# Publicatieblad C 292/2020

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 292 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 63e jaargang3 september 2020 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 292

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

63e jaargang3 september 2020

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2020/C 292/01 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.9878 — Total/EDP Comercializadora) (
  1
  ) | 1 |

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2020/C 292/01

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak M.9878 — Total/EDP Comercializadora) (
  1
  )

1

1

---

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2020/C 292/02 | Wisselkoersen van de euro — 2 september 2020 | 2 |
| 2020/C 292/03 | Administratieve Commissie van de Europese Gemeenschappen voor de sociale zekerheid van migrerende werknemers Omrekeningskoersen van de munteenheden in toepassing van Verordening (EEG) nr. 574/72 van de Raad | 3 |
| | INFORMATIE OVER DE EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE |
| | Toezichthoudende Autoriteit van de EVA |
| 2020/C 292/04 | Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities van 26 juni 2020 betreffende een ontwerpbesluit in zaak nr. 71480 — Telenor | 5 |
| 2020/C 292/05 | Eindverslag van de raadadviseur-auditeur in zaak nr. 71480 — Telenor | 7 |
| 2020/C 292/06 | Samenvatting van Besluit nr. 070/20/COL van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van 29 juni 2020 betreffende een procedure op grond van artikel 54 van de EER‐overeenkomst (Zaak nr. 71480 — Telenor) | 13 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2020/C 292/02

Wisselkoersen van de euro — 2 september 2020

2

2020/C 292/03

Administratieve Commissie van de Europese Gemeenschappen voor de sociale zekerheid van migrerende werknemers Omrekeningskoersen van de munteenheden in toepassing van Verordening (EEG) nr. 574/72 van de Raad

3

INFORMATIE OVER DE EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

2020/C 292/04

Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities van 26 juni 2020 betreffende een ontwerpbesluit in zaak nr. 71480 — Telenor

5

2020/C 292/05

Eindverslag van de raadadviseur-auditeur in zaak nr. 71480 — Telenor

7

2020/C 292/06

Samenvatting van Besluit nr. 070/20/COL van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van 29 juni 2020 betreffende een procedure op grond van artikel 54 van de EER‐overeenkomst (Zaak nr. 71480 — Telenor)

13

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 3.9.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 292/1 |
| --- | --- | --- | --- |

3.9.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 292/1

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak M.9878 — Total/EDP Comercializadora)

(Voor de EER relevante tekst)

(2020/C 292/01)

Op 27 augustus 2020 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de interne markt te verklaren. Dit besluit is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (1). De volledige tekst van het besluit is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector; |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling Fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebesluiten op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector;

| — | in elektronische vorm op de EUR‐Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32020M9878. EUR‐Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR‐Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=nl) onder document nr. 32020M9878. EUR‐Lex biedt onlinetoegang tot de communautaire wetgeving.

---

(1)  PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 3.9.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 292/2 |
| --- | --- | --- | --- |

3.9.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 292/2

---

Wisselkoersen van de euro (1)

2 september 2020

(2020/C 292/02)

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,1861 |
| JPY | Japanse yen | 126,00 |
| DKK | Deense kroon | 7,4412 |
| GBP | Pond sterling | 0,88840 |
| SEK | Zweedse kroon | 10,3065 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,0799 |
| ISK | IJslandse kroon | 164,50 |
| NOK | Noorse kroon | 10,4060 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 26,338 |
| HUF | Hongaarse forint | 358,77 |
| PLN | Poolse zloty | 4,4186 |
| RON | Roemeense leu | 4,8423 |
| TRY | Turkse lira | 8,7588 |
| AUD | Australische dollar | 1,6171 |
| CAD | Canadese dollar | 1,5495 |
| HKD | Hongkongse dollar | 9,1925 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7541 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,6153 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 408,07 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 19,9154 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 8,0976 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,5335 |
| IDR | Indonesische roepia | 17 489,04 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,9176 |
| PHP | Filipijnse peso | 57,665 |
| RUB | Russische roebel | 88,0675 |
| THB | Thaise baht | 37,095 |
| BRL | Braziliaanse real | 6,4205 |
| MXN | Mexicaanse peso | 25,9150 |
| INR | Indiase roepie | 86,8225 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,1861

JPY

Japanse yen

126,00

DKK

Deense kroon

7,4412

GBP

Pond sterling

0,88840

SEK

Zweedse kroon

10,3065

CHF

Zwitserse frank

1,0799

ISK

IJslandse kroon

164,50

NOK

Noorse kroon

10,4060

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

26,338

HUF

Hongaarse forint

358,77

PLN

Poolse zloty

4,4186

RON

Roemeense leu

4,8423

TRY

Turkse lira

8,7588

AUD

Australische dollar

1,6171

CAD

Canadese dollar

1,5495

HKD

Hongkongse dollar

9,1925

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7541

SGD

Singaporese dollar

1,6153

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 408,07

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

19,9154

CNY

Chinese yuan renminbi

8,0976

HRK

Kroatische kuna

7,5335

IDR

Indonesische roepia

17 489,04

MYR

Maleisische ringgit

4,9176

PHP

Filipijnse peso

57,665

RUB

Russische roebel

88,0675

THB

Thaise baht

37,095

BRL

Braziliaanse real

6,4205

MXN

Mexicaanse peso

25,9150

INR

Indiase roepie

86,8225

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

| 3.9.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 292/3 |
| --- | --- | --- | --- |

3.9.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 292/3

---

ADMINISTRATIEVE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN VOOR DE SOCIALE ZEKERHEID VAN MIGRERENDE WERKNEMERS

Omrekeningskoersen van de munteenheden in toepassing van Verordening (EEG) nr. 574/72 van de Raad

(2020/C 292/03)

Artikel 107, leden 1, 2 en 4, van Verordening (EEG) nr. 574/72

Referentieperiode: juli 2020

Toepassingsperiode: Oktober, november en december 2020

| juli-20 | EUR | BGN | CZK | DKK | HRK | HUF | PLN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 EUR = | 1 | 1,95580 | 26,5140 | 7,44665 | 7,52960 | 351,163 | 4,44928 |
| 1 BGN = | 0,511300 | 1 | 13,5566 | 3,80747 | 3,84988 | 179,550 | 2,27491 |
| 1 CZK = | 0,0377159 | 0,0737648 | 1 | 0,280857 | 0,283986 | 13,2445 | 0,167809 |
| 1 DKK = | 0,134289 | 0,262642 | 3,56053 | 1 | 1,01114 | 47,1572 | 0,597487 |
| 1 HRK = | 0,132809 | 0,259748 | 3,52130 | 0,988984 | 1 | 46,6378 | 0,590905 |
| 1 HUF = | 0,00284768 | 0,00556949 | 0,0755033 | 0,021206 | 0,0214419 | 1 | 0,0126701 |
| 1 PLN = | 0,224756 | 0,439577 | 5,95917 | 1,67368 | 1,69232 | 78,9259 | 1 |
| 1 RON = | 0,206683 | 0,404231 | 5,48000 | 1,53910 | 1,55624 | 72,5796 | 0,919591 |
| 1 SEK = | 0,096583 | 0,188896 | 2,56079 | 0,719217 | 0,727228 | 33,9163 | 0,429723 |
| 1 GBP = | 1,10538 | 2,16190 | 29,3080 | 8,23137 | 8,3231 | 388,169 | 4,91814 |
| 1 NOK = | 0,093858 | 0,183567 | 2,48854 | 0,698924 | 0,706709 | 32,9593 | 0,417598 |
| 1 ISK = | 0,00630967 | 0,0123404 | 0,167295 | 0,0469859 | 0,0475092 | 2,21572 | 0,028073 |
| 1 CHF = | 0,933612 | 1,82596 | 24,7538 | 6,95228 | 7,02972 | 327,850 | 4,15390 |

juli-20

EUR

BGN

CZK

DKK

HRK

HUF

PLN

1 EUR =

1

1,95580

26,5140

7,44665

7,52960

351,163

4,44928

1 BGN =

0,511300

1

13,5566

3,80747

3,84988

179,550

2,27491

1 CZK =

0,0377159

0,0737648

1

0,280857

0,283986

13,2445

0,167809

1 DKK =

0,134289

0,262642

3,56053

1

1,01114

47,1572

0,597487

1 HRK =

0,132809

0,259748

3,52130

0,988984

1

46,6378

0,590905

1 HUF =

0,00284768

0,00556949

0,0755033

0,021206

0,0214419

1

0,0126701

1 PLN =

0,224756

0,439577

5,95917

1,67368

1,69232

78,9259

1

1 RON =

0,206683

0,404231

5,48000

1,53910

1,55624

72,5796

0,919591

1 SEK =

0,096583

0,188896

2,56079

0,719217

0,727228

33,9163

0,429723

1 GBP =

1,10538

2,16190

29,3080

8,23137

8,3231

388,169

4,91814

1 NOK =

0,093858

0,183567

2,48854

0,698924

0,706709

32,9593

0,417598

1 ISK =

0,00630967

0,0123404

0,167295

0,0469859

0,0475092

2,21572

0,028073

1 CHF =

0,933612

1,82596

24,7538

6,95228

7,02972

327,850

4,15390

| juli-20 | RON | SEK | GBP | NOK | ISK | CHF |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 EUR = | 4,83832 | 10,35383 | 0,904667 | 10,65445 | 158,487 | 1,07111 |
| 1 BGN = | 2,47383 | 5,29391 | 0,462556 | 5,44762 | 81,0343 | 0,547658 |
| 1 CZK = | 0,182482 | 0,390504 | 0,034120 | 0,401842 | 5,97748 | 0,0403979 |
| 1 DKK = | 0,649731 | 1,39040 | 0,121486 | 1,43077 | 21,2830 | 0,143838 |
| 1 HRK = | 0,642574 | 1,37508 | 0,1201481 | 1,41501 | 21,0485 | 0,142253 |
| 1 HUF = | 0,0137780 | 0,0294843 | 0,00257620 | 0,0303404 | 0,451320 | 0,00305017 |
| 1 PLN = | 1,087440 | 2,32708 | 0,203329 | 2,39465 | 35,6208 | 0,240738 |
| 1 RON = | 1 | 2,13996 | 0,186979 | 2,20210 | 32,7566 | 0,221380 |
| 1 SEK = | 0,467298 | 1 | 0,0873751 | 1,02903 | 15,3071 | 0,103451 |
| 1 GBP = | 5,34818 | 11,4449 | 1 | 11,7772 | 175,188 | 1,18398 |
| 1 NOK = | 0,454113 | 0,971784 | 0,0849098 | 1 | 14,8752 | 0,100532 |
| 1 ISK = | 0,030528 | 0,065329 | 0,00570815 | 0,0672260 | 1 | 0,00675834 |
| 1 CHF = | 4,51712 | 9,66646 | 0,844608 | 9,94712 | 147,965 | 1 |

juli-20

RON

SEK

GBP

NOK

ISK

CHF

1 EUR =

4,83832

10,35383

0,904667

10,65445

158,487

1,07111

1 BGN =

2,47383

5,29391

0,462556

5,44762

81,0343

0,547658

1 CZK =

0,182482

0,390504

0,034120

0,401842

5,97748

0,0403979

1 DKK =

0,649731

1,39040

0,121486

1,43077

21,2830

0,143838

1 HRK =

0,642574

1,37508

0,1201481

1,41501

21,0485

0,142253

1 HUF =

0,0137780

0,0294843

0,00257620

0,0303404

0,451320

0,00305017

1 PLN =

1,087440

2,32708

0,203329

2,39465

35,6208

0,240738

1 RON =

1

2,13996

0,186979

2,20210

32,7566

0,221380

1 SEK =

0,467298

1

0,0873751

1,02903

15,3071

0,103451

1 GBP =

5,34818

11,4449

1

11,7772

175,188

1,18398

1 NOK =

0,454113

0,971784

0,0849098

1

14,8752

0,100532

1 ISK =

0,030528

0,065329

0,00570815

0,0672260

1

0,00675834

1 CHF =

4,51712

9,66646

0,844608

9,94712

147,965

1

Source: ECB

Noot: alle kruiskoersen voor ISK worden berekend onder gebruikmaking van de ISK/EUR-koersgegevens van de Centrale Bank van IJsland.

| reference: juli-20 | 1 EUR in national currency | 1 unit of N.C. in EUR |
| --- | --- | --- |
| BGN | 1,95580 | 0,511300 |
| CZK | 26,5140 | 0,0377159 |
| DKK | 7,44665 | 0,134289 |
| HRK | 7,52960 | 0,132809 |
| HUF | 351,163 | 0,00284768 |
| PLN | 4,44928 | 0,224756 |
| RON | 4,83832 | 0,206683 |
| SEK | 10,35383 | 0,096583 |
| GBP | 0,904667 | 1,10538 |
| NOK | 10,65445 | 0,093858 |
| ISK | 158,487 | 0,00630967 |
| CHF | 1,07111 | 0,933612 |

reference: juli-20

1 EUR in national currency

1 unit of N.C. in EUR

BGN

1,95580

0,511300

CZK

26,5140

0,0377159

DKK

7,44665

0,134289

HRK

7,52960

0,132809

HUF

351,163

0,00284768

PLN

4,44928

0,224756

RON

4,83832

0,206683

SEK

10,35383

0,096583

GBP

0,904667

1,10538

NOK

10,65445

0,093858

ISK

158,487

0,00630967

CHF

1,07111

0,933612

Source: ECB

Noot: de ISK/EUR-koersen zijn gebaseerd op gegevens van de Centrale Bank van IJsland.

| 1. | Volgens Verordening (EEG) nr. 574/72 is de koers voor de omrekening in een munteenheid van bedragen die in een andere munteenheid luiden, de door de Commissie berekende koers op basis van het maandgemiddelde gedurende de in lid 2 vermelde referentieperiode van de wisselkoersen van deze munteenheden die door de Europese Centrale Bank zijn gepubliceerd. |
| --- | --- |

1.

| 2. | De referentieperiode is:






  — | de maand januari voor de omrekeningskoersen die met ingang van 1 april daaropvolgend moeten worden toegepast, |
| --- | --- | --- |

2.

—

de maand januari voor de omrekeningskoersen die met ingang van 1 april daaropvolgend moeten worden toegepast,

| — | de maand april voor de omrekeningskoersen die met ingang van 1 juli daaropvolgend moeten worden toegepast, |
| --- | --- |

—

de maand april voor de omrekeningskoersen die met ingang van 1 juli daaropvolgend moeten worden toegepast,

| — | de maand juli voor de omrekeningskoersen die met ingang van 1 oktober daaropvolgend moeten worden toegepast, |
| --- | --- |

—

de maand juli voor de omrekeningskoersen die met ingang van 1 oktober daaropvolgend moeten worden toegepast,

| — | de maand oktober voor de omrekeningskoersen die met ingang van 1 januari daaropvolgend moeten worden toegepast. |
| --- | --- |

—

de maand oktober voor de omrekeningskoersen die met ingang van 1 januari daaropvolgend moeten worden toegepast.

De omrekeningskoersen van de munteenheden worden bekendgemaakt in het tweede Publicatieblad van de Europese Unie (C- reeks) van de maanden februari, mei, augustus en november.

---

INFORMATIE OVER DE EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

| 3.9.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 292/5 |
| --- | --- | --- | --- |

3.9.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 292/5

---

Advies van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en machtsposities van 26 juni 2020 betreffende een ontwerpbesluit in zaak nr. 71480 — Telenor

(2020/C 292/04)

Deel I

| 1. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat, voor deze zaak, de relevante productmarkt op het upstreamniveau de wholesalemarkt voor diensten voor toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken is. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat, voor deze zaak, de relevante productmarkt op het downstreamniveau de retailmarkt is voor de levering van afzonderlijke mobiele breedbanddiensten (“MBB”) aan particuliere klanten. Een minderheid onthoudt zich. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat, voor deze zaak, de relevante geografische markt voor de levering van diensten voor toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken op wholesaleniveau beperkt is tot Noorwegen. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat, voor deze zaak, de relevante geografische markt voor de levering van afzonderlijke MBB-diensten aan particuliere klanten beperkt is tot Noorwegen. |
| --- | --- |

4.

| 5. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat Telenor vanaf januari 2008 tot het einde van 2012 een machtspositie had op de wholesalemarkt voor diensten voor van toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken in Noorwegen. |
| --- | --- |

5.

| 6. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat Telenor misbruik heeft gemaakt van een machtspositie in de zin van artikel 54 van de EER-Overeenkomst door zodanige wholesaletarieven voor nationale roamingdiensten (“NRO”) aan Network Norway (“NwN”) en retailtarieven voor afzonderlijke MBB-diensten aan particuliere klanten te berekenen, dat een even efficiënte concurrent van 1 augustus 2008 tot en met 31 augustus 2010 negatieve brutomarges zou hebben behaald. Een minderheid onthoudt zich. |
| --- | --- |

6.

| 7. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat Telenor misbruik heeft gemaakt van een machtspositie in de zin van artikel 54 van de EER-Overeenkomst door zodanige wholesaletarieven voor mobiele virtuele netwerkexploitanten (“MVNO’s”) aan Ventelo en retailtarieven voor afzonderlijke MBB-diensten aan particuliere klanten te berekenen, dat een even efficiënte concurrent van 1 januari 2008 tot en met 30 november 2010 negatieve brutomarges zou hebben behaald. Een minderheid onthoudt zich. |
| --- | --- |

7.

| 8. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat Telenor misbruik heeft gemaakt van een machtspositie in de zin van artikel 54 van de EER-Overeenkomst door zodanige wholesaletarieven voor serviceproviders (“SP”) en retailtarieven voor afzonderlijke MBB-diensten aan particuliere klanten te berekenen, dat een even efficiënte concurrent van 1 januari 2008 tot en met 31 december 2012 negatieve brutomarges zou hebben behaald. Een minderheid onthoudt zich. |
| --- | --- |

8.

| 9. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat het misbruik van Telenor de handel tussen overeenkomstsluitende partijen ongunstig kan beïnvloeden in de zin van artikel 54 van de EER-overeenkomst. |
| --- | --- |

9.

| 10. | Het Adviescomité beveelt aan deel I van haar advies bekend te maken in het Publicatieblad van de Europese Unie en in het EER-supplement. |
| --- | --- |

10.

Deel II

| 1. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat de adressaten van het ontwerpbesluit een geldboete moet worden opgelegd voor elke inbreuk door prijssqeeze. Een minderheid onthoudt zich. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat de ondernemingsspecifieke opbrengsten van Telenor die op de relevante wholesalemarkt worden gegenereerd (voor NwN en Ventelo afzonderlijk, en voor SP’s als geheel) en de opbrengsten van Telenor met betrekking tot de relevante retailmarkt, in aanmerking moeten worden genomen voor de berekening van het basisbedrag van de geldboete. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens over het basisbedrag van de in deze zaak vastgestelde geldboete. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat in deze zaak een bijkomend bedrag (“entry fee”) moet worden opgelegd. |
| --- | --- |

4.

| 5. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat er in deze zaak geen verzwarende of verzachtende omstandigheden van toepassing zijn. |
| --- | --- |

5.

| 6. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens dat er in deze zaak een vermenigvuldigingsfactor ter afschrikking moet worden toegepast. |
| --- | --- |

6.

| 7. | Het Adviescomité is het met de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA eens over het eindbedrag van de geldboete. |
| --- | --- |

7.

| 8. | Het Adviescomité beveelt aan deel II van haar advies bekend te maken in het Publicatieblad van de Europese Unie en in het EER-supplement. |
| --- | --- |

8.

---

| 3.9.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 292/7 |
| --- | --- | --- | --- |

3.9.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 292/7

---

Eindverslag van de raadadviseur-auditeur in zaak nr. 71480 — Telenor

(2020/C 292/05)

Dit eindverslag van de raadadviseur-auditeur in zaak nr. 71480 — Telenor — wordt ingediend overeenkomstig artikel 16 van Besluit nr. 442/12/COL van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van 29 november 2012 betreffende de functie en het mandaat van de raadadviseur-auditeur in bepaalde mededingingsprocedures (“mandaat”).

De procedure en het ontwerpbesluit dat in deze zaak aan het Adviescomité moet worden voorgelegd, geven aanleiding tot de volgende opmerkingen.

1.   Inleiding

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (“Toezichthoudende Autoriteit”) beschikte over informatie waaruit bleek dat Telenor Norge AS (1) mogelijk praktijken had toegepast die misbruik van een machtspositie in de zin van artikel 54 van de EER-Overeenkomst opleveren en/of overeenkomsten had gesloten, of mogelijk had deelgenomen aan onderling afgestemde feitelijke gedragingen, in strijd met artikel 53 van die overeenkomst.

De afdeling Mededinging en Staatssteun van de Toezichthoudende Autoriteit (“CSA”) heeft van 3 tot en met 12 december 2012 inspecties uitgevoerd in de lokalen van Telenor Norge AS en haar moedermaatschappij Telenor ASA (hierna tezamen “Telenor” genoemd). De inspectie van de van Telenor verkregen gegevens is van 12 tot en met 14 maart 2013 voortgezet ten kantore van de Toezichthoudende Autoriteit in Brussel, in aanwezigheid van vertegenwoordigers van Telenor.

Vervolgens hebben de Toezichthoudende Autoriteit en Telenor verschillende bijeenkomsten gehouden, onder andere over de stand van zaken, en hebben ze informatie uitgewisseld. De Toezichthoudende Autoriteit heeft verzoeken om informatie gezonden aan Telenor en aan andere exploitanten op de mobiele markten in Noorwegen.

In de loop van haar onderzoek heeft de Toezichthoudende Autoriteit een uitgebreid onderzoek uitgevoerd naar het gedrag van Telenor op drie Noorse markten: 1) de wholesalemarkt voor mobiele diensten voor toegang en gespreksopbouw, 2) de markt voor mobiele breedbanddiensten aan particuliere klanten en 3) de markt voor mobiele communicatiediensten aan zakelijke klanten.

Op 26 maart 2014 heeft de Toezichthoudende Autoriteit een procedure tegen Telenor ingeleid (gebeurtenis nr. 697590; Besluit nr. 135/14/COL) overeenkomstig artikel 2, lid 1, van hoofdstuk III van Protocol nr. 4 bij de Toezichtovereenkomst, met het oog op de vaststelling van een besluit op grond van afdeling III van hoofdstuk II van Protocol nr. 4 bij de Toezichtovereenkomst.

2.   De schriftelijke procedure

Op 1 februari 2016 heeft de Toezichthoudende Autoriteit een mededeling van punten van bezwaar vastgesteld, gericht aan Telenor (document nr. 784362; Besluit nr. 028/16/COL). In de mededeling van punten van bezwaar werd het voorlopige standpunt van de Toezichthoudende Autoriteit uiteengezet dat Telenor inbreuk had gemaakt op artikel 54 van de EER-Overeenkomst door het toepassen van: 1) een prijssqueeze tussen de wholesaletarieven voor toegang en gespreksopbouw en de retailtarieven die Telenor vanaf januari 2008 tot eind 2012 voor mobiele breedbanddiensten aan particuliere klanten in Noorwegen berekende (“het prijssqueezemisbruik”); en 2) lock-in-clausules in de retailcontracten van Telenor met zakelijke en overheidsklanten in Noorwegen vanaf januari 2008 tot de datum van vaststelling van de mededeling van punten van bezwaar (“het lock-in-misbruik”).

Telenor werd verzocht tegen 11 april 2016 te antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar. Op verzoek van Telenor (document nr. 796438) heeft de Toezichthoudende Autoriteit de termijn verlengd tot en met 25 april 2016 (document nr. 796492). Op 25 april 2016 heeft Telenor geantwoord op de mededeling van punten van bezwaar (documenten nrs. 802028 en 802055).

3.   Eerste hoorzitting

In het antwoord op de punten van bezwaar heeft Telenor verzocht om een hoorzitting, zoals bepaald in artikel 6, lid 1, van het mandaat. Voorafgaand aan de hoorzitting heeft de Toezichthoudende Autoriteit bij brief van 31 augustus 2016 aan Telenor een lijst met vragen gestuurd die voortvloeiden uit het antwoord van Telenor op de punten van bezwaar (document nr. 815872). De hoorzitting vond plaats in Brussel op 3 en 4 oktober 2016.

a.   Deelnemers

Op de hoorzitting waren vertegenwoordigers van Telenor en Telia aanwezig. Telia mocht als belanghebbende derde partij worden gehoord (document nr. 807635). De hoorzitting werd namens de Toezichthoudende Autoriteit bijgewoond door vertegenwoordigers van de CSA, de juridische en uitvoerende afdeling alsook (voor de eerste dag van de hoorzitting) het verantwoordelijke lid van het College. Daarnaast werd de hoorzitting bijgewoond door vertegenwoordigers van de Noorse mededingingsautoriteit (Konkurransetilsynet) en de Noorse communicatieautoriteit (Nasjonal Kommnikasjonsmyndighet, hierna “Nkom” genoemd).

b.   Procedurekwesties

Na onderzoek van alle procedurekwesties, met name de kwesties die worden genoemd in artikel 14, lid 1, onder a) tot en met d), van het mandaat, te weten:

| — | het vrijgeven van documenten en het verlenen van toegang tot het dossier, |
| --- | --- |

—

het vrijgeven van documenten en het verlenen van toegang tot het dossier,

| — | termijnen voor het antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar, |
| --- | --- |

—

termijnen voor het antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar,

| — | de inachtneming van het recht te worden gehoord, en |
| --- | --- |

—

de inachtneming van het recht te worden gehoord, en

| — | het correcte verloop van de hoorzitting, |
| --- | --- |

—

het correcte verloop van de hoorzitting,

heb ik in mijn tussentijdse verslag van 21 november 2019 (doc. nr. 922733) bevestigd dat de effectieve uitoefening van de procedurele rechten van de partijen is gerespecteerd. Dit standpunt werd verder ondersteund door het feit dat Telenor of Telia noch voorafgaand aan, noch tijdens de hoorzitting de raadadviseur-auditeur heeft verzocht de besluiten van de Toezichthoudende Autoriteit met betrekking tot een procedurekwestie te herzien.

c.   Verloop van de hoorzitting

Om het risico van onnodige tijdsdruk te vermijden, werd de hoorzitting over twee dagen gehouden, zoals gevraagd door Telenor. De hoorzitting werd volledig in het Engels gehouden en werd vastgelegd, zoals bepaald in artikel 14, lid 8, van hoofdstuk III van Protocol nr. 4 bij de Toezichtovereenkomst. Delen van de hoorzitting zijn in besloten zitting behandeld, overeenkomstig artikel 13 van het mandaat.

De eerste dag werd besteed aan de bespreking van het prijssqueezemisbruik. Na een korte inleiding door de raadadviseur-auditeur heeft de CSA haar standpunt over de beschuldigingen naar voren gebracht, zoals deze in de mededeling van punten van bezwaar uiteengezet zijn. De vertegenwoordigers van Telenor gaven hun standpunt over het prijssqueezemisbruik. De juridisch vertegenwoordigers van Telenor gaven vervolgens een presentatie over de belangrijkste juridische kwesties en met name over de beoordeling van de machtspositie, de afwezigheid van onmisbaarheid (de noodzaak om het netwerk van Telenor te gebruiken) en de keuze van het aggregatieniveau voor de prijssqueezetoets. Daarnaast gaven de vertegenwoordigers van Telenor een presentatie over de belangrijkste economische aspecten van de zaak, waaronder met name de beschuldiging van prijssqueezemisbruik en de bevindingen in de mededeling van punten van bezwaar met betrekking tot de marktdefinitie en de marktaandelen. Na elke presentatie volgden een aantal vragen die door verschillende functionarissen van de CSA werden gesteld en door de vertegenwoordigers van Telenor naar behoren werden beantwoord. Vervolgens werden de vertegenwoordigers van Telia in de gelegenheid gesteld om hun standpunt over de zaak uiteen te zetten. Hun mondelinge bijdrage was meer gericht op feitelijke dan op juridische kwesties, met name gerelateerd aan de marktdefinities voor de wholesale- en retailmarkten, de capaciteitsbeperkingen en de bevindingen over de machtspositie van Telenor.

De tweede dag werd besteed aan een bespreking van het lock-in-misbruik. Ook hier gaf de CSA een overzicht van de beschuldigingen in de mededeling van punten van bezwaar, met inbegrip van de redenen voor de voorlopige conclusie van de Toezichthoudende Autoriteit dat de lock-in-regelingen een misbruik vormden, alsmede de redenering van de CSA met betrekking tot de marktdefinitie en de machtspositie. Net als op de eerste dag van de hoorzitting gaf Telenor een afzonderlijke presentatie over elk van de feiten, de juridische aspecten en de economische gevolgen van de lock-in-regeling. De bedrijfsvertegenwoordigers van Telenor gaven een gedetailleerde presentatie over de ontwikkeling van het zakelijke klantensegment en de ontwikkeling van de lock-in-praktijken en de achterliggende zakelijke motieven. In de presentatie over de juridische aspecten lichtten de vertegenwoordigers van Telenor hun standpunt toe dat de bevindingen in de mededeling van punten van bezwaar werden gekenmerkt door een misverstand over de werking van de markten en de lock-in-praktijken, waaronder de reden dat, naar de mening van Telenor, de Toezichthoudende Autoriteit het concurrentiebevorderende karakter van de lock-in-overeenkomsten voor abonnementen niet had erkend. In dit verband verklaarden de vertegenwoordigers van Telenor dat de Toezichthoudende Autoriteit naar hun mening niet had aangetoond dat het waarschijnlijk was dat de lock-in-regelingen concurrentieverstorende effecten zouden hebben. Daarnaast werd er door de bedrijfsvertegenwoordigers van Telenor een presentatie gegeven tijdens een besloten zitting over de verschillende contractafspraken die Telenor had voor zakelijke klanten. Na afloop van de besloten zitting heeft Telia haar visie op het lock-in-misbruik uiteengezet. De presentatie van Telia was gericht op de kwesties van marktdefinitie en de machtspositie van Telenor op de retailmarkt.

Ik heb in mijn tussentijds verslag van 21 november 2019 (doc. nr. 922733) bevestigd dat de hoorzitting Telenor en Telia voldoende gelegenheid heeft geboden om overeenkomstig artikel 10, lid 4, van het mandaat hun standpunt over de voorlopige bevindingen van de Toezichthoudende Autoriteit naar voren te brengen.

4.   Vervolgprocedure

Na de hoorzitting heeft de Toezichthoudende Autoriteit op 13 februari 2017 aanvullende informatieverzoeken gestuurd naar Telia (documenten nrs. 840673 en 1076450) en op 18 mei 2017 naar TDC SA (“TDC”) (2) (document nr. 857212). Telia en TDC hebben geantwoord op respectievelijk 14 maart 2017 (documenten nrs. 847236, 847237, 1076156, 1076158, 847239, 847240, 847241, 847242, 847808, 847809, 847810, 847811, 847812, 847813, 847814, 847815, 847817, 847818, 847819, 847820, 847821, 847822, 847823, 847824 en 847825) en 15 juni 2017 (documenten nrs. 880377, 1076043, 1076044, 1076045, 1076046, 1076047, 1076049, 1076050, 1076051, 1076052, 1076053, 1076054 en 1076055). Op 12 oktober 2017 heeft de Toezichthoudende Autoriteit een bijeenkomst met Telenor gehouden over de stand van zaken. Op die bijeenkomst kondigde de Toezichthoudende Autoriteit aan dat zij voornemens was een aanvullende mededeling van punten van bezwaar vast te stellen op basis van aanvullende informatie die na de hoorzitting was ontvangen.

5.   Aanvullende mededeling van punten van bezwaar

Op 24 juni 2019 heeft de Toezichthoudende Autoriteit een aanvullende mededeling van punten van bezwaar vastgesteld, gericht aan Telenor (document nr. 1075321; Besluit nr. 047/19/COL). In de aanvullende mededeling van punten van bezwaar legde de Toezichthoudende Autoriteit uit dat zij om redenen van prioriteitstelling had besloten haar onderzoek naar het lock-in-misbruik te staken. De aanvullende mededeling van punten van bezwaar vulde de oorspronkelijke punten van bezwaar aan en moest samen met deze laatste worden gelezen.

Telenor mocht tot en met 13 augustus 2019 reageren op de aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Op verzoek van Telenor heeft de Toezichthoudende Autoriteit de termijn verlengd tot en met 20 augustus 2019 (document nr. 1078100). Telenor was het niet eens met de duur van de verleende verlenging en verzocht de raadadviseur-auditeur bij brief van 8 juli 2019 (document nr. 1079670) om het verzoek van Telenor om een verlenging tot en met 16 september 2019 opnieuw te beoordelen. Bij brief van 22 juli 2019 (document nr. 1079572) gaf de raadadviseur-auditeur aan de termijn te verlengen tot en met 2 september 2019, teneinde rekening te houden met het feit dat Telenor pas dertien dagen nadat zij de dvd met toegang tot het dossier had ontvangen, toegang kreeg tot bepaalde belangrijke documenten die in een dataroom werden bewaard. Telenor heeft op 2 september 2019 op de aanvullende mededeling van punten van bezwaar geantwoord (document nr. 1085650).

6.   Tweede hoorzitting

In het antwoord op de aanvullende mededeling van punten van bezwaar verzocht Telenor om een hoorzitting, zoals bepaald in artikel 6, lid 1, van het mandaat. De hoorzitting vond plaats in Brussel op 10 oktober 2019.

a.   Deelnemers

Op de hoorzitting waren vertegenwoordigers van Telenor aanwezig. Namens de Toezichthoudende Autoriteit werd de hoorzitting bijgewoond door vertegenwoordigers van de CSA en de juridische en uitvoerende afdeling. Daarnaast werd de hoorzitting bijgewoond door vertegenwoordigers van de Noorse mededingingsautoriteit (Konkurransetilsynet) en de Nkom. Telia had niet verzocht om de hoorzitting bij te wonen.

b.   Procedurekwesties

Na onderzoek van alle procedurekwesties, met name de kwesties die worden genoemd in artikel 14, lid 1, onder a) tot en met d), van het mandaat, te weten:

| — | het vrijgeven van documenten en het verlenen van toegang tot het dossier, |
| --- | --- |

—

het vrijgeven van documenten en het verlenen van toegang tot het dossier,

| — | termijnen voor het antwoorden op de aanvullende mededeling van punten van bezwaar, |
| --- | --- |

—

termijnen voor het antwoorden op de aanvullende mededeling van punten van bezwaar,

| — | de inachtneming van het recht te worden gehoord, en |
| --- | --- |

—

de inachtneming van het recht te worden gehoord, en

| — | het correcte verloop van de hoorzitting, |
| --- | --- |

—

het correcte verloop van de hoorzitting,

heb ik in mijn tussentijds verslag van 21 november 2019 (doc. nr. 922733) bevestigd dat de effectieve uitoefening van de procedurele rechten van de partijen is gerespecteerd. Dit standpunt werd verder ondersteund door het feit dat Telenor mij noch voorafgaand aan, noch tijdens de tweede hoorzitting heeft verzocht de besluiten van de Toezichthoudende Autoriteit met betrekking tot een procedurele kwestie te herzien, behalve wat betreft de verlenging van de antwoordtermijn voor de aanvullende mededeling van punten van bezwaar, waarvoor de raadadviseur-auditeur een passende oplossing heeft gevonden (zoals hierboven uiteengezet in de tweede alinea van punt 5).

c.   Verloop van de hoorzitting

De hoorzitting heeft één dag geduurd. De hoorzitting werd volledig in het Engels gehouden en werd opgenomen, zoals bepaald in artikel 14, lid 8, van hoofdstuk III van Protocol nr. 4 bij de Toezichtovereenkomst. Alle delen van de hoorzitting werden in openbare zitting behandeld.

De dag werd volledig besteed aan het prijssqueezemisbruik — het onderwerp van de aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Na een inleidende verklaring van de raadadviseur-auditeur heeft de CSA haar standpunt over de beschuldigingen naar voren gebracht, zoals deze uiteengezet zijn in de aanvullende mededeling van punten van bezwaar. De rest van de spreektijd werd bijna volledig aan Telenor toegewezen. Eerst heeft een vertegenwoordiger van Telenor enkele algemene inleidende opmerkingen gemaakt en het standpunt van Telenor over het vermeende misbruik uiteengezet. Daarna gaven de juridisch vertegenwoordigers van Telenor een presentatie over de procedurele kwesties van de zaak, waarbij het recht van Telenor om te worden gehoord, de bewijslast en enkele methodologische kwesties aan de orde kwamen. Wat betreft het recht van Telenor om te worden gehoord, voerde Telenor aan dat de aanvullende mededeling van punten van bezwaar geen context of analyses verstrekte en dat Telenor daardoor niet voldoende informatie had ontvangen om een adequaat antwoord te geven.

Daarna gaf Telenor een presentatie over de feitelijke of potentiële concurrentie op de relevante downstreammarkt en vervolgens nog een presentatie over de definitie van de downstreammarkt. De laatste presentatie lichtte de ontwikkeling van de mobiele breedbandmarkt voor particulieren in Noorwegen toe en behandelde een aantal juridische argumenten. Na de lunchpauze presenteerden de juridisch vertegenwoordigers van Telenor een prijssqueeze-analyse die zich met name richtte op het aggregatieniveau en een effectbeoordeling. Vervolgens gaven de economische adviseurs van Telenor een presentatie over economische kwesties, waarin onder meer de volgende onderwerpen aan bod kwamen: marktdefinitie, aggregatieniveau, effecten, gebruik van de marges van Telia, alsmede modellerings- en methodologische kwesties.

In de loop van de hoorzitting heeft de CSA een aantal vragen gesteld, die allemaal door Telenor zijn behandeld en beantwoord. Aan het einde van de hoorzitting eindigde de vertegenwoordiger van Telenor met enkele slotopmerkingen en verzocht hij Telenor in de gelegenheid te stellen na te denken over de vraag of zij de mogelijkheid wilde krijgen van een schriftelijke follow-up van de vragen die tijdens de hoorzitting waren gesteld. Ik heb ingestemd met dit verzoek en heb Telenor verzocht om tegen 16 oktober 2019 aan te geven of Telenor een schriftelijke reactie op van een van de vragen noodzakelijk achtte. Op 16 oktober 2019 deelde Telenor mij mee dat een opvolging van een aantal van de vragen noodzakelijk werd geacht en dat dit schrijven tegen 25 oktober 2019 ingediend zou worden. Ik heb ingestemd met deze termijn. Op 25 oktober 2019 heeft Telenor schriftelijk antwoord gegeven (document nr. 1093684) op twee vragen die tijdens de hoorzitting waren gesteld: 1) data in mobiele-telefonieplannen ter vervanging van afzonderlijke mobiele breedbanddiensten voor particulieren; en 2) aanbieders van diensten als potentiële wholesaleleveranciers.

Ik heb in mijn tussentijds verslag van 21 november 2019 (doc. nr. 922733) geoordeeld dat de hoorzitting Telenor voldoende gelegenheid heeft geboden om overeenkomstig artikel 10, lid 4, van het mandaat haar standpunt over de voorlopige bevindingen van de Toezichthoudende Autoriteit naar voren te brengen.

Wat betreft de opmerking van Telenor dat de aanvullende mededeling van punten van bezwaar geen context of analyses heeft verstrekt en dat Telenor daardoor niet voldoende informatie heeft ontvangen om een adequaat antwoord te geven, ben ik van mening dat de aanvullende mededeling van punten van bezwaar voldoende context en analyses heeft verstrekt om Telenor in staat te stellen hierop adequaat te antwoorden. Toen de Toezichthoudende Autoriteit bijvoorbeeld naar documenten verwees als aanvullend bewijs ter ondersteuning van haar voorlopige conclusies, verwees zij in een specifieke context naar een concreet onderwerp en gaf zij de relevante delen in deze documenten aan ter ondersteuning van haar conclusies.

7.   Vervolgprocedure

Op 7 november 2019 stuurde de Toezichthoudende Autoriteit een verzoek om informatie aan Telenor met betrekking tot interne en externe marktonderzoeken/onderzoeken die Telenor in de periode van 1 januari 2007 tot en met 30 september 2013 heeft uitgevoerd met betrekking tot mobiele datadiensten in Noorwegen (document nr. 1095066). Telenor heeft op 15 november 2019 op dit verzoek om informatie geantwoord (document nr. 1097450) en op 10 december 2019 opmerkingen over de betreffende marktonderzoeken ingediend (document nr. 1103119).

Op 13 december 2019 werd een kort telefoongesprek met een statusupdate gevoerd met Telenor.

Op 13 januari 2020 stuurde de Toezichthoudende Autoriteit een verzoek om informatie (document nr. 1097871) naar de Nkom met het verzoek om documenten en verslagen van onderzoeken die in de periode 2008 tot en met 2012 door de Nkom en/of andere belanghebbenden waren uitgevoerd, alsmede met betrekking tot informatie/presentaties die van belanghebbenden waren ontvangen over de vervangbaarheid tussen mobiele breedbanddiensten en andere diensten in de periode 2008 tot en met 2012. De Nkom heeft op 20 januari 2020 op dit verzoek om informatie geantwoord (document nr. 1109079).

Tijdens een bijeenkomst per videoconferentie over de stand van zaken op 12 februari 2020 werd Telenor op de hoogte gebracht van het voornemen van de Toezichthoudende Autoriteit om een “letter of facts” te sturen.

Op 27 februari 2020 heeft de Toezichthoudende Autoriteit een “letter of facts” aan Telenor gestuurd (document nr. 1110474) om deze in de gelegenheid te stellen opmerkingen te maken over: 1) reeds bestaand bewijsmateriaal dat niet uitdrukkelijk werd aangevoerd in de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar, maar dat, na verdere analyse van het dossier, volgens de Toezichthoudende Autoriteit relevant zou kunnen zijn om de voorlopige conclusies in de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar te staven; 2) aanvullend bewijs dat onder de aandacht van de Toezichthoudende Autoriteit is gebracht na de vaststelling van de aanvullende mededeling van punten van bezwaar; en 3) gevoeligheidsberekeningen als robuustheidstoets met betrekking tot de marges van de wholesaleklanten van Telia en Telenor.

Tegelijk met de “letter of facts” verleende de Toezichthoudende Autoriteit Telenor toegang tot alle documenten die in het dossier waren opgenomen na de vaststelling van de aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Aangezien de Toezichthoudende Autoriteit in de “letter of facts” ook een beperkte hoeveelheid informatie had opgenomen die vertrouwelijk was ten opzichte van Telenor, kregen de externe adviseurs van Telenor de mogelijkheid tot inzage in deze vertrouwelijke informatie via een dataroom-procedure. Telenor heeft er echter niet voor gekozen om van deze mogelijkheid gebruik te maken.

Op 23 maart 2020 heeft Telenor de “letter of facts” beantwoord (documenten nrs. 1123012, 1133599, 1135608, 1133600 en 1133601).

Op 30 april 2020 heeft de Toezichthoudende Autoriteit een verzoek om informatie aan Telenor gestuurd voor omzetgerelateerde gegevens (document nrs. 1130626 en 1126651), waarop Telenor op 15 mei 2020 heeft geantwoord (documenten nrs. 1133295, 1133296, 1133371 en 1133372).

De Toezichthoudende Autoriteit heeft op 18 mei 2020 per e-mail (document nr. 1133872) aan Telenor een vraag gesteld over de onderliggende documenten met betrekking tot de tweeledige optie voor de prijsstelling van data, waarnaar in het antwoord van Telenor op de mededeling van punten van bezwaar werd verwezen. Telenor heeft deze vraag op 25 mei 2020 per e-mail beantwoord (document nr. 1134573).

8.   Het ontwerpbesluit

De reikwijdte van de inbreuken die in het aan het Adviescomité voorgelegde ontwerpbesluit zijn vastgesteld, is beperkter dan in de oorspronkelijke mededeling van punten van bezwaar.

Zoals hierboven (in punt 2) is uiteengezet, werd in de mededeling van punten van bezwaar het voorlopige standpunt van de Toezichthoudende Autoriteit uiteengezet dat Telenor inbreuk had gemaakt op artikel 54 van de EER-Overeenkomst door het toepassen van: 1) een prijssqueeze tussen de wholesaletarieven voor toegang en gespreksopbouw en de retailtarieven die Telenor vanaf januari 2008 tot eind 2012 voor mobiele breedbanddiensten aan particuliere klanten in Noorwegen berekende; en 2) lock-in-clausules in de retailcontracten van Telenor met zakelijke en overheidsklanten in Noorwegen vanaf januari 2008 tot de datum van vaststelling van de mededeling van punten van bezwaar.

In de daaropvolgende aanvullende mededeling van punten van bezwaar (zie hierboven, eerste alinea van punt 5) besloot de Toezichthoudende Autoriteit, om redenen van prioriteitstelling, haar onderzoek naar het tweede vermeende misbruik dat in de mededeling van punten van bezwaar werd uiteengezet, d.w.z. de lock-in-clausules in combinatie met boetes voor vroegtijdige beëindiging op de retailmarkt voor de levering van mobiele communicatiediensten aan zakelijke klanten in Noorwegen, stop te zetten. Bijgevolg had de aanvullende mededeling van punten van bezwaar uitsluitend betrekking op het mogelijke vermeende prijssqueezemisbruik, dat reeds in de mededeling van punten van bezwaar was uiteengezet. Het ontwerpbesluit gaat in op dit prijssqueezemisbruik.

In het ontwerpbesluit stelt de Toezichthoudende Autoriteit vast dat Telenor misbruik heeft gemaakt van een machtspositie in de zin van artikel 54 van de EER-Overeenkomst door een prijssqueeze te hanteren tussen de wholesalemarkt voor diensten voor toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken en de retailmarkt voor afzonderlijke mobiele breedbanddiensten aan particuliere klanten in Noorwegen op en vanaf 1 januari 2008 tot en met 31 december 2012 (“de beschouwde periode”).

In het ontwerpbesluit noemt de Toezichthoudende Autoriteit de wholesalemarkt voor diensten voor toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken in Noorwegen als de relevante upstreammarkt en de retailmarkt voor de levering van afzonderlijke mobiele breedbanddiensten aan particuliere klanten in Noorwegen als de relevante downstreammarkt.

In het ontwerpbesluit concludeert de Toezichthoudende Autoriteit dat Telenor gedurende de beschouwde periode een machtspositie innam op de wholesalemarkt voor diensten voor toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken in Noorwegen en dat Telenor tegelijkertijd een grote marktmacht had op de retailmarkt voor de levering en verkoop van afzonderlijke mobiele breedbanddiensten aan particuliere klanten in Noorwegen.

De Toezichthoudende Autoriteit oordeelt verder in het ontwerpbesluit dat tijdens de beschouwde periode het verschil tussen enerzijds de prijs die Telenor upstream in rekening bracht aan concurrenten voor de levering van wholesalediensten voor toegang en gespreksopbouw op haar openbare mobiele telefoonnetwerk, en anderzijds de prijs die Telenor aan haar eigen klanten op het downstreamniveau in rekening bracht voor afzonderlijke mobiele breedbanddiensten voor particuliere klanten in Noorwegen, het even efficiënte concurrenten, die afhankelijk zijn van dergelijke wholesalediensten, onmogelijk heeft gemaakt om met Telenor op de downstreammarkt te concurreren zonder verlies te lijden.

Bijgevolg stelt Toezichthoudende Autoriteit vast dat Telenor de prijssqueeze heeft toegepast op de volgende klanten van wholesalediensten voor toegang en gespreksopbouw op haar openbare mobiele telefoonnetwerk: 1) Network Norway vanaf 1 augustus 2008 tot en met 31 augustus 2010; 2) Ventelo vanaf 1 januari 2008 tot en met 30 november 2010; en 3) aanbieders van diensten vanaf 1 januari 2008 tot en met 31 december 2012.

Wat deze drie inbreuken betreft, is het ontwerpbesluit beperkter dan de oorspronkelijke mededeling van punten van bezwaar. In de mededeling van punten van bezwaar stelde de Toezichthoudende Autoriteit een prijssqueeze vast met betrekking tot Network Norway over een periode van drie jaar, van januari 2008 tot eind 2010. Deze is nu in het ontwerpbesluit beperkt tot de periode ingaand op 1 augustus 2008 tot en met 31 augustus 2010. Wat Ventelo betreft, had de mededeling van punten van bezwaar betrekking op een periode van vijf jaar die liep van januari 2008 tot eind 2012, terwijl het ontwerpbesluit nu betrekking heeft op de periode van 1 januari 2008 tot en met 30 november 2010. Bovendien wordt in het ontwerpbesluit niet langer de prijssqueeze met betrekking tot Telenors wholesaleklant TDC in aanmerking genomen, zoals oorspronkelijk in de mededeling van punten van bezwaar was voorzien. In de aanvullende mededeling van punten van bezwaar stelde de Toezichthoudende Autoriteit met betrekking tot TDC vast dat het bedrijf niet actief was op de particuliere markt en dat het ook geen plannen had om die markt te betreden tijdens de beschouwde periode. Bijgevolg mocht TDC in die periode niet worden beschouwd als een daadwerkelijke of potentiële concurrent op de relevante downstreammarkt. Als gevolg daarvan maakt TDC geen deel meer uit van de bevindingen van de Toezichthoudende Autoriteit ten aanzien van de prijssqueeze.

In het ontwerpbesluit concludeert de Toezichthoudende Autoriteit voorts dat de prijssqueeze concurrentieverstorende effecten kan hebben op de relevante retailmarkt en dat het gedrag van Telenor niet objectief kan worden gerechtvaardigd.

Alle bovenstaande bevindingen in het ontwerpbesluit komen overeen met de bezwaren die reeds in de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar waren opgenomen, zoals aangevuld door de “letter of facts”. Het ontwerpbesluit is gebaseerd op dezelfde relevante geografische en productmarkten op upstream- en downstreamniveau, zoals uiteengezet in de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Wat het prijssqueezemisbruik betreft, ligt de beschouwde periode binnen de in de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar genoemde perioden en is deze nu beperkter dan voorheen (zoals hierboven uitgelegd). Voorts concludeert de Toezichthoudende Autoriteit dat Telenor misbruik heeft gemaakt van haar machtspositie door middel van een prijssqueeze ten aanzien van Network Norway, Ventelo en aanbieders van diensten, die drie afzonderlijke inbreuken op artikel 54 van de EER-Overeenkomst vormen. Deze drie afzonderlijke inbreuken werden vastgesteld in de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar, zoals aangevuld door de letter of facts.

Naar mijn mening, en overeenkomstig artikel 16, lid 1, van het mandaat, wordt in het ontwerpbesluit uitsluitend ingegaan op bezwaren ten aanzien waarvan Telenor in de gelegenheid is gesteld haar standpunt kenbaar te maken.

9.   Conclusie

In het licht van het bovenstaande ben ik van mening dat de effectieve uitoefening van procedurele rechten van de adressaten van het ontwerpbesluit, waaronder het recht om te worden gehoord, in alle stadia van de procedure naar behoren in acht is genomen.

Brussel, 3 juni 2020.

Michael SÁNCHEZ RYDELSKI

Raadadviseur-auditeur

---

(1)  Dit had ook betrekking op haar rechtsvoorganger Telenor Mobil AS.

1

(2)  TDC SA is een Deense aanbieder van telecomdiensten.

2

---

| 3.9.2020 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 292/13 |
| --- | --- | --- | --- |

3.9.2020

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 292/13

---

Samenvatting van Besluit nr. 070/20/COL van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van 29 juni 2020 betreffende een procedure op grond van artikel 54 van de EER‐overeenkomst

(Zaak nr. 71480 — Telenor)

(2020/C 292/06)

Op 29 juni 2020 heeft de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (“de Autoriteit”) een besluit vastgesteld in het kader van een procedure op grond van artikel 54 van de EER-Overeenkomst (“EER”). Overeenkomstig artikel 30 van hoofdstuk II van Protocol nr. 4 bij de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (“Toezichtovereenkomst”) publiceert de Autoriteit hierbij de namen van de partijen en de belangrijkste inhoud van het besluit, met inbegrip van de opgelegde sancties, rekening houdend met het gerechtvaardigd belang van de ondernemingen bij de bescherming van hun bedrijfsgeheimen.

1.   INLEIDING

| 1. | Op 29 juni 2020 heeft de Autoriteit een besluit vastgesteld op grond van artikel 7 van hoofdstuk II van Protocol nr. 4 bij de Toezichtovereenkomst (“het besluit”), gericht aan Telenor Norge AS (met inbegrip van haar rechtsvoorganger Telenor Mobil AS) en haar moedermaatschappij Telenor ASA (hierna tezamen “Telenor”), waarbij een geldboete aan Telenor is opgelegd wegens schending van artikel 54 van de EER-overeenkomst. Het besluit betreft concurrentieverstorend gedrag (prijssqueezepraktijken), in strijd met artikel 54 van de EER-overeenkomst, van Telenor met betrekking tot afzonderlijke mobiele breedbanddiensten (“MBB”) (1) geleverd aan particuliere klanten in Noorwegen in de periode 2008‐2012 (“de beschouwde periode”). |
| --- | --- |

1.

2.   PROCEDURE

| 2. | De Autoriteit heeft uit hoofde van artikel 20, lid 4, van hoofdstuk II van Protocol nr. 4 bij de Toezichtovereenkomst van 3 tot en met 12 december 2012 inspecties uitgevoerd in de vestiging van Telenor in Fornebu, Noorwegen. De inspecties zijn van 12 tot en met 14 maart 2013 ten kantore van de Autoriteit in Brussel voortgezet. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Op 26 maart 2014 heeft de Autoriteit de procedure ingeleid uit hoofde van artikel 2, lid 1, van hoofdstuk III van Protocol nr. 4 bij de Toezichtovereenkomst betreffende mogelijke inbreuken op artikel 53 en/of 54 van de EER-overeenkomst door Telenor. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Op 1 februari 2016 heeft de Autoriteit Telenor in kennis gesteld van haar mededeling van punten van bezwaar, met een overzicht van haar voorlopige standpunten. Op 25 april 2016 heeft Telenor haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar ingediend, en op 3 en 4 oktober 2016 heeft een hoorzitting plaatsgevonden. |
| --- | --- |

4.

| 5. | Op 24 juni 2019 heeft de Autoriteit Telenor in kennis gesteld van een aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Op 2 september 2019 heeft Telenor haar antwoord op de aanvullende mededeling van punten van bezwaar ingediend en op 10 oktober 2019 heeft een hoorzitting plaatsgevonden. |
| --- | --- |

5.

| 6. | Op 27 februari 2020 heeft de Autoriteit een “letter of facts” naar Telenor gestuurd om haar in de gelegenheid te stellen op aanvullend bewijsmateriaal te reageren. Telenor heeft op 23 maart 2020 op de “letter of facts” geantwoord. |
| --- | --- |

6.

| 7. | Op 3 juni 2020 bracht de raadadviseur-auditeur het eindverslag uit. |
| --- | --- |

7.

| 8. | Op 10 juni 2020 werd het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities geraadpleegd, dat op 26 juni 2020 een gunstig advies uitbracht over het besluit en de aan Telenor opgelegde geldboete. |
| --- | --- |

8.

3.   FEITEN

| 9. | Telenor is de gevestigde aanbieder van vaste en mobiele communicatie in Noorwegen en is eigenaar van een landelijk mobiel communicatienetwerk. Als verticaal geïntegreerde exploitant leverde Telenor tijdens de beschouwde periode mobiele communicatiediensten op zowel het wholesale- als het retailniveau. |
| --- | --- |

9.

| 10. | Voor exploitanten die mobiele communicatiediensten, zoals afzonderlijke MBB-diensten, aan eindgebruikers willen aanbieden, is de toegang tot een openbaar mobiel telefoonnetwerk een eerste voorwaarde. Terwijl mobiele netwerkexploitanten (“MNO’s”) als Telenor hun eigen netwerkinfrastructuur gebruiken (en dus zelfvoorzienend zijn), zijn niet-MNO’s afhankelijk van de mogelijkheid om netwerktoegang op wholesaleniveau te verwerven. |
| --- | --- |

10.

| 11. | Tijdens de beschouwde periode heeft het verschil tussen de tarieven die Telenor upstream in rekening brengt aan wholesaleklanten voor de levering van wholesalediensten voor toegang en gespreksopbouw op haar openbare mobiele telefoonnetwerk, en de prijzen die Telenor aan haar eigen retailklanten op het downstreamniveau in rekening brengt voor afzonderlijke MBB-diensten voor particuliere klanten in Noorwegen, het even efficiënte concurrenten, die afhankelijk zijn van dergelijke wholesalediensten, onmogelijk gemaakt om met Telenor op de downstreammarkt te concurreren zonder verlies te lijden. |
| --- | --- |

11.

4.   JURIDISCHE BEOORDELING

4.1.   De relevante markten

| 12. | In het besluit wordt de volgende relevante wholesalemarkt gedefinieerd: de markt voor diensten voor toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken. Deze markt omvat, voor de beschouwde periode, de volgende diensten die worden geleverd voor alle vormen van wholesaletoegang, d.w.z. toegang voor nationale roamingaanbieders (“NRO’s”), mobiele virtuele netwerkexploitanten (“MVNO’s”) en serviceproviders (“SP’s”): diensten voor toegang en gespreksopbouw voor spraakoproepen, sms (tekstberichten), mms en datadiensten (waaronder datadiensten voor mobiele telefonie (2) en MBB), voor particuliere en zakelijke klanten, prepaid- of postpaid-klanten, op alle openbare mobiele netwerken (d.w.z. gsm-netwerken en 3G- (UMTS) en 4G-netwerken (LTE)). |
| --- | --- |

12.

| 13. | In het besluit wordt geconcludeerd dat deze wholesalemarkt nationaal in omvang is. |
| --- | --- |

13.

| 14. | In het besluit wordt de volgende relevante retailmarkt gedefinieerd: de markt voor de levering van afzonderlijke MBB-diensten aan particuliere klanten. Deze markt omvat geen: a) vaste breedbanddiensten (waaronder particuliere en openbare wifi); b) datadiensten voor mobiele telefonie, en c) MBB-diensten die aan zakelijke klanten worden geleverd. |
| --- | --- |

14.

| 15. | In het besluit wordt geconcludeerd dat deze retailmarkt nationaal in omvang is. |
| --- | --- |

15.

4.2.   Machtspositie

| 16. | Gezien de marktaandelen van Telenor op de relevante wholesalemarkt, het ontbreken van materiële concurrentiedruk door concurrerende mobiele netwerkexploitanten, de aanwezigheid van belemmeringen voor toegang en uitbreiding, en het ontbreken van daadwerkelijke en potentiële concurrentie, alsmede een gebrek aan tegenwicht dat afnemers kunnen bieden, wordt in het besluit geconcludeerd dat Telenor gedurende de beschouwde periode een machtspositie innam op de wholesalemarkt voor diensten voor toegang en gespreksopbouw op openbare mobiele telefoonnetwerken in Noorwegen. |
| --- | --- |

16.

4.3.   Misbruik van een machtspositie: prijssqueeze

| 17. | In het besluit wordt vastgesteld dat Telenor misbruik heeft gemaakt van haar machtspositie in de zin van artikel 54 van de EER-overeenkomst door prijssqueezes te hanteren tussen de wholesaleprijzen die upstream worden gerekend voor de levering van wholesalediensten voor toegang en gespreksopbouw op haar openbare mobiele telefoonnetwerk en de retailtarieven die downstream aan particuliere klanten in Noorwegen voor afzonderlijke MBB-diensten worden berekend. |
| --- | --- |

17.

| 18. | Uit de berekeningen van de Autoriteit blijkt dat even efficiënte concurrenten die gebruikmaken van Telenors wholesalediensten voor toegang en gespreksopbouw op het mobiele telefoonnetwerk, een negatieve brutomarge hebben behaald of zouden hebben behaald (3) en niet op rendabele wijze de Telenor-portefeuille voor afzonderlijke MBB voor particulieren op retailniveau konden repliceren. |
| --- | --- |

18.

| 19. | Met name de tariefpraktijken van Telenor hebben geleid of zouden hebben geleid tot negatieve brutomarges voor even efficiënte concurrenten op elk niveau van toegang tot haar netwerk (NRO, MVNO en SP), op basis van de:






  a) | wholesaletarieven voor NRO’s die door Telenor aan Network Norway AS in rekening werden gebracht vanaf 1 augustus 2008 tot en met 31 augustus 2010; |
| --- | --- | --- |

19.

a)

wholesaletarieven voor NRO’s die door Telenor aan Network Norway AS in rekening werden gebracht vanaf 1 augustus 2008 tot en met 31 augustus 2010;

| b) | wholesaletarieven voor MVNO’s die door Telenor aan Ventelo AS in rekening werden gebracht vanaf 1 januari 2008 tot en met 30 november 2010, en |
| --- | --- |

b)

wholesaletarieven voor MVNO’s die door Telenor aan Ventelo AS in rekening werden gebracht vanaf 1 januari 2008 tot en met 30 november 2010, en

| c) | wholesaletarieven voor SP’s die door Telenor aan SP’s in rekening werden gebracht vanaf 1 januari 2008 tot en met 31 december 2012. |
| --- | --- |

c)

wholesaletarieven voor SP’s die door Telenor aan SP’s in rekening werden gebracht vanaf 1 januari 2008 tot en met 31 december 2012.

4.4.   Effect op concurrentie en consumenten

| 20. | Volgens de jurisprudentie van de Europese rechterlijke instanties is, wanneer de brutomarges negatief zijn zoals de Autoriteit in het besluit heeft vastgesteld, een ten minste potentieel uitsluitend effect waarschijnlijk. Het besluit concludeert derhalve op deze basis dat de tariefpraktijken van Telenor het vermogen van feitelijke of potentiële concurrenten, die ten minste zo efficiënt als Telenor zelf zijn, om de retailmarkt voor de levering van afzonderlijke MBB-diensten aan particuliere klanten in Noorwegen te betreden of in deze markt handel te drijven, waarschijnlijk hebben belemmerd of ten minste hebben kunnen belemmeren, hetgeen ook door andere factoren wordt bevestigd. |
| --- | --- |

20.

| 21. | Telenor heeft geen objectieve rechtvaardiging of aan efficiëntie gerelateerde argumenten voor haar gedrag ingebracht. |
| --- | --- |

21.

4.5.   Aansprakelijkheid van Telenor ASA

| 22. | In het besluit wordt vastgesteld dat Telenor ASA als moedermaatschappij, en als gevolg van haar beslissende invloed tijdens de beschouwde periode op haar volledige dochterondernemingen Telenor Mobile Holding AS en Telenor Networks Holding AS, die gedurende dat tijdvak op hun beurt eigenaar waren van Telenor Mobil AS en Telenor Norge AS, hoofdelijk aansprakelijk is voor de inbreuken. |
| --- | --- |

22.

4.6.   Bevoegdheid

| 23. | Aangezien de machtspositie van Telenor uitsluitend betrekking heeft op het grondgebied van Noorwegen, wordt in het besluit geconcludeerd dat de Autoriteit de bevoegde toezichthoudende autoriteit is in de zin van artikel 56, lid 2, van de EER-overeenkomst, voor de toepassing van artikel 54 van de EER-overeenkomst in deze zaak. |
| --- | --- |

23.

4.7.   Beïnvloeding van de handel

| 24. | In het besluit wordt geconcludeerd dat het gedrag van Telenor een merkbare invloed heeft gehad op de handel tussen de overeenkomstsluitende partijen in de zin van artikel 54 van de EER-overeenkomst. |
| --- | --- |

24.

4.8.   Maatregelen en geldboeten

| 25. | Toen besluit werd vastgesteld, had Telenor het misbruik van haar machtspositie met betrekking tot alle drie de prijssqueeze-inbreuken beëindigd. Telenor dient zich echter te onthouden van elke praktijk of maatregel die een gelijkwaardige strekking of een gelijkwaardig effect heeft als de in het besluit beschreven inbreuken. |
| --- | --- |

25.

| 26. | De aan Telenor voor de drie inbreuken opgelegde geldboeten worden berekend op basis van de beginselen die zijn uiteengezet in de richtsnoeren van de Autoriteit van 2006 voor de berekening van geldboetes die uit hoofde van artikel 23, lid 2, onder a), van hoofdstuk II van Protocol nr. 4 bij de Toezichtovereenkomst worden opgelegd. In het besluit wordt gesteld dat het definitieve bedrag van de aan Telenor Norge AS en Telenor ASA als hoofdelijk aansprakelijke ondernemingen op te leggen geldboetes, 32 562 000 EUR dient te bedragen voor de inbreuk in verband met de aan Network Norway AS berekende wholesaletarieven voor NRO’s; 27 783 000 EUR voor de inbreuk in verband met de aan Ventelo AS berekende wholesaletarieven voor MVNO’s, en 51 606 000 EUR voor de inbreuk in verband met de aan SP’s berekende wholesaletarieven, d.w.z. in totaal 111 951 000 EUR voor de drie inbreuken. |
| --- | --- |

26.

---

(1)  MBB betreft de dienst waarmee eindgebruikers toegang hebben tot het internet via een apparaat met een groot scherm (bijvoorbeeld een laptop, netbook of tablet) zonder dat zij zich op een vaste locatie hoeven te bevinden (d.w.z. “on the go” of “on the move”) door middel van specifieke externe modules (bijvoorbeeld pc-kaarten, USB-modems of dongels met simtechnologie) of interne (ingebouwde) modules (bijvoorbeeld pc’s, laptops of tablets met ingebouwde connectiviteit). Afzonderlijke MBB-diensten betreffen MBB-abonnementen (tariefplannen) die los van andere mobiele communicatiediensten kunnen worden gekocht, d.w.z. dat deze niet in een pakket of bundel zijn opgenomen.

(2)  Datadiensten voor mobiele telefonie verschillen van MBB en hebben betrekking op diensten die de eindgebruikers internettoegang bieden, zonder dat zij zich op een vaste locatie hoeven te bevinden, via hetzelfde mobiele telefoonabonnement/apparaat als voor spraak- en sms-/mms-diensten.

(3)  Brutomarges zijn de marges tussen het wholesale-inputtarief en het downstreamretailtarief die door de dominante onderneming worden toegepast voordat de downstreamretailkosten in aanmerking worden genomen.

---