań określonych w agendzie KE dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej (COM(2007) 621). |
| --- | --- |

4.41.

| 4.42. | Ruch powstały wokół inicjatywy Piątki dla Przyszłości, a także coraz częstsze przypadki ekstremalnych zdarzeń pogodowych i klimatycznych, sprawiają, że obywatele zaczynają inaczej niż dotąd planować swoje podróże i rozważają kolej jako środek transportu do docelowego miejsca podróży. Osoby podróżujące w celach rekreacyjnych i wakacyjnych stanowią największą kategorię podróżujących koleją jednorazowo. |
| --- | --- |

4.42.

| 4.43. | Obecnie turystyka europejska stoi wobec potrzeby zmian – dobrze znane miejsca podróży muszą opracować nowe wizje rozwoju turystyki, przywiązując większą wagę do zasad stabilności gospodarczej, zrównoważonego rozwoju społecznego i zrównoważenia środowiskowego. Konieczne są nowe wzorce rozwoju turystyki, które będą stanowić odpowiedź na problem wpływu turystyki na środowisko i nadmiernej turystyki. |
| --- | --- |

4.43.

| 4.44. | Dla wielu państw członkowskich, europejskich regionów i miast turystyka jest głównym czynnikiem przyczyniającym się do tworzenia tkanki gospodarczej i społecznej, zapewniającym przy tym miejsca pracy i dochody. Pandemia COVID-19 ciężko nadwyrężyła jednak ten ekosystem. |
| --- | --- |

4.44.

| 4.45. | W tym kontekście należy podjąć działania, które pomogą w przywróceniu międzynarodowej, kontynentalnej i krajowej turystyki z korzyścią dla wielu sektorów gospodarki UE. Koleje mogą pomóc w rozwijaniu ośrodków turystycznych, które nie są wystarczająco obsługiwane przez transport lotniczy, w otwarciu nowych tras i stymulowaniu nowych łańcuchów wartości. Dla europejskiej kolei stanowi to szansę na zaspokojenie rosnącego popytu na rynku wśród turystów troszczących się o klimat. |
| --- | --- |

4.45.

| 4.46. | Rok Kolei powinien być szansą na stworzenie świadomości społecznej w zakresie zrównoważonej turystyki i nowych tras turystycznych, które obywatele Unii mogą odkrywać dzięki połączeniom kolejowym. Należy rozwijać koncepcję turystycznego przesunięcia międzygałęziowego i rozpowszechniać ją w ramach odpowiednich inicjatyw komunikacyjnych, przy wspólnym wsparciu społeczności kolejowej, europejskiego przemysłu kultury oraz krajowych i europejskich przedstawicieli przemysłu turystycznego. |
| --- | --- |

4.46.

| 4.47. | W tym kontekście Europejski Rok Kolei powinien być również okazją do lepszego wyeksponowania i wspierania świadomości społecznej w odniesieniu do historycznych i krajobrazowych tras pociągów w całej Europie, takich jak Orient Express z Paryża do Wenecji, trasa kolejowa Creusot przecinająca wschodnią i południową Francję, podróż z Monachium do zamku Neuschwanstein w Niemczech, trasa kolejowa doliną d’Orcia we Włoszech, Małopolskie Szlaki Turystyki Kolejowej w Polsce i wiele innych tras na całym kontynencie. |
| --- | --- |

4.47.

Discover EU

| 4.48. | Z wielu powodów znaczna liczba młodych Europejczyków nigdy nie podróżowała po Europie lub ich podróże były bardzo rzadkie. Jakkolwiek istnieją już programy wymiany edukacyjnej, UE właśnie uruchomiła narzędzie, które umożliwi Europejczykom takie doświadczanie podróży, które przybliży osoby młode do tożsamości europejskiej, podnosząc przy tym ich świadomość w zakresie podstawowych wartości Unii Europejskiej i zapoznając je ze zrównoważonym i czystym środkiem transportu. DiscoverEU jest inicjatywą Unii Europejskiej stwarzającą szansę na odkrywanie Europy poprzez doświadczanie jej. Podróżując w przeważającej mierze koleją (istnieją w tym zakresie wyjątki, aby umożliwić uczestnictwo osobom zamieszkującym wyspy lub odległe obszary), młodzi Europejczycy mogą odkrywać Europę, jej miasta i miasteczka. |
| --- | --- |

4.48.

| 4.49. | Rolę, jaką podróże odgrywają w tworzeniu tożsamości europejskiej, uznano już podczas prac przygotowawczych do uwzględnienia tej dziedziny w traktacie lizbońskim. Profesor Richard Jobs wykazał ostatnio, jak bardzo szczególną rolę odgrywają bilety Interrail Pass w kształtowaniu wspólnych europejskich wartości (8). |
| --- | --- |

4.49.

| 4.50. | Rok Kolei powinien być szansą na nadanie inicjatywie DiscoverEU nowej dynamiki przy jednoczesnym wspieraniu jej celów i docieraniu do młodych Europejczyków, którzy nie uczestniczyli jeszcze w projekcie. EKES popiera inicjatywę Parlamentu Europejskiego, aby przyznawać każdemu obywatelowi Unii z okazji osiemnastych urodzin prawo do otrzymania biletu DiscoverEU jako symbolu unijnej tożsamości. |
| --- | --- |

4.50.

Europalia i inne europejskie muzea kolei

| 4.51. | Co dwa lata w ramach festiwalu Europalia publiczności w Belgii i w sąsiadujących państwach prezentuje się program wydarzeń i wystaw oscylujących wokół tematów o silnym wymiarze europejskim i o perspektywie europejskiej. Festiwal Europalia przyciąga tradycyjnie dużą liczbę uczestników, z których wielu przybywa z zagranicy. |
| --- | --- |

4.51.

| 4.52. | Tematem następnej edycji (rozpoczynającej się w październiku 2021 r.) będą koleje oraz ich dotychczasowy i przyszły wpływ na sposób, w jaki podróżujemy, pracujemy, komunikujemy się i żyjemy w Europie. Zostanie położony nacisk na koleje jako „prekursora” starań UE zmierzających do zbliżania do siebie państw i obywateli oraz na pociągi jako środek transportu o kluczowym znaczeniu w dążeniu do zielonej mobilności, a program będzie się opierał na pomysłach przedstawionych w Europejskim Zielonym Ładzie i na wpływie kolei na sztukę oraz podkreślał rolę kolei jako potężnego promotora przemian społecznych, gospodarczych i przemysłowych. |
| --- | --- |

4.52.

| 4.53. | W tym kontekście warto wykorzystać Rok Kolei do dostarczenia bardziej szczegółowych informacji na temat kalendarza inicjatyw w ramach festiwalu Europalia, a także do rozpowszechnienia wśród szerszego grona odbiorców treści stworzonych w ramach już funkcjonujących wydarzeń kulturalnych, takich jak festiwale filmowe (w Cannes, Wenecji, Berlinie) czy wystawy sztuki. W tym samym kontekście stacje kolejowe i muzea mogłyby w 2021 r. stać się miejscami głównych inicjatyw łączących przyszłość i przeszłość kolei z istotnymi branżami, takimi jak architektura i budownictwo, projektowanie, turystyka, sektor elektromechaniczny i gastronomia. |
| --- | --- |

4.53.

| 4.54. | Konieczne jest również włączenie do udziału w Roku Kolei wszystkich europejskich muzeów kolejowych, zaproszenie obywateli do odkrywania ich zbiorów, w tym dzięki ich cyfryzacji, jak również promowanie wymiany międzymuzealnej i europejskiego szlaku muzeów kolejowych. |
| --- | --- |

4.54.

Bruksela, 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 78 final.

1

(2)  COM(2020) 78 final.

2

(3)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 79.

3

(4)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 79.

4

(5)  Dz.U. C 47 z 11.02 2020, s. 23.

5

(6)  Dz.U. C 47 z 11.02 2020, s. 23.

6

(7)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 103.

7

(8)  Zob. Jobs, R.I. (2017). Backpack Ambassador – How Youth Travel Integrated Europe, University of Chicago Press, s. 249.

8

Backpack Ambassador – How Youth Travel Integrated Europe

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/158 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/158

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego środki na rzecz zrównoważonego rynku kolejowego w związku z pandemią COVID-19”

(COM(2020) 260 final – 2020/0127 (COD))

(2020/C 364/22)

| Sprawozdawca generalny: | Alberto MAZZOLA |
| --- | --- |

Sprawozdawca generalny:

Alberto MAZZOLA

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 8.7.2020
  Rada, 30.6.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 91 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Zatwierdzenie przez przewodniczącego EKES-u | 25.6.2020 (tryb pilny – art. 62 regulaminu wewnętrznego) |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 211/2/2 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 8.7.2020

Rada, 30.6.2020

Podstawa prawna

Art. 91 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Zatwierdzenie przez przewodniczącego EKES-u

25.6.2020 (tryb pilny – art. 62 regulaminu wewnętrznego)

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

211/2/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej i stwierdza, że jest on zgodny z pkt 3.2 opinii EKES-u TEN/710 (1) w sprawie Europejskiego Roku Kolei (2021), w której – wśród uwag na temat odporności, jaką wykazał sektor kolejowy nawet w szczytowym okresie pandemii COVID-19 – EKES stwierdził: „Jakkolwiek kolejowy transport towarów wykazał się dużą odpornością, to mógł osiągnąć jeszcze lepsze wyniki, [...] gdyby opłaty za dostęp do torów zostały zniesione w całości [...]”. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES podkreśla, jak ważne jest, by państwa członkowskie i zarządcy infrastruktury jak najszybciej zastosowali odstępstwa przyznane we wniosku Komisji Europejskiej w odniesieniu do całego okresu wskazanego we wniosku. Uważa, że proponowane środki będą przydatne w perspektywie krótkoterminowej i przez cały okres ich stosowania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Sugeruje jednak, by przed zakończeniem okresu obowiązywania proponowanych odstępstw Komisja Europejska i prawodawcy rozważyli przedłużenie obowiązywania tych środków, zwłaszcza w przypadku, gdyby ożywienie gospodarcze okazało się wolniejsze niż oczekiwano. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES podkreśla znaczenie przepisów zapewniających rekompensaty ze strony państw członkowskich dla zarządców infrastruktury za wszelkie straty gospodarcze spowodowane stosowaniem odstępstw od dyrektywy 2012/34/UE (2) zaproponowanych przez Komisję. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Celem wniosku Komisji jest, podobnie jak w innych niedawnych wnioskach, zaproponowanie środków pomocy gospodarczej na rzecz europejskiego sektora kolejowego. W tym przypadku środki dotyczą uchylenia, zmniejszenia lub odroczenia opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej, jak również uchylenia opłat rezerwacyjnych. Obejmują one okres odniesienia od 1 marca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., w stosunku do którego można zmienić opłaty w drodze odstępstwa od art. 27 dyrektywy 2012/34/UE. Regulamin sieci zawierający wszystkie mające zastosowanie opłaty publikuje się nie mniej niż na cztery miesiące przed terminem składania wniosków o przyznanie zdolności przepustowej infrastruktury. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W szczególności proponuje się odstąpienie od ustanowionej w art. 31 ust. 3 dyrektywy zasady, zgodnie z którą opłaty za minimalny pakiet dostępu do torów są ustalane na poziomie kosztów bezpośrednio ponoszonych jako rezultat przejazdu pociągu. W drodze odstępstwa od niektórych przepisów dyrektywy 2012/34/UE państwa członkowskie mogą dokonać korekt w dół przy ustalaniu podwyżek w trakcie danego okresu obowiązywania rozkładu jazdy. Na zasadzie odstępstwa od art. 36 dyrektywy 2012/34/UE zarządcy infrastruktury mogą podjąć decyzję o niepobieraniu opłat rezerwacyjnych w odniesieniu do odwołanych tras z powodu zakłóceń spowodowanych pandemią. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komisja proponuje również upoważnienie państw członkowskich do przyznania rekompensat dla zarządców infrastruktury za straty gospodarcze spowodowane przez każde ze wspomnianych odstępstw od dyrektywy 2012/34/UE (opłaty oparte na kosztach bezpośrednich, podwyżki i opłaty z tytułu rezerwacji). W drodze odstępstwa od dyrektywy 2012/34/UE zarządcy infrastruktury mogą otrzymać zwrot kosztów w krótszym terminie niż okres ustanowiony w art. 8 ust. 4 tej dyrektywy, tj. do dnia 31 grudnia roku następującego po roku, w którym poniesiono straty. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W regulaminie sieci określa się szczegółowo ogólne zasady, terminy, procedury i kryteria dotyczące pobierania opłat i alokacji zdolności przepustowej, w tym informacje dotyczące wniosków o przyznanie zdolności przepustowej infrastruktury. Proponuje się, aby regulaminy sieci były aktualizowane i zmieniane bezzwłocznie. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Ze względu na wybuch pandemii COVID-19 kolej doświadczyła poważnych i nieprzewidzianych zakłóceń działania związanych ze znacznym spadkiem mobilności. W szczytowym momencie kryzysu w niektórych krajach ruch spadł o ponad 90 %, a nawet po zakończeniu blokady liczba pasażerów w ruchu kolejowym nie osiągnęła jeszcze 50 % poziomu sprzed kryzysu. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zgodnie z pierwszymi przybliżonymi szacunkami stowarzyszeń sektorowych, takich jak Stowarzyszenie Kolei Europejskich (CER), utrata przychodów wszystkich przewoźników pasażerskich wskutek pandemii wynosi, od początku kryzysu, 900 mln EUR tygodniowo. W marcu i kwietniu 2020 r. pandemia COVID-19 spowodowała w przybliżeniu średni spadek przychodów z tytułu kolejowych przewozów towarowych na poziomie 25 % w całej Unii Europejskiej (UE-27) i doprowadziła do utraty przychodów na poziomie ok. 78 mln EUR tygodniowo. Zarządcy infrastruktury kolejowej w coraz większym stopniu odczuwają skutki pandemii COVID-19 w związku z ograniczeniem ruchu i generowanego przez niego dochodu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Obniżenie opłat za dostęp do torów poniżej poziomu przewidzianego w dyrektywie 2012/34/UE oraz większa elastyczność dla zarządców infrastruktury w zakresie przydzielania tras kolejowych częściowo zmniejszą wpływ kryzysu na przedsiębiorstwa kolejowe. |
| --- | --- |

3.3.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. s. 149 niniejszego Dziennika Urzędowego.

1

(2)  Dz.U. L 343 z 14.12.2012, s. 32.

2

---

| 28.10.2020 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 364/160 |
| --- | --- | --- | --- |

28.10.2020

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 364/160

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wdrażanie umów o wolnym handlu – 1 stycznia 2018 r. – 31 grudnia 2018 r.”

(COM(2019) 455 final)

(2020/C 364/23)

Sprawozdawca:

Współsprawozdawca:

| Wniosek o konsultację | Komisja, 19.12.2019 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.6.2020 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 16.7.2020 |
| Sesja plenarna nr | 553 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 203/0/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja, 19.12.2019

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

16.6.2020

Data przyjęcia na sesji plenarnej

16.7.2020

Sesja plenarna nr

553

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

203/0/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Pandemia COVID-19 wywiera głęboki i bezprecedensowy wpływ na nasz zglobalizowany świat i jego mieszkańców, a także na handel i inwestycje. Według Światowej Organizacji Handlu (WTO) wolumen światowego handlu obniży się o 13–32 % w 2020 r. (1). Handel, jako ważna siła stymulująca wzrost, tworzenie miejsc pracy i zrównoważony rozwój, będzie odgrywał kluczową rolę w promowaniu trwałego ożywienia gospodarczego po kryzysie oraz umożliwieniu przedsiębiorstwom odbudowy i reorganizacji zakłóconych łańcuchów wartości. Europa pilnie potrzebuje silnego, społecznego, zrównoważonego i integracyjnego planu naprawy gospodarczej UE, który wesprze przedsiębiorstwa i ludzi, aby przezwyciężyć obecny kryzys i zapewnić godne zatrudnienie, w tym poprzez wykorzystanie roli handlu międzynarodowego. Plan ten powinien być finansowany przez wykorzystywanie euroobligacji lub innego wspólnego europejskiego zobowiązania długoterminowego. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Kryzys uwidacznia, jak istotne są globalna współpraca i proces reform WTO dla zapewnienia istnienia silnej i skutecznej organizacji, która może przeciwdziałać protekcjonizmowi i unilateralizmowi. Nadszedł czas, aby WTO odegrała swoją rolę w aktywnym promowaniu podstawowych norm pracy i porozumienia paryskiego (2). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W zapowiedzianym wczesnym przeglądzie strategii handlowej UE należy przedstawić ważne wnioski wynikające z obecnego kryzysu. Unia Europejska nie jest samowystarczalna; jest uzależniona od dostępu do rynków międzynarodowych. Globalne łańcuchy dostaw muszą stać się bardziej odporne, zróżnicowane i odpowiedzialne. Silniejsze instrumenty powinny przyczynić się do realizacji strategii zrównoważonego handlu i inwestycji we wszystkich jej wymiarach. Należy zapewnić, by strategia ta była spójna z Europejskim Zielonym Ładem i przewidywała równorzędny poziom ambicji w odniesieniu do skutecznego wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących pracy. Podstawę tego przeglądu powinny stanowić zalecenia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES) zawarte w szeregu wydanych ostatnio i dopiero opracowywanych kluczowych opinii dotyczących handlu w UE (3). Nowa strategia handlowa UE powinna wykraczać poza stare modele handlu, budując nowy model, który będzie ekonomicznie odporny, bardziej ekologiczny, zrównoważony społecznie i odpowiedzialny. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Społeczeństwo obywatelskie odgrywa ważną rolę w podnoszeniu świadomości na temat wdrażania polityki handlowej UE. Może pomóc w informowaniu o korzyściach i ma kluczowe znaczenie w sygnalizowaniu problemów i niedociągnięć. W związku z tym EKES szczególnie ubolewa, że praca i głos wewnętrznych grup doradczych są w dużej mierze ignorowane w sprawozdaniu ze wdrażania. Wkład programów prac wewnętrznych grup doradczych i wspólnych deklaracji z grupami z krajów partnerskich powinien być lepiej odzwierciedlony w kolejnych sprawozdaniach. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W przyszłych umowach zakres monitorowania w ramach wewnętrznych grup doradczych obejmie całość porozumienia, przy czym powinny one zwracać szczególną uwagę na wpływ na handel i zrównoważony rozwój. Konieczne jest znaczne wzmocnienie wpływu zaleceń wewnętrznych grup doradczych, zwłaszcza, ale nie wyłącznie, na dochodzenia w sprawie naruszeń zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju. Grupa ekspercka ds. handlu i zrównoważonego rozwoju obejmująca ekspertów z państw członkowskich, nowy główny urzędnik ds. egzekwowania przepisów handlowych i odpowiednie instytucje UE powinni ustanowić zorganizowaną wymianę informacji z wewnętrznymi grupami doradczymi na temat działań następczych. Ponadto uczestnicy spotkań między wewnętrznymi grupami doradczymi powinni być informowani o negocjacjach w sprawie umów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Umowy o wolnym handlu tworzą ramy umożliwiające przedsiębiorstwom rozwijanie długoterminowych relacji z nowymi klientami i dostawcami, wykorzystywanie możliwości w nowych krajach i budowanie zdolności spełniania zawartych w tych umowach wymogów na szczeblu lokalnym. Fundamentem powinien być ambitny dwustronny i wielostronny program w zakresie handlu odzwierciedlający powyższe wnioski oraz pełne wdrożenie istniejących umów o wolnym handlu z UE. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Roczne sprawozdanie z realizacji umów o wolnym handlu zapewnia kompleksowy i widoczny przegląd unijnej sieci handlowej. Ocenia się w nim postępy w realizacji poszczególnych umów o wolnym handlu i powiązane wyniki oraz sygnalizuje niedociągnięcia we wdrażaniu. Należy jednak zwiększyć potencjał informacyjny sprawozdania oraz zapewnić lepsze powiązanie z wcześniejszymi sprawozdaniami, a także całym cyklem polityki oceny handlu. W szczególności jako źródła informacji wykorzystywane powinny być oceny wpływu na zrównoważony rozwój. Podczas opracowywania przyszłych sprawozdań Komisja Europejska (KE) powinna za priorytet przyjąć konsultacje się ze społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Zabezpieczanie i podział danych wydaje się największym wyzwaniem. Dane krajowe należy wykorzystywać w sprawozdaniach w bardziej konsekwentny sposób, ukazując różne realia poszczególnych państw członkowskich lub regionów UE. Ponadto w razie potrzeby należy inwestować w aktywne gromadzenie danych. Ustanowienie kryteriów sprawia, że porównania są bardziej konkretne. Obraz sytuacji powinny uzupełniać inne źródła, takie jak informacje Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) na temat naruszeń przepisów prawa pracy. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W przyszłych sprawozdaniach należy bardziej systematycznie omawiać handel usługami i jego rozwój. Potrzebne są bardziej szczegółowe dane dla poszczególnych sektorów i sposobów dostawy, aby ocenić, w jakim stopniu przedsiębiorstwa każdej wielkości korzystają z możliwości stworzonych w ramach umów o wolnym handlu z UE. Aby pomóc eksporterom usług, poddana przeglądowi baza danych dostępu do rynków powinna uwzględniać usługi w spójny sposób i zostać uzupełniona o przewodnik UE dla europejskich eksporterów usług i inwestorów. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | W celu zapewnienia wartości dodanej wszystkim zainteresowanym stronom w sprawozdaniu rocznym należy zwrócić większą uwagę na określone obszary i grupy. Należy pokazać konsumentom, w jaki sposób wzrost przepływów handlowych może przynieść konkretne korzyści. Dane powinny ukazywać lepszą symetrię między ambitnymi celami negocjacyjnymi dla konsumentów a ich późniejszym wdrożeniem. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Wskaźniki wykorzystania preferencji są istotnym wskaźnikiem wdrażania umów o wolnym handlu. Sprawozdanie pokazuje, że wskaźnik wykorzystania preferencji jest ogólnie niższy w przypadku wywozu z UE do krajów partnerskich niż w przypadku przywozu do UE. Komisja Europejska i państwa członkowskie muszą podjąć wspólne działania w celu lepszego wykorzystywania preferencji handlowych i podnoszenia poziomu wiedzy na temat korzyści handlowych, w szczególności wśród małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). We współpracy ze społecznością unijnych przedsiębiorców powinny promować umowy o wolnym handlu w języku narodowym i opracowywać krajowe plany działania dotyczące wdrażania każdej umowy o wolnym handlu. Działania informacyjne muszą również uwzględniać importerów w krajach partnerskich. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Przejrzystość ma kluczowe znaczenie dla poprawy dostępu europejskich przedsiębiorstw do rynku zamówień publicznych w krajach partnerskich będących stronami umów o wolnym handlu. Publikacja ofert z państw trzecich w specjalnej sekcji bazy danych unijnego serwisu Tenders Electronic Daily znacznie zwiększyłaby zdolność europejskich przedsiębiorstw każdej wielkości do korzystania z rozdziału dotyczącego zamówień. Ponadto UE powinna promować najlepsze praktyki dotyczące uwzględniania kryteriów środowiskowych i społecznych w zamówieniach publicznych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Umowy o wolnym handlu oferują znaczny potencjał wywozu produktów rolnych z UE, a oznaczenia geograficzne zwiększają konkurencyjność unijnych producentów rolno-spożywczych zarówno w UE, jak i poza jej granicami. Niemniej jednak wdrażanie przepisów dotyczących sektora rolno-spożywczego wydaje się dalekie od osiągnięcia ambitnych celów. Identyfikowalność produktów i zdolność do egzekwowania zasady ostrożności mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia dobrej jakości żywności i jej bezpiecznych dostaw. Skuteczne monitorowanie standardów sanitarnych i fitosanitarnych wymaga inspekcji przy użyciu odpowiednich zasobów. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Wiele lat po zawarciu umów o wolnym handlu w niektórych krajach partnerskich nadal nie dokonano postępów w zakresie zapewnienia zgodności ze zobowiązaniami dotyczącymi handlu i zrównoważonego rozwoju. EKES w pełni popiera podjęte w końcu przez KE działania prawne w sporze dotyczącym praw pracowniczych w Korei, wyraża jednak zaniepokojenie co do faktycznego wpływu sprawozdania panelu, biorąc pod uwagę, że w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju brakuje obecnie wiążących narzędzi egzekwowania. W związku z tym EKES wzywa do dokonania zdecydowanych postępów w zakresie przeglądu kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA) pod kątem skutecznego egzekwowania postanowień dotyczących praw pracowniczych i ochrony środowiska (4). W proces przeglądu powinny być ściśle zaangażowane wewnętrzne grupy doradcze obu stron, z którymi należy przeprowadzać konsultacje. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje niedawne inicjatywy Komisji Europejskiej i państw członkowskich mające na celu zintensyfikowanie działań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju. W negocjacjach ze Zjednoczonym Królestwem UE wkracza na nową ścieżkę, zapewniając trwale równe warunki działania i uwzględniając rozdział dotyczący rozstrzygania sporów z dostępem do środków odwoławczych, co odzwierciedla wyjątkową relację stron. W komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu wezwano, aby porozumienie paryskie stało się istotnym elementem wszystkich przyszłych kompleksowych umów handlowych, co stanowi pozytywny krok, który należy rozszerzyć w celu uwzględnienia podstawowych i aktualnych konwencji MOP ratyfikowanych przez wszystkie państwa członkowskie UE. Jako uznany organ na poziomie międzynarodowym MOP powinna być zaangażowana w monitorowanie wdrażania konwencji MOP w umowach o wolnym handlu. EKES oczekuje na nową debatę między państwami członkowskimi na temat sposobu wzmocnienia rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju, aby w pełni realizować prawnie wiążące zobowiązania (5). Debata ta powinna doprowadzić do przyznawania standardom środowiskowym i normom pracy równie dużej ważności w programie działań dotyczących wdrażania i egzekwowania. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | W komunikacie z 2015 r. pt. „Handel z korzyścią dla wszystkich” KE zobowiązała się do składania corocznych sprawozdań z realizacji najważniejszych umów handlowych UE. Jest to obecnie trzecie sprawozdanie w tej sprawie i pierwszy raz, gdy EKES wydał zalecenia. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Umowy o wolnym handlu mają coraz większy udział w handlu UE. W 2018 r. 31 % unijnego handlu towarami z resztą świata było objęte preferencyjnymi umowami handlowymi i oczekuje się, że liczba ta wzrośnie do ponad 40 %, uwzględniając umowy handlowe zawarte od tego czasu. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Obecnie UE ma największą sieć handlową na świecie: 44 preferencyjne umowy handlowe obejmują 76 państw. Roczne sprawozdanie z wdrażania obejmuje różne rodzaje umów handlowych UE:






  — | umowy „pierwszej generacji”, wynegocjowane przed 2006 r., koncentrujące się na zniesieniu taryf, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

umowy „pierwszej generacji”, wynegocjowane przed 2006 r., koncentrujące się na zniesieniu taryf,

| — | umowy „nowej generacji”, które obejmują nowe obszary, w tym usługi, inwestycje, zamówienia publiczne, konkurencję, dotacje, kwestie regulacyjne i zrównoważony rozwój, |
| --- | --- |

—

umowy „nowej generacji”, które obejmują nowe obszary, w tym usługi, inwestycje, zamówienia publiczne, konkurencję, dotacje, kwestie regulacyjne i zrównoważony rozwój,

| — | pogłębione i kompleksowe strefy wolnego handlu (DCFTA), które tworzą silniejsze powiązania gospodarcze między UE a państwami sąsiadującymi, |
| --- | --- |

—

pogłębione i kompleksowe strefy wolnego handlu (DCFTA), które tworzą silniejsze powiązania gospodarcze między UE a państwami sąsiadującymi,

| — | umowy o partnerstwie gospodarczym koncentrujące się na potrzebach rozwojowych regionów Afryki, Karaibów i Pacyfiku. |
| --- | --- |

—

umowy o partnerstwie gospodarczym koncentrujące się na potrzebach rozwojowych regionów Afryki, Karaibów i Pacyfiku.

| 2.4. | Od 2015 r. UE przeprowadziła oceny ex post w odniesieniu do umów handlowych między UE a Meksykiem, Chile i Koreą Południową. Trwają oceny ex post dotyczące umów zawartych z CARIFORUM i sześcioma krajami śródziemnomorskimi, a także umów między UE a Mołdawią, UE a Gruzją, UE a Kolumbią, Ekwadorem i Peru oraz między UE a Ameryką Środkową. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W omawianym sprawozdaniu z 2019 r. przedstawiono uaktualnione informacje na temat wdrażania 35 głównych umów handlowych z 62 partnerami, w tym sprawozdanie z pierwszego pełnego roku obowiązywania CETA. Ponadto w sprawozdaniu opisano prace przeprowadzone przed wejściem w życie umowy o partnerstwie gospodarczym między UE a Japonią i uwzględniono rozdziały dotyczące MŚP, usług i handlu produktami rolno-spożywczymi. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Sprawozdanie ma na celu zbadanie wpływu przepisów zawartych w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju, które są częścią wszystkich umów handlowych UE nowej generacji. Ponadto zawiera informacje na temat działań mających na celu egzekwowanie prawa, które podjęto na podstawie umów handlowych UE. Kompleksowy dokument roboczy służb Komisji zawiera szczegółowe informacje o każdej umowie. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Pandemia COVID-19 a handel globalny i unijny

| 3.1. | COVID-19 wywrze głęboki i bezprecedensowy wpływ na świat zglobalizowanego handlu. Jak dotąd KE szacuje, że w 2020 r. nastąpi rekordowy globalny spadek handlu światowego o 9,7 %, możliwe zmniejszenie wywozu towarów i usług poza UE-27 o 9,2 % oraz spadek przywozu spoza UE-27 o 8,8 % (6). W łańcuchach dostaw wystąpiły zakłócenia na dużą skalę, wprowadzono doraźne ograniczenia wywozowe dotyczące towarów kryzysowych, takich jak środki medyczne, zaostrzono kontrole celne i graniczne oraz ustanowiono ograniczenia w swobodnym przepływie pracowników i dostawców usług. Kryzys ujawnił niepokojącą niestabilność i ryzyko związane z bardzo rozdrobnionymi i niezróżnicowanymi łańcuchami dostaw. Uwidocznił także znaczenie wspierania gospodarek dobrze funkcjonującymi i stabilnymi finansowo usługami publicznymi, w szczególności publiczną opieką zdrowotną, aby handel był „zdrowy” i rozwijał się. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Kryzys podkreśla znaczenie globalnej współpracy i pokazuje, że rozwiązania krajowe i jednostronne nie są odpowiedzią ani na szczeblu europejskim, ani na poziomie globalnym. W związku z tym należy kontynuować proces reform WTO w celu zapewnienia istnienia silnej i skutecznej organizacji, która może przeciwdziałać protekcjonizmowi i unilateralizmowi. Nadszedł czas, aby WTO odegrała swoją rolę w aktywnym promowaniu podstawowych norm pracy i porozumienia paryskiego (7). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES uznaje, że przy zastosowaniu odpowiednich ram politycznych handel może być skuteczną siłą napędzającą wzrost, tworzenie miejsc pracy i zrównoważony rozwój. W 2017 r. jedno na siedem miejsc pracy w UE było zależne od wywozu, co oznacza 36 milionów miejsc pracy i 15,3 % zatrudnienia w UE. Ponadto znaczenie jednolitego rynku dla handlu UE oraz jego pozytywny efekt rozlania (spill-over effect) ilustrują fakt, że jedna piąta miejsc pracy związanych z wywozem znajduje się w innym państwie członkowskim niż państwo eksportera (8). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Handel będzie odgrywał kluczową rolę w promowaniu trwałego ożywienia gospodarczego oraz umożliwi przedsiębiorstwom odbudowę i reorganizację zakłóconych łańcuchów wartości. Plan odbudowy dla Europy, który musi być silny, społeczny, zrównoważony i integracyjny, powinien oferować przedsiębiorstwom możliwość wzmocnienia ich pozycji w handlu międzynarodowym i ochrony godnego zatrudnienia. Plan ten powinien być finansowany przez wykorzystywanie euroobligacji lub innego wspólnego europejskiego zobowiązania długoterminowego. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W przyszłych sprawozdaniach z lat 2020 i 2021 należy przeprowadzić kompleksową ocenę polityczną otoczenia handlowego po pandemii COVID-19 oraz przedstawić sposób zapewnienia wszystkim możliwości czerpania z niego korzyści. Komisja Europejska powinna w pierwszej kolejności konsultować się w sprawie przyszłych sprawozdań z wdrażania umów o wolnym handlu ze społeczeństwem obywatelskim, a EKES jest gotowy do wniesienia wkładu, bazując na zdobytych doświadczeniach. Nowa strategia handlowa mająca na celu wyjście z kryzysu związanego z COVID-19 i wzmocnienie handlu światowego powinna uwzględniać czynniki wynikające z kryzysu, ale także z zaangażowania UE w budowanie gospodarki neutralnej pod względem emisji dwutlenku węgla. Europejska polityka przemysłowa musi wzmocnić suwerenność przemysłową w kluczowych sektorach, takich jak farmaceutyka i sprzęt medyczny. Związane z tym działania należy przeprowadzić na szczeblu UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zalecenia EKES-u zawarte w szeregu ostatnich i opracowywanych obecnie kluczowych opinii na temat handlu w UE (9) powinny być uwzględnione we wczesnym przeglądzie strategii handlowej. Podczas trwających negocjacji dwustronnych i w ramach WTO należy w trybie pilnym podsumować wpływ pandemii COVID-19, aby zająć się powiązanymi wyzwaniami, w szczególności ograniczeniom wywozu i kwestią stabilności łańcuchów dostaw, oraz ogólnie dokonać przeglądu mandatów handlowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Podczas gdy duża sieć preferencyjnych zasad handlowych w UE zapewnia ważną przewidywalność i pewność dla przedsiębiorstw w UE, kryzys ten ukazuje pilną potrzebę wzmocnienia instrumentów obejmujących zrównoważenie handlu we wszystkich jego wymiarach, mianowicie gospodarczym, społecznym i środowiskowym. W tym kontekście EKES pragnie odnieść się do trwających prac nad opinią w sprawie zrównoważonych łańcuchów dostaw (10), która ma zostać przyjęta we wrześniu 2020 r. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Globalne łańcuchy dostaw muszą stać się bardziej odporne i odpowiedzialne. Zróżnicowane stosunki handlowe stanowią ważny element stabilności gospodarczej, ponieważ zapewniają zabezpieczenie na wypadek zakłóceń w poszczególnych krajach i regionach. Ważną rolę w tym względzie ma do odegrania unijna polityka handlowa. Umowy o wolnym handlu tworzą ramy umożliwiające przedsiębiorstwom rozwijanie długoterminowych relacji z nowymi dostawcami, rozpoczynanie działalności w nowych krajach i budowanie zdolności spełnienia zawartych w tych umowach wymogów na szczeblu lokalnym. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ożywienie przepływów handlowych powinno opierać się na silnych zobowiązaniach dotyczących norm społecznych i norm pracy oraz ich skutecznym egzekwowaniu. Zakłócenie procesów dostaw i produkcji ukazało znaczenie wdrożenia i skutecznego egzekwowania środków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zapewnienia bezpieczeństwa i zdrowia pracownikom, aby umożliwić realizację dostaw towarów i usług na świecie. Ratyfikacja, wdrożenie i egzekwowanie głównych konwencji MOP dotyczących wolności zrzeszania się i rokowań zbiorowych, a także wszystkich podstawowych i aktualnych konwencji MOP, stanowi kluczowy element służący zapewnieniu bezpiecznych i godnych warunków pracy. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Biorąc pod uwagę ogromne finansowe środki naprawcze, które należy przedsięwziąć w UE i na świecie, Zielony Ład nie może zostać odsunięty na bok, ale powinien stać się priorytetem w bieżących i przyszłych stosunkach handlowych UE, aby zapewnić transformację sprawiedliwą pod względem społecznym i środowiskowym. Środki Zielonego Ładu, w tym promowanie najlepszych praktyk dotyczących sposobu uwzględniania kryteriów środowiskowych i społecznych w zamówieniach publicznych, należy uwzględniać we wszystkich elementach umów o wolnym handlu. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi ogólne na temat sprawozdania rocznego

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje roczne sprawozdanie z wdrażania umów o wolnym handlu, które KE po raz pierwszy opublikowała w 2017 r., ponieważ zapewnia ono kompleksowy i widoczny przegląd unijnej sieci handlowej. Umożliwia pomiar postępów i wyników w odniesieniu do poszczególnych umów o wolnym handlu. Sprawozdanie powinno sygnalizować niedociągnięcia we wdrażaniu, w tym w obszarach takich jak rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju, których nie da się zmierzyć za pomocą statystyk ekonomicznych. W związku z tym przyszłe sprawozdania powinny wyraźniej opierać się na wnioskach z wcześniejszych sprawozdań i wykorzystywać identyfikowalne działania następcze. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Czas jest ważnym czynnikiem wdrożenia i pomiaru realizacji umów o wolnym handlu. W związku z tym roczne sprawozdania są jedynie wyrywkowym obrazem utrzymujących się trendów, które mogą zmaterializować się z czasem lub wymagać dalszych badań i powinny zostać ujęte w lepiej wewnętrznie powiązanej strategii oceny. Każda umowa handlowa jest poddawana szczegółowej ocenie w różnych momentach cyklu życia. EKES sugeruje zatem przyjęcie bardziej całościowego podejścia w przyszłych sprawozdaniach i ponowne analizowanie ustaleń z wcześniejszych ocen wpływu przeprowadzonych przed negocjacjami i w trakcie ich trwania. W szczególności oceny wpływu na zrównoważony rozwój powinny być wykorzystywane jako źródło informacji i analizowane krzyżowo z działaniami wdrożeniowymi. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Informacje mają kluczowe znaczenie dla dopracowania polityki handlowej i inwestycyjnej UE oraz maksymalizacji płynących z niej korzyści. Zabezpieczanie i podział danych wydają się największym wyzwaniem. UE powinna wykorzystywać dane krajowe w bardziej konsekwentny sposób, ukazując różne realia poszczególnych państw członkowskich lub regionów UE oraz, w razie potrzeby, inwestować w aktywne gromadzenie danych. Ustanowienie kryteriów może sprawić, że wyniki będą bardziej wymierne na potrzeby porównania. W odniesieniu do handlu i zrównoważonego rozwoju, a zwłaszcza sytuacji w zakresie norm pracy w poszczególnych krajach, inne źródła danych, takie jak MOP, powinny uzupełniać obraz sytuacji. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Wskaźnik wykorzystania preferencji jest ważnym wskaźnikiem wdrażania. Analizuje jednak tylko handel towarami, a nie wszystkie korzyści, takie jak dostęp do rynku zamówień publicznych, są rzeczywiście wyrażone w preferencjach taryfowych. Średni wskaźnik wykorzystania preferencji dla przywozu do UE z krajów partnerskich UE objętych umową preferencyjną wyniósł 87 % w 2018 r. i był ogólnie niższy w przypadku wywozu z UE do krajów partnerskich. Dokładne wyliczenie średniego wskaźnika nie jest jednak dostępne, ponieważ UE opiera się na danych zebranych przez kraj importujący, a statystyki te nie są zharmonizowane. W celu uzyskania bardziej kompleksowego obrazu, należy opracować inne wskaźniki, aby ocenić, w jakim stopniu przedsiębiorstwa każdej wielkości korzystają z możliwości stworzonych przez umowy o wolnym handlu z UE. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W 2018 r. wywóz usług stanowił 32 % całkowitej wartości wywozu z UE i prawie 59 %, gdy był liczony jako handel w kategoriach wartości dodanej (TiVA) (11). Niestety część sprawozdania poświęcona handlowi usługami nie odzwierciedla jego odpowiednio wysokiej wartości dla UE (25,2 % jej PKB) ani nie zawiera szczegółów w tym zakresie. Przyszłe sprawozdania powinny bardziej systematycznie odzwierciedlać handel usługami i jego ewolucję, nie tylko całościowo, ale na poziomie sektorowym i według sposobu dostawy. Na przykład coraz większa część usług świadczonych w ramach zawodów regulowanych jest objęta umowami handlowymi. Osoby wykonujące wolne zawody, takie jak prawnicy, inżynierowie lub architekci, świadczą wysoce wyspecjalizowane usługi, które często łączą się z innymi powiązanymi usługami i zamówieniami, ale nie są odzwierciedlone w sprawozdaniu. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES apeluje, aby w przyszłych sprawozdaniach zwracać większą uwagę na określone obszary i grupy, których w dużej mierze nie uwzględnia się w sprawozdaniu. Korzyści z umów handlowych UE dla MŚP i handlu rolno-spożywczego są już dobrze wyeksponowane. W przypadku rolnictwa analiza skumulowanego wpływu umów o wolnym handlu na określone sektory jest ważna i powinna zostać uwzględniona przed rozpoczęciem nowych negocjacji. W szczególności wzrost przepływów handlowych powinien przynieść konkretne korzyści konsumentom. Z tego względu EKES zaapelował o uwzględnienie „w ramach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju rozdziału poświęconego konsumentom, który dotyczyłby »handlu i konsumentów«, obejmował odpowiednie międzynarodowe standardy konsumenckie i wzmacniał współpracę w zakresie egzekwowania praw konsumentów” (12). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES zdecydowanie popiera włączenie do sprawozdania specjalnego rozdziału dotyczącego handlu i zrównoważonego rozwoju. Powinien wykraczać poza podjęte działania i przedstawiać ich wyniki, wyrażane poglądy i opinie, a także działania następcze. EKES wyraża szczególne ubolewanie, że działania i opinie wewnętrznych grup doradczych w zakresie monitorowania wpływu umów na zobowiązania w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju są w dużej mierze ignorowane w sprawozdaniu, pomimo wkładu instytucjonalnego tych grup w ramach wszystkich umów nowej generacji. Wkład programów prac wewnętrznych grup doradczych i wspólnych deklaracji z grupami z krajów partnerskich powinien być lepiej odzwierciedlony w kolejnych sprawozdaniach. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Szczegółowe uwagi na temat wdrażania umów o wolnym handlu

| 5.1. | Społeczeństwo obywatelskie odgrywa ważną rolę w podnoszeniu świadomości na temat wdrażania polityki handlowej UE, może pomóc w informowaniu o jej korzyściach i ma kluczowe znaczenie w eksponowaniu obaw i niedociągnięć. EKES bierze czynny udział w tym procesie poprzez swe opinie oraz jako członek wewnętrznych grup doradczych. Rozszerzenie zakresu monitorowania przez ustanawiane w przyszłości wewnętrzne grupy doradcze na wszystkie aspekty umowy przy jednoczesnym zwróceniu szczególnej uwagi na handel i zrównoważony rozwój, mogłoby uzupełnić wysiłki Komisji Europejskiej zmierzające do promowania efektywniejszego wdrażania przyszłych umów UE o wolnym handlu. Ze względu na to EKES popiera takie rozszerzenie (13). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Wewnętrzne grupy doradcze są kluczowym osiągnięciem w dziedzinie umów o wolnym handlu nowej generacji, ale należy je wzmocnić, aby skutecznie wypełniały swoje zadania związane z monitorowaniem, w szczególności w odniesieniu do handlu i zrównoważonego rozwoju, a w przyszłych umowach z UE o wolnym handlu także w odniesieniu do innych dziedzin. Grupa ekspercka ds. handlu i zrównoważonego rozwoju obejmująca ekspertów z państw członkowskich oraz nowy główny urzędnik ds. egzekwowania przepisów handlowych powinni być ściśle zaangażowani w prace wewnętrznych grup doradczych, co wymaga wprowadzenia struktur sprawozdawczych i wymiany informacji. Uzupełnieniem powinna być wymiana informacji z MOP na temat wdrażania związanych z prawami pracowniczymi postanowień dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju. W celu lepszego wyeksponowania i umożliwienia międzyinstytucjonalnych działań następczych potrzebny jest zorganizowany dialog między unijnymi wewnętrznymi grupami doradczymi, KE, Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ), Parlamentem Europejskim (PE) i państwami członkowskimi. Aby jak najlepiej wykorzystać dialog ze społeczeństwem obywatelskim w krajach partnerskich, konieczne są wspólne spotkania między wewnętrznymi grupami doradczymi, które należy uwzględnić przy negocjowaniu tekstu umowy. Wewnętrzne grupy doradcze mogłyby rzeczywiście wnieść korzystny wkład poprzez wspólne projekty i zalecenia. W związku z rosnącą liczbą umów o wolnym handlu, a w konsekwencji wewnętrznych grup doradczych, istnieje pilna potrzeba wdrożenia rozwiązań systemowych z odpowiednimi zasobami, zarówno ludzkimi, jak i finansowymi. Nie ma jednego dobrego rozwiązania dla wszystkich. Każde potencjalne nowe podejście, takie jak regionalizacja wewnętrznych grup doradczych, będzie musiało zagwarantować ich skuteczne funkcjonowanie, aby sprostać wyzwaniom związanym z wdrażaniem konkretnej umowy i zaangażować te grupy w jej kształtowanie. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje szereg ostatnich działań na rzecz lepszego wdrażania i egzekwowania umów o wolnym handlu. Powołanie głównego urzędnika ds. egzekwowania przepisów handlowych sygnalizuje wyraźne zaangażowanie polityczne i strategię. Powinno to skutkować skuteczniejszym wdrażaniem i egzekwowaniem wszystkich elementów umów o wolnym handlu oraz wzmocnić rolę społeczeństwa obywatelskiego we wdrażaniu umów, w tym poprzez składanie skarg. Nieoficjalny dokument ministrów handlu Francji i Niderlandów (14) jest mile widzianą inicjatywą sprzyjającą rozpoczęciu nowej debaty na temat sposobu zagwarantowania, by rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju były w pełni zgodne z prawnie wiążącymi zobowiązaniami. Debata ta powinna doprowadzić do przyznawania standardom środowiskowym i normom pracy równie dużej ważności w programie działań dotyczących wdrażania i egzekwowania. Unijny projekt tekstu przyszłej umowy handlowej ze Zjednoczonym Królestwem, odzwierciedlający wyjątkowe stosunki między jej stronami, wytycza nową ścieżkę, stawiając na pierwszym miejscu równe warunki działania i zrównoważony rozwój, a w przypadku każdego naruszenia przewiduje mechanizm rozstrzygania sporów z dostępem do środków odwoławczych (15). Uznanie poszanowania porozumienia paryskiego za niezbędny element wszystkich przyszłych kompleksowych umów handlowych, jak ogłoszono w komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu (16), jest pozytywnym krokiem, który należy rozszerzyć tak, aby obejmował także poszanowanie i wdrażanie podstawowych i aktualnych konwencji MOP ratyfikowanych przez wszystkie państwa członkowskie UE. Zgodnie ze swoją nową inicjatywą MOP powinna być zaangażowana w monitorowanie wdrażania konwencji MOP w umowach o wolnym handlu, co zostało uznane na szczeblu międzynarodowym, w celu monitorowania, zapewniania wsparcia, badania naruszeń i proponowania rozwiązań. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Wiele lat po zawarciu umów o wolnym handlu w niektórych krajach partnerskich nadal nie dokonano postępów w zakresie zapewnienia zgodności ze zobowiązaniami dotyczącymi handlu i zrównoważonego rozwoju. W grudniu 2018 r. UE wezwała do powołania panelu ekspertów w celu przeprowadzenia dochodzenia w sprawie sporu między UE a Koreą dotyczącego praw pracowniczych, zwłaszcza braku ratyfikacji podstawowych i aktualnych konwencji MOP. EKES z zadowoleniem przyjmuje zastosowanie po raz pierwszy procedur rozstrzygania sporów związanych z handlem i zrównoważonym rozwojem (17). Wyraża jednak ubolewanie z powodu czasu trwania procedury, biorąc pod uwagę, że umowę ratyfikowano osiem lat temu. W związku z tym EKES zalecił dalsze wzmacnianie mechanizmów monitorowania przez społeczeństwo obywatelskie, by umożliwić jego przedstawicielom „wszczynanie samodzielnych dochodzeń w sprawie naruszeń jasnych zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju” (18). Niestety zakres panelu nie obejmował wielu dodatkowych przepisów prawnych oraz naruszeń prawa do wolności zrzeszania się, o których naprawę MOP zwróciła się do Korei (19). Ustna prezentacja podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, poza pisemnymi oświadczeniami amicus curiae, powinna stanowić integralną część posiedzenia panelu. Jaki będzie wynik sprawozdania panelu i na ile wiążący będzie jego wpływ, okaże się dopiero w przyszłości, ponieważ w obecnych rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju brakuje dalej sięgających narzędzi egzekwowania. W związku z tym EKES wzywa do dokonania zdecydowanych postępów w zakresie przeglądu CETA pod kątem skutecznego egzekwowania postanowień dotyczących praw pracowniczych i ochrony środowiska (20). W proces przeglądu powinny być ściśle zaangażowane wewnętrzne grupy doradcze obu stron, z którymi należy przeprowadzać konsultacje (21). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Umowy o wolnym handlu oferują znaczny potencjał w zakresie wywozu produktów rolnych z UE, a oznaczenia geograficzne zwiększają konkurencyjność unijnych producentów rolno-spożywczych zarówno w UE, jak i poza jej granicami. Przy łącznym przywozie i wywozie o wartości 254 mld EUR w 2018 r. UE jest światowym liderem w handlu produktami rolno-spożywczymi (22). Handel rolno-spożywczy jest często wnikliwie badany podczas negocjacji, wydaje się jednak, że wdrażanie postanowień w tym zakresie jest dalekie od osiągnięcia ambitnych celów. Identyfikowalność produktów i zdolność do egzekwowania zasady ostrożności mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia dobrej jakości żywności i jej bezpiecznych dostaw. Skuteczne monitorowanie standardów sanitarnych i fitosanitarnych wymaga inspekcji przy użyciu odpowiednich zasobów. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Pomimo znaczących możliwości dla przedsiębiorstw, nadal brak jest świadomości korzyści wynikających z umów o wolnym handlu, w szczególności w pierwszych latach ich wdrażania. KE i państwa członkowskie powinny promować umowy, we współpracy ze społecznością przedsiębiorców UE, w językach narodowych wśród potencjalnych eksporterów w celu uzupełnienia braków wiedzy, w szczególności wśród MŚP. Działania mogą obejmować opracowanie krajowych planów działania na rzecz wdrożenia dla każdej umowy o wolnym handlu przed jej wejściem w życie. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Jako bezpośredni beneficjenci oszczędności celnych importerzy w krajach partnerów handlowych odgrywają kluczową rolę w korzystaniu z preferencji taryfowych w ramach umów o wolnym handlu. Powinni być uwzględniani we wszelkich działaniach UE mających na celu zwiększenie wskaźnika wykorzystania preferencji w przypadku wywozu. Działania informacyjne mogą obejmować seminaria na temat możliwości oferowanych w ramach odpowiedniej umowy o wolnym handlu oraz sposobu ubiegania się o preferencje taryfowe. Działania UE w krajach partnerskich będących stronami umów o wolnym handlu powinny być prowadzone w ścisłej współpracy między delegaturami UE, przedstawicielstwami krajowymi i przedstawicielami biznesu, w tym izbami handlowymi. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Usługi stanowią znaczną część współczesnych umów o wolnym handlu, ale w ich przypadku zalety są trudniejsze do uchwycenia niż obniżanie ceł. W tym przypadku przejrzystość wymogów regulacyjnych na rynkach trzecich ma kluczowe znaczenie dla ułatwienia handlu. Zbliżające się połączenie bazy danych dotyczących dostępu do rynku UE i punktu kontaktowego ds. handlu (Trade Helpdesk) daje możliwość uwzględnienia w spójny sposób nie tylko towarów, ale także usług. Nowy portal powinien zawierać informacje na temat dostępu do rynku i ograniczeń według sposobu dostawy dla każdego kodu CPC (23), a także informacje na temat dokumentacji, certyfikacji, licencjonowania, testowania i innych wymagań według sektorów. Ponadto pomocny może być przewodnik dla europejskich eksporterów usług i inwestorów dotyczący najważniejszych partnerów handlowych UE w zakresie usług objętych umową preferencyjną, takich jak Japonia lub Kanada. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Unia Europejska jest najbardziej otwartym rynkiem zamówień publicznych na świecie, a umowy o wolnym handlu zapewniają kompleksowe zasady i znaczące możliwości dostępu do rynku zamówień przedsiębiorstwom europejskim w krajach partnerskich. Brakuje jednak przejrzystości i spójnych środków służących uwzględnieniu klauzul dotyczących zatrudnienia w zamówieniach publicznych, politykach i praktykach (24), co powinno znaleźć odzwierciedlenie w umowach o wolnym handlu. Publikacja ofert z państw trzecich w specjalnej sekcji bazy danych unijnego serwisu Tenders Electronic Daily znacznie zwiększyłaby zdolność europejskich przedsiębiorstw każdej wielkości do korzystania z rozdziału dotyczącego zamówień. Ponadto specjalistyczne narzędzie do automatycznego tłumaczenia opublikowanych ofert na wszystkie języki UE mogłoby pomóc pokonać barierę językową. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Aby skorzystać z preferencyjnych ceł wynikających z umowy o wolnym handlu, produkty muszą być zgodne z regułami pochodzenia. Zmniejszenie kosztów administracyjnych związanych z ubieganiem się o preferencyjne taryfy należy uznać za kluczowy czynnik zwiększający wskaźnik wykorzystania preferencji, szczególnie w przypadku transakcji o niskiej wartości. Zasadnicze w tym względzie byłoby uproszczenie i harmonizacja reguł pochodzenia w różnych umowach o wolnym handlu. Ponadto nowe podejście do weryfikacji pochodzenia uzgodnione w umowach o wolnym handlu z Kanadą i Japonią, zgodnie z którym organ importujący ustala, czy produkty spełniają wymogi pochodzenia, może de facto wymagać od eksportera przekazania wrażliwych danych handlowych. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Rozdziały umów o wolnym handlu dotyczące inwestycji gwarantują pewność prawa dla wychodzących i przychodzących bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz usuwają bariery dla inwestycji. Europejskie przedsiębiorstwa przodują w dostarczaniu zrównoważonych, długoterminowych inwestycji na całym świecie. Przyciągnięcie tych inwestycji jest jednak nadal trudne. Europejski plan inwestycji zewnętrznych, koncentrujący się na zrównoważonym rozwoju oraz zatrudnieniu i wzroście, stanowi obiecujące posunięcie, ale jest zbyt ograniczony geograficznie, tematycznie i pod względem dostępnego finansowania. Unia Europejska mogłaby wesprzeć tę strategię, umieszczając istotne kwestie związane ze zrównoważonymi inwestycjami wysoko na liście priorytetów politycznych podczas oficjalnych wizyt, spotkań na wysokim szczeblu i misji w tych krajach, w koordynacji z państwami członkowskimi i przedsiębiorcami UE. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Europejskie przedsiębiorstwa działające w krajach trzecich są kluczowymi podmiotami wspierającymi i egzekwującymi odpowiedzialne prowadzenie działalności gospodarczej. EKES zauważa, że wzrasta liczba przepisów dotyczących obowiązków przedsiębiorstw w umowach handlowych oraz inwestycyjnych i zmierzają one w różnych kierunkach (25). Jako że europejskie przedsiębiorstwa są światowymi liderami w tej dziedzinie, Unia Europejska ma wyjątkową możliwość odegrania wiodącej roli w zakresie należytej staranności. W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że KE postępuje zgodnie z jego zaleceniem dotyczącym zaproponowania przepisów unijnych w tej dziedzinie (26). |
| --- | --- |

5.12.

Bruksela, dnia 16 lipca 2020 r.

Luca JAHIER

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Prognoza WTO dotycząca handlu, kwiecień 2020 r.

1

(2)  Dz.U. C 159 z 10.5.2019, s. 15.

2

(3)  Ostatnie opinie wskazane w Dz.U. C 47 z 11.2.2020. REX/529 „Nadzwyczajna sytuacja po COVID-19: kształt nowej macierzy wielostronnej” (zob. s. ... niniejszego Dziennika Urzędowego), bieżące: NAT/791 „Zgodność polityki handlowej UE z Europejskim Zielonym Ładem” oraz REX/532 „Zrównoważone łańcuchy dostaw oraz godna praca w handlu międzynarodowym”.

3

(4)  Wspólny instrument interpretacyjny dotyczący CETA, październik 2016 r.

4

(5)  Nieoficjalny dokument Niderlandów i Francji na temat handlu, skutków społeczno-gospodarczych i zrównoważonego rozwoju, maj 2020 r.

5

(6)  „The impact of the Covid-19 pandemic on global and EU trade” [Wpływ pandemii COVID-19 na handel globalny i handel w UE], zespół głównego ekonomisty, DG TRADE, kwiecień 2020 r.

6

(7)  Dz.U. C 159 z 10.5.2019, s. 15.

7

(8)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 38.

8

(9)  Zob. przypis 3.

9

(10)  Opinia REX/532 „Zrównoważone łańcuchy dostaw oraz godna praca w handlu międzynarodowym” (oczekiwana we wrześniu 2020 r.).

10

(11)  Usługi mają również znaczący udział w wywozie wytwarzanych towarów wynoszący 34 %. Wszystkie dane pochodzą z bazy danych dotyczących handlu w kategoriach wartości dodanej (TiVA) z 2016 r.

11

(12)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 27.

12

(13)  Dz.U. C 159 z 10.5.2019, s. 28.

13

(14)  Zob. przypis 5.

14

(15)  Projekt tekstu umowy o nowym partnerstwie ze Zjednoczonym Królestwem, 18 marca 2020 r.

15

(16)  COM(2019) 640 final.

16

(17)  Odnotowuje dwie procedury rozstrzygania sporów rozpoczęte w 2019 r. z Ukrainą i Południowoafrykańską Unią Celną, w ramach mechanizmu rozstrzygania sporów dotyczących umów o wolnym handlu.

17

(18)  Dz.U. C 227 z 28.6.2018, s. 27.

18

(19)  Amicus curiae do wiadomości panelu ekspertów oceniającego przestrzeganie przez Republikę Korei rozdziału dotyczącego zrównoważonego rozwoju, styczeń 2020 r.

19

Amicus curiae

(20)  Zob. przypis 4.

20

(21)  Wspólne oświadczenie wewnętrznych grup doradczych UE–Kanada, listopad 2019 r.

21

(22)  Agri-food trade in 2018 [Handel rolno-spożywczy w 2018 r.], DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, 2019 r.

22

Agri-food trade in 2018

Handel rolno-spożywczy w 2018 r.

(23)  Kod Centralnej Klasyfikacji Produktów w ramach sektorowego wykazu klasyfikacji usług WTO.

23

(24)  Ogólne badanie MOP 2008 r., Labour clauses in public contracts.
  Integrating the social dimension into procurement policies and practices [Klauzule dotyczące zatrudnienia w zamówieniach publicznych. Włączenie wymiaru społecznego do polityk i praktyk dotyczących zamówień publicznych].

24

Labour clauses in public contracts.

Integrating the social dimension into procurement policies and practices

Klauzule dotyczące zatrudnienia w zamówieniach publicznych. Włączenie wymiaru społecznego do polityk i praktyk dotyczących zamówień publicznych

(25)  Business Responsibilities and Investment Treaties [Obowiązki przedsiębiorstw i umowy inwestycyjne], dokument konsultacyjny Sekretariatu OECD, styczeń 2020 r.

25

Business Responsibilities and Investment Treaties

Obowiązki przedsiębiorstw i umowy inwestycyjne

(26)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 38.

26

---