# Iris Oifigiúil C 173/2020

| | ISSN 1977-107X |
| --- | --- |
| Iris Oifigiúil
  an Aontais Eorpaigh | C 173 |
| | |
| An t-eagrán Gaeilge | Faisnéis agus Fógraí | 6320 Bealtaine 2020 |

ISSN 1977-107X

Iris Oifigiúil

an Aontais Eorpaigh

C 173

An t-eagrán Gaeilge

Faisnéis agus Fógraí

6320 Bealtaine 2020

---

| Clár | Leathanach |
| --- | --- |
| | II   Faisnéis |
| | FAISNÉIS Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH |
| | An Coimisiún Eorpach |
| 2020/C 173/01 | Fógra ón gComisiún — i dtaca leis an gComhaontú maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach Cuid a dó – Cearta na Saoránach | 1 |

Clár

Leathanach

II   Faisnéis

FAISNÉIS Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH

An Coimisiún Eorpach

2020/C 173/01

Fógra ón gComisiún — i dtaca leis an gComhaontú maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach Cuid a dó – Cearta na Saoránach

1

---

| GA | |
| --- | --- |

GA

---

II Faisnéis

FAISNÉIS Ó INSTITIÚIDÍ, Ó CHOMHLACHTAÍ, Ó OIFIGÍ, AGUS Ó GHNÍOMHAIREACHTAÍ AN AONTAIS EORPAIGH

An Coimisiún Eorpach

| 20.5.2020 | GA | Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh | C 173/1 |
| --- | --- | --- | --- |

20.5.2020

GA

Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh

C 173/1

---

FÓGRA ÓN gCOMISIÚN

i dtaca leis an gComhaontú maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach

Cuid a dó – Cearta na Saoránach

(2020/C 173/01)

Is chun faisnéis a thabhairt agus chuige sin amháin atá an Nóta Treorach seo á chur ar fáil agus ní forlíonadh ná críochnú é ar an gComhaontú maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach.

Cé gur baill foirne den Choimisiún Eorpach a d’ullmhaigh an Nóta Treorach seo, níor cheart na tuairimí atá ann a léirmhíniú mar shonrú ar sheasamh oifigiúil an Choimisiúin Eorpaigh.

Is é an cuspóir foriomlán atá ag Cuid a Dó den Chomhaontú maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (an Comhaontú), cosaint a dhéanamh ar chearta na saoránach ó dhlí an Aontais Eorpaigh de réir mar a bheidh saoránaigh an Aontais Eorpaigh a bhfuil cónaí orthu nó atá ag obair i Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann agus baill teaghlaigh na saoránach sin ag feidhmiú na gceart sin faoi dheireadh na hidirthréimhse dá bhforáiltear sa Chomhaontú, agus foráil a dhéanamh maidir le ráthaíochtaí éifeachtacha in-fhorfheidhmithe neamh-idirdhealaitheacha chuige sin.

1.   TEIDEAL I – FORÁLACHA GINEARÁLTA

Le hAirteagail 9, 10 agus 11 den Chomhaontú le chéile leagtar síos an raon feidhme pearsanta agus an raon feidhme críochach chun críocha chur chun feidhme Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú i dtaca le cearta agus oibleagáidí a bhaineann le cónaí, le doiciméid chónaithe, le hoibrithe agus le daoine féinfhostaithe agus le cáilíochtaí gairmiúla. (Tá raon feidhme pearsanta ar leith ag Teideal III maidir leis an tslándáil shóisialta a chomhordú.)

Is saoránaigh den Aontas Eorpach agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a raibh an ceart chun cónaí a dhéanamh nó a bheith ag obair i gcomhréir le dlí an Aontais á fheidhmiú acu roimh dheireadh na hidirthréimhse agus a leanfaidh de sin tar éis na hidirthréimhse chomh maith lena mbaill teaghlaigh, is iad sin tairbhithe Theideal II den Chomhaontú.

Leagtar amach na sainmhínithe ar shaoránach den Aontas Eorpach agus náisiúnach den Ríocht Aontaithe in Airteagal 2 (c) agus (d) den Chomhaontú.

Sna tagairtí do chearta saorghluaiseachta tríd an Aontas agus sna rialacha sna Nóta Treorach seo tá cearta a leagtar síos sna háiteanna seo: Airteagail 21, 45 agus 49 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE); Treoir 2004/38/CE maidir leis an gceart atá ag saoránaigh an Aontais agus ag baill teaghlaigh acu gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát (Treoir 2004/38/CE); agus Rialachán (AE) Uimh. 492/2011 maidir le saoirse ghluaiseachta d’oibrithe laistigh den Aontas (Rialachán (AE) Uimh. 492/2011).

1.1.   
  Airteagal 9 — Sainmhínithe

1.1.1.   Airteagal 9(A): Baill teaghlaigh

1.1.1.1.   Airteagal 9(a)(i): Baill teaghlaigh “lárnacha”

Sainmhínítear na baill teaghlaigh “lárnacha” le tagairt d’Airteagal 2(2) de Threoir 2004/38/EC. Tá feidhm ag an bhforáil seo freisin maidir le baill foirne oibrithe fostaithe agus féinfhostaithe, lena n-áirítear oibrithe trasteorann (cásanna uamtha C-401/15 go C-403/15 Depesme agus Kerrou).

De réir mar atá faoi dhlí an Aontais, ní theachtann baill teaghlaigh saoránach den Aontas, ó thaobh an phrionsabail de, ceart neamhspleách gluaiseacht agus cónaí go saor (mura rud é gur saoránaigh den Aontas iad féin nó go bhfuair siad ceart chun cónaí neamhspleách de bharr an ghaoil atá acu le saoránach den Aontas, foinse a gceart saorghluaiseachta). Mar an gcéanna, ní theachtann baill teaghlaigh cearta faoin gConradh mura n-eascraíonn na cearta sin ó shealbhóir na gceart – duine atá cumhdaithe le hAirteagal 10(1)(a) go (d) den Chomhaontú.

Is é an t-aon eisceacht amháin atá ann, baill teaghlaigh atá cumhdaithe le hAirteagal 10(1)(f) agus a mbeidh cónaí orthu “go neamhspleách” sa Stát óstach i deireadh na hidirthréimhse ós rud é nach raibh sé de choinníoll lena gceart chun cónaí faoi dhlí an Aontais an tráth sin go leanfadh siad de bheith ina mbaill teaghlaigh ag saoránach den Aontas a bheadh ag teachtadh cearta Conartha sa Stát óstach an tráth sin.

1.1.1.2.   Airteagal 9(a)(ii): Cúramóirí tríú tír saoránaigh spleách den Aontas Eorpach

D’aithin Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE) gur cheart, i gcásanna áirithe, ceart chun cónaí a bheith ag daoine eile freisin, go háirithe i gcás ina bhfuil gá iarbhír leis na daoine sin a bheith i láthair chun gur féidir le saoránaigh den Aontas Eorpach an ceart chun cónaí a theachtadh faoi dhlí an Aontais.

Is é an sampla is ábhartha de sin saoránach mionaoiseach soghluaiste nach as an Aontas Eorpach do thuismitheoir leis. Cé go bhfuil ceart chun cónaí an tsaoránaigh den Aontas Eorpach follasach faoi dhlí an Aontais, níl an tuismitheoir ar a bhfuil an saoránach den Aontas Eorpach spleách faoi raon feidhme Airteagal 2(2)(d) de Threoir 2004/38/CE a bhfuil feidhm aige maidir le tuismitheoirí atá spleách ar an saoránach den Aontas Eorpach (sa chás sin tá an scéal droim ar ais). Rialaigh CBAE i gcás C-200/02 Chen go bhfuil an ceart chun cónaí ag an tuismitheoir sin sa Stát óstach chun tacú le ceart chun cónaí an linbh mhionaoisigh ar saoránach den Aontas Eorpach é.

Tá níos mó in Airteagal 9(a)(ii) ná an tagairt do phríomhchúramóirí a d’úsáid CBAE in Chen (nach raibh ach cónaí mháthair an linbh i gceist ann) agus tá sé dréachtaithe ar dhóigh níos leithne chun gur féidir daoine nach príomhchúramóirí iad a chumhdach leis (mar shampla, siblíní mionaoiseacha a bhfuil an príomhchúramóir/na príomhchúramóirí céanna acu agus atá ag an saoránach mionaoiseach den Aontas Eorpach).

1.1.2.   Airteagal 9(b): Oibrithe trasteorann

Is éard is oibrithe trasteorann ann daoine atá cumhdaithe leis an sainmhíniú ó CBAE ar “oibrithe” arb amhlaidh, san am céanna, nach bhfuil cónaí orthu faoin gcoinníoll a leagtar amach in Airteagal 13 den Chomhaontú, sa Stát inar “oibrithe” iad.

Tá oibrithe atá fostaithe (Airteagal 45 CFAE) agus féinfhostaithe (Airteagal 49 CFAE) cumhdaithe (féach cás C-363/89 Roux agus an treoir maidir le hAirteagail 24 agus 25).

1.1.2.1.   An sainmhíniú ar oibrí fostaithe nó ar oibrí féinfhostaithe

Níl sainmhíniú i reachtaíocht phríomha ná reachtaíocht thánaisteach an Aontais ar an téarma “oibrí” ná ar an téarma “duine féinfhostaithe”.

De réir dhlí-eolaíocht CBAE, tá ciall shonrach ag an gcoincheap “oibrí” chun críocha na saorghluaiseachta san Aontas (mar shampla, cás C-66/85 Lawrie-Blum) agus ní mór léirmhíniú leathan a thabhairt air (cás C-139/85 Kempf).

Ní féidir sainmhínithe náisiúnta éagsúla a chur i bhfeidhm (e.g. an sainmhíniú ar oibrí i ndlí náisiúnta an tsaothair) a bheadh ní ba shriantaí.

Tá “oibrí” sainmhínithe ag CBAE mar “ duine a dhéanann fíorobair éifeachtach a dtugtar pá dó ar a shon faoi stiúir duine eile, cé is moite de ghníomhaíochtaí ar scála chomh beag sin go meastar go bhfuil siad iomlán imeallach agus iomlán coimhdeach” (cásanna C-138/02 Collins, C-456/02 Trojani nó C-46/12 LN).

Seo iad príomhghnéithe caidrimh fostaíochta:

| — | go ndéanann duine seirbhísí ar feadh achar ama áirithe (féach, mar shampla, cásanna C-139/85 Kempf, C-344/87 Bettray, C-171/88 Rinner-Kühn, C-1/97 Birden, C-102/88 Ruzius-Wilbrink) |
| --- | --- |

—

go ndéanann duine seirbhísí ar feadh achar ama áirithe (féach, mar shampla, cásanna C-139/85 Kempf, C-344/87 Bettray, C-171/88 Rinner-Kühn, C-1/97 Birden, C-102/88 Ruzius-Wilbrink)

| — | ar son agus faoi stiúir duine eile (cásanna C-152/73 Sotgiu, C-196/87 Steymann, C-344/87 Bettray, C-151/04 Nadin) |
| --- | --- |

—

ar son agus faoi stiúir duine eile (cásanna C-152/73 Sotgiu, C-196/87 Steymann, C-344/87 Bettray, C-151/04 Nadin)

| — | a bhfaigheann sé íocaíocht ar a shon (féach, mar shampla, cásanna C-196/87 Steymann, C-344/87 Bettray, C-27/91 Hostellerie Le Manoir, C-270/13, Haralambidis). |
| --- | --- |

—

a bhfaigheann sé íocaíocht ar a shon (féach, mar shampla, cásanna C-196/87 Steymann, C-344/87 Bettray, C-27/91 Hostellerie Le Manoir, C-270/13, Haralambidis).

Tá idirdhealú sa choinníoll atá le nasc an tánaistithe idir “oibrithe” agus “daoine féinfhostaithe”. Is comhartha sóirt ag caidreamh tánaistithe gurb é an fostóir a shocraíonn cén ghníomhaíocht a dhéanfar, cén íocaíocht a thabharfar agus cé na dálaí oibre (cás C-268/99 Jany).

1.1.3.   Airteagal 9(c): An Stát óstach

Tá idirdhealú san fhoráil idir saoránaigh an Aontais Eorpaigh agus náisiúnaigh na Ríochta Aontaithe. Ní hionann an sainmhíniú ar Stát óstach i gcás an dá ghrúpa.

I gcás náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe, is Ballstát den Aontas Eorpach é an Stát óstach de réir an tsainmhínithe in Airteagal 2(b) den Chomhaontú, Stát ina bhfuil siad ag teachtadh a gcirt chun cónaí faoi rialacha saorghluaiseachta an Aontais. Ní féidir an Ríocht Aontaithe a bheith ina Stát óstach faoin gComhaontú le haghaidh náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe – is ionann sin agus a rá i gcás náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a mbeidh cónaí orthu sa Ríocht Aontaithe roimh dheireadh na hidirthréimhse i gcomhréir lena gcearta faoi dhlí an Aontais (i gcáil thairbhithe an chásdlí atá bunaithe ar bhreithiúnais ó CBAE i gcásanna C-34/09, Ruiz Zambrano nó C-370/90, Singh) nach n-éireoidh siad ina dtairbhithe faoin gComhaontú ina gcáil féin.

I gcás saoránaigh den Aontas Eorpach, is í an Ríocht Aontaithe an Stát óstach de réir an tsainmhínithe in Airteagal 3(1) den Chomhaontú. Ní éireoidh saoránaigh den Aontas Eorpach ina dtairbhithe faoin gComhaontú ina gcáil féin in aon Bhallstát den Aontas Eorpach, cibé acu is é Ballstát a náisiúntachta é nó nach é.

1.1.3.1.   A “theacht a gceart chun cónaí i gcomhréir le dlí an Aontais”

Ciallaíonn feidhmiú an chirt chun cónaí go raibh saoránach den Aontas Eorpach nó náisiúnach den Ríocht Aontaithe ina chónaí go dleathach sa Stát óstach i gcomhréir le dlí saorghluaiseachta an Aontais roimh dheireadh na hidirthréimhse.

Tá na cásanna uile is féidir a bheith ann ina n-eascraíonn an ceart chun cónaí ó rialacha saorghluaiseachta an Aontais cumhdaithe.

Tá san áireamh an ceart chun cónaí, cibé acu is ceart chun cónaí buan é nó nach ea agus cibé achar ama atá leis (e.g. is leor teacht isteach sa Stát óstach seachtain amháin roimh dheireadh na hidirthréimhse agus cónaí a dhéanamh ann mar chuardaitheoir poist faoi Aireagal 45 CFAE) agus cibé caoi ar feidhmíodh na cearta sin (mar oibrí, mar dhuine féinfhostaithe, mar mhac léinn, mar chuardaitheoir poist, etc.).

Is leor an ceart chun cónaí a fheidhmiú i gcomhréir leis na coinníollacha atá leis an gceart chun cónaí i ndlí an Aontais (cás C-162/09 Lassal nó cásanna uamtha C-424 agus 425/10 Ziolkowski agus
  Szeja).

Ní gá doiciméad cónaithe a bheith ag duine chun cónaí a dhéanamh go dleathach i gcomhréir le dlí an Aontais mar go dtugtar an ceart chun cónaí faoi dhlí an Aontais go díreach do shaoránaigh den Aontas Eorpach trí bhíthin an Chonartha agus níl sé ag brath ar na nósanna imeachta riaracháin a bheith curtha i gcrích acu (Aithris 11 de Threoir 2004/38/CE). Os a choinne sin, ní leor doiciméad cónaithe arna eisiúint faoi dhlí an Aontais a bheith ag duine, ann féin, chun an cónaí a chur i gcomhréir le dlí an Aontais (cás C-325/09 Dias).

1.1.3.2.   “Roimh dheireadh na hidirthréimhse agus má leanann siad de bheith ina gcónaí inti dá éis sin”

Ina chuid de na coincheapa sin, ar cheart iad a léamh le chéile, tá stampa ama lena leagtar síos gur cónaí “leanúnach” i ndeireadh na hidirthréimhse (31 Nollaig 2020) amháin a bheidh cáilitheach mar chónaí i gcomhréir le dlí an Aontais chun críocha Cuid a Dó den Chomhaontú.

Tá tuilleadh leagtha síos faoi na rialacha maidir le leanúnachas cónaí in Airteagal 11 den Chomhaontú.

Tréimhsí stairiúla cónaí a mbeidh nó a raibh deireadh leo roimh dheireadh na hidirthréimhse (mar shampla, cónaí idir 1980 agus 2001) nó tréimhsí cónaí nach gcuirfear tús leo go dtí go mbeidh deireadh leis an idirthréimhse, níl siad cáilitheach.

1.1.4.   Airteagal 9(d): Stát oibre

Is chun raon feidhme críochach ceart oibrithe trasteorann agus chuige sin amháin atá an Stát oibre ábhartha.

Ní mheastar gur oibrithe trasteorann iad na daoine a bhfuil cónaí orthu sa Stát ina bhfuil siad ag obair.

1.1.5.   Airteagal 9(e); Cearta coimeádta

Is le tagairt d’Airteagal 2(9) de Rialachán (CE) Uimh. 2201/2003 ón gComhairle maidir le dlínse agus maidir le haithint agus forghníomhú breithiúnas in ábhair maidir le pósadh agus le freagracht tuismitheora, (“Rialachán na Bruiséile IIa”) a shainmhínítear “Cearta coimeádta”.

Cumhdaíonn an fhoráil sin cearta coimeádta a thugtar trí bhíthin breithiúnas, feidhmiú dlí nó comhaontú a bhfuil éifeacht dhlíthiúil aige.

1.2.   
  Airteagal 10 – Raon feidhme pearsanta

1.2.1.   Saoránaigh den Aontas agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe: Mír 1(a) go (d)

Leagtar amach an sainiú ar shaoránaigh den Aontas agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe in Airteagal 2 (c) agus (d) den Chomhaontú

Thug Cúirt Bhreithiúnais an Aontais treoir shonrach maidir le dlí-eolaíocht a bhaineann le cearta daoine a bhfuil dénáisiúntacht acu. Tá an dlí-eolaíocht sin tábhachtach chun na cásanna ina gcumhdaíonn an Comhaontú duine a bhfuil dénáisiúntacht aige a shonrú, agus na cásanna ina bhfuil staid inmheánach amháin ina toradh ar an dénáisiúntacht a shonrú.

Mar shaoránaigh den Aontas, is léir go gcumhdaíonn raon feidhme pearsanta an Chomhaontaithe daoine a bhfuil dénáisiúntacht den chineál AE/AE acu (duine a bhfuil náisiúntacht Sheiceach agus Shlóvacach araon aige mar shampla) nó daoine a bhfuil dénáisiúntacht den chineál AE/neamh-AE acu (duine a bhfuil náisiúntacht Sheiceach agus Sheapánach araon aige mar shampla) agus atá ina gcónaí sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse.

Cumhdaítear leis an gComhaontú dénáisiúnaigh den Aontas agus den Ríocht Aontaithe, a fuair an stádas sin go nádúrtha nó le headóirseacht, má bhain siad úsáid as cearta cónaithe saorghluaiseachta sa Bhallstát óstach ina bhfuil náisiúntacht acu faoi dheireadh na hidirthréimhse (cás C-165/16 Lounes). Chomh maith leis sin, cumhdaítear leis an gComhaontú dénáisiúnaigh den Aontas agus den Ríocht Aontaithe, a fuair an stádas sin go nádúrtha nó le headóirseacht, má bhain siad úsáid as cearta cónaithe saorghluaiseachta i mBallstát seachas an ceann ina bhfuil náisiúntacht ag an duine sin faoi dheireadh na hidirthréimhse (tá sé sin gan dochar do na cearta atá acu mar shaoránaigh shoghluaiste de chuid an Aontais faoi dhlí an Aontais i dtaobh shaorghluaiseacht shaoránaigh an Aontais).

De réir mhúnla chás C-165/16 Lounes, cumhdaítear leis an gComhaontú dénáisiúnaigh den Aontas agus den Ríocht Aontaithe fiú má fuair siad náisiúntacht an Bhallstáit óstaigh tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

Ní chumhdaítear leis an gComhaontú dénáisiúnaigh den Aontas agus den Ríocht Aontaithe nár bhain úsáid riamh as a gcearta saorghluaiseachta faoi Airteagail 21, 45 ná 49 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (amhail cás C-434/09 McCarthy).

1.2.2.   Lasmuigh den raon feidhme

1.2.2.1.   Oibrithe ar postú

Ní chumhdaítear leis an gComhaontú daoine atá ag brath ar chearta a eascraíonn ó Airteagal 56 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh amháin (féach freisin an treoraíocht maidir le hAirteagal 30(1)(e) de Theideal III den Chomhaontú).

Ní thugann an Comhaontú aon teidlíocht d’oibrithe ar postú fanacht sa Bhallstát óstach tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

1.2.2.2.   Cearta saoránachta an Aontais: Cás C-34/09 Ruiz Zambrano

Saoránaigh den Aontas agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a bhfuil a gcearta sa Bhallstát óstach ag deireadh na hidirthréimhse bunaithe ar an bhfíoras go mba shaoránaigh den Aontas iad faoi mar a shainmhínítear sin in Airteagal 20 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, tá siad lasmuigh de raon feidhme an Chomhaontaithe.

Mar sin, tá a mbaill teaghlaigh lasmuigh de raon feidhme an Chomhaontaithe freisin agus beidh siad faoi réir na rialacha atá i bhfeidhm sa Bhallstát óstach.

1.2.2.3.   Ceart chun athaontú teaghlaigh le haghaidh saoránaigh den Aontas Eorpach agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe arna bhfilleadh: Cás C-370/90 Singh

Saoránaigh den Aontas agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a chumhdaítear le cásdlí mar sin, tá siad lasmuigh de raon feidhme an Chomhaontaithe. Mar sin, tá a mbaill teaghlaigh lasmuigh de raon feidhme an Chomhaontaithe freisin. An stádas cónaitheora ag baill teaghlaigh náisiúnach den Ríocht Aontaithe a fhillfidh ar an Ríocht Aontaithe nó ag baill teaghlaigh saoránach den Aontas a fhillfidh ar an mBallstát ina bhfuil náisiúntacht acu, déanfar é a rialú le dlí na Ríochta Aontaithe nó dlí an Aontais faoi seach.

1.2.3.   Airteagal 10(1)-(4): Baill teaghlaigh

I míreanna 1 go 4 d’Airteagal 10 leagtar amach cé na daoine a thagann faoi réim raon feidhme an Chomhaontaithe de bhua aon nasc teaghlaigh dá gcuid leis an sealbhóir ceart (duine atá faoi réim ag aon fhoráil d’Airteagal 10(1)(a) go (d) den Chomhaontú).

Ar bhonn Threoir 2004/38/CE, déantar idirdhealú sa Chomhaontú idir dhá chatagóir de “bhaill teaghlaigh” – baill ‘lárnacha’ teaghlaigh (arna sainiú in Airteagal 9(a) den Chomhaontú agus a chomhfhreagraíonn d’Airteagal 2(2) de Threoir 2004/38/CE) agus baill teaghlaigh ‘fhorleathnaithe’ (a thagann faoi Airteagal 10(2) go (5) den Chomhaontú agus a chomhfhreagraíonn d’Airteagal 3(2) de Threoir 2004/38/CE).

1.2.3.1.   Airteagal 10(1)(e)(i): Baill “lárnacha” teaghlaigh atá ina gcónaí sa Bhallstát óstach

Leis an bhforáil seo cumhdaítear baill “lárnacha” teaghlaigh (arna sainiú in Airteagal 9(a) den Chomhaontú) a chónaigh sa Bhallstát óstach ag deireadh na hidirthréimhse ina gcáil mar bhaill teaghlaigh de shaoránach den Aontas a bhaineann úsáid as a chearta saorghluaiseachta Aontais sa Bhallstát óstach.

1.2.3.2.   Airteagal 10(1)(e)(ii): Baill “lárnacha” teaghlaigh atá ina gcónaí lasmuigh den Bhallstát óstach

Níor aistrigh na baill teaghlaigh a chumhdaítear le pointe (e)(ii) d’Airteagal 10(1) go dtí an Ballstát óstach roimh dheireadh na hidirthréimhse. Féadfaidh siad dul le bheith leis an sealbhóir ceart sa Bhallstát óstach tráth ar bith tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

Beidh gaol díreach (i.e. laistigh de raon feidhme Airteagal 2(2) de Threoir 2004/38/CE mar chéile, páirtnéir cláraithe, nó gaol díreach sa líne shinsearach) ag na baill teaghlaigh i gceist leis an sealbhóir ceart ag deireadh na hidirthréimhse. Cumhdaíonn pointe (e)(ii) d’Airteagal 10(1) den Chomhaontú sliochtaigh dhíreacha a rugadh roimh dheireadh na hidirthréimhse freisin, agus cumdhaítear sliochtaigh dhíreacha a rugadh tar éis dheireadh na hidirthréimhse le pointe (e)(iii) d’Airteagal 10(1) den Chomhaontú.

Thairis sin, comhlíonfaidh an ball teaghlaigh i gceist coinníollacha Airteagal 2(2) de Threoir 2004/38/CE an tráth a iarrfaidh sé cónaí sa Bhallstát óstach faoin gComhaontú.

Ciallaíonn sin, mar shampla, go mbeidh duine a iarrfaidh iontráil mar chéile sealbhóra ceart in 2025 incháilithe faoin gComhaontú má bhí sé pósta leis an sealbhóir ceart ag deireadh na hidirthréimhse agus má tá siad fós pósta in 2025.

Beidh leanbh le sealbhóir ceart, leanbh a bhí faoi bhun 21 bhliain d’aois ag deireadh na hidirthréimhse, incháilithe le dul le bheith leis an sealbhóir ceart faoin gComhaontú má leanann sé de bheith ina leanbh le sealbhóir ceart nuair a bheidh sé ag iarraidh dul le bheith leis an sealbhóir ceart sa Bhallstát óstach agus má tá sé fós faoi bhun 21 bhliain d’aois nó spleách ar an sealbhóir ceart.

Beidh tuismitheoir le sealbhóir ceart incháilithe le dul le bheith leis an sealbhóir ceart faoin gComhaontú má tá sé spleách ar an sealbhóir ceart nuair a bheidh sé ag iarraidh dul le bheith leis an sealbhóir ceart sa Bhallstát óstach.

1.2.3.3.   Airteagal 10(1)(e)(iii): Leanaí a bheidh ann amach anseo

Le pointe (e)(iii) d’Airteagal 10(1) den Chomhaontú cosnófar leanaí a shaolófar don sealbhóir ceart, nó a uchtóidh sé, tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

Chun bheith incháilithe le dul le bheith leis an sealbhóir ceart sa Bhallstát óstach, beidh ar na leanaí sin a bheidh ann amach anseo coinníollacha Airteagal 2(2)(c) de Threoir 2004/38/CE a chomhlíonadh nuair a bheidh siad ag iarraidh dul le bheith leis an sealbhóir ceart sa Bhallstát óstach: go sonrach beidh orthu a bheith faoi bhun aois a 21 nó a bheith spleách.

Beidh feidhm ag mír (1)(e)(iii) d’Airteagal 10(1) den Chomhaontú in aon cheann de na cásanna seo a leanas:

| a) | más sealbhóirí ceart iad an dá thuismitheoir: ní bheidh aon cheanglas foirmiúil ar thuismitheoirí cearta aonair ná comhchearta maidir le coimeád an pháiste a bheith acu; |
| --- | --- |

a)

más sealbhóirí ceart iad an dá thuismitheoir: ní bheidh aon cheanglas foirmiúil ar thuismitheoirí cearta aonair ná comhchearta maidir le coimeád an pháiste a bheith acu;

| b) | más sealbhóir ceart é tuismitheoir amháin agus más náisiúnach den Bhallstát óstach é an tuismitheoir eile (lánúin arb as an bPolainn do dhuine acu agus arb as an Ríocht Aontaithe don duine eile agus iad ina gcónaí sa Pholainn, mar shampla): ní bheidh aon cheanglas foirmiúil ar thuismitheoirí cearta aonair ná comhchearta maidir le coimeád an pháiste a bheith acu (ní chuireann an fhoráil seo aon cheanglas ar an tuismitheoir nach sealbhóir ceart é a bheith ina chónaí sa Bhallstát óstach); |
| --- | --- |

b)

más sealbhóir ceart é tuismitheoir amháin agus más náisiúnach den Bhallstát óstach é an tuismitheoir eile (lánúin arb as an bPolainn do dhuine acu agus arb as an Ríocht Aontaithe don duine eile agus iad ina gcónaí sa Pholainn, mar shampla): ní bheidh aon cheanglas foirmiúil ar thuismitheoirí cearta aonair ná comhchearta maidir le coimeád an pháiste a bheith acu (ní chuireann an fhoráil seo aon cheanglas ar an tuismitheoir nach sealbhóir ceart é a bheith ina chónaí sa Bhallstát óstach);

| c) | más sealbhóir ceart é tuismitheoir amháin (cumhdaítear leis an bhforáil seo gach cás nach bhfuil ach tuismitheoir amháin atá ina shealbhóir ceart ag an leanbh, ach amháin má chaill an tuismitheoir coimeád an linbh). Cumhdaítear léi teaghlaigh ina bhfuil dhá thuismitheoir, mar shampla teaghlach inar saolaíodh leanbh do shealbhóir ceart a phós, tar éis dheireadh na hidirthréimhse, saoránach den Aontas nach tairbhí den Chomhaontú é, agus teaghlaigh ina bhfuil tuismitheoir amháin nó teaghlaigh nach bhfuil an tuismitheoir nach sealbhóir ceart é ina chónaí sa Bhallstát óstach nó nach bhfuil ceart chun cónaí aige ann: beidh ceanglas ar an tuismitheoir is sealbhóir ceart cearta aonair nó comhchearta maidir le coimeád an pháiste a bheith aige. |
| --- | --- |

c)

más sealbhóir ceart é tuismitheoir amháin (cumhdaítear leis an bhforáil seo gach cás nach bhfuil ach tuismitheoir amháin atá ina shealbhóir ceart ag an leanbh, ach amháin má chaill an tuismitheoir coimeád an linbh). Cumhdaítear léi teaghlaigh ina bhfuil dhá thuismitheoir, mar shampla teaghlach inar saolaíodh leanbh do shealbhóir ceart a phós, tar éis dheireadh na hidirthréimhse, saoránach den Aontas nach tairbhí den Chomhaontú é, agus teaghlaigh ina bhfuil tuismitheoir amháin nó teaghlaigh nach bhfuil an tuismitheoir nach sealbhóir ceart é ina chónaí sa Bhallstát óstach nó nach bhfuil ceart chun cónaí aige ann: beidh ceanglas ar an tuismitheoir is sealbhóir ceart cearta aonair nó comhchearta maidir le coimeád an pháiste a bheith aige.

Is faoi Airteagal 10(1)(e)(i) nó (ii) a láimhseálfar leanaí a saolaíodh roimh dheireadh na hidirthréimhse ach nach raibh aitheantas faighte acu mar leanaí (mar shampla nuair a ghlacann an tuismitheoir is sealbhóir ceart le hatharthacht an linbh) go dtí tar éis dheireadh na hidirthréimhse, ag brath ar áit chónaithe leanaí ag deireadh na hidirthréimhse.

1.2.3.4.   Airteagal 10(1)(f): Baill teaghlaigh a bhfuil cead cónaithe uathrialach sa Bhallstát óstach faighte acu

Leis an bhforáil seo cumhdaítear baill “lárnacha” teaghlaigh (a shainmhínítear in Airteagal 9(a) den Chomhaontú) a chomhlíonann na coinníollacha seo a leanas:

| (a) | gur chónaigh siad, tráth éigin roimh dheireadh na hidirthréimhse, sa Bhallstát óstach ina gcáil mar bhaill teaghlaigh de shaoránach den Aontas a bhaineann úsáid as a chearta saorghluaiseachta Aontais ann; |
| --- | --- |

(a)

gur chónaigh siad, tráth éigin roimh dheireadh na hidirthréimhse, sa Bhallstát óstach ina gcáil mar bhaill teaghlaigh de shaoránach den Aontas a bhaineann úsáid as a chearta saorghluaiseachta Aontais ann;

| (b) | go bhfuair siad ceart chun cónaí dá éis sin, ach fós roimh dheireadh na hidirthréimhse, faoi dhlí saorghluaiseachta an Aontais nach bhfuil spleách ar bheith ina mbaill teaghlaigh ag saoránach den Aontas a bhaineann úsáid as a chearta saorghluaiseachta Aontais sa Bhallstát óstach (mar shampla faoi Airteagail 13(2) nó 16(2) de Threoir 2004/38/CE); |
| --- | --- |

(b)

go bhfuair siad ceart chun cónaí dá éis sin, ach fós roimh dheireadh na hidirthréimhse, faoi dhlí saorghluaiseachta an Aontais nach bhfuil spleách ar bheith ina mbaill teaghlaigh ag saoránach den Aontas a bhaineann úsáid as a chearta saorghluaiseachta Aontais sa Bhallstát óstach (mar shampla faoi Airteagail 13(2) nó 16(2) de Threoir 2004/38/CE);

| (c) | go gcoinníonn siad an cead uathrialach sin ag deireadh na hidirthréimhse. |
| --- | --- |

(c)

go gcoinníonn siad an cead uathrialach sin ag deireadh na hidirthréimhse.

Is iad imthosca sonracha na ndaoine a thagann faoi Airteagal 10(1)(f) an chúis nach ndéanann Cuid a Dó den Chomhaontú ceanglas Airteagal 3(1) de Threoir 2004/38/CE a mhacasamhlú, is é sin an ceanglas ar na baill teaghlaigh sin an sealbhóir ceart “a thionlacan nó dul le bheith leis” sa Bhallstát óstach.

1.2.3.5.   Airteagal 10(2): Baill teaghlaigh “fhorleathnaithe” atá ina gcónaí sa Bhallstát óstach cheana

Le hAirteagal 10(2) den Chomhaontú cumhdaítear baill teaghlaigh “fhorleathnaithe” (a chomhfhreagraíonn d’Airteagal 3(2) de Threoir 2004/38/CE) a chónaigh sa Bhallstát óstach roimh dheireadh na hidirthréimhse de bhua an ghaoil atá acu le saoránach den Aontas a bhaineann úsáid as a chearta saorghluaiseachta Aontais ann. Tá fad an chónaithe sin neamhábhartha.

An ceart chun cónaí bunaithe ar shaorghluaiseacht san Aontas atá ag na daoine sin sa Bhallstát óstach, tá sé ag brath ar dhoiciméad cónaithe a bheith eisithe ag an mBallstát óstach dóibh i gcomhréir lena reachtaíocht náisiúnta féin.

Maidir leis an gceart chun cónaí bunaithe ar shaorghluaiseacht san Aontas atá ag na daoine sin sa Bhallstát óstach, ceart a dtugann an Ballstát óstach aitheantas dó i gcomhréir lena reachtaíocht náisiúnta féin, tá fianaise ann ina leith sa doiciméad cónaithe a eisítear.

1.2.3.6.   Airteagal 10(3): Baill teaghlaigh “fhorleathnaithe” le hiarratas atá ar feitheamh

Baill teaghlaigh “fhorleathnaithe” (a chomhfhreagraíonn d’Airteagal 3(2) de Threoir 2004/38/CE) a thaisc iarratas faoi Airteagal 3(2) de Threoir 2004/38/CE ar dhul le bheith leis an sealbhóir ceart sa Bhallstát óstach roimh dheireadh na hidirthréimhse ach a raibh a gcuid iarratas (ar víosa teacht isteach nó ar dhoiciméad cónaithe) gan réiteach ag deireadh na hidirthréimhse, cosnaítear iad sa tslí chéanna a gcosnaítear iad faoi rialacha saorghluaiseachta an Aontais.

Ba cheart a gcuid iarratas a mheas i gcomhréir leis an nós imeachta a leagtar amach in Airteagal 3(2) de Threoir 2004/38/CE. Ciallaíonn cinneadh dearfach maidir leis an iarratas gur cheart na daoine sin a mheas mar dhaoine a thagann faoi Airteagal 10(2) den Chomhaontú.

1.2.3.7.   Airteagal 10(4): Páirtnéirí i gcaidreamh marthanach

Is tairbhithe den Chomhaontú iad páirtnéirí i gcaidreamh marthanach (daoine a thagann faoi Airteagal 3(2)(b) de Threoir 2004/38/CE) leis an sealbhóir ceart ach a bhí ina gcónaí lasmuigh den Bhallstát óstach ag deireadh na hidirthréimhse.

Cumhdaíonn an chatagóir seo gach páirtnéireacht fhadtéarmach “mharthanach” eile, idir chaidrimh den inscne chontrártha agus chaidrimh chomhghnéis. Ní mór marthanacht an chaidrimh a mheasúnú i bhfianaise chuspóir na Treorach chun aontacht an teaghlaigh a choinneáil ar bun go ginearálta (féach Aithris 6 de Threoir 2004/38/CE).

Bheadh ar na daoine sin a bheith i gcaidreamh marthanach ag deireadh na hidirthréimhse agus a bheith fós i gcaidreamh marthanach an tráth a iarrfaidh siad cónaí sa Bhallstát óstach faoin gComhaontú.

Leis an bhforáil seo cumhdaítear na daoine sin freisin a bhí i gcaidreamh marthanach ag deireadh na hidirthréimhse agus atá pósta leis an sealbhóir ceart an tráth a iarrfaidh siad cónaí sa Bhallstát óstach faoin gComhaontú.

Ba cheart a gcuid iarratas a mheas i gcomhréir leis an nós imeachta a leagtar amach in Airteagal 3(2) de Threoir 2004/38/CE. Ciallaíonn cinneadh dearfach maidir le hiarratas gur cheart daoine mar sin a mheas mar dhaoine a thagann faoi Airteagal 10(2).

1.2.4.   Airteagal 10(5): Scrúdú a dhéanann an Ballstát óstach

Ba cheart don Bhallstát óstach scrúdú cuimsitheach a dhéanamh ar chúinsí pearsanta nuair a dhéanann siad measúnú ar iarratas ar theacht isteach nó cónaí ó bhall teaghlaigh faoi mhíreanna (3) agus (4) d’Airteagal 10 den Chomhaontú i gcomhréir lena reachtaíocht náisiúnta féin. Aon chinneadh lena ndiúltófar an t-iarratas, ba cheart é a bheith lánréasúnaithe.

1.3.   
  Airteagal 11 – Leanúnachas cónaithe

Maidir le daoine a bheidh as láthair go sealadach ó chríoch an Bhallstáit óstaigh ag pointe deiridh na hidirthréimhse, áirithítear le hAirteagal 11, faoi choinníoll an “leanúnachais”, go meastar mar chónaitheoirí dleathacha iad agus go gcosnaíonn an Comhaontú iad dá bhrí sin. Tá sé sin comhsheasmhach le hAirteagail 9 go 10 den Chomhaontú nach dtagraíonn do “láithreacht sa Bhallstát óstach” ach don “cheart chun cónaí sa Bhallstát óstach”.

Go nithiúil, ciallaíonn sé go gcaillfidh duine a bhfuil buancheart chun cónaí aige cheana an ceart sin má bhíonn sé as láthair ar feadh tréimhse níos faide ná cúig bliana (an dara mír d’Airteagal 11, a thagraíonn do riail na gcúig bliana in Airteagal 15(3) den Chomhaontú). Ní féidir leo siúd nár chónaigh go ceann cúig bliana go fóill a bheith as láthair ach ar feadh sé mhí sa bhliain ar a mhéad (an chéad mhír d’Airteagal 11, a thagraíonn do rialacha maidir le leanúnachas cónaithe faoi Airteagal 15(2) den Chomhaontú, atá ar aon dul le hAirteagal 16(3) de Threoir 2004/38/CE).

Féach na mionsonraí eile in Airteagal 15(2) agus (3) den Chomhaontú maidir le coinníollacha an leanúnachais.

Mar shampla, tá saoránaigh den Aontas a fuair ceart buanchónaithe sa Bhallstát óstach i gcomhréir le Treoir 2004/38/CE agus a d’fhág an Ballstát óstach ceithre bliana roimh dheireadh na hidirthréimhse le meas mar dhaoine “a bhain úsáid as a gceart chun cónaí i gcomhréir le dlí an Aontais” (fiú mura mbeidh an ceart chun buanchónaí fós acu faoi Threoir 2004/38/CE) ag deireadh na hidirthréimhse óir ní raibh siad as láthair ar feadh tréimhse níos faide ná cúig bliana as a chéile. Tá siad incháilithe don stádas buanchónaithe nua sa Bhallstát óstach, ar an gcoinníoll go gcuirfidh siad isteach air laistigh den sprioc-am a leagtar amach sa chéad fhomhír d’Airteagal 18(1)(b) den Chomhaontú.

1.3.1.   Tréimhsí cónaithe san am atá caite

Tréimhsí cónaithe dhlíthiúil sa Bhallstát óstach san am atá caite, ar lean neamhláithreacht níos faide ná mar atá ceadaithe iad, ní chuirfear san áireamh iad.

Mar shampla, saoránach den Aontas a chónaigh sa Ríocht Aontaithe ar feadh fiche bliain ó 1990 go 2010 agus a d’fhág an Ríocht Aontaithe dá éis sin, ní mheastar go bhfuil cónaí air sa Ríocht Aontaithe chun críche an Chomhaontaithe. Toisc gur fhág an saoránach sin den Aontas an Ríocht Aontaithe go deonach agus gur fhan sé lasmuigh den Ríocht Aontaithe ó shin ní ann do cheart chun cónaí faoi láthair faoin gComhaontú ina chás-sa.

1.3.2.   Tréimhsí cónaithe san am atá caite ar lean neamhláithreacht níos faide iad agus filleadh ar an mBallstát óstach ansin roimh dheireadh na hidirthréimhse

Duine a bhí as láthair níos faide ná cúig bliana san am atá caite ach a fhillfidh ar an mBallstát óstach roimh dheireadh na hidirthréimhse, tosóidh sé ar thréimhsí cónaí dlíthiúil a charnadh ó bhonn nuair a fhillfidh sé ar an mBallstát óstach roimh dheireadh na hidirthréimhse.

1.4.   
  Airteagal 12 – Neamh-idirdhealú

Tá Airteagal 12 den Chomhaontú go hiomlán ar aon dul le hAirteagal 18 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh agus áirithítear leis go mbeidh cosc ar idirdhealú de bhíthin náisiúntachta sna cásanna seo a leanas:

| (a) | nuair atá sé laistigh de raon feidhme Chuid a Dó den Chomhaontú – ach é a bheith gan dochar d’aon fhoráil speisialta i gCuid a Dó (Airteagal 23(2), mar shampla); agus |
| --- | --- |

(a)

nuair atá sé laistigh de raon feidhme Chuid a Dó den Chomhaontú – ach é a bheith gan dochar d’aon fhoráil speisialta i gCuid a Dó (Airteagal 23(2), mar shampla); agus

| (b) | nuair atá sé in aghaidh thairbhithe an Chomhaontaithe. |
| --- | --- |

(b)

nuair atá sé in aghaidh thairbhithe an Chomhaontaithe.

Áirítear ann, mar shampla, an ceart atá ag mic léinn na táillí teagaisc céanna a bheith acu agus a bhíonn ag náisiúnaigh den Bhallstát óstach.

2.   TEIDEAL II – CEARTA AGUS OIBLEAGÁIDÍ

CAIBIDIL 1 – CEARTA A BHAINEANN LE CÓNAÍ, DOICIMÉID CHÓNAITHE

2.1.   
  Airteagal 13 – Cearta chun cónaí

2.1.1.   Raon feidhme

I míreanna 1 go 3 d’Airteagal 13 leagtar síos na príomhchoinníollacha substainteacha atá ina mbonn leis an gceart chun cónaí ag saoránaigh den Aontas, náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe agus a mbaill teaghlaigh féin sa Bhallstát óstach, cibé náisiúntacht atá acu.

Go bunúsach, leis na coinníollacha sin maidir le cearta chun cónaí a fháil, déantar na coinníollacha a leagtar síos le rialacha saorghluaiseachta an Aontais maidir le cearta chun cónaí a mhacasamhlú.

Saoránaigh den Aontas, náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe agus a mbaill teaghlaigh féin a fuair ceart buanchónaithe roimh dheireadh na hidirthréimhse, cibé náisiúntacht atá acu, níor cheart iad a bheith faoi réir ag réamhcheanglais cheart buanchónaithe amhail iad siúd in Airteagal 7 de Threoir 2004/38/CE.

Níl aon discréid maidir le cur chun feidhme na rialacha ábhartha, ach amháin i bhfábhar an duine atá i gceist (féach Airteagal 38 den Chomhaontú freisin).

2.2.   
  Airteagal 14 – Ceart imeachta agus teacht isteach

2.2.1.   Airteagal 14(1): Teacht isteach agus imeacht le cárta aitheantais náisiúnta bailí nó pas bailí

Faoi Airteagail 4(1) agus 5(1) de Threoir 2004/38/CE, tá an ceart ag gach saoránach den Aontas imeacht as Ballstát amháin agus teacht isteach i mBallstát eile cibé acu atá nó nach bhfuil sé ina náisiúnach de na Ballstáit sin ná ina chónaitheoir iontu.

Má tá an ceart ag tairbhithe an Chomhaontaithe a bheith as láthair, mar a leagtar amach in Airteagal 15 den Chomhaontú, agus an ceart chun leanúint de bheith ag obair mar oibrí imeallchríche, mar a leagtar amach in Airteagail 24 agus 25 den Chomhaontú, is ionann sin agus a rá go bhfuil an ceart acu imeacht as an mBallstát óstach nó, i gcás inarb ábhartha, as an mBallstát oibre agus an ceart chun filleadh air.

De réir mar atá i dTreoir 2004/38/CE, de réir Airteagal 14(1) den Chomhaontú, teastaíonn pas bailí nó cárta aitheantais náisiúnta bailí chun cearta teacht isteach agus imeachta a fheidhmiú. Faoin dlí náisiúnta ní féidir aon choinníoll eile a chur leis sin (mar shampla nach mór bailíocht ar leith sa todhchaí a bheith ar an doiciméad taistil). I gcás inar féidir an ceart teacht isteach nó imeachta a dheimhniú le doiciméid taistil eile, is ag tairbhí an Chomhaontaithe atá an rogha.

A mhéid a bhaineann le húsáid cártaí aitheantais náisiúnta mar dhoiciméid taistil, údaraítear leis an dara fomhír d’Airteagal 14(1) na Ballstáit óstacha leis an gcinneadh a dhéanamh, cúig bliana tar éis dheireadh na hidirthréimhse, nach féidir glacadh le cártaí aitheantais náisiúnta mura bhfuil slis iontu atá i gcomhréir leis na caighdeáin is infheidhme de chuid na hEagraíochta Eitlíochta Sibhialta Idirnáisiúnta maidir le sainaithint bhithmhéadrach (de réir chaighdeáin ICAO Doic. 9303).

Ba cheart an cinneadh sin a fhoilsiú mar is cuí in am trátha, de réir Airteagal 37 den Chomhaontú, chun ligean do thairbhithe an Chomhaontaithe iarratas a dhéanamh ar chárta aitheantais náisiúnta comhlíontach nó ar phas bailí.

2.2.2.   Airteagal 14(2): Sealbhóirí doiciméad a eisíodh faoin gComhaontú

I gcás ina soláthróidh siad fianaise go dtairbhíonn siad den Chomhaontú, beidh an ceart ag saoránaigh den Aontas, náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe, a mbaill teaghlaigh agus daoine eile atá ina gcónaí sa Bhallstát óstach i gcomhréir leis an gComhaontú dul thar teorainneacha an Bhallstáit óstaigh faoi na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 14(1) den Chomhaontú.

Mar sin beidh sealbhóirí doiciméad a eisíodh faoi Airteagail 18 agus 26 den Chomhaontú díolmhaithe ó aon víosa imeachta nó teacht isteach nó aon fhoirmiúlacht choibhéiseach a bheith acu (de réir bhrí Airteagal 5(1) de Threoir 2004/38/CE); e.g. údarú taistil leictreonach).

2.2.3.   Airteagal 14(3): Víosaí teacht isteach agus muirear a ghearradh ar iarratais ar chónaí lasmuigh den tír

Déanann Airteagal 14(3) den Chomhaontú na saoráidí le haghaidh víosaí teacht isteach a bhronnann Treoir 2004/38/CE ar bhaill teaghlaigh saoránaigh shoghluaiste de chuid an Aontais a mhacasamhlú, mar aitheantas gur cheart an ceart atá ag saoránaigh den Aontas gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse, má tá sé le cur chun feidhme faoi choinníollacha oibiachtúla na saoirse agus na dínite, a bhronnadh ar a mbaill teaghlaigh freisin, gan beann ar náisiúntacht (féach Aithris 5 de Threoir 2004/38/CE).

Cé gur cheart víosaí gearrthéarmacha teacht isteach a chumhdaítear le hAirteagal 14(3) a eisiúint saor in aisce, ní choisceann an Comhaontú an Ballstát óstach ar rogha bhreise a thairiscint do bhaill teaghlaigh chun iarratas a dhéanamh ón gcoigríoch ar stádas cónaithe nua atá le fáil de bhun Airteagal 18. Sa chás sin, tá an rogha idir an víosa teacht isteach agus an doiciméad cónaithe faoi thairbhí an Chomhaontaithe. Sa chás sin, féadfaidh an t-iarratas a bheith faoi réir an mhuirir is infheidhme maidir le heisiúint doiciméid chónaithe a fhianaíonn a stádas cónaithe.

2.3.   
  Airteagal 15 – Ceart buanchónaithe

2.3.1.   Airteagal 15(1): Cáilitheacht

Tá Airteagal 15 den Chomhaontú ar aon dul le hAirteagal 16 de Threoir 2004/38/CE, lena mbaineann incháilitheacht le haghaidh an chirt buanchónaithe.

Níl daoine nach bhfuil incháilithe an ceart buanchónaithe a fháil faoi Threoir 2004/38/CE incháilithe an stádas buanchónaithe a fháil faoin gComhaontú. Tá na hiarmhairtí seo a leanas leis sin:

| a) | cónaí atá i gcomhréir le rialacha saorghluaiseachta an Aontais ach nach bhfuil i gcomhréir le coinníollacha Threoir 2004/38/CE (tabhair do d’aire go dtagraíonn Airteagal 13 den Chomhaontú siar do Threoir 2004/38/CE), ní áirítear é chun críocha an chirt buanchónaithe (cás C-529/11 Alarape agus Tijani); |
| --- | --- |

a)

cónaí atá i gcomhréir le rialacha saorghluaiseachta an Aontais ach nach bhfuil i gcomhréir le coinníollacha Threoir 2004/38/CE (tabhair do d’aire go dtagraíonn Airteagal 13 den Chomhaontú siar do Threoir 2004/38/CE), ní áirítear é chun críocha an chirt buanchónaithe (cás C-529/11 Alarape agus Tijani);

| b) | chun críocha ceart buanchónaithe a fháil, ní dhéantar an cónaí dlíthiúil mar gheall ar sheilbh ar dhoiciméad cónaithe bailí (cás C-325/09 Dias); |
| --- | --- |

b)

chun críocha ceart buanchónaithe a fháil, ní dhéantar an cónaí dlíthiúil mar gheall ar sheilbh ar dhoiciméad cónaithe bailí (cás C-325/09 Dias);

| c) | cuirtear an clog siar mar gheall ar thréimhse i bpríosún roimh an gceart buanchónaithe a fháil agus ní mór tréimhse nua a charnadh ina bhfuil cúig bliana leanúnacha cónaithe (cás C- 378/12 Onuekwere). |
| --- | --- |

c)

cuirtear an clog siar mar gheall ar thréimhse i bpríosún roimh an gceart buanchónaithe a fháil agus ní mór tréimhse nua a charnadh ina bhfuil cúig bliana leanúnacha cónaithe (cás C- 378/12 Onuekwere).

Ar an gcaoi chéanna, tá daoine atá incháilithe an ceart buanchónaithe a fháil faoi Threoir 2004/38/CE incháilithe an stádas buanchónaithe a fháil faoin gComhaontú. Tá na hiarmhairtí seo a leanas leis sin:

| a) | ciallaíonn cónaí dlíthiúil cónaí i gcomhréir leis na coinníollacha i dTreoir 2004/38/CE (na cásanna uamtha C-424 agus 425/10 Ziolkowski agus Szeja) agus ina réamhtheachtaithe (cás C-162/09 Lassal); |
| --- | --- |

a)

ciallaíonn cónaí dlíthiúil cónaí i gcomhréir leis na coinníollacha i dTreoir 2004/38/CE (na cásanna uamtha C-424 agus 425/10 Ziolkowski agus Szeja) agus ina réamhtheachtaithe (cás C-162/09 Lassal);

| b) | ní gá an tréimhse cháilitheach chónaithe a bheith díreach roimh an uair a iarrtar an ceart buanchónaithe (cás C-162/09 Lassal); |
| --- | --- |

b)

ní gá an tréimhse cháilitheach chónaithe a bheith díreach roimh an uair a iarrtar an ceart buanchónaithe (cás C-162/09 Lassal);

| c) | féadfar cónaí roimh aontachas thír an duine leis an Aontas a ríomh faoi chúinsí áirithe (na cásanna uamtha C-424 agus 425/10 Ziolkowski agus Szeja). |
| --- | --- |

c)

féadfar cónaí roimh aontachas thír an duine leis an Aontas a ríomh faoi chúinsí áirithe (na cásanna uamtha C-424 agus 425/10 Ziolkowski agus Szeja).

Tagraíonn tagairtí do thréimhsí oibre i gcomhréir le rialacha saorghluaiseachta an Aontais in Airteagail 15(1) agus 16 den Chomhaontú do thréimhsí fostaíochta de réir bhrí Airteagal 17 de Threoir 2004/38/CE.

2.3.2.   Airteagal 15(2): Cónaí níos giorra ná cúig bliana

A mhéid a bhaineann le leanúnachas cónaithe neamhbhuain, in Airteagal 15(2) den Chomhaontú tagraítear do leanúnachas cónaithe a chinneadh i gcomhréir le hAirteagal 16(3) agus Airteagal 21 de Threoir 2004/38/CE.

Cé gur dearadh Airteagal 16(3) de Threoir 2004/38/CE chun leanúnachas an chónaithe dhlíthiúil a sheiceáil chun an ceart buanchónaithe a fháil, tá feidhm ag na rialacha céanna maidir le cónaí faoin gComhaontú go ginearálta – féadfaidh tairbhithe an Chomhaontaithe a bheith as láthair ar feadh tréimhse áirithe gan leanúnachas a gceart chun cónaí sa Bhallstát a bhriseadh.

Ciallaíonn sé sin nach ndéanann na neamhláithreachtaí sealadacha seo a leanas difear do leanúnachas cónaithe:

| 1. | neamhláithreachtaí (NB: iolra) nach maireann níos faide ná sé mhí sa bhliain ar an iomlán; |
| --- | --- |

1.

neamhláithreachtaí (NB: iolra) nach maireann níos faide ná sé mhí sa bhliain ar an iomlán;

| 2. | neamhláithreachtaí (NB: iolra) d’fhad níos faide le haghaidh seirbhíse míleata éigeantaí (níl aon teorainn ama); nó |
| --- | --- |

2.

neamhláithreachtaí (NB: iolra) d’fhad níos faide le haghaidh seirbhíse míleata éigeantaí (níl aon teorainn ama); nó

| 3. | mar gheall ar neamhláithreacht amháin (NB: uatha) nach faide é ná dhá mhí déag as a chéile ar chúiseanna tábhachtacha, mar (NB: níl an liosta uileghabhálach):






  a. | toircheas agus breith clainne; |
| --- | --- | --- |

3.

mar gheall ar neamhláithreacht amháin (NB: uatha) nach faide é ná dhá mhí déag as a chéile ar chúiseanna tábhachtacha, mar (NB: níl an liosta uileghabhálach):

a.

toircheas agus breith clainne;

| b. | tinneas tromchúiseach; |
| --- | --- |

b.

tinneas tromchúiseach;

| c. | staidéar nó gairmoiliúint; nó |
| --- | --- |

c.

staidéar nó gairmoiliúint; nó

| d. | postú thar lear. |
| --- | --- |

d.

postú thar lear.

Saoránaigh den Aontas a tháinig go dtí an Ballstát óstach ceithre bliana roimh dheireadh na hidirthréimhse, a d’oibrigh ann agus ar chuir a bhfostóir ar postú thar lear iad ocht mí roimh dheireadh na hidirthréimhse (pointe 3(d) thuas), mar shampla, coinneoidh siad a gceart chun cónaí fós ag deireadh na hidirthréimhse faoi dhlí an Aontais maidir le saorghluaiseacht saoránaigh den Aontas chun críocha an Chomhaontaithe, agus beidh siad incháilithe don stádas cónaithe nua sa Bhallstát óstach, ar an gcoinníoll go bhfillfidh siad ar an mBallstát óstach sula n-éireoidh a dtréimhse neamhláithreachta níos faide ná dhá mhí déag as a chéile.

Ciallaíonn sé sin freisin go mbristear leanúnachas cónaithe mar gheall ar aon chinneadh ionnarbtha arna fhorfheidhmiú go dlíthiúil in aghaidh an duine lena mbaineann (go bunúsach, cuireadh deireadh leis an gceart chun cónaí sin mar gheall ar aon bheart ionnarbtha arna fhorfheidhmiú go cuí in aghaidh an duine lena mbaineann).

Cuirtear an clog siar mar gheall ar thréimhse i bpríosún roimh an gceart buanchónaithe a fháil agus ní mór tréimhse nua a charnadh ina bhfuil cúig bliana leanúnacha de chónaí dlíthiúil (cás C- 378/12 Onuekwere).

2.3.3.   Airteagal 15(3): Cónaí níos faide na cúig bliana

Le hAirteagal 15(3) den Chomhaontú, foráiltear nár cheart an ceart buanchónaithe a chailliúint ach trí neamhláithreacht ón mBallstát óstach ar feadh tréimhse níos faide ná cúig bliana as a chéile (féach an treoir faoi Airteagal 11 maidir le tairbhithe a bheidh as láthair ag pointe deiridh na hidirthréimhse).

Is féidir an ceart buanchónaithe faoin gComhaontú a chailliúint freisin de bharr cinneadh ionnarbtha arna dhéanamh go dlíthiúil de bhun Airteagal 20 den Chomhaontú. Ní dhéanann tréimhse i bpríosún tar éis an ceart buanchónaithe a fháil difear don cheart buanchónaithe (cás C-145/09 Tsakouridis).

Ba cheart an ceart buanchónaithe a fuarthas roimh dheireadh na hidirthréimhse dá dtagraíonn Airteagal 11 den Chomhaontú a thuiscint mar cheart buanchónaithe faoi dhlí an Aontais (Airteagail 16(1) nó (2) de Treoir 2004/38/CE) lena gcinntear an bhfuil duine incháilithe le bheith ina thairbhí den Chomhaontú (níor cheart é a thuiscint mar thagairt don cheart buanchónaithe arna fháil faoin gComhaontú).

Chun comhthéacs sonrach an Chomhaontaithe a léiriú (faoina bhfuil sé dodhéanta gan ach an ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse a athfheidhmiú fiú tar éis an ceart buanchónaithe a bhí ann cheana a chailliúint), téann Airteagal 11 den Chomhaontú thar riail na tréimhse dhá bhliain neamhláithreachta a cheadaítear le haghaidh chailliúint an chirt buanchónaithe faoi Threoir 2004/38/CE (Airteagal 16(4) de Threoir 2004/38/CE) trí fhoráil a dhéanamh maidir le neamhláithreacht ar feadh tréimhse níos faide ná cúig bliana as a chéile ar a mhéad. Leis an síneadh sin leis na tréimhsí neamhláithreachta ó dhá bhliain go cúig bliana (i gcomparáid leis na rialacha faoi Threoir 2004/38/CE), ligtear do na daoine lena mbaineann a gceart buanchónaithe faoin gComhaontú a choinneáil nuair a fhillfidh siad ar an mBallstát óstach tar éis tréimhse neamhláithreachta suas le cúig bliana as a chéile.

Mar shampla, saoránaigh den Aontas a gheobhaidh an ceart buanchónaithe sa Bhallstát óstach roimh dheireadh na hidirthréimhse faoi na coinníollacha a leagtar amach sa Chomhaontú agus a fhágfaidh an Ballstát óstach sé bliana tar éis dheireadh na hidirthréimhse ar feadh tréimhse ceithre bliana (mar shampla le haghaidh postú proifisiúnta thar lear), is féidir leo filleadh fós ar an mBallstát óstach agus a gceart buanchónaithe agus na cearta ar fad a ghabhann leis a choinneáil faoin gComhaontú.

2.4.   
  Airteagal 16 – Tréimhsí a charnadh

Comhlánann Airteagal 16 den Chomhaontú Airteagal 15 trí chás thairbhithe an Chomhaontaithe nach mbeidh an ceart buanchónaithe faighte acu go fóill roimh dheireadh na hidirthréimhse a chumhdach. Tréimhse an chónaithe dhlíthiúil i gcomhréir le rialacha saorghluaiseachta an Aontais a bheidh caite ag duine roimh dheireadh na hidirthréimhse, ríomhfar í maidir leis an tréimhse chónaithe cúig bliana is gá chun an ceart buanchónaithe a fháil. Le hAirteagal 16 tugtar an ceart stádas buanchónaithe a fháil níos déanaí do thairbhithe mar sin (tar éis an tréimhse leordhóthanach cónaí dlíthiúil a charnadh).

2.5.   
  Airteagal 17 – Stádas agus athruithe

2.5.1.   Airteagal 17(1): Ag athrú an stádais

Saoránaigh den Aontas agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a bhfuil an ceart chun cónaí sa Bhallstát óstach acu i gcomhréir le hAirteagal 13(1) den Chomhaontú, leis an gcéad chuid d’Airteagal 17(1) foráiltear go bhféadfaidh siad a stádas a athrú agus leanúint de bheith ina dtairbhithe den Chomhaontú.

Ní dhéantar difear dá gceart chun cónaí (buan/neamhbhuan) faoin gComhaontú nuair a athraíonn siad a stádas (i.e. an fhoráil de dhlí an Aontais maidir le saorghluaiseacht shaoránaigh an Aontais ar a bhfuil a gceart chun cónaí bunaithe), fad is atá a gcónaí i gcomhréir le coinníollacha Airteagal 13(1) den Chomhaontú (agus, tríd sin, le dlí an Aontais maidir le saorghluaiseacht shaoránaigh an Aontais). Is féidir ilstádais a bheith ag duine freisin (e.g. mac léinn atá ina oibrí ag an am céanna).

Ní bhíonn aon iarmhairt le hathrú stádais (eisiúint doiciméid chónaithe nua mar shampla) ná ní gá é a thuarascáil do na húdaráis náisiúnta.

Tá liosta “na stádas” in Airteagal 17(1) (mac léinn, oibrí, duine féinfhostaithe agus duine atá neamhghníomhach ó thaobh na heacnamaíochta de) léiritheach gan a bheith críochnúil.

Cé go bhfuil feidhm freisin ag Airteagal 17(1) maidir le tairbhithe an Chomhaontaithe a mbeidh ceart chun buanchónaí faighte acu faoin gComhaontú, ní dócha go mbeidh aon chosaint éifeachtach san fhoráil seo le haghaidh daoine mar sin óir níl a stádas cónaithe coinníollach a thuilleadh ná ní féidir leis a bheith coinníollach arís (féach an difríocht idir cónaí bunaithe ar Airteagal 7 de Threoir 2004/38/CE agus buanchónaí bunaithe ar Airteagail 16 nó 17 de Threoir 2004/38/CE).

2.5.1.1.   Imthosca sonracha na mball teaghlaigh

Baill teaghlaigh a bhfuil an ceart chun cónaí sa Bhallstát óstach acu i gcomhréir le hAirteagal 13(2) nó (3) den Chomhaontú, féadfaidh siadsan a stádas a athrú freisin agus leanúint de bheith ina dtairbhithe den Chomhaontú.

Leis an dara habairt d’Airteagal 17(1), áfach, coisctear iad ar bheith ina sealbhóirí ceart (i.e., na daoine dá dtagraítear in Airteagal 10(1)(a) go (d) den Chomhaontú). Sa chleachtas, ciallaíonn sé sin nach aon cheart uathrialach acu é faoin gComhaontú go dtiocfadh a mbaill teaghlaigh féin le bheith ina dteannta.

Níl feidhm ag an teorannú sin ach maidir leis na daoine sin a n-eascraíonn a stádas cónaithe faoin gComhaontú go heisiach ó iad a bheith ina mbaill teaghlaigh ag sealbhóirí ceart. Ní chumhdaíonn an dara cuid d’Airteagal 17(1) saoránaigh den Aontas agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a chónaíonn sa Bhallstát óstach ag deireadh na hidirthréimhse, mar bhaill teaghlaigh agus ag an tráth céanna mar shealbhóirí ceart (mar shampla, mac Ostarach 20 bliain d’aois le hoibrí Ostarach a oibríonn sa Ríocht Aontaithe freisin), agus dá thoradh sin tá na cearta ar fad acu agus mar atá ag sealbhóirí ceart.

2.5.2.   Airteagal 17(2): Leanbh nach bhfuil spleách a thuilleadh

Faoi mar atá faoi dhlí an Aontais maidir le saorghluaiseacht saoránaigh den Aontas, ní scoireann baill teaghlaigh de thairbhithe an Chomhaontaithe a n-eascraíonn a stádas cónaithe ó iad a bheith spleách ar an sealbhóir ceart de bheith cumhdaithe ag an gComhaontú nuair nach mbeidh siad spleách a thuilleadh, mar shampla trí úsáid a bhaint as a gcearta faoi Airteagal 22 chun gabháil d’obair thuarastail nó d’fhéinfhostaíocht sa Bhallstát óstach.

Le hAirteagal 17(2) foráiltear go gcoinneoidh baill teaghlaigh mar sin na cearta céanna fiú nuair a scoirfidh siad de bheith spleách, cibé caoi ar chaill siad an spleáchas.

Ar an gcaoi chéanna, leanann baill teaghlaigh de thairbhithe an Chomhaontaithe a n-eascraíonn a stádas cónaithe ó iad a bheith faoi bhun 21 bhliain d’aois de bheith cumhdaithe ag an gComhaontú nuair a bhaineann siad 21 bhliain d’aois amach.

2.6.   
  Airteagal 18 – Eisiúint doiciméad cónaithe

Ag imeacht ó phrionsabail bhunúsacha an Aontais maidir le rialacha saorghluaiseachta, le hAirteagal 18 den Chomhaontú cuirtear oibleagáid ar an mBallstát óstach rogha a dhéanamh - scéim um chónaí bunaithe (Airteagal 18(1)) nó scéim um chónaí dearbhaithe (Airteagal 18(4)) a fheidhmiú.

Faoi scéim um chónaí dearbhaithe (de réir Threoir 2004/38/CE), tugtar an stádas cónaithe go díreach do na tairbhithe trí oibriú an dlí agus níl sé spleách ar nósanna imeachta riaracháin a bheith chomhlíonta acu. Is é sin le rá, “foinse” an stádais cónaithe agus na teidlíochtaí a eascraíonn uaidh is ea na coinníollacha a leagann dlí an Aontais ar an gceart chun cónaí a chomhlíonadh – ní theastaíonn aon chinneadh ó na húdaráis náisiúnta chun an stádas a fháil, cé go bhféadfadh oibleagáid a bheith ann iarratas a dhéanamh ar dhoiciméad cónaithe chun an stádas a fhianú.

Faoi scéim um chónaí bunaithe, ní fhaigheann tairbhithe stádas cónaithe mura ndéanann siad iarratas ar an stádas agus mura ngéilltear don iarratas. Is é sin le rá, “foinse” an stádais chónaithe agus na dteidlíochtaí a eascraíonn as is ea cinneadh na n-údarás náisiúnta a bhronnann an stádas.

2.6.1.   An chéad fhomhír d’Airteagal 18(1): Stádas bunaitheach

Sonraítear in Airteagal 18(1) go bhfuil an rogha ag an mBallstát óstach scéim um chónaí bunaithe a fheidhmiú.

I gcomhréir leis an bhfomhír dheireanach den fhrása réamhráiteach d’Airteagal 18(1), ní mór do dhuine a dhéanfaidh iarratas na coinníollacha a leagtar amach i dTeideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú a chomhlíonadh chun an stádas cónaithe nua a fháil.

2.6.1.1.   Doiciméad cónaithe

I gcás ina gcomhlíonann an t-iarratasóir na coinníollacha a leagtar amach i dTeideal II, cuirtear le hAirteagal 18(1) ceanglas ar an mBallstát óstach doiciméad cónaithe a léiríonn an stádas cónaithe nua a eisiúint. Ní dhéantar foráil ann maidir le formáid an doiciméid cónaithe; ach, mar gheall ar mhír (1)(q) d’Airteagal 18, tá an ceanglas ann go mbeidh ráiteas sa doiciméad cónaithe gur eisíodh é i gcomhréir leis an gComhaontú (ionas go bhféadfar na sealbhóirí a aithint mar thairbhithe den Chomhaontú).

2.6.1.2.   Foirm dhigiteach nó foirm pháipéir

Mar gheall ar Airteagal 18(1) is féidir leis an mBallstát óstach an doiciméad cónaithe a eisiúint i bhfoirm dhigiteach. Go bunúsach, ciallaíonn sé sin go ndéanfar an stádas cónaithe a thaifeadadh go príomha i mbunachar sonraí a oibríonn na húdaráis náisiúnta agus go dtabharfar an deis do thairbhithe an Chomhaontaithe rochtain a fháil ar a stádas agus é a fhíorú agus an stádas a roinnt le páirtithe leasmhara.

2.6.2.   Airteagal 18(1)(a): An chúis atá leis an iarratas

Ba cheart do na húdaráis inniúla cinneadh a dhéanamh an bhfuil iarratasóir i dteideal an stádas cónaithe nua a fháil faoi Airteagal 18(1) tar éis measúnú a dhéanamh ar na coinníollacha faoi Airteagal 18(1) a bheith comhlíonta.

2.6.3.   Airteagal 18(1)(b): Sprioc-amanna agus deimhniú ar iarratas

2.6.3.1.   Sprioc-amanna

Ba cheart iarratais ar an stádas cónaithe nua faoi Airteagal 18(1) a dhéanamh ar a dhéanaí laistigh den sprioc-am a leagann an Ballstát óstach síos, sprioc-am nach mór dó a bheith níos giorra ná sé mhí ó dheireadh na hidirthréimhse – mura bhfuil feidhm ag Airteagal 18(1)(c) (féach thíos). Ní mór an sprioc-am sin a fheidhmiú maidir le gach tairbhí den Chomhaontú a bhí ina chónaí go dlíthiúil sa Bhallstát óstach ag deireadh na hidirthréimhse, lena n-áirítear daoine a bhí as láthair go sealadach an tráth sin de réir Airteagal 15(2) agus (3) den Chomhaontú.

Ba cheart do bhaill teaghlaigh agus do pháirtnéirí i gcaidreamh marthanach a dteastaíonn uathu dul le bheith le saoránach den Aontas nó le náisiúnaí den Ríocht Aontaithe a thairbhíonn den Chomhaontú tar éis dheireadh na hidirthréimhse an stádas cónaithe nua a iarraidh laistigh de
  thrí mhí tar éis dóibh teacht
  nó laistigh de shé mhí ó dheireadh na hidirthréimhse, cibé acu is déanaí.

2.6.3.2.   Deimhniú ar iarratas

Ba cheart deimhniú ar iarratas a eisiúint díreach tar éis don údarás inniúil an t-iarratas a fháil. Tá an deimhniú sin le hidirdhealú ón doiciméad cónaithe nua, agus faoin gComhaontú ní mór do na húdaráis náisiúnta cuidiú leis an iarratasóir an t-iarratas a líonadh isteach chun deimhniú ar iarratas a fháil.

A luaithe a dhéanfaidh duine iarratas laistigh de na sprioc-amanna a leagtar amach in Airteagal 18(1)(b) (an fhomhír dheireanach den fhrása réamhráiteach d’Airteagal 18(1)), ba cheart don údarás inniúil na céimeanna seo a leanas a ghlacadh:

| 1) | eiseoidh an t-údarás inniúil deimhniú ar iarratas láithreach (an fhomhír dheireanach d’Airteagal 18(1)(b)); |
| --- | --- |

1)

eiseoidh an t-údarás inniúil deimhniú ar iarratas láithreach (an fhomhír dheireanach d’Airteagal 18(1)(b));

| 2) | dearbhóidh an t-údarás inniúil go bhfuil an t-iarratas comhlánaithe. Murab amhlaidh an cás (mar shampla, sa chás nár cruthaíodh an chéannacht nó, má iarrtar muirear a íoc tar éis iarratas a dhéanamh, nár íocadh an muirear ábhartha), cuideoidh an t-údarás inniúil leis an iarratasóir aon earráid nó easnamh san iarratas a sheachaint (Airteagal 18(1)(o)), roimh dó cinneadh a dhéanamh diúltú don iarratas arna chur isteach; |
| --- | --- |

2)

dearbhóidh an t-údarás inniúil go bhfuil an t-iarratas comhlánaithe. Murab amhlaidh an cás (mar shampla, sa chás nár cruthaíodh an chéannacht nó, má iarrtar muirear a íoc tar éis iarratas a dhéanamh, nár íocadh an muirear ábhartha), cuideoidh an t-údarás inniúil leis an iarratasóir aon earráid nó easnamh san iarratas a sheachaint (Airteagal 18(1)(o)), roimh dó cinneadh a dhéanamh diúltú don iarratas arna chur isteach;

| 3) | i gcás ina mbeidh an t-iarratas comhlánaithe, seiceálfaidh an t-údarás inniúil an bhfuil an t-iarratasóir i dteideal na cearta cónaithe a leagtar amach i dTeideal II a fháil; |
| --- | --- |

3)

i gcás ina mbeidh an t-iarratas comhlánaithe, seiceálfaidh an t-údarás inniúil an bhfuil an t-iarratasóir i dteideal na cearta cónaithe a leagtar amach i dTeideal II a fháil;

| 4) | i gcás ina mbeidh bunús maith leis an iarratas, eiseoidh an t-údarás inniúil an doiciméad cónaithe nua (Airteagal 18(1)(b)). |
| --- | --- |

4)

i gcás ina mbeidh bunús maith leis an iarratas, eiseoidh an t-údarás inniúil an doiciméad cónaithe nua (Airteagal 18(1)(b)).

Tá cinneadh iarratas a dhiúltú faoi réir sásamh breithiúnach agus, i gcás inarb iomchuí, sásamh riaracháin i gcomhréir le hAirteagal 18(1)(r).

Meastar go bhfuil an ceart chun cónaí faoin gComhaontú ag iarratasóir go dtí go mbeidh an cinneadh críochnaitheach déanta ag an údarás inniúil de réir Airteagal 18(3).

2.6.3.3.   Deimhniú ar iarratas

Le heisiúint an deimhnithe ar iarratas deimhnítear an méid seo a leanas:

| a) | go ndearnadh an t-iarratas go rathúil; |
| --- | --- |

a)

go ndearnadh an t-iarratas go rathúil;

| b) | gur chomhlíon an t-iarratasóir an oibleagáid iarratas a dhéanamh ar stádas cónaithe nua; |
| --- | --- |

b)

gur chomhlíon an t-iarratasóir an oibleagáid iarratas a dhéanamh ar stádas cónaithe nua;

| c) | meastar go bhfuil gach ceart faoin gComhaontú ag an iarratasóir go dtí go ndéanfar an cinneadh críochnaitheach maidir leis an iarratas (Airteagal 18(3)). |
| --- | --- |

c)

meastar go bhfuil gach ceart faoin gComhaontú ag an iarratasóir go dtí go ndéanfar an cinneadh críochnaitheach maidir leis an iarratas (Airteagal 18(3)).

Ní dhéantar formáid an deimhnithe ar iarratas a chomhchuibhiú in Airteagal 18(1)(b), ní gá ach é a eisiúint (tá foirm dhigiteach inghlactha freisin).

2.6.3.4.   Iarratais ón gcoigríoch

Is féidir iarratais ar an stádas cónaithe nua a dhéanamh ón gcoigríoch freisin, i gcás daoine atá as láthair go sealadach mar shampla ach a mheastar mar chónaitheoirí sa Bhallstát óstach (féach an treoraíocht le hAirteagal 15(2) agus (3) den Chomhaontú).

Is féidir le baill teaghlaigh nach gcónaíonn sa Bhallstát óstach go fóill iarratais ón gcoigríoch a dhéanamh freisin (féach an treoraíocht le hAirteagal 10(1)(e)(ii) agus (iii), 10(1)(3) agus (4) den Chomhaontú).

2.6.4.   Airteagal 18(1)(c): Fadhbanna teicniúla agus an fógra ina leith

Baineann Airteagal 18(1)(c) leis an gcás ina mbeidh iarratais ar stádas cónaithe nua dodhéanta mar gheall ar fhadhbanna teicniúla i gcóras iarratais an Bhallstáit óstaigh.

Sa chás sin, má tharlaíonn na fadhbanna teicniúla sa Ríocht Aontaithe, beidh sé faoi údaráis na Ríochta Aontaithe an fógra a thabhairt don Aontas i gcomhréir leis na rialacha is infheidhme. Má tharlaíonn na fadhbanna teicniúla i mBallstát den Aontas, beidh sé faoin Aontas (mar pháirtí sa Chomhaontú) an fógra a thabhairt don Ríocht Aontaithe i gcomhréir leis na rialacha is infheidhme. Nuair a thabharfar fógra dá bhforáiltear leis an mír seo, cuirfear síneadh bliana go huathoibríoch leis an sprioc-am chun iarratas ar stádas cónaithe nua a chur isteach.

Má thugann an Ballstát óstach an fógra sin, ní mór dó é a fhoilsiú. Ní mór don Bhallstát óstach faisnéis iomchuí phoiblí a sholáthar freisin do na daoine lena mbaineann in am trátha, toisc go ndéanfaidh sé difear dá staid dhlíthiúil sa Bhallstát óstach.

Ní chuirfear éifeachtaí Airteagal 18(1)(c) i bhfeidhm murar tugadh aon fhógra, fiú má tá fadhbanna teicniúla ann.

I ndáil leis sin, tá Airteagal 5 den Chomhaontú ábhartha go háirithe maidir le meon macánta, mar shampla chun measúnú a dhéanamh ar na fadhbanna teicniúla lena fháil amach an bhfuil siad tromchúiseach go leor le bheith ina siocair leis an nós imeachta um fhógra a thabhairt nó an bhfuil siad sealadach go cinnte (mar shampla, ionsaí Diúltaithe Dáilte Seirbhíse (DDoS) ar fhreastalaithe a fheidhmíonn an nós imeachta iarratais ar líne, stailc sa tseirbhís shibhialta ...). Maidir le fadhbanna atá sealadach go cinnte, féadfaidh sé a bheith níos iomchuí síneadh a chur le sprioc-am na n-iarratas leis an dlí náisiúnta nó gealltanas a thabhairt do na daoine a ndéantar difear dóibh go nglacfar lena n-iarratas nár cuireadh isteach in am faoi Airteagal 18(1)(d).

2.6.5.   Airteagal 18(1)(d): Iarratais tar éis an sprioc-ama

I scéim um chónaí bunaithe a fheidhmeofar faoi Airteagal 18(1), is féidir iarmhairtí tromchúiseacha a bheith ann mura gcuirfear iarratas isteach ar stádas cónaithe nua laistigh den sprioc-am. D’fhéadfadh nárbh fhéidir an stádas cónaithe nua a fháil dá thoradh sin, stádas a mbeadh an t-iarratasóir ina theideal i gcás eile.

Mar gheall ar Mhír 1(d) d’Airteagal 18 cuirtear cosc ar na húdaráis inniúla iarratais arna gcur isteach tar éis dhul in éag an sprioc-ama a dhiúltú go huathoibríoch agus iarrtar orthu iarratais mar sin a phróiseáil i gcás ina raibh “forais réasúnacha” nár comhlíonadh an sprioc-am. Ba cheart na hiarratais sin a phróiseáil i gcomhréir le forálacha eile Airteagal 18(1).

An cinneadh ó na húdaráis inniúla lena gceadaítear iarratas a tugadh isteach (nó atá le tabhairt isteach) lasmuigh den sprioc-am, ba cheart é dhéanamh tar éis measúnú a dhéanamh ar na cúinsí agus na cúiseanna ar fad gan an sprioc-am a chomhlíonadh.

Le triail na “bhforas réasúnach” bunaítear coimirce lena mbaintear an faobhar de na hiarmhairtí atá leis nuair nach gcuirtear iarratas isteach laistigh den sprioc-am, coimirce lena n-áiritheofar go láimhseálfar iarratais nár cuireadh isteach in am ar bhealach comhréireach.

2.6.6.   Airteagal 18(1)(g): Táillí ar an doiciméad cónaithe a eisiúint

Is féidir táillí a mhuirearú de réir Airteagal 25(2) de Threoir 2004/38/CE chun an doiciméad cónaithe lena mbaineann a eisiúint.

Ciallaíonn sé sin nach féidir na táillí sin a bheith níos airde ná na táillí a fhorchuirtear ar náisiúnaigh den Bhallstát óstach chun doiciméid den chineál sin a eisiúint.

2.6.7.   Airteagal 18(1)(h): Seilbh ar dhoiciméad buanchónaithe

Ní bheidh feidhm ag Mír 1(h) d’Airteagal 18 ach amháin nuair a bheidh doiciméad buanchónaithe bailí ag an iarratasóir; ní bheidh feidhm aici nuair nach mbeidh ach stádas buanchónaithe ag an iarratasóir, gan aon doiciméad chuige sin. Daoine a bhfuil stádas buanchónaithe acu gan an doiciméad buanchónaithe, ní mór dóibh a n-iarratas a chur isteach tríd an gnáthnós imeachta faoi Airteagal 18(1).

I ndoiciméad buanchónaithe beidh doiciméid a eisíodh faoi Threoir 2004/38/CE agus aon doiciméad inimirce náisiúnta den chineál sin, mar shampla an Teidlíocht ar Bhuanchónaí sa Ríocht Aontaithe.

2.6.8.   Airteagal 18(1)(i): Cártaí aitheantais náisiúnta

Saoránaigh den Aontas agus náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe atá ag iarraidh a náisiúntacht agus a n-aitheantas a bhunú, is féidir leo brath ar a gcárta aitheantais náisiúnta fiú mura nglacfar le cártaí aitheantais mar sin mar dhoiciméid taistil a thuilleadh faoi Airteagal 14(1) den Chomhaontú.

Amhail mar atá i gcás Threoir 2004/38/CE, níl ag teastáil mar gheall ar mhír 1(i) d’Airteagal 18 ach go mbeadh an doiciméad taistil bailí. Faoin dlí náisiúnta ní féidir aon choinníoll eile a chur leis sin (mar shampla nach mór bailíocht ar leith todhchaí a bheith ar an doiciméad taistil).

2.6.9.   Airteagal 18(1)(j): Doiciméid tacaíochta i gcóipeanna

Ní chuireann Airteagal 18(1)(j) bac ar údaráis náisiúnta, i gcás ina bhfuil údar maith oibiachtúil ann, doiciméid tacaíochta áirithe i bhfoirm bhunaidh a iarraidh i gcásanna sonracha ina mbeidh “amhras réasúnta maidir lena mbarántúlacht”.

2.6.10.   Airteagal 18(1)(k) go (m): Liosta na ndoiciméad tacaíochta

Le hAirteagail 8(3), (5) agus 10(2) de Threoir 2004/38/CE déantar foráil maidir le liosta críochnúil doiciméad tacaíochta (féach Aithris 14 de Threoir 2004/38/CE freisin) is féidir leis an mBallstát óstach a iarraidh ar shaoránaigh den Aontas agus ar a mbaill teaghlaigh a chur isteach lena n-iarratas ar dheimhniú clárúcháin arna eisiúint faoi Airteagal 8(2) de Threoir 2004/38/CE, nó cárta aitheantais arna eisiúint faoi Airteagal 10(1) de Threoir 2004/38/CE.

I dTreoir 2004/38/CE, áfach, ní leagtar síos liosta chomh críochnúil sin de dhoiciméid tacaíochta maidir le gach cás féideartha (mar shampla doiciméid chónaithe a eisíodh d’oibrithe a choinníonn stádas oibrithe nó do bhaill teaghlaigh a choinníonn an ceart chun cónaí faoi Airteagail 12 nó 13 de Threoir 2004/38/CE) nó le haghaidh doiciméid chónaithe eile a eisíodh faoi Threoir 2004/38/CE (doiciméad a dheimhníonn buanchónaí a eisíodh faoi Airteagail 19(1) de Threoir 2004/38/CE nó cárta buanchónaithe a eisíodh faoi Airteagail 20 de Threoir 2004/38/CE).

Déanann Airteagal 18(1) (k) go (n) den Chomhaontú cur chuige Threoir 2004/38/CE maidir le doiciméid tacaíochta a mhacasamhlú. I gcás ina bhforáiltear do liosta críochnaitheach de dhoiciméid tacaíochta le Treoir 2004/38/CE, déantar amhlaidh leis an gComhaontú.

Tá feidhm ag Mír 1(k) d’Airteagal 18 den Chomhaontú maidir le sealbhóirí ceart a chónaíonn sa Bhallstát óstach ag deireadh na hidirthréimhse. Tá sí bunaithe ar Airteagal 8(3) de Threoir 2004/38/CE.

Maidir le pointe 1(k)(iii) d’Airteagal 18 den Chomhaontú, tagraíonn “institiúid atá creidiúnaithe nó maoinithe ag an Stát óstach” don chéad fhleasc d’Airteagal 7(1)(c) de Threoir 2004/38/CE.

Tá feidhm ag Mír 1(l) d’Airteagal 18 den Chomhaontú maidir le baill teaghlaigh sealbhóirí ceart (lena n‐áirítear baill teaghlaigh “fhorleathnaithe”) a chónaigh sa Bhallstát óstach cheana ag deireadh na hidirthréimhse. Tá sí bunaithe ar Airteagal 8(5) agus Airteagal 10(2) de Threoir 2004/38/CE agus rinneadh í a choigeartú toisc go bhfuil na baill teaghlaigh lena mbaineann ina gcónaí sa Bhallstát óstach cheana agus nach bhfuil siad ag teacht isteach ann ón gcoigríoch.

Tá feidhm ag Mír 1(m) d’Airteagal 18 den Chomhaontú maidir le baill teaghlaigh sealbhóirí ceart nár chónaigh sa Bhallstát óstach ag deireadh na hidirthréimhse. Tá sí bunaithe ar Airteagail 8(5) agus 10(2) de Threoir 2004/38/CE.

Feidhmíonn Mír 1(n) d’Airteagal 18 den Chomhaontú mar fhoráil uileghabhálach lena gcumhdaítear gach cás nach gcumhdaítear i míreanna 1(k) go (m). Déantar forbairt léi ar phrionsabal Threoir 2004/38/CE gur cheart cleachtais riaracháin gur constaic mhíchuí iad maidir leis an gceart chun cónaí a fheidhmiú a sheachaint. Ní féidir a iarraidh ar thairbhithe ach fianaise a sholáthar go gcomhlíonann siad na coinníollacha, lena n-áirithítear fianaise ar chónaí, agus tada eile.

Mar shampla: i gcás leanaí a saolaíodh do bheirt shealbhóirí ceart tar éis dheireadh na hidirthréimhse, ní gá ach a chruthú gurb iad leanaí na sealbhóirí ceart iad. Mar iarmhairt air sin, bheadh orthu na doiciméid seo a leanas a thabhairt isteach lena n-iarratas:

| — | pas bailí (nó cárta aitheantais, más saoránaigh den Aontas iad) chun a n-aitheantas a shuíomh; |
| --- | --- |

—

pas bailí (nó cárta aitheantais, más saoránaigh den Aontas iad) chun a n-aitheantas a shuíomh;

| — | cruthúnas go bhfuil gaol teaghlaigh acu lena dtuismitheoirí (teastas breithe mar shampla) chun a ngaol teaghlaigh le “foinse” a gceart a bhunú; |
| --- | --- |

—

cruthúnas go bhfuil gaol teaghlaigh acu lena dtuismitheoirí (teastas breithe mar shampla) chun a ngaol teaghlaigh le “foinse” a gceart a bhunú;

| — | fianaise gur sealbhóirí ceart iad a dtuismitheoirí (mar shampla, a ndoiciméid chónaithe a eisíodh faoin gComhaontú) chun a bhunú gur sealbhóirí ceart iad “foinse” a gceart beirt; agus |
| --- | --- |

—

fianaise gur sealbhóirí ceart iad a dtuismitheoirí (mar shampla, a ndoiciméid chónaithe a eisíodh faoin gComhaontú) chun a bhunú gur sealbhóirí ceart iad “foinse” a gceart beirt; agus

| — | [má bhíonn siad os cionn 21 bhliain d’aois nuair a dhéanfaidh siad an t-iarratas] fianaise go bhfuil siad spleách ar na sealbhóirí ceart. |
| --- | --- |

—

[má bhíonn siad os cionn 21 bhliain d’aois nuair a dhéanfaidh siad an t-iarratas] fianaise go bhfuil siad spleách ar na sealbhóirí ceart.

Is leis na hiarratasóirí an rogha cén doiciméad tacaíochta a thabharfaidh siad isteach – ní féidir leis an mBallstát óstach iallach a chur orthu doiciméid ar leith a thabhairt isteach ná iarratais a dhiúltú lena dtacaíonn doiciméid eile.

2.6.11.   Airteagal 18(1)(o): Cuidiú le haghaidh iarratasóirí

Áirithíonn Mír 1(o) d’Airteagal 18 den Chomhaontú go gcuideoidh na húdaráis inniúla leis na hiarratasóirí maidir leis an iarratas a láimhseáil agus leis na doiciméid atá ag teastáil. Ní mór an deis a thabhairt d’iarratasóirí fianaise fhorlíontach a sholáthar agus aon easnamh, earráid nó dearmad a cheartú (i gcás nár cruthaíodh an t-aitheantas, mar shampla, nó i gcás ina n-iarradh íocaíocht ar tháille nuair a tugadh an t-iarratas isteach agus nár íocadh an táille ábhartha) ina n-iarratas. Is coimirce thábhachtach í seo i scéim um chónaí bunaithe óir, ina héagmais, ní bheidh iarratasóirí i dteideal iarratas eile a dhéanamh faoin gComhaontú tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

Agus mír 1(o) á cur i bhfeidhm, ba cheart don Bhallstát óstach aird ar leith a thabhairt ar shaoránaigh shoghonta (ar dhaoine scothaosta, daoine neamhdhigiteacha nó daoine faoi chúram/daoine in institiúidí).

2.6.12.   Airteagal 18(1)(p): Seiceálacha coiriúlachta

Le hAirteagal 18(1)(p) údaraítear an Ballstát óstach a fheidhmíonn scéim bhunaithe nua le seiceálacha córasacha a dhéanamh ar an taifead coiriúil.

Glacadh le seiceálacha córasacha mar sin sa Chomhaontú, mar gheall ar an gcomhthéacs uathúil.

D’fhéadfaí ceangal a chur ar iarratasóirí ciontuithe coiriúla a rinneadh orthu roimhe sin agus atá sonraithe ina dtaifead coiriúil i gcomhréir le dlí an Stáit a chiontaigh iad a dhearbhú tráth an iarratais. Níor cheart ciontuithe a bhfuil deireadh leo a bheith ina gcuid den fhéindearbhú sin. Is féidir le haon tír ar domhan a bheith ina Stát ciontaitheach.

Mar gheall ar dhearbhú bréagach ann féin, ní chuirfear aon cheart faoin gComhaontú ar ceal – is féidir iarmhairtí a bheith leis faoi rialacha beartas poiblí nó rialacha calaoise, áfach. Sna cásanna sin is ar na húdaráis náisiúnta atá dualgas an chruthúnais. Féadfaidh an Ballstát óstach forálacha a leagan síos freisin le haghaidh na smachtbhannaí comhréireacha is infheidhme maidir le dearbhuithe bréagacha.

Ní choisceann mír 1(p) d’Airteagal 18 an Ballstát óstach ar a bhunachar sonraí féin maidir leis an taifead coiriúil a sheiceáil, fiú go córasach.

Is féidir seiceálacha ar bhunachair sonraí maidir leis an taifead coiriúil i mBallstáit eile a iarraidh, ach ní féidir é sin a dhéanamh ach má mheastar é a bheith fíor-riachtanach agus i gcomhréir leis an nós imeachta a leagtar amach in Airteagal 27(3) de Threoir 2004/38/CE, mar a bhfuil sé leagtha síos nach féidir fiosrúcháin mar sin a dhéanamh ar bhonn gnáthúil.

Faoi mhír 1(p) d’Airteagal 18 comhfhreagraíonn coiriúlacht agus seiceálacha slándála do sheiceálacha ar fhorais an bheartais phoiblí nó na slándála poiblí arna ndéanamh i gcomhréir le Caibidil VI de Threoir 2004/38/CE chun cearta a shrianadh i gcomhréir le hAirteagal 20(1) den Chomhaontú.

Ní mór d’aon bheart sriantach arna dhéanamh ar fhorais na coiriúlachta agus do sheiceálacha slándála faoi mhír 1(p) d’Airteagal 18 na rialacha a leagtar síos in Airteagal 18(1)(r) agus Airteagail 20 agus 21 den Chomhaontú a chomhlíonadh.

2.6.13.   Airteagal 18(1)(q): Ráiteas maidir leis an doiciméad cónaithe nua

An t-aon cheanglas formáide faoin gComhaontú ná go mbeidh ráiteas sa doiciméad cónaithe nua a léiríonn gurb é an Comhaontú an bunús dlí maidir le cearta an tsealbhóra ceart.

2.6.14.   Airteagal 18(1)(r): Nós imeachta sásaimh

Áirithítear le mír (1)(r) d’Airteagal 18 gur féidir leis an duine i gceist cur in aghaidh aon chinneadh a rinneadh maidir le hiarratas ar an stádas cónaithe nua de réir 18(1)(a), agus gur féidir é sin a dhéanamh faoi nósanna imeachta sásaimh lena ndéanfar scrúdú ar dhlíthiúlacht an chinnidh agus na fíorais agus na cúinsí taobh thiar dó araon.

2.6.15.   Airteagal 18(2): Cearta measta chun cónaí

Gan dochar do na srianta a leagtar amach in Airteagal 20 den Chomhaontú, ní féidir le húdaráis an Bhallstáit óstaigh ná le haon oibreoir eacnamaíoch ná neamheacnamaíoch sa Bhallstát óstach aon bheart sriantach a dhéanamh go dtí deireadh an sprioc-ama le haghaidh iarratas ar an stádas cónaithe nua a leagtar amach in Airteagal 18(1)(b).

2.6.16.   Airteagal 18(3): Ceart measta chun cónaí go dtí go ndéantar an cinneadh críochnaitheach

Gan dochar do na srianta a leagtar amach in Airteagal 20 den Chomhaontú, ní féidir le húdaráis an Bhallstáit óstaigh ná le haon oibreoir eacnamaíoch ná neamheacnamaíoch sa Bhallstát óstach aon bheart sriantach a dhéanamh go dtí go ndéanfar an cinneadh críochnaitheach maidir leis an iarratas de réir Airteagal 18(1)(a).

Áirithíonn an choimirce seo go gcosnófar stádas an iarratasóra go dtí go bhfaighfear na nithe seo a leanas:

| a) | cinneadh na n-údarás náisiúnta maidir leis an iarratas (coimirce ar mhoilleanna riaracháin); |
| --- | --- |

a)

cinneadh na n-údarás náisiúnta maidir leis an iarratas (coimirce ar mhoilleanna riaracháin);

| b) | cinneadh na gcúirteanna náisiúnta maidir leis an achomharc (coimirce ar chinntí míchearta agus moilleanna breithiúnacha). |
| --- | --- |

b)

cinneadh na gcúirteanna náisiúnta maidir leis an achomharc (coimirce ar chinntí míchearta agus moilleanna breithiúnacha).

2.6.17.   Airteagal 18(4): Nós imeachta dearbhaithe

Tá mír 4 d’Airteagal 18 den Chomhaontú ar aon dul le hAirteagal 25(1) de Threoir 2004/38/CE óir ligeann sé do na Ballstáit óstacha leanúint den scéim dhearbhaithe a fheidhmiú, i.e. ní dhéantar coinníoll maidir le cónaí dlíthiúil sa Bhallstát óstach den doiciméad cónaithe nua.

Má chinneann an Ballstát óstach é a dhéanamh, beidh feidhm ag na rialacha a leagtar amach i dTreoir 2004/38/CE, mar shampla sprioc-amanna, táillí, doiciméid tacaíochta agus doiciméid chónaithe atá le heisiúint.

Iad siúd atá incháilithe le haghaidh stádas cónaithe nua, ba cheart an ceart a bheith acu, má dhéanann siad iarratas air, doiciméad cónaithe a fháil (ar féidir leis a bheith i bhfoirm dhigiteach) lena n-áirítear ráiteas gur eisíodh é i gcomhréir leis an gComhaontú.

2.7.   
  Airteagal 19 – Eisiúint doiciméad cónaithe le linn na hidirthréimhse

2.7.1.   Airteagal 19(1): Iarratais le linn na hidirthréimhse

Is é a thagann as Airteagal 127 den Chomhaontú go mbeidh feidhm fós ag rialacha an Aontais maidir le saorghluaiseacht go deireadh na hidirthréimhse.

Mar sin féin, is féidir iarratais a dhéanamh cheana féin le linn na hidirthréimhse (faoi Airteagail 19 agus 185 den Chomhaontú) ar an doiciméad um chearta chun cónaí bunaithe faoi Airteagal 18(1) agus ar an doiciméad cónaithe dearbhaitheach faoi Airteagal 18(4).

An cinneadh an scéim a chur i bhfeidhm ar bhonn deonach sin maidir leis an stádas nua cónaithe faoi Airteagal 18(1), ní dhéanann sin difear do chur chun feidhme rialacha an Aontais maidir leis an tsaorghluaiseacht.

Iarratas a dhéanamh ar an stádas nua cónaithe faoi Airteagal 18(1) den Chomhaontú le linn na hidirthréimhse, ní chuirfidh sin cosc ar iarratasóirí iarratas a dhéanamh go comhuaineach ar dhoiciméad cónaithe faoi Treoir 2004/38/CE.

Mar an gcéanna, ní shaorann an cinneadh scéim dheonach a fheidhmiú an Stát óstach óna oibleagáidí faoi rialacha an Aontais maidir le saorghluaiseacht, amhail cinneadh a dhéanamh maidir le hiarratais atá ar feitheamh nó iarratais nua a phróiseáil.

2.7.1.1.   Inniúlacht iarchurtha CBAE

De bhun Airteagal 158(1) den Chomhaontú, an tréimhse ocht mbliana ar lena linn is féidir le cúirteanna agus binsí na Ríochta Aontaithe réamhrialú a iarraidh ar CBAE i ndáil le cinntí maidir le hiarratais a dhéantar de bhun Airteagal 18 (1) nó (4) nó 19, tosaíonn sí ón dáta óna mbeidh feidhm ag Airteagal 19 (i.e 1.2.2020).

Cé go bhféadtar cur i bhfeidhm riaracháin an nós imeachta faoi Airteagal 18 a “bhogadh chun tosaigh” ó thaobh ama de agus go dtiocfaidh sé i bhfeidhm, níl feidhm fós ag forálacha eile an Chomhaontaithe ar a bhfuil an nós imeachta riaracháin ag brath (amhail na cosaintí nós imeachta go léir a bhaineann le raon feidhme pearsanta agus críochach Airteagail 9 go 11), ná na forálacha a ndéantar a úsáid nó a chur ar siúl leis (amhail na cosaintí nós imeachta go léir in aghaidh cinntí nó coinníollach sriantacha maidir leis an stádas nua cónaithe).

Dá bharr sin, is gá coigeartuithe áirithe a dhéanamh nach mbeadh aon éifeacht úsáideach ag Airteagal 19 dá n-uireasa. Leis na coigeartuithe sin féadfar a cheangal ar na Stáit óstacha a thogróidh an scéim dheonach a oibriú faoi Airteagal 19, macasamhlú dílis a dhéanamh sa dlí náisiúnta ar fhorálacha uile Chuid a Dó den Chomhaontú is gá ach nach infheidhme fós chun go mbeidh éifeacht acu chun críocha chur chun feidhme na scéime saorálaí.

Áirithítear le Airteagal 131 den Chomhaontú go gcoinneoidh institiúidí an Aontais, le linn na hidirthréimhse, na cumhachtaí a tugadh dóibh le dlí an Aontais maidir leis an Ríocht Aontaithe i dtaca le léirmhíniú agus cur i bhfeidhm Airteagal 19. Coinneoidh CBAE dlínse iomlán freisin.

2.7.2.   Airteagal 19(2): Iarratas a dheonú nó a dhiúltú - a thoradh sin

Tharlódh gur inmhianaithe d’iarratasóirí iarratas a dhéanamh faoin scéim dheonach bhunaithe chun go bhfaighidís deimhneacht dhlíthiúil maidir lena stádas a luaithe is féidir, d’ainneoin gur cuireadh siar teacht i bhfeidhm an chinnidh (ós rud é nach féidir cinneadh fabhrach a tharraingt siar roimh dheireadh na hidirthréimhse de réir Airteagal 19(3)).

Is é a thagann as mír 2 d’Airteagal 19 nach mbeidh éifeacht ag cinntí – idir chinntí deimhneacha agus chinntí diúltacha – a dhéanfar faoin nós imeachta a leagtar amach in Airteagal 18(1), an scéim bhunaithe, tar éis dheireadh na hidirthréimhse, i.e. beidh na cinntí sin bailí ach cuirfear a n-éifeachtaí dlíthiúla siar, ós rud é go mbeidh cearta saorghluaiseachta comhthreomhara ag na hiarratasóirí.

Mar an gcéanna, maidir le diúltú iarratais arna dhéanamh faoin nós imeachta a leagtar amach in Airteagal 18(1), d’fhéadfadh sin a bheith ina réamhfhógra don iarratasóir go bhféadfadh sé go mbeadh gá le hathruithe áirithe chun cáiliú don stádas cónaithe nua – féadfar na hathruithe sin a dhéanamh go dtí deireadh na hidirthréimhse, agus féadfaidh an t-iarratasóir athiarratas a dhéanamh mar a leagtar amach i mír 4 d’Airteagal 19.

Beidh doiciméad cónaithe a deonaíodh faoi Airteagal 18(4) bailí láithreach (i ndeireadh na dála, ní bhíonn ach éifeachtaí dearbhaitheacha aige). Ní dhéanann sé difear do chearta comhthreomhara na n-iarratasóirí. Mar an gcéanna, má dhéantar iarratas faoin scéim dhearbhaitheach dheonach a dhiúltú, cé go mbeidh an diúltú sin bailí láithreach ní dhéanfaidh sé difear do chearta saorghluaiseachta comhthreomhara na n-iarratasóirí faoi dhlí an Aontais.

2.7.3.   Airteagal 19(3): Gan stádas cónaithe arna dheonú le linn na hidirthréimhse a aistharraingt

Le mír 3 d’Airteagal 19 cuirtear bac ar an mBallstát óstach an stádas cónaithe a dheonaigh sé faoin scéim bhunaithe dheonach a aistharraingt roimh dheireadh na hidirthréimhse. Ní féidir leis déanamh amhlaidh ach amháin ar fhorais beartais phoiblí, slándála poiblí, sláinte poiblí, mhí-úsáide nó chalaoise i gcomhréir le rialacha Threoir 2004/38/CE a bhfuil feidhm chomhthreomhar leo.

Is é atá san fhoráil sin dearbhú d’iarratasóirí nach bhfuil aon riosca le hiarratas a dhéanamh go luath le linn na hidirthréimhse toisc nach féidir athbhreithniú ar fhorais riaracháin (i.e. forais a bhaineann leis na coinníollacha a ghabhann leis an gceart chun cónaí) a dhéanamh ar an iarratas ón uair a dheonófar é.

Sa scéim faoi Airteagal 18(4) (nós imeachta dearbhaitheach), tá an deis fós ag na húdaráis náisiúnta na doiciméid chónaithe nó stádais a eisíodh a aistharraingt, ach ní dhéanann sin, ann féin, difear do cheart chun cónaí an duine lena mbaineann.

2.7.4.   Airteagal 19(4): Athiarratais

Le mír 4 d’Airteagal 19 áirithítear, maidir le hiarratasóirí a ndiúltófar an stádas cónaithe nua dóibh faoi Airteagal 18(1) roimh dheireadh na hidirthréimhse, go bhféadfaidh siad athiarratas a dhéanamh roimh an spriocdháta a leagtar amach in Airteagal 18(1) (b).

Cumhdaítear an ceart athiarratas a dhéanamh le linn na hidirthréimhse leis na nósanna imeachta sásaimh a leagtar amach in Airteagal 18(1)(r).

2.7.5.   Airteagal 19(5): Sásamh

Tá ag na hiarratasóirí uile na cearta sásaimh uile a leagtar amach i gCaibidil VI de Threoir 2004/38/CE.

2.8.   
  Airteagal 20 — Srianta ar an gceart chun cónaí

Cumhdaítear le hAirteagal 20 gach duine a fheidhmíonn a chearta faoi Theideal II de Chuid a Dó – ciallaíonn sin go gcumhdaítear leis freisin, mar shampla, oibrithe trasteorann, baill teaghlaigh nó baill teaghlaigh “fhorleathnaithe”.

2.8.1.   Cad é iompar?

Cuirtear míreanna 1 agus 2 d’Airteagal 20 ar siúl le hiompar na ndaoine i gceist. Tá coincheap an iompair faoin gComhaontú bunaithe ar Chaibidil VI de Threoir 2004/38/CE (le haghaidh tuilleadh sonraí, féach treoirlínte an Choimisiúin maidir le trasuí agus cur i bhfeidhm níos fearr Threoir 2004/38/CE – COM(2009)313 final, Roinn 3.2).

2.8.2.   Iompar roimh dheireadh na hidirthréimhse agus tar éis dheireadh na hidirthréimhse

I míreanna 1agus 2 d’Airteagal 20 leagtar amach dhá chóras lena rialaítear an chaoi ar cheart déileáil le hiompar ar fíorbhagairt láithreach thromchúiseach a dóthain í ar an mbeartas poiblí nó ar an tslándáil phoiblí, ag brath ar cé acu roimh dheireadh na hidirthréimhse nó dá héis a tharla an t-iompar.

Le mír 1 d’Airteagal 20 bunaítear oibleagáid shoiléir (“measfar”) Caibidil VI de Threoir 2004/38/CE a chur i bhfeidhm maidir le fíricí áirithe agus, san am céanna, údaraítear le mír 2 d’Airteagal 20 rialacha náisiúnta inimirce a chur i bhfeidhm maidir le fíricí a tharlóidh tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

Dá bhrí sin, is é atá beartaithe le mír 1 agus mír 2 d’Airteagal 20 idirdhealú a dhéanamh idir na gníomhaíochtaí a rinneadh nó a dhéanfar roimh dheireadh na hidirthréimhse agus dá héis. Níor cheart rialacha náisiúnta inimirce a chur i bhfeidhm, go páirteach fiú, maidir le gníomhaíochtaí a rialaítear le mír 1 d’Airteagal 20 den Chomhaontú. Mar sin féin, i dtaca le haon chinneadh maidir le srian a chur ar an gceart chun cónaí de dheasca iompar a tharlóidh tar éis dheireadh na hidirthréimhse, ní mór sin a dhéanamh i gcomhréir leis an reachtaíocht náisiúnta.

2.8.3.   Iompar leanúnach

In gcásanna áirithe, d’fhéadfadh daoine i gceist a bheith ag gabháil d’iompar leanúnach (i.e. iompar a mbítear ag gabháil de ghnéithe ar leith de chun críche aonair, gnéithe arb é an ceangal atá eatarthu an chaoi chéanna nó an chaoi chomhchosúil a ndéantar iad agus comhtharlú ama agus cuspóir an ionsaithe) a thosaigh nó a thosóidh roimh dheireadh na hidirthréimhse agus a leanfaidh ar aghaidh dá éis sin.

I gcás iompar leanúnach féideartha, maidir leis na húdaráis náisiúnta a mbeadh orthu, tar éis dheireadh na hidirthréimhse, a chinneadh an bhféadfaí bearta sriantacha a chur i bhfeidhm maidir le duine, is cosúil go mbeadh orthu, inter alia, aghaidh a thabhairt ar na cásanna seo a leanas:

| a) | is leordhóthanach an tacar gníomhaíochtaí de chuid an duine lena mbaineann a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse, agus iad á meas leo féin, chun beart sriantach a ghlacadh ina leith faoi rialacha náisiúnta inimirce – sa chás sin is féidir bearta a ghlacadh a bheidh ar bhonn mhír 2 d’Airteagal 20; |
| --- | --- |

a)

is leordhóthanach an tacar gníomhaíochtaí de chuid an duine lena mbaineann a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse, agus iad á meas leo féin, chun beart sriantach a ghlacadh ina leith faoi rialacha náisiúnta inimirce – sa chás sin is féidir bearta a ghlacadh a bheidh ar bhonn mhír 2 d’Airteagal 20;

| b) | ní leordhóthanach an tacar gníomhaíochtaí a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse, agus iad á meas leo féin, chun bearta a ghlacadh ina leith faoi rialacha náisiúnta inimirce – sa chás sin ní féidir bearta a ghlacadh a bheidh ar bhonn mhír 2 d’Airteagal 20; |
| --- | --- |

b)

ní leordhóthanach an tacar gníomhaíochtaí a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse, agus iad á meas leo féin, chun bearta a ghlacadh ina leith faoi rialacha náisiúnta inimirce – sa chás sin ní féidir bearta a ghlacadh a bheidh ar bhonn mhír 2 d’Airteagal 20;

| c) | sa chás a luaitear in b), féadfaidh na húdaráis náisiúnta fós féin, scrúdú a dhéanamh, faoi mhír 1 d’Airteagal 20, féachaint an mbeadh an tacar gníomhaíochtaí a tharla roimh dheireadh na hidirthréimhse, ar fhorais beartais phoiblí nó slándála, ina bhonn cirt le srianta. Leis an measúnú sin, a mhéid nach mór an bhagairt a bhaineann le hiompar pearsanta an duine i gceist a chinneadh trína bhíthin, féadfar gníomhaíochtaí a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse a chur san áireamh. |
| --- | --- |

c)

sa chás a luaitear in b), féadfaidh na húdaráis náisiúnta fós féin, scrúdú a dhéanamh, faoi mhír 1 d’Airteagal 20, féachaint an mbeadh an tacar gníomhaíochtaí a tharla roimh dheireadh na hidirthréimhse, ar fhorais beartais phoiblí nó slándála, ina bhonn cirt le srianta. Leis an measúnú sin, a mhéid nach mór an bhagairt a bhaineann le hiompar pearsanta an duine i gceist a chinneadh trína bhíthin, féadfar gníomhaíochtaí a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse a chur san áireamh.

Maidir le gach beart sriantach, ní mór breathnú go cúramach ar chúinsí an cháis ábhartha.

2.8.4.   Airteagal 20(3) agus (4): Mí-úsáid ceart nó iarratais chalaoiseacha nó mhí‐úsáideacha

Maidir le hiarratasóirí a bhain mí-úsáid as a gcearta nó a rinne calaois chun cearta a fháil faoin gComhaontú, údaraítear le míreanna 3 agus 4 d’Airteagal 20 don Stát óstach iad a aistriú as a chríoch.

Cé gur féidir an t-aistriú sin a dhéanamh sula dtabharfar breithiúnas críochnaitheach i gcás sásamh breithiúnach a lorgaíodh i gcoinne aon diúltú iarratais den chineál sin, ní mór na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 31 de Treoir 2004/38/CE a chomhlíonadh ina leith.

Is é is brí leis sin nach féidir daoine lena mbaineann a aistriú as an Stát óstach i gcás ina ndearna siad achomharc i gcoinne cinneadh iad a aistriú agus inar lorg siad ordú eatramhach forfheidhmiú an chinnidh a chur ar fionraí.

Ní féidir aistriú iarbhír a dhéanamh go dtí go ndéanfar cinneadh maidir leis an ordú eatramhach, ach amháin sna cásanna seo a leanas:

| a) | i gcás ina mbeidh an cinneadh díbeartha bunaithe ar chinneadh breithiúnach roimhe seo; |
| --- | --- |

a)

i gcás ina mbeidh an cinneadh díbeartha bunaithe ar chinneadh breithiúnach roimhe seo;

| b) | i gcás ina mbeidh rochtain roimhe sin ag na daoine lena mbaineann ar athbhreithniú breithiúnach; |
| --- | --- |

b)

i gcás ina mbeidh rochtain roimhe sin ag na daoine lena mbaineann ar athbhreithniú breithiúnach;

| c) | i gcás ina mbeidh an cinneadh díbeartha bunaithe ar fhorais ordaitheacha slándála poiblí faoi Airteagal 28(3) de Threoir 2004/38/CE. |
| --- | --- |

c)

i gcás ina mbeidh an cinneadh díbeartha bunaithe ar fhorais ordaitheacha slándála poiblí faoi Airteagal 28(3) de Threoir 2004/38/CE.

I gcás ina mbeartaítear le rialacha náisiúnta go gcuirfear forfheidhmiú an chinnidh um aistriú ar fionraí ex lege leis an achomharc, ní gá iarratas a dhéanamh ar ordú eatramhach forfheidhmiú an chinnidh a chur ar fionraí.

I gcomhréir le hAirteagal 31(4) de Threoir 2004/38/CE, féadfaidh an Stát óstach na daoine a aistríodh a eisiamh óna chríoch go dtí go mbeidh an nós imeachta achomhairc ann, ach ní fhéadfaidh sé cosc a chur orthu a gcosaint a chur i láthair go pearsanta, ach amháin i gcás ina bhféadfadh a láithreacht a bheith ina cúis trioblóide tromchúisí i dtaca leis an mbeartas poiblí nó leis an tslándáil.

2.9.   
  Airteagal 21 – Coimircí agus ceart achomhairc

Leis an bhforáil sin cumhdaítear gach cás inar féidir cearta cónaithe faoin gComhaontú a shrianadh nó a dhiúltú.

Áirithítear leis go mbeidh feidhm iomlán ag cosaintí nós imeachta Chaibidil VI de Treoir 2004/38/CE i ngach cás, i.e.:

| a) | mí-úsáid agus calaois (Airteagal 35 de Treoir 2004/38/CE); |
| --- | --- |

a)

mí-úsáid agus calaois (Airteagal 35 de Treoir 2004/38/CE);

| b) | bearta a dhéantar ar fhorais an bheartais phoiblí, na slándála poiblí nó na sláinte poiblí (Caibidil VI de Treoir 2004/38/CE) nó i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta; agus |
| --- | --- |

b)

bearta a dhéantar ar fhorais an bheartais phoiblí, na slándála poiblí nó na sláinte poiblí (Caibidil VI de Treoir 2004/38/CE) nó i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta; agus

| c) | bearta a dhéantar ar gach foras eile (Airteagal 15 de Threoir 2004/38/CE) lena gcuimsítear cásanna nach nglacfar le hiarratas ar dhoiciméad, mar shampla, mar gheall ar an gcaoi a ndearnadh é, ina ndiúltófar iarratas toisc nach gcomhlíonann an duine lena mbaineann na coinníollacha a bhaineann leis an gceart chun cónaí nó cinntí a dhéanfar de bhun an fhorais nach gcomhlíonann an duine i gceist a thuilleadh na coinníollacha a bhaineann leis an gceart chun cónaí amhail i gcás in a mbeidh saoránach de n Aontas nach bhfuil gníomhach sa gheilleagar ina ualach míréasúnta ar scéim cúnaimh shóisialta an Stáit óstaigh. |
| --- | --- |

c)

bearta a dhéantar ar gach foras eile (Airteagal 15 de Threoir 2004/38/CE) lena gcuimsítear cásanna nach nglacfar le hiarratas ar dhoiciméad, mar shampla, mar gheall ar an gcaoi a ndearnadh é, ina ndiúltófar iarratas toisc nach gcomhlíonann an duine lena mbaineann na coinníollacha a bhaineann leis an gceart chun cónaí nó cinntí a dhéanfar de bhun an fhorais nach gcomhlíonann an duine i gceist a thuilleadh na coinníollacha a bhaineann leis an gceart chun cónaí amhail i gcás in a mbeidh saoránach de n Aontas nach bhfuil gníomhach sa gheilleagar ina ualach míréasúnta ar scéim cúnaimh shóisialta an Stáit óstaigh.

Áirithítear leis freisin go mbeidh feidhm iomlán ag coimircí ábhartha Chaibidil VI de Treoir 2004/38/CE maidir le cinntí i dtaca le srianadh a dhéanfar ar bhonn an iompair a tharla roimh dheireadh na hidirthréimhse.

I gcomhréir le cásdlí bunaithe CBAE maidir le prionsabail ghinearálta dhlí an Aontais, ní mór cinntí i dtaca le srianadh a dhéanfar i gcomhréir leis an reachtaíocht náisiúnta a bheith i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta agus le cearta bunúsacha, amhail an ceart chun saoil teaghlaigh.

2.10.   
  Airteagal 22 — Cearta gaolmhara

Cosnaítear an ceart atá ag baill teaghlaigh, cibé náisiúntacht atá acu, post a ghlacadh nó dul i mbun féinfhostaíochta sa Stát óstach, i gcomhréir le hAirteagal 23 de Threoir 2004/38/CE.

Is ionann sin agus a rá, maidir leis an mbeirt bhall teaghlaigh, nach raibh ina n-oibrithe roimh dheireadh na hidirthréimhse, ach a bhí ina n-oibrithe dá éis sin, agus baill teaghlaigh a bhí ina n-oibrithe cheana sa Stát óstach nó sa Stát oibre (oibrithe trasteorann), go bhfuil cosaint acu faoin gComhaontú.

2.11.   
  Airteagal 23 – Cóir chomhionann

Leantar leis an bhforáil sin Airteagal 24 de Threoir 2004/38/CE lena bhforáiltear maidir le cóir chomhionann i gcomparáid le hAirteagal 11 den Chomhaontú.

“Leathnaítear” an riail chéanna chuig baill teaghlaigh a bhfuil ceart chun cónaí buan sa Stát óstach acu. Ní mór déileáil leo mar náisiúnaigh de chuid an Stáit óstaigh agus ní mar bhaill teaghlaigh náisiúnach de chuid an Stáit óstaigh.

Is mar a chéile na díolúintí in Airteagal 24(2) de Threoir 2004/38/CE agus na díolúintí atá i bhfeidhm.

CAIBIDIL 2 – CEARTA OIBRITHE AGUS DAOINE FÉINFHOSTAITHE

2.12.   
  Airteagal 24 – Cearta oibrithe

2.12.1.   Airteagal 24(1): Cearta

Tugtar le hAirteagal 24(1) den Chomhaontú na cearta oibrithe uile ar bhonn dhlí an Aontais do thairbhithe an Chomhaontaithe arb oibrithe iad, lena n-airítear an cás go n-athrófar a stádas go stádas oibrithe tar éis dheireadh na hidirthréimhse (féach freisin Airteagal 17(1) agus Airteagal 22 den Chomhaontú). Ní chumhdaítear catagóirí eile thairbhithe an Chomhaontaithe leis an Airteagal sin.

2.12.1.1.   Teorainneacha

Tá feidhm ag na teorainneacha céanna ar fhorais beartais phoiblí, slándála poiblí agus sláinte poiblí a leagtar amach in Airteagal 45(3) CFAE.

Ní chumhdaítear leis an gComhaontú fostaíocht sa tseirbhís phoiblí de réir Airteagal 45(4) CFAE. Dá réir sin, féadfaidh an Ballstát óstach nó an Stát oibre rochtain a fhorchoimeád dá náisiúnaigh féin ar phoist a bhaineann le feidhmiú cumhachtaí dlí phoiblí agus le leas ginearálta an Stáit a chosaint i gcás ina mbeidh an srian sin i gcomhréir le hAirteagal 45(4) CFAE (cás C-270/13 Haralambidis).

2.12.1.2.   Pointe (a)-(h) de mhír 1: liosta neamh-uileghabhálach de chearta

Tá na cearta iomadúla iomlána a eascraíonn ó Airteagal 45 CFAE agus ó Rialachán (AE) Uimh. 492/2011 ag oibrithe. Maidir leis na cearta a leagtar amach i mír 1 de Rialachán 24 den Chomhaontú, is ionann an raon feidhme atá acu agus an bhrí atá leo agus an raon feidhme agus an bhrí a shainmhínítear in Airteagal 45 CFAE agus le Rialachán (AE) Uimh. 492/2011.

Maidir le cearta na n-oibrithe a liostaítear i mír 1 d’Airteagal 24 den Chomhaontú, ní liosta uileghabhálach é agus déanfar aon fhorbairt ar na cearta sin, le léirmhínithe a thiocfaidh amach anseo ó Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ar Airteagal 45 CFAE, a chumhdach (maidir leis an Ríocht Aontaithe, thabharfadh a n-údaráis bhreithiúnacha agus riaracháin “aird chuí” ar chásdlí ábhartha Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a leagfar síos tar éis dheireadh na hidirthréimhse). Dá réir sin, chomh maith leis na pointí a leagtar amach i mír 1 d’Airteagal 24 den Chomhaontú, coimeádfaidh aon oibrí an ceart gabháil le malairt fostaíochta agus post nua a chuardach sa Stát oibre, mar shampla, i gcomhréir le hAirteagal 45 CFAE.

2.12.2.   Airteagal 24(2): Ceart linbh oibrí oideachas iomlán a chríochnú

Tugtar cosaint le hAirteagal 24(2) den Chomhaontú do cheart linbh oibrí a oideachas iomlán a chríochnú sa Bhallstát óstach. Dá réir sin, i gcás linbh ar saoránach de chuid an Aontais nó de chuid na Ríochta Aontaithe a thuismitheoir, agus a mbíodh a thuismitheoir ag obair sa Bhallstát óstach mar thairbhí an Chomhaontaithe um Tharraingt siar, is féidir leis an leanbh sin leanúint de bheith ina chónaí sa Bhallstát óstach agus oideachas iomlán a chríochnú fiú tar éis don tuismitheoir sin scor de bheith ina chónaí sa Bhallstát óstach go dlíthiúil (i.e. d’fhág an tuismitheoir an Ballstát óstach, tá an tuismitheoir éagtha nó níor chomhlíon an tuismitheoir na coinníollacha a thuilleadh maidir le cónaí dlíthiúil, féach, mar shampla, cás C-310/08 Ibrahim agus cás C-480/08 Teixeira). Tá sé de cheart ag an leanbh atá i gceist go dtionlacfaidh príomhchúramóir é a fhad agus gur leanbh mionaoiseach é, nó fiú tar éis don leanbh lán-aois a bhaint amach, má leanfar cúram an phríomhchúramóra de bheith ag teastáil ón leanbh chun oideachas iomlán a chríochnú.

2.12.3.   Airteagal 24(3): Oibrithe trasteorann

Is féidir le hoibrithe trasteorann de bheith ag obair sa Stát oibre má rinne siad amhlaidh faoi dheireadh na hidirthréimhse.

Má stad siad de bheith ag obair roimh dheireadh na hidirthréimhse, is féidir leo a stádas mar oibrithe sa Stát oibre a choimeád, má chomhlíonann siad aon cheann de na coinníollacha sna cásanna a leagtar amach i bpointí (a), (b), (c) nó (d) d’Airteagal 7(3) de Threoir 2004/38/CE, áfach, ní gan é a bheith orthu stádas cónaithe a athrú go dtí an Stát oibre. Údaraítear leis seo na cearta ábhartha a leagtar amach le hAirteagal 24(1)(a)-(h) den Chomhaontú a bheith acu.

Coimeádfaidh oibrithe trasteorann an stádas sa Stát oibre sna cásanna a leanas:

| a) | oibrí nach mbeidh in ann obair ar bhonn sealadach de thoradh breoiteachta nó tionóisce; |
| --- | --- |

a)

oibrí nach mbeidh in ann obair ar bhonn sealadach de thoradh breoiteachta nó tionóisce;

| b) | oibrí a bheidh i ndífhostaíocht ainneonach a taifeadadh go cuí tar éis dó a bheith fostaithe ar feadh níos mó ná bliain amháin agus a bheidh cláraithe mar chuardaitheoir poist leis an oifig fostaíochta ábhartha; |
| --- | --- |

b)

oibrí a bheidh i ndífhostaíocht ainneonach a taifeadadh go cuí tar éis dó a bheith fostaithe ar feadh níos mó ná bliain amháin agus a bheidh cláraithe mar chuardaitheoir poist leis an oifig fostaíochta ábhartha;

| c) | oibrí a bheidh i ndífhostaíocht ainneonach a taifeadadh go cuí tar éis conradh fostaíochta ar théarma seasta a mhair níos lú ná bliain nó tar éis dó a bheith i ndífhostaíocht ainneonach le linn an chéad dá mhí dhéag agus é cláraithe mar chuardaitheoir poist leis an oifig fostaíochta ábhartha (sa chás sin, coimeádtar stádas an oibrí ar feadh tréimhse nach lú ná sé mhí); nó |
| --- | --- |

c)

oibrí a bheidh i ndífhostaíocht ainneonach a taifeadadh go cuí tar éis conradh fostaíochta ar théarma seasta a mhair níos lú ná bliain nó tar éis dó a bheith i ndífhostaíocht ainneonach le linn an chéad dá mhí dhéag agus é cláraithe mar chuardaitheoir poist leis an oifig fostaíochta ábhartha (sa chás sin, coimeádtar stádas an oibrí ar feadh tréimhse nach lú ná sé mhí); nó

| d) | rachaidh an duine faoi ghairmoiliúint (maidir le daoine i ndífhostaíocht go deonach, ní mór baint a bheith ag an oiliúint sin leis an bhfostaíocht roimhe sin). |
| --- | --- |

d)

rachaidh an duine faoi ghairmoiliúint (maidir le daoine i ndífhostaíocht go deonach, ní mór baint a bheith ag an oiliúint sin leis an bhfostaíocht roimhe sin).

I gcomhréir le cásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (cás C-507/12 Saint Prix), maidir leis an liosta coinníollacha faoinar féidir stádas an oibrí a choimeád, níl sé uileghabhálach.

2.13.   
  Airteagal 25 – Cearta daoine féinfhostaithe

2.13.1.   Airteagal 25(1): Cearta

Deonaítear na cearta faoi mhír 1 d’Airteagal 25 do thairbhithe an Chomhaontaithe uile ar daoine féinfhostaithe iad – ní hamháin daoine a bheidh féinfhostaithe ag deireadh na hidirthréimhse ach daoine eile a athróidh a stádas (féach Airteagal 17(1) ina bhforáiltear do cheart an duine gabháil le féinfhostaíocht).

De réir chásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (e.g. Cás 63/86 an Coimisiún v an Iodáil), féadfaidh daoine atá féinfhostaithe agus a thagann faoi Airteagal 49 CFAE cearta faoi Rialachán (AE) Uimh. 492/2011 is infheidhme de réir analaí a thairbhiú. Dá réir sin, mar shampla, níl feidhm ag Airteagal 24(1)(d) den Chomhaontú i leith dífhostú, ós rud é de réir nádúr an cháis, nach bhfuil duine féin fhostaithe faoi fhostóir agus nach féidir iad a dhífhostú.

Deonaítear na cearta faoi mhír 1 d’Airteagal 25 den Chomhaontú chomh maith do dhaoine féinfhostaithe trasteorann. Tá difríocht idir na catagóirí seo a leanas: i) duine atá ina chónaí i Stát A agus ag gabháil le gníomhaíocht i Stát B agus an duine sin féinfhostaithe; agus ii) duine atá ina chónaí i Stát A agus ag gabháil le gníomhaíocht i Stát A agus an duine sin féinfhostaithe agus ag an am céanna ag soláthar seirbhísí i Stát B agus i Stát C – cibé acu seirbhísí a sholáthar ar bhonn ócáideach nó trí bhunaíocht thánaisteach. Freagraíonn an chéad chatagóir do dhuine féinfhostaithe trasteorann agus ní fhreagraíonn an dara catagóir.

I ndáil leis an méid sin, tugtar ar aird nach gá gurb ionann oifig a bhunú i Stát eile nach stát cónaithe é chun seirbhísí a sholáthar sa stát eile sin agus bunaíocht sa Stát sin ina sholáthraítear na seirbhísí sin. Féadfar an ghníomhaíocht atá i gceist a mheas a bheith ag teacht faoi rialacha maidir le saoirse seirbhísí a sholáthar seachas faoi rialacha maidir le bunaíocht. Dá bhrí sin, ní mheasfar i gcónaí gur oibrí féinfhostaithe trasteorann duine a bhfuil oifig aige sa Stát oibre (1).

Áirítear le hAirteagal 4(4) den Chomhaontú go léirmhínítear coincheap an duine féinfhostaithe ar an mbealach céanna a léiríonn CBAE Airteagal 49 CFAE sa chásdlí ábhartha.

2.13.1.1.   Teorainneacha

Maidir leis na cearta a leagtar amach le mír 1 d’Airteagal 25 den Comhaontú, beidh feidhm ag na srianta céanna a leagtar amach le hAirteagail 51 agus 52 CFAE.

Dá réir sin, is féidir na cearta sin a bheith faoi réir teorainneacha ar fhorais beartais phoiblí, slándála poiblí nó sláinte poiblí (Airteagal 52 CFAE) agus féadfaidh an Stát oibre idirdhealú a dhéanamh in aghaidh daoine féinfhostaithe i leith gníomhaíochtaí a bhaineann, go hócáideach fiú, le feidhmiú údarás oifigiúil (Airteagal 51 CFAE).

2.13.1.2.   Airteagal 25(1)(a): Na cearta chun gabháil le gníomhaíochtaí agus iad a shaothrú mar dhaoine féinfhostaithe agus gnóthais a bhunú agus a bhainistiú

Tugtar cosaint faoin gComhaontú do na cearta chun gabháil le gníomhaíochtaí agus iad a shaothrú mar dhaoine féinfhostaithe agus gnóthais a bhunú agus a bhainistiú i gcomhréir le hAirteagal 49 CFAE, faoi na coinníollacha a leag an Stát óstach amach dá náisiúnaigh féin.

Mar sin féin, níor cheart a thuiscint go ndeonófar do náisiúnaithe den Ríocht Aontaithe an fhéidearthacht brath ar dhlí an Aontais chun seirbhísí a sholáthar i mBallstáit eile de chuid an Aontais nó chun iad féin a bhunú i mBallstáit eile de chuid an Aontais.

2.13.1.3.   Airteagal 25(1)(b): Tagairt don liosta neamh-uileghabhálach de chearta faoi Airteagal 24(1)

Tá na cearta iomadúla iomlána atá ábhartha a eascraíonn ó Airteagal 45 CFAE agus ó Rialachán (AE) Uimh. 492/2011 ag oibrithe féinfhostaithe sa Stát oibre.

2.13.2.   Airteagal 25(2): Ceart linbh oibrí féinfhostaithe oideachas iomlán a chríochnú

Le hAirteagal 25(2) tugtar cosaint do leanbh ar saoránach den Aontas nó den Ríocht Aontaithe a thuismitheoir nach bhfuil ina chónaí go dlíthiúil a thuilleadh i Stát óstach an linbh sin de réir Airteagal 24(2) den Chomhaontú, a mhéid a fhoráiltear maidir leis sin le Cásdlí an Aontais a léirigh CBAE (cás C-147/11 Czop & Punakova).

2.13.3.   Airteagal 25(3): Cearta oibrithe féinfhostaithe trasteorann agus teorainneacha na gcearta sin

Tá na cearta céanna ag oibrithe féinfhostaithe trasteorann agus atá oibrithe fostaithe trasteorann de bhun Airteagal 24(3) den Chomhaontú, lena ngabhann na forchoimeádais chéanna maidir le hábharthacht a shainítear sa treoir i leith Airteagal 25(1) (e.g. dífhostú).

2.14.   
  Airteagal 26 – Eisiúint doiciméid a lena n-aithnítear cearta oibrithe trasteorann

Faoi Airteagal 26 tá sé d’oibleagáid ar an Stát oibre doiciméad a eisiúint d’oibrithe trasteorann a chumhdaítear leis an gComhaontú, doiciméad lena ndeimhnítear an stádas atá acu má iarrann na hoibrithe trasteorann sin. Ag an am céanna, le hAirteagal 26, ceadaítear don Stát Oibre a cheangal ar oibrithe trasteorann a chumhdaítear leis an gComhaontú iarratas a dhéanamh ar dhoiciméad den sórt sin.

Murab ionann agus an doiciméad cónaithe a eisítear faoi Airteagal 18(1) den Chomhaontú, ní thugtar leis an doiciméad sin stádas cónaithe nua – aithnítear leis an doiciméad ceart atá ann cheana agus a leanann de bheith ann chun gabháil le gníomhaíocht eacnamaíoch sa Stát oibre.

Ós rud é gur minic a bhíonn oibrithe trasteorann ag imeacht as an Stát oibre agus ag teacht isteach arís ann, tá sé riachtanach go n-eiseofar doiciméad dóibh lena ndeimhneofar a stádas a luaithe is féidir chun nach ndéanfar iad a chosc ar a gcuid cearta a fheidhmiú tar éis dheireadh na hidirthréimhse, agus chun gur féidir leo cruthúnas na gceart sin a léiriú go héasca (go háirithe na cearta a bhaineann le trasnú teorainneacha faoi Airteagal 14 den Chomhaontú).

Maidir le hoibrithe trasteorann nach mbeidh i bhfostaíocht ar dháta an chur i bhfeidhm, beidh siad i dteideal go n-eiseofar doiciméad dóibh ar choinneáil go gcoimeádfaidh siad a stádas mar oibrithe i gcomhréir le hAirteagal 24(3) nó 25(3) de Chomhaontú (tagraítear leis na forálacha sin d’Airteagal 7(3) de Threoir 2004/38/CE).

CAIBIDIL 3 – CÁILÍOCHTAÍ GAIRMIÚLA

Baineann Caibidil 3 de Theideal II de chuid a dó den Chomhaontú le cás an duine a chumhdófar leis an gComhaontú agus a mbeidh aitheantas dá cháilíochtaí gairmiúla aige, nó a mbeidh iarratas déanta aige faoi dheireadh na hidirthréimhse, ina Bhallstát óstach nó ina Stát oibre, de réir mar is iomchuí.

Maidir leis na daoine sin, ráthaítear dóibh an méid seo a leanas:

| a) | bailíocht agus éifeachtacht cinntí náisiúnta lena n-aithnítear a gcáilíochtaí gairmiúla ón Ríocht Aontaithe nó ón Aontas (marthanacht na gcinntí); agus |
| --- | --- |

a)

bailíocht agus éifeachtacht cinntí náisiúnta lena n-aithnítear a gcáilíochtaí gairmiúla ón Ríocht Aontaithe nó ón Aontas (marthanacht na gcinntí); agus

| b) | a gceart comhfhreagrach chun an ghairm ábhartha agus na gníomhaíochtaí ábhartha a chleachtadh agus chun leanúint de bheith á gcleachtadh sa Stát óstach nó sa Stát oibre (i gcás oibrithe trasteorann). |
| --- | --- |

b)

a gceart comhfhreagrach chun an ghairm ábhartha agus na gníomhaíochtaí ábhartha a chleachtadh agus chun leanúint de bheith á gcleachtadh sa Stát óstach nó sa Stát oibre (i gcás oibrithe trasteorann).

Os a choinne sin, ní dhéantar leis an gCaibidil sin aon cheart a dheonú ná a ráthú do náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a chumhdaítear faoi raon feidhme pearsanta an Chomhaontaithe, ceart a bhaineann leis an margadh inmheánach maidir le seirbhísí a sholáthar do Bhallstáit an Aontais nach a mBallstát óstach ná a Stát Oibre iad, de réir mar is iomchuí.

Faoin gComhaontú ní ráthaítear do náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe a chumhdaítear faoi raon feidhme pearsanta an Chomhaontaithe an ceart brath ar dhlí an Aontais le haitheantas breise ar a gcáilíochtaí gairmiúla a fháil tar éis na hidirthréimhse, bíodh sé sa Bhallstát óstach, sa Stát oibre nó in aon Bhallstát eile de chuid an Aontais.

Ní dhéileáiltear sa Chomhaontú le cóireáil cáilíochtaí gairmiúla a fuarthas sa Ríocht Aontaithe nó san Aontas roimh dheireadh na hidirthréimhse nach bhfuil aitheanta nó nach bhfuil á n-aithint ar an taobh eile roimh an dáta sin.

2.15.   
  Airteagal 27 – Cáilíochtaí gairmiúla aitheanta

2.15.1.   Cur chuige ginearálta

Tuairiscítear in Airteagal 27 na cineálacha cinntí aitheantais a bhfuil marthanacht leo faoin gComhaontú, na stáit ina bhfuil marthanacht leis na cinntí seo (Stát óstach nó Stát oibre), na daoine a thairbheoidh de mharthanacht na gcinntí (na daoine sin atá cumhdaithe leis an gComhaontú) agus éifeachtaí mharthanacht na gcinntí sna stáit faoi seach.

Cé na cinntí a bhfuil marthanacht leo?

Go bunúsach, cumhdaítear le hAirteagal 27 den Chomhaontú cinntí maidir le haitheantas arna nglacadh i gcomhréir le ceithre ionstraim dlí shonracha de chuid an Aontais, is iad sin an Treoir maidir le Cáilíochtaí Gairmiúla (Treoir 2005/36/CE), an Treoir maidir le Bunaíocht i gcás Dlíodóirí (Treoir 98/5/CE), an Treoir maidir le hIniúchóirí Reachtúla (Treoir 2006/43/CE) agus an Treoir maidir le Táirgí Tocsaineacha (Treoir 74/556/CEE).

2.15.2.   Airteagal 27(1)(a) agus Airteagal 27(2): Aitheantais faoin Treoir maidir le Cáilíochtaí Gairmiúla

Cumhdaítear leis an gComhaontú gach aon cheann de na trí chineál aitheantais chun críocha bunaíochta dá bhforáiltear le Teideal III de Threoir 2005/36/CE:

| a) | aitheantais faoin gcóras ginearálta (Airteagal 10 et seq. de Threoir 2005/36/CE); |
| --- | --- |

a)

aitheantais faoin gcóras ginearálta (Airteagal 10 et seq. de Threoir 2005/36/CE);

| b) | aitheantais ar bhonn taithí gairmiúil (Airteagal 16 et seq. de Threoir 2005/36/CE); agus |
| --- | --- |

b)

aitheantais ar bhonn taithí gairmiúil (Airteagal 16 et seq. de Threoir 2005/36/CE); agus

| c) | Aitheantais ar bhonn comhordú coinníollacha oiliúna íosta (Airteagal 21 et seq. de Threoir 2005/36/CE). |
| --- | --- |

c)

Aitheantais ar bhonn comhordú coinníollacha oiliúna íosta (Airteagal 21 et seq. de Threoir 2005/36/CE).

Áirítear leis na haitheantais sin an méid a leanas:

| — | Faoi Airteagal 27(2)(a) den Chomhaontú: aitheantais ar cháilíochtaí gairmiúla ó thríú tír atá cumhdaithe le hAirteagal 3(3) de Threoir 2005/36/CE.
  Is aitheantais iad sin ó Bhallstát den Aontas Eorpach nó ón Ríocht Aontaithe ar cháilíochtaí ó thríú tír a aithníodh cheana féin i Ballstát eile den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe faoi Airteagal 2(2) de Threoir 2005/36/CE agus a comhshamhlaíodh le cáilíocht náisiúnta (an tAontas nó an Ríocht Aontaithe) de thairbhe, tar éis chéad aitheantais i Ballstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe, trí bliana de thaithí ghairmiúil a bheith ag an sealbhóir sa ghairm lena mbaineann sa Stát (Ballstát den Aontas nó an Ríocht Aontaithe) ina aithníodh iad i dtús báire.
  Ní chumhdaítear leis an gComhaontú an chéad aitheantas ar cháilíochta tríú tír i mBallstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe, ní chumhdaítear ach aitheantais ina dhiaidh sin a mhéid go gcomhlíontar na coinníollacha dá bhforáiltear faoi Airteagal 3(3) de Threoir 2005/36/CE. |
| --- | --- |

—

Faoi Airteagal 27(2)(a) den Chomhaontú: aitheantais ar cháilíochtaí gairmiúla ó thríú tír atá cumhdaithe le hAirteagal 3(3) de Threoir 2005/36/CE.

Is aitheantais iad sin ó Bhallstát den Aontas Eorpach nó ón Ríocht Aontaithe ar cháilíochtaí ó thríú tír a aithníodh cheana féin i Ballstát eile den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe faoi Airteagal 2(2) de Threoir 2005/36/CE agus a comhshamhlaíodh le cáilíocht náisiúnta (an tAontas nó an Ríocht Aontaithe) de thairbhe, tar éis chéad aitheantais i Ballstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe, trí bliana de thaithí ghairmiúil a bheith ag an sealbhóir sa ghairm lena mbaineann sa Stát (Ballstát den Aontas nó an Ríocht Aontaithe) ina aithníodh iad i dtús báire.

Ní chumhdaítear leis an gComhaontú an chéad aitheantas ar cháilíochta tríú tír i mBallstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe, ní chumhdaítear ach aitheantais ina dhiaidh sin a mhéid go gcomhlíontar na coinníollacha dá bhforáiltear faoi Airteagal 3(3) de Threoir 2005/36/CE.

| — | Faoi Airteagal 27(2)(b): cinntí ar rochtain pháirteach faoi Airteagal 4f de Threoir 2005/36/CE. |
| --- | --- |

—

Faoi Airteagal 27(2)(b): cinntí ar rochtain pháirteach faoi Airteagal 4f de Threoir 2005/36/CE.

| — | Faoi Airteagal 27(2)(c): cinntí aitheantais chun críocha bunaíochta a fhaightear faoi nós imeachta leictreonach an Chárta gairmí Eorpaigh.
  Tá nósanna imeachta an Chárta Gairmí Eorpaigh maidir le haitheantas ar fáil faoi láthair le haghaidh altraí ginearálta, cógaiseoirí, fisiteiripeoirí, treoraithe sléibhe agus gníomhairí eastáit réadaigh.
  Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara nach n-áirithítear leis an gComhaontú ach bailíocht leanúnach agus éifeachtacht chinneadh an aitheantais féin; ní áirithítear leis an gComhaontú rochtain leanúnach ar líonra leictreonach foluiteach (modúl chárta gairmí Eorpach IMI) na n-údarás agus na ngairmithe lena mbaineann (féach Airteagal 8 agus Airteagal 29 den Chomhaontú). Ní bheidh rochtain ag gairmithe ar chomhéadan ar líne chárta gairmí Eorpaigh lagaithe. |
| --- | --- |

—

Faoi Airteagal 27(2)(c): cinntí aitheantais chun críocha bunaíochta a fhaightear faoi nós imeachta leictreonach an Chárta gairmí Eorpaigh.

Tá nósanna imeachta an Chárta Gairmí Eorpaigh maidir le haitheantas ar fáil faoi láthair le haghaidh altraí ginearálta, cógaiseoirí, fisiteiripeoirí, treoraithe sléibhe agus gníomhairí eastáit réadaigh.

Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara nach n-áirithítear leis an gComhaontú ach bailíocht leanúnach agus éifeachtacht chinneadh an aitheantais féin; ní áirithítear leis an gComhaontú rochtain leanúnach ar líonra leictreonach foluiteach (modúl chárta gairmí Eorpach IMI) na n-údarás agus na ngairmithe lena mbaineann (féach Airteagal 8 agus Airteagal 29 den Chomhaontú). Ní bheidh rochtain ag gairmithe ar chomhéadan ar líne chárta gairmí Eorpaigh lagaithe.

Is éifeacht shonrach de chuid na marthanachta dá foráiltear leis an gComhaontú le cinntí aitheantais a chumhdaítear le Treoir 2005/36/CE go leanfar d’aon cheanglas maidir le heolas ar theanga agus/nó aon cheadú ó chiste árachais sláinte a d’fhéadfadh an Stát óstach a éileamh, a mheas agus forálacha ábhartha Threoir 2005/36/CE, is iad sin Airteagail 53 agus 55, á gcur san áireamh.

2.15.3.   Airteagal 27(1)(b): Aitheantais faoin Treoir maidir le Bunaíocht i gcás Dlíodóirí

Leis an gComhaontú agus i leith daoine atá cumhdaithe lena raon feidhme pearsanta, tá marthanacht leis na cinntí lena dtugtar cead isteach chuig gairm an dlíodóra do dhlíodóir den Ríocht Aontaithe nó den Aontas sa Bhallstát óstach nó sa Stát oibre faoi Airteagal 10 (1) agus (3) de Threoir 98/5/CE (lena n-éascaítear cleachtas ghairm an dlíodóra ar bhonn buan i mBallstát nach an Ballstát ina bhfuarthas an cháilíocht).

Tarscaoiltear le héifeacht na marthanachta, i leith saoránaigh den Aontais nó den Ríocht Aontaithe, aon cheanglas áitiúil náisiúntachta lena bhféadfaí rochtain a theorannú ar ghairm an dlíodóra sa Stát óstach nó sa Stát oibre.

Tá éifeacht na marthanachta teoranta don Stát óstach nó don Stát oibre.

Dá bhí sin, maidir le dlíodóirí den Ríocht Aontaithe, le náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe, a d’fhéadfadh tairbhe a bhaint as na forálacha sin in aon Bhallstát de chuid an Aontais, ní fhoráiltear leis an gComhaontú maidir le cur i bhfeidhm dhá Threoir ábhartha maidir le dlí an Aontais, is iad sin Treoir 77/246/CEE agus Treoir 98/5/CE, in aon Stát eile seachas an Stát óstach nó an Stát oibre lena mbaineann.

2.15.4.   Airteagal 27(1)(c): Aitheantais faoin Treoir maidir le iniúchóirí reachtúla

A mhéid a bhaineann le daoine atá cumhdaithe faoi raon feidhme pearsanta an Chomhaontaithe, maidir le formheas iniúchóirí reachtúla sa Stát óstach nó sa Stát oibre, iniúchóirí a bhí formheasta i dtús báire san Aontas nó sa Ríocht Aontaithe faoi Airteagal 14 de Threoir 2006/43/CE, leanfaidh éifeacht de bheith ag an bhformheas sin sa Stát óstach nó sa Stát oibre agus leanfaidh rochtain de bheith ag na tairbhithe ar an ngairm mar a bhí.

2.15.5.   Airteagal 27(1)(d): Aitheantais faoin Treoir maidir le Táirgí Tocsaineacha

A mhéid a bhaineann le daoine atá cumhdaithe le raon feidhme pearsanta an Chomhaontaithe, maidir lena bhformheas chun críche bunaíochta sa Stát óstach nó sa Stát oibre faoi na forálacha ábhartha de Threoir 74/556/CEE, leanfaidh feidhm de bheith ag an bhformheas sin faoin gComhaontú.

2.15.6.   Éifeachtaí foriomlána

Cuimsítear le héifeachtaí na marthanachta a thairgtear le hAirteagal 27, comhshamhlú na dtairbhithe bunaithe le náisiúnaigh dá Stát óstach nó dá Stát oibre, de réir mar is iomchuí, maidir lena rochtain ar a ngairmeacha agus ar ghníomhaíochtaí gairmiúla ábhartha ar na críocha sin agus iad a shaothrú.

Mar sin féin, leis an gcomhshamhlú sin, ní thugtar aon cheart margaidh eile faoi dhlí an Aontais do na tairbhithe maidir le seirbhísí a sholáthar ar críocha eile nach iad atá cumhdaithe leis na héifeachtaí sonracha marthanacha sin.

2.16.   
  Airteagal 28 – Nósanna imeachta leanúnacha maidir le cáilíochtaí gairmiúla a aithint

2.16.1.   Raon feidhme

Is ionann Airteagal 28 agus Airteagal 27 maidir le raon feidhme pearsanta agus ábhartha agus cumhdaítear leis gach iarraidh ábhartha ar aitheantas ar cháilíochtaí gairmiúla atá curtha isteach go foirmiúil, agus atá ar feitheamh, ag deireadh na hidirthréimhse. Leanfar de gach nós imeachta agus cuirfear i gcrích iad (lena n-áirítear aon bheart cúiteach a fhéadfar a éileamh) i gcomhréir leis na rialacha agus nósanna imeachta dá bhforáiltear le Rialachán ábhartha an Aontais go dtí go nglacfaidh an t-údarás inniúil cinneadh críochnaitheach.

Is gá dhá ghné shonracha a lua:

| — | Ní hamháin go gcumhdaítear le hAirteagal 28 nós imeachta riaracháin ach chomh leis sin, cumhdaítear aon nós imeachta breithiúnach agus achomharc breithiúnach a fhéadfar a dhéanamh tar éis dheireadh na hidirthréimhse. Cumhdaítear leis an bhforáil chomh maith nósanna imeachta breithiúnacha ábhartha a bheidh ar feitheamh ag deireadh na hidirthréimhse; |
| --- | --- |

—

Ní hamháin go gcumhdaítear le hAirteagal 28 nós imeachta riaracháin ach chomh leis sin, cumhdaítear aon nós imeachta breithiúnach agus achomharc breithiúnach a fhéadfar a dhéanamh tar éis dheireadh na hidirthréimhse. Cumhdaítear leis an bhforáil chomh maith nósanna imeachta breithiúnacha ábhartha a bheidh ar feitheamh ag deireadh na hidirthréimhse;

| — | Maidir le hiarratais ar feitheamh ar aitheantas ar cháilíochtaí gairmiúla faoi nós imeachta an Chárta Gairmí Eorpaigh, deimhnítear leis an dara fomhír d’Airteagal 28 go mbeidh siad le tabhairt i gcrích faoi fhorálacha ábhartha dhlí an Aontais. |
| --- | --- |

—

Maidir le hiarratais ar feitheamh ar aitheantas ar cháilíochtaí gairmiúla faoi nós imeachta an Chárta Gairmí Eorpaigh, deimhnítear leis an dara fomhír d’Airteagal 28 go mbeidh siad le tabhairt i gcrích faoi fhorálacha ábhartha dhlí an Aontais.

A mhéid a bheidh gá le rochtain leanúnach ar an líonra leictreonach foluiteach (modúl IMI) tar éis dheireadh na hidirthréimhse go dtí go dtabharfar nós imeachta an Chárta Gairmí Eorpaigh i gcrích, cuirtear foráil shonrach isteach in Airteagal 29(2) den Chomhaontú le haghaidh rochtain theoranta a fháil ar mhodúl IMI.

2.16.2.   Éifeachtaí

Ba cheart éifeachtaí na n-imeachtaí a bheidh le cur i gcrích faoi Airteagal 28 a bheith comhionann le héifeacht na gcinntí aitheantais atá marthanach faoi Airteagal 27 den Chomhaontú agus a mhínítear thuas.

2.17.   
  Airteagal 29 – Comhar riaracháin maidir le haitheantas a thabhairt do cháilíochtaí gairmiúla

2.17.1.   Oibleagáid an chomhair idir údaráis inniúla

Áirithítear le hAirteagal 29(1) gur cheart d’údaráis inniúla na Ríochta Aontaithe agus an Aontais leanúint de bheith faoi cheangal ag oibleagáid ghinearálta an chomhair i rith na tréimhse achomhairc gach cás aitheantais a bheidh ar feitheamh a chumhdaítear le hAirteagal 28 den Chomhaontú.

Tarscaoiltear leis an bhforáil seo aon fhoráil náisiúnta a d’fhéadfadh bac a chur ar fhaisnéis ábhartha a mhalartú le húdaráis eachtracha maidir le hiarratasóirí, a gcáilíochtaí gairmiúla agus n-iompar ginearálta agus gairmiúil, go dtí go dtabharfar aitheantas dá gcáilíochtaí gairmiúla agus sula rachaidh siad chun gairme ina Stát óstach nó a Stát oibre.

Is gá le haon oibleagáid nó tarscaoileadh den sórt sin chun ábhair imní i ndáil le sábháilteacht an phobail a bhainistiú mar is ceart i rith an phróisis aitheantais.

2.17.2.   Rochtain theoranta ar IMI tar éis an tarraingt siar

De réir mar a leagtar amach thuas, foráiltear le hAirteagal 29(2) do mhaolú sealadach ar Airteagal 8 den Chomhaontú lenar féidir le húdaráis na Ríochta Aontaithe rochtain a fháil ar mhodúl IMI le haghaidh an Charta Gairmí Eorpaigh fad agus a bheidh gá leis chun na próisis le haghaidh aitheantais a bheidh ar feitheamh ag deireadh na hidirthréimhse a thabhairt i gcrích.

Tá teorann suas le 9 mí tar éis dheireadh na hidirthréimhse leis an úsáid sin, faoin am sin beidh gach próiseas tugtha i gcrích lena n-áirítear spriocdhátaí dochta is infheidhme maidir leis an bpróiseas atá i gceist.

3.   TEIDEAL III – COMHORDÚ NA gCÓRAS SLÁNDÁLA SÓISIALTA

I gcomhthéacs chomhordú na gcóras slándála sóisialta, tá trí chatagóir daoine ann:

| 1. | daoine lena mbeidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 maidir le comhordú na gcóras slándála sóisialta agus faoi Rialacháin (CE) Uimh. 987/2009 lena leagtar síos an nós imeachta chun Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 a chur chun feidhme, agus leanfaidh an fheidhm sin de bheith ann ar bhonn Airteagal 30 de Chomhaontú; |
| --- | --- |

1.

daoine lena mbeidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 maidir le comhordú na gcóras slándála sóisialta agus faoi Rialacháin (CE) Uimh. 987/2009 lena leagtar síos an nós imeachta chun Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 a chur chun feidhme, agus leanfaidh an fheidhm sin de bheith ann ar bhonn Airteagal 30 de Chomhaontú;

| 2. | daoine a leanfaidh feidhm de bheith ag cuid de na rialacha comhordúcháin maidir leo nó a mbeidh feidhm acu maidir leo amach anseo de bharr imthosca sonracha, ar bhonn Airteagal 32 den Chomhaontú; |
| --- | --- |

2.

daoine a leanfaidh feidhm de bheith ag cuid de na rialacha comhordúcháin maidir leo nó a mbeidh feidhm acu maidir leo amach anseo de bharr imthosca sonracha, ar bhonn Airteagal 32 den Chomhaontú;

| 3. | daoine atá lasmuigh de raon feidhme an Chomhaontaithe agus nach mbeidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin maidir leo sa chaidreamh idir an Ríocht Aontaithe agus an tAontas. |
| --- | --- |

3.

daoine atá lasmuigh de raon feidhme an Chomhaontaithe agus nach mbeidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin maidir leo sa chaidreamh idir an Ríocht Aontaithe agus an tAontas.

3.1.   
  Airteagal 30 – Daoine atá cumhdaithe

3.1.1.   Barúlacha ginearálta

Sainítear le hAirteagal 30 den Chomhaontú na daoine a mbeidh feidhm ag na rialacha uile um shlándáil shóisialta a chomhordú maidir leo:

| — | liostaítear sa chéad mhír staideanna éagsúla an duine maidir le slándáil shóisialta trasteorann ina mbeidh an Ríocht Aontaithe agus Ballstát den Aontas i gceist; |
| --- | --- |

—

liostaítear sa chéad mhír staideanna éagsúla an duine maidir le slándáil shóisialta trasteorann ina mbeidh an Ríocht Aontaithe agus Ballstát den Aontas i gceist;

| — | sainítear leis an dara mír an teorainn ama maidir le feidhm a bheith ag Airteagal 30(1) maidir leis na daoine seo; |
| --- | --- |

—

sainítear leis an dara mír an teorainn ama maidir le feidhm a bheith ag Airteagal 30(1) maidir leis na daoine seo;

| — | faoin gclásal iarmharach sa tríú mír, maidir le daoine atá cumhdaithe faoi raon feidhme pearsanta Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú, cumhdaítear iad chomh maith le Teideal III fiú mura raibh na daoine sin nó mura mbeidh siad a thuilleadh faoi raon feidhme Theideal 30(1); |
| --- | --- |

—

faoin gclásal iarmharach sa tríú mír, maidir le daoine atá cumhdaithe faoi raon feidhme pearsanta Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú, cumhdaítear iad chomh maith le Teideal III fiú mura raibh na daoine sin nó mura mbeidh siad a thuilleadh faoi raon feidhme Theideal 30(1);

| — | sainítear leis an gceathrú mír an teorainn ama maidir le feidhm a bheith ag Airteagal 30(3) maidir leis na daoine seo; |
| --- | --- |

—

sainítear leis an gceathrú mír an teorainn ama maidir le feidhm a bheith ag Airteagal 30(3) maidir leis na daoine seo;

| — | sainítear leis an gcúigiú mír nach gcumhdaítear le hAirteagal 30 ach baill teaghlaigh agus marthanóirí a bhfuil cearta ag dul dóibh, agus oibleagáidí sa cháil sin, i gcomhréir le Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. |
| --- | --- |

—

sainítear leis an gcúigiú mír nach gcumhdaítear le hAirteagal 30 ach baill teaghlaigh agus marthanóirí a bhfuil cearta ag dul dóibh, agus oibleagáidí sa cháil sin, i gcomhréir le Rialachán (CE) Uimh. 883/2004.

Mar a thagraítear dó in Airteagal 31(2) den Chomhaontú, ba cheart na coincheapa a úsáidtear faoin Teideal sin a thuiscint mar thagairt do na coincheapa a úsáidtear i Rialachán (CE) Uimh. 883/2004.

Tagraítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú do dhaoine atá “faoi réir reachtaíocht” Ballstáit den Aontas nó na Ríochta Aontaithe. Tá an staid le sainiú de bhun riail na heasaontachta dlíthe faoi Theideal II de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004.

Baineann raon feidhme pearsanta maidir le comhordú slándála sóisialta go sonrach le Teideal III de Chuid a Dó den Chomhaontú agus ní gá é a bheith comhfhreagrach do Theideal II. Cuir i gcás na himthosca a d’fhéadfadh a bheith ann ina mbeadh daoine nach dtiocfadh faoi raon feidhme Theideal II ach mar sin féin, thiocfadh na daoine sin faoi raon feidhme Theideal III (e.g. na daoine sin faoi raon feidhme Airteagal 32 den Chomhaontú).

Ós rud é nach ionann na haidhmeanna le Teideal II agus le Teideal III de Chuid a Dó den Chomhaontú, d’fhéadfadh brí dhifriúil a bheith le téarmaí a úsáidtear faoin dá theideal de Chuid a dó den Chomhaontú (cuir i gcás na coincheap maidir le “cónaí”, “oibrí trasteorann” nó “postú”) i gcomhréir le raonta feidhme pearsanta difriúla fhorálacha dhlí an Aontais lena mbeidh feidhm acu agus i gcomhréir lena léiriú ag CBAE.

Cuir i gcás, ba cheart an coincheap “gnáthchónaí”, a úsáidtear i dTeideal III de Chuid a Dó den Chomhaontú, a thuiscint mar a shainmhínítear le hAirteagal 1(j) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 (an áit ina mbíonn cónaí ar an duine de gnáth) agus mar a mhínítear a thuilleadh le hAirteagal 11 de Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 (dá ngairtear “gnáthchónaí” anseo feasta). Tá tuilleadh sonraí maidir le coincheap “gnáthchónaí”, de réir bhrí na rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú, le fáil sa Treoirleabhar Praiticiúil um Reachtaíocht is infheidhme don Aontas Eorpach, an Limistéar Eorpach Eacnamaíoch agus an Eilvéis, arna fhormheas ag an gCoimisiún Riaracháin um Chomhordú na gCóras Slándála Sóisialta. Tá brí dhifriúil leis an gcoincheap faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 rud nár cheart a mheascadh le coincheap “cónaí” faoi Theideal II de Chuid a dó den Chomhaontú seo, a úsáidtear de réir bhrí Chaibidil III de Threoir 2004/38/CE.

Is sampla é nach bhfuil an dá choincheap maidir le “cónaí” comhfhreagrach dá chéile ann ná an staid a bhaineann le mic léinn. Chun críche rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú, beidh mic léinn ina ngnáthchónaí i bprionsabal ina mBallstát bunaidh agus beidh siad ag fanacht go sealadach sa Bhallstát ina ndéanfaidh siad staidéar. An ag am céanna, beidh an ceart chun cónaí ag mic léinn, faoi dhálaí choinníollacha Threoir 2004/38/CE, sa Bhallstát ina ndéanfaidh siad staidéar.

Is sampla eile é lena léirítear an caidreamh idir Teideal II agus Teideal III de chuid a Dó den Chomhaontú cás an duine is Saoránach den Chróit a bheidh:

| — | ag obair agus ina ghnáthchónaí sa Ríocht Aontaithe; |
| --- | --- |

—

ag obair agus ina ghnáthchónaí sa Ríocht Aontaithe;

| — | agus in 2022 a gheobhaidh an ceart maidir le buanchónaí sa Ríocht Aontaithe ar bhonn Airteagal 16 den Chomhaontú; |
| --- | --- |

—

agus in 2022 a gheobhaidh an ceart maidir le buanchónaí sa Ríocht Aontaithe ar bhonn Airteagal 16 den Chomhaontú;

| — | in 2025 a thiocfaidh ar ais chun na Cróite agus a thosóidh ag obair ann agus aistreoidh sé a chun gnáthchónaí ansin; |
| --- | --- |

—

in 2025 a thiocfaidh ar ais chun na Cróite agus a thosóidh ag obair ann agus aistreoidh sé a chun gnáthchónaí ansin;

| — | agus ag an am céanna, coimeádfaidh sé a cheart buanchónaithe faoi Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú sa Ríocht Aontaithe ar feadh cúig bliana as a chéile. |
| --- | --- |

—

agus ag an am céanna, coimeádfaidh sé a cheart buanchónaithe faoi Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú sa Ríocht Aontaithe ar feadh cúig bliana as a chéile.

Fad agus a bheidh an ceart buanchónaithe ag an Saoránach den Chróit sa Ríocht Aontaithe de réir bhrí Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú, beidh sé de cheart aige tairbhe a bhaint as forálacha Theideal III má fhilleann sé ar an Ríocht Aontaithe. Thairis sin, a fhad agus a bheidh an ceart buanchónaithe á choimeád ag an saoránach sin sa Ríocht Aontaithe, beidh sé de cheart aige sochair slándála sóisialta a easpórtáil ansin (e.g. sochar dífhostaíochta dá mbeadh sé ina chuardaitheoir poist) nó a Chárta Eorpach um Árachas Sláinte a úsáid ansin.

I gcás ar leithligh ón dá choincheap dá dtagraítear thuas, maidir le ceart dlíthiúil chun cónaí ag náisiúnaigh tríú tír a chumhdaítear le Teideal III de Chuid a dó den Chomhaontú um Tharraingt siar, ba cheart sin a thuiscint de bhun reachtaíocht thánaisteach an Aontais nó de bhun reachtaíocht náisiúnta.

Maidir le daoine atá cumhdaithe le Teideal III den Chomhaontú, ní hionann cur i bhfeidhm rialacha Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 a thagann as Teideal III agus ceart ann féin chun aistriú go Stát óstach nó an ceart chun cónaí ann. Ní shainítear leis ach na hiarmhairtí dlíthiúla maidir le slándáil shóisialta i staid mar sin. Mar shampla, ar bhonn an Chomhaontaithe, ní fhéadfar oibrithe a phostú a thuilleadh, le seirbhísí a sholáthar ón Ríocht Aontaithe nó chuig an Ríocht Aontaithe, tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

3.1.2.   Airteagal 30(1): Raon feidhme pearsanta (clásal ginearálta)

3.1.2.1.   Airteagal 30(1)

Tagraítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú do na catagóirí daoine seo a leanas:

| — | Saoránaigh den Aontas – saoránaigh de Ballstáit an Aontais |
| --- | --- |

—

Saoránaigh den Aontas – saoránaigh de Ballstáit an Aontais

| — | Saoránaigh den Ríocht Aontaithe de réir mar a shainmhínítear faoina reachtaíocht náisiúnta |
| --- | --- |

—

Saoránaigh den Ríocht Aontaithe de réir mar a shainmhínítear faoina reachtaíocht náisiúnta

| — | Dídeanaithe agus Daoine gan Stát a bhíonn ina gcónaí de ghnáth i mBallstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe |
| --- | --- |

—

Dídeanaithe agus Daoine gan Stát a bhíonn ina gcónaí de ghnáth i mBallstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe

| — | náisiúnaigh tríú tír atá ina gcónaí go dleathach i mBallstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe |
| --- | --- |

—

náisiúnaigh tríú tír atá ina gcónaí go dleathach i mBallstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe

| — | baill teaghlaigh agus a marthanóirí sna catagóirí thuas. |
| --- | --- |

—

baill teaghlaigh agus a marthanóirí sna catagóirí thuas.

Tagann na daoine sin faoi raon feidhme Theideal III de chuid a dó den Chomhaontú má chomhlíonfaidh siad the coinníollacha a leagtar amach i mír 1 den Airteagal seo:

| — | Pointe (a) agus (b): Saoránaigh den Aontas a bheidh faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse agus vice versa (cibé gnáthchónaí atá ag an duine sin). Áirítear leis sin aon duine faoi réir reachtaíocht den Ríocht Aontaithe nó reachtaíocht de Bhallstát faoi Theideal II de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 lena n-áirítear na cásanna a leagtar amach faoi Airteagal 11(2) den Rialachán sin. |
| --- | --- |

—

Pointe (a) agus (b): Saoránaigh den Aontas a bheidh faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse agus vice versa (cibé gnáthchónaí atá ag an duine sin). Áirítear leis sin aon duine faoi réir reachtaíocht den Ríocht Aontaithe nó reachtaíocht de Bhallstát faoi Theideal II de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 lena n-áirítear na cásanna a leagtar amach faoi Airteagal 11(2) den Rialachán sin.

| — | Pointe (c) agus (d): Saoránaigh den Aontas faoi réir reachtaíocht Bhallstát an Aontais (sa bhrí chéanna faoin phointe urchair roimhe seo) ag deireadh na hidirthréimhse agus ina ngnáthchónaí sa Ríocht Aontaithe agus vice versa. |
| --- | --- |

—

Pointe (c) agus (d): Saoránaigh den Aontas faoi réir reachtaíocht Bhallstát an Aontais (sa bhrí chéanna faoin phointe urchair roimhe seo) ag deireadh na hidirthréimhse agus ina ngnáthchónaí sa Ríocht Aontaithe agus vice versa.

| — | Pointe (e): Maidir le saoránaigh de chuid an Aontais a bheidh ag gabháil le gníomhaíocht shochrach sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse ach atá faoi réir rialachán Bhallstát de chuid an Aontais faoi Teideal II de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus vice versa. Maidir le sochair a fháil, dá dtagraítear in Airteagal 11(2) den Rialachán, ní mór a mheas gurb ionann sin agus gníomhaíocht shochrach a fheidhmiú chun na críche sin. Beidh feidhm aige sin cibé áit ina bhfuil an gnáthchónaí. |
| --- | --- |

—

Pointe (e): Maidir le saoránaigh de chuid an Aontais a bheidh ag gabháil le gníomhaíocht shochrach sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse ach atá faoi réir rialachán Bhallstát de chuid an Aontais faoi Teideal II de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus vice versa. Maidir le sochair a fháil, dá dtagraítear in Airteagal 11(2) den Rialachán, ní mór a mheas gurb ionann sin agus gníomhaíocht shochrach a fheidhmiú chun na críche sin. Beidh feidhm aige sin cibé áit ina bhfuil an gnáthchónaí.

| — | Pointe (f): Dídeanaithe agus daoine gan stát i staid amháin dá dtagraítear thuas agus ar choinníoll breise go mbeidh cónaí dlíthiúil orthu sa Ríocht Aontaithe i mBallstát den Aontas. |
| --- | --- |

—

Pointe (f): Dídeanaithe agus daoine gan stát i staid amháin dá dtagraítear thuas agus ar choinníoll breise go mbeidh cónaí dlíthiúil orthu sa Ríocht Aontaithe i mBallstát den Aontas.

| — | Pointe (g): Saoránaigh tríú tír i gceann amháin de na staideanna dá dtagraítear thuas agus ar choinníoll breise go mbeidh cónaí dlíthiúil orthu (de bhun reachtaíocht thánaisteach an Aontais nó de bhun reachtaíocht náisiúnta) sa Ríocht Aontaithe i mBallstát den Aontas a bheidh i staid trasteorann idir Ballstát den Aontas agus an Ríocht Aontaithe. Ní bheidh feidhm aige sin más an Danmhairg Ballstát an Aontais a bheidh i gceist. Maidir le cásanna saoránaigh tríú tír a bhfuil gnéithe trasteorann leo idir Ballstáit an Aontais agus nach mbaineann an Ríocht Aontaithe leis na cásanna sin, cumhdaítear na cásanna sin le Rialachán (AE) Uimh. 1231/2010 lena leathnaítear Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 chuig saoránaigh tríú tír nach gcumhdaítear cheana féin leis na Rialacháin sin ar bhonn náisiúntachta amháin ná le pointe (g) d’Airteagal 30(1) den Chomhaontú seo. |
| --- | --- |

—

Pointe (g): Saoránaigh tríú tír i gceann amháin de na staideanna dá dtagraítear thuas agus ar choinníoll breise go mbeidh cónaí dlíthiúil orthu (de bhun reachtaíocht thánaisteach an Aontais nó de bhun reachtaíocht náisiúnta) sa Ríocht Aontaithe i mBallstát den Aontas a bheidh i staid trasteorann idir Ballstát den Aontas agus an Ríocht Aontaithe. Ní bheidh feidhm aige sin más an Danmhairg Ballstát an Aontais a bheidh i gceist. Maidir le cásanna saoránaigh tríú tír a bhfuil gnéithe trasteorann leo idir Ballstáit an Aontais agus nach mbaineann an Ríocht Aontaithe leis na cásanna sin, cumhdaítear na cásanna sin le Rialachán (AE) Uimh. 1231/2010 lena leathnaítear Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 chuig saoránaigh tríú tír nach gcumhdaítear cheana féin leis na Rialacháin sin ar bhonn náisiúntachta amháin ná le pointe (g) d’Airteagal 30(1) den Chomhaontú seo.

| — | Pointí (a) go pointe (g): Baill teaghlaigh (de réir mar a shainmhínítear in Airteagal 1(i) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004) de chuid duine de na daoine dá dtagraítear faoin bpointe urchair roimhe seo, cibé náisiúntacht atá acu (tá tuilleadh sonraí le fáil ag deireadh na caibidle seo). Chomh maith leis sin, cumhdófar baill teaghlaigh a shaolófar tar éis dheireadh na hidirthréimhse (e.g. leanbh nua-bheirthe nó páirtnéir nua) a bheidh ina gcónaí le sealbhóir an chirt agus a bheidh i staid a chumhdaítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú. |
| --- | --- |

—

Pointí (a) go pointe (g): Baill teaghlaigh (de réir mar a shainmhínítear in Airteagal 1(i) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004) de chuid duine de na daoine dá dtagraítear faoin bpointe urchair roimhe seo, cibé náisiúntacht atá acu (tá tuilleadh sonraí le fáil ag deireadh na caibidle seo). Chomh maith leis sin, cumhdófar baill teaghlaigh a shaolófar tar éis dheireadh na hidirthréimhse (e.g. leanbh nua-bheirthe nó páirtnéir nua) a bheidh ina gcónaí le sealbhóir an chirt agus a bheidh i staid a chumhdaítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú.

| — | Pointe (a) go pointe (g): Marthanóirí duine de na daoine dá dtagraítear faoi cheann de na pointí urchair roimhe thuas, sa chás gur chomhlíon an duine éagtha na coinníollacha ag deireadh na hidirthréimhse agus go bhfuair an duine sin bás tar éis dheireadh na hidirthréimhse. Más rud nach amhlaidh an cás, is iad na sochair dá bhforáiltear le hAirteagal 32 den Comhaontú amháin a mbeidh an marthanóir ina dteideal. |
| --- | --- |

—

Pointe (a) go pointe (g): Marthanóirí duine de na daoine dá dtagraítear faoi cheann de na pointí urchair roimhe thuas, sa chás gur chomhlíon an duine éagtha na coinníollacha ag deireadh na hidirthréimhse agus go bhfuair an duine sin bás tar éis dheireadh na hidirthréimhse. Más rud nach amhlaidh an cás, is iad na sochair dá bhforáiltear le hAirteagal 32 den Comhaontú amháin a mbeidh an marthanóir ina dteideal.

3.1.2.2.   Samplaí de na staideanna a chumhdaítear le hAirteagal 30(1)

Cumhdófar le hAirteagal 30(1), mar shampla, na daoine seo a leanas ag deireadh na hidirthréimhse:

| — | Pointe (a) agus (b):







  1. | náisiúnach den Ríocht Aontaithe, a aistreoidh chun na Portaingéile, a bheidh ina chónaí de ghnáth agus ag obair ann ag deireadh na hidirthréimhse, i dteannta na mball teaghlaigh ina gcónaí sa Phortaingéil (faoi réir reachtaíocht na Portaingéile ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- | --- |

—

Pointe (a) agus (b):

1.

náisiúnach den Ríocht Aontaithe, a aistreoidh chun na Portaingéile, a bheidh ina chónaí de ghnáth agus ag obair ann ag deireadh na hidirthréimhse, i dteannta na mball teaghlaigh ina gcónaí sa Phortaingéil (faoi réir reachtaíocht na Portaingéile ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 2. | saoránach den Pholainn, ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe agus ag obair ansin (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004), chomh maith lena bhaill teaghlaigh a bheidh ina gcónaí sa Pholainn; |
| --- | --- |

2.

saoránach den Pholainn, ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe agus ag obair ansin (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004), chomh maith lena bhaill teaghlaigh a bheidh ina gcónaí sa Pholainn;

| 3. | náisiúnach den Ríocht Aontaithe a rugadh i Málta in 1990, a bheidh ina chónaí de ghnáth ansin agus ag obair ansin ag deireadh na hidirthréimhse (agus nach bhfuil náisiúntacht Mhálta aige), chomh maith lena bhaill teaghlaigh (faoi réir reachtaíocht Mhálta ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

3.

náisiúnach den Ríocht Aontaithe a rugadh i Málta in 1990, a bheidh ina chónaí de ghnáth ansin agus ag obair ansin ag deireadh na hidirthréimhse (agus nach bhfuil náisiúntacht Mhálta aige), chomh maith lena bhaill teaghlaigh (faoi réir reachtaíocht Mhálta ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 4. | náisiúnach den Ríocht Aontaithe a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe, a bheidh ag obair sa Bheilg agus a fhillfidh abhaile uair sa tseachtain (faoi réir reachtaíocht na Beilge ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

4.

náisiúnach den Ríocht Aontaithe a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe, a bheidh ag obair sa Bheilg agus a fhillfidh abhaile uair sa tseachtain (faoi réir reachtaíocht na Beilge ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 5. | saoránach den Fhrainc a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Fhrainc, a bheidh ag obair sa Ríocht Aontaithe agus ag filleadh abhaile uair sa tseachtain (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

5.

saoránach den Fhrainc a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Fhrainc, a bheidh ag obair sa Ríocht Aontaithe agus ag filleadh abhaile uair sa tseachtain (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 6. | píolóta den Ríocht Aontaithe, a mbeidh a bhunáit suite sa Ghearmáin, a bheidh ag eitilt ar fud an Aontais Eorpaigh (faoi réir reachtaíocht na Gearmáine ar bhonn Airteagal 11(5) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; saineofar an bhunáit ar bhonn Rialachán (CE) Uimh. 3922/91); |
| --- | --- |

6.

píolóta den Ríocht Aontaithe, a mbeidh a bhunáit suite sa Ghearmáin, a bheidh ag eitilt ar fud an Aontais Eorpaigh (faoi réir reachtaíocht na Gearmáine ar bhonn Airteagal 11(5) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; saineofar an bhunáit ar bhonn Rialachán (CE) Uimh. 3922/91);

| 7. | saoránach neamhghníomhach den Bheilg ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe agus ag cuardach poist ansin (faoi réir Reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

7.

saoránach neamhghníomhach den Bheilg ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe agus ag cuardach poist ansin (faoi réir Reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 8. | saoránach den Fhrainc, nach raibh riamh ag obair sa Ríocht Aontaithe agus a gheobhaidh pinsean ón bhFrainc amháin agus a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, maidir le sochar breoiteachta, beidh an Fhrainc inniúil ar bhonn Airteagal 24 agus Airteagal 29 den Reachtaíocht chéanna); |
| --- | --- |

8.

saoránach den Fhrainc, nach raibh riamh ag obair sa Ríocht Aontaithe agus a gheobhaidh pinsean ón bhFrainc amháin agus a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, maidir le sochar breoiteachta, beidh an Fhrainc inniúil ar bhonn Airteagal 24 agus Airteagal 29 den Reachtaíocht chéanna);

| 9. | duine den Ríocht Aontaithe ar scor agus a gheobhaidh pinsean ón Ríocht Aontaithe agus ón Spáinn agus a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Spáinn (faoi réir rialachán na Spáinne ar bhonn Airteagal 11(3)(e), tabharfaidh an Spáinn sochar breoiteachta faoi Airteagal 23 agus Airteagal 29 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

9.

duine den Ríocht Aontaithe ar scor agus a gheobhaidh pinsean ón Ríocht Aontaithe agus ón Spáinn agus a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Spáinn (faoi réir rialachán na Spáinne ar bhonn Airteagal 11(3)(e), tabharfaidh an Spáinn sochar breoiteachta faoi Airteagal 23 agus Airteagal 29 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 10. | mac léinn as an tSualainn ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe agus a gheobhaidh scoláireacht ón Ríocht Aontaithe lena gcumhdófar gach costas, a thógfaidh árasán amach ar cíos agus a chaithfidh gach seachtain agus gach deireadh seachtaine ansin (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

10.

mac léinn as an tSualainn ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe agus a gheobhaidh scoláireacht ón Ríocht Aontaithe lena gcumhdófar gach costas, a thógfaidh árasán amach ar cíos agus a chaithfidh gach seachtain agus gach deireadh seachtaine ansin (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 11. | saoránach den Polainn ag obair sa Ríocht Aontaithe, a gheobhaidh sochair mháithreachais dá bhforálfaidh an Ríocht Aontaithe agus í fillte ar an bPolainn lena leanbh a bhreith roimh dheireadh na hidirthréimhse (faoi réir Reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(2) agus Airteagal (3)(a) de rialachán (CE) Uimh. 883/2004); d’fhéadfadh sí filleadh ar an obair sin sa Ríocht Aontaithe tar éis na saoire máithreachais agus leanfar í de bheith cumhdaithe le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú seo; |
| --- | --- |

11.

saoránach den Polainn ag obair sa Ríocht Aontaithe, a gheobhaidh sochair mháithreachais dá bhforálfaidh an Ríocht Aontaithe agus í fillte ar an bPolainn lena leanbh a bhreith roimh dheireadh na hidirthréimhse (faoi réir Reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(2) agus Airteagal (3)(a) de rialachán (CE) Uimh. 883/2004); d’fhéadfadh sí filleadh ar an obair sin sa Ríocht Aontaithe tar éis na saoire máithreachais agus leanfar í de bheith cumhdaithe le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú seo;

| 12. | marthanóirí náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe, i gcás ina n-oibreoidh an náisiúnach sin den Ríocht Aontaithe sa Fhrainc ag deireadh na hidirthréimhse (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); gheobhaidh sé nó sí bás in 2023; Cumhdaítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú daoine a gheobhaidh sochair marthanóirí na Fraince, de thairbhe bhás an duine sin, cibé náisiúntacht atá ag na marthanóirí agus cibé acu a bheidh nó nach mbeidh siad ina gcónaí sa Ríocht Aontaithe nó i mBallstát den Aontas. |
| --- | --- |

12.

marthanóirí náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe, i gcás ina n-oibreoidh an náisiúnach sin den Ríocht Aontaithe sa Fhrainc ag deireadh na hidirthréimhse (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); gheobhaidh sé nó sí bás in 2023; Cumhdaítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú daoine a gheobhaidh sochair marthanóirí na Fraince, de thairbhe bhás an duine sin, cibé náisiúntacht atá ag na marthanóirí agus cibé acu a bheidh nó nach mbeidh siad ina gcónaí sa Ríocht Aontaithe nó i mBallstát den Aontas.

| — | Pointe (c) agus (d)







  1. | náisiúnach den Ísiltír a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe, agus a fhillfidh abhaile uair sa tseachtain (faoi réir reachtaíocht na hÍsiltíre ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- | --- |

—

Pointe (c) agus (d)

1.

náisiúnach den Ísiltír a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe, agus a fhillfidh abhaile uair sa tseachtain (faoi réir reachtaíocht na hÍsiltíre ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 2. | saoránach den Ríocht Aontaithe a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Fhrainc i dteannta a theaghlaigh ar fad, a bheidh ag obair sa Ríocht Aontaithe agus a fhillfidh ar ais chun na Fraince dhá uair sa mhí (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

2.

saoránach den Ríocht Aontaithe a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Fhrainc i dteannta a theaghlaigh ar fad, a bheidh ag obair sa Ríocht Aontaithe agus a fhillfidh ar ais chun na Fraince dhá uair sa mhí (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 3. | saoránach den Ghearmáin ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe, a dhéanfaidh obair shéasúrach amach anseo sa Ghearmáin ar feadh tréimhse a shíneofar go dtí tar éis dheireadh na hidirthréimhse (faoi réir reachtaíocht na Gearmáine ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

3.

saoránach den Ghearmáin ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe, a dhéanfaidh obair shéasúrach amach anseo sa Ghearmáin ar feadh tréimhse a shíneofar go dtí tar éis dheireadh na hidirthréimhse (faoi réir reachtaíocht na Gearmáine ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 4. | taidhleoir as an Rómáin, a bheidh ag obair dá Ambasáid sa Ríocht Aontaithe agus a bheidh ina chónaí de ghnáth ansin – lig sé a theach sa Rómáin amach ar cíos agus d’aistrigh sé lena theaghlach chun na Ríochta Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Rómáine ar bhonn Airteagal 11(3)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

4.

taidhleoir as an Rómáin, a bheidh ag obair dá Ambasáid sa Ríocht Aontaithe agus a bheidh ina chónaí de ghnáth ansin – lig sé a theach sa Rómáin amach ar cíos agus d’aistrigh sé lena theaghlach chun na Ríochta Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Rómáine ar bhonn Airteagal 11(3)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| — | pointe (e):






  1. | taidhleoir as an bhFionlainn ag obair ina ambasáid sa Ríocht Aontaithe, a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Fhionlainn agus cónaí ar a theaghlach san Fhionlainn áit a gcaithfidh an taidhleoir iomlán a chuid saoire (cumhdaítear é le Reachtaíocht na Fionlainne ar bhonn Airteagal 11(3)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- | --- |

—

pointe (e):

1.

taidhleoir as an bhFionlainn ag obair ina ambasáid sa Ríocht Aontaithe, a bheidh ina chónaí de ghnáth sa Fhionlainn agus cónaí ar a theaghlach san Fhionlainn áit a gcaithfidh an taidhleoir iomlán a chuid saoire (cumhdaítear é le Reachtaíocht na Fionlainne ar bhonn Airteagal 11(3)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 2. | saoránach den Chróit a bheidh seolta chun na Ríochta Aontaithe de réir bhrí Airteagal 12 den Rialachán, lena chur faoi oiliúint ar feadh 6 mhí agus tiocfaidh deireadh leis an oiliúint tar éis dheireadh na hidirthréimhse (faoi réir reachtaíocht na Cróite ar bhonn Airteagal 12 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

2.

saoránach den Chróit a bheidh seolta chun na Ríochta Aontaithe de réir bhrí Airteagal 12 den Rialachán, lena chur faoi oiliúint ar feadh 6 mhí agus tiocfaidh deireadh leis an oiliúint tar éis dheireadh na hidirthréimhse (faoi réir reachtaíocht na Cróite ar bhonn Airteagal 12 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 3. | saoránach de Mhálta ag obair ar bord soitheach farraige faoi bhratach na Ríochta Aontaithe (ní mór a mheas mutatis mutandis gurb ionann sin agus gníomhaíocht shochrach a fheidhmiú ar chríoch na Ríochta Aontaithe) a bheidh ina chónaí de ghnáth i Málta agus a gheobhaidh luach saothair as an ngníomhaíocht sin ó ghnóthas a mbeidh a oifig nó a áit ghnó chláraithe i Málta (faoi réir reachtaíocht Mhálta ar bhonn Airteagal 11(4) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

3.

saoránach de Mhálta ag obair ar bord soitheach farraige faoi bhratach na Ríochta Aontaithe (ní mór a mheas mutatis mutandis gurb ionann sin agus gníomhaíocht shochrach a fheidhmiú ar chríoch na Ríochta Aontaithe) a bheidh ina chónaí de ghnáth i Málta agus a gheobhaidh luach saothair as an ngníomhaíocht sin ó ghnóthas a mbeidh a oifig nó a áit ghnó chláraithe i Málta (faoi réir reachtaíocht Mhálta ar bhonn Airteagal 11(4) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 4. | saoránach den Bheilg ina chónaí de ghnáth sa Bheilg agus ag gabháil do ghníomhaíocht agus é fosaithe agus/nó féinfhostaithe sa Bheilg agus sa Ríocht Aontaithe (más rud é faoi réir reachtaíocht na Beilge ar bhonn Airteagal 13 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

4.

saoránach den Bheilg ina chónaí de ghnáth sa Bheilg agus ag gabháil do ghníomhaíocht agus é fosaithe agus/nó féinfhostaithe sa Bheilg agus sa Ríocht Aontaithe (más rud é faoi réir reachtaíocht na Beilge ar bhonn Airteagal 13 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| 5. | saoránach den Phortaingéil ina chónaí de ghnáth sa Phortaingéil, ag obair sa Phortaingéil (ach nach cuid shubstaintiúil den obair) agus sa Ríocht Aontaithe, faoi réir reachtaíocht na Portaingéile de réir comhaontaithe maolúcháin ar bhonn Airteagal 16 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. Leanfaidh an duine sin de bheith cumhdaithe ar a laghad a fhad a léirítear le hAirteagal 16 den Chomhaontú. |
| --- | --- |

5.

saoránach den Phortaingéil ina chónaí de ghnáth sa Phortaingéil, ag obair sa Phortaingéil (ach nach cuid shubstaintiúil den obair) agus sa Ríocht Aontaithe, faoi réir reachtaíocht na Portaingéile de réir comhaontaithe maolúcháin ar bhonn Airteagal 16 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. Leanfaidh an duine sin de bheith cumhdaithe ar a laghad a fhad a léirítear le hAirteagal 16 den Chomhaontú.

Beidh feidhm ag Airteagal 30(1) maidir le dídeanaithe agus daoine gan stát chomh maith, agus náisiúnaigh tríú tír freisin, ina gcónaí i mBallstát den Aontas nó sa Ríocht Aontaithe fad agus go mbeidh siad in aon staid dá dtagraítear le hAirteagal 30(1)(a) – (e) den Chomhaontú. Dá bhrí sin, mar shampla:

| 1. | Cumhdaítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú saoránach den Phacastáin, ina chónaí go dlíthiúil sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse agus ag obair sa Fhrainc (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 13(2)(a) de Rialachán (CEE) Uimh. 1408/71 a raibh feidhm aige de thoradh Rialachán (CEE) Uimh. 859/2003 agus a bhfuil an Ríocht Aontaithe rannpháirteach ina gcur i bhfeidhm); |
| --- | --- |

1.

Cumhdaítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú saoránach den Phacastáin, ina chónaí go dlíthiúil sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse agus ag obair sa Fhrainc (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 13(2)(a) de Rialachán (CEE) Uimh. 1408/71 a raibh feidhm aige de thoradh Rialachán (CEE) Uimh. 859/2003 agus a bhfuil an Ríocht Aontaithe rannpháirteach ina gcur i bhfeidhm);

| 2. | Saoránach de Mharacó, ina chónaí go dlíthiúil sa Bheilg agus ag obair sa Bheilg agus sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Beilge ar bhonn Airteagal 14(2)(b)(i) de Rialachán (CEE) Uimh. 1408/71 a raibh feidhm aige de thoradh Rialachán (CEE) Uimh. 859/2003); |
| --- | --- |

2.

Saoránach de Mharacó, ina chónaí go dlíthiúil sa Bheilg agus ag obair sa Bheilg agus sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Beilge ar bhonn Airteagal 14(2)(b)(i) de Rialachán (CEE) Uimh. 1408/71 a raibh feidhm aige de thoradh Rialachán (CEE) Uimh. 859/2003);

| 3. | Ní chumhdaítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú áfach, saoránach den India, ina chónaí go dlíthiúil sa Ríocht Aontaithe agus nach mbeidh i staid a bhainfidh le haon Bhallstát den Aontas. Ní chumhdaítear leis an Airteagal sin saoránach de Mheicsiceo nach mbeidh ina chónaí go dlíthiúil sa Ríocht Aontaithe nó i mBallstát den Aontas ag deireadh na hidirthréimhse. |
| --- | --- |

3.

Ní chumhdaítear le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú áfach, saoránach den India, ina chónaí go dlíthiúil sa Ríocht Aontaithe agus nach mbeidh i staid a bhainfidh le haon Bhallstát den Aontas. Ní chumhdaítear leis an Airteagal sin saoránach de Mheicsiceo nach mbeidh ina chónaí go dlíthiúil sa Ríocht Aontaithe nó i mBallstát den Aontas ag deireadh na hidirthréimhse.

Chomh maith leis sin, cumhdaítear le hAirteagal 30(1) baill teaghlaigh agus marthanóirí daoine in aon staid dá dtagraítear faoi mhír (1) den Airteagal sin. Thairis sin, maidir le cearta na mball teaghlaigh, ba cheart idirdhealú a dhéanamh maidir le hAirteagal 32(1)(d) agus (e) den Chomhaontú lena bhfuil raon feidhme difriúil maidir lena chur i bhfeidhm i leith e.g. linbh a shaolófar tar éis dheireadh na hidirthréimhse (féach treoir maidir le hAirteagal 32(1)(d) agus (e)).

Ní gá baill teaghlaigh féin ná na marthanóirí féin a bheith i staid trasteorann. Cuir i gcás marthanóirí náisiúnaigh den tSeic a bheidh ag obair sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse agus a gheobhaidh bás ina dhiaidh sin, d’fhéadfadh sé nár fhág na marthanóirí Poblacht na Seice riamh. Mar sin féin, cumhdófar na marthanóirí sin le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú. Ní cheanglaítear le hAirteagal 30(1) ach gur gá go mbainfidh an duine éagtha le staid amháin de na staideanna dá bhforáiltear ann (Saoránach den Aontas faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe de réir an tsampla thuas), gan coinníoll den sórt sin a fhorchuir ar a mharthanóirí. Bainfidh an cumhdach sin leis na cearta a bheidh ag dul do mharthanóirí nó do bhaill teaghlaigh sa cháil sin de réir rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú.

Cumhdófar baill teaghlaigh agus a marthanóirí maidir leis na cearta sin a bheidh ag dul dóibh de réir rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú ina gcáil mar bhaill teaghlaigh agus marthanóirí.

Ní chumhdófar le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú daoine a bheidh i staid inmheánach ag deireadh na hidirthréimhse (cuir i gcás, saoránach den Ghréig a bhí i gcónaí ina chónaí agus ag obair sa Ghréig i gcónaí). Má chinneann na daoine sin amach anseo chun aistriú chun na Ríochta Aontaithe, measfar sin a bheith ina ghluaiseacht amach anseo nach gcumhdófaí leis an gComhaontú.

3.1.3.   Airteagal 30(2): An bhrí atá le “gan bhriseadh”

Áirithítear leis an gComhaontú go ndéanfar Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 a chur i bhfeidhm a fhad nach mbeidh aon athrú ar an staid lena mbaineann nó go leanfaidh na daoine de bheith i staid lena mbaineann An Ríocht Aontaithe agus Ballstát den Aontas gan bhriseadh. Ní dhearcfar ar gach athrú ar staid an duine lena mbaineann mar sin. Maidir le hathruithe idir na catagóirí éagsúla dá dtagraítear in Airteagal 30(1) den Chomhaontú, coimeádfar stádas an duine a bheidh cumhdaithe le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú seo agus lena mbeidh feidhm ag Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Uimh. 987/2009. Má tharlaíonn athrú den sórt sin, ní fhéadfar feidhm a bheith ag an gcoinníoll faoi Airteagal 30(1) den gComhaontú lena dtagraítear do “dheireadh na hidirthréimhse”. Ní mór staideanna trasteorann “gan bhriseadh” a thuiscint ar bhealach solúbtha chun nach ndéanfar dochar le tréimhsí gearra idir dhá staid, cuir i gcás briseadh dhá mhí roimh thús chonartha nua. (de réir analaí, cás C-482/93, Klaus).

Mar shampla, saoránach den Pholainn, a bheidh ina chónaí sa Ríocht Aontaithe agus ag obair d’fhostóir ag deireadh na hidirthréimhse, leanfaidh sé de bheith cumhdaithe le hAirteagal 30(1):

| 1. | fad nach dtiocfaidh aon athrú ar an staid; |
| --- | --- |

1.

fad nach dtiocfaidh aon athrú ar an staid;

| 2. | fiú má thagann athrú ar an staid ar choinníoll go leanfaidh sé de bheith in aon cheann de na staideanna dá dtagraítear in Airteagal 30(1) den Chomhaontú. Dá bhrí sin, cumhdófar an duine sna cásanna seo a leanas:






  a. | leanfaidh sé de bheith ag obair d’fhostóir den Ríocht Aontaithe, ach glacfaidh sé post breise sa Fhrainc (faoi réir reachtaíocht na Fraince nó na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 13 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, ag brath ar ghníomhaíochtaí substaintiúla a bheith déanta sa Ríocht Aontaithe); |
| --- | --- | --- |

2.

fiú má thagann athrú ar an staid ar choinníoll go leanfaidh sé de bheith in aon cheann de na staideanna dá dtagraítear in Airteagal 30(1) den Chomhaontú. Dá bhrí sin, cumhdófar an duine sna cásanna seo a leanas:

a.

leanfaidh sé de bheith ag obair d’fhostóir den Ríocht Aontaithe, ach glacfaidh sé post breise sa Fhrainc (faoi réir reachtaíocht na Fraince nó na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 13 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, ag brath ar ghníomhaíochtaí substaintiúla a bheith déanta sa Ríocht Aontaithe);

| b. | leanfaidh sé de bheith ag obair d’fhostóir den Ríocht Aontaithe ach athróidh sé a áit ghnáthchónaithe chun na Fraince (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

b.

leanfaidh sé de bheith ag obair d’fhostóir den Ríocht Aontaithe ach athróidh sé a áit ghnáthchónaithe chun na Fraince (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| c. | leanfaidh sé de bheith ag obair d’fhostóir den Ríocht Aontaithe agus rachaidh sé ar saoire sa Phortaingéil; |
| --- | --- |

c.

leanfaidh sé de bheith ag obair d’fhostóir den Ríocht Aontaithe agus rachaidh sé ar saoire sa Phortaingéil;

| d. | scoirfidh sé de bheith ag obair d’fhostóir den Ríocht Aontaithe agus tosóidh sé de bheith ag obair sa Fhrainc agus leanfaidh sé de bheith ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

d.

scoirfidh sé de bheith ag obair d’fhostóir den Ríocht Aontaithe agus tosóidh sé de bheith ag obair sa Fhrainc agus leanfaidh sé de bheith ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| e. | cuirfidh sé deireadh leis an gconradh fostaíochta agus tabharfaidh sé conradh fostaíochta eile i gcrích le fostóir Éireannach ach leanfaidh sé den obair a dhéanamh sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

e.

cuirfidh sé deireadh leis an gconradh fostaíochta agus tabharfaidh sé conradh fostaíochta eile i gcrích le fostóir Éireannach ach leanfaidh sé den obair a dhéanamh sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| f. | éireoidh sé dífhostaithe gan sochair dífhostaíochta a fháil leanfaidh sé de bheith ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

f.

éireoidh sé dífhostaithe gan sochair dífhostaíochta a fháil leanfaidh sé de bheith ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| g. | éireoidh sé dífhostaithe agus gheobhaidh sé sochair dhífhostaíochta ón Ríocht Aontaithe agus déanfaidh sé na sochair sin a easpórtáil chun na Polainne, áit a gcuardóidh sé post ar bhonn Airteagal 64 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; má bhí sé ag cuardach poist agus gur theip air, tiocfaidh sé ar ais chun na Ríocht Aontaithe agus leanfaidh sé de shochair dhífhostaíochta a fháil agus de bheith ag cuardach poist ansin (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) agus Airteagal 11(2)); |
| --- | --- |

g.

éireoidh sé dífhostaithe agus gheobhaidh sé sochair dhífhostaíochta ón Ríocht Aontaithe agus déanfaidh sé na sochair sin a easpórtáil chun na Polainne, áit a gcuardóidh sé post ar bhonn Airteagal 64 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; má bhí sé ag cuardach poist agus gur theip air, tiocfaidh sé ar ais chun na Ríocht Aontaithe agus leanfaidh sé de shochair dhífhostaíochta a fháil agus de bheith ag cuardach poist ansin (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) agus Airteagal 11(2));

| h. | cuirfidh sé deireadh leis an gconradh agus é ina ghnáthchónaí sa Ríocht Aontaithe go dtí go sroichfidh sé aois scoir (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004). |
| --- | --- |

h.

cuirfidh sé deireadh leis an gconradh agus é ina ghnáthchónaí sa Ríocht Aontaithe go dtí go sroichfidh sé aois scoir (faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(e) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004).

Mar sin féin, ní leanfaidh daoine sna cásanna sin de bheith cumhdaithe le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú mura mbeidh siad ag obair sa Ríocht Aontaithe a thuilleadh agus má athraíonn siad áit a ngnáthchónaithe chun na Polainne (nó Ballstát eile den Aontas). Mar shampla, an saoránach den Pholainn a dhéanfaidh sochair dhífhostaíochta na Ríochta Aontaithe a easpórtáil chun na Polainne agus a gheobhaidh post ansin agus a athróidh a áit ghnáthchónaithe ansin. I gcás den sórt sin, ní bheidh sé i staid a bhainfidh leis an Ríocht Aontaithe a thuilleadh gan dochar do chearta a d’fhéadfadh dul dó le hAirteagal 30(3) den Chomhaontú.

Is féidir le duine athrú idir na staideanna dá leagtar amach sna pointí (a) go (e) d’Airteagal 30(1) gan imeacht amach as raon feidhme de bhua Airteagal 30(2). Mar shampla:

| 1. | Maidir le státseirbhíseach de chuid na hOstaire, ina chónaí de ghnáth san Ostair agus ag obair sa Ríocht Aontaithe ar son rialtas na hOstaire ag deireadh na hidirthréimhse, cumhdófar é le hAirteagal 30(1)(e) (faoi réir reachtaíocht na hOstaire ar bhonn Airteagal 11(3)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004), sa chás seo a leanas:






  — | tar éis dheireadh na hiasachta in 2023, éireoidh sé as riarachán na hOstaire agus oibreoidh sé mar mhúinteoir Gearmáinise sa Ríocht Aontaithe áit a n-aistreoidh sé a áit ghnáthchónaithe – leanfaidh sé de bheith cumhdaithe le hAirteagal 30(1)(a) den Chomhaontú (faoi réir Reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004) |
| --- | --- | --- |

1.

Maidir le státseirbhíseach de chuid na hOstaire, ina chónaí de ghnáth san Ostair agus ag obair sa Ríocht Aontaithe ar son rialtas na hOstaire ag deireadh na hidirthréimhse, cumhdófar é le hAirteagal 30(1)(e) (faoi réir reachtaíocht na hOstaire ar bhonn Airteagal 11(3)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004), sa chás seo a leanas:

—

tar éis dheireadh na hiasachta in 2023, éireoidh sé as riarachán na hOstaire agus oibreoidh sé mar mhúinteoir Gearmáinise sa Ríocht Aontaithe áit a n-aistreoidh sé a áit ghnáthchónaithe – leanfaidh sé de bheith cumhdaithe le hAirteagal 30(1)(a) den Chomhaontú (faoi réir Reachtaíocht na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004)

| — | agus é míshásta leis an bpost nua, éireoidh sé as an bpost sin agus gabhfaidh sé le fostaíocht i scoil sa Fhrainc agus leanfaidh sé de bheith ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe – i gcás mar sin, leanfaidh sé de bheith i staid a bhainfidh leis an Ríocht Aontaithe agus le Ballstát den Aontas ag an tráth dá dtagraítear in Airteagal 30(1)(c) den Chomhaontú (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004). |
| --- | --- |

—

agus é míshásta leis an bpost nua, éireoidh sé as an bpost sin agus gabhfaidh sé le fostaíocht i scoil sa Fhrainc agus leanfaidh sé de bheith ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe – i gcás mar sin, leanfaidh sé de bheith i staid a bhainfidh leis an Ríocht Aontaithe agus le Ballstát den Aontas ag an tráth dá dtagraítear in Airteagal 30(1)(c) den Chomhaontú (faoi réir reachtaíocht na Fraince ar bhonn Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004).

| 2. | Náisiúnach den Ríocht Aontaithe ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe agus ag an am céanna ag obair sa Fhrainc d’fhostóir bunaithe sa Fhrainc ag deireadh na hidirthréimhse:






  a) | i dtús báire, ní bheidh sé ag gabháil le cuid shubstaintiúil dá ghníomhaíocht sa Ríocht Aontaithe, ach beidh an chuid is mó den ghníomhaíocht sa Fhrainc a chumhdófar le hAirteagal 30(1)(b) den Chomhaontú (faoi réir rialachán na Fraince ar bhonn Airteagal 13(1)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- | --- |

2.

Náisiúnach den Ríocht Aontaithe ina chónaí de ghnáth sa Ríocht Aontaithe agus ag an am céanna ag obair sa Fhrainc d’fhostóir bunaithe sa Fhrainc ag deireadh na hidirthréimhse:

a)

i dtús báire, ní bheidh sé ag gabháil le cuid shubstaintiúil dá ghníomhaíocht sa Ríocht Aontaithe, ach beidh an chuid is mó den ghníomhaíocht sa Fhrainc a chumhdófar le hAirteagal 30(1)(b) den Chomhaontú (faoi réir rialachán na Fraince ar bhonn Airteagal 13(1)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| b) | i gceann cúpla bliain, tosóidh sé ag gabháil le cuid shubstaintiúil dá ghníomhaíocht sa Ríocht Aontaithe, agus leanfaidh sé de bheith ag obair sa Fhrainc agus cumhdófar é le hAirteagal 30(1)(e) den Chomhaontú (faoi réir rialachán na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 13(1)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004). |
| --- | --- |

b)

i gceann cúpla bliain, tosóidh sé ag gabháil le cuid shubstaintiúil dá ghníomhaíocht sa Ríocht Aontaithe, agus leanfaidh sé de bheith ag obair sa Fhrainc agus cumhdófar é le hAirteagal 30(1)(e) den Chomhaontú (faoi réir rialachán na Ríochta Aontaithe ar bhonn Airteagal 13(1)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004).

Dá bhrí sin, maidir le hathrú na reachtaíochta is infheidhme ar bhonn rialacha easaontachta Theideal II de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, ní dhéantar leis sin amháin duine a eisiamh ó raon feidhme Airteagal 30(1) den Chomhaontú fad go leanfaidh an duine lena mbaineann de bheith in aon staid dá dtagraítear leis.

3.1.4.   Airteagal 30(3): Raon feidhme pearsanta (clásal iarmhair)

Faoin gclásal iarmharach in Airteagal 30(3) maidir le daoine atá cumhdaithe le hAirteagal 10 lena mbaineann raon feidhme pearsanta Theideal II de Chuid an Dó den Chomhaontú nach dtagann nó nach dtagann a thuilleadh faoi raon feidhme phointí (a) go (e) d’Airteagal 30(1) ba cheart iad a beith ina dtairbhithe na bhforálacha maidir le comhordú iomlán slándála sóisialta Theideal III de Chuid a Dó den Chomhaontú.

Mar shampla, maidir le linbh a shaolófar tar éis dheireadh na hidirthréimhse agus a thiocfaidh faoi raon feidhme Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú, tairbheoidh na linbh sin d’fhorálacha Theideal III.

I gcás náisiúnach den Aontas a dhéanfaidh staidéar sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse gan a bheith ina chónaí de ghnáth ann de réir bhrí Airteagal 1(j) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, ní chumhdófar staid den sórt sin le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú. Mar sin féin, coimeádfaidh an mac léinn ceart chun cónaí faoi Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú dá bhfaigheadh sé rochtain ar margadh saothair, mar shampla. Sa chás seo, tairbheoidh sé nó sí d’fhorálacha Theideal III chomh maith de bhun Airteagal 30(3) den Chomhaontú.

Is féidir náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe agus saoránaigh den Aontas a bheith cumhdaithe le hAirteagal 30(3) den Chomhaontú má bhíonn siad cumhdaithe le Teideal II den Chomhaontú um Tharraingt Siar (féach roinn 1.2 den Treoir maidir le hAirteagal 10 den Chomhaontú).

Dá bhrí sin:

| 1. | Cumhdaítear le hAirteagal 30(3) duine is náisiúnach den Ríocht Aontaithe agus is saoránach den Spáinn, a rugadh sa Spáinn agus a bhí faoi réir chóras slándála sóisialta na Spáinne agus a d’aistrigh chun na Ríochta Aontaithe roimh dheireadh na hidirthréimhse, áit a bhfuil saoránacht na Breataine faighte aige; Cumhdaítear duine den sórt sin le hAirteagal 30(3) den Chomhaontú agus tairbheoidh sé nó sí de na rialacha maidir le Teideal III de chuid a Dó den Chomhaontú. Sa chás sin, tá an staid cosúil le staid duine atá cumhdaithe le hAirteagal 30(1)(a) den Chomhaontú (saoránach den Spáinn/Ríocht Aontaithe faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe). |
| --- | --- |

1.

Cumhdaítear le hAirteagal 30(3) duine is náisiúnach den Ríocht Aontaithe agus is saoránach den Spáinn, a rugadh sa Spáinn agus a bhí faoi réir chóras slándála sóisialta na Spáinne agus a d’aistrigh chun na Ríochta Aontaithe roimh dheireadh na hidirthréimhse, áit a bhfuil saoránacht na Breataine faighte aige; Cumhdaítear duine den sórt sin le hAirteagal 30(3) den Chomhaontú agus tairbheoidh sé nó sí de na rialacha maidir le Teideal III de chuid a Dó den Chomhaontú. Sa chás sin, tá an staid cosúil le staid duine atá cumhdaithe le hAirteagal 30(1)(a) den Chomhaontú (saoránach den Spáinn/Ríocht Aontaithe faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe).

| 2. | Mar sin féin, ní chumhdaítear le hAirteagal 30(3) den Chomhaontú duine is náisiúnach den Ríocht Aontaithe agus is saoránach den Iodáil, a rugadh sa Iodáil agus nach raibh ach ina chónaí san Iodáil roimh dheireadh na hidirthréimhse agus a bhí faoi réir chóras slándála sóisialta na hIodáile. |
| --- | --- |

2.

Mar sin féin, ní chumhdaítear le hAirteagal 30(3) den Chomhaontú duine is náisiúnach den Ríocht Aontaithe agus is saoránach den Iodáil, a rugadh sa Iodáil agus nach raibh ach ina chónaí san Iodáil roimh dheireadh na hidirthréimhse agus a bhí faoi réir chóras slándála sóisialta na hIodáile.

Beidh feidhm ag an gclásal iarmharach sin chomh maith maidir le baill teaghlaigh agus marthanóirí tairbhithe Theideal II de Chuid a dó den Chomhaontú (féach, áfach, Airteagal 30(5) den Chomhaontú, a leanas).

3.1.5.   Airteagal 30(4): An nasc leis an Stát óstach nó leis an Stát oibre le haghaidh daoine atá cumhdaithe le mír 3

Áirithítear le hAirteagal 30(4) cur i bhfeidhm Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 maidir leis an daoine atá cumhdaithe le hAirteagal 30(3) fad nach dtiocfaidh aon athrú ar an staid ábhartha: go sonrach, fad agus a choimeádfaidh na daoine atá cumhdaithe le hAirteagal 30(3) an ceart chun cónaí ina Stát óstach faoi Airteagal 13 den Chomhaontú nó an ceart chun obair a dhéanamh ina Stát oibre faoi Airteagal 24 nó Airteagal 25 den Chomhaontú.

3.1.6.   Airteagal 30(5): Baill teaghlaigh agus a marthanóirí

Sainmhínítear leis an bhforáil seo, a mhéid gur gá “baill teaghlaigh agus a marthanóirí” a thuiscint trí thagairt do na coincheapa a úsáidtear i Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 (féach Airteagal 31(2) den Chomhaontú), nach gcumhdófar “baill teaghlaigh agus a marthanóirí” le hAirteagal 30 ach amháin a mhéid atá cearta ag dul dóibh, agus oibleagáidí sa cháil sin, i gcomhréir le reachtaíocht slándála sóisialta.

3.2.   
  Airteagal 31 – Rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú

3.2.1.   Airteagal 31(1): Raon Feidhme Ábhartha

Le hAirteagal 31(1) cinntítear cur i bhfeidhm Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 ina n-iomláine i leith na ndaoine a luaitear in Airteagal 30(1).

Coimeádfar na rialacha comhordúcháin mar a leasaítear iad leis na Rialacháin a liostaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an gComhaontú ar bun leis an bhféidearthacht aon oiriúnú a mbeidh gá leis amach anseo a dhéanamh i gcomhréir le hAirteagal 36 den Chomhaontú.

I gcás ina bhfuil eisceachtaí i dtaca leis an Ríocht Aontaithe faoi na rialacha atá ann faoi láthair, amhail iontrálacha speisialta sna hIarscríbhinní a ghabhann leis na Rialacháin, beidh feidhm acu sin fós faoi na coinníollacha céanna. Mar shampla, ní chuireann an Ríocht Aontaithe Airteagal 28(2) go (4) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 i bhfeidhm. Ní athrófar sin mar gheall air an gComhaontú.

De bhreis ar na Rialacháin, ní mór aird chuí a thabhairt ar gach cinneadh agus moladh ábhartha ón gCoimisiún Riaracháin le haghaidh comhordú córas slándála sóisialta a cuireadh ar bun le hAirteagal 71 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 a liostaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an gComhaontú.

3.2.2.   Airteagal 31(2): Sainmhínithe

Tuigfear na coincheapa a úsáidtear i dTeideal III de Chuid a Dó den Chomhaontú trí thagairt a dhéanamh do na coincheapa céanna a úsáidtear i Rialachán (CE) Uimh. 883/2004.

Mar shampla, níl an sainmhíniú ar “ball teaghlaigh” faoi Airteagal 9 den Chomhaontú ábhartha i gcomhthéacs forálacha comhordúcháin slándála sóisialta agus beidh feidhm ag an sainmhíniú in Airteagal 1(i) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004.

3.2.3.   Airteagal 31(3): Náisiúnaigh tríú tír

Le haghaidh náisiúnaigh tríú tír, ní raibh an Ríocht Aontaithe rannpháirteach i nglacadh Rialachán (AE) Uimh. 1231/2010. Mar sin féin, tá an Ríocht Aontaithe faoi cheangal ag Rialachán (CE) Uimh. 859/2003 ón gComhairle, lena leathnaítear Rialachán (CEE) Uimh. 1408/71 agus Rialachán (CEE) Uimh. 574/72 maidir le comhordú scéimeanna slándála sóisialta na mBallstát chuig náisiúnaigh tríú tír nach raibh cumhdaithe cheana leis na Rialacháin sin ar fhoras a náisiúntachta amháin.

De bhun Rialachán (CE) Uimh. 859/2003, cuireann an Ríocht Aontaithe agus Ballstáit an Aontais (seachas an Danmhairg) Rialachán (CEE) Uimh. 1408/71 i bhfeidhm maidir le scéimeanna slándála sóisialta maidir le daoine fosaithe, daoine féinfhostaithe agus a mbaill teaghlaigh atá ag gluaiseacht laistigh den Chomhphobal agus Rialachán (CEE) Uimh. 575/72 lena leagtar síos an nós imeachta le haghaidh Rialachán (CEE) Uimh. 1408/71 a chur chun feidhme maidir le cur i bhfeidhm scéimeanna slándála sóisialta maidir le daoine fostaithe, daoine féinfhostaithe agus a mbaill teaghlaigh atá ag gluaiseacht laistigh den Chomhphobal.

Dá bhrí sin, le haghaidh náisiúnaigh tríú tír a chomhlíonann coinníollacha Rialachán (CE) Uimh. 859/2003, chomh maith lena mbaill teaghlaigh agus a marthanóirí, aon tagairt in Airteagal 30 agus 32 araon den Chomhaontú do Rialacháin (CE) Uimh. 883/2004 agus (CE) Uimh. 987/2009 (Rialacháin nua), ní mór a thuiscint gur tagairt í sin do na forálacha comhfhreagracha sna Rialacháin a bhí ann roimhe. Mar an gcéanna, tuigfear gur tagairt d’fhorálacha comhfhreagracha na Rialachán a bhí ann roimhe sin aon tagairt d’fhorálacha sonracha sna Rialacháin nua.

3.3.   
  Airteagal 32 – Cásanna speisialta atá cumhdaithe

Le hAirteagal 32, rialaítear staideanna speisialta ina bhfuil gá le cearta daoine a eascraíonn ó rialacha comhordúcháin slándála sóisialta a chosaint, fiú mura bhfuil na daoine sin faoi chuimsiú Airteagal 30 den Chomhaontú nó mura bhfuil siad faoina chuimsiú a thuilleadh.

Le haghaidh na gcatagóirí speisialta sin daoine, is gá roinnt forálacha i Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 a choimeád. Tá feidhm leis na forálacha sin i gcomhréir le prionsabail ghinearálta na Rialachán sin, amhail neamh-idirdhealú nó aontacht na reachtaíochta is infheidhme.

3.3.1.   Airteagal 32(1)(a) agus (2): Tréimhsí san am atá caite agus tréimhsí amach anseo

Le hAirteagal 32(1)(a) cosnaítear cearta atá ann agus cearta a bheidh ann amach anseo atá bunaithe ar thréimhsí aireachais, fostaíochta, féinfhostaíochta agus cónaithe san am atá caite.

Leis an bhforáil sin, áirítear go mbeidh saoránaigh den Aontas ag a bhfuil tréimhsí san am atá caite sa Ríocht Aontaithe agus vice versa in ann sochair a éileamh agus, má tá gá leis sin, brath ar chomhshuimiú tréimhsí. Baineann an fhoráil le haon chineál sochair slándála sóisialta bunaithe ar thréimhsí árachais, tréimhsí fostaíochta, tréimhsí féinfhostaíochta nó na tréimhsí cónaithe amhail pinsin seanaoise, sochair easláine, sochair le haghaidh tionóiscí ag an obair, sochair bhreoiteachta nó sochair dhífhostaíochta.

Beidh feidhm leis an bhforáil seo chomh maith i gcás ina ndeonófar sochar go heisiach bunaithe ar thréimhsí san am atá caite sa Stát a scrúdaíonn teidlíocht ar shochair faoina reachtaíocht (cibé acu roimh nó tar éis dheireadh na hidirthréimhse a críochnaíodh iad), nuair a nach mbeidh gá le haon chomhshuimiú mar gur leor na tréimhsí san am atá caite chun sochar a dheonú.

San am céanna, coimeádtar na cearta agus na hoibleagáidí uile a eascraíonn go díreach (nó go hindíreach) ó na tréimhsí sin. Ciallaíonn “cearta agus oibleagáidí a eascraíonn ó na tréimhsí sin” teidlíochtaí dá bhforáiltear faoi reachtaíocht na Ríocht Aontaithe nó Ballstát de chuid an Aontais Eorpaigh i gcomhréir le forálacha Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, a eascraíonn ó na tréimhsí sin [nó deonú sochar bunaithe ar na tréimhsí sin, agus aon teidlíocht ar shochair dá réir sin,] chomh maith leis na hoibleagáidí comhfhreagracha. Maidir le sochair bhreoiteachta agus sochair theaghlaigh daoine atá cumhdaithe le hAirteagal 32(1)(a) den Chomhaontú, tá feidhm ag na rialacha speisialta faoi Airteagal 32(2) den Chomhaontú (féach thíos agus roinn 3.3.6 den doiciméad seo), mar sin de, tá na cearta sin ann sa bhreis ar “cearta agus oibleagáidí a eascraíonn ó na tréimhsí sin”.

Féadfar cumhdach leis sin, mar shampla, an ceart seiceáil leighis thréimhsiúil a fháil san áit ina mbíonn an duine ina chónaí de ghnáth chun leanúint de bheith ag fáil sochar easláine (bunaithe ar Airteagal 87 de Rialachán (CE) Uimh. 987/2009); an ceart forlíonadh a fháil bunaithe ar Airteagal 58 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004.

Beidh feidhm ag na rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú maidir le tréimhsí a cuireadh isteach roimh dheireadh na hidirthréimhse agus tréimhsí a chuir na daoine céanna isteach tar éis an dáta sin.

San am céanna, cinntítear leis an dara mír den fhoráil sin go mbeidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin i leith sochair bhreoiteachta agus sochair theaghlaigh maidir le daoine a chumhdaítear le hAirteagal 32(1)(a).

Tagraíonn Airteagal 32(2), a bhaineann le sochair bhreoiteachta, do rialacha i leith inniúlachta maidir le breoiteacht le haghaidh an duine a fhaigheann sochar faoi 32(1)(a) den Chomhaontú. Cumhdaítear leis cásanna ina mbeidh athrú inniúlachta mar gur fhill an duine sin ar Bhallstát den Aontas Eorpach nó ar an Ríocht Aontaithe nó mar gur thosaigh sé ag fáil pinsin eile.

Ní mór na rialacha easaontacha chun inniúlacht a dhéanamh amach maidir le cumhdach breoiteachta le meas ina n-iomláine agus ní mór na hathruithe a dhéanfar amach anseo a d’fhéadfadh a bheith i ngnáthchónaí an duine nó i bhfáil sochair breise a chur san áireamh agus leanfaidh rialacha ábhartha Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 de bheith infheidhme i gcónaí.

Mar shampla, d’oibrigh saoránach den Danmhairg sa Ríocht Aontaithe agus sa Danmhairg. D’fhill sé ar an Danmhairg roimh dheireadh na hidirthréimhse:

| — | in 2022, bainfidh sé an aois scoir amach sa Ríocht Aontaithe ag aois X, agus gheobhaidh sé pinsean ón Ríocht Aontaithe, fad atá sé neamhghníomhach sa Danmhairg →, is í an Ríocht Aontaithe a bheidh inniúil maidir le sochair bhreoiteachta bunaithe ar Airteagal 32(2) den Chomhaontú (Airteagal 24 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004); |
| --- | --- |

—

in 2022, bainfidh sé an aois scoir amach sa Ríocht Aontaithe ag aois X, agus gheobhaidh sé pinsean ón Ríocht Aontaithe, fad atá sé neamhghníomhach sa Danmhairg →, is í an Ríocht Aontaithe a bheidh inniúil maidir le sochair bhreoiteachta bunaithe ar Airteagal 32(2) den Chomhaontú (Airteagal 24 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004);

| — | dhá bhliain níos déanaí, bainfidh sé an aois scoir amach i mBallstát den Aontas Eorpach, ag aois X+2 agus tosóidh sé ag fáil pinsean ón Danmhairg chomh maith → is é an Danmhairg a bheidh inniúil maidir leis an gcumhdach breoiteachta bunaithe ar Airteagal 23 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; |
| --- | --- |

—

dhá bhliain níos déanaí, bainfidh sé an aois scoir amach i mBallstát den Aontas Eorpach, ag aois X+2 agus tosóidh sé ag fáil pinsean ón Danmhairg chomh maith → is é an Danmhairg a bheidh inniúil maidir leis an gcumhdach breoiteachta bunaithe ar Airteagal 23 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;

| — | in 2027, aistreoidh sé cónaí go dtí an Ríocht Aontaithe, faoi na rialacha a bheidh i bhfeidhm an tráth sin, agus leanfaidh de bheith ag fáil dhá phinsean → is í an Ríocht Aontaithe a bheidh inniúil maidir le cumhdach breoiteachta an duine sin (N.B. is aistriú a dhéanfar amach anseo a bheith san an athrú cónaithe in 2027 agus ní chumhdófar é chun críocha ceart cónaithe le Teideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú sin). |
| --- | --- |

—

in 2027, aistreoidh sé cónaí go dtí an Ríocht Aontaithe, faoi na rialacha a bheidh i bhfeidhm an tráth sin, agus leanfaidh de bheith ag fáil dhá phinsean → is í an Ríocht Aontaithe a bheidh inniúil maidir le cumhdach breoiteachta an duine sin (N.B. is aistriú a dhéanfar amach anseo a bheith san an athrú cónaithe in 2027 agus ní chumhdófar é chun críocha ceart cónaithe le Teideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú sin).

Sa chleachtas, beidh na hiarmhairtí seo a leanas ag cur chun feidhme Airteagal 32(1)(a) agus (2) den Chomhaontú:

| 1. | I gcás saoránach den Ghearmáin:






  — | a d’oibrigh ar feadh a shaoil sa Ríocht Aontaithe; |
| --- | --- | --- |

1.

I gcás saoránach den Ghearmáin:

—

a d’oibrigh ar feadh a shaoil sa Ríocht Aontaithe;

| — | a fhillfidh ar an nGearmáin ag deireadh na hidirthréimhse i ngar don aois scoir agus a leanfaidh de bheith neamhghníomhach; agus |
| --- | --- |

—

a fhillfidh ar an nGearmáin ag deireadh na hidirthréimhse i ngar don aois scoir agus a leanfaidh de bheith neamhghníomhach; agus

| — | nuair a bhainfidh an duine sin an aois scoir amach (roimh nó tar éis dheireadh na hidirthréimhse), déanfaidh sé éileamh sa Ríocht Aontaithe ar shochair sheanaoise bunaithe ar Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. |
| --- | --- |

—

nuair a bhainfidh an duine sin an aois scoir amach (roimh nó tar éis dheireadh na hidirthréimhse), déanfaidh sé éileamh sa Ríocht Aontaithe ar shochair sheanaoise bunaithe ar Rialachán (CE) Uimh. 883/2004.

Tar éis don saoránach den Ghearmáin pinsean ón Ríocht Aontaithe a fháil, ar feadh a shaoil:

| — | bunaithe ar Airteagal 32(1)(a):







  a) | beidh an ceart aige pinsean na Ríochta Aontaithe a fháil gan aon laghdú bunaithe ar Airteagal 7 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 fad a bheidh cónaí air/uirthi sa Ghearmáin nó in aon Bhallstát eile de chuid AE; |
| --- | --- | --- |

—

bunaithe ar Airteagal 32(1)(a):

a)

beidh an ceart aige pinsean na Ríochta Aontaithe a fháil gan aon laghdú bunaithe ar Airteagal 7 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 fad a bheidh cónaí air/uirthi sa Ghearmáin nó in aon Bhallstát eile de chuid AE;

| — | bunaithe ar Airteagal 32(2):







  b) | eiseoidh an Ríocht Aontaithe Doiciméad Iniompartha S1 dó agus beidh rochtain aige/aici ar shochair chomhchineáil sa Ghearmáin faoi na coinníollacha céanna le Gearmánaigh atá ar scor, ach ar chostas na Ríochta Aontaithe, bunaithe ar Airteagal 24 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; |
| --- | --- | --- |

—

bunaithe ar Airteagal 32(2):

b)

eiseoidh an Ríocht Aontaithe Doiciméad Iniompartha S1 dó agus beidh rochtain aige/aici ar shochair chomhchineáil sa Ghearmáin faoi na coinníollacha céanna le Gearmánaigh atá ar scor, ach ar chostas na Ríochta Aontaithe, bunaithe ar Airteagal 24 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;

| c) | Tá an ceart aige chun sochar breoiteachta in airgead tirim (lena n-áirítear sochair cúraim fhadtéarmaigh) dá bhforáiltear faoi reachtaíocht na Ríochta Aontaithe agus a íoctar go díreach dó bunaithe ar Airteagal 29 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 cibé Ballstát ina mbíonn an duine sin ina chónaí de ghnáth; |
| --- | --- |

c)

Tá an ceart aige chun sochar breoiteachta in airgead tirim (lena n-áirítear sochair cúraim fhadtéarmaigh) dá bhforáiltear faoi reachtaíocht na Ríochta Aontaithe agus a íoctar go díreach dó bunaithe ar Airteagal 29 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 cibé Ballstát ina mbíonn an duine sin ina chónaí de ghnáth;

| d) | tá an ceart chun cóireála pleanáilte aige in aon Bhallstát eile de chuid an Aontais nach é an ceann é ina mbíonn an duine sin ina chónaí de ghnáth le Doiciméad Iniompartha S2 arna eisiúint ag an Ríocht Aontaithe agus ar chostas na Ríochta Aontaithe bunaithe ar Airteagal 27 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; |
| --- | --- |

d)

tá an ceart chun cóireála pleanáilte aige in aon Bhallstát eile de chuid an Aontais nach é an ceann é ina mbíonn an duine sin ina chónaí de ghnáth le Doiciméad Iniompartha S2 arna eisiúint ag an Ríocht Aontaithe agus ar chostas na Ríochta Aontaithe bunaithe ar Airteagal 27 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;

| e) | tá an ceart aige Cárta Eorpach um Árachas Sláinte arna eisiúint ag an Ríocht Aontaithe a úsáid le linn a shaoire in aon Bhallstát nach é an ceann é ina mbíonn an duine sin ina chónaí de ghnáth bunaithe ar Airteagal 27 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; |
| --- | --- |

e)

tá an ceart aige Cárta Eorpach um Árachas Sláinte arna eisiúint ag an Ríocht Aontaithe a úsáid le linn a shaoire in aon Bhallstát nach é an ceann é ina mbíonn an duine sin ina chónaí de ghnáth bunaithe ar Airteagal 27 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;

| f) | féadann baill teaghlaigh an duine sin na cearta díorthaithe a theachtadh chun rochtain a fháil ar shochair bhreoiteachta chomhchineáil sa Bhallstát ina mbíonn siad ina gcónaí de ghnáth, ar chostas na Ríocht Aontaithe. Faoi Airteagal 32(1)(d) tá an ceart chun sochar teaghlaigh ag an duine faoi na coinníollacha a leagtar amach sa Rialachán agus i reachtaíocht na Ríochta Aontaithe, fiú má tá cónaí ar bhaill teaghlaigh an duine sin i mBallstát nach é an ceann é ina mbíonn an duine ina chónaí de ghnáth, bunaithe ar Airteagal 67 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; |
| --- | --- |

f)

féadann baill teaghlaigh an duine sin na cearta díorthaithe a theachtadh chun rochtain a fháil ar shochair bhreoiteachta chomhchineáil sa Bhallstát ina mbíonn siad ina gcónaí de ghnáth, ar chostas na Ríocht Aontaithe. Faoi Airteagal 32(1)(d) tá an ceart chun sochar teaghlaigh ag an duine faoi na coinníollacha a leagtar amach sa Rialachán agus i reachtaíocht na Ríochta Aontaithe, fiú má tá cónaí ar bhaill teaghlaigh an duine sin i mBallstát nach é an ceann é ina mbíonn an duine ina chónaí de ghnáth, bunaithe ar Airteagal 67 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;

Má thosaíonn an Saoránach den Ghearmáin ag obair sa Ghearmáin, fad atá pinsean ón Ríocht Aontaithe á fháil aige/aici, is í reachtaíocht na Gearmáine de réir phrionsabal lex loci laboris in Airteagal 11 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 an reachtaíocht is infheidhme lena n-áirítear le haghaidh sochair bhreoiteachta, a leanann de bheith infheidhme, (féach freisin Airteagal 31 den Rialachán seo).

| 2. | I gcás náisiúnach den Ríocht Aontaithe:






  — | a d’oibrigh ar feadh a shaoil san Ísiltír; |
| --- | --- | --- |

2.

I gcás náisiúnach den Ríocht Aontaithe:

—

a d’oibrigh ar feadh a shaoil san Ísiltír;

| — | a leanfaidh de bheith ag obair ann ag deireadh na hidirthréimhse; |
| --- | --- |

—

a leanfaidh de bheith ag obair ann ag deireadh na hidirthréimhse;

| — | a fhillfidh ar an Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse agus é i ngar don aois scoir; |
| --- | --- |

—

a fhillfidh ar an Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse agus é i ngar don aois scoir;

| — | a bheidh neamhghníomhach sa Ríocht Aontaithe; agus |
| --- | --- |

—

a bheidh neamhghníomhach sa Ríocht Aontaithe; agus

| — | tar éis bliain amháin, a éileoidh pinsean ón Danmhairg. |
| --- | --- |

—

tar éis bliain amháin, a éileoidh pinsean ón Danmhairg.

Beidh an náisiúnach sin den Ríocht Aontaithe:

| a) | cumhdaithe le rialacha comhordúcháin slándála sóisialta, bunaithe ar Airteagal 30(1)(b) den Chomhaontú, ar feadh na tréimhse tar éis dheireadh na hidirthréimhse go dtí go bhfillfidh sé ar an Ríocht Aontaithe; |
| --- | --- |

a)

cumhdaithe le rialacha comhordúcháin slándála sóisialta, bunaithe ar Airteagal 30(1)(b) den Chomhaontú, ar feadh na tréimhse tar éis dheireadh na hidirthréimhse go dtí go bhfillfidh sé ar an Ríocht Aontaithe;

| b) | beidh sé cumhdaithe le hAirteagal 32(1)(a) agus (2) den Chomhaontú chun leanúint de bheith ag fáil pinsean ón Danmhairg (le haghaidh níos mó sonraí, féach ar an sampla roimhe). |
| --- | --- |

b)

beidh sé cumhdaithe le hAirteagal 32(1)(a) agus (2) den Chomhaontú chun leanúint de bheith ag fáil pinsean ón Danmhairg (le haghaidh níos mó sonraí, féach ar an sampla roimhe).

| 3. | I gcás saoránach den Astráil:






  — | 1996 – 2000: a oibríonn sa Ríocht Aontaithe; |
| --- | --- | --- |

3.

I gcás saoránach den Astráil:

—

1996 – 2000: a oibríonn sa Ríocht Aontaithe;

| — | 2001 – 2010: a oibríonn sa Bheilg; |
| --- | --- |

—

2001 – 2010: a oibríonn sa Bheilg;

| — | 2011 – 2030: a oibríonn agus a bhfuil gnáthchónaí air san Astráil; agus |
| --- | --- |

—

2011 – 2030: a oibríonn agus a bhfuil gnáthchónaí air san Astráil; agus

| — | a aistreoidh a chónaí dlíthiúil in 2031 go dtí an Ríocht Aontaithe agus éileoidh sochair bunaithe ar a thréimhsí árachais roimhe. |
| --- | --- |

—

a aistreoidh a chónaí dlíthiúil in 2031 go dtí an Ríocht Aontaithe agus éileoidh sochair bunaithe ar a thréimhsí árachais roimhe.

Is féidir leis an náisiúnach tríú tír sin brath ar Airteagal 32(1)(a) den Chomhaontú chun pinsin ón Ríocht Aontaithe agus ón mBeilg a éileamh bunaithe ar a thréimhsí áireachais roimhe, ar choinníoll go gcomhlíonann sé coinníollacha Rialachán (CE) Uimh. 859/2003: a mbeidh cónaí dlíthiúil air sa Ríocht Aontaithe agus tréimhsí árachais roimhe i mBallstát de chuid an Aontais. Níl sé ábhartha nach raibh an duine ina chónaí go dlíthiúil sa Ríocht Aontaithe nó i mBallstát eile de chuid an Aontais ag deireadh na hidirthréimhse, más rud é gur chuir an duine tréimhsí isteach faoi reachtaíocht na Ríochta Aontaithe agus/nó reachtaíocht Ballstáit de chuid an Aontais roimh an dáta sin agus go comhlíonann sé coinníollacha Rialachán (CE) Uimh. 859/2003 nuair a éilíonn sé an pinsean.

| 4. | I gcás saoránach de na Stáit Aontaithe:






  — | 2005-2010: a bhí ag obair sa Ríocht Aontaithe; |
| --- | --- | --- |

4.

I gcás saoránach de na Stáit Aontaithe:

—

2005-2010: a bhí ag obair sa Ríocht Aontaithe;

| — | 2010-2025: atá ag obair i Stáit Aontaithe Mheiriceá; |
| --- | --- |

—

2010-2025: atá ag obair i Stáit Aontaithe Mheiriceá;

| — | 2026 – 2030: a bheidh ag obair agus a mbeidh cónaí dlíthiúil air i Málta; agus |
| --- | --- |

—

2026 – 2030: a bheidh ag obair agus a mbeidh cónaí dlíthiúil air i Málta; agus

| — | a éileoidh sochair in 2031 bunaithe ar a thréimhsí árachais roimhe. |
| --- | --- |

—

a éileoidh sochair in 2031 bunaithe ar a thréimhsí árachais roimhe.

Ní bheidh an duine sin cumhdaithe le hAirteagal 32(1)(a) den Comhaontú. Go deimhin, roimh dheireadh na hidirthréimhse, ní raibh an duine lena mbaineann laistigh de raon feidhme Rialachán (CE) Uimh. 859/2003, mar nach raibh sé i staid trasteorann faoi dheireadh na hidirthréimhse.

Chomh maith leis sin, cumhdófar leis an bhforáil sin mutatis mutandis marthanóirí a fhaigheann sochair tar éis bás duine a chuir tréimhsí isteach san am atá caite ach nach bhfuil cumhdaithe le hAirteagal 30 den Chomhaontú nó nach bhfuil cumhdaithe leis a thuilleadh. Mar shampla:

| 5. | Saoránach de Mhálta a fhillfidh ar Mhálta ag deireadh na hidirthréimhse tar éis a bheith ag obair sa Ríocht Aontaithe ar feadh 20 bliain. In 2018, chuaigh sé ar scor agus faigheann pinsean ón Ríocht Aontaithe faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. Fuair sé bás an bhliain chéanna:






  a) | tá an céile i dteideal sochair sheanaoise ón Ríocht Aontaithe bunaithe ar reachtaíocht na Ríochta Aontaithe agus an Rialachán agus leanfaidh sé de bheith ag fáil na sochar tar éis dheireadh na hidirthréimhse gan aon laghdú; |
| --- | --- | --- |

5.

Saoránach de Mhálta a fhillfidh ar Mhálta ag deireadh na hidirthréimhse tar éis a bheith ag obair sa Ríocht Aontaithe ar feadh 20 bliain. In 2018, chuaigh sé ar scor agus faigheann pinsean ón Ríocht Aontaithe faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. Fuair sé bás an bhliain chéanna:

a)

tá an céile i dteideal sochair sheanaoise ón Ríocht Aontaithe bunaithe ar reachtaíocht na Ríochta Aontaithe agus an Rialachán agus leanfaidh sé de bheith ag fáil na sochar tar éis dheireadh na hidirthréimhse gan aon laghdú;

| b) | beidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin chun a chinneadh cén Stát atá inniúil maidir le cumhdach breoiteachta ar bhonn Airteagal 32(2) den Chomhaontú. |
| --- | --- |

b)

beidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin chun a chinneadh cén Stát atá inniúil maidir le cumhdach breoiteachta ar bhonn Airteagal 32(2) den Chomhaontú.

| 6. | Saoránach den Ghréig a fhillfidh ar an nGréig roimh dheireadh na hidirthréimhse tar éis dó a bheith ag obair sa Ríocht Aontaithe ar feadh 20 bliain (nach bhfuil cumhdaithe le hAirteagal 30 den Chomhaontú). In 2025, rachaidh sé ar scor agus gheobhaidh pinsean ón Ríocht Aontaithe faoi Airteagal 32(1)(a) den Chomhaontú. Gheobhaidh sé bás in 2026:






  a) | beidh an céile i dteideal sochar marthanóra ón Ríocht Aontaithe bunaithe ar reachtaíocht na Ríochta Aontaithe agus ar an Rialachán agus leanfaidh sé de bheith ag fáil na sochar tar éis dheireadh na hidirthréimhse gan aon laghdú ar bhonn Airteagal 32(1)(a) den Chomhaontú; |
| --- | --- | --- |

6.

Saoránach den Ghréig a fhillfidh ar an nGréig roimh dheireadh na hidirthréimhse tar éis dó a bheith ag obair sa Ríocht Aontaithe ar feadh 20 bliain (nach bhfuil cumhdaithe le hAirteagal 30 den Chomhaontú). In 2025, rachaidh sé ar scor agus gheobhaidh pinsean ón Ríocht Aontaithe faoi Airteagal 32(1)(a) den Chomhaontú. Gheobhaidh sé bás in 2026:

a)

beidh an céile i dteideal sochar marthanóra ón Ríocht Aontaithe bunaithe ar reachtaíocht na Ríochta Aontaithe agus ar an Rialachán agus leanfaidh sé de bheith ag fáil na sochar tar éis dheireadh na hidirthréimhse gan aon laghdú ar bhonn Airteagal 32(1)(a) den Chomhaontú;

| b) | beidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin chun a chinneadh cén Stát atá inniúil maidir le cumhdach breoiteachta ar bhonn Airteagal 32(2) den Chomhaontú. |
| --- | --- |

b)

beidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin chun a chinneadh cén Stát atá inniúil maidir le cumhdach breoiteachta ar bhonn Airteagal 32(2) den Chomhaontú.

3.3.2.   Airteagal 32(1)(b): Cóireáil phleanáilte atá á cur ar dhuine

3.3.2.1.   Raon feidhme

Le hAirteagal 32(1)(b) den Chomhaontú, cinntítear cosaint an chirt cóireáil phleanáilte a fháil faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 le haghaidh daoine a thosaigh ag fáil cóireáil den chineál sin nó ar a laghad a d’iarr réamhúdarú é sin a fháil roimh dheireadh na hidirthréimhse. Mar nár síníodh an tsaoirse seirbhísí a sholáthar níos faide ná deireadh na hidirthréimhse, ní chumhdófar cineálacha eile ceart a bhaineann le soghluaisteacht othar a thuilleadh faoi Dhlí an Aontais, go háirithe na cásanna faoi Threoir 2011/24/AE maidir le cur i bhfeidhm ceart othair faoi chúram sláinte trasteorann, má dhéantar an chóireáil tar éis dheireadh na tréimhse sin.

Mar go dtagraíonn an fhoráil seo do “daoine”, cumhdaítear leis saoránaigh den Aontas, náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe, daoine gan stát nó dídeanaithe a bhíonn ina gcónaí sa Ríocht Aontaithe nó i mBallstát eile den Aontas de ghnáth, chomh maith le náisiúnaigh tríú tír a chomhlíonann na coinníollacha i Rialachán (CE) Uimh. 859/2003.

Baineann an fhoráil sin le daoine nach bhfuil cumhdaithe le hAirteagal 30 den Comhaontú.

Mar shampla:

| 1. | Oibríonn saoránach de Mhálta i Málta agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth chomh maith. In 2020, déanfaidh sé iarraidh ar réamhúdarú chun cóireáil phleanáilte shonraithe a fháil sa Ríocht Aontaithe. Ceadófar an iarraidh in 2021:






  a) | féadfaidh an chóireáil tosú faoi choinníollacha Rialacháin (CE) Uimh. 883/2004, fiú más tríú tír an Ríocht Aontaithe faoin dáta sin; |
| --- | --- | --- |

1.

Oibríonn saoránach de Mhálta i Málta agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth chomh maith. In 2020, déanfaidh sé iarraidh ar réamhúdarú chun cóireáil phleanáilte shonraithe a fháil sa Ríocht Aontaithe. Ceadófar an iarraidh in 2021:

a)

féadfaidh an chóireáil tosú faoi choinníollacha Rialacháin (CE) Uimh. 883/2004, fiú más tríú tír an Ríocht Aontaithe faoin dáta sin;

| b) | beidh a rochtain ar chóireáil bunaithe ar phrionsabal na córa comhionainne; |
| --- | --- |

b)

beidh a rochtain ar chóireáil bunaithe ar phrionsabal na córa comhionainne;

| c) | leanfaidh aon fhoráil ábhartha i Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Uimh. 987/2009 a bhaineann le cóireáil phleanáilte d’fheidhm a bheith aici (e.g. Airteagal 26 de Rialachán (CE) Uimh. 978/2009); |
| --- | --- |

c)

leanfaidh aon fhoráil ábhartha i Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 agus Uimh. 987/2009 a bhaineann le cóireáil phleanáilte d’fheidhm a bheith aici (e.g. Airteagal 26 de Rialachán (CE) Uimh. 978/2009);

| d) | leanfaidh na nósanna imeachta aisíocaíochta idir an Ríocht Aontaithe agus Málta d’fheidhm a bheith acu dá réir bunaithe ar Airteagal 35 den Chomhaontú; |
| --- | --- |

d)

leanfaidh na nósanna imeachta aisíocaíochta idir an Ríocht Aontaithe agus Málta d’fheidhm a bheith acu dá réir bunaithe ar Airteagal 35 den Chomhaontú;

| e) | beidh an ceart ag an duine sin, agus más gá dá dhuine nó dá dhaoine tionlacain dul isteach i gcríoch na Ríochta Aontaithe le haghaidh na cóireála, faoi na coinníollacha a leagtar amach sa Chomhaontú. |
| --- | --- |

e)

beidh an ceart ag an duine sin, agus más gá dá dhuine nó dá dhaoine tionlacain dul isteach i gcríoch na Ríochta Aontaithe le haghaidh na cóireála, faoi na coinníollacha a leagtar amach sa Chomhaontú.

| 2. | Oibríonn saoránach den tSeicia sa tSlóvaic agus bíonn sé ina chónaí ann chomh maith. In 2020, déanfaidh sé iarraidh ar réamhúdarú chun cóireáil phleanáilte shonraithe a fháil sa Ríocht Aontaithe. Ceadófar an iarraidh agus tosóidh an chóireáil roimh dheireadh 2020 agus tá sé beartaithe dul ar aghaidh go dtí samhradh 2021. Tá feidhm ag na coinníollacha céanna atá thuas. |
| --- | --- |

2.

Oibríonn saoránach den tSeicia sa tSlóvaic agus bíonn sé ina chónaí ann chomh maith. In 2020, déanfaidh sé iarraidh ar réamhúdarú chun cóireáil phleanáilte shonraithe a fháil sa Ríocht Aontaithe. Ceadófar an iarraidh agus tosóidh an chóireáil roimh dheireadh 2020 agus tá sé beartaithe dul ar aghaidh go dtí samhradh 2021. Tá feidhm ag na coinníollacha céanna atá thuas.

Aon uair a luaitear Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, ba cheart a thuiscint go mbeidh feidhm ag forálacha ábhartha Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 dá réir.

3.3.2.2.   Ceisteanna a bhaineann le taisteal

Na daoine atá ag dul faoi chóireáil phleanáilte a thairbhíonn d’Airteagal 32(1)(b)
  mar a gcuirtear síos air thuas (othair), beidh an ceart acu, go dtí deireadh na cóireála, teacht isteach i Stát na cóireála agus imeacht i gcomhréir le hAirteagal 14 den Chomhaontú (a bhaineann le ceart taibhrithe Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú teacht isteach sa Stát óstach agus imeacht), mutatis mutandis.

Is fianaise leordhóthanach Doiciméad Iniompartha S2 arna eisiúint faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 ar theidlíocht ar chóireáil phleanáilte den chineál sin chun críocha Airteagal 32(1)(b) den Chomhaontú.

Go nithiúil, tá an ceart ag náisiúnach den Ríocht Aontaithe nó saoránach den Aontas Eorpach teacht isteach i Stát na cóireála agus imeacht i gcomhréir le hAirteagal 14(2) (i.e. gan víosa) má tá Doiciméad Iniompartha S2 aige chomh maith leis na doiciméid taistil is gá dá bhforáiltear in Airteagal 14(1) den Chomhaontú.

Féadfaidh go mbeidh de cheangal ar othair a thairbhíonn d’Airteagal 32(1)(b) den Chomhaontú, nach Saoránaigh den Aontas ná náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe iad, víosa teacht isteach a bheith acu, i gcomhréir leis an reachtaíocht is infheidhme.

I gcásanna aonair, féadfaidh sé go mbeidh láithreacht agus aire a chuireann daoine eile ar fáil (duine tionlacain) ag teastáil ó othair a thairbhíonn d’Airteagal 32(1)(b) den Chomhaontú, chun nach mbainfear dá gceart cúrsa cóireála pleanáilte a fháil.

Féadfaidh duine tionlacain a bheith ina bhalll teaghlaigh nó aon duine eile a thugann aire don duine a bhfuil cóireáil phleanáilte ag teastáil uaidh. Breithneoidh Ballstáit an Aontais agus an Ríocht Aontaithe conas stádas na ndaoine tionlacain agus na cearta a eascraíonn uaidh sin a léiriú faoin gComhaontú um Tharraingt siar.

Beidh an ceart ag an duine tionlacain teacht isteach i Stát na cóireála agus imeacht agus doiciméad bailí taistil ina seilbh aige dá bhforáiltear in Airteagal 14(1) den Chomhaontú. Féadfaidh an Stát cóireála a cheangal ar an duine tionlacain víosa teacht isteach a bheith aige i gcomhréir leis an reachtaíocht is infheidhme.

Aon uair a cheanglaíonn an Stát cóireála ar othair nó a ndaoine tionlacain víosa teacht isteach a bheith acu, ní mór dó gach saoráid a dheonú do na daoine sin chun na víosaí is gá a fháil i gcomhréir le hAirteagal 14(3) den Comhaontú. Ní mór na víosaí sin a eisiúint saor in aisce a luaithe is féidir, agus ar bhonn nós imeachta luathaithe.

Ní féidir a cheangal ar na hothair ná ar na daoine tionlacain víosa imeachta nó foirmiúlacht choibhéiseach a bheith acu.

Le hAirteagal 32(1)(b) den Chomhaontú ní dheonaítear aon cheart chun cónaithe de réir bhrí Threoir 2004/38/CE ar othair agus daoine tionlacain le linn a dtréimhse fanachta sa Stát cóireála. Tá an ceart acu fanacht ar chríoch Ballstáit den Aontas nó na Ríochta Aontaithe le haghaidh an méid ama is gá chun cóireáil a sholáthar go héifeachtach don othar. Níl siad faoi réir Airteagal 18 ná Airteagal 19 den Chomhaontú.

Más gá cóireáil a fhadú ar chúiseanna leighis, féadfar Doiciméad Iniompartha S2 a athnuachan nó a fhadú le haghaidh na tréimhse sin. Déanfar anailís de réir an cháis ar na tarluithe féideartha nach raibh súil leo.

3.3.3.   Airteagal 32(1)(c): Cóireáil neamhphleanáilte atá á cur ar dhuine

Is é an cuspóir atá ag Airteagal 32(1)(c) a chinntiú go gcosnaítear an ceart chun na cóireála neamhphleanáilte is gá a fháil le haghaidh daoine a bheidh ag fanacht go sealadach níos faide ná an idirthréimhse, tríd an gCárta Eorpach um Árachas Sláinte (EHIC) nó deimhniú athsholáthair.

Tá an coincheap “fanacht” le tuiscint mar a shainmhínítear é in Airteagal 1(k) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, a chiallaíonn cónaí sealadach (i gcur i bhfeidhm Airteagal 31(2) den Chomhaontú). Ní chinntear an fad fanachta uasta le dlí agus braitheann sé ar fhíricí an scéil i ngach cás. Sa chleachtas, d’fhéadfadh tréimhse saoire nó tréimhse staidéir a bheith ann, cuir i gcás (mura ngabhfaidh athrú gnáthchónaithe leis sin). Ní mheastar go bhfuil deireadh tagtha le fanacht nuair a fhanann an duine lena mbaineann idir an dá linn ar feadh tréimhse ghearr i Stát eile más rud é gur ón tús a phleanáiltear an fanacht sin ar feadh tréimhse níos faide (e.g. chun críoch staidéir). Dá bhrí sin, leanann an duine sin de bheith cumhdaithe le hAirteagal 32(1)(c) den Chomhaontú nuair a fhilleann sé ar Stát na fanachta arís e.g. Stát ina bhfuil sé ag staidéar.

Ní bhaineann an fhoráil sin ach le daoine nach bhfuil cumhdaithe le hAirteagal 30 den Comhaontú. Má tá duine cumhdaithe le hAirteagal 30, beidh feidhm ag na rialacha uile maidir le slándáil shóisialta a chomhordú, lena n-áirítear na cinn a bhaineann le cóireáil neamhphleanáilte ar feadh saoirí atá ar siúl ag deireadh na hidirthréimhse chomh maith le saoirí amach anseo. Tá Airteagal 32(1)(c) den Chomhaontú infheidhme maidir le cásanna amhail na cinn seo a leanas:

| 1. | Saoránach den Spáinn, a bhíonn ina chónaí agus a oibríonn sa Pholainn, agus a thabharfaidh cuairt ar Londain le haghaidh shaoire an gheimhridh ag deireadh mhí na Nollag 2020. Má bhaintear tionóisc de:






  a) | ba cheart é a bheith in ann EHIC a úsáid le haghaidh na tréimhse saoire ar fad, fiú má tharlaíonn an tionóisc ag deireadh na hidirthréimhse; |
| --- | --- | --- |

1.

Saoránach den Spáinn, a bhíonn ina chónaí agus a oibríonn sa Pholainn, agus a thabharfaidh cuairt ar Londain le haghaidh shaoire an gheimhridh ag deireadh mhí na Nollag 2020. Má bhaintear tionóisc de:

a)

ba cheart é a bheith in ann EHIC a úsáid le haghaidh na tréimhse saoire ar fad, fiú má tharlaíonn an tionóisc ag deireadh na hidirthréimhse;

| b) | ba cheart é a bheith in ann an fanacht sa Ríocht Aontaithe a fhadú, bunaithe ar an measúnú leighis, chun an chóireáil is gá a fháil. |
| --- | --- |

b)

ba cheart é a bheith in ann an fanacht sa Ríocht Aontaithe a fhadú, bunaithe ar an measúnú leighis, chun an chóireáil is gá a fháil.

| c) | Aon nós imeachta aisíocaíochta (lena n-éilítear ar ais costais ón Ríocht Aontaithe nó ón bPolainn nó idir na tíortha lena mbaineann), tarlóidh sé faoi na coinníollacha céanna dá bhforáiltear sna Rialacháin fiú tar éis dheireadh na hidirthréimhse bunaithe ar Airteagal 35 den Chomhaontú. |
| --- | --- |

c)

Aon nós imeachta aisíocaíochta (lena n-éilítear ar ais costais ón Ríocht Aontaithe nó ón bPolainn nó idir na tíortha lena mbaineann), tarlóidh sé faoi na coinníollacha céanna dá bhforáiltear sna Rialacháin fiú tar éis dheireadh na hidirthréimhse bunaithe ar Airteagal 35 den Chomhaontú.

| 2. | Tá náisiúnach den Ríocht Aontaithe, a bhíonn ina chónaí agus a oibríonn sa Ríocht Aontaithe, ar thuras sa Bheilg, i Lucsamburg agus san Ísiltír ag deireadh mhí na Nollag 2020. An 30 Nollag 2020, beidh an duine sin i Lucsamburg agus is mian leis imeacht chun dul go dtí an Ísiltír an 10 Eanáir 2021; tá an duine sin:






  a) | cumhdaithe le EHIC le haghaidh na tréimhse ar fad i Lucsamburg go dtí go bhfágfaidh sé an tír sin chun dul go dtí an Ísiltír an 10 Eanáir; |
| --- | --- | --- |

2.

Tá náisiúnach den Ríocht Aontaithe, a bhíonn ina chónaí agus a oibríonn sa Ríocht Aontaithe, ar thuras sa Bheilg, i Lucsamburg agus san Ísiltír ag deireadh mhí na Nollag 2020. An 30 Nollag 2020, beidh an duine sin i Lucsamburg agus is mian leis imeacht chun dul go dtí an Ísiltír an 10 Eanáir 2021; tá an duine sin:

a)

cumhdaithe le EHIC le haghaidh na tréimhse ar fad i Lucsamburg go dtí go bhfágfaidh sé an tír sin chun dul go dtí an Ísiltír an 10 Eanáir;

| b) | ní féidir leis EHIC a úsáid a thuilleadh le linn dó a bheith ag fanacht san Ísiltír mar go meastar aon aistriú go Ballstát eile den Aontas ag deireadh na hidirthréimhse (sa chás seo, go dtí an Ísiltír) a bheith mar aistriú amach anseo a thagann lasmuigh de raon feidhme an Chomhaontaithe. |
| --- | --- |

b)

ní féidir leis EHIC a úsáid a thuilleadh le linn dó a bheith ag fanacht san Ísiltír mar go meastar aon aistriú go Ballstát eile den Aontas ag deireadh na hidirthréimhse (sa chás seo, go dtí an Ísiltír) a bheith mar aistriú amach anseo a thagann lasmuigh de raon feidhme an Chomhaontaithe.

| 3. | Tá saoránach den Chipir ag freastail ar chúrsa staidéir a mhairfidh trí bliana sa Ríocht Aontaithe a thosóidh in Fómhair 2020. Coinneoidh sé a ghnáthchónaí (de réir bhrí na Rialachán) sa Chipir ar feadh na tréimhse sin (beidh sé spléach ar a thuismitheoirí agus rachaidh sé abhaile ag an deireadh seachtaine agus le linn na saoire). Féadfaidh an duine sin EHIC a úsáid sa Ríocht Aontaithe ar feadh an chúrsa fiú má fhilleann sé ar an gCipir le haghaidh saoire. |
| --- | --- |

3.

Tá saoránach den Chipir ag freastail ar chúrsa staidéir a mhairfidh trí bliana sa Ríocht Aontaithe a thosóidh in Fómhair 2020. Coinneoidh sé a ghnáthchónaí (de réir bhrí na Rialachán) sa Chipir ar feadh na tréimhse sin (beidh sé spléach ar a thuismitheoirí agus rachaidh sé abhaile ag an deireadh seachtaine agus le linn na saoire). Féadfaidh an duine sin EHIC a úsáid sa Ríocht Aontaithe ar feadh an chúrsa fiú má fhilleann sé ar an gCipir le haghaidh saoire.

Aon uair a luaitear Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, de bhua Airteagal 6(3), beidh feidhm ag forálacha ábhartha Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 dá réir.

3.3.4.   Airteagal 32(1)(d): Easpórtáil sochar teaghlaigh

Leis an bhforáil seo, líontar bearna atá in Airteagal 30 den Chomhaontú le haghaidh cásanna nach bhfuil an duine atá ag oscailt teidlíochtaí i staid trasteorann idir Ballstát den Aontas agus an Ríocht Aontaithe, ach a bhfuil baill teaghlaigh an duine sin sa staid sin. Tá sé infheidhme mar shampla sna cásanna seo a leanas:

| 1. | Oibríonn náisiúnach den Ríocht Aontaithe sa Ríocht Aontaithe agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth ag deireadh na hidirthréimhse agus bíonn a céile, atá neamhghníomhach ó thaobh na heacnamaíochta de, ina chónaí san Ungáir de ghnáth in éineacht le leanaí na lánúine.






  a) | Tá an náisiúnach sin den Ríocht Aontaithe i dteideal sochair teaghlaigh le haghaidh na leanaí a bhíonn ina gcónaí thar lear de ghnáth, fad a chomhlíonfar coinníollacha an Rialacháin agus reachtaíocht na Ríochta Aontaithe i dtaca leis an teidlíocht; |
| --- | --- | --- |

1.

Oibríonn náisiúnach den Ríocht Aontaithe sa Ríocht Aontaithe agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth ag deireadh na hidirthréimhse agus bíonn a céile, atá neamhghníomhach ó thaobh na heacnamaíochta de, ina chónaí san Ungáir de ghnáth in éineacht le leanaí na lánúine.

a)

Tá an náisiúnach sin den Ríocht Aontaithe i dteideal sochair teaghlaigh le haghaidh na leanaí a bhíonn ina gcónaí thar lear de ghnáth, fad a chomhlíonfar coinníollacha an Rialacháin agus reachtaíocht na Ríochta Aontaithe i dtaca leis an teidlíocht;

| b) | leanfaidh an Ríocht Aontaithe de bheith ag easpórtáil na sochar teaghlaigh mar a bheadh gnáthchónaí ar na leanaí ar a críoch, fad a chomhlíonfar coinníollacha an Rialacháin agus reachtaíocht na Ríochta Aontaithe i dtaca leis an teidlíocht; |
| --- | --- |

b)

leanfaidh an Ríocht Aontaithe de bheith ag easpórtáil na sochar teaghlaigh mar a bheadh gnáthchónaí ar na leanaí ar a críoch, fad a chomhlíonfar coinníollacha an Rialacháin agus reachtaíocht na Ríochta Aontaithe i dtaca leis an teidlíocht;

| c) | Ní gá íocaíocht iarbhír na sochair teaghlaigh a dhéanamh roimh dheireadh na hidirthréimhse, fad a bheidh teidlíocht le haghaidh na sochar sin ann roimh an dáta sin; |
| --- | --- |

c)

Ní gá íocaíocht iarbhír na sochair teaghlaigh a dhéanamh roimh dheireadh na hidirthréimhse, fad a bheidh teidlíocht le haghaidh na sochar sin ann roimh an dáta sin;

| d) | má bheirtear an chéad leanbh nó leanbh eile don lánúin in 2025, ní bheidh aon cheangal ar an Ríocht Aontaithe faoin gComhaontú na sochair teaghlaigh a bhaineann leis an leanbh sin a easpórtáil. Chomh maith leis sin, leanaí nach n-éireoidh ina mball teaghlaigh go dtí tar éis an dáta sin (mar gur athphós an duine atá ag oscailt teidlíochta páirtí ag a bhfuil leanaí a “cuireadh” le teaghlach an duine atá cumhdaithe tar éis an dáta sin), ní bheidh na leanaí sin cumhdaithe faoi rialacha Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. Ní chumhdaítear leis an bhforáil seo cásanna a leagtar amach in Airteagal 30 den Chomhaontú. |
| --- | --- |

d)

má bheirtear an chéad leanbh nó leanbh eile don lánúin in 2025, ní bheidh aon cheangal ar an Ríocht Aontaithe faoin gComhaontú na sochair teaghlaigh a bhaineann leis an leanbh sin a easpórtáil. Chomh maith leis sin, leanaí nach n-éireoidh ina mball teaghlaigh go dtí tar éis an dáta sin (mar gur athphós an duine atá ag oscailt teidlíochta páirtí ag a bhfuil leanaí a “cuireadh” le teaghlach an duine atá cumhdaithe tar éis an dáta sin), ní bheidh na leanaí sin cumhdaithe faoi rialacha Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. Ní chumhdaítear leis an bhforáil seo cásanna a leagtar amach in Airteagal 30 den Chomhaontú.

Bheadh cás a chumhdaítear le hAirteagal 30 den Chomhaontú mar seo a leanas:

| 2. | Tá saoránach den Ostair a oibríonn sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse a bhfuil gnáthchónaí ar a leanaí san Ostair i dteideal sochair teaghlaigh ón Ríocht Aontaithe:






  a) | beidh feidhm iomlán ag na rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú, bunaithe ar Airteagal 30(1)(a) den Chomhaontú; agus |
| --- | --- | --- |

2.

Tá saoránach den Ostair a oibríonn sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse a bhfuil gnáthchónaí ar a leanaí san Ostair i dteideal sochair teaghlaigh ón Ríocht Aontaithe:

a)

beidh feidhm iomlán ag na rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú, bunaithe ar Airteagal 30(1)(a) den Chomhaontú; agus

| b) | má bheirtear an chéad leanbh nó leanbh eile in 2025, beidh sé i dteideal sochair theaghlaigh faoi na rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú, lena n-áirítear easpórtáil sochar teaghlaigh le haghaidh na leanbh sin amach anseo. |
| --- | --- |

b)

má bheirtear an chéad leanbh nó leanbh eile in 2025, beidh sé i dteideal sochair theaghlaigh faoi na rialacha maidir le slándáil shóisialta a chomhordú, lena n-áirítear easpórtáil sochar teaghlaigh le haghaidh na leanbh sin amach anseo.

Sna cásanna a leagtar síos in Airteagal 32(1)(d)(i) agus (ii) den Chomhaontú, tá an teidlíocht sochar teaghlaigh le tuiscint mar sainmhíniú don mhéid seo a leanas:

| — | teidlíocht an tsochair ar fad a íocann an Príomhstát inniúil; |
| --- | --- |

—

teidlíocht an tsochair ar fad a íocann an Príomhstát inniúil;

| — | teidlíocht forlíonaidh dhifreálaigh a íocann an Stát inniúil tánaisteach; agus |
| --- | --- |

—

teidlíocht forlíonaidh dhifreálaigh a íocann an Stát inniúil tánaisteach; agus

| — | teidlíocht ar fionraí sochar i gcás ina mbeidh an sochar sa Stát inniúil tánaisteach níos ísle ná an sochar sa Phríomhstát inniúil. |
| --- | --- |

—

teidlíocht ar fionraí sochar i gcás ina mbeidh an sochar sa Stát inniúil tánaisteach níos ísle ná an sochar sa Phríomhstát inniúil.

Leanfaidh an fhoráil d’fheidhm a bheith aici fiú má tá athruithe idir príomhinniúlacht agus inniúlacht thánaisteach.

Mar shampla:

| 3. | Oibríonn náisiúnach den Ríocht Aontaithe sa Ríocht Aontaithe agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth ag deireadh na hidirthréimhse agus bíonn a chéile, atá neamhghníomhach ó thaobh na heacnamaíochta de, ina chónaí sa Chróit in éineacht le leanaí na lánúine (ós rud é nach bhfuil an cás seo cumhdaithe le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú, tagann Airteagal 32(1)(d) den Chomhaontú chun bheith infheidhme):






  a) | Bunaithe ar Airteagal 68(1)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, beidh príomhinniúlacht ag an Ríocht Aontaithe agus leanfaidh sí de bheith ag íoc sochair le haghaidh na leanaí a bheidh ina gcónaí thar lear de ghnáth, fad a chomhlíonfar na coinníollacha sa Rialachán agus i reachtaíocht na Ríochta Aontaithe; |
| --- | --- | --- |

3.

Oibríonn náisiúnach den Ríocht Aontaithe sa Ríocht Aontaithe agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth ag deireadh na hidirthréimhse agus bíonn a chéile, atá neamhghníomhach ó thaobh na heacnamaíochta de, ina chónaí sa Chróit in éineacht le leanaí na lánúine (ós rud é nach bhfuil an cás seo cumhdaithe le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú, tagann Airteagal 32(1)(d) den Chomhaontú chun bheith infheidhme):

a)

Bunaithe ar Airteagal 68(1)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, beidh príomhinniúlacht ag an Ríocht Aontaithe agus leanfaidh sí de bheith ag íoc sochair le haghaidh na leanaí a bheidh ina gcónaí thar lear de ghnáth, fad a chomhlíonfar na coinníollacha sa Rialachán agus i reachtaíocht na Ríochta Aontaithe;

| b) | Má thosaíonn an céile as an gCróit ag obair i sa Chróit in 2024, bunaithe ar Airteagal 68(1)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, ós rud é go mbíonn na leanaí ina gcónaí sa Chróit de ghnáth, is í an Chróit an Príomhstát inniúil agus is í an Ríocht Aontaithe an Stát tánaisteach agus ní thosóidh sí ag íoc ach forlíonadh difreálach más gá; |
| --- | --- |

b)

Má thosaíonn an céile as an gCróit ag obair i sa Chróit in 2024, bunaithe ar Airteagal 68(1)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, ós rud é go mbíonn na leanaí ina gcónaí sa Chróit de ghnáth, is í an Chróit an Príomhstát inniúil agus is í an Ríocht Aontaithe an Stát tánaisteach agus ní thosóidh sí ag íoc ach forlíonadh difreálach más gá;

| c) | Má éiríonn an céile neamhghníomhach arís, athróidh an inniúlacht idir an Chróit agus an Ríocht Aontaithe dá réir sin; |
| --- | --- |

c)

Má éiríonn an céile neamhghníomhach arís, athróidh an inniúlacht idir an Chróit agus an Ríocht Aontaithe dá réir sin;

| d) | Má théann an céile agus na leanaí go dtí an Ríocht Aontaithe chun bheith leis an náisiúnach den Ríocht Aontaithe bunaithe ar na forálacha atá i bhfeidhm ag an tráth sin, ní thagann siad faoi raon feidhme Airteagal 32(1)(d) den Chomhaontú; measfar aon athrú a dhéanfar amach anseo (má fhilleann an teaghlach nó an céile amháin agus na leanaí ar an gCróit) a bheith ina ghluaiseacht a dhéanfar amach anseo agus ní choimeádfar aon cheart ar bun bunaithe ar an gComhaontú. |
| --- | --- |

d)

Má théann an céile agus na leanaí go dtí an Ríocht Aontaithe chun bheith leis an náisiúnach den Ríocht Aontaithe bunaithe ar na forálacha atá i bhfeidhm ag an tráth sin, ní thagann siad faoi raon feidhme Airteagal 32(1)(d) den Chomhaontú; measfar aon athrú a dhéanfar amach anseo (má fhilleann an teaghlach nó an céile amháin agus na leanaí ar an gCróit) a bheith ina ghluaiseacht a dhéanfar amach anseo agus ní choimeádfar aon cheart ar bun bunaithe ar an gComhaontú.

| 4. | Oibríonn náisiúnach den Ríocht Aontaithe sa Ríocht Aontaithe agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth ag deireadh na hidirthréimhse agus oibríonn a chéile sa Ghearmáin agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth in éineacht le leanaí na lánúine:






  a) | bunaithe ar Airteagal 68(1)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, beidh an phríomhinniúlacht ag an nGearmáin agus leanfaidh sí de bheith ag íoc sochair le haghaidh na leanaí a bheidh ina gcónaí ann de ghnáth, fad a chomhlíonfar na coinníollacha sa Rialachán agus i reachtaíocht na Ríochta Aontaithe; glacaimis leis nach bhfuil an ríocht Aontaithe ag íoc aon fhorlíonadh difreálach, mar go bhfuil an sochar ón nGearmáin níos airde ná an ceann ón Ríocht Aontaithe; |
| --- | --- | --- |

4.

Oibríonn náisiúnach den Ríocht Aontaithe sa Ríocht Aontaithe agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth ag deireadh na hidirthréimhse agus oibríonn a chéile sa Ghearmáin agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth in éineacht le leanaí na lánúine:

a)

bunaithe ar Airteagal 68(1)(b) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, beidh an phríomhinniúlacht ag an nGearmáin agus leanfaidh sí de bheith ag íoc sochair le haghaidh na leanaí a bheidh ina gcónaí ann de ghnáth, fad a chomhlíonfar na coinníollacha sa Rialachán agus i reachtaíocht na Ríochta Aontaithe; glacaimis leis nach bhfuil an ríocht Aontaithe ag íoc aon fhorlíonadh difreálach, mar go bhfuil an sochar ón nGearmáin níos airde ná an ceann ón Ríocht Aontaithe;

| b) | In 2024, éireoidh an céile as an nGearmáin neamhghníomhach sa Ghearmáin; bunaithe ar Airteagal 68(1)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, is í an Ríocht Aontaithe atá inniúil go príomha agus tosóidh sí ag íoc an tsochair ina iomláine. |
| --- | --- |

b)

In 2024, éireoidh an céile as an nGearmáin neamhghníomhach sa Ghearmáin; bunaithe ar Airteagal 68(1)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, is í an Ríocht Aontaithe atá inniúil go príomha agus tosóidh sí ag íoc an tsochair ina iomláine.

Tá feidhm ag Airteagal 32(1)(d) den Chomhaontú maidir le sochair bhreise nó speisialta le haghaidh dílleachtaí arna gcomhordú faoi Airteagal 69 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. Níl sé ábhartha má bhí an teidlíocht sochar teaghlaigh breise nó speisialta le haghaidh dílleachtaí ann cheana ag deireadh na hidirthréimhse nó dá éis sin, ar choinníoll go raibh teidlíocht sochar teaghlaigh “caighdeánach” ann ag deireadh na hidirthréimhse sa dara cás.

3.3.5.   Airteagal 32(1)(e): cearta díorthaithe mar bhaill teaghlaigh

Le hAirteagal 32(1)(e) cosnaítear aon cheart díorthaithe mar bhaill teaghlaigh.

Tá “ball teaghlaigh” le tuiscint mar a shainmhínítear é in Airteagal 1(i) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004. De ghnáth, áirítear leis an céile agus an mionaoiseach nó leanaí cleithiúnacha a bhfuil lán-aois bainte amach acu.

Leis an bhforáil sin cosnaítear na cearta sin atá ann ag deireadh na hidirthréimhse, bídís feidhmithe nó ná bíodh.

Baineann sí le cásanna a leagtar síos in Airteagal 32(1)(d)(i) agus (ii), gan é a bheith de chiall aici nach bhfuil feidhm aici ach maidir leis na baill teaghlaigh a íoctar na sochair lena n-aghaidh bunaithe ar an bhforáil sin. Mar sin, d’fhéadfadh sé go mbeadh cosaint ag céile faoi Airteagal 32(1)(e), fiú mura mbeadh aon leanbh ag an lánúin agus mura n-íocfaí aon sochar teaghlaigh bunaithe ar Airteagal 32(1)(d).

Is é an fachtóir cinntitheach go mbeidh ann gaol baill teaghlaigh ann ag deireadh na hidirthréimhse. Ní chumhdaítear leis an bhforáil céilí a bheidh ann amach anseo ná leanaí eile ná leanaí a bheidh ann amach anseo, ach tá feidhm ag rialacha uile na Rialachán maidir leis na céilí agus leanaí atá ann faoi láthair. Samplaí de chásanna a chumhdaítear:

| 1. | Tá náisiúnach den Ríocht Aontaithe ag obair sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse; bíonn a chéile as an Slóvaic ina chónaí i bPoblacht na Slóvaice de ghnáth agus tá sé neamhghníomhach; tá cearta díorthaithe chun sochar breoiteachta comhchineáil ag an gcéile mar bhall teaghlaigh bunaithe ar Airteagail 17 agus 32 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; leanfaidh an Ríocht Aontaithe de bheith ag íoc na gcostas ábhartha;






  — | In 2024, tosóidh an céile ag obair sa tSlóvaic agus tá sé i dteideal sochair bhreoiteachta faoi reachtaíocht na Slóvaice mar an stát inniúil faoi Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; |
| --- | --- | --- |

1.

Tá náisiúnach den Ríocht Aontaithe ag obair sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na hidirthréimhse; bíonn a chéile as an Slóvaic ina chónaí i bPoblacht na Slóvaice de ghnáth agus tá sé neamhghníomhach; tá cearta díorthaithe chun sochar breoiteachta comhchineáil ag an gcéile mar bhall teaghlaigh bunaithe ar Airteagail 17 agus 32 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; leanfaidh an Ríocht Aontaithe de bheith ag íoc na gcostas ábhartha;

—

In 2024, tosóidh an céile ag obair sa tSlóvaic agus tá sé i dteideal sochair bhreoiteachta faoi reachtaíocht na Slóvaice mar an stát inniúil faoi Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;

| — | In 2025, nuair a éiríonn sé neamhghníomhach, gnáthchónaí air i bPoblacht na Slóvaice, tosóidh an ceart díorthaithe arís agus beidh tosaíocht aige ar aon cheart neamhspleách a d’fhéadfadh a bheith ag an gcéile bunaithe ar chónaí sa tSlóvaic. |
| --- | --- |

—

In 2025, nuair a éiríonn sé neamhghníomhach, gnáthchónaí air i bPoblacht na Slóvaice, tosóidh an ceart díorthaithe arís agus beidh tosaíocht aige ar aon cheart neamhspleách a d’fhéadfadh a bheith ag an gcéile bunaithe ar chónaí sa tSlóvaic.

| 2. | Oibríonn saoránach den Liotuáin sa Liotuáin agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth ag deireadh na hidirthréimhse; bíonn a chéile, as an Ríocht Aontaithe, ina chónaí/cónaí sa Ríocht Aontaithe de ghnáth agus oibríonn ann; tá an céile as an Ríocht Aontaithe i dteideal sochair bhreoiteachta faoi reachtaíocht na Ríochta Aontaithe mar an stát inniúil faoi Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;






  — | In 2026, éireoidh an céile neamhghníomhach sa Ríocht Aontaithe; beidh tosaíocht ag an gceart díorthaithe chun sochar breoiteachta comhchineáil ón Liotuáin thar aon cheart neamhspleách bunaithe ar an gcónaí sa Ríocht Aontaithe; |
| --- | --- | --- |

2.

Oibríonn saoránach den Liotuáin sa Liotuáin agus bíonn sé ina chónaí ann de ghnáth ag deireadh na hidirthréimhse; bíonn a chéile, as an Ríocht Aontaithe, ina chónaí/cónaí sa Ríocht Aontaithe de ghnáth agus oibríonn ann; tá an céile as an Ríocht Aontaithe i dteideal sochair bhreoiteachta faoi reachtaíocht na Ríochta Aontaithe mar an stát inniúil faoi Airteagal 11(3)(a) de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;

—

In 2026, éireoidh an céile neamhghníomhach sa Ríocht Aontaithe; beidh tosaíocht ag an gceart díorthaithe chun sochar breoiteachta comhchineáil ón Liotuáin thar aon cheart neamhspleách bunaithe ar an gcónaí sa Ríocht Aontaithe;

| 3. | Oibríonn saoránach den Eastóin san Fhionlainn agus tá gnáthchónaí air ann ag deireadh na hidirthréimhse; tá gnáthchónaí ar a chéile as an Ríocht Aontaithe lena leanaí sa Ríocht Aontaithe agus oibríonn sé ann:






  — | Beidh an ceart neamhspleách chun sochar breoiteachta comhchineáil ag an gcéile sa Ríocht Aontaithe agus beidh cearta díorthaithe ag na leanaí mar bhaill teaghlaigh sa Ríocht Aontaithe bunaithe ar Airteagal 32 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004; |
| --- | --- | --- |

3.

Oibríonn saoránach den Eastóin san Fhionlainn agus tá gnáthchónaí air ann ag deireadh na hidirthréimhse; tá gnáthchónaí ar a chéile as an Ríocht Aontaithe lena leanaí sa Ríocht Aontaithe agus oibríonn sé ann:

—

Beidh an ceart neamhspleách chun sochar breoiteachta comhchineáil ag an gcéile sa Ríocht Aontaithe agus beidh cearta díorthaithe ag na leanaí mar bhaill teaghlaigh sa Ríocht Aontaithe bunaithe ar Airteagal 32 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004;

| — | In 2023, éireoidh an céile neamhghníomhach, beidh cearta díorthaithe aige agus ag na leanaí mar bhaill teaghlaigh as an bhFionlainn; |
| --- | --- |

—

In 2023, éireoidh an céile neamhghníomhach, beidh cearta díorthaithe aige agus ag na leanaí mar bhaill teaghlaigh as an bhFionlainn;

| — | In 2024, béarfar leanbh don lánúin; ní bheidh cearta díorthaithe ag an leanbh sin mar bhall teaghlaigh bunaithe ar an gComhaontú. |
| --- | --- |

—

In 2024, béarfar leanbh don lánúin; ní bheidh cearta díorthaithe ag an leanbh sin mar bhall teaghlaigh bunaithe ar an gComhaontú.

3.3.6.   Airteagal 32(2): Athruithe inniúlachta

Leis an gcéad abairt den Airteagal sin, cinntítear go leanfaidh daoine a bhí faoi réir reachtaíocht Ballstáit nó na Ríochta Aontaithe roimh dheireadh na hidirthréimhse agus, bunaithe ar rialacha Airteagal 32(1)(a) den Chomhaontú a thosóidh ag fáil sochar slándála sóisialta roimh nó tar éis dheireadh na hidirthréimhse, de bheith faoi réir fhorálacha Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 i dtaca le sochair bhreoiteachta. Ciallaíonn sé sin, de thoradh sochar a fháil faoi Airteagal 32(1)(a), roimh nó tar éis dheireadh na hidirthréimhse, go bhféadfadh sé go n-athrófaí an inniúlacht maidir le breoiteacht, ach go gcuirfeadh an Ballstát inniúil na rialacha breoiteachta ábhartha i bhfeidhm do na daoine lena mbaineann dá bharr.

Agus loighic dá samhail mar bhonn taca aici, cinntítear leis an dara habairt san Airteagal seo go leanfaidh na rialacha maidir le sochair teaghlaigh faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 d’fheidhm a bheith acu i gcás inarb ábhartha iad maidir le duine i gcás a ndéantar cur síos air thuas.

Is féidir cás a chumhdaítear le hAirteagal 32(2) a léiriú trí bhíthin an tsampla seo a leanas:

| — | Tosóidh náisiúnach neamhghníomhach den Danmhairg a bhfuil cónaí air sa Danmhairg ag fáil pinsean ón Ríocht Aontaithe, áit a raibh an duine ag obair roimhe. Tiocfaidh an Ríocht Aontaithe chun bheith inniúil maidir le sochair bhreoiteachta an duine sin. Má tá an duine i dteideal sochair teaghlaigh, beidh feidhm ag na rialacha faoi reachtaíocht na Ríochta Aontaithe maidir le sochair teaghlaigh le haghaidh a mbaill teaghlaigh a bhfuil cónaí orthu leis sa Danmhairg. |
| --- | --- |

—

Tosóidh náisiúnach neamhghníomhach den Danmhairg a bhfuil cónaí air sa Danmhairg ag fáil pinsean ón Ríocht Aontaithe, áit a raibh an duine ag obair roimhe. Tiocfaidh an Ríocht Aontaithe chun bheith inniúil maidir le sochair bhreoiteachta an duine sin. Má tá an duine i dteideal sochair teaghlaigh, beidh feidhm ag na rialacha faoi reachtaíocht na Ríochta Aontaithe maidir le sochair teaghlaigh le haghaidh a mbaill teaghlaigh a bhfuil cónaí orthu leis sa Danmhairg.

Féach freisin tuilleadh mínithe maidir leis an Airteagal seo i gcuid 3.3.1 thuas ós rud é go n-oibríonn an fhoráil i gcomhcheangal le hAirteagal 32(1) den Chomhaontú.

3.4.   
  Airteagal 33 Náisiúnaigh den Íoslainn, de Phrionsacht Lichtinstéin, agus de Ríocht na hIorua agus den Eilvéis

De réir Airteagal 33, ní hamháin go bhfuil feidhm ag Teideal III de Chuid a Dó den Chomhaontú maidir le náisiúnaigh den Ríocht Aontaithe ach tá feidhm aige maidir le saoránaigh den Íoslainn, de Phrionsacht Lichtinstéin, agus de Ríocht na hIorua agus den Eilvéis chomh maith, faoin dá choinníoll charnacha seo a leanas:

| — | Ní mór don Íoslainn, do Lichtinstéin, don Iorua agus don Eilvéis na comhaontuithe leis an Ríocht Aontaithe, a bhfuil feidhm acu maidir le saoránaigh den Aontas, a bheith tabhartha i gcrích acu agus a chur i bhfeidhm; agus |
| --- | --- |

—

Ní mór don Íoslainn, do Lichtinstéin, don Iorua agus don Eilvéis na comhaontuithe leis an Ríocht Aontaithe, a bhfuil feidhm acu maidir le saoránaigh den Aontas, a bheith tabhartha i gcrích acu agus a chur i bhfeidhm; agus

| — | Ní mór don Íoslainn, do Lichtinstéin, don Iorua agus don Eilvéis na comhaontuithe comhfhreagartha leis an Aontas a bhaineann le saoránaigh den Ríocht Aontaithe a bheith tabhartha i gcrích acu agus a chur i bhfeidhm. |
| --- | --- |

—

Ní mór don Íoslainn, do Lichtinstéin, don Iorua agus don Eilvéis na comhaontuithe comhfhreagartha leis an Aontas a bhaineann le saoránaigh den Ríocht Aontaithe a bheith tabhartha i gcrích acu agus a chur i bhfeidhm.

Má thagann na comhaontuithe sin i bhfeidhm, tabharfar de chumhacht don Chomhchoiste cinneadh a dhéanamh maidir leis an dáta a leagadh amach óna mbeidh feidhm ag an Airteagal seo.

Tá sé d’aidhm ag an bhforáil seo cearta shaoránaigh na hÍoslainne, Lichtinstéin, na hIorua agus na hEilvéise, dá bhforáiltear faoi Theideal III den Chomhaontú, a chosaint díreach mar a bheadh na náisiúnaigh sin ina saoránaigh de Bhallstát de chuid an Aontais, i gcásanna den chineál triantánach (e.g. Ballstát den Aontas, an Ríocht Aontaithe, agus, de réir mar is infheidhme, an Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua nó an Eilvéis). Mar an gcéanna, ba cheart cearta náisiúnach den Ríocht Aontaithe agus saoránach den Aontas a chosaint i gcásanna triantánacha den chineál sin.

Tá an réiteach ar chás triantánach ábhartha go háirithe le haghaidh phrionsabal an chomhiomlánaithe mar a fhoráiltear le hAirteagal 32(1)(a) den Chomhaontú.

Mar shampla, saoránach den Iorua:

| — | a d’oibrigh san Iorua idir 2005-2007; |
| --- | --- |

—

a d’oibrigh san Iorua idir 2005-2007;

| — | a d’oibrigh sa Fhrainc idir 2007-2018; |
| --- | --- |

—

a d’oibrigh sa Fhrainc idir 2007-2018;

| — | a d’oibrigh sa Ríocht Aontaithe idir 2018-2020; |
| --- | --- |

—

a d’oibrigh sa Ríocht Aontaithe idir 2018-2020;

| — | a éileoidh sochair in 2021 bunaithe ar a thréimhsí árachais roimhe, |
| --- | --- |

—

a éileoidh sochair in 2021 bunaithe ar a thréimhsí árachais roimhe,

bheadh an duine sin cumhdaithe le hAirteagal 33 den Chomhaontú (má chomhlíontar na coinníollacha maidir leis an Airteagal sin a chur i bhfeidhm) agus dá bhrí sin bheadh sé comhshamhlaithe le saoránach den Aontas nó le náisiúnach den Ríocht Aontaithe a bheadh cumhdaithe le hAirteagal 30(1) den Chomhaontú.

Mar shampla, saoránach den Íoslainn:

| — | a d’oibrigh sa Ríocht Aontaithe ar feadh an chuid is mó dá shaol; |
| --- | --- |

—

a d’oibrigh sa Ríocht Aontaithe ar feadh an chuid is mó dá shaol;

| — | a d’oibrigh ar feadh tréimhse ghearr sa Fhrainc; |
| --- | --- |

—

a d’oibrigh ar feadh tréimhse ghearr sa Fhrainc;

| — | a fhillfidh ar an Íoslainn ag deireadh na hidirthréimhse agus é i ngar don aois scoir agus a leanfaidh de bheith neamhghníomhach; agus |
| --- | --- |

—

a fhillfidh ar an Íoslainn ag deireadh na hidirthréimhse agus é i ngar don aois scoir agus a leanfaidh de bheith neamhghníomhach; agus

| — | nuair a bhainfidh an duine sin an aois scoir amach (roimh nó tar éis dheireadh na hidirthréimhse), déanfaidh sé éileamh ar shochair sheanaoise, |
| --- | --- |

—

nuair a bhainfidh an duine sin an aois scoir amach (roimh nó tar éis dheireadh na hidirthréimhse), déanfaidh sé éileamh ar shochair sheanaoise,

chomhshuimeodh an Ríocht Aontaithe na tréimhsí san am atá caite agus dheonódh sí pinsean ón Ríocht Aontaithe dó. Tar éis dó an pinsean ón Ríocht Aontaithe a fháil, beidh an ceart ag an duine lena mbaineann pinsean a fháil ón Ríocht Aontaithe gan aon laghdú (i gcur i bhfeidhm na bhforálacha ábhartha a chomhfhreagraíonn do loighic Airteagal 7 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004) san Íoslainn nó in aon Bhallstát eile de chuid AE nó in aon Stát de chuid LEE a d’fhéadfadh gnáthchónaí a bheith air ann.

3.5.   
  Airteagal 34 – Comhar riaracháin

Chun cur chun feidhme rianúil an Chomhaontaithe a chinntiú, féadfaidh an Ríocht Aontaithe páirt a ghlacadh i gcruinnithe an Choimisiúin Riaracháin um Chomhordú na gCóras Slándála Sóisialta mar bhreathnóir chomh maith le cruinntithe na gcomhlacht a ghabhann leis dá dtagraítear in Airteagail 73 agus 74 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004: i.e. an Coimisiúin Teicniúil um próiseáil sonraí an Bord Iniúchóireachta.

Aon uair a bhaineann ítimí ar an gclár oibre le Teideal III de Chuid a Dó den Chomhaontú leis an Ríocht Aontaithe, tabharfaidh Cathaoirleach an Choimisiúin Riaracháin, Cathaoirleach an Choimisiúin Theicniúil agus Cathaoirleach an Bhoird Iniúchóireachta faoi seach cuireadh chuig an Ríocht Aontaithe a ghlacfaidh páirt i gcáil chomhairleach.

Leanfaidh an Ríocht Aontaithe de pháirt a ghlacadh sa Mhalartú Leictreonach Faisnéise Slándála Sóisialta chun na cásanna atá cumhdaithe leis an gComhaontú a phróiseáil agus íocfaidh sí na costais lena mbaineann í féin.

Is láidir an tiomantas atá i mBallstáit an Aontais agus sa Ríocht Aontaithe an t-ualach riaracháin a laghdú maidir le cur i bhfeidhm an Chomhaontaithe. Dá bhrí sin, ní éireoidh Doiciméid Iniompartha arna n-eisiúint roimh dheireadh na hidirthréimhse neamhbhailí go huathoibríoch.

Is é an bunphrionsabal leis sin nach bhfuil na doiciméid sin ach de chineál dearbhuithe. Ní chruthaítear leo cearta do na daoine lena mbaineann iad féin. Is tríd an gComhaontú a chruthaítear na cearta iad féin.

Ba cheart idirdhealú a dhéanamh idir:

| 1. | Doiciméid a thagraíonn do chásanna atá cumhdaithe leis na rialacha comhordúcháin dá dtagraítear sa Chomhaontú (mar shampla, Doiciméad iniompartha A1 a rachaidh in éag in 2021 le haghaidh duine a fheidhmíonn obair sa Ríocht Aontaithe agus sa Fhrainc san am céanna, Doiciméad Iniompartha S1 le haghaidh pinsinéir den Ríocht Aontaithe a bhfuil gnáthchónaí air sa Spáinn)






  — | Léiríonn na Doiciméid Iniompartha sin na cearta, ar cearta iad a leanfaidh de bheith feidhm acu, ach ar bhunús dlíthiúil difriúil; |
| --- | --- | --- |

1.

Doiciméid a thagraíonn do chásanna atá cumhdaithe leis na rialacha comhordúcháin dá dtagraítear sa Chomhaontú (mar shampla, Doiciméad iniompartha A1 a rachaidh in éag in 2021 le haghaidh duine a fheidhmíonn obair sa Ríocht Aontaithe agus sa Fhrainc san am céanna, Doiciméad Iniompartha S1 le haghaidh pinsinéir den Ríocht Aontaithe a bhfuil gnáthchónaí air sa Spáinn)

—

Léiríonn na Doiciméid Iniompartha sin na cearta, ar cearta iad a leanfaidh de bheith feidhm acu, ach ar bhunús dlíthiúil difriúil;

| — | Chun ualach riaracháin gan údar a sheachaint, leanfaidh na doiciméid de bheith bailí ar feadh na tréimhse bailíochta iomláine (fad nach dtarraingeofar siar iad); eiseofar Doiciméid Iniompartha nua bunaithe ar an gComhaontú, nuair a rachaidh na cinn a eisíodh roimhe in éag, ar choinníoll go gcomhlíonfar na coinníollacha le haghaidh a n-eisiúna. |
| --- | --- |

—

Chun ualach riaracháin gan údar a sheachaint, leanfaidh na doiciméid de bheith bailí ar feadh na tréimhse bailíochta iomláine (fad nach dtarraingeofar siar iad); eiseofar Doiciméid Iniompartha nua bunaithe ar an gComhaontú, nuair a rachaidh na cinn a eisíodh roimhe in éag, ar choinníoll go gcomhlíonfar na coinníollacha le haghaidh a n-eisiúna.

| 2. | Doiciméid a eisíodh roimh dheireadh na hidirthréimhse a thagraíonn do chásanna nach bhfuil cumhdaithe leis an gComhaontú a thuilleadh (mar shampla, EHIC le haghaidh daoine i gcás inmheánach iomlán ag deireadh na hidirthréimhse, PDA1 le haghaidh oibrithe ar postú a sholáthraíonn seirbhísí)






  — | Léiríonn na doiciméid sin cearta nach bhfuil ann dóibh a thuilleadh; ní féidir aon éifeacht dhlíthiúil a tháirgeadh leo tar éis dheireadh na hidirthréimhse, fiú mura ndéanfaidh an institiúid eisiúna iad a tharraingt siar. |
| --- | --- | --- |

2.

Doiciméid a eisíodh roimh dheireadh na hidirthréimhse a thagraíonn do chásanna nach bhfuil cumhdaithe leis an gComhaontú a thuilleadh (mar shampla, EHIC le haghaidh daoine i gcás inmheánach iomlán ag deireadh na hidirthréimhse, PDA1 le haghaidh oibrithe ar postú a sholáthraíonn seirbhísí)

—

Léiríonn na doiciméid sin cearta nach bhfuil ann dóibh a thuilleadh; ní féidir aon éifeacht dhlíthiúil a tháirgeadh leo tar éis dheireadh na hidirthréimhse, fiú mura ndéanfaidh an institiúid eisiúna iad a tharraingt siar.

Sóileofar aon amhras maidir le bailíocht doiciméid trí nósanna imeachta a leagtar síos i gCinneadh A1 an 12 Meitheamh 2009 an Choimisiúin Riaracháin le haghaidh comhordú córas slándála sóisialta maidir le nós imeachta idirphlé agus idir-réitigh a bhunú i dtaca le bailíocht doiciméad, i dtaca leis an reachtaíocht is infheidhme a chinneadh agus i dtaca le soláthar na sochar faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle.

3.6.   
  Airteagal 35: Aisíocaíocht, aisghabháil agus fritháireamh

Tá sé d’aidhm ag an bhforáil seo a chinntiú go leanfaidh na rialacha maidir le haisíocaíocht, aisghabháil agus fritháireamh Rialacháin (CE) Uimh. 883/2004 agus Uimh. 987/2009 d’aidhm a bheith acu, fiú mura mbeidh feidhm ag na rialacha comhordúcháin maidir le duine ar leith a thuilleadh.

Beidh feidhm ag an bhforáil seo i dtaca le himeachtaí a bhaineann le daoine nach gcumhdaítear le hAirteagal 30 den Chomhaontú a tharla roimh dheireadh na hidirthréimhse. Cumhdaítear leis chomh maith imeachtaí a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse ach a bhaineann le daoine a chumhdaíodh, nuair a tharla an t-imeacht, le hAirteagal 30 den Chomhaontú nó le hAirteagal 32 den Chomhaontú.

Go háirithe, tá feidhm aige maidir le trí chatagóir teagmhas:

| (a) | teagmhais a tharla roimh dheireadh na hidirthréimhse agus a bhfuil baint acu le daoine nach bhfuil cumhdaithe le hAirteagal 30 den Chomhaontú. Mar shampla:






  1. | Chuaigh saoránach den Pholainn, nach raibh faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe roimh dheireadh na hidirthréimhse, ar saoire i mí na Samhna 2019. Fuair sé sochair bhreoiteachta chomhchineáil sa Ríocht Aontaithe bunaithe ar EHIC agus téann sé abhaile roimh dheireadh na hidirthréimhse:






  a) | féadfaidh sé an aisíocaíocht (más iomchuí) le haghaidh sochair bhreoiteachta chomhchineáil sa Pholainn fiú tar éis an dáta sin; |
| --- | --- | --- | --- |

(a)

teagmhais a tharla roimh dheireadh na hidirthréimhse agus a bhfuil baint acu le daoine nach bhfuil cumhdaithe le hAirteagal 30 den Chomhaontú. Mar shampla:

1.

Chuaigh saoránach den Pholainn, nach raibh faoi réir reachtaíocht na Ríochta Aontaithe roimh dheireadh na hidirthréimhse, ar saoire i mí na Samhna 2019. Fuair sé sochair bhreoiteachta chomhchineáil sa Ríocht Aontaithe bunaithe ar EHIC agus téann sé abhaile roimh dheireadh na hidirthréimhse:

a)

féadfaidh sé an aisíocaíocht (más iomchuí) le haghaidh sochair bhreoiteachta chomhchineáil sa Pholainn fiú tar éis an dáta sin;

| b) | má iarrtar an aisíocaíocht sa Ríocht Aontaithe ach nach mbeidh an nós imeachta críochnaithe fós roimh thús dheireadh na hidirthréimhse, próiseálfar an aisíocaíocht ar aon nós faoi na rialacha comhordaithe ábhartha. |
| --- | --- |

b)

má iarrtar an aisíocaíocht sa Ríocht Aontaithe ach nach mbeidh an nós imeachta críochnaithe fós roimh thús dheireadh na hidirthréimhse, próiseálfar an aisíocaíocht ar aon nós faoi na rialacha comhordaithe ábhartha.

| (b) | teagmhais a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse agus a bhfuil baint acu le daoine a bhí cumhdaithe le hAirteagal 32 den Chomhaontú nuair a tharla an teagmhas. Mar shampla:






  2. | D’oibrigh náisiúnach den Ríocht Aontaithe sa Ríocht Aontaithe agus sa tSualainn roimh dheireadh na hidirthréimhse atá de réir reachtaíocht an Ríochta Aontaithe. Chuir sé deireadh le haon ghníomhaíocht sa tSualainn roimh an dáta sin. Níl sé faoi raon feidhme Airteagal 30 den Chomhaontú, ach fuarthas amach tar éis dheireadh na hidirthréimhse gur cheart dó ina ionad sin a bheith faoi réir reachtaíocht na Sualainne. Fiú tar éis dheireadh na hidirthréimhse, beidh feidhm ag na forálacha i Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 maidir leis an nós imeachta idir-réitigh faoin gCoimisiún Riaracháin (i gcás ina n-easaontóidh an tSualainn agus an Ríocht Aontaithe faoi inniúlacht) maidir le haisíocaíocht, aisghabháil nó fritháireamh. |
| --- | --- | --- |

(b)

teagmhais a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse agus a bhfuil baint acu le daoine a bhí cumhdaithe le hAirteagal 32 den Chomhaontú nuair a tharla an teagmhas. Mar shampla:

2.

D’oibrigh náisiúnach den Ríocht Aontaithe sa Ríocht Aontaithe agus sa tSualainn roimh dheireadh na hidirthréimhse atá de réir reachtaíocht an Ríochta Aontaithe. Chuir sé deireadh le haon ghníomhaíocht sa tSualainn roimh an dáta sin. Níl sé faoi raon feidhme Airteagal 30 den Chomhaontú, ach fuarthas amach tar éis dheireadh na hidirthréimhse gur cheart dó ina ionad sin a bheith faoi réir reachtaíocht na Sualainne. Fiú tar éis dheireadh na hidirthréimhse, beidh feidhm ag na forálacha i Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 maidir leis an nós imeachta idir-réitigh faoin gCoimisiún Riaracháin (i gcás ina n-easaontóidh an tSualainn agus an Ríocht Aontaithe faoi inniúlacht) maidir le haisíocaíocht, aisghabháil nó fritháireamh.

| 3. | Chuaigh saoránach den Pholainn a bhfuil gnáthchónaí air sa Pholainn ag a bhfuil tréimhsí san am atá caite sa Ríocht Aontaithe, ar scor tar éis dheireadh na hidirthréimhse. Mar gur éirigh an Ríocht Aontaithe inniúil maidir le sochair bhreoiteachta bunaithe ar Airteagal 32(2) den Chomhaontú, beidh feidhm ag nósanna imeachta na haisíocaíochta idir an Ríocht Aontaithe agus an Pholainn dá réir; |
| --- | --- |

3.

Chuaigh saoránach den Pholainn a bhfuil gnáthchónaí air sa Pholainn ag a bhfuil tréimhsí san am atá caite sa Ríocht Aontaithe, ar scor tar éis dheireadh na hidirthréimhse. Mar gur éirigh an Ríocht Aontaithe inniúil maidir le sochair bhreoiteachta bunaithe ar Airteagal 32(2) den Chomhaontú, beidh feidhm ag nósanna imeachta na haisíocaíochta idir an Ríocht Aontaithe agus an Pholainn dá réir;

| 4. | Saoránach den Fhrainc a bhfuil gnáthchónaí air sa Fhrainc agus a oibríonn sa Ríocht Aontaithe mar oibrí trasteorann. Roimh dheireadh na hidirthréimhse, d’éirigh sé féinfhostaithe agus thosaigh ag fáil sochair dhífhostaíochta ón bhFrainc. Leanfaidh na nósanna imeachta comhfhreagracha maidir le sochair dhífhostaíochta d’fheidhm a bheith acu idir an Fhrainc agus an Ríocht Aontaithe fiú tar éis dheireadh na hidirthréimhse; |
| --- | --- |

4.

Saoránach den Fhrainc a bhfuil gnáthchónaí air sa Fhrainc agus a oibríonn sa Ríocht Aontaithe mar oibrí trasteorann. Roimh dheireadh na hidirthréimhse, d’éirigh sé féinfhostaithe agus thosaigh ag fáil sochair dhífhostaíochta ón bhFrainc. Leanfaidh na nósanna imeachta comhfhreagracha maidir le sochair dhífhostaíochta d’fheidhm a bheith acu idir an Fhrainc agus an Ríocht Aontaithe fiú tar éis dheireadh na hidirthréimhse;

| 5. | Tá feidhm ag an méid céanna maidir le daoine a úsáideann Doiciméad Iniompartha S2, a thosaíonn cúrsa cóireála pleanáilte roimh dheireadh na hidirthréimhse a chríochnaíonn tar éis dheireadh na hidirthréimhse, ar bhonn Airteagal 32(1) (b) den Chomhaontú, le haghaidh na cóireála sin. |
| --- | --- |

5.

Tá feidhm ag an méid céanna maidir le daoine a úsáideann Doiciméad Iniompartha S2, a thosaíonn cúrsa cóireála pleanáilte roimh dheireadh na hidirthréimhse a chríochnaíonn tar éis dheireadh na hidirthréimhse, ar bhonn Airteagal 32(1) (b) den Chomhaontú, le haghaidh na cóireála sin.

| (c) | teagmhais a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse agus a bhfuil baint acu le daoine a bhí cumhdaithe le hAirteagal 30 den Chomhaontú nuair a tharla an teagmhas. Mar shampla:






  6. | Saoránach den Bheilg, a bhfuil gnáthchónaí air sa Ríocht Aontaithe agus a oibríonn sa Bheilg ag deireadh na hidirthréimhse cumhdaithe le hAirteagal 30(1)(c). Tar éis cúig bliana, d’aistrigh sé cónaí go dtí an Bheilg. Dá bhrí sin, níl sé cumhdaithe le hAirteagal 30 a thuilleadh agus níl cumhdaithe le hAirteagal 32 den Chomhaontú ach an oiread, ós rud é nach bhfuil tréimhsí san am atá caite aige sa Ríocht Aontaithe ach an oiread:






  a. | Leanfaidh an Bheilg de bheith ag aisíoc na Ríochta Aontaithe as an gcaiteachas uile a bhaineann le sochair bhreoiteachta chomhchineál le linn na tréimhse cónaithe; |
| --- | --- | --- | --- |

(c)

teagmhais a tharla tar éis dheireadh na hidirthréimhse agus a bhfuil baint acu le daoine a bhí cumhdaithe le hAirteagal 30 den Chomhaontú nuair a tharla an teagmhas. Mar shampla:

6.

Saoránach den Bheilg, a bhfuil gnáthchónaí air sa Ríocht Aontaithe agus a oibríonn sa Bheilg ag deireadh na hidirthréimhse cumhdaithe le hAirteagal 30(1)(c). Tar éis cúig bliana, d’aistrigh sé cónaí go dtí an Bheilg. Dá bhrí sin, níl sé cumhdaithe le hAirteagal 30 a thuilleadh agus níl cumhdaithe le hAirteagal 32 den Chomhaontú ach an oiread, ós rud é nach bhfuil tréimhsí san am atá caite aige sa Ríocht Aontaithe ach an oiread:

a.

Leanfaidh an Bheilg de bheith ag aisíoc na Ríochta Aontaithe as an gcaiteachas uile a bhaineann le sochair bhreoiteachta chomhchineál le linn na tréimhse cónaithe;

| b. | Leanfaidh an Ríocht Aontaithe de bheith ag cur i bhfeidhm an nós imeachta aisghabhála le haghaidh suimeanna atá dlite ag an duine sa Bheilg. |
| --- | --- |

b.

Leanfaidh an Ríocht Aontaithe de bheith ag cur i bhfeidhm an nós imeachta aisghabhála le haghaidh suimeanna atá dlite ag an duine sa Bheilg.

Cé go bhféadfadh sé go mbeadh tréimhsí san am atá caite ag na daoine lena mbaineann sa chuid is mó de na cásanna agus go mbeidís cumhdaithe le hAirteagal 32 den Chomhaontú, níl gá leis sin chun an fhoráil sin a chur i bhfeidhm.

Baineann an fhoráil le “teagmhais” a tharla i gcreat ama sonrach. Is téarma leathan é seo lena gcumhdaítear sochair árachais chomhchineáil agus sochair a íocadh, ranníocaíochtaí a íocadh, ach chomh maith leis sin ranníocaíochtaí a bhí díreach dlite roimh dheireadh na hidirthréimhse nó ag deireadh iarratas na Rialachán sna cásanna a luaitear in Airteagail 30 agus 32 den Chomhaontú.

Ar bhonn na forála sin, leanfaidh na nósanna imeachta uile a bhaineann leis an mBord Iniúchóireachta d’fheidhm a bheith acu lena n-áirítear an aisíocaíocht bunaithe ar mhéideanna socraithe.

3.7.   
  Airteagal 36 – Forbairt dlí agus oiriúnuithe ar ghníomhartha de chuid an Aontais

Leis an gComhaontú, cinntítear cur i bhfeidhm Rialacháin (CE) Uimh. 883/2004 agus (CE) Uimh. 987/2009 mar a leasaíodh iad nó mar a ionadaíodh iad le Rialacháin arna nglacadh tar éis dheireadh na hidirthréimhse agus a liostaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an gComhaontú.

In Airteagal 36 den Chomhaontú leagtar amach sásra uasdátaithe i leith leasuithe ar na Rialacháin sin ar leibhéal an Aontais Eorpaigh tar éis dheireadh na hidirthréimhse.

De ghnáth, déanann Comhchoiste an nuashonrú go huathoibríoch. Déantar foráil maidir le heisceachtaí srianta faoi Airteagal 36(2)(a) – (c) den Chomhaontú. Baineann siad sin leis na cásanna seo a leanas:

| 1. | brainse slándála sóisialta nua a chur le hAirteagal 3 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, nó ceann atá ann cheana a scriosadh; |
| --- | --- |

1.

brainse slándála sóisialta nua a chur le hAirteagal 3 de Rialachán (CE) Uimh. 883/2004, nó ceann atá ann cheana a scriosadh;

| 2. | sochar airgid in-easpórtáilte a dhéanamh do-easpórtáilte faoin Rialachán sin, nó ceann do-easpórtáilte a dhéanamh in‐easpórtáilte; Mar shampla:






  — | an Rialachán sin a leasú ionas go n-éireoidh na sochair airgid speisialta neamhranníocacha sin in‐easpórtáilte; |
| --- | --- | --- |

2.

sochar airgid in-easpórtáilte a dhéanamh do-easpórtáilte faoin Rialachán sin, nó ceann do-easpórtáilte a dhéanamh in‐easpórtáilte; Mar shampla:

—

an Rialachán sin a leasú ionas go n-éireoidh na sochair airgid speisialta neamhranníocacha sin in‐easpórtáilte;

| — | an Rialachán a leasú ionas nach mbeidh sochair theaghlaigh in-easpórtáilte a thuilleadh; |
| --- | --- |

—

an Rialachán a leasú ionas nach mbeidh sochair theaghlaigh in-easpórtáilte a thuilleadh;

| 3. | an fhéidearthacht a chruthú sochar airgid a dhéanamh in-easpórtáilte ar feadh tréimhse ama srianta nó in-easpórtáilte ar feadh tréimhse ama gan srian nó vice versa. Mar shampla, a chinneadh go bhfuil sochair dífhostaíochta le hin‐easpórtáil ar feadh tréimhse neamhtheoranta. |
| --- | --- |

3.

an fhéidearthacht a chruthú sochar airgid a dhéanamh in-easpórtáilte ar feadh tréimhse ama srianta nó in-easpórtáilte ar feadh tréimhse ama gan srian nó vice versa. Mar shampla, a chinneadh go bhfuil sochair dífhostaíochta le hin‐easpórtáil ar feadh tréimhse neamhtheoranta.

Nuair a chinntear na leasuithe sin ar leibhéal an Aontais, déanfaidh an Comhchoiste measúnú ar na leasuithe sin agus ar scála na n-athruithe. Is láidir an tiomantas atá sa Ríocht Aontaithe agus i mBallstáit an Aontais araon chun a chinntiú go leanfaidh d’fheidhmíocht mhaith na rialacha comhordúcháin slándála sóisialta le haghaidh daoine atá cumhdaithe leis an gComhaontú.

Chomh maith leis sin, sa chomhthéacs sin, measfaidh an Comhchoiste de mheon macánta an bhfuil gá le cumhdach leordhóthanach a chinntiú le haghaidh daoine lena mbaineann go háirithe nuair a chinntear athruithe maidir le hineaspórtálacht sochair trí athrú maidir le cinneadh a dhéanamh faoin Stát inniúil, más Ballstát den Aontas atá ann nó an Ríocht Aontaithe.

4.   TEIDEAL IV – FORÁLACHA EILE

4.1.   
  Airteagal 37 - Poiblíocht

Tá an fhoráil seo bunaithe ar Airteagal 34 de Threoir 2004/38/CE.

Forchuirtear oibleagáid leis ar Bhallstáit an Aontais agus ar an Ríocht Aontaithe. Ní fhorchuirtear aon oibleagáid leis ar fhostóirí, ar an gCoimisiún Eorpach ná ar an gComhchoiste, etc.

4.2.   
  Airteagal 38 – Forálacha níos fabhraí

4.2.1.   Éifeachtaí a bheidh i gceist le cur i bhfeidhm cóireála níos fabhraí

Tá sé faoi gach Stát a chinneadh an nglacfaidh sé dlíthe intíre, rialacháin nó forálacha riaracháin atá níos fabhraí do thairbhithe an Chomhaontaithe ná na cinn a leagtar síos sa Chomhaontú.

4.2.2.   Cóireáil níos fabhraí agus comhordú maidir le scéimeanna slándála sóisialta

Déantar foráil in Airteagal 38(1) nach ndéantar difear le Cuid a Dó den Chomhaontú d’aon dlí, rialachán ná foráil riaracháin a bheadh níos fabhraí do na daoine lena mbaineann. Níl feidhm ag an bhforáil sin maidir le Teideal III a bhaineann le comhordú na gcóras slándála sóisialta, seachas an méid a cheadaítear le Rialacháin (CE) Uimh. 883/2004 agus (CE) Uimh. 987/2009, i bhfianaise shonraíocht na rialacha sin nach bhfuil daoine faoi réir ach scéim slándála sóisialta Bhallstát an Aontais amháin, chun deacrachtaí a d’fhéadfadh a eascairt ó fhorálacha forluiteacha is infheidhme a chosc.

Le hAirteagal 38(2), aithnítear go mbeidh na forálacha i gCuid a dó den Chomhaontú maidir le cosc ar idirdhealú ar fhorais náisiúnachais (Airteagal 12) agus an ceart chun córa comhionainne (Airteagal 23(1)) gan dochar do shocruithe an Chomhlimistéir Taistil idir Éire agus an Ríocht Aontaithe (dá dtagraítear in Airteagal 3 de Phrótacal maidir le hÉire/Tuaisceart Éireann a ghabhann leis an Aontú) maidir le cóir níos fabhraí a d’fhéadfadh teacht as na socruithe sin do na daoine lena mbaineann.

4.3.   
  Airteagal 39 – Cosaint ar feadh an tsaoil

4.3.1.   Cosaint ar feadh an tsaoil agus a hidirghníomhaíocht le Teidil dhifriúla

Déantar foráil in Airteagal 39 maidir le coimirce thábhachtach nach bhfuil “dáta dul in éag” ag na cearta faoin gComhaontú.

Coinneoidh taibhrithe an stádais nua cónaithe faoi Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú a stádas cónaithe – agus na cearta uile a bhaineann leis sin – ar feadh an fhaid a gcomhlíonann siad na coinníollacha atá leis an gceart chun cónaithe i dTeideal II (a mhéid a bhfuil aon choinníoll leis sin).

Coinneoidh taibhrithe cearta faoi Theideal III de Chuid a Dó den Aontú a gcuid ceart ar feadh an fhaid a gcomhlíonann siad na coinníollacha a cheanglaítear le Teideal III.

Soiléirítear in Airteagal 39 go bhféadfadh sé go mbeadh cearta a eascraíonn ó Theidil éagsúla a bheith dínasctha – ní gá go gcailltear cearta faoi Theideal III nuair a chailltear an stádas cónaithe faoi Theideal II, cuir i gcás.

Ba cheart an fíoras a chur i dtreis nach gceanglaítear le roinnt forálacha de Chuid a Dó den Chomhaontú go leanfaidh a dtairbhithe de bheith ag comhlíonadh na gcoinníollacha – mar shampla, cinneadh aitheanta a rinneadh faoi Chaibidil 3 de Theideal II de Chuid a Dó den Chomhaontú roimh dheireadh na hidirthréimhse, leanann sé de bheith bailí.

4.4.   
  Naisc úsáideacha

Is féidir leaganacha comhdhlúite d’ionstraimí dhlí an Aontais a íoslódáil as Béarla ar EUR-LEX, suíomh gréasáin de chuid an Choimisiúin.

An Conradh ar an Aontas Eorpach:

https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0013:0045:ga:PDF

An Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=CELEX:12012E/TXT&qid=1588781202814&from=EN

Treoir 2004/38/CE:

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1523871765223&uri=CELEX:02004L0038-20110616

Rialachán (AE) Uimh. 492/2011:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=CELEX:02011R0492-20160512&from=EN

Rialachán (CE) Uimh. 883/2004:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1579691198448&uri=CELEX:02004R0883-20190731

Rialachán (CE) Uimh. 987/2009:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1579691236860&uri=CELEX:02009R0987-20180101

Teachtaireachtaí roghnaithe ón gCoimisiún

Saorghluaiseacht oibrithe – leas agus acmhainneacht iomlán a bhaint amach (COM (2002) 694 final)

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1525420348454&uri=CELEX:52002DC0694

Treoir le haghaidh trasuí agus cur i bhfeidhm níos fearr Threoir 2004/38/CE maidir leis an gceart atá ag saoránaigh den Aontas agus ag baill teaghlaigh acu gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát (COM (2009) 313 final)

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1525421270630&uri=CELEX:52009DC0313

Saorghluaiseacht oibrithe a athdheimhniú: cearta agus mórfhorbairtí (COM (2010) 373 final)

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1525420568284&uri=CELEX:52010DC0373

Saorghluaiseacht shaoránaigh an Aontais agus a dteaghlaigh: Cúig ghníomhaíocht chun difríocht a dhéanamh (COM (2013) 837 final)

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1525420823976&uri=CELEX:52013DC0837

---

(1)  I gcás an duine a mbeidh bonneagair de chineál éigin réitithe aige féin sa Bhallstát óstach agus a mbeidh gá leis sin chun na gníomhaíochtaí sin a dhéanamh sa Bhallstát sin (lena n-áirítear oifig, dlísheomraí nó seomraí comhairliúcháin) féadfaidh an duine sin teacht faoi fhorálacha an Chonartha maidir leis an tsaoirse seirbhísí a chur ar fáil, seachas forálacha maidir le bunaíocht. Tá sé sin ag brath ar fhad sholáthar na seirbhíse, agus ar mhinicíocht, ar thréimhsiúlacht nó ar leanúnachas sholáthar na seirbhíse chomh maith (C-55/94 Gebhard mír 27).

---