# Publicatieblad L 261/2012

| | ISSN 1977-0758
  doi:10.3000/19770758.L_2012.261.nld |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 261 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 55e jaargang27 september 2012 |

ISSN 1977-0758

doi:10.3000/19770758.L_2012.261.nld

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 261

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

55e jaargang27 september 2012

---

| Inhoud | | III   Andere handelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE |
| | * | Beschikking van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 97/10/COL van 24 maart 2010 betreffende de krachtens de belastingwet van Liechtenstein geldende belastingregeling voor captive-verzekeringsmaatschappijen (Liechtenstein) | 1 |
| | * | Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 416/10/COL van 3 november 2010 betreffende de belastingheffing op investeringsondernemingen volgens de Belastingwet van Liechtenstein (Liechtenstein) | 21 |

Inhoud

III   Andere handelingen

Bladzijde

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

*

Beschikking van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 97/10/COL van 24 maart 2010 betreffende de krachtens de belastingwet van Liechtenstein geldende belastingregeling voor captive-verzekeringsmaatschappijen (Liechtenstein)

1

*

Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 416/10/COL van 3 november 2010 betreffende de belastingheffing op investeringsondernemingen volgens de Belastingwet van Liechtenstein (Liechtenstein)

21

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

III Andere handelingen

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

| 27.9.2012 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 261/1 |
| --- | --- | --- | --- |

27.9.2012

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 261/1

---

BESCHIKKING VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 97/10/COL

van 24 maart 2010

betreffende de krachtens de belastingwet van Liechtenstein geldende belastingregeling voor captive-verzekeringsmaatschappijen (Liechtenstein)

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (HIERNA „DE AUTORITEIT” GENOEMD),

GEZIEN de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna „de EER-overeenkomst” genoemd), en met name de artikelen 61, 62 en 63 en Protocol nr. 26,

GEZIEN de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd), en met name artikel 24,

GEZIEN Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst (hierna „Protocol nr. 3” genoemd), en met name artikel 1, lid 2, van deel I en artikel 4, lid 4, artikel 6, artikel 7, lid 5, en artikel 14 van deel II,

GEZIEN de door de Autoriteit uitgevaardigde richtsnoeren voor de toepassing en uitlegging van de artikelen 61 en 62 van de EER-overeenkomst (1), en met name het hoofdstuk over het toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen,

GEZIEN de geconsolideerde versie van het Besluit van de Autoriteit nr. 195/04/COL van 14 juli 2004 betreffende de uitvoeringsbepalingen als bedoeld in artikel 27 van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst („het uitvoeringsbepalingenbesluit” (2), en

Na Beschikking nr. 620/08/COL tot inleiding van een procedure op grond van artikel 1, lid 2, van Protocol nr. 3 te hebben goedgekeurd en na belanghebbenden overeenkomstig de voormelde bepalingen te hebben verzocht hun opmerkingen kenbaar te maken, en gezien de ontvangen opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   FEITEN

1.   PROCEDURE

Bij schrijven van 14 maart 2007 (feit nr. 393563) heeft de Autoriteit een verzoek om inlichtingen gericht tot de autoriteiten van Liechtenstein, waarbij informatie is ingewonnen over de verschillende fiscale uitzonderingsmaatregelen voor bepaalde vennootschapsvormen in het kader van de Liechtensteinse belastingwet. De Liechtensteinse autoriteiten hebben bij schrijven van 30 mei 2007 (feit nr. 423398) geantwoord.

Hierop volgden een briefwisseling en verscheidene vergaderingen met vertegenwoordigers van de Autoriteit en de autoriteiten van Liechtenstein, en ten slotte heeft de Autoriteit op 24 september 2008 Beschikking nr. 620/08/COL gegeven tot inleiding van een formele onderzoekprocedure. Deze beschikking is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie en het EER-supplement daarbij (3). De Autoriteit heeft de belanghebbenden uitgenodigd om hun opmerkingen hierover bekend te maken. Zij ontving opmerkingen van twaalf belanghebbende partijen. Bij schrijven van 22 juli 2009 (feit nr. 525074) heeft de Autoriteit deze opmerkingen voor een reactie aan de Liechtensteinse autoriteiten doorgezonden. Zij hebben bij schrijven van 2 oktober 2009 (feit nr. 532480) geantwoord.

2.   SPECIALE FISCALE BEPALINGEN VOOR CAPTIVE-VERZEKERINGSMAATSCHAPPIJEN

Bij een besluit van 18 december 1997 tot wijziging van de Liechtensteinse belastingwet (4) hebben de autoriteiten van Liechtenstein speciale fiscale bepalingen ingevoerd die van toepassing waren op captive-verzekeringsmaatschappijen: de nieuwe artikelen 82a en 88d, lid 3, werden in de belastingwetgeving ingevoegd en traden met op 1 januari 1998 in werking. Zij zijn nog steeds van kracht.

2.1.   Inkomstenbelasting en vermogensbelasting

In hoofdstuk 4, afdeling B van de belastingwet — speciale vennootschapsbelastingen („Besondere Gesellschaftssteuern”) — artikelen 82 tot 88, zijn speciale fiscale bepalingen opgenomen voor bepaalde vennootschapsvormen, zoals verzekeringsmaatschappijen, holdings, administratieve vennootschappen en beleggingsmaatschappijen. Artikel 82a van de belastingwet heeft betrekking op captive-verzekeringsmaatschappijen.

In artikel 82a, lid 1, van de belastingwet wordt het volgende bepaald: „verzekeringsmaatschappijen overeenkomstig de bepaling van de wet betreffende het toezicht op het verzekeringswezen, die uitsluitend activiteiten op het vlak van captive insurance („Eigenversicherung”) uitoefenen, betalen een vermogensbelasting van 1 ‰ over het eigen vermogen van de onderneming, zie artikel 82a, lid 1, van de belastingwet. Voor vermogens van meer 50 miljoen CHF wordt het belastingtarief verlaagd tot 3⁄4 ‰ en voor vermogens van meer 100 miljoen CHF wordt het tarief verlaagd tot 1⁄2 ‰.” (5)

Captive-verzekeringsmaatschappijen moeten dus in plaats van de normale vermogensbelasting van 0,2 % slechts een belastingtarief van 0,1 % betalen en dit percentage wordt verder verminderd voor bedragen van meer dan 50 miljoen CHF en 100 miljoen CHF.

In artikel 82a, lid 2, van de belastingwet wordt bepaald dat verzekeringsmaatschappijen die zowel activiteiten op het vlak van captive insurance als gewone verzekeringsactiviteiten voor derden uitoefenen, aan de normale vermogensbelasting en inkomstenbelasting zijn onderworpen (artikelen 73 tot 81 van de belastingwet) voor het gedeelte van hun activiteiten dat betrekking heeft op het verzekeren van derden.

Aangezien artikel 82a van de belastingwet een lex specialis vormt ten opzichte van artikel 73 van dezelfde wet, kan worden geconcludeerd dat captive-verzekeringsmaatschappijen geen inkomstenbelasting betalen (6).

Bijgevolg betalen captive-verzekeringsmaatschappijen slechts een verminderde vermogensbelasting zoals omschreven in artikel 82a, lid 1, en geen inkomstenbelasting.

2.2.   „Couponsteuer” (couponbelasting)

De wetgeving van Liechtenstein voorziet in de heffing van een couponbelasting op de coupons van effecten of waardepapieren die met effecten kunnen worden gelijkgesteld die door een „nationale vennootschap” zijn uitgegeven tegen een tarief van 4 % op elke dividenduitkering of winstdeling. Op grond van artikel 88d, lid 3, van de belastingwet zijn aandelen of vermogensbestanddelen van captive-verzekeringsmaatschappijen vrijgesteld van couponbelasting.

2.3.   Doelstelling van de steunmaatregel

De autoriteiten van Liechtenstein hebben verklaard dat deze bepalingen zijn ingevoerd om Liechtenstein aantrekkelijk te maken voor ondernemingen en de captive verzekeringssector op te richten en te ontwikkelen als een nieuwe bedrijfstak.

2.4.   Redenen voor het inleiden van de procedure

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure had de Autoriteit twijfels of de fiscale kwalificatie van captive-verzekeringsmaatschappijen verenigbaar was met de staatssteunregels. In tegenstelling tot de door de autoriteiten van Liechtenstein aangevoerde argumenten stelde de Autoriteit zich aanvankelijk op het standpunt het aanbieden van verzekeringsdiensten een economische activiteit is, en dat elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar bedrijfsvorm, statuut van dochteronderneming of financiering, als een onderneming moet worden beschouwd. Voorts was de Autoriteit er niet van overtuigd dat kon worden gesteld dat de belastingvrijstelling ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen naar haar aard en opzet onderdeel was van het belastingstelsel, zoals door de Liechtensteinse autoriteiten is aangevoerd.

Op grond hiervan kon de Autoriteit niet uitsluiten dat de belastingregels die gelden voor captive-verzekeringsmaatschappijen (volledige vrijstelling van inkomstenbelasting en couponbelasting en gedeeltelijke vrijstelling van vermogensbelasting) staatssteun vormt in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. De autoriteit betwijfelde ook of deze maatregelen als verenigbaar met de bepalingen over staatssteun van de EER-overeenkomst, en met name artikel 61, lid 3, onder c), konden worden aangemerkt.

3.   OPMERKINGEN VAN DERDEN

In de loop van de formele onderzoeksprocedure zijn de volgende opmerkingen van derden ontvangen.

3.1.   Opmerkingen van onderneming A

Onderneming A maakte opmerkingen in twee brieven van 22 mei en 9 september 2009, die door haar wettelijke vertegenwoordigers zijn ingediend. Onderneming A RE heeft sedert 1997 in Liechtenstein een captive-herverzekeringsmaatschappij geëxploiteerd via haar dochteronderneming A RE Aktiengesellschaft.

Onderneming A is van oordeel dat Liechtensteinse belastingmaatregelen voor captive-verzekeringsmaatschappijen geen staatssteun omvatten. In het andere geval voerde onderneming A aan dat indien de Autoriteit zou concluderen dat er sprake is van staatssteun, die steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt, zo niet betoogt de onderneming dat zij gewettigde verwachtingen had met betrekking tot de rechtmatigheid van de fiscale wetgeving en dat de steun derhalve niet moet worden teruggevorderd.

Onderneming A was van oordeel dat de fiscale maatregelen geen staatssteun omvatten, en wel om de volgende redenen:

| — | haar captive-verzekeringsmaatschappij is geen onderneming in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, aangezien zij niet opereert op een open markt (7) en omdat activiteiten van herverzekeringscaptives verschillen van andere open-markttransacties, aangezien de risico’s die worden gedekt door de captive hetzij niet te verzekeren zijn, hetzij alleen tegen een veel te hoog tarief kunnen worden verzekerd; |
| --- | --- |

—

haar captive-verzekeringsmaatschappij is geen onderneming in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, aangezien zij niet opereert op een open markt (7) en omdat activiteiten van herverzekeringscaptives verschillen van andere open-markttransacties, aangezien de risico’s die worden gedekt door de captive hetzij niet te verzekeren zijn, hetzij alleen tegen een veel te hoog tarief kunnen worden verzekerd;

| — | de fiscale behandeling van captives in Liechtenstein is een algemene maatregel, aangezien voor de oprichting van een captive geen bepaald economisch potentieel is vereist en alle vennootschapsvormen ervoor in aanmerking komen, waarbij wordt verwezen naar gelijkenissen met besluiten van de Europese Commissie met betrekking tot een Ierse Company Holding Regime (8) en een Spaanse regeling waarbij een belastingverlaging werd toegestaan met betrekking tot inkomsten uit immateriële activa (9); |
| --- | --- |

—

de fiscale behandeling van captives in Liechtenstein is een algemene maatregel, aangezien voor de oprichting van een captive geen bepaald economisch potentieel is vereist en alle vennootschapsvormen ervoor in aanmerking komen, waarbij wordt verwezen naar gelijkenissen met besluiten van de Europese Commissie met betrekking tot een Ierse Company Holding Regime (8) en een Spaanse regeling waarbij een belastingverlaging werd toegestaan met betrekking tot inkomsten uit immateriële activa (9);

| — | in het andere geval voerde onderneming A aan dat indien de maatregel selectief is, zij toch verantwoord is door de aard en de opzet van het belastingstelsel van Liechtenstein, aangezien captive-herverzekeringsmaatschappijen en herverzekeringsmaatschappijen die op een open markt opereren zich in een verschillende juridische en feitelijke positie bevinden; en een verschillende (lagere) fiscale behandeling is gerechtvaardigd wanneer de activiteiten beperkt blijven tot een groep van ondernemingen; en |
| --- | --- |

—

in het andere geval voerde onderneming A aan dat indien de maatregel selectief is, zij toch verantwoord is door de aard en de opzet van het belastingstelsel van Liechtenstein, aangezien captive-herverzekeringsmaatschappijen en herverzekeringsmaatschappijen die op een open markt opereren zich in een verschillende juridische en feitelijke positie bevinden; en een verschillende (lagere) fiscale behandeling is gerechtvaardigd wanneer de activiteiten beperkt blijven tot een groep van ondernemingen; en

| — | captive-herverzekeringsmaatschappijen verstoren de mededinging niet en hebben evenmin een ongunstige invloed op het handelsverkeer binnen de EER, aangezien de captive niet concurreert om marktaandeel en de door haar verstrekte diensten niet verhandelbaar zijn. |
| --- | --- |

—

captive-herverzekeringsmaatschappijen verstoren de mededinging niet en hebben evenmin een ongunstige invloed op het handelsverkeer binnen de EER, aangezien de captive niet concurreert om marktaandeel en de door haar verstrekte diensten niet verhandelbaar zijn.

Onderneming A voerde ook aan dat de in 1997 ingevoerde fiscale maatregelen van Liechtenstein met betrekking tot captive-verzekeringsmaatschappijen tot stand zijn gekomen voordat er sprake was van een beoordeling door de Autoriteit of de Europese Commissie dat een dergelijke belastingheffing op activiteiten binnen een concern staatssteun zou kunnen inhouden. In het andere geval voerde onderneming A aan dat gezien de beginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid, de Autoriteit de terugvordering van de steun niet mag gelasten indien zij concludeert dat staatssteun is verleend.

In haar tweede schrijven heeft onderneming A haar standpunt verder ontwikkeld dat captive-verzekeringsmaatschappijen zich rechtens en feitelijk niet in een positie bevinden die vergelijkbaar is met die van verzekeringsmaatschappijen die diensten verstrekken aan niet-verbonden ondernemingen en dat een verschillende fiscale behandeling gerechtvaardigd is, door te verwijzen naar de beschikking van de Commissie met betrekking tot de Nederlandse Groepsrenteboxregeling (10).

3.2.   Opmerkingen van onderneming B

Onderneming B is een in Liechtenstein gevestigde direct writing captive-verzekeringsmaatschappij die in handen is van onderneming C. Onderneming C doet niet alleen een beroep op haar captive, maar laat zich ook verzekeren en herverzekeren op de internationale markten. Onderneming C heeft er evenwel op gewezen dat zij niet al haar risico’s kan verzekeren omdat een verzekeringsdekking niet beschikbaar is of financieel niet efficiënt is.

Onderneming B is in 2004 in Liechtenstein opgericht naar aanleiding van ongunstige ontwikkelingen op de verzekeringsmarkt na 2001 toen commerciële verzekeraars en herverzekeraars een hoger eigen behoud vroegen, hun capaciteit beperkten en verzekeringen en herverzekeringen verkochten tegen hogere prijzen en onder striktere voorwaarden.

Onderneming C voerde met name aan dat een overdracht van het commerciële risico (naar een algemene verzekeraar) altijd met zich brengt dat een bepaald gedeelte van het risico bij de klant blijft. Zij verklaarde dat het als economisch onrendabel en inefficiënt wordt beschouwd om een bepaald niveau van risicobehoud na te streven bij risico-overdracht. De onderneming voerde aan dat op de markt een consensus bestaat over het risiconiveaus die bij ondernemingen behouden blijven en dat onder dit niveau geen sprake is van een liquide verzekeringsmarkt.

Voorts beweerde onderneming C dat bepaalde risico’s niet kunnen worden verzekerd en ondernemingen derhalve verplicht zijn die risico’s te behouden. Op dit terrein worden commerciële verzekeraars dus niet vervangen door captive-verzekeringsmaatschappijen.

Onderneming C verklaarde dat volgens haar het oprichten van captives slechts een manier is om het risico dat binnen een onderneming is gebleven, te formaliseren en te organiseren en dat dit geen mogelijkheid is die beperkt blijft tot grote vennootschappen. Voorts levert dit geen economisch voordeel op ten opzichte van ondernemingen die geen captives oprichten. Hoewel onderneming C aanvoerde dat het oprichten van captives geen mogelijkheid is die beperkt blijft tot grote ondernemingen, was de onderneming het ermee eens dat grote ondernemingen de risico’s tegen een lagere kostprijs kunnen verzekeren (wegens de schaalvoordelen van de kapitaalstructuur en de risicodiversificatie) dan kleinere ondernemingen, en wellicht vaker eigenaar zijn van captive-verzekeringsmaatschappijen.

Onderneming C benadrukte dat onderneming B alleen activiteiten kan verrichten binnen haar concern en niet actief is op de markt van het commerciële directe verzekeringsbedrijf.

Ten slotte betoogde onderneming C dat haar captive-verzekeringsmaatschappij niet concurreert met andere marktdeelnemers. Aangezien onderneming C de door haar captive aangeboden diensten niet kan aankopen bij andere marktdeelnemers, wordt de grensoverschrijdende mededinging niet ongunstig beïnvloed.

3.3.   Opmerkingen van onderneming D

Onderneming D beschreef zichzelf als de belangrijkste manager van captives in Liechtenstein, die beheersdiensten verstrekt aan zes van de twaalf captive-verzekeringsmaatschappijen die momenteel in het prinsdom zijn gevestigd.

In haar schrijven van 11 mei 2009 verklaarde onderneming D dat volgens haar de voor de captive-verzekeringsmaatschappijen geldende fiscale maatregelen de mededinging niet verstoren aangezien de ondernemingen geen concurrenten hebben en er derhalve geen markt is.

Onderneming D erkende dat op het vlak van substitutie aan de aanbodzijde „vele commerciële verzekeraars de risico’s kunnen verzekeren die captives verzekeren”, maar voerde aan dat op het vlak van substitutie aan de vraagzijde, kopers van verzekeringen captives en commerciële verzekeraars niet beschouwen als alternatieven, maar als afzonderlijke producten. Dit komt doordat een commerciële verzekering niet wordt beschouwd als even doeltreffend risicobeheersinstrument als een captive, omdat de verzekerbare risico’s verschillend zijn (de producten zijn eerder aanvullend dan verwisselbaar); en omdat in sommige landen voor commerciële verzekeraars en captives verschillende vergunningen en voorschriften gelden (onderneming D was van oordeel dat het onredelijk was om ervan uit te gaan dat captives op dezelfde markt actief zijn als commerciële verzekeraars wanneer zij niet dezelfde kansen hebben om aan deze markt deel te nemen.)

Onderneming D voerde ook aan dat elk besluit van de Autoriteit tot terugvordering bij captives in Liechtenstein van onrechtmatige steun zou indruisen tegen de algemene rechtsbeginselen, aangezien een dergelijk besluit terugwerkende kracht zou hebben en een schending zou inhouden van het gewettigd vertrouwen van de ondernemingen dat zij niet zouden worden onderworpen aan een toegenomen belastingdruk.

3.4.   Opmerkingen van onderneming E

Onderneming E is een in Liechtenstein gevestigde captive-verzekeringsmaatschappij. In haar door de Autoriteit op 12 mei 2009 ontvangen schrijven voerde onderneming E aan dat de Autoriteit in haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure van een aantal onjuiste veronderstellingen was uitgegaan. Onderneming E voerde aan dat een captive-verzekeringsmaatschappij geen risico’s compenseert door de aankoop van herverzekeringen zoals door de Commissie wordt beweerd (en waarnaar door de Autoriteit wordt verwezen) in haar beschikking betreffende de door Finland ten uitvoer gelegde steunregeling ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden (Finland), waarbij zij erop wijst dat een captive alle risico’s die de moederonderneming loopt, op zich neemt (11). Onderneming E voerde ook aan dat een verzekering via een captive geen alternatief is voor het afsluiten van een verzekering op de „algemene markt”. In vergelijking met algemene verzekeraars bevinden captives zich in een nadelige positie, aangezien zij risico’s niet kunnen spreiden. Captives moeten dus niet met algemene verzekeraars worden vergeleken, maar met de onverzekerde risico’s van de ondernemingen.

Onderneming E verklaarde dat zij momenteel geen verzekeringen verstrekt aan haar concern die niet op de internationale markt kunnen worden gekocht. Onderneming E verklaarde dat de oprichting van een captive gepaard gaat met aanzienlijke kosten en alleen op commerciële gronden kan worden gerechtvaardigd. De onderneming heeft de Autoriteit ervan in kennis gesteld dat een van de redenen voor de oprichting van de onderneming in Liechtenstein was dat het prinsdom op fiscaal vlak „niet nadelig” was ten opzichte van andere vestigingsplaatsen en dat een wijziging van het belastingstelsel „een nadelige invloed kan hebben op de levensvatbaarheid van Liechtenstein als vestigingsplaats voor captive-verzekeringsmaatschappijen”.

3.5.   Opmerkingen van onderneming F

Onderneming F gaf eerst toelichting bij de wijze waarop captive-verzekerings- en herverzekeringsmaatschappijen, en in het bijzonder onderneming F als onderdeel van de [...] holding, zijn georganiseerd. Zij benadrukte dat captives zorgen voor risicospreiding binnen een bedrijvengroep door op een efficiënte wijze risico’s te beheren en te financieren. Onderneming F was ook van mening dat de oprichting van een captive resulteert in een grotere transparantie van de risico’s binnen de groep.

Onderneming F verwees naar de minder strikte eisen op het vlak van marktintegratie die gelden tussen de EVA-Staten van de EER in vergelijking met de EU. Hierbij werd in het bijzonder verwezen naar artikel 113, artikel 114, lid 2, en artikel 115 VWEU met betrekking tot de harmonisatie van de belastingwetgeving, die geen vergelijkbare bepalingen in de EER-overeenkomst hebben.

Onderneming F voerde aan dat de fiscale maatregelen ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen geen staatssteun vormen in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. Deze verklaring was gebaseerd op twee redenen: captives zijn geen ondernemingen en de fiscale maatregelen leiden niet tot een selectief voordeel voor bepaalde ondernemingen.

Verwijzend naar een besluit van de Autoriteit over een klacht van de Noorse Wegenadministratie, districtkantoor Møre en Romsdal (12), voerde onderneming F aan dat captives geen ondernemingen zijn omdat zij slechts intern verzekeringsdiensten verstrekken. Bovendien is de door captive-verzekeringsmaatschappijen uitgeoefende activiteit niet van economische aard, aangezien zij uitsluitend beperkt blijft tot de overdracht van interne risico’s van de activiteiten van de andere bedrijven van de [...] holding. Onderneming F was het oneens met de door de Autoriteit in het besluit tot inleiding van de procedure aangehaalde argumenten en voerde aan dat een captive niet wordt opgericht omdat het economisch voordelig is, maar omdat de risico’s van de groep worden gespreid met het oog op een efficiënter risicobeheer en een grotere transparantie. Deze specifieke functie kan niet door een „externe” onderneming worden vervuld en bijgevolg is er geen markt voor dit specifieke soort activiteiten. Onderneming F beweerde ook aan dat er op de open markt geen alternatief is voor de diensten die door haar worden verstrekt.

Voorts voerde onderneming F aan dat de verwijzing naar de beschikking van de Europese Commissie met betrekking tot de Ålandseilanden aanvechtbaar is, aangezien de Autoriteit niet gebonden is door de beschikkingen van de Commissie, maar de maatregelen onafhankelijk en louter op basis van de bepalingen van de EER-overeenkomst moet beoordelen.

Voorts wees onderneming F erop dat de fiscale maatregelen niet toegespitst zijn op een bepaalde onderneming, maar wel op een specifieke taak en dus niet selectief zijn. Onderneming F was van mening dat selectiviteit geen betrekking heeft op de economische kracht van de onderneming en dat bij de vraag of zij een captive-verzekeringsmaatschappij kon oprichten zowel door de Autoriteit als de Commissie in de Åland-zaak verkeerde argumenten zijn aangevoerd. Onderneming F voerde aan dat in deze laatste zaak de Commissie de selectiviteit niet volledig had beoordeeld aangezien zij niet had nagegaan of de maatregelen binnen de aard en opzet van het belastingstelsel vielen. In dit verband verwees onderneming F naar het besluit van de Commissie in de zaak van de Ierse Holding Company Regime (13) en voerde zij aan dat de Autoriteit moest hebben nagegaan of captive-verzekeringsmaatschappijen zich rechtens en feitelijk in een soortgelijke situatie bevinden en tot de conclusie moest zijn gekomen dat uit de specifieke voor hen geldende regelgeving (in het bijzonder Richtlijn 2005/68/EG van het Europees Parlement en de Raad (14) waarin een definitie van captive-verzekeringsmaatschappijen is opgenomen, alsook de Solvabiliteit II-richtlijn) blijkt dat dit niet het geval is. Met verwijzing naar de rechtspraak van het EVA-Hof voerde onderneming F aan dat elke directe of indirecte discriminatie die gerechtvaardigd moet worden geacht, afkomstig moet zijn van de inherente logica van het algemeen stelsel en het gevolg moet zijn van objectieve voorwaarden binnen dat algemeen stelsel.

Subsidiair wees onderneming F erop dat de fiscale maatregel vóór de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst in Liechtenstein is ingevoerd en dat de onderneming sinds haar oprichting in 1990 aan dezelfde fiscale regels is onderworpen. Deze regels waren vanaf januari 1998 expliciet van toepassing op captive-verzekeringsmaatschappijen en zijn sedertdien niet meer ingrijpend gewijzigd. Onderneming F beweerde dat het alleen de ontwikkeling van de EER-regelgeving is die ertoe heeft geleid dat de voor de captives in Liechtenstein geldende fiscale maatregelen als staatssteun worden beschouwd. Uit de beschikkingspraktijk van de Commissie van 1960 tot 1990 — de periode waarin de Liechtensteinse regeling is ingevoerd — blijkt dat de fiscale maatregelen niet als staatssteun werden beschouwd.

Ten slotte was onderneming F met verwijzing naar eerdere beschikkingen van de Commissie, waarbij soortgelijke fiscale regelingen niet als staatssteun werden beschouwd, van mening dat er in dit geval met het oog op de rechtszekerheid en de bescherming van het gewettigd vertrouwen geen sprake kan zijn van een terugvorderingsverzoek.

3.6.   Opmerkingen van onderneming G

Bij brieven van 1 december 2008 en 25 mei 2009 uitte onderneming G haar verbazing over het feit dat een onderzoeksprocedure was ingeleid, aangezien zij gedurende meer dan 10 jaar haar vertrouwen had gesteld op het geoorloofde karakter van het belastingstelsel van Liechtenstein en er op tot op heden geen aanwijzingen waren geweest dat de voor de captive-verzekeringsmaatschappijen geldende regels konden worden beschouwd als staatssteun. Volgens onderneming G kan van een onderneming niet worden verwacht dat zij nagaat of een wetgeving die reeds meer dan 10 jaar van kracht is, bij de Autoriteit is aangemeld. Voorts voerde onderneming G aan dat de invordering met terugwerkende kracht van belastingen uit juridisch oogpunt aanvechtbaar is en uit economisch oogpunt contraproductief is, zeker in het kader van de huidige financiële crisis. Onderneming G verwees ook naar de beginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid.

3.7.   Opmerkingen van onderneming H

Bij brieven van 17 oktober 2008 en 27 mei 2009 uitte onderneming H haar bezorgdheid over het feit dat de fiscale wetgeving ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein als met de gemeenschappelijke markt onverenigbare staatssteun zou kunnen worden beschouwd. De onderneming verklaarde dat zij haar vertrouwen had gesteld op de wettigheid van de reeds meer dan 10 jaar geldende wetgeving en dat het niet realistisch zou zijn te eisen dat een onderneming nagaat of een dergelijke wetgeving in overeenstemming is met de staatssteunregels van de EER-overeenkomst. Invordering van de belastingen zou indruisen tegen de beginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid en zou in strijd zijn met het beginsel van gelijke behandeling binnen de EER op een ogenblik dat de Europese Commissie heeft toegestaan dat miljoenen euro staatssteun worden vrijgemaakt om de gevolgen van de financiële crisis te verzachten.

3.8.   Opmerkingen van onderneming I

Onderneming I gaf uiting aan haar bezorgdheid dat de wijze waarop captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein worden belast, onverenigbare staatssteun zou kunnen vormen en benadrukte haar vertrouwen in de wetgeving die in Liechtenstein reeds 10 jaar van kracht was. Bij het overwegen van een terugvordering is het volgens onderneming I gerechtvaardigd dat de beginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid worden toegepast.

3.9.   Opmerkingen van onderneming J

Bij brieven van 13 november 2008 en 20 april 2009 gaf onderneming J uiting aan haar bezorgdheid met betrekking tot de mogelijke onverenigbaarheid van de belasting van Liechtenstein voor captive-verzekeringsmaatschappijen met de staatssteunregels.

Onderneming J voerde aan dat speciale bepalingen voor captive- verzekeringsondernemingen in de nieuwe Solvabiliteit II-wetgeving erop wijzen dat captives niet actief zijn op dezelfde markt en niet onderworpen zijn aan dezelfde regelgevingmechanismen als andere verzekeringsmaatschappijen. Onderneming J betoogde ook dat elke onderneming een captive-verzekeringsmaatschappij kan oprichten. De maatregel is bijgevolg niet selectief.

De onderneming was van mening dat een algemene belasting op de netto-inkomsten van captive-verzekeringsmaatschappijen zou resulteren in een ongelijke behandeling van ondernemingen. De onderneming betoogde dat captives een instrument van zelfverzekering zijn en alleen belast mogen worden op hun inkomsten uit verzekeringstakken die betrekking hebben op een wettelijke verzekeringsplicht in het land van de verzekeraar. In het andere geval zijn volgens onderneming J de ondernemingen die een captive oprichten uit fiscaal oogpunt slechter af dan de ondernemingen die geen captive-verzekeringsmaatschappij hebben opgericht en die ervoor hebben gekozen geen verzekering af te sluiten voor de risico’s waarvoor geen wettelijke verzekeringsplicht geldt. Captives sluiten verzekeringspolissen af voor risico’s waarvoor er geen markt is. Derhalve moeten inkomsten uit deze activiteiten niet worden belast.

De onderneming voerde aan dat het zou indruisen tegen het beginsel van rechtszekerheid om te verwachten dat een onderneming wetgeving die meer dan 10 jaar van kracht is, in twijfel zou trekken. Zij betoogde dat zij terecht haar vertrouwen had gesteld op het geoorloofde karakter van de fiscale maatregelen en voerde aan dat indien de Autoriteit zou concluderen dat er sprake is van staatssteun, de maatregelen als bestaande steun moeten worden aangemerkt. In het andere geval zou terugvordering indruisen tegen de fundamentele rechtsbeginselen.

Ten slotte verwees onderneming J naar de financiële crisis en de effecten van deze crisis op de beoordeling van staatssteun. Volgens onderneming J zullen een groot aantal van de door verscheidene EU-lidstaten genomen maatregelen niet tijdelijk zijn maar een permanent karakter krijgen. Tegen die achtergrond ging onderneming J ervan uit dat de Autoriteit niet zal verzoeken om de voor captives geldende fiscale wetgeving van Liechtenstein te wijzigen.

3.10.   Opmerkingen van onderneming K

In december 2008 en april 2009 diende onderneming K opmerkingen in. Zij uitte haar verbazing over het feit dat de fiscale wetgeving die gedurende de voorbije 10 jaar in Liechtenstein van kracht was, onverenigbare staatssteun zou inhouden. De onderneming betoogde dat elk verzoek om de steun terug te betalen zou indruisen tegen het rechtszekerheidsbeginsel (waarbij erop werd gewezen dat de wetgeving van Liechtenstein voorziet in een termijn van vijf jaar voor het aanvechten van belastingverplichtingen). Onderneming K gaf toelichting bij de geschiedenis van de oprichting van de onderneming, die in Zwitserland van belasting zou zijn vrijgesteld en alleen risico’s binnen de bedrijvengroep van onderneming K verzekert. De onderneming is niet winstgevend en verzekert risico’s die niet of niet volledig worden gedekt door de verzekeringsmarkt. De premies worden berekend op basis van praktijkervaring/schadevergoedingen die in het verleden zijn uitgekeerd. Indien de Autoriteit zou concluderen dat onverenigbare staatssteun is verleend, is onderneming K van oordeel dat een terugvordering zou indruisen tegen de beginselen van rechtszekerheid, homogeniteit en gewettigd vertrouwen.

4.   OPMERKINGEN VAN DE LIECHTENSTEINSE AUTORITEITEN

4.1.   Opmerkingen over het besluit tot inleiding van de procedure

Bij schrijven van 25 november 2008 verwezen de autoriteiten van Liechtenstein naar de ontwikkeling die zich bij de beoordeling van staatssteun in het kader van belastingen op ondernemingen heeft voorgedaan sinds het begin van de jaren tachtig, naar de opstelling van een mededeling inzake de toepassing van de staatssteunregels op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen in 1998 en naar de besluiten van de Europese Commissie van het begin van de jaren 2000 (bijvoorbeeld over de Belgische coördinatiecentra (15)).

De autoriteiten van Liechtenstein betoogden dat captive-verzekeringsmaatschappijen niet actief zijn op een open markt, aangezien hun activiteiten beperkt zijn tot het beheer van intragroeprisico’s, d.w.z. risico’s van hun eigen bedrijvengroep. Inkomsten van captive- verzekeringsmaatschappijen uit transacties binnen de groep zijn geen gewone inkomsten die aan inkomstenbelasting moeten worden onderworpen, aangezien het beheer van eigen activa geen commerciële activiteit vormt die aan belasting moet worden onderworpen. Volgens de autoriteiten van Liechtenstein kan een entiteit die haar activiteiten niet uitoefent op een markt in concurrentie met andere marktdeelnemers niet worden beschouwd als een entiteit die een economische activiteit als onderneming verricht (16). Zelfs indien zij diensten op de „vrije” markt zouden aanbieden, garandeert de Liechtensteinse regeling dat de normale belastingpercentages van toepassing zijn op deze activiteiten op de vrije markt. Volgens de autoriteiten van Liechtenstein is het alleen in de mate dat de ondernemingen deze „vrije” activiteiten verrichten dat zij als ondernemingen moeten worden aangemerkt.

De autoriteiten van Liechtenstein betoogden dat captive-verzekeringsmaatschappijen (zoals herverzekeringsmaatschappijen) een markt vormen die los staat van het directe verzekeringsbedrijf wegens de risicospreiding binnen een groep, de verschillende regelgevingskaders en beheerstaken die captives uitoefenen binnen de groep waartoe ze behoren. Captive-verzekeringsmaatschappijen verzekeren alleen de risico’s van hun eigen bedrijvengroep (wanneer er geen markt is of wanneer de kosten te hoog zijn) en niet de risico’s van derden.

Wat selectiviteit betreft, verwezen de autoriteiten van Liechtenstein naar de regeling voor captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden en de Ierse Company Holding Regime en voerden zij aan dat de belastingregeling voor captive-verzekeringsmaatschappijen geen materieel selectieve maatregel is. De voorwaarden voor deze ondernemingen zijn namelijk horizontaal van aard. Elke onderneming kan hieraan voldoen. Voor de oprichting van een captive-verzekeringsmaatschappij is geen specifieke economische kracht vereist en alle soorten ondernemingen komen hiervoor in aanmerking. Op deze grond kan elke rechtspersoon, ongeacht de bedrijfstak of de omvang van de activiteiten, in aanmerking komen voor belastingvermindering door eigenaarschap van een captive-verzekeringsmaatschappij.

Overeenkomstig de rechtspraak in de zaak GIL Insurance Ltd (17) voerden de autoriteiten van Liechtenstein aan dat in het andere geval de maatregelen gerechtvaardigd zijn door de aard en de opzet van het belastingstelsel, waarbij zij het volgende betoogden: „Het is van belang of de klaarblijkelijke uitzondering daadwerkelijk in overeenstemming is met de interne logica van de maatregel. [...] Een belastingmaatregel is alleen selectief wanneer deze ongerechtvaardigd discrimineert tussen feitelijk en juridisch vergelijkbare situaties, gelet op de doelstellingen van het belastingstelsel.” In het kader van de wetgeving van Liechtenstein kunnen captive-verzekeringsmaatschappijen worden omschreven als verzekeringsentiteiten met een beperkt doel die er zich specifiek op richten de met hun bedrijvengroep samenhangende risico’s te financieren: „Een captive-verzekeringsmaatschappij is dus een intern zelfverzekeringsinstrument. De captive verzekering wordt gefinancierd uit eigen middelen van de bedrijvengroep. Bijgevolg geldt voor captive-verzekeringsmaatschappijen het beginsel dat de dekking van verplichtingen met eigen middelen voor belastingdoeleinden verschillend moet worden behandeld.”.

Voorts wezen de Liechtensteinse autoriteiten op de verschillende behandeling van captive-verzekeringsmaatschappijen ten opzichte van conventionele verzekeringsmaatschappijen door te verwijzen naar voorbeelden in EU/EER-wetgeving in de herverzekeringsrichtlijn en de Solvabiliteit II-richtlijn. In die richtlijnen zou rekening worden gehouden met het specifieke karakter van captive-verzekerings- en herverzekeringsmaatschappijen. De autoriteiten van Liechtenstein voerden aan dat aangezien die ondernemingen alleen risico’s dekken die samenhangen met de industriële of commerciële groep waartoe ze behoren, rekening wordt gehouden met hun specifieke (en verschillende) positie.

Ten slotte waren de Liechtensteinse autoriteiten (subsidiair) van mening dat de belastingwet van 1997 als bestaande steun moet worden aangemerkt, aangezien de wet op het ogenblik van de inwerkingtreding niet als staatssteun is aangemerkt, maar als steun is beschouwd als gevolg van de ontwikkeling van de EER-wetgeving. Zij voerden aan dat er twee redenen zijn om de steun niet terug te vorderen indien de maatregelen door de Autoriteit als nieuwe steun worden aangemerkt. De eerste reden is een gewettigd vertrouwen gebaseerd op de benadering van de Commissie in haar beschikkingen met betrekking tot fiscale prikkels voor concernfinancieringsmaatschappijen in Frankrijk en fiscale prikkels voor internationale financiële activiteiten in Nederland. De tweede reden is rechtszekerheid, aangezien op het ogenblik dat Liechtenstein in 1995 tot de EER is toegetreden, de beschikkingspraktijk van de Commissie op het vlak van staatssteun (die deel uitmaakt van het acquis communautaire) de belasting van activiteiten binnen een concern niet beschouwde als een aangelegenheid die aan de staatssteunregels was onderworpen.

4.2.   Opmerkingen over de verklaringen van derden

De autoriteiten van Liechtenstein benadrukten dat bijna alle captive-verzekeringsmaatschappijen die in Liechtenstein actief zijn tijdens de formele onderzoeksprocedure opmerkingen hebben ingediend, wat het belang van deze kwestie weergeeft. Zij wezen erop dat het besluit tot inleiding van een formele onderzoeksprocedure de ondernemingen heeft verrast, aangezien de belastingregeling van Liechtenstein meer dan tien jaar geleden is vastgesteld. De autoriteiten van Liechtenstein stemden in met de door derde partijen gemaakte opmerkingen en brachten volgende argumenten naar voren:

4.2.1.   Captives kunnen niet als ondernemingen worden aangemerkt

De autoriteiten van Liechtenstein waren van mening dat de door onderneming B ingediende opmerkingen een goed overzicht gaven van de activiteiten van captive-verzekeringsmaatschappijen. Zij zijn het met name eens met de bewering van onderneming B dat „er geen sprake is van een liquide verzekeringsmarkt” voor alle activiteiten van de captive-verzekeringsmaatschappijen. In dit verband verwezen de autoriteiten van Liechtenstein naar een discussienota van de International Association of Insurance Supervisors (IAIS) waarin het volgende werd gesteld:

„Bepaalde soorten risico’s zoals aansprakelijkheidsrisico’s voor gevoelige producten, aansprakelijkheid voor milieuschade, farmaceutische aansprakelijkheid en specifieke beroepsaansprakelijkheid, ongeacht de schadevergoedingen die in het verleden zijn uitgekeerd, zijn vaak bijzonder moeilijk of zelfs onmogelijk te plaatsen op traditionele markten. Of anders worden deze risico’s verzekerd hetzij tegen hoge premies, hetzij op onaanvaardbare voorwaarden, zelfs al hebben de verzekerden een aanvaardbaar claimgedrag.”.

De autoriteiten van Liechtenstein hebben herhaald dat alle in Liechtenstein gevestigde captives zich beperken tot het beheer van intragroeprisico’s. Voorts zijn de door de captives verzekerde risico’s vaak niet overdraagbaar naar andere commerciële verzekeraars. Captives kunnen derhalve risico’s dekken waarvoor er op de traditionele verzekeringsmarkt geen economisch haalbare oplossingen zijn. Voorts zijn er aanzienlijke verschillen tussen captives en directe verzekeringsmaatschappijen aangezien de laatstgenoemden talrijke soorten risico’s verzekeren en dus de risico’s kunnen spreiden voor het vereffenen van de claims. Een captive verzekert daarentegen alleen de risico’s van eigen ondernemingen en kan die risico’s niet in evenwicht brengen. De autoriteiten van Liechtenstein voeren derhalve aan dat de markt waarop de captive-verzekeringsmaatschappijen actief zijn, verschilt van de markttransacties van conventionele verzekeraars en dat captive-verzekeringsmaatschappijen niet concurreren met directe verzekeringsmaatschappijen. Er is ook verwezen naar rechtspraak van het Hof van Justitie waarin wordt geconcludeerd dat een entiteit die haar activiteit niet uitoefent op een markt „waarop ze met andere marktspelers concurreert” niet kan worden beschouwd als een entiteit die een economische activiteit als onderneming uitoefent en naar het besluit van de Autoriteit in de zaak van de Noorse Wegenadministratie waaruit volgens de autoriteiten van Liechtenstein blijkt dat entiteiten die alleen interne activiteiten uitoefenen, geen ondernemingen zijn aangezien zij geen economische activiteiten uitoefenen.

4.2.2.   De fiscale behandeling van captives is een algemene maatregel

De fiscale behandeling van captives is een algemene maatregel

4.2.2.1.   Materiële selectiviteit

De autoriteiten van Liechtenstein voerden aan dat de fiscale behandeling van captives geen materieel selectieve maatregel is, aangezien het een mogelijkheid is waarvan alle ondernemingen gebruik kunnen maken en hiervoor niet een bepaald economisch potentieel is vereist. De fiscale maatregelen zijn niet beperkt tot bepaalde sectoren, bepaalde soorten ondernemingen of bepaalde delen van het grondgebied van Liechtenstein. Voorts zijn er ook geen beperkingen op het vlak van omzet, omvang, aantal personeelsleden en dient de onderneming niet noodzakelijk deel uit te maken van een multinationale groep. Zij zijn derhalve van oordeel dat hun fiscale bepalingen voor captive-verzekeringsmaatschappijen geen materieel selectieve maatregelen zijn.

De autoriteiten verwezen ook naar de beschikkingen van de Europese Commissie met betrekking tot de regeling voor captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden, de Ierse Company Holding Regime, de Spaanse belastingverlaging voor inkomsten uit immateriële activa en de Nederlandse belastingverlaging op inkomsten uit groepsleningen (Groepsrentebox) (18) ter staving van de bewering dat de belasting van captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein geen materieel selectieve maatregel vormde. Uit de Nederlandse beschikking werd het volgende geciteerd:

18

„Met betrekking tot financieringsactiviteiten met vreemd vermogen verkeren verbonden ondernemingen in een situatie die feitelijk en juridisch niet vergelijkbaar is met die van niet-verbonden ondernemingen. Wanneer verbonden ondernemingen financiering met vreemd of met eigen vermogen binnen de groep trachten te verkrijgen, betreft het namelijk, in tegenstelling tot niet-verbonden ondernemingen, niet een louter commerciële transactie. De moedermaatschappij en de dochteronderneming hebben dezelfde belangen, wat niet het geval is bij een commerciële transactie met een derde kredietverschaffer, waarbij elke partij ten koste van de andere partij een zo groot mogelijke winst tracht te behalen.”.

4.2.2.2.   Rechtvaardiging door de aard en de opzet van het stelsel

Zelfs indien de Autoriteit de betrokken maatregelen als materieel selectief zou beschouwen, voeren de autoriteiten van Liechtenstein aan dat die maatregelen in elk geval gerechtvaardigd zijn door de aard en de opzet van het belastingstelsel van Liechtenstein. Hiermee stemmen ze in met de door derden over deze kwestie geformuleerde standpunten.

De autoriteiten van Liechtenstein ondersteunden de argumenten met betrekking tot de omschrijving en behandeling van captive-verzekeringsmaatschappijen in het kader van de EU-richtlijnen Herverzekering en Solvabiliteit II, waarbij werd aangevoerd dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen captive-verzekeringsmaatschappijen en klassieke verzekeringsmaatschappijen. De autoriteiten van Liechtenstein waren het ermee eens dat een verschillende behandeling van de captives gerechtvaardigd is in het licht van hun beperkte werkterrein binnen de groep.

4.2.3.   Geen vervalsing van de mededinging en geen ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen

Geen vervalsing van de mededinging en geen ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen

De autoriteiten van Liechtenstein hebben het standpunt van onderneming A overgenomen dat de door captives verstrekte diensten niet verhandelbaar zijn, aangezien er voor sommige risico’s geen „oplossing op de vrije markt” beschikbaar is. Bijgevolg wordt de mededinging door de desbetreffende maatregelen niet vervalst en wordt het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen bij de EER-overeenkomst evenmin ongunstig beïnvloed.

4.2.4.   Indien er sprake is van steun, moet de steun als bestaande steun worden aangemerkt

Indien er sprake is van steun, moet de steun als bestaande steun worden aangemerkt

De autoriteiten van Liechtenstein voerden aan dat indien de desbetreffende maatregelen toch als staatssteun worden aangemerkt, zij moeten worden beschouwd als bestaande steun in de zin van artikel 1, lid 1, van deel I en artikel 1, onder b), punt v) van deel II van Protocol nr. 3. Hierbij deelden de autoriteiten van Liechtenstein opnieuw het standpunt van derde partijen over deze aangelegenheid.

Zij voerden aan dat sedert 1989 voor captives een verlaagde vermogensbelasting van 0,1 % gold voordat een specifieke wetgeving voor captive-verzekeringsmaatschappijen van kracht is geworden. Voorts ondersteunden de autoriteiten van Liechtenstein het argument dat fiscale maatregelen als steun werden aangemerkt als gevolg van de ontwikkeling van de EER-overeenkomst. NET zoals onderneming F waren de autoriteiten van Liechtenstein van mening dat de ontwikkeling aan het einde van de jaren negentig plaatsvond nadat de specifieke maatregelen met betrekking tot de captive-verzekeringsmaatschappijen bij de wet van 18 december 1997 in werking waren getreden.

4.2.5.   Terugvordering van de steun zou onverenigbaar zijn met de algemene beginselen van gemeenschapsrecht

Terugvordering van de steun zou onverenigbaar zijn met de algemene beginselen van gemeenschapsrecht

In overeenstemming met de verklaringen van de ondernemingen A en F voerden de autoriteiten van Liechtenstein aan dat de captives bij de vaststelling van de maatregelen in 1997 niet konden hebben voorzien dat de maatregelen staatssteun konden vormen gezien de gelijkenissen tussen hun positie en de zaken over intragroepactiviteiten. Alle betrokken partijen voeren aan dat er toen geen aanwijzingen waren dat de voorlopige bevindingen van de Autoriteit waarschijnlijk of te verwachten waren.

In overeenstemming met de verklaringen van alle betrokken partijen verklaarden de autoriteiten van Liechtenstein ook dat terugvordering zou indruisen tegen het beginsel van rechtszekerheid. De fundamentele vereiste van rechtszekerheid is dat ervoor moet worden gezorgd dat de toepassing van de EU/EER-wetgeving zeker en voorzienbaar is. Voorts werd aangevoerd dat deze vereiste des te meer in acht moet worden genomen wanneer er financiële gevolgen zijn. Aangevoerd werd dat wanneer Liechtenstein toetrad tot de EER-overeenkomst in 1995 de belastingheffing op van intragroepactiviteiten in het acquis communautaire (met inbegrip van de beschikkingspraktijk van de Commissie op het vlak van staatssteun) niet als staatssteun werd beschouwd en dat er zich tussen 1995 en 1997 (vaststelling van de maatregelen) geen ontwikkelingen hebben voorgedaan die erop wezen dat dit standpunt wijzigingen zou ondergaan.

II.   BEOORDELING

BEOORDELING

1.   DE VRAAG OF ER SPRAKE IS VAN STAATSSTEUN

Artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst luidt als volgt:

„Behoudens de afwijkingen waarin deze Overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producten vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze overeenkomst voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.”.

1.1.   Gebruik van staatsmiddelen

Gebruik van staatsmiddelen

De steunmaatregelen moeten worden toegekend door de Staat of uit staatsmiddelen.

Momenteel bedraagt het tarief van de vermogensbelasting in Liechtenstein 0,2 %. Voor captive-verzekeringsmaatschappijen geldt een verlaagd tarief van 0,1 % (en van 0,075 % voor vermogens van meer dan 50 miljoen CHF en van 0,05 % voor vermogens van meer dan 100 miljoen CHF). Captive-verzekeringsmaatschappijen zijn ook volledig vrijgesteld van inkomstenbelasting en couponbelasting.

Het verlenen van volledige of gedeeltelijke belastingvrijstelling brengt een derving van belastingopbrengsten voor de staat met zich die neerkomt op het gebruik van staatsmiddelen in de vorm van fiscale uitgaven (19). De autoriteiten van Liechtenstein derven inkomsten omdat geen inkomstenbelasting wordt betaald, een verminderd tarief voor de vermogensbelasting wordt toegepast en geen couponbelasting wordt betaald.

19

Om deze redenen is de Autoriteit van oordeel dat de specifieke fiscale bepalingen die gelden voor captive-verzekeringsmaatschappijen uit staatsmiddelen worden verleend.

1.2.   Begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producten

Begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producten

1.2.1.   Onderneming

Onderneming

Staatssteun kan alleen worden verleend aan ondernemingen die een economische activiteit uitoefenen.

Volgens het Europees Hof van Justitie omvat het begrip onderneming in de zin van artikel 87 van het EG-Verdrag (nu artikel 107 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie), dat overeenkomt met artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, „elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar rechtsvorm en de wijze waarop zij wordt gefinancierd” (20). Tegelijk oordeelde het dat „onder economische activiteit wordt verstaan iedere activiteit bestaande in het aanbieden van goederen en diensten op een bepaalde markt” (21).

20

21

Het aanbieden van verzekeringen is een dienst die in beginsel een economische activiteit is (22). Captive-verzekeringsmaatschappijen bieden verzekeringsdiensten aan tegen een premie op een bepaalde markt. Het feit dat hun klanten beperkt zijn tot de ondernemingen van de groep waartoe zij behoren, doet geen afbreuk aan deze conclusie. De ondernemingen van de groep waarvan de captive deel uitmaakt, hebben ervoor gekozen zich te verzekeren bij een andere onderneming van de groep die verzekeringsdiensten aanbiedt in plaats van verzekeringen aan te kopen bij een externe verzekeringsmaatschappij. Zoals hierna wordt uiteengezet, is de Autoriteit derhalve van mening dat de door captive-verzekeringsmaatschappijen verstrekte diensten een alternatief vormen voor het aankopen van verzekeringen bij een externe maatschappij. Het feit dat captive-verzekeringsmaatschappijen ingaan op de vraag naar verzekeringen van bepaalde ondernemingen is voldoende om te concluderen dat zij hun diensten op de markt aanbieden. Door de oprichting van een captive is de verzekering van deze risico’s ondergebracht bij een onderneming van de groep, hetgeen betekent dat geen enkele van de andere verzekeringsmaatschappijen die op de markt actief zijn, kan concurreren om de risico’s van de groep te verzekeren. De verzekering van deze risico’s zou normaal gesproken tot stand komen door een beroep te doen op een andere commerciële dienstverlener, maar in dit geval wordt de dienst verleend door de door de groep opgerichte captive-verzekeringsmaatschappij.

22

In Liechtenstein wordt een captive-verzekeringsmaatschappij opgericht als een afzonderlijke rechtspersoon. Verder verloopt de oprichting zoals bij elke andere onderneming. De diensten van de captive-verzekeringsmaatschappij worden tegen betaling verstrekt en risico’s worden onder normale commerciële omstandigheden aan de captive-verzekeringsmaatschappij overgedragen. De captive voert een aparte boekhouding en is overeenkomstig de nationale wetgeving belastingplichtig. Captive-verzekeringsmaatschappijen zijn inderdaad belastingplichtig in Liechtenstein, in de eerste plaats omdat zij ondernemingen zijn die binnen het rechtsgebied een economische activiteit uitoefenen. De oprichting van een afzonderlijke onderneming is een bewuste keuze van de ondernemingen die besluiten captives op te richten en het is gebruikelijk dat de captive wordt gevestigd in een rechtsgebied met een laag belastingniveau om in aanmerking te komen voor lagere belastingtarieven. Indien geen nieuwe, afzonderlijke onderneming was opgericht en de risico’s binnen de bestaande ondernemingsstructuur zelf waren verzekerd, zou het kostenvoordeel als gevolg van het besluit om geen beroep te doen op commerciële verzekeraars, louter tot uiting zijn gekomen in lagere kosten, en dus hogere winsten, belast tegen het normale tarief dat geldt in het land waar de onderneming is gevestigd. Door een afzonderlijke onderneming op te richten en die in het buitenland te vestigen kunnen verzekeringsdiensten worden verstrekt buiten de belastingjurisdictie(s) van de landen waarin de onderneming is gevestigd, waardoor de groep (onder meer (23) in aanmerking komt voor een lagere belasting van de winst die werd geboekt als gevolg van het beslist om zichzelf te verzekeren (24).

23

24

Tijdens de formele onderzoeksprocedure voeren sommige van de betrokken partijen aan dat captives geen ondernemingen zijn, ten eerste omdat zij „in-house” verzekeringsdiensten verstrekken en ten tweede omdat de verstrekte diensten niet door een open markt worden aangeboden, hoofdzakelijk omdat zij betrekking hebben op gangbare risico’s die vaak voorkomen en meestal door ondernemingen worden behouden of complexe risico’s met een hoge waarde die niet of slechts tegen exorbitante kosten op de markt kunnen worden verzekerd.

Zoals hierboven is uiteengezet, is tijdens het onderzoek met name verwezen naar het besluit van de Autoriteit over een klacht van de Noorse Wegenadministratie, districtkantoor Møre en Romsdal. In 1995 werd de Noorse Wegenadministratie gereorganiseerd en opgesplitst in districtskantoren, met elk een productieafdeling die verantwoordelijk was voor de aanleg en het onderhoud van wegen, bruggen en tunnels en een administratieve afdeling die verantwoordelijk was voor het geven van opdrachten en het beheren van openbare aanbestedingen. De productieafdelingen voerden met inachtneming van de geldende kwaliteitsnormen en kadervoorwaarden opdrachten uit die binnen de verantwoordelijkheden van de Wegenadministratie vielen, maar waren niet betrokken bij werkzaamheden die buiten de verantwoordelijkheid van de Wegenadministratie vielen, bijvoorbeeld op de open markt. Aangezien de productieafdeling van het districtskantoor Møre en Romsdal zich beperkte tot het uitvoeren van „in-house” opdrachten, concludeerde de Autoriteit dat die activiteiten niet concurreerden op een markt met andere marktdeelnemers. Bijgevolg werd de afdeling niet als een onderneming aangemerkt en werd de financiering dus niet als staatssteun beschouwd.

Betrokken partijen voerden aan dat dezelfde redenering zou moeten gelden voor captive-verzekeringsmaatschappijen. De Autoriteit is het niet eens met dit standpunt. In overeenstemming met de rechtspraak (25), gelden de in het besluit betreffende de Noorse Wegenadministratie genoemde beginselen voor overheden die hun recht uitoefenen om zelf openbare diensten te verstrekken zonder een opdracht te gunnen via een aanbesteding op de open markt. In het Stadt Hallearrest heeft het Hof van Justitie het volgende gesteld (26): „Een overheidsorgaan, dat een aanbestedende dienst is, kan zijn taken van algemeen belang vervullen met zijn eigen administratieve, technische en andere middelen, zonder dat hij een beroep hoeft te doen op externe lichamen die niet tot zijn diensten behoren.”. Verwijzend naar het verschil tussen een dergelijk scenario en een scenario met een particuliere onderneming, heeft het Hof van Justitie vervolgens gesteld dat „moet... worden opgemerkt dat de verhouding tussen een overheidsorgaan, dat een aanbestedende dienst is, en zijn eigen diensten wordt beheerst door specifieke overwegingen en eisen verband houdend met het nastreven van doelstellingen van algemeen belang. De plaatsing van privé-kapitaal in een onderneming beantwoordt daarentegen aan specifieke overwegingen verband houdend met particuliere belangen en streeft andere doelstellingen na.”.

25

26

In overeenstemming met deze redenering is de Autoriteit van oordeel dat de juridische en feitelijke positie van captive-verzekeringsmaatschappijen zeer verschillend is van die overheden die diensten van algemeen belang verstrekken. Captive-verzekeringsmaatschappijen verstrekken commerciële diensten aan particuliere ondernemingen en bevinden zich dus niet in een vergelijkbare positie. Elke door de overheid in de vorm van belastingvrijstellingen aan captive-verzekeringsmaatschappijen verleende steun moet in deze context worden beoordeeld.

De Europese Commissie heeft onlangs een sectoraal onderzoek afgerond over de Europese verzekeringssector. In haar tussentijds verslag (27) heeft de Commissie uiteengezet dat verzekeringsondernemingen op verschillende manieren kunnen worden ingedeeld, bijvoorbeeld (28):

27

28

| — | zijn het naamloze vennootschappen of onderlinge verzekeraars, |
| --- | --- |

—

zijn het naamloze vennootschappen of onderlinge verzekeraars,

| — | op grond van de verzekeringscontracten die ze afsluiten, |
| --- | --- |

—

op grond van de verzekeringscontracten die ze afsluiten,

| — | zijn het directe (primaire) verzekeraars of herverzekeraars, |
| --- | --- |

—

zijn het directe (primaire) verzekeraars of herverzekeraars,

| — | zijn zij onafhankelijk van een specifieke aankoper van verzekeringen of bestaat er een nauwe band met een specifieke koper of groep van kopers (zoals bij captive- verzekeraars of herverzekeraars). |
| --- | --- |

—

zijn zij onafhankelijk van een specifieke aankoper van verzekeringen of bestaat er een nauwe band met een specifieke koper of groep van kopers (zoals bij captive- verzekeraars of herverzekeraars).

Mededinging op de verzekeringsmarkt wordt beïnvloed door de beschikbaarheid van alternatieven voor de aanschaf van traditionele verzekeringsproducten (29). De Autoriteit is van mening dat er drie belangrijke alternatieven bestaan: zelfverzekering, captive verzekering en alternatieve instrumenten voor risico-overdracht (30). In elk geval is de mogelijke kostenvermindering de voornaamste reden om een beroep te doen op een alternatief voor een verzekering. Een captive-verzekeringsmaatschappij maakt het mogelijk opbrengsten van beleggingen van de premies binnen de groep te houden en zorgt in beginsel voor meer flexibiliteit in de premiestructuur. Hoewel captive-verzekeringsmaatschappijen niet noodzakelijk perfecte substituten zijn voor verzekeringen, oefenen zij een zekere mate van concurrentiedruk uit op de verzekeringsmarkt. Captive-verzekeringsmaatschappijen worden derhalve beschouwd als een alternatief voor een op de markt beschikbare verzekering van een externe partij. Volgens het verslag van de Commissie „kunnen grote commerciële klanten (en zij worden steeds groter, omdat talrijke grote ondernemingen uit fusies en overnames zijn ontstaan) thans hun omvang gebruiken als rechtvaardiging om minder in plaats van meer verzekeringen aan te kopen. Zij blijven zelf meer risico’s dragen, nemen een grotere aansprakelijkheid en maken steeds vaker gebruik van captives en andere vennootschapsinstrumenten in plaats van een beroep te doen op een volledige commerciële verzekering.”.

29

30

In het verslag van de Commissie worden de belangrijkste doelstellingen bij het oprichten van een captive vermeld:

| — | het volledige voordeel verkrijgen van de risicobeheersingsinstrumenten waarover de moedermaatschappij/groep beschikt door op haar eigen ervaring gebaseerde premies te betalen, |
| --- | --- |

—

het volledige voordeel verkrijgen van de risicobeheersingsinstrumenten waarover de moedermaatschappij/groep beschikt door op haar eigen ervaring gebaseerde premies te betalen,

| — | het voorkomen van de vaste en administratieve kosten van directe verzekeraars, |
| --- | --- |

—

het voorkomen van de vaste en administratieve kosten van directe verzekeraars,

| — | een zo groot mogelijk gedeelte van de premies en opbrengsten van beleggingen van de premies binnen de groep behouden, |
| --- | --- |

—

een zo groot mogelijk gedeelte van de premies en opbrengsten van beleggingen van de premies binnen de groep behouden,

| — | in aanmerking komen voor belastingvoordelen en de lagere kosten van de (minder strikte) regelgeving waarop een buitenlandse vestiging aanspraak kan maken, |
| --- | --- |

—

in aanmerking komen voor belastingvoordelen en de lagere kosten van de (minder strikte) regelgeving waarop een buitenlandse vestiging aanspraak kan maken,

| — | een lager niveau van de totale risicopremie verkrijgen door zich te herverzekeren tegen wholesaleprijzen en tegen lagere kosten dan die welke door een de conventionele of directe verzekeraar worden aangerekend. |
| --- | --- |

—

een lager niveau van de totale risicopremie verkrijgen door zich te herverzekeren tegen wholesaleprijzen en tegen lagere kosten dan die welke door een de conventionele of directe verzekeraar worden aangerekend.

De Autoriteit is het oneens met de bewering van bepaalde derde partijen dat de door captives verstrekte diensten geen alternatief vormen voor commerciële verzekeringen. Zoals hierboven is uiteengezet, is de Autoriteit van mening dat een captive verzekering een door een commerciële verzekering substitueerbare dienst is (31). Hoewel het kan voorkomen dat bepaalde risico’s niet op de markt kunnen worden verzekerd (of, hetgeen waarschijnlijker is, niet kunnen worden verzekerd tegen een prijs die door de potentiële aankoper van een verzekering als redelijk wordt beschouwd) vindt de Autoriteit niet dat captive-verzekeringsmaatschappijen uitsluitend verzekeringsdiensten verstrekken die niet bij commerciële verzekeraars beschikbaar zijn. Voorts aanvaardt de Autoriteit niet dat een exorbitante prijsbepaling door commerciële verzekeraars betekent dat captive-verzekeringsmaatschappijen niet betrokken zijn bij economische activiteiten in concurrentie met deze verzekeraars. Ondernemingen die deel uitmaken van een groep kunnen ervoor kiezen hun (verplichte en vrijwillige) risico’s bij een commerciële verzekeraar te verzekeren of een captive-verzekeringsmaatschappij op te richten. Wanneer zij voor de laatste mogelijkheid kiezen, schermen zij de verzekeringsmarkt af voor het verzekeren van hun risico’s. Concurrentie met andere verzekeraars bestaat dus op het ogenblik dat de captive wordt opgericht en elke keer wanneer de klant van de captive besluit in welke mate hij risico’s wenst te behouden binnen de captive of verzekeringen (of herverzekeringen) op de open markt wenst af te sluiten.

31

Voorts merkt de Autoriteit op dat captive-verzekeringsmaatschappijen momenteel net zoals andere ondernemingen en weliswaar met vrijstellingen en verschillende tarieven belastingplichtig zijn in Liechtenstein.

Derhalve heeft de Autoriteit geconcludeerd dat de activiteiten die door captive-verzekeringsmaatschappijen worden uitgevoerd bij het verstrekken van verzekeringen (of herverzekeringen) aan hun verbonden ondernemingen, een economische activiteit vormen. Bijgevolg treden de captive-verzekeringsmaatschappijen op als ondernemingen in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

1.2.2.   Voordeel

Voordeel

De maatregel verleent aan de captive-verzekeringsmaatschappijen die vallen onder artikel 82a van de belastingwet een voordeel door hen te bevrijden van lasten (vrijstelling van inkomstenbelasting en slechts een beperkte betaling van vermogensbelasting) die zij normaal gesproken uit eigen middelen hadden moeten dragen.

De betaling van belastingen zijn exploitatiekosten die worden opgelopen tijdens de normale uitoefening van de economische activiteiten en die een onderneming normaal gesproken zelf draagt. In het algemeen wordt door de toekenning van een lager belastingtarief dan hetgeen normaal gesproken zou gelden of van belastingvrijstelling een voordeel verleend aan de hiervoor in aanmerking komende ondernemingen. Aan deze ondernemingen wordt een voordeel verleend omdat hun exploitatiekosten worden verminderd in vergelijking met andere ondernemingen die zich in een soortgelijke feitelijke en juridische positie bevinden.

Een van de derde partijen voerde aan dat captives verzekeringspolissen afsluiten voor risico’s waarvoor er geen markt is. Derhalve moeten inkomsten uit deze activiteiten niet worden belast. De Autoriteit is het opnieuw niet eens met dit argument. Het is een bewuste keuze van de groep van ondernemingen om zijn risico’s te verzekeren in de vorm van een afzonderlijke maatschappij die onder normale commerciële omstandigheden wordt opgericht en die wordt betaald voor de verleende diensten. De fiscale bepalingen hebben geen betrekking op de verzekerde risico’s maar wel op de gegenereerde inkomsten, ongeacht de herkomst daarvan. De onderneming krijgt een voordeel in de vorm van een lagere belasting of een nultarief op de inkomsten en het vermogen die zij uit deze economische activiteit genereert.

Door aandelen of vermogensbestanddelen van captive-verzekeringsmaatschappijen vrij te stellen van couponbelasting maakt de Liechtensteinse wetgeving het ook aantrekkelijker om te investeren in captive-verzekeringsmaatschappijen dan in andere ondernemingen. Aan investeerders in captive-verzekeringsmaatschappijen wordt derhalve een voordeel verleend (32). Met de vrijstelling wordt ook een voordeel verleend aan captive-verzekeringsmaatschappijen aangezien zij hierdoor gemakkelijker toegang krijgen tot kapitaal (33).

32

33

1.2.3.   Selectiviteit

Selectiviteit

Om een maatregel als steun aan te merken, moet hij selectief zijn doordat hij „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigt”.

1.2.3.1.   Beoordeling van de materiële selectiviteit

Overeenkomstig artikel 73 van de belastingwet betalen rechtspersonen (inclusief buitenlandse ondernemingen met een vestiging in Liechtenstein) die commerciële activiteiten in Liechtenstein uitoefenen inkomstenbelasting en vermogensbelasting. De jaarlijkse netto-inkomsten van ondernemingen in Liechtenstein zijn onderworpen aan vennootschapsbelasting („Ertragssteuer” (34) tegen een tarief tussen 7,5 % en 15 % (35). Aan het einde van het boekjaar van de onderneming (meestal op 31 december) betalen in Liechtenstein gevestigde ondernemingen ook een vermogensbelasting („Kapitalsteuer”) op het gestorte kapitaal, het aandelenkapitaal of het aanvangskapitaal, alsook op de reserves van de onderneming die de bedrijfsactiva vormen tegen een tarief van 0,2 % (36). Voorts is er een couponbelasting op de coupons van effecten of waardepapieren die met effecten kunnen worden gelijkgesteld, die door een „nationale vennootschap” zijn uitgegeven tegen een tarief van 4 % op elke dividenduitkering of winstdeling.

34

35

36

Krachtens artikel 82a van de belastingwet van Liechtenstein betalen captive-verzekeringsmaatschappijen („Eigenversicherung”) een verlaagde vermogensbelasting van 0,1 % in plaats van het algemeen geldend vermogensbelastingtarief van 0,2 %. Dit tarief wordt nog eens verlaagd voor bedragen hoger dan 50 miljoen CHF en 100 miljoen CHF. Voorts hebben de autoriteiten van Liechtenstein bevestigd dat op basis van dezelfde bepaling captive-verzekeringsmaatschappijen ook geen inkomstenbelasting betalen. Op grond van artikel 88d, lid 3, van de belastingwet zijn captive-verzekeringsmaatschappijen ook vrijgesteld van betaling van de couponbelasting.

Captive-verzekeringsmaatschappijen zijn dus niet onderworpen aan de inkomstenbelasting of de couponbelasting en kunnen aanspraak maken op een verminderd tarief voor de vermogensbelasting. In vergelijking met andere ondernemingen die onderworpen zijn aan de gewone belasting op de inkomsten uit hun bedrijfsactiviteiten ontvangen captives dus een selectief voordeel. Op grond van de Liechtensteinse wetgeving, in het bijzonder artikel 82a, lid 1, van de belastingwet, zijn deze belastingverminderingen alleen van toepassing op verzekeringsmaatschappijen die uitsluitend actief zijn op het vlak van captive verzekeringen („Eigenversicherung”). Voor andere verzekeringsmaatschappijen, alsook voor elke andere onderneming die actief in andere economische sectoren, gelden de normale fiscale bepalingen.

Voorts is de Autoriteit van oordeel dat de fiscale maatregelen nog een extra selectiviteitselement bevatten aangezien zij ook voorzien in grotere belastingverminderingen voor captive-verzekeringsmaatschappijen met een vermogen van meer dan 50 miljoen CHF of 100 miljoen CHF.

In het kader van de selectiviteitsbeoordeling is verwezen naar de beschikking van de Europese Commissie met betrekking tot de belasting van captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden (37). In deze beschikking was de Commissie van oordeel dat captive-verzekeringsmaatschappijen die in aanmerking kwamen voor een lagere belastingheffing dan die welke normaal gesproken voor ondernemingen zou gelden, een selectief voordeel genoten, aangezien uitsluitend captives als eerste begunstigde van de belastingvermindering werden bevoordeeld. De Autoriteit sluit zich aan bij dit standpunt en is van oordeel dat dit op zichzelf toereikend is om de maatregel selectief te maken (38). In dit verband herinnert de Autoriteit aan de conclusies van het Hof van Justitie in de zaak GIL Insurance (39), waarin wordt gesteld dat „artikel 87, lid 1, van het Verdrag de verplichting oplegt om te bepalen of een nationale maatregel binnen het kader van een bepaalde rechtsregeling „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” kan begunstigen ten opzichte van andere, die zich, gelet op de doelstelling van de betrokken regeling, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden.”. De Autoriteit concludeert dat de ondernemingen die zich in deze zaak in dezelfde juridische en feitelijke positie bevinden, de ondernemingen zijn die de (volledige) inkomsten-, kapitaal- en couponbelastingen in Liechtenstein betalen — en dat in vergelijking met deze ondernemingen, de captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein een selectief voordeel genieten. In tegenstelling tot talrijke recente complexe gevallen van fiscale steun zijn de doelstellingen van de betrokken maatregel duidelijk. De gebruikelijke belastingtarieven genereren inkomsten voor de staat, terwijl de vermindering en de vrijstelling aan captive-verzekeringsmaatschappijen zijn toegekend (zoals de autoriteiten van Liechtenstein zelf hebben toegegeven) om een mobiele (en een vanuit fiscaal oogpunt zeer gevoelige) dienstensector naar het prinsdom aan te trekken. Van hun kant worden captive-verzekeringsmaatschappijen opgericht en normaal gesproken los van de rest van hun groep gevestigd (ten minste gedeeltelijk) om in aanmerking te komen voor de lagere belastingheffing op de winsten die tot stand komen door een geformaliseerde zelfverzekering.

37

38

39

De Autoriteit is van mening dat er derhalve geen reden is om te concluderen dat captive-verzekeringsmaatschappijen zich in een verschillende juridische en feitelijke situatie bevinden ten opzichte van de andere ondernemingen die aan de Liechtensteinse belastingheffing zijn onderworpen.

1.2.3.2.   Beoordeling van selectiviteit in vorige staatssteunbeschikkingen met betrekking tot fiscale maatregelen.

Tijdens de formele onderzoeksprocedure voerden bepaalde derde partijen aan dat de belastingvrijstellingen in Liechtenstein niet selectief zijn, aangezien elke economische onderneming een captive kan oprichten. De Autoriteit beschouwt dit niet als een geldige juridische overweging is en betwist in elk geval de feitelijke grondslag voor het argument. De Autoriteit is van mening dat aan twee voorwaarden moet worden voldaan om een captive-verzekeringsmaatschappij op te richten. De eerste voorwaarde is dat alleen ondernemingen die in staat zijn de vaste kosten op zich te nemen die de oprichting van een captive-verzekeringsmaatschappij met zich brengt, in aanmerking komen. De tweede, belangrijker voorwaarde vloeit voort uit het feit dat de oprichting van een captive-verzekeringsmaatschappij voornamelijk een geformaliseerde zelfverzekering is. De Autoriteit is van mening dat alleen ondernemingen die over voldoende middelen beschikken (hoofdzakelijk grote ondernemingen) de risico’s van zelfverzekering (40) kunnen dekken en dat het op grond van de verzekeringsbeginselen noodzakelijk is dat activiteiten een bepaalde omvang en diversiteit hebben om de risico’s te kunnen spreiden zonder een beroep te doen op de dekking van een derde partij. Volgens de Autoriteit is het vanzelfsprekend dat hierbij omvang en diversiteit noodzakelijk zijn, aangezien de kleine ondernemingen, afhankelijk van hun activiteit, zich kunnen blootstellen aan een aanzienlijke aansprakelijkheid (bijvoorbeeld door het waardeverlies van vaste activa als gevolg van ongevallen of brand, of door letsels die zijn veroorzaakt door met onachtzaamheid geleverde producten of diensten) die zij niet zouden kunnen vergoeden. Tevens was de Commissie van oordeel (in de Ålandseilanden-beschikking) dat het in het kader van de voorwaarden waaronder de maatregel van toepassing was (het vermogen om een captive op te richten) impliciet vereist was om over een bepaalde economische kracht te beschikken. Bijgevolg konden deze voorwaarden alleen maar gelden voor ondernemingen die voldoende groot waren (41).

40

41

De Autoriteit is derhalve van mening dat alleen ondernemingen die over voldoende middelen beschikken om een captive-verzekeringsmaatschappij op te richten, gebruik kunnen maken van de maatregel. Zij merkt op dat een dergelijke beperking ertoe heeft geleid dat het Gerecht tot de slotsom is gekomen dat belastingvoordelen in de zaak Territorio Histórico de Alava (42) selectief waren·.

42

Tijdens het onderzoek is ook verwezen naar het besluit van de Europese Commissie over de Ierse Company Holding Regime. In deze zaak stelde de Commissie vast dat een vrijstelling van belasting op de meerwaarde bij het van de hand doen van aandelen door investeerders die ten minste 5 % van het gewoon aandelenkapitaal van de onderneming waarin wordt deelgenomen, voor een ononderbroken periode van niet minder dan twaalf maanden in bezit hadden gehad, geen materieel selectieve maatregel was. De Commissie concludeerde dat een deelnemingsvereiste van 5 % geen enkele onderneming in een vergelijkbare juridische en feitelijke positie begunstigde in het licht van de door de maatregel nagestreefde doelstelling, aangezien ondernemingen ongeacht hun omvang of juridische structuur aan deze vereiste konden beantwoorden (43). De in het kader van dit besluit te beoordelen maatregel is evenwel alleen van toepassing op een specifieke ondernemingsvorm die een specifieke economische activiteit uitoefent (captive-verzekeringsmaatschappijen). Voorts betreft het hier in ieder geval ondernemingen die alleen kunnen worden opgericht door ondernemingen die over voldoende middelen beschikken om een dergelijke captive-verzekeringsmaatschappij op te richten en zichzelf te verzekeren tegen bedrijfsrisico’s.

43

Bij het onderzoek is ook een Spaanse belastingverlaging voor inkomsten uit immateriële activa ter sprake gekomen. In dit geval was de Commissie van oordeel dat de voorkeursbehandeling voor inkomsten uit immateriële activa voortvloeide uit de toepassing van de gewone vennootschapsbelastingbepalingen. De Commissie concludeerde evenwel dat de maatregel niet selectief was, aangezien elke in Spanje aan de vennootschapsbelasting onderworpen onderneming met activiteiten op het vlak van immateriële activa in aanmerking kwam en elke vennootschapsbelastingplichtige (ongeacht de omvang, juridische structuur of sector) een begunstigde van de maatregel kan zijn. De Spaanse autoriteiten hadden bij de Commissie statistische gegevens ingediend waaruit bleek dat immateriële activa (en de O&O-activiteiten die aan de basis van deze activa hadden gelegen) in alle sectoren van de economie sterk aanwezig zijn, inclusief in de dienstensector. De Commissie was van oordeel dat de positie van om het even welke specifieke categorie ondernemingen ten opzichte van andere ondernemingen die concurreren in het intracommunautaire handelsverkeer niet door de maatregel wordt versterkt (44) en zonder onderscheid op alle marktdeelnemers van toepassing is (45). De Autoriteit is opnieuw niet van mening dat dit besluit relevant is voor de belastingheffing op captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein.

44

45

Ten slotte is verwezen naar de beschikking van de Commissie met betrekking tot de Groepsrenteboxregeling, een Nederlandse maatregel die tot doel heeft het verschil op het vlak van fiscale behandeling te beperken tussen twee instrumenten van financiering binnen de groep, nl. financiering met vreemd of met eigen vermogen. Uit hoofde van deze maatregel wordt het positieve saldo tussen ontvangen en betaalde rente in het kader van financieringstransacties binnen de groep in een „groepsrentebox” belast tegen het tarief van 5 % in plaats van de reguliere vennootschapsbelasting van 25,5 %. De Commissie was van oordeel dat het voordeel voor een onderneming die een lening aan een verbonden onderneming verstrekt niet als discriminerend kon worden beschouwd, aangezien een lening aan een verbonden onderneming niet kan worden vergeleken met een lening aan een niet-verbonden onderneming. De Commissie was van mening dat de vereiste van zeggenschap over een andere onderneming een horizontaal criterium is dat van toepassing is op alle ondernemingen ongeacht hun omvang, bedrijfstak of elk ander onderscheid. Een ander belastingtarief voor financiering met vreemd vermogen tussen verbonden ondernemingen weerspiegelt derhalve objectieve verschillen en heeft geen gevolgen voor de fiscale neutraliteit.

De Autoriteit stemt er weliswaar mee in dat er bepaalde gelijkenissen zijn tussen de bovenvermelde zaken en de in het kader van deze beschikking onderzochte maatregelen, in het bijzonder met betrekking tot het intragroepaspect van de Ierse en Nederlandse zaken, maar zij gaat er niet mee akkoord dat de redenering van de Commissie in deze zaak van toepassing is. Een essentieel kenmerk van de redenering van de Commissie in elk van deze zaken is dat de maatregel die resulteert in de gunstige fiscale behandeling openstaat voor elke onderneming. In dit verband vindt de Autoriteit het belangrijk dat minimumbedragen voor financiële transacties (voor de oprichting van een onderneming in Nederland en de minimumwaarde van de desbetreffende holding in Ierland) werden afgeschaft. Om de bovengenoemde redenen is de Autoriteit van mening dat niet elke onderneming over de mogelijkheid beschikt om een captive-verzekeringsmaatschappij op te richten. (Zij concludeert derhalve dat een specifiek op één ondernemingsvorm toegespitste belastingvrijstelling in elk geval verschilt van de omstandigheden van deze zaak.)

1.2.4.   Opzet van het belastingstelsel

Opzet van het belastingstelsel

Een specifieke of selectieve fiscale maatregel kan evenwel worden gerechtvaardigd door de opzet van het belastingstelsel (46). Elke maatregel die is bedoeld om ondernemingen geheel of gedeeltelijk vrij te stellen van de lasten die voortvloeien uit de normale toepassing van het algemene stelsel, kan staatssteun vormen indien deze niet is gerechtvaardigd door de aard of de opzet van dit algemene stelsel (47). Het is dus mogelijk dat specifieke fiscale maatregelen die gelden voor captive-verzekeringsmaatschappijen niet selectief zijn indien zij door de aard en de opzet van het Liechtensteinse belastingstelsel worden gerechtvaardigd. De Autoriteit moet nagaan of de verschillende behandeling van ondernemingen naar aanleiding van de voordelen of lasten die door de desbetreffende fiscale maatregel tot stand komen, het gevolg is van de aard of de opzet van het algemeen geldende stelstel. Indien dit onderscheid gebaseerd is op andere doelstellingen dan die welke door het algemene stelsel worden nagestreefd, voldoet de betrokken maatregel in beginsel aan de voorwaarde van selectiviteit.

46

47

Volgens vaste rechtspraak moet de EVA-Staat die een verschillende behandeling tussen ondernemingen heeft ingevoerd, aantonen dat dit daadwerkelijk gerechtvaardigd is door de aard en de opzet van het betrokken stelsel (48). De Autoriteit moet derhalve nagaan of de speciale fiscale maatregelen die gelden voor captive-verzekeringsmaatschappijen beantwoorden aan de inherente doelstellingen van het belastingstelsel dan wel gericht zijn op andere doelstellingen.

48

De autoriteiten van Liechtenstein verklaarden dat dit belastingvoordeel is ingevoerd om de captive-verzekeringssector op te richten en te ontwikkelen als een nieuwe bedrijfstak in Liechtenstein. De Autoriteit is van mening dat dit duidelijk een economische en politieke doelstelling is die niet inherent is aan de inkomstenbelasting en derhalve niet valt binnen de opzet van het belastingstelsel (49).

49

Voorts betoogden de Liechtensteinse autoriteiten, in overeenstemming met hetgeen door bepaalde derde partijen is aangevoerd, dat de verschillende behandeling van captives ten opzichte van andere verzekeringsmaatschappijen door de EER-wetgeving wordt erkend via de afgeleide wetgeving met betrekking tot verzekeringsmaatschappijen, in het bijzonder Herverzekeringsrichtlijn 2005/68/EG en nieuwe Solvabiliteit II-Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en de Raad (50). Beweerd wordt dat in de herverzekeringsrichtlijn van de EU en de Solvabiliteit II-richtlijn een onderscheid wordt gemaakt tussen captive-verzekeringsmaatschappijen en traditionele of commerciële verzekeringsmaatschappijen en dat de verschillende fiscale behandeling in het kader van de wetgeving van Liechtenstein hiermee strookt.

50

De Autoriteit is het ermee eens dat er geldige redenen kunnen zijn om een onderscheid te maken tussen captive- en andere verzekeringsmaatschappijen voor zover het gaat om regelgevingsvereisten van de interne markt om bijvoorbeeld het behoud van een bepaald vermogensniveau te garanderen. De Autoriteit begrijpt evenwel niet hoe dergelijke vereisten een verschil in belastingheffing op de vermogenswinst en de inkomsten uit de economische verzekeringsactiviteit kunnen rechtvaardigen. Volgens de Autoriteit hebben de overwegingen, hoe steekhoudend zij ook kunnen zijn, geen betrekking op de opzet van het stelsel van inkomsten- en vermogensbelasting en kunnen zij derhalve niet worden beschouwd als een rechtvaardiging voor de totale of gedeeltelijke belastingvrijstelling die alleen geldt voor captive-verzekeringsmaatschappijen. De opzet van het stelsel van inkomsten- en vermogensbelasting is ontvangsten uit het vermogen en inkomsten een economische activiteit te verwerven. Of deze activiteit onderworpen is aan meer of minder strikte regelgevende voorschriften doet in deze context niet ter zake.

Om die redenen is de Autoriteit van oordeel dat de belastingvoordelen voor captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein niet gerechtvaardigd zijn door de aard en de opzet van het belastingstelsel van Liechtenstein.

1.3.   Vervalsing van de mededinging en beïnvloeding van de handel tussen de partijen bij de overeenkomst

Vervalsing van de mededinging en beïnvloeding van de handel tussen de partijen bij de overeenkomst

Opdat artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst erop van toepassing zou zijn, moet de maatregel de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloeden.

Een maatregel kan de concurrentie vervalsen wanneer de begunstigde van de steun met andere ondernemingen concurreert op markten die voor de concurrentie open staan en wanneer de desbetreffende maatregel het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig beïnvloedt door de positie van een onderneming financieel te versterken ten opzichte van andere concurrerende ondernemingen in het intracommunautaire handelsverkeer (51). Zoals hierboven is uiteengezet, is de Autoriteit van oordeel dat captive-verzekeringsmaatschappijen een economische activiteit verrichten die bestaat in het aanbieden van verzekeringsdiensten als een alternatief voor een commerciële verzekering. De verzekeringsmarkt staat open voor concurrentie en een concurrentievoordeel voor captive-verzekeringsmaatschappijen heeft dus een verstorend effect. Hierdoor worden bepaalde groepen ondernemingen gestimuleerd om hun eigen verzekeringsmaatschappij op te richten om risico’s te verzekeren die anders op de open markt waren verzekerd.

51

De verzekeringsdiensten die de subsidiabele ondernemingen verlenen, zijn activiteiten die deel uitmaken van het handelsverkeer tussen de partijen bij de EER-overeenkomst. Het intracommunautaire handelsverkeer wordt dus geacht ongunstig te worden beïnvloed (52). Voorts wordt het handelsverkeer geacht ongunstig te worden beïnvloed omdat de maatregel ook voordeel zou kunnen opleveren voor de groepen waartoe de captive-verzekeringsmaatschappijen behoren, die actief kunnen zijn op markten die open staan voor grensoverschrijdende concurrentie.

52

1.4.   Conclusie

Conclusie

De Autoriteit concludeert dat de specifieke fiscale maatregelen die gelden voor captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein staatssteun vormen in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

2.   PROCEDUREVOORSCHRIFTEN

Overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 „[wordt] de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht, om haar in staat te stellen haar opmerkingen kenbaar te maken. [...] De betrokken Staat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat die procedure tot een eindbeslissing heeft geleid.”.

De bijzondere bepalingen met betrekking tot de vermogens-, inkomsten- en couponbelastingen die gelden voor captive-verzekeringsmaatschappijen werden in december 1997 in de belastingwet opgenomen, dus na de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst. De autoriteiten van Liechtenstein hebben de wijziging van de belastingwet niet aangemeld bij de Autoriteit.

De autoriteiten van Liechtenstein en bepaalde derde partijen voeren aan dat de Liechtensteinse belastingregeling ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen bestaande steun is. Zij beweren dat de fiscale maatregelen slechts steun werden als gevolg van de ontwikkeling van de EER-wetgeving. Op het ogenblik van de inwerkingtreding van de fiscale maatregelen op 1 januari 1998 (53) waren er geen regels of precedenten die wezen op een verband tussen het verlenen van staatssteun en de fiscale maatregelen (54). Krachtens artikel 1, onder b), punt v), van deel II van Protocol nr. 3 bij de toezichtovereenkomst wordt steun geacht bestaande steun te zijn indien kan worden aangetoond dat hij op het moment van de inwerkingtreding ervan geen steun vormde, maar vervolgens steun is geworden vanwege de ontwikkeling van de EER en indien de EVA-lidstaat er nadien geen wijzigingen in heeft aangebracht.

53

54

De Autoriteit is evenwel van oordeel dat het Hof van Justitie reeds in de jaren zeventig duidelijk heeft gesteld dat belastingvoordelen van dezelfde aard als die welke in het kader van deze beschikking worden onderzocht, staatssteun konden vormen. Elke maatregel die dient om de ondernemingen van een bepaalde bedrijfstak vrij te stellen van de lasten die voortvloeien uit de normale toepassing van het algemene stelsel — zonder dat deze vrijstelling gerechtvaardigd is door de aard of de opzet van dit stelsel —, vormt, aldus een arrest van het Hof pavan Justitie uit 1974 (55), een steunmaatregel. In 1987 (56) heeft het Hof van Justitie uitdrukkelijk gesteld dat een verlies aan belastingopbrengsten op hetzelfde neerkomt als het gebruik van staatsmiddelen in de vorm van fiscale uitgaven.

55

56

Deze benadering komt ook tot uiting in de beschikkingen van de Autoriteit die voorafgingen aan de inwerkingtreding van de Liechtensteinse belastingwet, waarbij de Autoriteit concludeerde dat vrijstellingen van door ondernemingen verschuldigde belasting (onverenigbare) staatssteun vormden in Finland in 1994 (57) en in Noorwegen in 1995 (58) en 1997 (59). Voorts heeft de Raad van ministers op 1 december 1997 na een uitvoerige discussie over de noodzaak van een gecoördineerd optreden door de Gemeenschap om schadelijke belastingconcurrentie te bestrijden, een reeks conclusies aangenomen en ingestemd met een resolutie betreffende een gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen (60). In het kader van de bereikte overeenkomst heeft de Commissie bijgedragen tot de nagestreefde bestrijding van schadelijke belastingconcurrentie door de tenuitvoerlegging van een mededeling (61) over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen. Bij deze gelegenheid heeft de Commissie toegezegd „er streng op toe te zien dat de regels inzake de bedoelde steunmaatregelen nauwgezet worden nageleefd”. Bij de bekendmaking in december 1998 werd in de mededeling het volgende gesteld: „Volgens vaste praktijk en rechtspraak (62) vormt een belastingmaatregel waarvan het belangrijkste gevolg is dat een of meer bedrijvigheidssectoren worden begunstigd, een steunmaatregel.” (63). De Commissie heeft toegezegd strikter toe te zien op de toepassing van de reeds bestaande regels (64).

57

58

59

60

61

62

63

64

De Autoriteit aanvaardt niet dat uit de door de Liechtensteinse autoriteiten en derde partijen aangevoerde argumenten blijkt dat de door de Commissie (of de Autoriteit) bij de toetsing van de belastingmaatregelen toegepaste selectiviteitscriteria sedert de vaststelling van de in het kader van deze beschikking onderzochte fiscale maatregelen zijn gewijzigd. De mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen en de desbetreffende richtsnoeren van de Autoriteit zijn gebaseerd op de vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie en het Gerecht. Zij bevestigen dat respectievelijk de artikelen 107 en 108 VWEU en artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst van toepassing zijn op fiscale maatregelen. Voorts kan, overeenkomstig de rechtspraak, zelfs indien een wijziging van de beschikkingspraktijk zou kunnen worden aangetoond, het argument dat het bij de fiscale maatregelen om bestaande steun gaat, niet worden aanvaard, aangezien niet kan worden aangetoond dat een wijziging van de door de Commissie of de Autoriteit toegepaste selectiviteitscriteria een gevolg is van de „ontwikkeling van de Europese Economische Ruimte” in de zin van artikel 1, onder b), punt v) van deel II van Protocol nr. 3 (65).

65

De Autoriteit aanvaardt dus niet dat de maatregelen kunnen worden omschreven als bestaande steun die voorafgaand aan een ontwikkeling van de EER-overeenkomst is ten uitvoer gelegd. De maatregel is dus nieuwe steun die niet bij de Autoriteit is aangemeld. De autoriteiten van Liechtenstein zijn dus hun verplichtingen krachtens artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 niet nagekomen.

3.   VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

Steunmaatregelen die onder artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst vallen, zijn meestal onverenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst, tenzij deze voor een afwijking van artikel 61, lid 2 of 3, van de EER-overeenkomst in aanmerking komen.

In het onderhavige geval zijn de uitzonderingsbepalingen van artikel 61, lid 2, van de EER-overeenkomst niet van toepassing, omdat de steun niet is gericht op een van de daarin genoemde doeleinden. Artikel 61, lid 3, onder a) of b) van de EER-overeenkomst is evenmin van toepassing.

De desbetreffende steun is niet gekoppeld aan een investering in kapitaalgoederen. Hij behelst louter een verlichting van de kosten die deze ondernemingen normalerwijze bij de dagelijkse bedrijfsvoering zouden moeten dragen. De betrokken steun moet dan ook als exploitatiesteun worden aangemerkt. Exploitatiesteun wordt normaal gesproken niet geschikt geacht om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën zoals bepaald in artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst te bevorderen. Exploitatiesteun is alleen onder speciale omstandigheden toegestaan (bijvoorbeeld voor bepaalde soorten milieu- of regiosteun), wanneer de richtsnoeren van de Autoriteit in een dergelijke uitzondering voorzien. Geen enkele van de desbetreffende richtsnoeren is van toepassing op de in deze beschikking onderzochte steunmaatregel.

Derhalve concludeert de Autoriteit dat de speciale fiscale bepalingen die gelden voor captive-verzekeringsmaatschappijen niet verenigbaar zijn met de EER-overeenkomst.

4.   GEWETTIGD VERTROUWEN EN RECHTSZEKERHEID

Begunstigden van steun kunnen de fundamentele rechtsbeginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid inroepen om een opdracht tot terugvordering van onrechtmatig verleende staatssteun aan te vechten. De beginselen zijn evenwel alleen in uitzonderlijke omstandigheden van toepassing en een onderneming kan normaal gesproken niet uitgaan van een gewettigd vertrouwen dat de steun rechtmatig is, tenzij de steun is verleend overeenkomstig de procedure voor aanmelding van steun aan de Autoriteit (of naar gelang van het geval aan de Commissie (66)). Dit beginsel werd onlangs als volgt door het Hof van Justitie bevestigd: „In een situatie als die in het hoofdgeding kan het bestaan van een buitengewone omstandigheid evenmin worden aanvaard uit het oogpunt van het rechtszekerheidsbeginsel, daar het Hof, in wezen, reeds heeft geoordeeld dat, zolang de Commissie geen goedkeuringsbeschikking heeft vastgesteld,..., de ontvanger over de rechtmatigheid van de voorgenomen steun geen zekerheid heeft, zodat noch op het beginsel van gewettigd vertrouwen, noch op dat van de rechtszekerheid een beroep gedaan kan worden” (67).

66

67

In de rechtspraak van het Hof van Justitie is gesteld dat een gewettigd vertrouwen in de rechtmatigheid van een steunmaatregel in principe slechts kan worden aangevoerd wanneer de steun met inachtneming van de procedure van artikel 1, lid 3 van deel I van Protocol nr. 3 is toegekend (68), waarbij het Hof van Justitie opmerkt dat een behoedzame ondernemer normaliter in staat is zich ervan te vergewissen of deze procedure is gevolgd (69).

68

69

Niettemin heeft het Hof ook aanvaard dat in uitzonderlijke omstandigheden, ontvangers van niet-aangemelde en dus onrechtmatige steun uitzonderlijke omstandigheden kunnen inroepen die hun vertrouwen in de rechtmatigheid van die steun konden wettigen, om zich tegen de terugbetaling ervan te verzetten (70). Het Hof van Justitie heeft gesteld dat het recht om zich op het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen te beroepen, toekomt aan iedere entiteit die zich in een situatie bevindt waaruit blijkt, dat een gemeenschapsinstantie bij haar gegronde verwachtingen heeft gewekt (71). In het onderhavige geval betekent dit dat een staat of begunstigde zich moeten hebben verlaten op de eerdere besluiten van de Autoriteit waarbij bijvoorbeeld dezelfde of een soortgelijke steunmaatregel zou zijn goedgekeurd. De Autoriteit heeft geen dergelijke maatregel getroffen en uit de besluiten (zoals hierboven vermeld (72) van de Autoriteit waarin kort voor de tenuitvoerlegging van de Liechtensteinse belastingwet fiscale steunmaatregelen in Finland en Noorwegen werden verboden, moest inderdaad gebleken zijn dat fiscale maatregelen ten gunste van bepaalde ondernemingen of groepen ondernemingen bij de Autoriteit dienden te worden aangemeld (73).

70

71

72

73

De fiscale maatregelen werden door de Liechtensteinse autoriteiten ingevoerd op het ogenblik dat er zich aanzienlijke ontwikkelingen voordeden bij de handhaving van de regels met betrekking tot staatssteun in de vorm van belastingvrijstelling. Toen in 1996 een groep is opgericht om een gedragscode tussen Europese lidstaten op te stellen die tot doel had een einde te maken aan schadelijke belastingpraktijken, vonden er al enige tijd besprekingen plaats over vennootschapsbelastingconcurrentie in Europa. Zoals reeds is opgemerkt, is de gedragscode eind 1997 (74) uiteindelijk vastgesteld (dus vóór de invoering van de speciale fiscale maatregelen); nadien volgde de opstelling van de mededeling van de Commissie en de richtsnoeren van de Autoriteit over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen, waarin specifieke verwijzingen naar de fiscale behandeling van intragroepactiviteiten zijn opgenomen. Uit deze ontwikkelingen blijkt opnieuw dat de speciale fiscale regelingen voor captive-verzekeringsmaatschappijen bij de Autoriteit hadden moeten worden aangemeld.

74

De autoriteiten van Liechtenstein en bepaalde derde partijen hebben evenwel verwezen naar de conclusies van de Commissie in zaken die betrekking hadden op Belgische coördinatiecentra. In twee besluiten die in 1984 (75) en 1987 zijn vastgesteld, was de Commissie van oordeel dat een fiscale regeling ten voordele van coördinatiecentra die intragroepdiensten voor multinationale ondernemingen verlenen geen staatssteun vormde; en in een antwoord op een in 1991 gepubliceerde parlementaire vraag vermeldde de Commissie dat zij geen bezwaren had aangetekend tegen de desbetreffende regeling. Zoals hierboven is opgemerkt, begon de Commissie na de vaststelling van de gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen (op 1 december 1997) dergelijke zaken evenwel aan een nieuwe beoordeling te onderwerpen (76). Op 17 juli 2000 heeft de Commissie België ervan in kennis gesteld dat de regeling waarschijnlijk als steun zou worden aangemerkt. Op 11 juli 2001 heeft de Commissie dan passende maatregelen voorgesteld om het effect van de regeling teniet te doen en op 27 februari 2002 heeft de Commissie een formele onderzoeksprocedure ingeleid, waarbij zij op 17 februari 2003 heeft geconcludeerd dat de belastingregeling ten gunste van coördinatiecentra een steunregeling vormde die onverenigbaar was met de gemeenschappelijke markt (77).

75

76

77

De Autoriteit aanvaardt dat er enige verwarring kan ontstaan met betrekking tot de specifieke belastingheffing op intragroepactiviteiten naar aanleiding van de beschikkingen van de Commissie met betrekking tot de Belgische coördinatiecentra en als gevolg van een aantal andere soortgelijke regelingen die in de EU-lidstaten van toepassing zijn. De Autoriteit aanvaardt ook dat er bepaalde gelijkenissen zijn tussen de zaak van de coördinatiecentra en die van de belastingheffing op captive-verzekeringsmaatschappijen. Captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein hadden dus mogen verwachten dat de belastingheffing op de door hen verleende diensten binnen de groep (verzekering) anders kon worden belast zonder dat daarbij staatssteun in het geding was.

Voorts is de Autoriteit van oordeel dat het in het bredere kader van de EER mogelijk is dat begunstigden in de EVA-Staten zich konden hebben gebaseerd op de maatregelen van de Europese Commissie of de rechtspraak van het Hof van Justitie. De Autoriteit is zich ook bewust van de wijze waarop de Europese Commissie aan het begin van de jaren 2000 naar aanleiding van het verbieden van soortgelijke fiscale maatregelen de kwestie van het gewettigd vertrouwen heeft benaderd (78). Rekening houdend met de beschikkingspraktijk van de Commissie en met het oog op een uniforme benadering van deze kwestie in de gehele EER concludeert de Autoriteit dus dat begunstigden met recht konden verwachten dat de fiscale maatregelen op het ogenblik dat zij werden ingevoerd, geen staatssteun vormden.

78

In het licht van de ontwikkelingen die zich in deze periode bij de beoordeling van staatssteun voordeden, konden begunstigden evenwel niet voor onbeperkte tijd uitgaan van dergelijke verwachtingen. Op 11 juli 2001 (79) leidde de Commissie een formele onderzoeksprocedure in naar de belastingvrijstellingen ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden, Finland, waarbij zij uiting gaf aan haar twijfels omtrent de verenigbaarheid van de maatregelen met de staatssteunregels. Dit onderzoek kwam tot stand naar aanleiding van de aanmelding van de maatregel door de Finse autoriteiten op 15 juli 1998, zeven maanden na de tenuitvoerlegging van de Liechtensteinse maatregelen. In afwachting van de beschikking van de Commissie schortten de Finse autoriteiten de invoering van de fiscale maatregelen op. Op 10 juli 2002 is een beschikking gegeven waarin met name is geconcludeerd dat de belastingvrijstellingen voor captive-verzekeringsmaatschappij onverenigbaar waren met de gemeenschappelijke. Aangezien de fiscale maatregelen van Liechtenstein in wezen niet veel verschillen van die welke zijn voorgesteld voor de op de Ålandseilanden, Finland, gevestigde captive-verzekeringsmaatschappijen, is de Autoriteit van oordeel dat alle begunstigden (80) zich uiterlijk op het ogenblik van de publicatie op 6 november 2001 van het besluit om een formele onderzoeksprocedure in te leiden met betrekking tot soortgelijke fiscale maatregelen op de Ålandseilanden bewust moeten zijn geweest dat de maatregelen waarschijnlijk als onverenigbare steun zouden worden aangemerkt. Eventuele gewettigde verwachtingen van captive-verzekeringsmaatschappijen die in aanmerking kwamen voor de Liechtensteinse belastingvrijstellingen werden dus teniet gedaan door de kennelijke twijfel van de Commissie over de verenigbaarheid van specifieke belastingvrijstellingen ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen.

79

80

Derhalve concludeert de Autoriteit dat de begunstigden een gewettigd vertrouwen konden hebben gehad dat de belastingvrijstellingen voor captive-verzekeringsmaatschappijen in Liechtenstein geen staatssteun vormden vanaf de inwerkingtreding van de maatregelen op 1 januari 1998 tot de datum van de bekendmaking in het Publicatieblad van het besluit van de Commissie tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure met betrekking tot de regeling voor captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden op 6 november 2001, maar niet later.

Ten slotte aanvaardt de Autoriteit niet dat argumenten met betrekking tot rechtszekerheid in dit geval geldig zijn gezien de rechtspraak van het Hof en de uitgebreide toepasselijkheid van de artikelen 61 (van de EER-overeenkomst) en 107 (VWEU). Een conclusie dat de in het kader van deze beschikking onderzochte fiscale maatregelen staatssteun zouden kunnen inhouden was te allen tijde duidelijk voorzienbaar.

5.   CONCLUSIE

De Autoriteit is van oordeel dat de speciale fiscale maatregelen voor captive-verzekeringsmaatschappijen overeenkomstig het op 18 december 1998 ten uitvoer gelegde artikel 82a en artikel 88d, lid 3, van de Liechtensteinse belastingwet steun vormen in de zin van artikel 61, lid 1 van de EER-overeenkomst. Om de hierboven vermelde redenen kunnen deze maatregelen niet verenigbaar worden verklaard met de staatssteunregels van de EER-overeenkomst.

De Autoriteit is ook van oordeel dat de betwiste steunmaatregelen ten uitvoer zijn gelegd in strijd met artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 en derhalve als onrechtmatige steun worden beschouwd.

Artikel 14 van Protocol nr. 3 bepaalt dat wanneer negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun, de Autoriteit beschikt dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen. De Autoriteit verlangt geen terugvordering van de steun indien zulks in strijd is met een algemeen beginsel van EER-wetgeving. Gezien de onzekerheid bij de beoordeling in het licht van de staatssteunregels van de fiscale behandeling van intragroepactiviteiten, aanvaardt de Autoriteit dat bij ondernemingen bepaalde verwachtingen konden zijn gewekt dat de fiscale maatregelen in Liechtenstein geen steunbestanddelen inhouden. Deze verwachtingen konden niet langer worden gehandhaafd na de inleiding door de Commissie van een formele onderzoeksprocedure met betrekking tot fiscale maatregelen ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden. Derhalve verlangt de Autoriteit slechts terugvordering van de steun vanaf de datum van de bekendmaking van het besluit van de Commissie in het Publicatieblad op 6 november 2001.

Het terug te vorderen steunbedrag dient te worden berekend op grond van de door de captive-verzekeringsmaatschappijen verschuldigde inkomsten-, vermogens- en couponbelastingen indien de specifieke regels niet op hen van toepassing waren geweest, verminderd met de door de begunstigden reeds betaalde bedragen aan vermogensbelasting,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De steunmaatregelen die de autoriteiten van Liechtenstein ten uitvoer hebben gelegd ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen overeenkomstig artikel 82a en artikel 88d, lid 3, van de belastingwet die op 18 december 1998 in werking is getreden, vormen onrechtmatige steun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, hetgeen niet verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst.

Artikel 2

1.   Liechtenstein trekt de in artikel 1 bedoelde maatregelen in opdat zij vanaf het begrotingsjaar 2010 (inbegrepen) niet meer van toepassing zijn.

2.   De Liechtensteinse autoriteiten stellen de Autoriteit uiterlijk 30 juni 2010 in kennis van de wetgevingsmaatregelen die met het oog op de afschaffing van de maatregel worden genomen.

Artikel 3

1.   De Liechtensteinse autoriteiten nemen alle noodzakelijke maatregelen om de in artikel 1 bedoelde steun die in de periode van 6 november 2001 tot 31 december 2009 op onrechtmatige wijze aan de begunstigden ter beschikking is gesteld, van hen terug te vorderen.

2.   Het terug te vorderen steunbedrag dient te worden berekend op grond van de door de captive-verzekeringsmaatschappijen verschuldigde inkomsten-, vermogens- en couponbelastingen indien de specifieke regels niet op hen van toepassing waren geweest, verminderd met de door de begunstigden reeds betaalde bedragen aan vermogensbelasting.

3.   Over de terug te vorderen bedragen is rente verschuldigd vanaf de datum waarop de belastingverminderingen van toepassing waren op de desbetreffende onderneming tot het tijdstip van de feitelijke terugbetaling.

4.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig artikel 9 van Besluit nr. 195/04/COL van de Autoriteit, gewijzigd bij Besluit nr. 789/08/COL van de Autoriteit van 17 december 2008 betreffende de uitvoeringsbepalingen als bedoeld in artikel 27 van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst.

Artikel 4

De terugvordering van de in artikel 1 bedoelde steun geschiedt onverwijld, in elk geval uiterlijk 30 september 2010, en in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures, voor zover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van deze beschikking mogelijk maken.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot het Vorstendom Liechtenstein.

Artikel 6

Slechts de tekst van deze beschikking in de Engelse taal is authentiek.

Gedaan te Brussel, 24 maart 2010.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Per SANDERUD

De voorzitter

Kurt JAEGER

Lid van het College

---

(1)  Richtsnoeren voor de toepassing en uitlegging van de artikelen 61 en 62 van de EER-overeenkomst en artikel 1 van Protocol nr. 3 bij de toezichtovereenkomst, aangenomen en uitgevaardigd door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA op 19 januari 1994 (PB L 231 van 3.9.1994, blz. 1, en EER-supplement nr. 32 van 3.9.1994, blz. 1). De bijgewerkte versie kan worden geraadpleegd op: http://www.eftasurv.int/state-aid/legal-framework/state-aid-guidelines.

1

(2)  De geconsolideerde versie kan geraadpleegd worden op: http://www.eftasurv.int/media/decisions/195-04-COL.pdf

2

(3)  PB C 75 van 31.3.2009, blz. 45 en EER-supplement nr. 17 van 26.3.2009, blz. 1.

3

(4)  Bij besluit van 18 december 1997 tot wijziging van de belastingwet van Liechtenstein, Staatsblad 1998, nr. 36.

4

(5)  Vertaling door de diensten van de Autoriteit.

5

(6)  Dit is bevestigd bij schrijven van 30 mei 2007 van de Liechtensteinse autoriteiten.

6

(7)  In dit verband verwijst onderneming A naar het arrest van 16 juni 1987, zaak 118/85, Commissie/Italiaanse Republiek, Jurisprudentie 1987, blz. 2599, rechtsoverweging 7 en het arrest van 18 juni 1998, zaak C-35/96, Commissie/Italiaanse Republiek, Jurispr. 1998, blz. I-3851, punt 36, het arrest van 10 januari 2006, zaak C-222/04, Ministero dell’Economica e delle Finanze/Cassa di Risparmio di Firenze SpA, Jurispr. 2006, blz. I-289 en Besluit nr. 349/07/COL van de Autoriteit van 18 juli 2007 over een klacht van de Noorse Wegenadministratie, districtkantoor Møre en Romsdal (PB C 310 van 20.12.2007, blz. 35 en EER-supplement nr. 61 van 20.12.2007, blz. 35).

7

(8)  Besluit van de Commissie van 22 september 2004, steunmaatregel N 354/04, waarnaar hierna opnieuw wordt verwezen.

8

(9)  Besluit van de Commissie van 13 februari 2008, steunmaatregel N 480/07, waarnaar hierna opnieuw wordt verwezen.

9

(10)  Beschikking van de Commissie van 8 juli 2009 betreffende de regeling inzake de groepsrentebox C 4/07 (ex N 465/06), waarnaar hierna opnieuw wordt verwezen.

10

(11)  Beschikking van de Commissie van 10 juli 2002 betreffende de door Finland ten uitvoer gelegde steunregeling ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden (PB L 329 van 5.12.2002, blz. 22).

11

(12)  Besluit nr. 349/07/COL van de Autoriteit van 18 juli 2007 over een klacht van de Noorse Wegenadministratie, districtkantoor Møre en Romsdal, voor publicatiegegevens zie voetnoot nr. 7.

12

(13)  Besluit van de Commissie van 22 september 2004, zaak N 354/04 (PB C 131/2005 van 28.5.2005, blz. 10).

13

(14)  PB L 323 van 9.12.2005, blz. 1.

14

(15)  Beschikking van de Commissie van 17 februari 2003 betreffende de steunregeling die door België ten uitvoer is gelegd ten gunste van in België gevestigde coördinatiecentra (PB L 282 van 30.10.2003, blz. 25). In hoofdstuk 4 wordt opnieuw verwezen naar deze beschikking.

15

(16)  Arrest van 10 januari 2006, zaak C-222/04, Ministero dell’Economia e delle Finanze/Cassa di Risparmio di Firenze SpA, Jurispr. 2006, blz. I-289.

16

(17)  Arrest van 29 april 2004, zaak C-308/01, GIL Insurance Ltd/Commissioners of Customs & Excise, Jurispr. 2004, blz. I-4777.

17

(18)  Zie de voetnoten 5 tot en met 8.

18

(19)  Zie punt 3(3) van de richtsnoeren van de Autoriteit inzake de directe belastingen op ondernemingen.

19

(20)  Arrest van 23 april 1991, zaak C-41/90, Höfner en Elser/Macrotron GmbH, Jurispr. 1991, blz. I-1979, punt 21.

20

(21)  Gevoegde zaken C-180/98 tot en met C-184/98, Pavlov e.a., Jurispr. 2000, blz. I-6451, punt 75.

21

(22)  De NACE-code is een pan-Europees classificatiesysteem waarin organisaties overeenkomstig hun bedrijfsactiviteiten worden gerangschikt. K65 — Verzekeringen en pensioenfondsen, exclusief verplichte sociale verzekeringen.

22

(23)  Een dergelijke oprichting van een afzonderlijke onderneming kan er bijvoorbeeld ook op wijzen dat de onderneming beschikt over (wettelijk verplichte) kapitaalreserves die fiscaal aftrekbaar zijn.

23

(24)  Zie de redenering in de hoger vermelde Beschikking van de Commissie van 10 juli 2002 betreffende de door Finland ten uitvoer gelegde steunregeling ten gunste van captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden, punt 51.

24

(25)  Zie het arrest van 18 november 1999, zaak C-107/98, Teckal Srl en Comune di Viano, Azienda Gas-Acqua Consorziale (AGAC) di Reggio Emilia, Jurispr. 1999 blz. I-8121.

25

(26)  Arrest van 11 januari 2005, zaak C-26/03, Stadt Halle en RPL Recyclingpark Lochau GmbH tegen Arbeitsgemeinschaft Thermische Restabfall- und Energieverwertungsanlage TREA Leuna, Jurispr. 2005, blz. I-1, punt 48.

26

(27)  Sectoraal onderzoek naar de mededingingssituatie in de sector zakelijke verzekeringen — Onderzoek met betrekking tot de sector van de Europese zakelijke verzekeringen overeenkomstig artikel 17 van Verordening (EG) nr. 1/2003, tussentijds verslag van januari 2007, te vinden op: http://ec.europa.eu/competition/sectors/financial_services/inquiries/interim_report_24012007.pdf

27

(28)  Zie hoofdstuk 5. Verzekeringsmarkten: basisstructuur, verslag van de Commissie, blz. 32.

28

(29)  Zie hoofdstuk 4.2.1. Alternatieven voor verzekeringen, verslag van de Financial Services Authority (FSA).

29

(30)  Zie bijvoorbeeld een verslag van december 2007 dat CRA International in opdracht van de Financial Services Authority van het Verenigd Koninkrijk heeft opgesteld. Te vinden op: http://www.fsa.gov.uk/pubs/other/cra_report_cicd.pdf

30

(31)  Zie het verslag van de FSA, blz. 51.

31

(32)  Wanneer het gaat om particuliere investeerders, wordt het verlenen van belastingvrijstelling niet beschouwd als staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

32

(33)  Beschikking van de Commissie van 21 januari 1998 betreffende belastingvermindering op grond van § 52, lid 8, van de Duitse wet op de inkomstenbelasting (PB L 212 van 30.7.1998, blz. 50). Arrest van 19 september 2000, zaak C-156/98, Bondsrepubliek Duitsland/Commissie, Jurispr. 2000, blz. I-6857, punt 26.

33

(34)  Zie artikel 77 van de belastingwet.

34

(35)  Het tarief van de vennootschapsbelasting hangt af van de verhouding tussen de netto-inkomsten en het belastbaar vermogen. Het belastingtarief kan met 1 procentpunt tot maximaal 5 procentpunten worden verhoogd. Het maximumtarief van de vennootschapsbelasting bedraagt dus 20 %.

35

(36)  Zie artikel 76 van de belastingwet.

36

(37)  Beschikking van de Commissie van 10 juli 2002 betreffende de door Finland ten uitvoer gelegde steunregeling ten gunste van Captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden, hierboven vermeld.

37

(38)  De Commissie concludeerde ook dat de maatregel verzekeringsmaatschappijen die normaliter niet-gelieerde ondernemingen (of andere ondernemingen) verzekeren, belette werkzaam te zijn op precies dezelfde markt en onder dezelfde voorwaarden als captives. De Autoriteit sluit zich ook aan bij dit standpunt.

38

(39)  Arrest van 29 april 2004, zaak C-308/01, GIL Insurance Ltd e.a./Commissioners of Customs & Excise, Jurispr. 2004, blz. I-4777, punt 68. Zie ook het arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 41 en het arrest van 13 februari 2003, zaak C-409/00, Spanje/Commissie, Jurispr. 2003, blz. I-1487, punt 47.

39

(40)  Hierbij wordt verwezen naar het verslag van de FSA waarin het volgende wordt gesteld: „Uit gesprekken met klanten bleek dat het gebruik van captives en alternatieve instrumenten voor risico-overdracht beperkt bleef tot grote klanten uit de bedrijfswereld. Zelfverzekering kwam ook vaker voor bij grote klanten uit de zakenwereld, hoewel ongeveer 33 % van de ondernemingen in de categorie tussen 20 miljoen GBP en 100 miljoen GBP gebruik maakt van zelfverzekering om bepaalde risico’s te dekken.” In het verslag wordt ook opgemerkt dat „concurrentiedruk op de bemiddeling tussen alternatieven voor verzekering zoals zelfverzekering, captive-verzekeringsmaatschappijen en alternatieve instrumenten voor risico-overdracht beperkt blijft tot grote ondernemingen.”. Voor de Autoriteit is het ook belangrijk dat in het verslag van de Commissie over de sector zakelijke verzekeringen is vastgesteld dat in 2005 wereldwijd slechts ongeveer 5 200 captive-verzekeringsmaatschappijen actief waren. In vergelijking met het aantal ondernemingen wereldwijd is dit natuurlijk een zeer laag cijfer, dat de conclusie van de Autoriteit bevestigt dat de meeste ondernemingen niet over de mogelijkheid beschikken om een captive-verzekeringsmaatschappij op te richten.

40

(41)  Zie punt 52 van de Älandseilanden-beschikking. De Commissie was van mening dat de oprichting van een captive impliceerde dat het concern ten dienste waarvan de verzekeringen zullen worden afgesloten, groot genoeg is om een omzet te genereren die de overheadkosten dekt en ook nog een winstmarge overlaat.

41

(42)  Gevoegde zaken T-92/00 en T-103/00, Territorio Histórico de Alava e.a. v Commissie (Ramondín) [2002] ECR II-1385, punt 39.

42

(43)  Na overleg met de Commissie werd het voorstel dat een dergelijke deelneming ten minste 50 miljoen EUR moest bedragen, uit de maatregelen geschrapt.

43

(44)  Arrest van 22 november 2001, zaak C-53/00, Ferring/ACOSS, Jurispr. 2001, blz. I-9067, punt 21.

44

(45)  Arrest van 19 september 2000, zaak C-156/98, Duitsland/Commissie, Jurispr. 2000, blz. I-6857, punt 22 waarin het Hof van Justitie erkent dat de belastingvermindering een algemene maatregel kan zijn indien zij zonder onderscheid van toepassing is op alle marktdeelnemers. Zie ook het arrest van 17 juni 1999, zaak C-75/97, België/Commissie, Jurispr. 1999, blz. I-3671, punt 28.

45

(46)  Arrest van 20 mei 1999, zaak E-6/98, Noorwegen/Autoriteit, Jurispr. EVA-Hof 1999, blz. 76, punt 38; arrest van 21 juli 2005, gevoegde zaken E-5/04, E-6/04 en E-7/04, Fesil and Finnfjord, PIL e.a. en Noorwegen/Autoriteit, Jurispr. EVA-Hof 2005, blz. 117, punten 84-85; arrest van 6 maart 2002, gevoegde zaken T-127/99, T-129/99 en T-148/99, Territorio Histórico de Álava e.a./Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-1275, punt 163; arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 42, arrest van 1 juli 2004, zaak T-308/00, Salzgitter AG/Commissie, Jurispr. 2004, blz. II-1933, punt 42, en arrest van 3 maart 2005, zaak C-172/03, Wolfgang Heiser/Finanzamt Innsbruck, Jurispr. 2005, blz. I-1627, punt 43.

46

(47)  Arrest van 20 mei 1999, zaak E-6/98, Noorwegen/Autoriteit, reeds aangehaald, punt 38; arrest van 21 juli 2005, gevoegde zaken E-5/04, E-6/04 en E-7/04, Fesil and Finnfjord, PIL e.a. en Noorwegen/Autoriteit, reeds aangehaald, punten 76-89; arrest van 2 juli 1974, zaak 173/73, Italië/Commissie, Jurisprudentie 1974, blz. 709, rechtsoverweging 16.

47

(48)  Arrest van 20 mei 1999, zaak E-6/98, Noorwegen/Autoriteit, reeds aangehaald, punt 67; arrest van 29 april 2004, zaak C-159/01, Nederland/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-4461, punt 43.

48

(49)  Zie voor een soortgelijke redenering de beschikking van de Commissie van 17 februari 2003 betreffende de door Nederland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van internationale financieringsactiviteiten, punt 95.

49

(50)  PB L 335 van 17.12.2009, blz. 1.

50

(51)  Arrest van 30 april 1998, zaak T-214/95, Het Vlaamse Gewest/Commissie, Jurispr. 1998, blz. II-717; arrest van 17 september 1980, zaak 730/79, Philip Morris/Commissie, Jurisprudentie 1980, blz. 2671, rechtsoverweging 11.

51

(52)  Beschikking van de Commissie van 10 juli 2002 betreffende de door Finland ten uitvoer gelegde steunregeling ten gunste van Captive-verzekeringsmaatschappijen op de Ålandseilanden, hierboven vermeld.

52

(53)  Op 18 december 1997 vastgesteld.

53

(54)  De Liechtensteinse autoriteiten en sommige derde partijen voerden aan dat de Commissie eigenlijk had verklaard dat soortgelijke maatregelen met betrekking tot groepsbelasting (zie verder) geen staatssteun vormden.

54

(55)  Zaak 173/73, Italië/Commissie, Jurispr. 1974, blz. 709.

55

(56)  Arrest van 14 oktober 1987, zaak 248/84, Duitsland/Commissie, Jurispr.1987, blz. 4013.

56

(57)  Waar belastingvoordelen voor industriële productie zijn afgeschaft naar aanleiding van Besluit nr. 213/94/COL van de Autoriteit van 1 december 1994.

57

(58)  Beschikking nr. 106/95/COL van de Autoriteit van 31 oktober 1995 ten aanzien van de vrijstelling van verpakkingsglas van de basisheffing op wegwerpverpakkingen voor dranken.

58

(59)  Besluit nr. 145/97/COL van de Autoriteit van 14 mei 1997 om aan Noorwegen passende maatregelen voor te stellen in verband met de staatssteun in de vorm van regionaal gedifferentieerde bijdragen voor de sociale zekerheid.

59

(60)  PB C 2 van 6.1.1998, blz. 1.

60

(61)  De mededeling van de Commissie is in november 1998 bekendgemaakt (PB C 384 van 10.12.1998). Een soortgelijke mededeling is in juni 1999 als hoofdstuk 17B opgenomen in de richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit.

61

(62)  Zie onder meer arrest van 15 maart 1994, zaak C-387/92, Banco Exterior de España SA/Ayuntamiento de Valencia, Jurispr. 1994, blz. I-877.

62

(63)  Punt 18 van de mededeling.

63

(64)  Zie afdeling J van de gedragscode.

64

(65)  Arrest van 23 oktober 2002, gevoegde zaken T-346/99, T-347/99 en T-348/99, Territorio Histórico de Álava e.a./Commissie, Jurispr. 2002, punt 84.

65

(66)  Arrest van 20 september 1990, Zaak 5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I -3437, punt 14; arrest van 14 januari 1997, zaak C-169/95, Commissie/Spanje, Jurispr. 1997, blz. I-135, punt 51; arrest van 20 maart 1997, zaak C-24/95, Land Rheinland-Pfalz/Alcan Deutschland GmbH, Jurispr. 1997, blz. I-1591, punt 25.

66

(67)  Arrest van 11 maart 2010, zaak C1-09, Centre d’Exportation du Livre Français (CELF), Ministre de la Culture et de la Communication/Société Internationale de Diffusion et d’Édition, nog niet gepubliceerd. Zie ook zaak C-310/91, Italië/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-4355, punten 66 en 67.

67

(68)  Zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437, punt 14 en arrest van 14 december 2005, zaak T-200/04, Regione Autónoma della Sardegna/Commissie, Jurispr. 2005, blz. II-2123, punt 64.

68

(69)  Arrest van 20 september 1990, zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437, punt 14; arrest van 14 januari 1997, zaak C-169/95, Spanje/Commissie, Jurispr. 1997, blz. I-135, punt 51.

69

(70)  Arrest van 9 september 2009, gevoegde zaken C-183/02 P en C-187/02, Demesa en Territorio Histórico de Álava/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-10609, punt 51.

70

(71)  Arrest van 18 januari 2000, zaak T-290/97, Mehibas Dordstelaan/Commissie, Jurispr. 2000, blz. II-15 en arrest van 22 juni 2006, gevoegde zaken C-182/03 en C-217/03, België en Forum 187 vzw/Commissie, Jurispr. 2006, blz. I-05479, punt 147.

71

(72)  Zie de voetnoten 54 en 55 waarin wordt verwezen naar besluiten van de Autoriteit met betrekking tot belastingvoordelen voor industriële productie, een vrijstelling van verpakkingsglas van de basisheffing op wegwerpverpakkingen voor dranken en regionaal gedifferentieerde bijdragen voor de sociale zekerheid.

72

(73)  Uit het verslag aan het parlement van Liechtenstein betreffende de EER-overeenkomst (Bericht und Antrag der Regiering an den Landtag des Fürstentums Liechtenstein betreffend das Abkommen über den Europäischen Wirtschaftsraum vom 2. Mai 1992) blijkt dat de Liechtensteinse autoriteiten erkennen dat belastingverminderingen in beginsel staatssteun vormen in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst en dat aanmelding van fiscale maatregelen in Liechtenstein in bepaalde omstandigheden noodzakelijk kan zijn (blz. 134). Zie ook de toelichting in het verslag aan het parlement van Liechtenstein met betrekking tot de deelname aan de Europese Economische Ruimte (Bericht und Antrag der Regierung an den Landtag des Fürstentums Liechtenstein betreffend die Teilnahme am Europäischen Wirtschaftsraum (EWR) 2. Teil, nr. 1995/1), blz. 168.

73

(74)  De op 1 december 1997 vastgestelde gedragscode werd omschreven als mijlpaal bij het voorkomen van oneerlijke belastingconcurrentie. De EU-lidstaten kwamen overeen de regels inzake vennootschapsbelasting begin 1998 te bevriezen en voorafgaand aan de tenuitvoerlegging van nieuwe wetgeving op het vlak van de vennootschapsbelasting de Commissie te raadplegen.

74

(75)  Het besluit van 1984 is weliswaar niet gepubliceerd, maar het is vermeld in het 14e Mededingingsverslag.

75

(76)  In afdeling J van de gedragscode wordt gesteld dat „de Commissie voornemens is om de geldende belastingregelingen en de voorstellen voor nieuwe wetgeving van de lidstaten te onderzoeken of opnieuw te onderzoeken, daarbij zorg dragende voor de samenhang en gelijke behandeling in de toepassing van de regels en de doelstellingen van het Verdrag” (PB C 2 van 6.1.1998).

76

(77)  PB L 282 van 30.10.2003, blz. 25. Op dezelfde dag kwam de Commissie tot dezelfde conclusie betreffende de Nederlandse regeling voor internationale financieringsactiviteiten (Beschikking van de Commissie betreffende de door Nederland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van internationale financieringsactiviteiten (PB L 180 van 18.7.2003, blz. 52)).

77

(78)  Zie niet alleen de beschikking met betrekking tot de Belgische coördinatiecentra (PB L 282 van 30.10.2003, blz. 25), maar ook andere, vergelijkbaar geachte zaken met betrekking tot preferentiële fiscale behandeling, waaronder de beschikking van de Commissie betreffende steunregeling C(2002) 3740 — Coördinatiecentra — ten uitvoer gelegd door Luxemburg (PB L 170 van 9.7.2003, blz. 20) en de beschikking van de Commissie van 17 februari 2003 betreffende de door Nederland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van internationale financieringsactiviteiten (PB L 180 van 18.7.2003, blz. 52).

78

(79)  PB C 309 van 6.11.2001, blz. 4.

79

(80)  En dus ook de autoriteiten van Liechtenstein.

80

---

| 27.9.2012 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 261/21 |
| --- | --- | --- | --- |

27.9.2012

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 261/21

---

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 416/10/COL

van 3 november 2010

betreffende de belastingheffing op investeringsondernemingen volgens de Belastingwet van Liechtenstein

(Liechtenstein)

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (HIERNA „DE AUTORITEIT” GENOEMD),

GEZIEN de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna „de EER-overeenkomst” genoemd), en met name de artikelen 61, 62 en 63 en Protocol nr. 26,

GEZIEN de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd), en met name artikel 24,

GEZIEN Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst (hierna „Protocol nr. 3” genoemd), en met name artikel 1, lid 2, van deel I en artikel 4, lid 4, artikel 6, artikel 7, lid 5, en artikel 14 van deel II,

GEZIEN de geconsolideerde versie van Besluit nr. 195/04/COL van de Autoriteit van 14 juli 2004 betreffende de uitvoeringsbepalingen als bedoeld in artikel 27 van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst („het uitvoeringsbepalingenbesluit”) (1), en

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde bepalingen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   FEITEN

1.   PROCEDURE

Bij schrijven van 14 maart 2007 heeft de Autoriteit een verzoek om inlichtingen gericht tot de autoriteiten van Liechtenstein, waarbij informatie werd ingewonnen over de verschillende fiscale uitzonderingsmaatregelen voor bepaalde vennootschapsvormen in het kader van de Liechtensteinse Belastingwet. Na uitgebreide correspondentie heeft de Autoriteit de Liechtensteinse autoriteiten bij schrijven van 18 maart 2009 in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol nr. 3 in te leiden ten aanzien van de belastingheffing op investeringsondernemingen. Besluit nr. 149/09/COL van de Autoriteit, waarbij de formele onderzoeksprocedure werd ingeleid, werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie en in het EER-supplement daarbij. Belanghebbenden werd verzocht hun opmerkingen bekend te maken (2). De Autoriteit heeft van de belanghebbenden opmerkingen ter zake ontvangen. Bij schrijven van 26 januari 2010 heeft de Autoriteit deze opmerkingen voor een reactie aan de Liechtensteinse autoriteiten doorgezonden. Zij hebben bij schrijven van 17 maart 2010 geantwoord.

2.   BESCHRIJVING VAN DE ONDERZOCHTE MAATREGEL

2.1.   Titel

Het onderzoek had betrekking op de behandeling van investeringsondernemingen in het kader van de Belastingwet van Liechtenstein („Gesetz über die Landes- und Gemeindesteuern” (3), hierna de „Belastingwet” genoemd) in de periode 1996-2006.

2.2.   Definitie van investeringsondernemingen

In de Liechtensteinse Wet inzake investeringsondernemingen van 1996 („Gesetz über Investmentunternehmen”, hierna de „Wet inzake investeringsondernemingen” genoemd) worden investeringsondernemingen als volgt omschreven:

„kapitaal dat na publieksreclame is aangetrokken uit het publiek met het oog op collectieve kapitaalinvesteringen en dat voor gezamenlijke rekening van de individuele beleggers doorgaans volgens het beginsel van risicospreiding wordt belegd en beheerd” (4).

Naar Liechtensteins recht kan een investeringsonderneming de rechtsvorm van een beleggingsfonds aannemen („Anlagefonds”) (5) of kiezen voor de rechtsvorm van een beleggingsmaatschappij („Anlagegesellschaft”) (6). Bij een beleggingsfonds wordt het fonds beheerd door een afzonderlijke entiteit (de zogeheten „Fondsleitung” hierna de „fondsbeheerders” genoemd) (7). In het geval van een beleggingsmaatschappij wordt het beheer uitgevoerd door de beleggingsmaatschappij zelf. In tegenstelling tot een beleggingsfonds bestaat de beleggingsmaatschappij dus uit één enkele entiteit. In beide gevallen verrichten de entiteiten die belast zijn met beheerstaken, economische activiteiten door tegen een vergoeding diensten te verstrekken.

Ongeacht de organisatievorm dient het ten behoeve van beleggers beheerde vermogen te worden onderscheiden van het eigen vermogen van de beheermaatschappij. In ruil voor beheerdiensten ontvangt de beheermaatschappij een beheervergoeding, die deel gaat uitmaken van haar eigen vermogen. Daarnaast kunnen prestatie- of andere vergoedingen worden aangerekend (8), die dan ook deel zullen maken van het eigen vermogen van de beheermaatschappij.

3.   FISCALE BEPALINGEN DIE GELDEN VOOR INVESTERINGSONDERNEMINGEN IN LIECHTENSTEIN

3.1.   Liechtensteinse vennootschapsbelasting

3.1.1.   Inkomstenbelasting en vermogensbelasting

De artikelen 73 tot en met 81 in deel 4, afdeling A „Vennootschapsbelastingen” („Die Gesellschaftsteuern”) van de Belastingwet voorzien in twee vormen van vennootschapsbelasting (9):

| — | Een inkomstenbelasting voor bedrijven („Ertragssteuer”) die overeenkomstig artikel 77 van de Belastingwet wordt geheven op de inkomsten na aftrek van de hiervoor in aanmerking komende uitgaven (met inbegrip van afschrijvingen). Het tarief van de inkomstenbelasting hangt af van de verhouding tussen de netto-inkomsten en het belastbaar vermogen en schommelt tussen 7,5 % en 15 % (10). Afhankelijk van de verhouding tussen dividenden en belastbaar kapitaal kan dit tarief met 1 tot 5 procentpunten worden verhoogd. Het maximumtarief van de inkomstenbelasting bedraagt dus 20 %. |
| --- | --- |

—

Een inkomstenbelasting voor bedrijven („Ertragssteuer”) die overeenkomstig artikel 77 van de Belastingwet wordt geheven op de inkomsten na aftrek van de hiervoor in aanmerking komende uitgaven (met inbegrip van afschrijvingen). Het tarief van de inkomstenbelasting hangt af van de verhouding tussen de netto-inkomsten en het belastbaar vermogen en schommelt tussen 7,5 % en 15 % (10). Afhankelijk van de verhouding tussen dividenden en belastbaar kapitaal kan dit tarief met 1 tot 5 procentpunten worden verhoogd. Het maximumtarief van de inkomstenbelasting bedraagt dus 20 %.

| — | Een vermogensbelasting („Kapitalsteuer”), die overeenkomstig artikel 76 van de Belastingwet wordt geheven op het gestorte kapitaal, statutaire kapitaal, aandelenkapitaal en aanvangskapitaal, alsook op de reserves van een onderneming die tot het bedrijfsvermogen behoren. De belastingen worden vastgesteld op het einde van het boekjaar van de onderneming (meestal op 31 december). Het tarief bedraagt 2 ‰ (0,2 %). |
| --- | --- |

—

Een vermogensbelasting („Kapitalsteuer”), die overeenkomstig artikel 76 van de Belastingwet wordt geheven op het gestorte kapitaal, statutaire kapitaal, aandelenkapitaal en aanvangskapitaal, alsook op de reserves van een onderneming die tot het bedrijfsvermogen behoren. De belastingen worden vastgesteld op het einde van het boekjaar van de onderneming (meestal op 31 december). Het tarief bedraagt 2 ‰ (0,2 %).

Overeenkomstig artikel 73 van de Belastingwet betalen rechtspersonen die commerciële activiteiten in Liechtenstein uitoefenen zowel inkomstenbelasting als vermogensbelasting. Dit geldt ook voor buitenlandse ondernemingen met een vestiging in Liechtenstein.

3.1.2.   Couponbelasting

Deel 5 van de Belastingwet handelt over de couponbelasting. Overeenkomstig artikel 88a, lid 1, van de Belastingwet voorziet Liechtenstein in de heffing van een belasting op de coupons van effecten (of waardepapieren die met effecten kunnen worden gelijkgesteld) die door een „ingezetene” zijn uitgegeven. Deze omschrijving omvat iedere natuurlijke of rechtspersoon met een woonplaats, domicilie of maatschappelijke zetel in Liechtenstein. Zij heeft ook betrekking op ondernemingen die in het openbaar register van Liechtenstein zijn geregistreerd. De couponbelasting geldt voor ondernemingen waarvan het kapitaal is verdeeld in aandelen, bv. aandelenvennootschappen of vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid (11). De couponbelasting wordt geheven tegen een tarief van 4 % op elke dividenduitkering of winstdeling (inclusief uitbetalingen in de vorm van aandelen).

3.2.   De belastingregeling voor investeringsondernemingen in de periode 1996-2006

3.2.1.   De belasting van het ten behoeve van beleggers beheerde vermogen

Vanaf 1996 gold, met de invoering van artikel 84, lid 5, van de Belastingwet voor het door de investeringsondernemingen vermogen dezelfde belastingregeling als voor administratieve vennootschappen („Sitzgesellschaften”) (12). Aangezien administratieve vennootschappen geen inkomstenbelasting betalen, waren de door de investeringsondernemingen beheerde activa evenmin aan de inkomstenbelasting onderworpen. Overeenkomstig artikel 84, lid 1, van de Belastingwet, gold voor die vennootschappen slechts een verminderde vermogensbelasting van 1 ‰ (in plaats van 2 ‰) (13). Overeenkomstig artikel 85, lid 2, van de Belastingwet (14) werd dit percentage verder verlaagd tot 0,4 ‰ voor het vermogen van investeringsondernemingen van meer dan 2 miljoen CHF. In 1996 is ook de couponbelasting afgeschaft op de uitkering van winst die met het vermogen van het fonds was gegenereerd (15).

3.2.2.   De belasting van het eigen vermogen van de beheermaatschappij

3.2.2.1.   De belastingregeling van de beheerinstantie van beleggingsfondsen

Zoals elke andere onderneming die in Liechtenstein actief is, zijn de fondsbeheerders van een beleggingsfonds (de beheerinstantie van het fonds) volledig belastingplichtig en gehouden tot het betalen van inkomsten-, vermogens-, alsook couponbelasting op hun eigen inkomsten en vermogen. In de periode voorafgaand aan 1996 waren fondsbeheerders ook volledig belast overeenkomstig artikel 84, lid 2, van de Belastingwet van 1961.

3.2.2.2.   De belastingregeling van de beheerinstantie van beleggingsmaatschappijen

In het geval van beleggingsmaatschappijen daarentegen wordt voor belastingdoeleinden geen onderscheid gemaakt tussen het eigen vermogen van de beleggingsmaatschappij en het beheerde vermogen. Overeenkomstig artikel 84, lid 2, van de Belastingwet was het eigen vermogen van de beleggingsmaatschappijen derhalve ook onderworpen aan de regels die golden voor administratieve vennootschappen. Dit hield in dat geen inkomstenbelasting werd geheven over de beheersactiviteiten of het beheerde vermogen; vermogensbelasting was verschuldigd tegen 1 ‰ in plaats van 2 ‰ (en werd overeenkomstig artikel 85, lid 2, van de Belastingwet verder verlaagd voor elk vermogen van meer dan 2 miljoen CHF); en er werd geen couponbelasting geheven. De fiscale situatie in de periode 1996-2006 voor beleggingsfondsen en beleggingsmaatschappijen kan als volgt worden samengevat:

| Beleggingsfonds
  (Anlagefond) |
| --- |
| Fondsbeheerders (eigen vermogen)

  Inkomstenbelasting
  Volledige vermogensbelas-ting
  Coupon Tax | Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen

  Geen inkomstenbelasting
  Verlaagde vermogensbelas-ting
  Geen couponbelasting |

Beleggingsfonds

(Anlagefond)

Fondsbeheerders (eigen vermogen)

Inkomstenbelasting

Volledige vermogensbelas-ting

Coupon Tax

Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen

Geen inkomstenbelasting

Verlaagde vermogensbelas-ting

Geen couponbelasting

| Beleggingsmaatschappij
  (Anlagegesellschaft) |
| --- |
| Eigen vermogen van de beheermaatschap-pij

  Geen inkomstenbelasting
  Verlaagde vermogensbelasting
  Geen couponbelasting | Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen

  Geen inkomstenbelas-ting
  Verlaagde vermogensbelas-ting
  Geen couponbelasting |

Beleggingsmaatschappij

(Anlagegesellschaft)

Eigen vermogen van de beheermaatschap-pij

Geen inkomstenbelasting

Verlaagde vermogensbelasting

Geen couponbelasting

Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen

Geen inkomstenbelas-ting

Verlaagde vermogensbelas-ting

Geen couponbelasting

3.3.   De situatie van 2006 tot op heden

Op grond van in 2005 ingevoerde wetgeving werden beleggingsmaatschappijen verplicht hun eigen vermogen en het door hen beheerde vermogen afzonderlijk te registreren en gescheiden te houden. Voorts werd de Belastingwet herzien en een nieuw artikel 73f werd ingevoegd, op grond waarvan de beheersinstantie van een beleggingsfonds of -maatschappij inkomsten-, vermogens-, en couponbelasting moet betalen over haar eigen vermogen (16).

De fiscale situatie vanaf 2006 voor beleggingsfondsen en beleggingsmaatschappijen kan als volgt worden samengevat:

| Beleggingsfonds
  (Anlagefond) |
| --- |
| Fondsbeheer-ders (eigen vermogen)

  Inkomstenbelasting
  Vermogensbelasting
  Couponbelasting | Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen

  Geen belasting |

Beleggingsfonds

(Anlagefond)

Fondsbeheer-ders (eigen vermogen)

Inkomstenbelasting

Vermogensbelasting

Couponbelasting

Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen

Geen belasting

| Beleggingsmaatschappij
  (Anlagegesellschaft) |
| --- |
| Eigen vermogen van de beheermaatschappij

  Inkomstenbelasting
  Vermogensbelasting
  Couponbelasting | Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen

  Geen belasting |

Beleggingsmaatschappij

(Anlagegesellschaft)

Eigen vermogen van de beheermaatschappij

Inkomstenbelasting

Vermogensbelasting

Couponbelasting

Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen

Geen belasting

3.4.   Redenen voor het inleiden van de procedure

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure trok de Autoriteit in twijfel of de belastingvrijstelling voor het eigen vermogen van beleggingsmaatschappijen verenigbaar was met de staatssteunregels. In tegenstelling tot de door de autoriteiten van Liechtenstein aangevoerde argumenten stelde de Autoriteit zich aanvankelijk op het standpunt dat de fiscale wetgeving een selectief voordeel opleverde aan beleggingsmaatschappijen, waardoor de mededinging werd vervalst en het handelsverkeer binnen de EER ongunstig werd beïnvloed. Op grond hiervan kon de Autoriteit niet uitsluiten dat de belastingregels die gelden voor het eigen vermogen van beleggingsmaatschappijen (volledige vrijstelling van inkomstenbelasting en couponbelasting en gedeeltelijke vrijstelling van vermogensbelasting) staatssteun vormen in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. De autoriteit betwijfelde ook of deze maatregelen als verenigbaar met de bepalingen over staatssteun van de EER-overeenkomst, en met name artikel 61, lid 3, onder c), konden worden aangemerkt.

4.   OPMERKINGEN VAN DERDEN

De opmerkingen van derden kunnen als volgt worden samengevat:

| — | Verwijzend naar besluiten van de Europese Commissie met betrekking tot een Ierse Company Holding Regime (17) en een belastingverlaging met betrekking tot inkomsten uit bepaalde immateriële activa in Spanje (18) hebben de derde partijen aangevoerd dat elke natuurlijke persoon of rechtspersoon een investeringsonderneming kon oprichten en dus in aanmerking kon komen voor de belastingvrijstellingen; op basis hiervan is de belastingvrijstelling geen selectieve maatregel. |
| --- | --- |

—

Verwijzend naar besluiten van de Europese Commissie met betrekking tot een Ierse Company Holding Regime (17) en een belastingverlaging met betrekking tot inkomsten uit bepaalde immateriële activa in Spanje (18) hebben de derde partijen aangevoerd dat elke natuurlijke persoon of rechtspersoon een investeringsonderneming kon oprichten en dus in aanmerking kon komen voor de belastingvrijstellingen; op basis hiervan is de belastingvrijstelling geen selectieve maatregel.

| — | Bij de inwerkingtreding van de wetgeving in 1996 stond het nog niet vast of de staatssteunregels van toepassing zouden zijn op fiscale maatregelen. |
| --- | --- |

—

Bij de inwerkingtreding van de wetgeving in 1996 stond het nog niet vast of de staatssteunregels van toepassing zouden zijn op fiscale maatregelen.

| — | In geval van een eventuele conclusie van de Autoriteit dat de belastingvoordelen steun zouden vormen, wordt aangevoerd dat deze maatregelen reeds sedert 1996 van kracht waren en dus als bestaande steun moet worden aangemerkt. |
| --- | --- |

—

In geval van een eventuele conclusie van de Autoriteit dat de belastingvoordelen steun zouden vormen, wordt aangevoerd dat deze maatregelen reeds sedert 1996 van kracht waren en dus als bestaande steun moet worden aangemerkt.

| — | Met een verwijzing naar artikel 15 van Protocol nr. 3 (op grond waarvan de bevoegdheden van de Autoriteit om steun terug te vorderen, verjaren na een termijn van tien jaar) hebben de derde partijen aangevoerd dat geen steun kan worden teruggevorderd omdat de belastingvrijstelling in 1996 is ingevoerd. |
| --- | --- |

—

Met een verwijzing naar artikel 15 van Protocol nr. 3 (op grond waarvan de bevoegdheden van de Autoriteit om steun terug te vorderen, verjaren na een termijn van tien jaar) hebben de derde partijen aangevoerd dat geen steun kan worden teruggevorderd omdat de belastingvrijstelling in 1996 is ingevoerd.

| — | De derde partijen hebben betoogd dat een terugvordering zou indruisen tegen de beginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid. |
| --- | --- |

—

De derde partijen hebben betoogd dat een terugvordering zou indruisen tegen de beginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid.

| — | In sommige gevallen zou er geen terugvordering vereist zijn, aangezien het bedrag van de belastingvrijstellingen zou vallen onder de de-minimisregeling. |
| --- | --- |

—

In sommige gevallen zou er geen terugvordering vereist zijn, aangezien het bedrag van de belastingvrijstellingen zou vallen onder de de-minimisregeling.

5.   OPMERKINGEN VAN DE LIECHTENSTEINSE AUTORITEITEN

In brieven van 17 maart 2010 en 16 juli 2010 hebben de Liechtensteinse autoriteiten volgende kanttekeningen gemaakt:

| — | De belastingvrijstelling vormt geen staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, aangezien zij niet selectief van aard is. Om dit argument te staven, werd verwezen naar twee besluiten van de Europese Commissie over de Ierse Company Holding Regime en een belastingverlaging met betrekking tot inkomsten uit bepaalde immateriële activa in Spanje. |
| --- | --- |

—

De belastingvrijstelling vormt geen staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, aangezien zij niet selectief van aard is. Om dit argument te staven, werd verwezen naar twee besluiten van de Europese Commissie over de Ierse Company Holding Regime en een belastingverlaging met betrekking tot inkomsten uit bepaalde immateriële activa in Spanje.

| — | Subsidiair wordt op basis van de in artikel 1, onder b), punt iv), juncto artikel 15 van deel II van Protocol nr. 3 vastgestelde verjaringstermijn van tien jaar en de vaststelling dat de maatregel slechts als steun werd aangemerkt als gevolg van de ontwikkeling van de EER-regelgeving (artikel 1, onder b), punt v) van deel II van Protocol nr. 3) aangevoerd dat elke steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt. |
| --- | --- |

—

Subsidiair wordt op basis van de in artikel 1, onder b), punt iv), juncto artikel 15 van deel II van Protocol nr. 3 vastgestelde verjaringstermijn van tien jaar en de vaststelling dat de maatregel slechts als steun werd aangemerkt als gevolg van de ontwikkeling van de EER-regelgeving (artikel 1, onder b), punt v) van deel II van Protocol nr. 3) aangevoerd dat elke steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt.

| — | Ten slotte betogen de Liechtensteinse autoriteiten dat indien bovenstaande argumenten door de Autoriteit niet worden aanvaard, zij de terugvordering van de steun niet kan gelasten, aangezien dit zou indruisen tegen de algemene beginselen van het EER-recht en in het bijzonder de bescherming van het gewettigd vertrouwen en de rechtszekerheid. |
| --- | --- |

—

Ten slotte betogen de Liechtensteinse autoriteiten dat indien bovenstaande argumenten door de Autoriteit niet worden aanvaard, zij de terugvordering van de steun niet kan gelasten, aangezien dit zou indruisen tegen de algemene beginselen van het EER-recht en in het bijzonder de bescherming van het gewettigd vertrouwen en de rechtszekerheid.

II.   BEOORDELING

1.   DE VRAAG OF ER SPRAKE IS VAN STAATSSTEUN

Artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst bepaalt:

„Behoudens de afwijkingen waarin deze overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producten vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze overeenkomst voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.”.

1.1.   Aanwezigheid van staatsmiddelen

Aanwezigheid van staatsmiddelen

De maatregel moet door de staat of met staatsmiddelen worden bekostigd.

Het verlenen van volledige of gedeeltelijke belastingvrijstelling brengt voor de staat een derving van belastingopbrengsten met zich mee die neerkomt op het gebruik van staatsmiddelen in de vorm van fiscale uitgaven (19). De door de Liechtensteinse autoriteiten gederfde inkomsten stemmen overeen met de niet-betaalde inkomsten-, vermogens- en couponbelasting.

19

Om deze redenen is de Autoriteit van oordeel dat de fiscale regels die gelden voor beleggingsmaatschappijen de besteding van staatsmiddelen met zich brengen.

1.2.   Begunstiging van bepaalde ondernemingen of van de productie van bepaalde goederen

Begunstiging van bepaalde ondernemingen of van de productie van bepaalde goederen

Ten eerste moet de steunmaatregel de begunstigden voordelen opleveren in de vorm van vrijstelling van lasten die normaal door hun budget hadden moeten worden gedragen.

voordelen

Doordat beleggingsmaatschappijen geen inkomsten- of couponbelasting, en slechts een verminderde kapitaalbelasting hoefden te betalen, ontvingen zij een voordeel ten opzichte van andere ondernemingen, die gewone inkomstenbelasting over hun bedrijfsactiviteiten moesten afdragen.

Het voordeel is selectief, aangezien het alleen werd toegekend aan investeringsondernemingen die als beleggingsmaatschappijen waren opgezet. De Autoriteit is het niet eens met de door Liechtensteinse autoriteiten en derde partijen aangevoerde argumenten dat het in beginsel elke onderneming in Liechtenstein die een dergelijke economische activiteit uitoefent, vrij staat om de meest voordelige rechtsvorm te kiezen en bijgevolg in aanmerking te komen voor belastingfaciliteiten. Een fiscaal voordeel dat beperkt is tot een specifieke groep van ondernemingen, kan niet als een algemene maatregel worden gekenmerkt op grond van het feit dat elke belanghebbende onderneming aan specifieke criteria zou kunnen voldoen en voor het voordeel in aanmerking zou kunnen komen indien zij een specifieke ondernemingsvorm aannam (20).

20

In dit verband herinnert de Autoriteit aan de conclusies van het Hof van Justitie in de zaak GIL Insurance (21), waarin wordt gesteld dat „artikel 87, lid 1, van het Verdrag de verplichting oplegt om te bepalen of een nationale maatregel binnen het kader van een bepaalde rechtsregeling „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” kan begunstigen ten opzichte van andere, die zich, gelet op de doelstelling van de betrokken regeling, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden.” De Autoriteit concludeert dat alle ondernemingen die zich in deze zaak in dezelfde juridische en feitelijke positie bevinden, de ondernemingen zijn die de (volledige) inkomsten-, kapitaal- en couponbelastingen in Liechtenstein betalen — en dat in vergelijking met deze ondernemingen, de beleggingsmaatschappijen in Liechtenstein een selectief voordeel genieten. De beleggingsmaatschappijen zijn meer bepaald bevoordeeld ten opzichte van de beheersinstanties van als beleggingsfondsen georganiseerde ondernemingen, die dezelfde activiteit uitoefenen maar belastingplichtig zijn zoals alle andere ondernemingen in Liechtenstein.

21

Een specifieke fiscale maatregel kan evenwel worden gerechtvaardigd door de opzet van het belastingstelsel. Het is dus mogelijk dat specifieke fiscale maatregelen die gelden voor beleggingsmaatschappijen niet selectief zijn in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst indien zij door de aard en de opzet van het Liechtensteinse belastingstelsel worden gerechtvaardigd (22). In tegenstelling tot bepaalde recente complexe gevallen van fiscale steun zijn de doelstellingen van de betrokken belastingregeling duidelijk. De doelstelling of de opzet van belastingen is inkomsten voor de staat te genereren. Krachtens de belastingwet van Liechtenstein moeten rechtspersonen die in Liechtenstein actief zijn, inkomstenbelastingen op hun inkomsten en een vermogensbelasting op het kapitaal dat als bedrijfsvermogen wordt aangehouden, betalen. Ondernemingen met aandelenkapitaal moeten ook een couponbelasting op dividenduitkeringen betalen. Beleggingsmaatschappijen zijn rechtspersonen naar Liechtensteins recht in de vorm van ondernemingen met aandelenkapitaal. Als zodanig zijn zij onderworpen aan de algemeen geldende fiscale bepalingen van de belastingwet van Liechtenstein met betrekking tot inkomsten-, vermogens- en couponbelasting. De Autoriteit is van oordeel dat de belastingvermindering voor het eigen vermogen van de beheermaatschappij niet kadert binnen de opzet van het algemene belastingstelsel in Liechtenstein en evenmin past in een specifieke opzet van de belasting op investeringsondernemingen. De Autoriteit stelt zich op het standpunt dat de organisatievorm van beleggingsmaatschappijen geen enkele aanleiding kan vormen ter rechtvaardiging van een speciale fiscale uitzonderingsmaatregel die de beheersactiviteiten van een beleggingsmaatschappij bevoordeelt in vergelijking met de door een beleggingsfonds uitgevoerde beheersactiviteiten (23). De belastingverminderingen en -vrijstellingen voor administratieve vennootschappen (24) en beleggingsmaatschappijen hadden tot doel de uitoefening van deze activiteiten in Liechtenstein te bevorderen. De Autoriteit stelt zich dan ook op het standpunt dat de belastingvermindering voor het eigen kapitaal van de beheersmaatschappij niet wordt gerechtvaardigd door de aard of de opzet van Liechtensteins belastingsstelsel.

22

23

24

In 2006 is de wetgeving gewijzigd en nadien waren beleggingsmaatschappijen onderworpen aan de gewone belasting op hun bedrijfsactiviteiten, die ook geldt voor de beheersinstantie van beleggingsfondsen en elke andere rechtspersoon die bedrijfsactiviteiten in Liechtenstein uitoefent. De Liechtensteinse autoriteiten zijn van mening dat hiermee de „inconsistentie” (25) waarbij vroeger geen belastingen op het eigen vermogen werden geheven, was weggewerkt.

25

Om deze redenen is de Autoriteit van oordeel dat de maatregelen een selectief voordeel opleverden aan beleggingsmaatschappijen. Deze situatie werd verholpen door de wetgeving die met ingang van 2006 van kracht is geworden.

Ten derde moet de steunmaatregel ondernemingen begunstigen die een economische activiteit uitoefenen. In de zaak BBL (26) heeft het Europees Hof van Justitie de activiteiten onderzocht van investeringsmaatschappijen („beleggingsvennootschappen met veranderlijk kapitaal” (Bevek’s), naar Belgisch recht) die met collectieve beleggingen in effecten van uit het publiek aangetrokken kapitaal een duurzame opbrengst beoogden. Het Hof stelde vast dat dit een economische activiteit in de zin van artikel 4, lid 2, van de zesde btw-richtlijn vormt. Beleggingsmaatschappijen houden zich bezig met het samenbrengen en beheren van het kapitaal van verschillende beleggers, met de bedoeling zelf winst te boeken via diverse vergoedingen voor de verleende diensten. De Autoriteit is dan ook van mening dat beheersmaatschappijen economische activiteiten verrichten in de vorm van beheer van activa en dus ondernemingen zijn in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst (27).

26

27

1.3.   Vervalsing van de mededinging en ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen

Vervalsing van de mededinging en ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen

De maatregel moet de mededinging verstoren en het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloeden.

Volgens vaste rechtspraak geldt het verbod van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst voor elke steunmaatregel, ongeacht het ermee gemoeide bedrag, die de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen, voor zover de steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt (28). De Commissie heeft ook geconcludeerd dat beleggingsinstellingen op internationale markten opereren en commerciële en andere economische activiteiten ontplooien op markten waar een sterke concurrentie heerst (29). Derhalve stelt de Autoriteit zich op het standpunt dat de belastingfaciliteiten voor het eigen vermogen van beleggingsmaatschappijen van 1996 tot 2006 de concurrentiepositie van de beleggingsmaatschappijen binnen de EER versterkten. Deze belastingfaciliteiten verminderden namelijk de gewone operationele kosten van deze ondernemingen ten opzichte van andere maatschappijen (30). Beleggingsmaatschappijen concurreren met andere financiële ondernemingen en opereren op een open markt die door een omvangrijk handelsverkeer binnen de EER wordt gekenmerkt. Het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen wordt dus ongunstig beïnvloed (31).

28

29

30

31

Derhalve stelt de Autoriteit zich op het standpunt dat de belastingfaciliteiten de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloeden.

1.4.   Conclusie

Conclusie

Derhalve concludeert de Autoriteit dat de in het kader van de belastingwet van Liechtenstein in de periode 1996-2006 toegekende belastingvermindering voor de eigen activa van beheersmaatschappijen staatssteun vormt in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

2.   PROCEDUREVOORSCHRIFTEN

Overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 „[wordt] de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht, om haar in staat te stellen haar opmerkingen kenbaar te maken. [...] De betrokken staat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat die procedure tot een eindbeslissing heeft geleid.” De autoriteiten van Liechtenstein hebben de steunmaatregelen niet aangemeld bij de Autoriteit. De autoriteiten van Liechtenstein hebben aangevoerd dat de steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt, aangezien de maatregelen pas als steun werden beschouwd als gevolg van de ontwikkeling van de EER-regelgeving en/of als gevolg van artikel 1, onder b), punt iv) en artikel 15 van deel II van Protocol nr. 3 waarin wordt bepaald dat de bevoegdheden van de Autoriteit om steun terug te vorderen, verjaren na een termijn van tien jaar. De Autoriteit is evenwel van oordeel dat het Hof van Justitie reeds in de jaren zeventig duidelijk heeft gesteld dat belastingvoordelen van dezelfde aard als die welke in het kader van dit besluit worden onderzocht, staatssteun konden vormen. Elke maatregel die dient om de ondernemingen van een bepaalde bedrijfstak vrij te stellen van de lasten die voortvloeien uit de normale toepassing van het algemene stelsel — zonder dat deze vrijstelling gerechtvaardigd is door de aard of de opzet van dit stelsel —, vormt, aldus een arrest van het Hof van Justitie uit 1974 (32), een steunmaatregel. In 1987 (33) heeft het Hof van Justitie uitdrukkelijk gesteld dat een verlies aan belastingopbrengsten op hetzelfde neerkomt als het gebruik van staatsmiddelen in de vorm van fiscale uitgaven.

32

33

Deze benadering komt ook tot uiting in de beschikkingen van de Autoriteit die voorafgingen aan de inwerkingtreding van de Liechtensteinse belastingwet, waarbij de Autoriteit concludeerde dat vrijstellingen van door ondernemingen verschuldigde belasting (onverenigbare) staatssteun vormden in Finland in 1994 (34) en in Noorwegen in 1995 (35) en 1997 (36). Voorts heeft de Europese Raad van ministers op 1 december 1997 na een uitvoerige discussie over de noodzaak van een gecoördineerd optreden op Gemeenschapsniveau om schadelijke belastingconcurrentie te bestrijden, een reeks conclusies aangenomen en ingestemd met een resolutie betreffende een gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen (37). In het kader van de bereikte overeenkomst heeft de Commissie bijgedragen tot de nagestreefde bestrijding van schadelijke belastingconcurrentie door de tenuitvoerlegging van een mededeling (38) over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen. Bij deze gelegenheid heeft de Commissie toegezegd „er streng op toe te zien dat de regels inzake de bedoelde steunmaatregelen nauwgezet worden nageleefd”. Bij de bekendmaking in december 1998 werd in de mededeling het volgende gesteld: „Volgens vaste praktijk en rechtspraak (39) vormt een belastingmaatregel waarvan het belangrijkste gevolg is dat een of meer bedrijvigheidssectoren worden begunstigd, een steunmaatregel (40).” De Commissie heeft toegezegd strikter toe te zien op de toepassing van de reeds bestaande regels (41).

34

35

36

37

38

39

40

41

De Autoriteit aanvaardt niet dat uit de door de Liechtensteinse autoriteiten en derde partijen aangevoerde argumenten blijkt dat de door de Commissie (of de Autoriteit) bij de toetsing van de belastingmaatregelen toegepaste selectiviteitscriteria sedert de vaststelling van de in het kader van deze beschikking onderzochte fiscale maatregelen zijn gewijzigd. De mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen en de desbetreffende richtsnoeren van de Autoriteit zijn gebaseerd op de vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie en het Gerecht. Zij bevestigen dat respectievelijk de artikelen 107 en 108 VWEU en artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst van toepassing zijn op fiscale maatregelen. Voorts kan, overeenkomstig de rechtspraak, zelfs indien een wijziging van de beschikkingspraktijk zou kunnen worden aangetoond, het argument dat het bij de fiscale maatregelen om bestaande steun gaat, niet worden aanvaard, aangezien niet kan worden aangetoond dat een wijziging van de door de Commissie of de Autoriteit toegepaste selectiviteitscriteria een gevolg is van de „ontwikkeling van de Europese Economische Ruimte” in de zin van artikel 1, onder b), punt v) van deel II van Protocol nr. 3 (42).

42

De Autoriteit aanvaardt daarom niet dat de maatregelen kunnen worden omschreven als bestaande steun die voorafgaand aan een ontwikkeling van de EER-overeenkomst is ten uitvoer gelegd. De maatregel is dus nieuwe steun die niet bij de Autoriteit is aangemeld. De autoriteiten van Liechtenstein zijn dus hun verplichtingen krachtens artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 niet nagekomen.

Wat de verjaringstermijn van tien jaar betreft, stemt de Autoriteit ermee in dat op grond van artikel 1, onder b), punt iv), en artikel 15 van deel II van Protocol nr. 3 de steun die vóór 15 maart 1997 is uitbetaald, niet kan worden teruggevorderd. De Autoriteit aanvaardt evenwel niet dat het feit alleen dat de desbetreffende regelgeving vóór 15 maart 1997 ten uitvoer is gelegd betekent dat alle naderhand betaalde steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt. In zaken waarbij steun herhaaldelijk wordt uitbetaald (zoals een steunregeling of een fiscale bepaling zoals in het onderhavige geval), gaat de verjaringstermijn in op de dag waarop elk afzonderlijk steunbedrag wordt verleend (en dus niet op de datum waarop de fiscale bepaling of de steunregeling in werking is getreden). Het Gerecht heeft gesteld (43) dat „in het geval van een steunregeling die meer dan tien jaar voor de eerste stuiting van de verjaringstermijn was ingesteld, de onwettige en onverenigbare steun die op basis van deze regeling gedurende de afgelopen tien jaar is toegekend, dus moet worden teruggevorderd.”

43

3.   DE VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

Steunmaatregelen die onder artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst vallen, zijn meestal onverenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst, tenzij deze voor een afwijking van artikel 61, lid 2 of 3, van de EER-overeenkomst in aanmerking komen. In het onderhavige geval zijn de uitzonderingsbepalingen van artikel 61, lid 2, van de EER-overeenkomst niet van toepassing, omdat de steun niet is gericht op een van de daarin genoemde doeleinden. Artikel 61, lid 3, onder a) of b) van de EER-overeenkomst is evenmin van toepassing.

De desbetreffende steun is niet gekoppeld aan een investering in kapitaalgoederen. Hij behelst louter een verlichting van de kosten die deze ondernemingen normalerwijze bij de dagelijkse bedrijfsvoering zouden moeten dragen. De betrokken steun moet dan ook als exploitatiesteun worden aangemerkt. Exploitatiesteun wordt normaal gesproken niet geschikt geacht om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën zoals bepaald in artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst te bevorderen. Exploitatiesteun is alleen onder speciale omstandigheden toegestaan (bijvoorbeeld voor bepaalde soorten milieu- of regiosteun), wanneer de richtsnoeren van de Autoriteit in een dergelijke uitzondering voorzien. Geen enkele van de desbetreffende richtsnoeren is van toepassing op de in deze beschikking onderzochte steunmaatregel.

Derhalve concludeert de Autoriteit dat de speciale fiscale bepalingen die gelden voor beleggingsmaatschappijen niet verenigbaar zijn met de EER-overeenkomst.

4.   GEWETTIGD VERTROUWEN EN RECHTSZEKERHEID

De autoriteiten van Liechtenstein en de derde partijen die steun hebben ontvangen, hebben aangevoerd dat de terugvordering van de steun zou indruisen tegen de fundamentele rechtsbeginselen van de EER-wetgeving, waarbij zij hebben betoogd dat maatregelen van de Europese Commissie bij de begunstigden vertrouwen hebben doen ontstaan in de regelmatigheid van de toegekende steun. Voorts is aangevoerd dat bij de toetreding van Liechtenstein tot de EER-overeenkomst de belasting van beleggingsmaatschappijen geen staatssteun inhield en dat toen evenmin te voorzien was dat dit het geval zou zijn.

Begunstigden van steun kunnen de fundamentele rechtsbeginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid inroepen om een bevel tot terugbetaling van onrechtmatig verleende staatssteun aan te vechten. De beginselen zijn evenwel alleen in uitzonderlijke omstandigheden van toepassing en een onderneming kan normaal gesproken niet uitgaan van een gewettigd vertrouwen dat de steun rechtmatig is, tenzij de steun is verleend overeenkomstig de procedure voor aanmelding van steun aan de Autoriteit (of naar gelang van het geval aan de Commissie) (44). Dit beginsel werd onlangs als volgt door het Hof van Justitie bevestigd: „In een situatie als die in het hoofdgeding kan het bestaan van een buitengewone omstandigheid evenmin worden aanvaard uit het oogpunt van het rechtszekerheidsbeginsel, daar het Hof, in wezen, reeds heeft geoordeeld dat, zolang de Commissie geen goedkeuringsbeschikking heeft vastgesteld,..., de ontvanger over de rechtmatigheid van de voorgenomen steun geen zekerheid heeft, zodat noch op het beginsel van gewettigd vertrouwen, noch op dat van de rechtszekerheid een beroep gedaan kan worden” (45). In de rechtspraak van het Hof van Justitie is gesteld dat een gewettigd vertrouwen in de rechtmatigheid van een steunmaatregel in principe slechts kan worden aangevoerd wanneer de steun met inachtneming van de procedure van artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 (46) is toegekend, waarbij het Hof van Justitie opmerkt dat een behoedzame ondernemer normaliter in staat is zich ervan te vergewissen of deze procedure is gevolgd (47).

44

45

46

47

Niettemin heeft het Hof ook aanvaard dat in uitzonderlijke omstandigheden, ontvangers van niet-aangemelde en dus onrechtmatige steun uitzonderlijke omstandigheden kunnen inroepen die hun vertrouwen in de rechtmatigheid van die steun konden wettigen, om zich tegen de terugbetaling ervan te verzetten (48). Het Hof van Justitie heeft gesteld dat het recht om zich op het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen te beroepen, toekomt aan iedere entiteit die zich in een situatie bevindt waaruit blijkt, dat een Gemeenschapsinstantie bij haar gegronde verwachtingen heeft gewekt (49). In het onderhavige geval betekent dit dat een staat of begunstigde zich moeten hebben verlaten op de eerdere besluiten van de Autoriteit (of de Europese Commissie) waarbij bijvoorbeeld dezelfde of een soortgelijke steunmaatregel zou zijn goedgekeurd. Noch de Autoriteit, noch de Commissie heeft een dergelijke maatregel getroffen en uit de besluiten van de Autoriteit waarin kort voor de tenuitvoerlegging van de Liechtensteinse belastingwet fiscale steunmaatregelen in Finland en Noorwegen werden verboden, moest inderdaad gebleken zijn dat fiscale maatregelen ten gunste van bepaalde ondernemingen of groepen ondernemingen bij de Autoriteit dienden te worden aangemeld (50).

48

49

50

Ten slotte aanvaardt de Autoriteit niet dat argumenten met betrekking tot rechtszekerheid in dit geval geldig zijn gezien de rechtspraak van het Hof en de uitgebreide toepasselijkheid van de artikelen 61 (van de EER-overeenkomst) en 107 (VWEU). Een conclusie dat de in het kader van deze beschikking onderzochte fiscale maatregelen staatssteun zouden kunnen inhouden was te allen tijde duidelijk voorzienbaar.

Derhalve aanvaardt de Autoriteit niet dat dit besluit indruist tegen de fundamentele rechtsbeginselen van de EER-wetgeving.

5.   CONCLUSIE

De Autoriteit concludeert dat de Liechtensteinse autoriteiten de in deze beschikking onderzochte steunmaatregel onrechtmatig ten uitvoer hebben gelegd, in strijd met artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3.

Om de hierboven vermelde redenen is de steun niet verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst.

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De steunmaatregelen die de autoriteiten van Liechtenstein ten uitvoer hebben gelegd ten gunste van beleggingsmaatschappijen en die met ingang van 30 juni 2006 werden ingetrokken, zijn niet verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

Artikel 2

Aangezien de autoriteiten van Liechtenstein niet hebben voldaan aan de verplichting om uit hoofde van artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 de Autoriteit voorafgaand aan de tenuitvoerlegging van de steun in kennis te stellen van de maatregelen, hielden de desbetreffende maatregelen onrechtmatige staatssteun in.

Artikel 3

De autoriteiten van Liechtenstein nemen alle noodzakelijke maatregelen om van de beleggingsmaatschappijen de steun terug te vorderen waarnaar wordt verwezen in artikel 1 en die onrechtmatig aan de begunstigden ter beschikking is gesteld vanaf 15 maart 1997 tot op de datum waarop de begunstigden voor het laatst aanspraak konden maken op de belastingvrijstellingen na de intrekking daarvan in 2006.

Artikel 4

De terugvordering geschiedt onverwijld en in ieder geval uiterlijk op 3 maart 2011, in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures voor zover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van het onderhavige besluit mogelijk maken. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun de begunstigden ter beschikking is gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rente wordt berekend op grond van artikel 9 van het uitvoeringsbepalingenbesluit.

Artikel 5

De Liechtensteinse autoriteiten delen de Autoriteit binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit mee welke maatregelen zij hebben genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 6

Dit besluit is gericht tot het Vorstendom Liechtenstein.

Artikel 7

Slechts de Engelse taalversie van dit besluit is authentiek.

Gedaan te Brussel, 3 november 2010.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Per SANDERUD

Voorzitter

Sverrir Haukur GUNNLAUGSSON

Lid van het College

---

(1)  Te vinden op: http://www.eftasurv.int/media/decisions/195-04-COL.pdf

1

(2)  PB C 236 van 1.10.2009 en EER-supplement nr. 51 van 1.10.2009.

2

(3)  Liechtensteinisches Landesgesetzblatt 1961, nr.7, met latere wijzigingen.

3

(4)  Artikel 2, lid 1, van de Wet inzake investeringsondernemingen van 1996.

4

(5)  Artikel 3, lid 2, van de Wet inzake investeringsondernemingen van 1996.

5

(6)  Artikel 3, lid 3, van de Wet inzake investeringsondernemingen van 1996.

6

(7)  Artikel 39, lid 2, van de Wet inzake investeringsondernemingen van 1996.

7

(8)  De autoriteiten van Liechtenstein hebben verklaard dat het onmogelijk is een volledig overzicht op te stellen van deze vergoedingen, aangezien fondsbeheerders (of de beheersinstantie van de beleggingsmaatschappij) naar eigen goeddunken vergoedingen kunnen aanrekenen.

8

(9)  Particulieren zijn onderworpen aan inkomstenbelasting („Erwerbssteuer”) en vermogensbelasting („Vermögenssteuer”), die voor dit onderzoek niet van belang zijn.

9

(10)  De nettowinst wordt vastgesteld in verhouding tot het belastbare kapitaal. Het belastingtarief wordt vervolgens vastgesteld als de helft van het percentage dat de verhouding tussen nettowinst en belastbaar kapitaal aangeeft. Hierbij geldt evenwel een minimum van 7,5 % en een maximum van 15 %, zie artikel 79, lid 2, van de Belastingwet.

10

(11)  Zie artikel 88d van de Belastingwet.

11

(12)  Administratieve vennootschappen zijn in het openbaar register opgenomen rechtspersonen, die in Liechtenstein geen commerciële of zakelijke activiteiten uitoefenen, maar alleen hun zetel of een kantoor in het Vorstendom hebben.

12

(13)  De fiscale uitzonderingsmaatregel ten voordele van administratieve vennootschappen dateert van vóór de toetreding van Liechtenstein tot de EER-overeenkomst en komt derhalve niet aan de orde in deze beschikking die alleen betrekking heeft op fiscale uitzonderingsmaatregelen die na 1.5.1995 (de datum waarop Liechtenstein tot de EER is toegetreden) zijn ingevoerd.

13

(14)  Zie artikel 85, lid 2, van de Belastingwet in de vorm van de wijziging van 1996, Landesgesetzblatt (LGBl.) 1996, nr. 88.

14

(15)  De artikelen 88f, 88g, 88h, lid 3, en 88i, lid 2, van de Belastingwet van 1961 die betrekking hadden op de couponbelasting van beleggingsfondsen, werden geschrapt. Zie wetsontwerp nr. 69/1995, blz. 10, waarin wordt verklaard dat de schrapping van de couponbelasting op de uitkeringen van de investeringsondernemingen een noodzakelijke voorwaarde was voor de oprichting van dergelijke ondernemingen. Wat betreft de inwerkingtreding, zie Gesetz vom 3.5.1996 über die Abänderung des Steuergesetzes, LGBl nr. 88 van 10.7.1996.

15

(16)  Bij deze herziening werd ook artikel 84, lid 5, geschrapt en een nieuw artikel 86, lid 2, ingevoegd, waarin werd bepaald dat de door beide vormen van investeringsondernemingen beheerde activa uitdrukkelijk waren vrijgesteld van het betalen van de vermogensbelasting.

16

(17)  Besluit van de Commissie van 22 september 2004, staatssteun N 354/04.

17

(18)  Besluit van de Commissie van 13 februari 2008, staatssteun N 480/07.

18

(19)  Zie punt 3, paragraaf 3, van de richtsnoeren van de Autoriteit inzake de directe belastingen op ondernemingen.

19

(20)  Het Gerecht heeft bijvoorbeeld vastgesteld dat zelfs indien een belastingmaatregel zijn werkingssfeer afbakent op basis van objectieve criteria, dit niet wegneemt dat het om een selectieve maatregel gaat, zie het arrest van het Gerecht van 6 maart 2002, gevoegde zaken T-127/99, T-129/99 en T-148/99, Diputación Foral de Álava e.a./Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-1275.

20

(21)  Arrest van 29 april 2004, zaak C-308/01, GIL Insurance Ltd e.a./Commissioners of Customs & Excise, Jurispr. 2004, blz. I-4777, punt 68. Zie ook het arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 41 en het arrest van 13 februari 2003, zaak C-409/00, Spanje/Commissie, Jurispr. 2003, blz. I-1487, punt 47.

21

(22)  Gevoegde zaken E-5/04, E-6/04 en E-7/04, Fesil and Finnfjord, e.a./Autoriteit, reeds aangehaald, punten 82 e.v.

22

(23)  Beide vormen van investeringsondernemingen moeten het bedrijfsvermogen gescheiden houden van het namens de beleggers beheerde vermogen, dat in een depositobank wordt aangehouden; en bij een faillissementsprocedure kunnen de crediteuren van zowel beleggingsfondsen als beleggingsmaatschappijen het bedrijfsvermogen aanspreken.

23

(24)  De voordelige belastingtarieven voor administratieve vennootschappen zijn niet onderzocht door de Autoriteit, aangezien die bepalingen dateren van vóór de EER-overeenkomst.

24

(25)  Geciteerd uit een door de Liechtensteinse autoriteiten ingediend deskundigenonderzoek over de rechtsvormen van investeringsondernemingen en de respectieve belastingregeling waaraan zij waren onderworpen (afdeling DII, b.ii.3).

25

(26)  Arrest van 21 oktober 2004, zaak C-8/03, Bank Brussel Lambert NV (BBL)/Belgische Staat, Jurispr. 2004, blz. I -10157, punten 42 en 43. Het arrest heeft betrekking op een belastingzaak, maar de Autoriteit is van mening dat dit vraagstuk zich in het kader van de staatssteunregels op dezelfde wijze voordoet. Zie ook Beschikking 2006/638/EG van de Commissie van 6 september 2005 inzake de steunregeling die Italië ten uitvoer heeft gelegd ten voordele van bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (PB L 268 van 27.9.2006, blz. 1) (hierna „Italiaanse collectieve beleggingsregeling” genoemd).

26

(27)  Zie ook Beschikking 2006/638/EG van de Commissie van 6 september 2005 inzake de steunregeling die Italië ten uitvoer heeft gelegd ten voordele van bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (PB L 268 van 27.9.2006, blz. 1) en zaak T-445/05, Associazione Italiana del risparmio gestito, e.a./Commissie, punt 127 e.v.

27

(28)  Arrest van 30 april 2008, zaak T-214/95, Het Vlaamse Gewest/Commissie, Jurispr. 1998, blz. II-717, punt 46. Arrest van 4 maart 2009, zaak T-424/05, Italië/Commissie, punt 154 e.v.

28

(29)  Zie de Italiaanse collectieve beleggingsregeling, overweging 45, bevestigd door het Gerecht in zaak T-445/05, Associazione Italiana del risparmio gestito, e.a./Commissie, reeds aangehaald en het arrest van 4 maart 2009, zaak T-424/05, Italië/Commissie.

29

(30)  Zie zaak T-424/05, reeds aangehaald, punt 156.

30

(31)  Overeenkomstig de rechtspraak (zie zaak T-424/05, reeds aangehaald, punt 160) behoeft de Autoriteit niet aan te tonen dat alle beleggingsmaatschappijen op internationale markten opereren. Bij de beoordeling van de steunregeling kan de Autoriteit zich ertoe beperken de algemene kenmerken van de regeling in kwestie te onderzoeken en hoeft zij niet elk afzonderlijk geval waarin die regeling is toegepast te onderzoeken.

31

(32)  Zaak 173/73, Italië/Commissie, Jurispr. 1974, blz. 709.

32

(33)  Arrest van 14 oktober 1987, zaak 248/84, Duitsland/Commissie, Jurispr.1987, blz. 4013.

33

(34)  Waar belastingvoordelen voor industriële productie zijn afgeschaft naar aanleiding van Besluit nr. 213/94/COL van de Autoriteit van 1 december 1994.

34

(35)  Beschikking nr. 106/95/COL van de Autoriteit van 31 oktober 1995 ten aanzien van de vrijstelling van verpakkingsglas van de basisheffing op wegwerpverpakkingen voor dranken.

35

(36)  Besluit nr. 145/97/COL van de Autoriteit van 14 mei 1997 om aan Noorwegen passende maatregelen voor te stellen in verband met de staatssteun in de vorm van regionaal gedifferentieerde bijdragen voor de sociale zekerheid.

36

(37)  PB C 2 van 6.1.1998, blz. 1.

37

(38)  De mededeling van de Commissie is in november 1998 bekendgemaakt (PB C 384 van 10.12.1998). Een soortgelijke mededeling is in juni 1999 als hoofdstuk 17B opgenomen in de richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit.

38

(39)  Zie onder meer arrest van 15 maart 1994, zaak C-387/92, Banco Exterior de España SA/Ayuntamiento de Valencia, Jurispr. 1994, blz. I-877.

39

(40)  Punt 18 van de mededeling.

40

(41)  Zie afdeling J van de gedragscode.

41

(42)  Arrest van 23 oktober 2002, gevoegde zaken T-346/99, T-347/99 en T-348/99, Territorio Histórico de Álava e.a./Commissie, punt 84.

42

(43)  Arrest van 28 november 2008, gevoegde zaken T-254/00, T-270/00 en T-277/00, Hôtel Cipriani/Commissie, (onder verwijzing naar arrest Gerecht van 30 april 2002, Government of Gibraltar/Commissie, T-195/01 et T-207/01, Jurispr. blz. II-2309, punt 130).

43

(44)  Arrest van 20 september 1990, Zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I -3437, punt 14; arrest van 14 januari 1997, zaak C-169/95, Commissie/Spanje, Jurispr. 1997, blz. I-135, punt 51; arrest van 20 maart 1997, zaak C-24/95, Land Rheinland-Pfalz/Alcan Deutschland GmbH, Jurispr. 1997, blz. I-1591, punt 25.

44

(45)  Arrest van 11 maart 2010, zaak C-1/09, Centre d’Exportation du Livre Français (CELF), Ministre de la Culture et de la Communication/Société Internationale de Diffusion et d’Édition, nog niet gepubliceerd. Zie ook zaak C-91/01, Italië/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I4355, punten 66 en 67.

45

(46)  Arrest van 20 september 1990, Zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437, punt 14 en arrest van 14 december 2005, zaak T-200/04, Regione Autónoma della Sardegna/Commissie, Jurispr. 2005, blz. II-2123, punt 64.

46

(47)  Arrest van 20 september 1990, zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437, punt 14; arrest van 14 januari 1997, zaak C-169/95, Spanje/Commissie, Jurispr. 1997, blz. I-135, punt 51.

47

(48)  Arrest van 9 september 2009, gevoegde zaken C-183/02 P en C-187/02, Demesa en Territorio Histórico de Álava/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-10609, punt 51.

48

(49)  Arrest van 18 januari 2000, zaak T-290/97, Mehibas Dordstelaan/Commissie, Jurispr. 2000, blz. II-15 en arrest van 22 juni 2006, gevoegde zaken C-182/03 en C-217/03, België en Forum 187 vzw/Commissie, Jurispr. 2006, blz. I-05479, punt 147.

49

(50)  Uit het verslag aan het parlement van Liechtenstein betreffende de EER-overeenkomst (Bericht und Antrag der Regiering an den Landtag des Fürstentums Liechtenstein betreffend das Abkommen über den Europäischen Wirtschaftsraum vom 2. Mai 1992) blijkt dat de Liechtensteinse autoriteiten erkennen dat belastingverminderingen in beginsel staatssteun vormen in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst en dat aanmelding van fiscale maatregelen in Liechtenstein in bepaalde omstandigheden noodzakelijk kan zijn (blz. 134). Zie ook de toelichting in het verslag aan het parlement van Liechtenstein met betrekking tot de deelname aan de Europese Economische Ruimte (Bericht und Antrag der Regierung an den Landtag des Fürstentums Liechtenstein betreffend die Teilnahme am Europäischen Wirtschaftsraum (EWR) 2. Teil, nr. 1995/1), blz. 168.

50

---